sotho.223.colonel
Ya sebete mosadi
Kopana le mosadi wa pele wa ho etella sesole sa Afrika Borwa pele ntweng...
HO TLOHA kgolong ya hae, Nontobeko Mpaxa (41), haesale e le selwani. Dilemong tsa bo 1980 o ne a lwanela ditokelo tsa barutwana hona hoo a neng a qetelle a tetse toro ya hae ya ho ithutela bongaka, a ngala naheng ena ho ya rupellwa bosole ba Mkhonto we Sizwe.
Ka mora moo a kena ho SANDF - mme a fumana hore jwale ntwa ke hona e qalang bophelong ba hae.
"Ke tla be ke o thetsa ha nka re ho bile bonolo ho nyollelwa maemong a hodimo ao ke leng ho ona. Banna ba ne ba re qhoqhobetse mme ka mora ho kenngwa sesoleng sena, ka qala ho lwanela ho fumana sekgeo."
Ha se hore Nontobeko o ne a lwanela ho ba moetapele ya dulang ka kantorong e majabajaba, o ne a batla ho etella pele masole a ntwa. Yena jwalo ka mokolonele wa pele wa mosadi wa SANDF kampong ya Port Elizabeth, Mpaxa o tshwere diketekete tsa masole moo Kapa Botjhabela - a se a kopantswe le a mehleng, a Bantustan.
Selemong se fetileng, mosadi enwa ya tsebisahalang ka hore ke "Iron Lady", o etelletse pele ka katleho sesole se seholo sa SANDF se bolokang kgotso mane Sudan. Ka mora ho dula moo dikgwedi tse robedi ntle ho mathata a letho, Mokolonele le sehlopha sa hae ba ne ba kgutlele hae.
Leha Mpaxa e se mosadi wa pele wa ho ba mokolonele sesoleng sa SANDF, empa ke wa pele ho rupella masole hore a lokele ho ya ntweng.
O HLAHETSE, a ba a holela Transkei, a qala ho buleha mahlo ka dipolotiki dilemong tsa bo 1980 ka nako eo mmae Nokufika, a neng a mo isa ho mangwanae mane Khayelitsha, Kapa ka nako ya diphomolo.
"Ke ne ke qale ho ya Kapa ke le dilemo di 13, ke bala Sehlopha sa Botshelela, ke sa tsebe letho. Ka mora nakwana ka tlwaelana le ba neng ba lwanela tokoloho.
"Ka kgutlela Mount Frere ho ya tswelapele le dithuto tsa ka. Nnete ke hore nako eo ya diphomolo e ne e mpule mahlo," ho bolela yena.
Ho nna a lelekiswa ke mapolesa a Khayelitsha ha qetella ho mo tlamme hore a tlame thoto a balehe naheng ena. "Ke ne ke phela ka ho ipata malekeisheneng a Kapa, di mpehile merebele ntja tsa mmuso ka mora ho utlwa hore ke thusitse ba neng ba lwanela tokoloho moo Khayelitsha.
"Ke ne ke batlwa ka dithunya, ba ruthutha ntho yohle ka kulo moo ba utlwang mokgathatsanyana wa ka, ke tseba hantle hore se tla latela ke lefu mme ka tlama thoto ho leba Botswana."
Ya nyopa toro ya bongaka ya ngwanana ya dilemo di 19 a furalla lehae ka 1989, a tshela moedi wa naha a tenne diaparo tsa sekolo ho leba Gaberone moo a neng a fihle a ba mophaphathehi.
A kwallwa teronkong mme ka mora moo Mpaxa a leba kampong ya Botswana pele a fetisetswa Zambia.
Ka mora nako a fetisetswa Uganda, moo a neng a rupellwe bosole ba MK teng.
"Thupello ya bosole e thata empa hobane ke ne ke batla ho ba lesole ka pelo yohle ya ka, ka mamella hantle jwalo ka banna, ke ne ke batla ho tla sireletsa setjhaba sa heso."
Ka 1993, a kgutlela Afrika Borwa mme a ikwetlisa le sesole sa mehleng sa Transkei. Ka mora dikgetho tsa 1994, Mpaxa a leba kampong ya Wallmansthal e Tshwane, moo MK, Apla le SADF di neng e kopanngwa teng ho theha sesole se setjha sa SANDF.
Leha ho ne ho le thata ka nako eo masoleng kaofela - ho se mang ya tshepang e mong - Mpaxa o re yena ha a ka lahla takatso ya hae ya kgale: "Ke ne ke batla ho sireletsa tokoloho ya rona."
O bohlale mme hape o na le boitshwaro, Mpaxa a kotjwa ho rupella masole a mang hore a tsebe ho kena tlasa leano le letjha.
"Ka mora mosebetsi oo ka hana ho amohela o mong o tla ntshetsa kantle ho kampo." Letona la mehleng, Joe Modise a mo kgothatsa mme ya ba mosadi wa pele sesoleng sa ntwa - a phakisa ho nyolohela maemong a hodimo.
DILEMONG tse tsheletseng tse latelang tseo, a sebetsa Joburg, Port Elizabeth le Grahamstown pele eba moetapele wa Mthatha Infantry Battalion - a laola banna ba masole ba ka hodimo ho 1 000 ka 2001.
Leha masole a mang a ne a sa rate maemo a o a hae, empa ba phakisa ba hopola hore ntle le hore ke mosadi empa nnete ke hore ke lesole. "Moetlo wa Maxhosa ka kakaretso ha o tshware basadi jwalo ka banna empa ka mora ho ba ba tsebe hore ke mang, ba ne ba qale ho ntlhonepha," ho bolela yena.
"Ka lwanela ho rupella masole a tsebang ho sebetsa ka thata hobane ho hloleha ha ona ho bolela hore le nna ke sehlolehi mme ha ke batle le ho e utlwa eo taba."
Masole a mang a mo tshehetsa haholo. Le leng le ka sehloohong la ba la mo rekela dipalesa ho kgabisa kantoro ya hae. Ntle le hore ke lesole, hape ke mme wa moradi wa hae, Thabisa (10) eo jwale a seng a dula le yena Mthatha, Mpaxa o boetse hape o etsa dithuto tsa B.Comm - tseo a tla di qeta selemong sena.
"Le sesoleng motho o sa ntse a hloka ho ntshetsapele dithuto mme thuto ke ntho ya bohlokwa," ho bolela yena.[s]
@LiveWire
BONA SESOTHO - March 2006
pale ka DAVID MACGREGOR
ditshwantsho ka MARIUS SULLIVAN@LIVEWIRE
O tla boela a o bona mokolonele...
"Ke ikemiseditse ho ba le masole a sebetsang ka thata," ho bolela Colonel Mpaxa, "hobane ha a hloleha le nna ke tla balwa hara ona."
Lesole le seng le le ka sehloohong
Mme Nontobeko, le moradi wa hae Thabisa.
BONA SESOTHO - March 2006
