sotho.245.sis sarahmuthi
Dikamano le manyalo a mangata a tletse mathata - leha ho le jwalo, Sis Sarah a ka thusa dipotsong tsa hao, a thobe pelo tse bohloko...
POTSO ya ka e mabapi le sapoto ya ngwana. Ke dilemo di 25 mme ke nyetswe ke monna ya dilemo di 28. Re nyalane ka lenyalo la setso ka Mmesa 2003, mme ka kgwedi e hlahlamang ka ima.
Monnaka o ne a thabe mme a batla re nyalane semolao. O ne a qetele a rekile reng, empa lenyalo lona le kajeno ha re eso nyalane.
Ka mora ho hlaha ha ngwana, o ne a mpolelle hore mosebetsi o mo tjhentjhetse toropong e nngwe mme a re ho molemo ke ilo dula habo le mmae.
Ha nka ba ka bona lere lebe ho seo. Nnete ke hore ke ne ke ho thabele hoo.
Tsohle di ne di tsamaye ka theko ho fihlela a kgutla ka mora kgwedi. O ne a qale jwale ho fumana mehala eo a neng a e arabela kantle. Ha ke botsa ka yona, o ne a mpolella ha e le bomphato ba hae ba mosebetsing.
Ka mora sena, ha a ka ba a hlola a kgutla lapeng. Ha ke ne ke mo letsetsa, mohala wa hae o ne o arajwa ke mosadi ya neng a dutse a mo latola. Ke ne ke bolelle mme matsale taba ena mme yena a tshepisa ho bua le yena.
Mohla ke neng ke atlehe ho bua le yena, ke ne ke mo kope hore a mpe a nne a romelle ngwana tjhelete feela hobane ho hlakile hore nna ha a sa nthata.
O ne a latole bosehla hore o na le ngwana, a re ke iponele hore ke etsa jwang.
Ke sa dutse mona bohadi hobane feela ke sa ntsane ke mo rata le hobane mme matsale a nkopile hore ke se ke ka tsamaya.
Ha ngwana a ne a le dikgwedi di tsheletseng, ke ne ke nahane ho ya batla mosebetsi hobane ke ne ke se ke phela ka yena mme matsale.
Ha ke fihla lapeng heso, mme o ne mpolelle hore ke iphokoletse morwalo ka hore ke siye ngwana le mme matsale.
Ka mora selemo, monnaka o ne a kgutle mme ya re ha mmae a leka ho bua le yena ka taba ena, a halefa.
O ne a bolelle mmae hore o se a fumane e mong nna ha a sa mpatla.
Ke ne ke kgutlele heso. Ka mora beke mme matsale o ne a ntetsetse a nkopa hore ke kgutle.
O ne a bolele hore o buile le morahae mme yena o kopile hore a mo kopele tshwarelo ho nna.
Ke ne ke mmolelle hore a bolelle mora hae hore a ntetsetse yena ka boyena. E ne e re ha a ntetsetsa ka mmolella hore ke tla kgutla ha a ka kopa tshwarelo ka kgomo batswading ba ka.
O ne a dumele, empa kajeno ho se ho fedile selemo ho se nko ho tswa lemina mme le nna ke ntse ke e so fumane mosebetsi.
Ke ne ke kenye kopo ya sapoto mme o ne a hane ho sapota hobane a bolela hore o ntse a bokeletsa tjhelete bakeng sa mahadi.
Ha ke sa mo rata, taba eo ke ngongorehileng ka yona haholo feela ke ngwana hobane ha ke sebetse. Nka etsa jwang?
NPG, Mauear
Ke nahana hore o bile le mamello ho monnahao, wa mo neha nako e ngata ya ho lokisa dintho. Ka bomadimabe ho bonahala e ka ha a ya ikemisetsa ka ho tswelapele le lenyalo la lona.
Ho sa natsehe hore o o nyetse kapa ha a o nyala, molao o mo tlama ho sapota ngwana hae.
Jwalo ka ha ho bonahala hore monnahao ha se motho ya phethisang ditshepiso tsa hae, nna ke o eletsa hore o fumane thuso ya semolao hore o tsebe ho fumana sapoto ya ngwanahao.
Leqwetha ha le na tsheha le eng e tshehisang - ka sena re bolela hore e se ke ya eba wena ya tobanang le yena. Scorpion Legal Services e fana ka keletso ya mahala ya metsotso e 30 ho babadi ba BONA.
Ho seng jwalo, o ka ya hlahlela nyewe ya hae lekgotleng la ditaba tsa sapoto.
Dilemo tsena tse fetileng ha di ka ba tsa ba bobebe ho wena, mme jwale ho a bonahala hore o rata ho nka bohato bo bong bakeng sa ngwanahao.
Ke tshepa hore ha taba ena e se e rarollohile, o tla kgona ho batla mosebetsi hantle.
Ha a ntshepe
Ke mohlolohadi ya dilemo di 29 ya nang le ngwana ya dilemo di 12. Monnaka o ne a hlokahale ka 2002 mme ke ntse ke dula le ba bohadi, empa jwale ke se ke fumane monna eo ke mo ratang.
Leha a nthata, a bile a batla ho nnyala, empa ha a ntshepe, o nahana hore ke na le motho e mong eo ke ratanang le yena. Ho tla etsahalang ka moradi wa ka ha ke nyalwa? Ke ferekane, nthuse hle.
NL, Mafeteng
Re tla lekola dintlha tsa hao ka ho fapana ha tsona.
Ya pele hobaneng monna enwa a batla ho o nyala empa a sa o tshepe?
O tlameha ho fumana hore o ngongorehiswa ke eng.
Ya bobedi, ho se ho fedile dilemo tse tsheletseng kaofela monnahao a ne a hlokahale.
Ke o bona o le lehlohonolo haholo hore o kgone ho dula le ba bohadi nako e kana, empa jwale ba tlameha ho utlwisisa hore ho tla etsahala le wena o kopane le motho ya tla o rata, a batle ho o nyala.
Mona ha ho tshwane leha o nyalwa ka mora dikgwedinyana feela monnahao a hlokahetse, e leng ntho bontshang ho se hlomphe.
E nngwe taba, ho nyalwa ha hao ha ho bolele hore le se le qabane le ba bohadi ba hao, ha ho jwalo, moradi wa hao e ntse e le setloholo sa bona, ha ho phetoho ya letho.
Ke na le bonnete ba hore ha le ka bontshana ka sena le bona, le ka fihlela tharollo e itseng.
Ya ho qetela, ha ho se ka thibelang moradi wa hao ho dula le wena le monnahao e motjha. O tla phuthuloha ha monate ha a na le mmae, empa ba bohadi ba ntse ba tla lakatsa ho bona setloholo sa bona - jwalo ka ha mora bona a se a le siyo, ba se ba tla itshedisa ka sona, ba se rata le ho feta pele.
Jwalo ka ha o bolela hore o dutse ha monate le bona ho fihlela jwale, o entse hantle hore o boloke dikamano tse ntle le bona. Ha se hangata ngwetsi e phedisanang ha monate le ba bohadi dilemong tsena.
O kgathatswa ke balamo
Ke dilemo di 24 mme ke nyetswe ke monna eo e seng ntata ngwanaka. Monnaka ha a na mathata ka ngwanaka, dikgaitsedi tsa hae ke tsona tse nang le mathata.
Di hloile ngwanaka ntle ho mabaka.
Ha re sa buisana le tsona mme di batla hore nna le monnaka re se ke ra dula mmoho. Di qeteletse di se di nkile le karete ya hae ya bankeng.
Ke ferekane ha ke tsebe seo nka se etsang. Ho tloha ka Tshitwe, ke boetse batswading ba ka. Ke lebale ka lenyalo kapa ke etse jwang? Nthuse hle!
NCM, Stutterheim
Ke nako ya hore monnahao a lokise taba ena. Ekaba yena o a tseba ka taba ena?
O o nyetse mme hape ha a na mathata ka ngwana hao. Sena ha se ame ba bohadi ba hao ka letho, hobaneng ba tsamaya ba itshunyaka ditabeng tseo e seng tsa bona?
Nna nke ke ka tlohela lenyalo ka lebaka la maemo a kang ana! Bua le monnahao le lokise taba ena ka pele ka potlako.
O tlameha ho kopanya monnahao le dikgaitsedi tsa hae mmoho le bue ka taba ena motho ohle a le teng.
Haeba o bona sena ho tla ba boima ho se etsa, ho molemo o bue le monnahao. [s]
BONA SESOTHO October 2008
BOTSA SIS SARAH
Nka etsa jwang hore a
sapote ngwana wa hae?
KE DIBONTSHI
Ela hloko: Sis Sarah ha a na bokgoni ba ho araba dipotso tse hlokang kalafo.
Na o na le mathata a thobalano kapa a dikamano tsa lerato kapa maemo a mang a bophelo? Nngolle ke Sis Sarah, mme ke tla etsa matsapa a ho o eletsa ka botshepehi. Hopola hore ha re arolelana ka mathata, re tla a hlola!
Ngolla ho: Botsa Sis Sarah, Box 32083, Mobeni, 4060.
86 BONA SESOTHO October 2008
Thokolosi
Mokgwa o motjha wa ho lwantsha bonokwane
LE NNA ke ne ke makale! Rapolasi e mong wa Mpungamhlophe, haufi le Melmoth, KZN, o ne a kope hore ke mo etsetse thokolosi - empa a re ha a e batlele ho hlekefetsa ba bang!
E, o re o batla "monna ya mokgutshwane" ho sireletsa leruo la hae mashodung!
Phoofotshwana ena e belaellwang ka masisapelo malapeng a mangata, dikamanong tsa batho le dikgwebong, kajeno ba bang ba batla ho e sebedisetsa ho lwantsha bokgopo.
Ba re thokolosi ena e sebetsa hantle le ho feta mapolesa le balebedi. Ba re ha o batla ho tshwasa mashodu, romelae le leng la ona...
Thokolosi ena jwale e se e etsa mesebetsi e metle. Ba bang ba nahana hore ho ba le yona ho ka ba tswela molemo ha ba bang ba le dihlong ka yona, ba e entse sephiri sa bona, ba tshaba le ho e bitsa ka lebitso
Ha di lahlwe
Ho a makatsa hore le pele ke fumana lengolo lena la Melmoth, ho ne ho se ho ena le a mang ao beng ba ona ba batlang thuso ya ho leleka dithokolosi. Mobadi wa Bloemfontein o re phoofotswana ena e ne e entse morusu ka lapeng la hae. Mosadi e mong wa Tshwane yena o dilemo a se na monna ka lebaka la thokolosi eo a reng e leleka banna bohle bophelong ba hae.
Ho na le mosadi e mong hape wa Tembisa ya reng o dilemo jwale a robala a kgantshitse. "Ke utlwa diqi ka tlung ha ke tima mabone. Leha ho se seo ke se bonang, empa diqi tsa motho ya kenang monyako di a utlwahala leha ho notletswe," ho bolela yena.
"Ka nako e nngwe dithokolosi tsena di ntlhobaetsa boroko ka ho nna di ngwapa tlasa mosamo.
"Ha ho lethuela leo nkileng ka ya ho lona le kgonneng ho leleka thokolosi ena," ho bolela yena.
Ha re kgutlele ho rapolasi wa Melmoth, ya batlang ho rua thokolosi...
Na motho a ka iketsetsa yona?
Potso ke hore: na motho a ka iketsetsa thokolosi ena eo baloyi esaleng ba e sebedisa ho senya maphelo a batho ba bang, ho na le ba e batlelang ho itshireletsa?
Ekaba dingaka tse ding tsa setho tsona di reng ha taba di
le tje?
"Ha ke so ka ke utlwa ka batho ba sebedisetsang thokolosi ho lebela," ho bolela ngaka e nngwe ya setho e dilemo di yang ho
20 e alafa.
"Mona o ka tshwanela hore o iketsetse phoofotswana ya hao e ntjha hobane o ke ke wa tjhentjha eo e leng kgale e etsa mesebetsi e ditshila, o batle hore e etse
e metle."
"Ke sephiri mme hape ke mosebetsi o thata haholo," ho boletse lethuela le leng leo ke buisaneng le lona.
"Ba teng batho ba mmalwa ba tsebang ka meriana naheng ena, ba bileng ba tsebang le hore thokolosi e etswa jwang - empa ha ba sa fumaneha ka bonolo hobane ditsebi tsa mofuta ona tsa meriana, ke tse mona tse sebedisang meriana hampe mme di phela ka ho ipata, ha di tsebisahale.
"Ha ke kgolwe hore ba ka kgona ho etsa thokolosi e ka tsebang ho etsa mesebetsi e metle!" ho boletse lethuela le leng.
O boetse a nkgopotsa hore ho na le mathuela a lokileng mmoho le dingaka tsa setho tse kgonang ho ntsha dithokolosi mme ba etse meriana ya ho sireletsa setjhaba.
Mohlomong molemi enwa wa Melmoth o se a butse menyetla ya ho etsa dipatlisiso tsa ka moo ho ka etswang ka teng thokolosi e molemo, e ka thusang ho lwantsha dinokwane tse hlaselang balebedi ba tsamaisang tjhelete le ba phatlolang di-ATM ha re etsa mohlala...
Mohlomong le letona la tsa Sepolesa, Charles Nqakula, o lokela ho buisana le ditsebi tsa meriana ka mekgwa eo meriana e ka sebediswang ka yona ho lwantsha bonokwane... [s]
RE BUA KA MERIANA
RE BUA KA MERIANA
Ngolla Force ho: Muthi Talk,
Box 473014, Parklands, 2121,
e-mail: muthi@caxton.co.za
MAKGOBA A SA BONWENG
HO a makatsa ho utlwa hore ho na le batho ba dumelang hore dithokolosi di ne di sebetsa merafong ho phomotsa basebetsi. Ka ha di ne di sa bonahale, "banna bana ba ba kgutshwane," ba ne ba sa bonwe ke baetapele.
Di ne di sebetsa le dipolasing, mme batho ba bang ba qetella ba ena le mona kaha ho se batho ba bangata ba tsebang ho etsa dithokolosi tsa mofuta oo.
