GO JA GABOTSE GE O ENA LE DIŠUPO TŠA BOLWETŠI
Go dira dikgetho tša dijo tša gabotse go bohlokwa kudu go batho ka moka, kudu-kudu ge o ena le bolwetši bjo sa folego bjalo ka TB, Kankere goba AIDS. Go ja gabotse go tla thuša go kaonefatša tshepetšo ya go souta ya gago, go oketša matla a mmele le go ikwa kaone lebaka le letelele.
Phepompe le go ota ga batho bao ba nago le bolwetši bja go se fole bja go swana le Kankere, TB le AIDS go a tshwenya. Diphetetšo le dihlare tšeo di šomišwago go alafa bolwetši gantši di baka dišupo tšeo di tlišago phepompe le go ota. Methalohlahli yeo e latelago e tla thuša motho wa go ba le bolwetši bjo sa folego go phela bokaone ge a e-na le dišupo tša bolwetši le go thibela phepompe le go ota.
Leka go thibela go ota mo go sa nyakegego!
Go thibela go ota o swanetše go ja dijo tšeo di tla go fago energy e oketšegilego le proteine, ka mohlala:
Lebese la go ba le lebebe le ditšweletšwa tša gona (lebese la lerole, mmase, yokate) di ka tšhelwa ka dijong go go fa enetši e ntši le proteine.
Tšhela oli le makhura a go swana le matšarine, botoro le mayonnaise ka dijong go hwetša energy e oketšegilego le go kaonefatša tatso ya dijo. Ge o e-na le letšhollo goba o sa ikwe gabotse ka morago ga go ja makhura a oketšegilego, leka go fokotša makhura le oli.
Disouso le mero le tšona di ka nea energy e oketšegilego le go dira gore dijo di kwametšege gabonolo.
Eja gare ga nako ya dijo go kgonthišetša gore o ja ka mo go lekanego.
A re boneng gore o ka lebeletšana bjang le dišupo tša bolwetši tšeo di ka bakago gore o je ganyenyane le go ota.
Nka dira eng ge ke se na kganyogo ya dijo?
Bolwetši, go gateletšega, go lewa ke bodutu di ka baka tahlegelo ya kganyogo ya dijo. Leka tšeo di latelago go kgonthišetša gore o ja ka moo go lekanego go dira gore mmele o dule o tiile.
Dijo tša go swana le swikiri, lebese la lerole le oli di fa energy e ntši le ge e le tše di nyenyane. Ge go kgonega di swanetše go tšhelwa ka dijong tše dingwe.
O leke gore o seke wa ja o le tee - go ja le bangwe go dira gore o ipshine ka go ja.
Eja lefelong le thabišago gore dijo di tsefe le go feta (mo go nago le mmino, ka tlase ga mohlare goba phakeng).
O se ke wa kgomarela nako e beilwego ya dijo - o je neng goba neng ge o nyaka.
Boithobollo bjo bofefo go swana le go sepela bo oketša kganyogo ya dijo.
Enwa diela tše neago energy e ntši letšatši ka moka, tša go swana le tša maswi, matute a dikenywa a go tšhelwa swikiri le sopo ye e dirilwego ka gae.
Eja dijo tšeo o di ratago kudu - ge o dira ka mokgwa woo o tla ja tše dintšinyana.
Phema dijo tša go ba le monkgo wa bogale tša go swana le khabetšhe le kofi ge di dira gore o lahlegelwe le kganyogo ya dijo.
Ge e le gore dihlare tšeo o di nwago di baka gore o lahlegelwe ke kganyogo ya dijo, botšiša mošomi wa tša maphelo gore na o ka di nwa ka morago ga go ja.
Go ba le seokolela le go bipelwa?
Ipshine ka dijo tše nyenyane kgafetša-kgafetša go phema go se iketle.
Dijo tša go swana le dinawa, eie, khabetšhe, borokholi, cauliflower le dino tša sota di baka moya gomme di swanetše go phengwa lebakanyana.
Dijo tša go ba le dinoko di na le kheri ye ntši, pepere le dinoko tše dingwe, gotee le dijo tša go ba le makhura le tša go gadikwa, di baka gore seokolela le go bipelwa di gakale.
Go sohla dijo ka boiketlo le gabotse go a thuša.
Ema bonnyane diiri tše pedi ka morago ga go ja pele o patlama.
Tagi, kofi, pepeminti le tšhokolete di ka oketša seokolela gomme di swanetše go phengwa.
O seke wa kgoga. Go ka oketša seokolela gomme ga se go lokele bophelo bja gago.
Leka go nwa diela tše dintši tša go swana le meetse a go hlweka le teye. Leka go nwa diela gare ga dijo gomme e sego le dijo goba pele ga dijo, ka ge se se ka baka gore dimpa di tlale ka tsela e dirago gore o se iketle.
Go lebeletsana le go feroga dibete le go hlatša...
Ka dinako tše dingwe dihlare di baka go feroga dibete le lehlatšo. Leka tšeo di latelago gore o ikwe bokaone:
Eja dijo tše nyenyane kgafetša-kgafetša - go feroga go gakala kudu ge mala a se na selo.
Ema go fihla o ikwa bokaone pele o eja, eupša o seke wa tlogela dijo.
Phema dijo tša go ba le dinoko le tša makhura.
Ipshine ka dijo tše tšhetšwego letswai le lenyenyane le tša go oma tša go swana le borotho, borotho bjo omišitšwego le seriele e omilego pele o e tšwa a ka mapaeng mo mesong, le mosegare.
Enwa diela gare ga dijo, gomme go di nwa ganyenyane ka setero go ka thuša.
Tšhela matute a swiri goba selae sa swiri ka dinong tša go tonya.
Leka go ja dijo di tonya gore monkgo wa dijo o seke wa go feroša dibete. Ka tlwaelo mmele o kgotlelela dijo tša go tonya bokaone.
Dira gore moo o dulago go tsene moya gabotse.
Dula thwii morago ga go ja - ema bonyane metsotso e 20 pele o patlama, bakeng sa go phema go hlatša.
Letadi lona?
Ge o e na le letadi, o hloka gore o hwetše meetse a mangwe legatong la ao a lahlegago kakudumela.Enwa diela tše dintši - e sego fela go timola lenyora.Ge e ba o ikwa o sa nyake dijo e le ka kgonthe, o ka no dira sopo ya dinawa, ditapole, dikherotsegoba morogo ofe goba ofe woo o nago le wona. Se se tla fa mmele energy le difepi.
Šomiša dijo go fodiša pipelo
Pipelo ke ge mantle a gago a le thata e bile a sa tšwe gabonolo.
Phema go nwa dihlare tša mala goba "dihlwekiši" le ge e le dife tša go swana le dienema. Dihlare tša mala le dienema di baka gore mmele o lahlegelwe ke difepi tše bohlokwa gape ke tharollo ya lebaka le lenyenyane ya go se rarolle bothata bja kgonthe.
Go kaone ge o ka leka go:
Ipshina ka dijo tše dintši tša go ba le faepa e ntši (diwaši), tša go swana le oats, bupi bja go se sefiwe, borotho bja korong, merogo e metala le dikenywa tša go se obolwe.
Eja dijo tša go se šilwe tše nyenyane tša go swana le ditšweletšwa tša folouru ye tšhweu (dikuku, diphae, bjbj.)
Enwa meetse a mantši le diela tše dingwe.
Eba mahlagahlaga! Go sepela gantšinyana go tla thuša go kaonefatša pipelo.
Na o katana le go emiša letšhologo?
Letšhologo ke ge o e na le mantle a go ba meetse gararo goba go feta ka letšatši. Dibaki tše tlwaelegilego tsa letšhologo ke:
meetse a go nwa a ditšhila
Maemo ao e sego a mabotse a tša maphelo diphetetšo dihlare.
Letšhologo le ka baka phepompe, ka baka la gore dijo di tšwa ka pela ka mmeleng, moo e lego gore mmele ga o kgone go di šomiša. Motho le yena o ja ganyenyane ka baka la gore ga a na kganyogo ya dijo. Ka letšhologo, mmele o a oma ka baka la gore o lahlegelwa ke diela tše dintši - se se bitšwa tehaetereišene. Tehaetereišene e kotsi kudu gomme e a bolaya.
Na ke dire eng ge ke tšhologa?
Enwa diela tše dintši bakeng sa go boloka diela tša mmeleng. Go dira seno sa ka gae sa go bušetša diela, tšea litere e tee ya meetse ao a bedišitšwego eupša a fodišitšwe. Tšhela ka gare ga wona mahwana a manyenyane a 8 a swikiri le seripa sa lehwana le lenyenyane la letswai. Enwa motswako wo ganyenyane gantši go ya ka moo go kgonegago.
Dijo tše dingwe tšeo di swanetšego go phengwa goba go jewa ganyenyane:
Lactose ke swikiri yeo ka tlhago e hwetšwago ka gare ga lebese. Ge o lwala, ka nako e nngwe mmele ga o kgone go šomiša lactose ka moo o swanetšego. Se se ka baka letšhologo, gomme go ka ba kaone go se šomiše maswi le ditšweletšwa tša maswi kudu. Ditšweletšwa tša lebese tša bodila le tše bedišitšwego tša go swana le mmase le yoghurt di ka šomišwa ge e le gore ga o tšhologe kudu. O ka no šomiša gape dino tša go se be le "lactose" tša go swana le lebese la soy goba maswi a masea a soy.
Dijo tša go ba le makhura a mantši, oli, late goba botoro tša go swana le dijo tša go gadikwa, di-sausage le dikuku tša makhura di ka gakatša letšhologo.
Ditokomane, disata le borotho bja korong di ka kgobola ka gare gomme tša gakatša letšhologo.
Kofi le dijo tše dingwe tša go swana le dino tša cola le ditšhokolete di na le khafeine gomme di dira bjalo ka dihlohleletši tšeo di ka dirago gore letšhologo le gakale.
Dijo tša go ntšha moya tša go swana le khabetšhe, dinawa tše omilego le di-peas, cauliflower, porokholi gotee le dijo tša go ba le dinoko le malekere a mantši kudu di gakatša letšhologo.
Go kaone go ja kudu...
Dijo tša go swana le diapola goba dipere tša go obolwa, tšeo di kereitilwego, oats goba ditapole; dijo tše di na le faepa yeo e gakologago ya go thuša gore meetse a dule ka mmeleng.
Apola, pere, perekisi, matute a diterebe ka tlwaelo di a kgotlelelega.
Dijo tša go swana le ditapole le dipanana di na le phothasiamo ya menerale yeo e lahlegago ge go ena le letšhologo.
Eja gantši go ya ka moo o kgonago gore o kgone go hwetša difepi tše dingwe.
Maemo ao e sego a mabotse a maphelo a ka baka letšhologo. Ka gona go bohlokwa go:
Hlapa diatla tša gago ka meetse le sesepa pele o swara, o apea goba o sola le go boloka dijo.
Hlapa diatla tša gago ka sesepa le meetse morago ga go šomiša ntlwana goba go ntšha leleiri la ngwana.
Ge letšhologo le phegelela, kgopela keletšo kliniking ya geno ya tša maphelo.
Go lebeletšana le phetogo ya tatso
Diphetogo tša tatso di bakwa ke ditlamorago tša dihlare, phepompe le diphetetšo.
Ge e ba nama e khwibidu e latswega e se bose, go kaone o je nama ya kgogo, hlapi, ditšweletšwa tša maswi, dinawa tše omišitšwego le di-peas bakeng sa diproteine.
Dijo tša go tonya goba tša thempheretšha ya phapoši ka dinako tše dingwe di na le tatso e kaone go feta dijo tša go fiša.
Šomiša dinoki tše ntšinyana, mehlodi goba matute a swiri go kaonefatša tatso ya dijo tša gago.
Eja o ntše o e nwa ganyenyane.
Go ka thuša go nwa meetse a letswai go tšokotša molomo wa gago kgafetša-kgafetša. Go nwa meetse a go ba le matutenyana a swiri ka gare go ka thuša go kaonefatša tatso ya dijo.
Ithute mekgwa e mebotse ya go hlokomela legano.
Go ja ka molomo le mogolo o bohloko
Dišo tša ka molomong le mogolong di tlwaelegile ka malwetši a go fapana. Dišo tše di dira gore o se iketle ebile di bohloko eupša ga di bolaye. Kotsi ke gore dišo tše di ka dira gore go ja le go kwametša go be bothata, gomme di dira gore batho ba seke ba ja gomme ba ote.
Phema dijo tšeo di ka kgobolago molomo le mogolo tša go swana le:
Dijo tša go ba bodila: dinamune, diswiri, phaenapole le ditamati.
Dijo tša go kgomarela tšeo di sa kwametšegego ga bonolo tša go swana le potoro ya ditokomane.
Dijo tša go oma, tša go ba makgwakgwa tša go swana le popcorn, disimpa le merogo e sa apewago.
Dijo tša go ba le dinoko le letswai le lentši di ka kgobola molomo le mogolo
Dikeletšo tša go dira gore o ikwe bokaone:
Eja dijo tša gago di le ka thempheretšha ya phapoši. Dijo goba dino tša go fiša kudu di ka baka bothata. Ipshine ka dijo le dino tša go se kgobole molomo goba mogolo.
Kgetha dijo tše bonolo, tše boreledi goba tša go thapa tša go swana le tapole ya go šilwa, nama ya go šilwa, merogo ya go redifatšwa, motepa, disopo, mae a go apewa, ice cream, custard le di-pudding.
Go bonolo go ja o thapišitše dijo tša gago ka mohlodi goba mero.
Enwa seela pele o loma sejo se sengwe le se sengwe, goba o nweletše dijo tše thata tša go oma tša go swana le borotho bjo omišitšwego, di-biscuits le di-rusk ka gare ga dino tša go swana le teye goba sopo go di thapiša pele o di ja.
Šomiša setero go nwa diela.
Sohla mmotu goba o je lelekere bakeng sa go oketša mare ka molomong - go kaonefatša go kwametša.
Leka go momona lepopotane goba aese go dira gore molomo wa gago o hwe bogasu pele o eja.
Hlokomelo ya legano e bohlokwa kudu!
Thibela phetetšo ka go boloka meno a gago le marinini di hlwekile.
Ge e ba marinini a gago a le bohloko gomme o sa kgone go hlapa meno, go tla thuša go tšokotša molomo wa gago ganyenyane ka paekhaponeiti ye kopantšwego le meetse.
Go lebeletsana le mathata a go kwametša
Ge o e na le bothata bja go kwametša dijo, leka go kotofatša diela ka lebese la lerole, siriele ya bana, setatšhe goba tapole yeo e rekwago e šitšwe go dira gore di kwametšege gabonolo.
Dijo tša go ba bonolo di a kwametšega. Šila dijo ge e le gore go a tlhokega
Go kaone go phema dijo tša go kgomarela tša go swana le potoro ya ditokomane, goba dijo tša go thelela tša go swana le tšeli, ka ge di sa kwametšege bonolo.
Di-popcorn di ka no kgobola molomo wa gago gomme tša go kgama.
Leka go dula thwii ge o eja gomme o phaphathe mogolo wa gago go ya fase go dira gore go kwametša go be bonolo.
Gopola..
Ge dišupo tša bolwetši bja gago di sa kaonefale, kgopela keletšo le thušo kliniking ya geno ya tša maphelo.
Go bothata go ja ka go lekana ge o sa ikwe gabotse, eupša go kaone go leka! Go ja gabotse go tla thuša go thibela diphetetšo, gape go tla thuša go dira gore o dule o tiile lebaka le le telele.
