Practice										Sepedi

Na afa o dira se o se bolelago?



Instructions

Folio strap: Thuto

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA



O ka iša kgomo meetseng eupša o ka se e gapeletše go nwa! Ngwageng wo o fetilego batho ba go feta 2 000 ba ile ba tsenela dithuto tšeo di rulagantšwego ke Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA. Mohlamongwe ke nako ya go ipotšiša gore na mohola wa dithuto tše mabapi le mekgwa ya go lema ya balemi ke ofe? 



Ge o kile wa tsenela thuto ya matseno ya tšweletšo (lehea, sonoplomo goba mabelethoro) re kgopela gore o ipotšiše dipotšišo tše di latelago: 

Na mmu wo ke tšweletšago dibjalo tša ka go wona ke wa mohuta ofe?

Na ke bjetše dihektare tše kae?

Na botebo bjo bo kgontšhago bja tšhemo ya ka ke bofe?

Na maemo a pH a tšhemo ya ka ke afe? 

Na maemo a phepo (N, P le K) a tšhemo ya ka ke afe? 

Na pula ye e letetšwego tikologong ya ka ke efe?

Na poelo ye nka tshepago go e hwetša tikologong ya ka ngwageng wa ka mehla ke efe?

Na go na le fao mogoma o thatafaditšego mmu (plough pan) mašemong a ka?

Na ke bjetše sebjalo sefe mme se phala tše dingwe tše ke kgethilego go tšona?

Nako ya maleba ya go bjala sebjalo sa ka ke efe mme ke ka lebaka lang e lego nako ye kaone?

Na monontšha wo ke o dirišitšego ke o kgethile bjang mme bokaakang bjo bo lebanego ke bo tsebile bjang?

Ke bjetše khalthiba efe mme ke e kgethile ka lebaka lang?

Na palotebanywa ya ka ya dibjalo tšhemong e be e le efe?

Na palo ya makgaolakgang ya dibjalo tšhemong e ile ya ba efe?

Ke akantše go diriša monontšha wo mokae mme sephetho ya ba sefe?

Na ke tšere dikgato dife mabapi le go laola disenyi le malwetši dibjalong tša ka?

Na ke ile ka atlega ka moo ke lwantšhitšego mengwang ka gona?

Mengwang yeo e hlolago mathata mašemong a ka ke efe?

Na ke ntšhitše tšhelete ye kaakang go tšweletša dibjalo tša ka?

Na ke rekišitše tone e tee bokae (thekišo ya tone) mme thekišo yeo e bjang ge e bapišwa le ya balemi ba bangwe? 

Na go tšweletša hektare e tee ya sebjalo se go ntšele bokae?

Na go tšweletša tone e tee ya sebjalo se go ntšele bokae?

Ke nagana go bjala sebjalo sefe tšhemong ye išago?

Na tšhelete ya go tšweletša dibjalo sehleng se se tlago ke tlo e hwetša kae?

Na ditrekere tša ka di lekane ge ke nyaka go lema mašemo a ka ohle?

Na ke tlo kgona go phetha mešomo yohle ka nako ya maleba?

Na ke na le didirišwa tše di hlokegago go tšweletša dibjalo tše ke naganago go di tšweletša?



Ge o palelwa ke go fetola dipotšišo tše mohlamongwe o swanetše go bala mošupatsela wa gago goba o swanetše go tsenela thuto ye nngwe gape. Dipotšišo tše di ama motheotheo wa temo mme ge o nyaka go ba molemikgwebo o swanetše go kgona go ikarabela tšona. 



Go na le mekgahlo ye mmalwa yeo e dirišago naga ye e lego ya balemi ba ba hlabologago: 

Na o na le naga?

Naga ya gago e lengwa ke mang?

Na o nagana go diriša naga ye bjang ka moso? 



Re kgopela gore o ipotšiše dipotšišo tše le go di araba gore o be le lesedi mabapi le tlhabologo ya gago bjalo ka molemi – a o nyaka go ba molemi ka nnete goba o nyaka gore naga ya gago e go tšwele mohola mola o le mongnaga yo a hlokegago (absentee landlord)? 

