 Polelo ya Maemo a Sethaba ka Mohlomphegi JG Zuma, Mopresidente wa Repabliki ya Afrika Borwa, Tulo ya Mohlakanelwa ya Palamente, Motsekapa

3 Phupu 2009

Sepikara se se Hlomphegago;
Modulasetulo wa Lekgotla la Sethaba la Diprofense;
Motlatasepikara wa Seboka sa Maloko a Palamente le Motlatamodulasetulo wa Lekgotla la Sethaba la Diprofense;
Motlatamopresidente wa Repabliki, Kgalema Motlanthe;
Mopresedinte wa Peleng wa Repabliki, Thabo Mbeki;
Mogale wa rena, Mopresidente wa Mathomo wa Afrika Borwa ya Demokrasi, Isithwalandwe Nelson Rolihlahla Mandela;
Batlatamopresidente ba Peleng;
Ditonakgolo te di hlomphegago le Dipikara ta Diprofense ta rena;
Maloko a a Hlomphegago a Lefapha la Boahlodi;
Modulasetulo wa SALGA, dimeyara le baetapele tshepediong ya rena ya puoselegae;
Modulasetulo wa Ntlo ya Bosethaba ya Baetepele ba Seto;
Dihlogo ta Diinstituene ta mmuo teo di thekgago demokrasi ya molaotheo;
Mmuii wa Panka ya Resefe;
Baetapele ba Bodumedi;
Balaodipharephare le baetapele ba bangwe ba tirelo ya mmuo;
Mopresidente wa Palamente ya Pan African, Mohlomphegi Idriss Endele Moussa;
Batseta ba ba Hlomphegago le Bakomiinarabagolo;
Baeng ba ba hlomphegago, makhomoreiti le bagwera;
MaAfrika Borwa a a rategago,

Dumelang, Avuxeni, Molweni,

Ka 22 Moranang, dimilione ta maAfrika Borwa di ile ta twa lesolo go yo bouta. Ba omiite tokelo ya bona ya demokrasi ya go hlohleletwa ke kganyogo ya bona ya go fetolela maphelo a bona go bophelo bjo kaone.

Ba twile ka palo ye kgolo kudu, ba tiieta gore ka go oma mmogo re ka dira te nti go lwantha bohloki le go aga bophelo bjo kaone go bohle.

Ba hlohleleditwe ke ponelopele ya go bopa sethaba se se kopanego, Afrika Borwa yeo e lego ya batho bohle, sethaba seo se kopanego le ge go na le phapano, batho bao ba omago mmogo go dira gore ka moka ba fihlele dilo te kaone.

Re ikokobedite gomme re amogela sephetho seo batho ba naga ya rena ba se dirilego le go re fa maikarabelo, batho bao ba kgethilego mmuo wa bona ka mokgwa wo o kgodiago.

Maloko a a hlomphegago,

Mengwaga ye mmalwa ye fetilego sethaba sa rena se bile le dinako ta ditlhohlo te kgolo. Re lebogela gore re na le tshepedio ye maatla ya go oma gabotse kudu ya molaotheo, yeo e nago le dihlongwa ta mmapaale, gore re fente mathata a gabonolo gape ka tlhompho. Sebaka se sa lehono ke moletlo wa gore ke eng se se dirilego gore demokrasi ye e ome. Gape ke monyanya wa seto sa rena sa go twelapele le maikarabelo a mohlakanelwa.

Se se hlatselwa ke go ba gona ga mogale wa rena yo mogolo Madiba, yo a beilego motheo wa dikatlego ta naga, le ta Mopresidente Thabo Mbeki, yo a tweleditego motheo woo pele.

Gape twelopele ke bohlatse bja gore Mopresidente wa peleng Kgalema Motlanthe bjale ke Motlatamopresidente wa Repabliki, ka morago ga phetogo ye e kwagalago, ka gona e re dira naga ye e khethegilego ka mabaka a manti.

MaAfrika Borwa a geo,

Ka ge le lemoga, ntwa kgahlanong le bohloki e nte e le motheo wa tebanyo ya mmuo wa rena. Ka la 9 Mopitlo, nakong ta tlhomamio ya Mopresidente, re dirile boitlamo go batho ba rena le lefase gore:

"Ge fela go sa dute go na le maAfrika Borwa ao a bolawago ke malweti ao a thibelwago;

Ge fela go sa dute go na le baomi bao ba katanago le go fepa malapa a bona le go lwela go humana mesomo;

Ge fela go sa dute go na le baagi bao ba hlokago meetse ao a hlwekilego, bodulo bjo bo amogelegilego goba kelelathila ya kgonthe;

Ge fela go sa dute go na le badudi ba magaeng bao ba sa kgonego go dira bophelo bjo bo amogelegilego go twa nageng yeo ba phelago go yona;

Ge fela go sa dute go na le basadi bao ba itemogelago kgethollo, tlaio goba kgoboo;

Ge fela go sa dute go na le bana bao ba hlokago mokgwa le ge e ka ba sebaka sa go humana thuto ye e amogelegilego;

Re ka se ke ra ikhuta, gomme re ka se dika-dike, ka phiego ya rena go fedia bohloki.

Mo lesolong la ditebanyo te mmuo wa rena o lemogile dikarolo te 10 te bohlokwa teo di bopago karolo ya rena ya Tlhako ya Leano la Sebaka sa Magareng ya go thoma ka 2009 go fihla ka 2014.

Lenaneo le hlagiwa ka fase ga maemo a thata a ekonomi.
Ngwaga wa go feta o tsene go ekonomi lefase ya nako ya mathata ao a sa tlwaelegago mengwagasomeng ya bjale.

Mola e le gore Afrika Borwa ga e a angwa go le bjalo ge go bapetwa le dinaga te dingwe, gabjale ditlamorago ta tona di bonala gabotse ekonoming ya rena. Re tsenete theogo ya ekonomi.

Bjale go bohlokwa go feta peleng gore re ome ka tiriano ka lenaneo lele swanago go omana le mathata a. Bjalo ka ntlha ya rena ya pele re thoma ka tlhako ya phetolo ya Afrika Borwa go mathata a bodithabathaba a ekonomi yeo e e feditwego ke mmuo, mekgatlo ya baomi le dikgwebo ka Dibokwane lenyaga. Bjale re swanete go tea magato go fokota theogo ya ekonomi go bao ba lego kotsing kudu.

Re thomile go tea magato a go fedia tahlegelo ya meomo. Ka molao go na le tumelelano magareng ga mmuo le badiriani ba leago ka go thoma tlhahlo ya tokollo moomong. Baomi bao ba tla bego ba lebanwe ke go fokotwa moomong ka baka la mathata a ekonomi ba tla bewa moomong nakwana gomme ba tlhahlwa leswa.

Polediano ka ga dintlha ta kgonagalo di twela pele magareng ga badiriani ba leago le dihlongwa teo di angwago ke maithomelo a, go akareta le Bolaodi bja Lekala la Thuto le Tlhahlo.

Re tla thekga moomo wa Khomiene ya Kagio, Poelano le Bonamodi (CCMA) go thua baomi le bengmeomo go humana thomio ye nngwe legatong la diphokotomoomong ka tshepedio ya maleba ya semolao.

Go fihla lehono, bakhomiinare ba CCMA ba thibete tahlegelo ya meomo ye diketenne ka ditshepedio ta nolofato le go fana ka keleto le thekgo ya go ya go ile go baomi bao ba fokoditwego meomong.

Koporasi ya Tlhabollo ya Diintasteri e tweledite lenaneo la go thekga ka dithelete dikhamphani teo di lego mathateng. Re tla netefata gape gore mmuo o reka dithoto le ditirelo te nti ka gae, ntle le go nyata diphadiano ta dikgwebiano le lefase ka bophara goba go hlatloa ditheko go di bea maemong ao a amogelegago.

Go aga godimo ga dikatlego ta leano la diintasteri le ditsenogare, go tla tweletwa Leanotirio la Lenanetshepedio la Diintasteri.
Makala ao a etilego pele a ete a laedite difatanaga, dikhemikhale, tweleto ya dithipi, boeti, diaparo le dilogwa gammogo le ka go dikgwa. Godimo ga fao, go tla elwa hloko ditirelo, tweleto ye bofefo le kago godimo ga te dingwe, maikemieto e le go hlola meomo ye e amogelegilego

Bjalo ka karolo ya Kgato 2 ya Lenaneo leo le Katoloitwego la Meomo ya Sethaba, go tla potlakiwa Lenaneo le Meomo ya Sethaba.

Le fana ka maemo a fasefase a moomo wa ka mehla go bao ba o hlokago, mola ka lehlakoreng le lengwe le kaonafata boleng bja maphelo a baagi.

Theogo ya ekonomi e tla ama kgato yeo e naga ya rena e kgonago go rarolla ditlhohlo ta ekonomi le leago teo e lebanego le tona, eupa se se ka se fetole tsela ya tlhabollo.

Dintlha te bohlokwa ta molaotshepedio teo re di lemogilego, le maano ao re a beilego pele ga bakgethi di tla dula di le bohlokwa lenaneong la mmuo wo.
 
Ka moya wa sethaba sa Afrika Borwa, a re swaraneng ka matsogo gore re humane ditharollo mmogo. Nako ya gore re ome ka maatla go feta e fihlile.

Mmuo wa rena o tla lebelela pele, e sego morago!

Magato ao a akareditwego ka go Tlhako ya Leano la Sebaka sa Magareng a swanete go hlokomela dithitio te di tweletego ka baka la mathata a ekonomi. Theogo ya ekonomi ga e a swanela go hlola phetogo ya maano a. E ka mpe ya re hlohleleta gore re phethagate te ka potlako le maikemieto.

Tlhako e lebante go dintha te 10 te bohlokwa.
Re itlama gore ka go oma mmogo re tla potlakia kgolo ya ekonomi le go fetola ekonomi go hlola meomo ye e amogelegilego le maphelo a go ya go ile.

Re tla hlagia lenaneo le legolo la go aga ekonomi le modirotheo wa leago. Re tla tweleta le go phethagata leano la tlhabollo ya magaeng le le akaretago leo le kopantwego le kabelo ya mobu le bong le tomio ya naga gammogo le thireletothekong ya dijo.

Re tla matlafata mabokgoni le motheo wa ta baomi. Re tla kaonafata kakareto ya maphelo a maAfrika Borwa ka moka.

Ka go oma mmogo le maAfrika Borwa ka moka, re tla matlafata ntwa kgahlanong le bosenyi le bomeneta. Re tla aga sethaba se se kopanego, sa go hlokomela gape sa go ya go ile.

Ka go oma mmogo le Afrika le lefase ka bophara, re tla latela twelopele ya Afrika le matlafato ya tiriano le mafase a bodithabathaba.
Re tla netefata go ya go ile gwa taolo le thomio ya methopo.

Re tla aga mmuo wa twelopele, ra kaonafata ditirelo ta mmuo le go maatlafata diinstituene ta demokrasi gomme re go ome le batho re nte re thekgwa ke bahlankedi ba rena ba mmuo.

Ke lethabo le tlhompho go nna go bontha dintlha te bohlokwa ta lenaneo la rena la tirio.

Mo bogareng bja melaotshepedio ya ekonomi ya rena ke go tlholego ya meomo ye e amogelegilego gomme e tla hueta kgogedi ya peeleto le maithomelo a tlholego ya meomo.

Go ya ka boitlamo bja rena, re swanete go gatela pele go tweta pele ekonomi yeo e akaretago batho bohle.

Ka tsela ye bjalo, re tla swanela ke go omia didiriwa ta mmuo te bjalo ka kabelano ya meomo, thekgo ya go fana ka dilaesense le thakgo ya dithelete go thua dikgwebo te nnyane gammogo le go tweta pele phethagato ya melaotshepedio ya Malafato ya Ekonomi ya Babaso yeo e Akaretago Mang le Mang gammogo le tiriotokio.

Phethagato e tla dirwa ka go hlokometwe dinyakwa ta phoollo ya go se lekane ga peleng.

Diphetogo di tla dirwa ka thekgo ya basadi, bafsa le batho bao ba golofetego.

Re tla fokota mathatha a taolo dikgwebong te nnyane. Taba ye ya go thibelwa go twela pele ke melawana e hlagiitwe ke lekala gantinyana.

Ntlheng ye nngwe ya tsenogare ya go hlola tikologo ya peeleto yeo e kgonthago, mmuo o tla oma ka maatla go ya go tshepedio e tee ye e kopantwego ya boingwadi bja dikgwebo.

Se se tla kaonafata tirelo ya baomisi le go fokota ditshenyagalelo ta go dira kgwebo ka Afrika Borwa.

Ntlha ye nngwe ye bohlokwa ya lesolo la go rena la go hlola dibaka ta meomo ke Lenaneo leo le Katoloitwego la Meomo ya Sethaba (EPWP). Tebanyo ya pele ya go hlola meomo ye milione e ete e phethagaditwe.

Kgato ya bobedi ya lenaneo e lebante mo go hloleng ga dibaka ta meomo te e ka bago te dimilione te ka 2014.

Magareng ga bjale le Manthole 2009, re ikemiedite go hlola dibaka ta meomo ye e ka bago ye 500 000.

Mola re hlola tikologo ya dibaka ta meomo le kgwebo, mmuo o lemoga gore go na le baagi ba bangwe bao ba tla twelago pele go hloka thuo ya leago go twa go mmuo. Dithelete ta thuo ta leago e tla dula e le mokgwa wo o kgonthago wa phedio ya bohloki. Go tloga ka 31 Hlakola 2009, batho bao ba fetago dimilione te 13 ba humane dithelete ta thuo ta leago, ba dimilione ta go feta 8 go bona e be e le bana.

Re hlokomete gore go hlokega kamano magareng ga dithelete ta thuo ta leago le meomo goba tiro ya ekonomi go hlohleleta boitaolo gare ga batho bao ba phetego gabotse.

Ntlha ye bohlokwa kudu ka nako ye ke gore baagiani ba thuane.

Bjale ke nako ya kopano. A re thuaneng bjalo ka baagiani.

A re dumelelane gore go se ke gwa ba le ngwana yo a tlago robala ka tlala ka gobane batswadi ba gagwe ba feletwe ke moomo. Ge re ka kopana ra ba ra oma mmogo, re ka dira go gonti.

Baeng bao ba Hlomphegago, bjalo ka karolo ya leano la bobedi le bohlokwa re tla twela pele ka lenaneo la rena la go aga modirotheo wa ekonomi le leago.
Lekala le leswa le le tlhomilwego la Tlhabollo ya Modirotheo wa Mmuo le tla netefatsa gore ditshenyagalego te di beakantwego ta motheo ta dibilione te R787 teo di filwego ka tekanyeto ya peleng lenyaga di beakantwe le go omiwa gabotse.

Thekgo ye ya dithelete e akareta kabo ya lenaneo la kago ya dikolo, dinamelwa tsa sethaba go akareta le tshepedio ya ka pela ya dipese, kago ya dintlo, meetse le tlhekio.

Ye nngwe ya diprojeke ta peeleto ta motheo te kgolo kudu ke Sebjana sa Lefase sa FIFA sa Kgwele ya Maoto sa 2010. Bjale ka mmuo le sethaba le ikanne gore Sebjana sa Lefase se tlile go tlogela bohwa bjoo re tla
ikganthago ka bona gape bana ba rena le sethaba ba tla holegago go bjona mengwageng ye menti ye e tlago.

Re mo mohlaleng wa nnete go fihlelela maikarabelo a rena ka moka gomme re ikemiedite go fa lefase Sebjana sa Lefase se kaonekaone.

Re bea ditshepedio ka moka maemong go netefata gore Sebjana sa Lekgotlakopano, woo o thomago ka la 14 Phupu e ba katlego ye kgolo.

Ka kgwedi ya Moranang lenyaga, ke ile ka tshepia baetapele ba intasteri ya dithekisi gore re tla tsenela ditheriano teo di amanago le tirio ya tshepedio ya Potlako ya Dipese ye e Kopantawego ka morago ga dikgetho.

Re tshepiite gore re tla dumelela nako ye nti go omana gabotse le dipelaelo ta intasteri. Ka la 11 Phupu Tona ya Dinamelwa o tla thoma ditheriano le intasteri.

Kopano e tla thoma ka tatelano ya ditheriano le bakgathatema bao ba amilwego ke tshepedio ya go BRT. Re na le tshepo ya gore mathata ao a sa rarollwago go tla omanwa ka wona ka tsela ye e kgotsofatago batho bao ba amegago ka moka.

Se se tla akareta taba ye bohlokwa ya gore bakgathatema ka moka ba tla holega bjang maithomelong a.

Maloko a a Hlomphegago,

Twelopele ye nngwe yeo e tlago kaonafata Sebjana sa Lefase ke tlhakgolo ya motheo ya theknoloti ya kgao le ditshepeto ta phatlalato.

Ka kakareto, re tla netefata gore theko ya dikgokaganokgole e fokotwa ka diprojeke teo di diragalago go katoloa bogolo bja phetieto ya tshedimoo ka pela.

Re swanete go netefata gore ga re tlogele ditikologo ta magaeng morago mo ditlhabollong te di lego gona.

Bjalo ka karolo ya tlhabollo ya modirotheo wa leago re tla fana ka dintlo te di lego mo go swanetego gape ta theko ya fase le madulo a batho ao a amogelegilego.

Re tla twela pele ka kweio ya bodulo bja batho ga se fela ka ga go aga dintlo.

Ke taba ya go fetola ditoropokgolo le ditoropo ta rena gomme re age sethaba se se kopanego, dithaba ta go ya go ile gape te di hlokomelago teo di tla humanago ditirelo kgauswi le moo ba omago gona gammogo le ditirelo ta sethaba go akaretwa le dinolofati ta dipapadi le boitapoloo.

Ka moya wo, re tla omiana le Palamente go potlakia tshepedio ya Molaokakanywa wa Toalo ya Thomio ya Naga.

Ka go oma mmogo le batho ba rena metsegaeng, re tla netefata gore leano la tlhabollo ya magaeng le le akaretago le kopanywa le kabelo ya mobu le bong le thomio ya naga gammogo le thireletotheko ya dijo, se ke taba ya rena ye bohlokwa ya boraro.

Ke rata go omia sebaka se go fetieta matshedio go lapa la Motlatatona wa Temo, Dirk du Toit, yo a hlokofetego bekeng ye. Re tla hlologela seabe sa gagwe kudu.

Batho ba magaeng le bona ba na le tokelo ya go humana meetse le mohlagase, dintlwana ta go goga, ditsela, disenthara ta boithabio le dipapadi; gammogo le disenthara ta mabenkele bjalo ka ditoropokgolo.

Le bona ba na le tokelo ya go thuwa ka go lema gore le bona ba kgone go bjala merogo le dilo te dingwe; gomme ba godie diruiwa gore le bona ba kgone go iphepa.

Re ikemiedite go thoma lesolo la kago ya metheo metsemagaeng. Ka go oma mmogo le baagi, dikgoi, makhanselara le mantona re tla kgona go potlakia moomo wo.

Re kgopela batho ba rena metsemagaeng go thoma go beakanya go re bota gore ke dilo dife teo ba di nyakago ka pela. Ka go oma mmogo re ka dira go gonti.

Sepikara se se Hlomphegago le Modulasetulo,

Ka ge re ithutile kudu ka te di hlokegago maithomelong a pejana a tlhabollo ya magaeng, re kgethile Mmasepala wa Giyani ka Limpopo bjalo ka projeke ya mathomo yeo e tsenywago lesolong le. Mo diprojekeng te ka moka go tla ithutwa kudu bakeng sa naga ka moka.

Go tlaleleta, re tla oma ka mpshafatso ye e lebantwego ya ditoropo ta magaeng ka dithelete ta dithuo te bjalo ka lenaneo la Dithelete ta Thuo ya Tlhabollo ya Boagiani. Ka tsela ye, ditikologo ta go rarela le ditoropo di tla holega go twa go kaonafato ya ekonomi.

Ka ditsenogare te ka moka, re lebane ke go fetola sebopego sa metse ya magaeng ka nageng ya rena.

Baagi ba naga ya geo,

Thuto e tla ba taba ye bohlokwa kudu mengwageng ye mehlano ye etlago. Re nyaka gore barutii ba rena, baithuti le batswadi ba ome le mmuo go fetola dikolo ta rena gore e be disenthara ta twelopele gape ta tlotlego.

Lenaneo la Tlhabollo ya Bana Mengwageng ya Mathomo le tla matlafatwa go ya pele, ka tebanyo ya go netefata phihlelelo ya bohle ya thuto go tloga ka Kreiti R gomme re okete gabedi palo ya bana ba go thoma ka mengwaga ye 0-4 ka ngwaga wa 2014.

Re boeleta teo di sa hlokego ditheriano. Barutii ba swanete go ba ka sekolong, ka phapoing ya borutelo, ka nako, ba ruta, go se na go se ete moomo wa bona le tlaio ya baithuti! Bana ba swanete go ba ka phapoing ya borutelo, ka nako, ba ithuta, ba hlomphana le go hlompha barutii ba bona gomme ba dira meomo ya bona ya gae.
Go kaonafata taolo ya sekolo, barutii ba swanete gore pele ba be le tlhahlo ya go hlatlowa gore e be dihlogo ta sekolo goba dihlogo ta mafapha.
Ke ile go kopana le dihlogo ta dikolo go ba abela ponelopele ya rena ka ga tsooloo ya tshepedio ya rena ya thuto.

MaAfrika Borwa a geo,

Re tla dira ka maatla a rena go hlohleleta baithuti ka moka go feleleta thuto ya bona ya sekontari.

Maikemieto ke go hlatloa kelo ya boingwadio dikolong ta sekontari go diphesente te 95 ka 2014. Gape re lebelete mekgwa ye meswa ya go bua baithuti dikolong kudukudu bao ba ilego ba tlogela dikolo gomme re ba thekge.

Maloko a a Hlomphegago, re tshwenywa ke dipego ta barutii bao ba sotlago le go tlaia bana ka ta thobalano, kudukudu basetsana.

Re tla netefata gore Ditlhahli ka ga Tshotlo ya Ta Thobalano le Dikgaruru ka Dikolong ta Sethaba di a phatlalatwa le gore baithuti le barutii ba itlwaeta tona le go di hlompha.

Re tla tea dikgato te maatla kgahlanong le morutii yo mongwe le yo mongwe yoo a omiago maatla le bolaodi ka go tsenela dikamano ta thobalano le bana.

Go tweta pele thuto ya bophelo bja thuto ya go ya go ile, lenaneo laThuto le Tlhahlo ya Motheo ya ba bagolo le Kha ri Gude di tiietwa.

Baagi ba naga ya geo, Maloko a a Hlomphegago,

Re swanete go netefata gore maithomelo a tlhahlo le tlhabollo ya mabokgoni ka nageng a arabela go dinyakwa ta ekonomi.

Lekala la Thuto le Tlhahlo ya Kokeleto ka dikholete ta lona te 50 le dikhamphase te 160 nageng ka bophara e tla ba lefelo le bohlokwa la tlhahlo ya tlhabollo ya mabokgoni.

Re tla kaonafata phihlelelo ya thuto ya godimo ya bana bao ba twago malapeng ao a hlokago le go netefata sebopego sa thekgo ya thelete ya go ya go ile diyunibesithing.

MaAfrika Borwa a geo,
Re tshwenywa kudu ke lebaka la maemo a mabe a boleng bja tlhokomelo ya maphelo, ao a dutego a mpefatwa ke koketo e maatla ya malweti mengwagengsome le seripa ya go feta.

Re ikemiedite go twela pele go fokota go se lekalekane tlhagiong ya tlhokomelo ya maphelo, go kaonafata bokgoni le methopo ya batho, go mpshafata maokelo le dikliniki le go lwantha leuba la HIV le AIDS, TB le malwetsi a mangwe.

Re swanete go oma mmogo go kaonafata phethagato ya Leano le le Akaretago la Kalafi, Taolo le Tlhokomelo ya diphethete ta HIV ka 50% ka 2011. Re nyaka go fihlelela 80% ya batho bao ba hlokago kalafo ya ARV ka 2011.

Re tla hlagia sekema sa Inorense ya Bosethaba ya Maphelo ka dikgato le mokgwa wa kgodio. Ge re atlega go thoma NHI, re swanete go potlakia mpshafato ya maokelo a mmuo yeo e tlago dirwa ka Dikamano ta Sethaba le Praebete.

Re lebane gape le temogo ya ka pela ya ditaba ta megolo ya diprofeenale ta maphelo go fedia go hloka bohlatse ditirelong ta rena ta maphelo.
Ka go oma mmogo a re direng go feta go twetapele tlhokomelo ya maphelo ya boleng, go sepelalana le Ditebanyo ta Tlhabollo ya Mileniamo ya Dinagakopano go fokota bohloki ka bogare ka ngwaga wa 2014.

Baagi ba geo,

Mmogo re swanete go dira se sengwe go fokota bosenyi. Maikemieto a rena ke go hloma tshepedio ya toka ya bosenyi ye e fetogilego, ye e kopantwego, ya sebjalebjale, ya go ba le methopo ya tshwanelo le go laolwa gabotse.

Go bohlokwa gape go kaonafata bokgoni bja dikgorotsheko le phethagato ya bathothisi go matlafata ditirelo ta botseka, forensiki le bohloodi. Moomo wo o thomile ka nnete, gomme o tla tewa ka maatla a maswa le mafolofolo.

Gare ga ditenayo ta ka pela ke go netefatsa gore re oketsa palo ya bathothisi le baomedi ba Boto ya Thuo ya Semolao. Re tla dira se bjalo le ka go matseka a sephodiseng.

Re fetolete leina la Kgoro ye e amegago go twa go Polokego le Thireleto go ya go ya Maphodisa go tiieta gore re nyaka maatla a kgonthe a tiragato ka go moomo wa maphodisa. Se se tla ba le seabe go phokoto ya melato ye oro le ya dikgaruru ka tebanyo ye e beilwego ya go tloga go 7% go fihla go10% ka ngwaga.

edi ye kgolo kudu ke go lwanthana le bosenyi jo bo beakantwego, gammogo le bosenyi kgahlanong le basadi le bana.

Sepikara se se Hlomphegago le Modulasetulo,

Mola re amogela peeleto ya lekala la praebete intastering ya bohlapeti, re tla kaonafata melawana ya intasteri ye we.

Gare ga maithomelo a mangwe a bohlokwa, re tla thoma tshepedio ya Eitentshi ya Taolo ya Mellwane; re tla matlafata maitekelo a rena kgahlanong le bosenyi bja inthanete le bohodu bja boitsebio, gomme re tla kaonafata taolo dikgolegong ta rena go fokota melato ye e ipoeletago.

Baagi ba naga ya geo,

Ke rata go tiieta thekgo ye rena ya diphetogo te di twelago pele ta lefapha la boahlodi.

Diphetogo te di swanete go rarolla ditaba te bohlokwa te bjalo ka kaonafato ya go ikemela ga boahlodi, go hlongwa ga ditshepedio ta ka gare ta boahlodi gammogo le go netefata gore batho bohle ba fihlelela toka.

Katlego ya tshepedio ya demokrasi ka kakareto e ithekgile godimo ga dikamano te kaone ta tlhomphono le moya wo mobotse wa tiriano magareng ga Bophethio, Lekgotlapeamolao le Lefapha la Bolaodi. Se se bohlokwa kudu bakeng sa demokrasi ya rena ya molaotheo.

Sepikara se se Hlomphegago le Modulasetulo,

Re boeledite go bolela ka ga boitlamo bja go lwantha bomeneta tirelong ya mmuo.

Re tla hlokomela kudu mo go thibeleng ga bomeneta le boradia mo ditshepediong ta kgokagano le dithendara, dikgopelo ta mangwalo a go otlela, dithelete ta thuo ya leago, di-ID le bohodu bja didokete ta melato ta maphodisa.

E re ke gatelele gore ka moka re na le tema ye kgolo yeo re e kgathago kgahlanong le bosenyi.

Re swanete gore re kgathe tema ka mafofolo Diforamong ta Bophodisa bja Sethaba. Re swanete go emia go reka dithoto ta bohodu, e lego seo se hlohleleta bosenyi.

Re swanete go bega bosenyi gomme re thue maphodisa ka tshedimoo ya go swara bao ba tlotego molao. Ka tsela ye re tla gatela pele go aga sethaba sa go hloka bosenyi.

Maloko a a hlomphegago, go tloga ka ngwaga wa 1994 re lekile go bopa sethaba se se kopanego go twa go nako ye mpe ya kgethollo. Re kgopetwe go twela pele ka maikemieto a go tweta pele kopano le go fapana le go tweta pele tshepeto ya kabelano ya boleng, go ya ka moya wa botee bja baagi le sethaba seo se hlokomelago.

Tshepeto ya boleng bjo bo abelanwago e swanete go re hlohleleta go ba baagi bao ba nago le mafolofolo mo mpshafatong ya naga ya rena. Re swanete go bopa boitsebio bjo bo swanago gammogo le go laeta lerato le botshepegi nageng ya rena.

Re swanete go tweta pele lerato le le swanago go naga ya rena, Molaotheo wa rena le difoka ta sethaba. Ka moya wo re tla tweta pele Koa ya Sethaba le folaga ya naga ya rena le difoka ta naga ya rena ka moka.

Bana ba rena, go tloga e sa le ba bannyane ba swanete go rutwa go hlompha le go thekga Molaotheo le difoka ta sethaba, le go tseba gore di ra go reng go baagi ba Afrika Borwa.

Re tla netefata gore re ba le tebanyo ye e swanago ya bosethaba ya go fetola maina a thutofase le a mafelo. Se se swanete go fa sebaka sa go ama maAfrika Borwa ka moka tabeng ya go hlola boitsebio bja bosethaba bjoo bo akaretago batho bohle, go tweleta kweio ya histori le bohwa bja rena.

Dipapadi ke sediriwa se maatla sa kago ya sethaba. Ka go oma mmogo re swanete go thekga dihlopha ta rena ka moka ta bosethaba go tloga go Bafana Bafana go fihla go di-Proteas le di-Springboks; go tloga go Banyana Banyana go fiha go di-Paralympians.

Dihlopha ta rena di ka oma gabotse ka thekgo ya rena.
Ntumeleleng go omia sebaka se go lebogia dihlopha ta rena ta bosethaba ka phethahato mo bekeng e e fetilego, ka kgonthe ka boraro di ile ta fenya gabotse.
Sehlopha sa naga sa basadi sa kgwele ya diatla le sona se re dirile gore re ikganthe ka go thopa Phadiano ya Dinaga te Tharo ya Kgwele ya diatla. Re lebogia Sevens Springboks bao e bilego bafenyi ba IRB Sevens World Series Champions  re sa lebale di-Blue Bulls bao ba fentego makgaolakganag a Super 14 ka mokgwa wo o kgodiago gape wa feene!

Re tea sebaka se go lakaleta di-Springboks mahlatse tatelanong ye e latelago ya diphadiano kgahlanong le British le Irish Lions. Go molaleng gore re hloka go beeleta kudu mo go tlhabollo ya dipapadi. Re potlakia tsooloo ya dipapadi go netefata gore di bopa karolo ya lenaeothuto la sekolo. Godimo ga fao re tla netefata gore re fana ka dinolofati ta dipapadi baaging bao ba hlokago le gore ba di humana pele.

Sepikara se hlomphegago le Modulasetulo,

Re itlamile gore mengwageng ye e fetilego gotla ba le kabo ye kgolo ya go aga Afrika ye kaone le lefase le kaone.
Maikemieto a magolo a mmuo bakeng sa lebaka la magareng ke go netefatsa gore kamano ya rena le dinaga tsa ka ntle e ba le seabe mo go tlholego ya tikologo ye e nago le mohola go kgolo le tlhabollo ya ekonomi ya go ya go ile.

Go fihla fa, re tla twela pele go bea kontinente ya Afrika pele ka go matlafata Kopano ya Afrika le makala a yona gomme ra fa tebanyo ye e kgethegilego go phethagato ya Tiriano ye Mpsha ya Tlhabollo ya Afrika.

Se bohlokwa le seo se lego kgauswi le gae, ke go matlafata kopantho ya selete kudukudu ka kgathelelo ya go kaonafata kopantho ya ekonomi le polotiki ya SADC go thua AU go hloma Mmuo wa Mohlakanelwa. Re tla hloma Eitentshi ya Tiriano ya Tlhabollo ya Borwa bja Afrika go tweta pele dikamano ta tlhabollo le dinaga te dingwe kontinenteng.

Afrika Borwa e tla twela pele go thua ka ga kagoleswa le tlhabollo ya kontinente ya Afrika kudukudu maemong ao go bilego le diphapano. Re tla twela pele go hlohleleta boagiani bja khuto ya go ya go ile go Israele le Palestina gomme e be tharollo ya go thewa godimo ga dinaga te pedi ka botona.

Re tla thekga maitekelo a khuto ya Kopano ya Dinaga ta Afrika le Dinaga Kopano kontineteng ya Afrika, go akareta le Saharawi Arab Republic le Darfur go la Sudan.

Bjalo ka Modulasetulo wa SADC le Monolofati, re tla kgatha tema mo go weteng pele mmuo wo o akaretago go fihlela go swarwa dikgetho te di lokologilego ta go hloka bosodi ka Zimbabwe.

Mathata a batho ba Zimbabwe ba nago le wona a na le khueto ye mpe go tikologo SADC, kudukudu Afrika Borwa. Re dira boipileto go dinaga ka moka lefaseng ta go rata khuto go thekga mmuo wa mohlakanelwa maikemieto e le go kanofata ekonomi.

Re tla thekga maitekelo a tikologo ya SADC go rarolla maemo a Madagascar.

Ntumeleleng, baeti bao ba hlomphegago go tlotla Seole sa Bosethaba sa Afrika Borwa mabapi le moomo wa bona wo bohlokwa wa go aga khuto kontinenteng.

Ka mekgato ya kontinente le ya tikologo, re tla omela go kaonafata demokrasi le tlhompho ya ditokelo ta botho kontinenteng ya Afrika.
Re tla ba le seabe mo go matlafateng dikamano ta Borwa-Borwa gomme re twele pele ka ditumelelano ta kholego ya tiriano le dinaga te bohlokwa ta Borwa.
Re tla twela pele go matlafata dikamano le dinaga te di hlabologilego ta Leboa go akareta le G8, gammogo le badiriani ba rena ba leano le Dinagakopano ta Yuropa.

Re tla twela pele go oma ka mafolofolo mo go netefateng gore go ba le pheleto ya ditheriano ta Hlabololo ya WTO Doha.
Sepikara se se Hlomphegago le Modulasetulo,
Afrika Borwa, ka ge e le naga ye e omilego e hloka tiro ya ka pela ya go fokota diphetogo te kotsi ta tikologo le go netefata gore baagi ba humana meetse.
Gare ga mananeo a go fapafapana, re tla phethagatsa leano la Meetse bakeng sa Kgolo le Tlhabollo, gomme lona le tla matlafata taolo ya meetse. Re tla twela pele go kaonafata tirio ya rena ya eneti le kholofelo godimo ga enete ye e mpshafaditwego.

Maloko a a Hlomphegago,
Mmuo wo o hlabollogilego o hloka kaonafato ya ditirelo ta mmuo le matlafato a diinstituene ta demokrasi.
Re hlomile Dikgoro te pedi ka go Bopresidente go matlafata ka bobedi leano la peakanyo gammogo le tlhokomelo le tekolo le ya phethagato.

Go netefata kabo ya ditirelo ka ga boitlamo bja rena, Ditona ta Kabinete di tla ikarabela gomme re tla omiwa didiriwa ta phethagato go lekola moomo wa bona gomme re tla tea magato a maatla le dinako te di swanetsego go oma ka tona go thoma ka Mosegamanye.

Re tla ama gape Dikgwebo ta Mmuo le Diinstituene ta Tlhabollo ya Dithelete tshepediong ya peakanyo ya mmuo le go kaonafata tlhokomelo le tekolo ya phethagatso ya bona.

Maloko a a Hlomphegago, maAfrika Borwa a geo,

Ge netefata gore makala a mararo ka moka  a selegae, profense le mmuo a kaonafata kabo ya ditirelo, re tla potlakia tlhomo ya Tirelo e tee ya Mmuo.

Taolo ye e tla gapeleta mo go beeng batho pele kabong ya ditirelo. Re tla netefata tirelo ya mekgwa ye botse gape ye e kgonthago go twa go badiredi ba khaonthareng ya ka pele ka tlhagio ya ditirelo dikgorong ka moka ta mmuo.

Mo nakong ye ya mpshafato, re tla gatela pele go bopa mmuo wa tiriano ka dinako tohle.

Taba ya boetapele ka mohlala, moomo o ete o thomile wa ho hloma sediriwa sa bokgokaganyi bja sethaba ka Bopresidenteng.

Godimo ga go amogela mangwalo le diimeile go twa go sethaba, re tla hloma gape mohala wa tshedimoo wa go fihlelwa ke bohle gabonolo.

Badiriani ba tla amogela nyakiio ya sethaba o ka re e be e le yona fela e tee, ba e latelela ka mekgwa ka moka go fihlela e humana tharollo yeo e e hlokago.

Sepikara se se Hlomphegago le Modulasetulo,

Eitentshi ya Tlhabollo ya Bafsa ya Bosetha, yeo e hlomilwego ka go kopanya Sekhwama sa Bafsa wa Umsobomvu le Khomiene ya Bosethaba ya Bafsa e tla kgakgolwa ka la 16 Phupu go la Ekurhuleni.

Diinstituene di a kopanywa go kaonafata kabo ya ditirelo le go tweta pele dibaka ta tlhabollo teo di fiwago ke bafsa.

Eitentshi e tla kgokagana le bafsa bao ba sa omego eupsa ba nago le mangwalo a thuto le menyetla ya ekonomi; gape e dire ka moo e ka kgonago ka gona go katoloa Lenaneo la Tirelo ya Bosethaba ya Bafsa le go thekga borakgwebo ba bafsa.

Sepikara le Modulasetulo, Baeng ba ba Hlomphegago,

Kgwedi ye e tlago Madiba wa rena yo a rategago o tla ba a swara mengwaga ye 91. Batho lefase ka bophara ba tla nte ba twela pele go go hloka go ba gona ga gagwe le gore a rarolle mathata a bona.
Maitshwaro a gagwe le mohlala wa gagwe wa go ineela go direla batho ke mohlala go batho bao ba lego mathateng lefaseng.

Go na le lesolo le la bodithabathaba le le thomilwego ke Setheo sa Nelson Mandela gammogo le mekgatlo ye e amegago le bitwago Letati la Mandela, gomme se se tweleta seo Ntate a se emetego.

Letati la Mandela le tla ketekwa ka la 18 Mosegamanye ngwaga wo mongwe le wo mongwe. Le tla fa batho ba Afrika Borwa le batho bohle lefaseng ka bophara monyetla wa go dira se sengwe se kaone go thua ba bangwe.

Madiba o omile ka mafolofolo dipolotiking sebaka sa mengwa ye 67, gomme ka Letati la Mandela batho lefaseng ka moka, meomong, ka magaeng le dikolong ba tla omia bonnyane bja metsotso ye 67 ya nako ya bona go dira se sengwe se bohlokwa sethabeng sa bona, kudukudu gare ga batho bao ba hlokago.

A re thekgeng Letatsi la Mandela le go hlohleleta gore lefase le go thuana le rena lesolong le le botse le. Sepikara se se Hlomphegago le Modulasetulo, maAfrika Borwa a geo,

Re hlagiite lenaneo la rena sethabeng bakeng sa mengwaga ye mehlano ye e latelago. Seo se kgomagantwego le boitlamo bjoo re bo dirago ke lenaneo la projeke le le tletego gomme le nago le ditebanyo le diphihlelelo te bohlokwa.

Mafelelong tshedimoo ye e tla phatlalatwa gomme ya lebiwa. Ka khonthe bjalo ka baagi re swanete gore nako ye nngwe le ye nngwe re ipotie gore ke eng seo re ka se dirago ka borena go thua go twetapele lenaneo le la bosethaba.

Go ba moagi ga se fela ka ga ditokelo eupa ke ka go ba le maikarabelo gomme re be le seabe go dira gore naga ya rena e be ye kaone. Re holofela gape go omiana le Mekgatlokganeto ka Palamenteng ka moya wo mobotse wa go bea naga pele.

Go tlaleleta se, Madiba o re rutile gabotse gore naga ye ke ya rena ka moka, bathobaso le babaweu. Go omela poelano le kopano go tla dula go le bohlokwa ge rente re eya pele.

Ka ge e le gore lenaneo la rena le tla diragatwa ka nako ya theogo ya ekonomi, re swanete go dira ka tlhokomelo go se be le tshenyo, go se be le thelete ye e alago go fetietwa ngwageng wo o tlago wa dithelete  sente ye nngwe le ye nngwe e swanete go omiwa ka bohlale gape ka katlego. Re swanete re omie thelete go ya ka moo re ka kgonago ka gona.

MaAfrika Borwa a geo, ka go oma mmogo re ka dira go gonti go phethagata ponelopele ya rena ye e swanago ya sethaba se kaone sa go atlega!

Ye ke tirianommogo ye re hlokago.

Ke a leboga!

Issued by: The Presidency
3 Phupu 2009 