11 Hlakola 2010

Sepikara se se Hlomphegago;
Modulasetulo wa Lekgotla la Sethaba la Diprofense;
Motlatasepikara wa Seboka sa Maloko a Palamente le Motlatamodulasetulo wa Lekgotla la Sethaba la Diprofense;
Motlatamopresidente wa Repabliki, Mohlomphegi Kgalema Motlanthe;
Mohlomphegi Moahlodimogolo wa Repabliki ya Afrika Borwa le maloko ka moka ao a hlomphegago a Lefapha la Baahlodi;
Isithwalandwe Mopresidente Nelson Rolihlahla Mandela;
Mopresidente wa Peleng FW de Klerk;
Tatagorena, Mopresidente wa Peleng Kenneth Kaunda wa Zambia;
Batlatamopresidente ba Peleng;
Ditonakgolo te di hlomphegago le dipikara ta diprofense ta rena;
Modulasetulo wa SALGA le baetapele ka moka ba puoselegae;
Modulasetulo wa Ntlo ya Bosethaba ya Baetepele ba Seto;
Dihlogo ta Diinstithuene ta mmuo teo di thekgago demokrasi ya molaotheo;
Baeng bao ba kgethegilego ba bodithabathaba, kudukudu moetapele wa Khomiene ya Yunione ya Afrika, Mna Jean Ping;
Bagolegwa ba peleng ba dipolotiki le bagale;
Maloko a dintlo ta botseta;
Bagai ba ditaba ba ka Afrika Borwa le ba dinaga ta ka ntle;
Maafrika Borwa a a rategago,
Dumelang, molweni, Goeienaand, good evening, re a le dumedia ka moka ka gae!

Re thabete go ba le lena ka letati le le kgethegilego kudu.

Sepikara se se hlomphegago,

Ke eme pele ga gago mo boegong bjo, mengwaga ye 20 ka morago ga ge Mopresidente Nelson Rolihlahla Mandela a twele kgoleng. Re kgethile letati le bjalo ka la go bita Tulo ye ya Mohlakanelwa ya Palamente go fa Polelo ya Maemo a Sethaba, go keteka nako ya diphetogo yeo e fetoitego naga ya rena. Tokollo ya Madiba e tliitwe ke megwanto ye e bego e na le maikemieto a batho ba Afrika Borwa.

Bagolegwa ba peleng ba dipolotiki le bagale bao ba nago le rena lehono ba bone seo ka ge ba be ba le karolo ya tshepedio yeo. Le tla gopola ka nnete gore maabaaba a naga ye, ka mekgatlo ya bona ya mehutahuta, a ile a fetola kgoeleta ya go dira gore naga e se ke ya laolega le gore kgethologanyo e se ke ya kgona go oma ka maikemieto.

Re keteka letati le le bagolegwa ba peleng ba dipolotiki bao re ba laleditego ka mo go kgethegilego go tla go ba le rena. Re amogela kudukudu bao ba sepetego go twa moe go ba mo, Helene Pastoors, Michael Dingake go twa Botswana, Mna Andimba Toivo ya Toivo wa Swapo ka Namibia.

Re thabile go ba le maloko a sehlopha sa boramelao ba Tshekio ya Rivonia ya mabapi le go Menola Mmuo, Mohlomphegi Morena Joel Joffe, yo gabjale a dulago London le Moahlodi Arthur Chaskalson. Re gopola gape le go dira segopoto go Mna Harry Schwarz, yo ka maswabi a hlokofetego bekeng ya go feta. E be e le, magareng ga te dingwe, leloko la sehlopha sa baboleledi ba Rivonia.

Re romela ditebogo ta rena go bagwera ba rena le makhomoreiti ka sethabeng sa bodithabathaba, ka go lwa ba na le rena go fihlelela Tokologo. Re romela kamogela ya rena ye e kgethegilego go ba lapa la Mandela. Ba bile leswao la maitapio a batho ba banti bao ba kwelego boula bja kgethologanyo. Re dumedia baetapele ba mokgatlo wo o buago le balekane ka sebokeng sa boraro, bao ye e lego tiragalo ye e kgethegilego go fetiia go bona.

Magageong le bagwera,

Mo letating le le hlomphegago, re swanete go leboga bao ba bego ba le baetapele ba National Party, bao mafelelong ba ilego ba lemoga gore kgethologanyo ga e na bokamoso.
Ntumeleleng go bolela ka ga tema ye e kgathilwego ke Mopresidente wa peleng PW Botha.

Ke yena yo a thomilego dipolediano mabapi le kgonagalo ya go lokolla bagolegwa ba dipolotiki. Mopresidente Botha o omile le Tona ya peleng ya Toka, Mna Kobie Coetzee, yo a ilego ka morago a thuwa ke Ngaka Neil Barnard le Mna Mike Louw. Ba ralokile tema ye bohlokwa ka tshepediong ye e fihleletego ka go lokolla Madiba.

Magageong, maloko a a hlomphegago,

Afrika Borwa e sa tlo leboga ka botlalo, tema ye bohlokwa ye e kgathilwego ke Mopresidente wa peleng wa ANC, Khomreiti Oliver Tambo, yo a beilego motheo wa naga ye gore e be mohlala wo o phadimago wa tokologo le temokrasi.

E bile boetapele bja gagwe bjo bo kgahliago kudu, go kgona go bonela kgole le pono ye e kwagalago gabotse te di dirilego gore ANC e maatlafate maikemieto a yona a kwano ka go bolediana. Bohlale bja gagwe bo ile bja bonagala ka Kgoeletong ya Harare, ye a e ngwadilego a ba a e eta pele. E bile se seo se beilego motheo wa ditsebio ta histori te di ka se lebalwego ka Mopresidente FW de Klerk, mengwaga ye 20 ye e fetilego.

Ka mo, Mopresidente de Klerk o ile a bontha kgotlelelo ye kgolo le boetapele bjo bo nago le diphetho. Ka letati le legolo le, e reng ke lebogeng gape tema ye e kgathilwego ke mohu Mdi Helen Suzman.
Mo nakong ye telele, ebile lentu le nnoi ka palamenteng, leo le bego le ipileta diphetogo.

Re leboga gape tema ye e kgathilwego ke moetapele wa Inkatha Freedom Party, Kgoi Mangosuthu Buthelezi, yo le yena a ipileditego gore Madiba a lokollwe, gammogo le tokollo ya bagolegwa ba bangwe ba dipolotiki le go bowa ga boradipolotiki bao ba thabetego dinageng ta ka ntle.

Re bueleta ditebogo te di twago ka maikutlong a rena go batho ba bodithabathaba ka thekgo ye kgolo kudu ntweng ya rena.
Ditiragalo te ka historing ya rena di bontha bokgoni bja rena bja go ba mmogo, le ka maemong a boima kudukudu, le go bea dikgahlego ta naga pele ga dikgahlego ka moka.

Ka go oma mmogo, re ka dira te nti.

Maloko ao a hlomphegago,

Mo ngwageng wo, re tla keteka mengwaga ye lekgolo ya go hloma ga Yunione ya Afrika Borwa, ye e hlomilwego ka 1910. Se se hlamile mmuo wa setee. Se bohlokwa ke gore, go se akarete batho ba baso ka mo Yunioneng ye e bile se sengwe sa mabaka a magolo ao a dirilwego gore go hlongwe African National Congress ka 1912.
Ge re ketela mengwaga ye ye lekgolo ka moragonyana mo ngwageng wo, re swanete go gopola morago moo re twago gona bjalo ka naga.

Maloko ao a hlomphegago,

Re gopola mantu a Madiba ge a lokollwa, ge a be a re, ke a mo tsopola:

Ke ema pele ga lena, e sego bjalo ka moprofeta eupa bjalo ka modiredi wa lena, batho.

Maitapio a lena a go se fele pelo a bagale a dirile gore go, kgonagale, gore ke be mo lehono.

Bjale ke bea mengwaga ya ka ye e etego ya bophelo bja ka ka diatleng ta lena.

Mantu a a re hlohleleta gore re se ke ra khuta go fihla re fihlelela ditlhologelo ta sethaba seo se se nago bohloki le tlala. Mo mengwagasomeng ye mebedi ka morago ga go lokollwa ga Madiba, naga ya rena e fetogile kudu. Mopresidente Mandela o kopante naga ye ka nepo ya go fihlelela Afrika Borwa ya temokrasi le ye e gatetegopele ye e se nago kgethollo ya bong le ya semorafe.

Ge re keteka go lokollwa ga Madiba lehono, a re ikgafeng gape go aga bokamoso bjo bokaone bja Maafrika Borwa ka moka, ba baso le ba baweu.
A re aleng morago tlhologelo yeo Madiba a e lwetego bophelo bja gagwe ka moka  tlhologelo ya sethaba sa temokrasi le se se lokologilego, seo ka go sona batho ka moka ba dulago mmogo ka setee gomme ba na le menyetla ya go lekana.

Maloko ao a hlomphegago,

Re bidite tulo ya mohlakanelwa boego gore batho ba banti ka nageng ya rena, baomi le bana ba sekolo, ba kgone go ba karolo ya tiragalo ye. Re kgahlilwe ke mafolofolo a bafsa mabapi le tiragalo ye. Bana ba makgolopedi le masometshela-tshela go twa diprofenseng ka moka ba kgathile tema ka dingangianong ta pele ga Polelo ya Maemo a Sethaba ka ga tema ye e kgathwago ke bafsa ntweng kgahlanong le bohloki. Re lebogia mothopasefoka wa kakareto, Charlotte Le Fleur wa Sekolo se se Phagamego sa Worcester, le bakgathatema ka moka ge ba omile gaboima.

Magageong le bagwera,

Re kopane seemong sa mathata a ekonomi ya lefase.
Ngwageng wa go feta, re itemogete go wa ga ekonomi la mathomo mo mengwageng ye 17. Mathata a a bakile gore ekonomi ya rena e lahlegelwe ke meomo ye 900 000. Batho ba banti bao ba lahlegetwego ke meomo e be e le bona bao ba bego ba fepa malapa a bona ba nnoi ka malapeng ao a hlokago.

Ka Hlakola ngwagola, mmuo, kgwebo, baomi, le baemedi ba sethaba ba ile ba kwana ka ga sehlopha sa magato ao a ka tewago go fokota kgolo le seabe sa mathata a. Re ile ra phethagata a manti a magato a.
Re phethagadite thomio ya thelete ya mmuo go lwantha go wa ga ekonomi, kudukudu ka mananeokgoparara.

Go netefata gore bahloki ba a bolokega, re ile ra oketa thelete ya thuo ya leago, gomme ra katoloa Thelete ya Thuo ya Bana go fihla go ba mengwaga ye 14. Mo mengwageng ye meraro ye e latelago, bana ba tlaleleto ba dimilione te pedi go twa malapeng le magaeng ao a hlokago, ba mengwaga ya magareng ga ye 15 go fihla go ye 18, ba tla holega go Thelete ya Thuo ya Bana. Koporase ya Tlhabollo ya Diintasteri e beete thoko R6 pilione go thua dikhamphani te di wago.

Mmuo o tsebagadite sekema sa tlhahlo ya baomi bao ba twago moomong go fa baomi kgetho ya go ba le nako ya go hweta tlhahlo sebakeng sa go lahlegelwa ke meomo. Maitapio a a maatlafaditwe ke Lenaneo la rena la Meomo ya Sethaba. Sethaba se tla gopola gore ka Polelong ya Maemo a Sethaba ya 2009, ke tsebagadite gore Lenaneo la Meomo ya Sethaba le le Katoloitwego le tla be le hlomile dikgoba ta Meomo te 500 000 ka Manthole 2009. Go na le dikgoba ta meomo te di hlomilwego go fa batho bao ba hlokago meomo letseno, maitemogelo a moomo le menyetla ya go hweta tlhahlo.

Maloko ao a hlomphegago,

MaAfrika Borwa a a rategago, re thabile go tsebagata gore mafelelong a Manthole, re hlomile dibaka ta meomo ya sethaba ta go feta te 480 000, e lego 97% ya nepo ye re e beilego.
Meomo ye e ka mafapheng a go swana le a ka kagong, ka tlhokomelong ya balweti bao ba lego ka gae le bao ba lego sethabeng le ka diprotekeng ta tikologo.

Re bone mafapha a itego ao a kaonafetego, ao re tlago a phethagata ge re gatela pele, go akaretwa go tlia diproteke ta baomi ba go omia matsogo kudu. Re a tseba gore te le magato a mangwe di ka se fokote ka botlalo diabe ta go wa ga ekonomi. Re leboga moya wa go omela malapa, wa sethabeng le wa boithaopo wo o hlohleletago batho ba banti go thua bao ba amilwego kudu ke mathata a, mo dinakong te boima te.

Maloko ao a hlomphegago,

Dilaeti ta ekonomi di iinya gore bjale re a tsoga. Tiro ya ekonomi e a gola ka Afrika Borwa, gomme re emete kgolo ge re eya pele. Dipalopalo ta baomi te di lokollotwego ka Labobedi, di bontha gore ekonomi bjale e hloma meomo e sego go e fokota.
E sa le ka pela, le ge go le bjale, go ba le bonnete bja lebelo la go tsoga ekonoming. Bjale mmuo o ka se gomie magato a ona a thekgo.

Bjale ke nako ya go hloma motheo wa kgolo ye maatla ge re eya pele, le kgolo ye e tliago meomo ye menti. Lenaneo la lebaka le letelele la rena la mananeokgoparara le tla re thua gore re gole ka lebelo.
Mananeo a rena a thuto le a bokgoni a tla oketa tweleto le go kgona go phadiana ga rena.

Leanotiro la rena la Melawana ya Diintasteri le nepo ya rena ye mpsha go meomo ya pabalelo ya tlhago, di tla aga diintasteri te maatla le ta go thwala baomi ba banti. Lenaneo la rena la tlhabollo ya dinagamagae le tla kaonafata tweleto ya magaeng, le maphelo a batho bao ba dulago dinagamagaeng. Seo se thekgago leano la rena la go tsoga le kgolo ya ekonomi ke lenaneo la rena la peeleto ya matlotlo.

Mo mengwageng ye e latelago ye meraro mmuo, o tla omia R846 pilione go mananeokgoparara a sethaba.
Go dinamelwa, re tla hlokomela le go oketa dikgokagano ta ditsela ta rena. Re tla netefata gore dikgokagano ta ditsela ta rena di a tshephagala, di a kgahlia le go kopanywa gabotse le maemakepe a mawatle a rena.Go netefata gore go ba le kabo ya mohlagase ye e tshephagalago, re hlomile Komiti ka ga Mohlagase ye e bopago ke Mohlakanelwa wa Ditona, go tweleta leano la methopo ye e kopantwego la mengwaga ye 20.

Magareng ga te dingwe, leano le le tla lebelela go kgatha tema ga baabi ba mohlagase bao ba ikemego, le go ireleta bahloki go ditheko ta mohlagase te di hlatlogago. Re tla hloma motsamaii wa tshepedio yo a ikemego, yo a sa laolwego ke Eskom Holdings. Eskom e tla twela pele go aga mothopo wa tlaleleto wa tweleto ya mohlagase ya kaonafata tlhokomelo ya ditee ta yona ta mohlagase.

Go netefata gore go ba le tweto pele ya ekonomi ye e akaretago mang le mang, go thua kgolo le tlhabollo, re hlomile Khansele ya Keleto ya Maatlafato ya Ekonomi ya Babaso ye e Akaretago Mang le Mang, ye modulasetulo wa yona e lego Mopresidente. Nepo ya ka pela kudu ya phetoo ya melawana e swanete go ba go tsenatsena mo go lebeletego go hloma meomo go bafsa.

Dipalopalo ta tlhokego ya meomo go bafsa di godimo kudu go feta ka mo go lekanetego. Go tla dirwa dithiinyo ta go thua tshenyegelo ya go thwala baomi bao e lego bafsa, go hlohleleta difeme go thwala baomi bao ba hlokago maitemogelo. Katoloo ye nngwe ya mananeo a go thwala sethaba le yona e a dirwa.

Se se akareta mananeokgoparara a tikologo le diproteke ta dithuto ta ka morago ga marematlou le diproteke ta tsebo ya go bala le go ngwala, tlhokomelo ya balweti ka magaeng, tlhokomelo ya dikolo le maithomelo a tlhabollo ya bana mengwageng ya mathomo. Ngwagola re tsebagadite Eitentshi ya Bosethaba ya Tlhabollo ya Bafsa. Re laete eitentshi ye go oma ka lebelo go hloma dibopego ta yona nageng ka bophara gore e kgone go re thua go phethagata mananeo a tlhabollo ya bafsa ka mmuong.

Maloko ao a hlomphegago,

Ge taolo ye e thoma moomo ngwagola, re ile ra ikgafa go oma gaboima go aga mmuo wa tlhabollo o maatla.
Re rile e tla ba mmuo wo o tlago araba dinyakwa le ditlhologelo ta batho, le wo o omago bokaone le ka lebelo. Ngwageng wo wa 2010, e tla ba ngwaga wa moomo. Kokwane ye bohlokwa ya taolo ye e tla ba gore e tseba moo batho ba dulago gona, e tseba dinyakwa ta bona le go araba ka lebelo. Mmuo o swanete go oma ka lebelo, gaboima le gabotse.

Re tla emela gore Khuduthamaga le ba Tirelo ya Sethaba ba obamele nepo ye.
Re aga naga ye e hlalowago ka ditiro, ka go kaonafata peakanyo gammogo le tlhokomelo le tekolo ya phethagato. Gape re swanete go kopanya magato a tekatekanyo ya bong ka gare ga Lenaneothomo Mmuo.
Tiro ye e tla netefata gore basadi, bana le batho ba digole ba kgona go fihlelela menyetla ya tlhabollo. Re thabile go tsebagata tsela ye mpsha ya go dira dilo ka mmuong.

Moomo wa dikgoro o tla elwa go ya ka dipoelo ta tona, te di tweletwago ka tlhokomelo le tekolo ya phethagato. Ditona te di nago le maikarabelo a go tweleta poelo ye itego, di tla saena tumelelano ya kabo ya ditirelo ye e ngwadilwego ka botlalo le Mopresidente. E tla ahlaahla ka bophara seo se swanetego go dirwa, gore se dirwa bjang, ke mang, mo lebakeng la nako ye kaakang le go omia magato le methopo efe.

Ka ge le tseba, re ikgafile go dilo te hlano te di tlago pele: thuto, maphelo, tlhabollo ya dinagamagae le peakanyolefsa ya naga, go hloma meomo ye mekaone, le go lwantha bosenyi. Godimo ga moo, re tla omela go kaonafata go oma gabotse ga mmuo wa selegae, tlhabollo ya mananeokgoparara le madulo a batho. Re tla dira ditiro te bohlokwa te mmalwa gore re fihlelele dipoelo te.

Re beile thuto le tlhabollo ya bokgoni bjalo ka dilo te bohlokwa ta melawana ya mmuo wo. Ka lenaneong la rena la 2010, re nyaka go kaonafata bokgoni bja bana ba rena bja go bala, bja go ngwala le go bala dipalo ka mengwageng ya thuto ya motheo.

Ka ntle le go dira se, re ka se kaonafate boleng bja thuto.
Dinepo ta rena ta thuto di bonolo eupa di bohlokwa.
Re nyaka gore baithuti le barutii ba be ka sekolong, ka mphatong, ka nako, ba ithuta ba ruta diiri te upa ka letati.

Re tla thua barutii ka go ba fa mananeothuto a ka mehla ao a ngwadilwego ka botlalo. Go baithuti, re tla aba dipuku ta moomo te di lego bonolo go di omia ka dipolelo ka moka te 11 ta semmuo.
Go thoma ngwaga wo go ya pele, baithuti ka moka ba kreiti ya 3, 6 le 9 ba tla ngwala melekwana ya tsebo ya go bala le go ngwala le ya tsebopalo ye e lekantwego ke batho bao ba ikemego. Re ikemiedite go oketa kelo ya katlego ya melekwana ye go tloga go palogareng ya bjale ya magareng ga 35 le 40% go fihla go bonyane 60% ka 2014. Dipoelo di tla romelwa batswadi gore ba ale morago kgatelopele.

Godimo ga moo, se sengwe le se sengwe sa dikolo ta rena te 27 000 se tla sekasekwa ke bahlankedi go twa go Kgoro ya Thuto ya Motheo.
Se se tla ngwalwa bjalo ka pego ka gare ga pego ya go ngwala yeo e tlago sekasekwa. Re ikemiedite go oketa palo ya baithuti ba marematlou bao ba nago le maswanedi a go amogelwa diyunibesithing go fihla go ba 175 000 ka ngwaga ka 2014.

Re kgopela baithuti go omiana le rena go dira se gore se atlege.
Re amogea polelo ya kgwedi ye e fetilego ka diyunione te tharo ta barutii, e lego NAPTOSA, SADTU le SAOU, ya go tiieta boikgafo bja bona go Lesolo la Go ithuta le Go ruta ga Maemo a Godimo go thoma mathomong a 2010.

Maloko ao a hlomphegago,

Re swanete go beeleta ka bafseng ba rena go netefata gore re ba le baomi bao ba nago le bokgoni le bao ba nago le boitemogelo go thua kgolo le tlhomo ya meomo. Bjale re beakante go oketa tlhahlo ya bafsa ba mengwaga ye 16-25 ka go thuto le tlhahlo ta godingwana. Se se tla re kgontha go hlama sebaka sa bobedi ka thutong, go bao ba se nago maswanedi a go tsena diyunibesithing.

Re oma le dihlongwa ta thuto ya godingwana go netefata gore baithuti bao ba nago le maswanedi ba hweta thuo ya dithelete, ka thuo ya Sekema sa Bosethaba sa Thuo ya Baithuti ka Dithelete. Gape re hlomile dinepo te di nago le dikholofelo ta tlhabollo ya bokgoni, go tweleta dientenere le boradithekniki ba tlaleleto, le go oketa palo ya barutii ba Dipalo le ba Saense bao ba nago le maswanedi. Gape re swanete go oketa palo ya bafsa bao ba tsenago meomong go ithutela meomo ka mafapheng a phraebete le a sethaba.

Poelo ye nngwe ye bohlokwa ke go netefata gore maAfrika Borwa ka moka a hweta bophelo bjo botelele le go phela gabotse. Re tla twela pele go kaonafata tshepedio ya tlhokomelo ya maphelo. Se se akareta go aga le go mpshafata dipetlele le dikliniki, le go twela pele go kaonafata maemo a moomo a baomi ba tlhokomelo ya maphelo.

Re dirile selekane le Panka ya Tlhabollo ya Afrika Borwa go kaonafata go oma ga dipetlele ta sethaba le dikantoro ta tona ta dilete. Re omiana gape le Panka ya Tlhabollo ya Afrika Borwa (DBSA) le Koporase ya Tlhabollo ya Diintasteri, ka lenaneong la selekane sa sethaba le sa phraebete go kaonafata dipetlele le go aba dithelete ta diproteke.

Maloko ao a hlomphegago,

Re swanete go itebanya le taba ya gore mengwaga ya bophelo ka morago ga ge motho a belegwe, e theogile go tloga go mengwaga ye 60 ka 1994 go fihla ka fase ga mengwaga ye 50 lehono.
Bjale re tsenatsena se ka bogare go fokota mahu a masea ao a belegwago, go fokota go fetelwa ke bolweti bja HIV le go alafa HIV le bolweti bja mafahla (TB) gabotse. Re tla fokota gape mahu a masea ka go omia lenaneo la tlhabelo ya thibelo ya malweti ka kakareto. Re tla bueta mananeo a maphelo ka dikolong.

Re tla phethagata dinepo ka moka te di dirilwego ka Letati la Lefase la AIDS te di amanago le magato a mafsa a thibelo le kalafo ya HIV.
Moomo o mogolo o gare o a dirwa go netefata gore moomo wo ga o iwe ke nako.Gape re tla tweta pele boitokieto bja go hloma tshepedio ya inorentshe ya maphelo ya bosethaba.

MaAfrika Borwa a geu,

Re oma gaboima go netefata gore yo mongwe le yo mongwe ka Afrika Borwa o ikwa a bolokegile ebile o bolokegile.
Re tla tweta moomo wa rena pele go fokota bosenyi bjo booro le bja dikgoka, le go netefata gore tshepedio ya toka e oma gabotse.
Re phethagata maano a go oketa palo ya maphodisa a banna le a basadi ka 10% mo mengwageng ye e latelago ye meraro.

Re thomile ntwa kgahlanong le go teela batho difatanaga ka kgang, go hula dikgwebo le ka ntlong, gammogo le bosenyi bja bathong bja go swana le polao, go kata le go kwea bohloko, bjalo ka dilo te di tlago pele.
Ka moka ga rena re na le tema ye re swanetego go e kgatha.
A re kgatheng tema ka diforamong ta polokego ya sethaba.
A re emieng go reka dithoto ta go utswiwa. Na re itokieteng go fa maphodisa tshedimoo Ka mehla ya mabapi le tiro ya bosenyi. Ka go omiana mmogo re tla fenya bosenyi.

Magageong le baeng bao ba hlomphegago,

Mmuo wa selegae o swanete go oma. Mebasepala e swanete go kaonafata kabo ya dintlo, meetse, kelelathila, mohlagase, taolo ya tshepedio ya go olela ditlakala le ditsela. Re swere kopano le boratoropo le balaodi ba mebasepela ngwagola. Se se ile sa re fa tshedimoo ye bohlokwa ka ga ditlhohlo te di lego gona ka mmuong wa selagae.

Gape re etete metse le mebasepala ya go fapafapana, go akaretwa Balfour ka Mpumalanga le Thembisa ka Gauteng.
Ka morago ga go etela Balfour, re romete sehlopha sa maloko a ditona te senyane go etela lefelo leo go rarolla ditaba teo di tweletwago ke sethaba. Ditaba te mmalwa di ete di lebeletwe. Ke laete ditona go lebelela ditaba te di sa aletego morago. Re bueleta gore ga go na dingongorego teo di ka fiwago bjalo ka mabaka a go dira bosenyi le tshenyo ya dithoto.

Re laete dieitentshi ta tiragato ya molao go tea magato a boima kgahlanong le batho bao ba dirago bosenyi ka Balfour le mafelong a mangwe. Ka Manthole 2009, Kabinete e dumelete leanotokio la mmuo wa selegae. Se se tla netefata gore mmuo wa selegae o na le mabokgoni ao a nepagetego a taolo, a tshepedio le a sethekniki.

Mo ngwageng wo wa tiro, a re omeng mmogo go dira gore mmuo wa selegae e be moomo wa mang le mang.
Re omela go mpshafata mafelo a baipei ao a dutego gabotse le go aba tirelo ya maleba le go dula lefelong la naga ga malapa ao a ka bago a 500 000 ka 2014. Re beakanya go beela thoko dihekthara te 6 000 ta naga ya sethaba ye e dutego gabotse go aga dintlo ta bao ba hwetago letseno la fase le ta theko ya fase.

Maithomelo a mafsa a bohlokwa e tla ba go akareta batho bao meputso ya bona e lego godimo kudu go ka hweta dithuo dithelete ta dintlo, eupa bao ba hwetago letseno le lennyane kudu go ba le maswanedi a go hweta thuo ya thelete ya ntlo go twa pankeng. Re tla hloma sekhwama sa tiieto sa R1 pilione go hlohleleta dipanka ta phraebete le ba lefapha la dintlo, go tweleta ditweleta te mpsha go fihlelela nyakego ye ya dintlo.

Magageong,

Ngwageng wo o fetilego re rile batho ba magaeng le bona ba na le tokelo ya go ba le mohlagase, meetse, dintlwana ta boithomelo ta meetse le ditsela.

Re rile ba swanete go ba le mafelo a dipapadi le mafelo a mabenkele a makaone a go swana le a ditoropong.

Mo lebakeng le, re tsebagadite lefelo leo re dirago mohlala ka lona la Lenaneokakareto la Tlhabollo ya Metsemagaeng ka Giyani, Limpopo, ka Phato ngwageng wa go feta. Go tloga fao, dintlo te 231 di agilwe.

Kgatelopele le yona e dirilwe go aba mananeokgoparara go thua tlhabollo ya ta temo, le tlhahlo ya maloko a sethaba. Phihlelelo ya dinolofati ta maphelo le ta thuto e kaonafete. Re phethagata mananeo a go swana le a mafelong a upa go ralala le naga, ao a holago diwate te 21. Ka 2014, re ikemiedite go ba le mafelo a ka diwateng te 160. Re nyaka gore 60% ya malapa ka mo mafelong a e fihlelele dinyakwa ta ona ta dijo go twa tweletong ya ona ka 2014.

Gannyanegannyane re tla kgona, magageong ba re dilo te kgolo di thoma ka kgato ye nnyane.

Gape re swanete go kopanya bokaone mananeo a peakanyolefsa ya naga le a thekgo ya temo. Katlego ya rena ka mo lefapheng le e tla elwa ka koketego ya palo ya balemi ba bannyane bao ba kgonago go itirela ekonoming.

Sepikara se se Hlomphegago le Modulasetulo wa Khansele ya Bosethaba ya Diprofense (NCOP),

Ga se rena naga ye e humilego ka meetse. Le ge go le bjale, re sa lahlegelwa ke meetse a manti ka lebaka la diphaephe te di dutlago meetse le dinolofati te di sego ta lekana. Re tlo hloma magato a go fokota tahlegelo ya rena ya meetse ka seripagare ka 2014.

Maloko ao a hlomphegago,

Bjalo ka karolo ya maitapio a rena a go hlohleleta kgolo godimo ya ekonomi, re omela go fokota tshenyegelo ya go kgokagana ka megala. Sethaba sa Afrika Borwa se ka emela go bona phokotego ya go twela pele ya dikelo ta ditefelo ta phetieto ya datha ka pela, ta dillathekeng, ta megala ya ka dintlong le ya mafelong a sethaba. Re tla omela go oketa lebelo la phetieto ya datha ka pela le go netefata tirelo ya Inthanete ya maemo a godimo, ye e sepelelanago le melawana ya bodithabathaba.

MaAfrika Borwa a geu,

Mmuo wo o tla netefata gore dithoto ta rena ta tikologo le methopo ya tlhago e ireleditwe gabotse, le gore e kaonafatwa kgafetakgafeta. Gammogo le Brazil, India le China, gomme ra oketwa ke Dinagakopano ta Amerika (USA), ye e emetego lefase le le hlabologilego, re tsente letsogo kudu ka tumelelanong ye e amogetwego ka Samiting ya Phetogo ya Boso ka Copenhagen ka Manthole ngwageng wa go feta.

Le ge e le gore ga e ye kgole ka mo go nyakegago, ke kgato ye bohlokwa go twela pele ka ge e tlama dinaga ka moka go arabela phetogo ya boso. Re tla oma gaboima le balekane ba rena ba bodithabathaba go phethagata kwano ye ya go tlama ka semolao. Bjalo ka Afrika Borwa, re ithaopile go fihlelela dinepo te di kgethegilego ta go fokota tweleto ya mei, gomme re tla twela pele go omela leano la rena la lebaka le letelele la phokoto ya phetogo ya boso.

Maloko ao a hlomphegago,

Re tla maatlafata masolo a go tweta pele dikgahlego ta Afrika Borwa lefaseng ka bophara. Re tla thekga masolo a go akgofia kopanyo ya dipolotiki le ekonomi ta selete sa Dinaga te di Hlabologago ta Borwa bja Afrika (SADC), le go tweta pele kgwebiano le peeleto magareng ga dilete. Afrika Borwa e twela pele go raloka tema ya boetapele ka masolong a khonthinente go maatlafata Yunione ya Afrika le ditho ta yona, le go omela setee. Re tla hlokomela kudu go omela Tiriano ye Mpsha ya Tlhabollo ya Afrika, bjalo ka leano la tlhabollo ya ekonomi ka khonthinenteng.

MaAfrika Borwa a geu,

Tirelo ya Sethaba e swanete go arabela boipileto bja go dira gore nako ye ya moomo wa mmuo e be ye nngwe ya tiro ya lebelo le ya moomo wa mmuo wo o kaonafetego. Re nyaka bokgoni bja moomo le go oma gaboima. Re nyaka baomi ba mmuo bao ba ikgafilego, bao ba kgonago le bao ba kgathalago ka dinyakwa ta baagi.
Mmuo o ete o oma ka tlhabollo le phethagato ya lenaneo la tlhabollo ya tirelo ya sethaba, teo di tlago bea melawana le maemo a baomi ba mmuo ka mafapheng ka moka.

Maloko ao a hlomphegago,

Re tweta pele masolo a rena a go tloa tsogolekobong le bomeneta ka ditshepediong ta borekedi bja dithoto ta mmuo le ka dithenthareng, le ka dikgopelong ta mangwalo a go otlela, ka dikabong ta dithelete ta thuo ya sethaba le ka dipukwaneng ta boitsebio, magareng ga te dingwe. Re thabiwa ke kgatelopele yeo mmuo o e dirago ka mafapheng a mangwe. Mo bekeng ye, re kgaodite ditefo ta bomeneta ta thelete ya thuo ya mmuo te 32 687, ta boleng bja R180 pilione. Komiti ya rena ya Mohlakanelwa wa Ditona ya Mabapi le Bomeneta e nyaka ditsela ta go fenya bomeneta ka go bo fedia ka botlalo.

Ka go oma mmogo, re ka dira te nti.

Magageong,

Ka ge le tseba, re tsebagadite Mogala wo Kgethegilego wa Mopresidente go dira gore mmuo le Kantoro ya Mopresidente di fihlelwe kudu ke sethaba, le go thua go thibolla mapheko a kabo ya ditirelo.
Mogala wo kgethegilego o emela maikemieto a rena a go dira dilo ka mo go fapanego ka mmuong. O tliite diphetogo maphelong a maAfrika Borwa a manti. Re ka bolela mo ka Mdi Buziwe Ngaleka wa Mount Frere, yo mogala wa gagwe wa mabapi le thelete ya phenene ya monna wa gagwe e bilego ya mathomo re e amogetego ka letati la mathomo la tirelo ye. O na le rena mo lehono.

Gape mo gareng ga rena re na le Mna Nkululeko Cele, yo a ilego a thuwa go hweta pukwana ya boitsebio, ye e mo dumeletego go ingwadieta dithuto ka Yunibesithing ya Theknoloti ya Tshwane. Te ke fela dikanegelo te pedi gareng ga dikanegelo te nti. Go te le mehlala ye mengwe, re bona bofokodi bjo bo swanetego go phoollwa ke mafapha a mehutahuta a mmuo.

Ka thomiano le sepikara, re laledite kemedi ya mekgatlo ye menti go twa ka Palamenteng go etela senthara ya megala, gore Maloko a Palamente a kgone go hweta tiragalo ye ba iponetego yona ya mathomo ya moomo wo o dirwago.

Magageong le bagwera,

Ke adile dintlha te bohlokwa ta maano a rena a 2010, boikgafo bja rena bja mohlakanelwa bjalo ka mmuo wa batho ba Afrika Borwa. Polelo ya Maemo a Sethaba e aba kakareto ya leanotiro la rena. Ditona di tla aba dintlha ka dipolelong ta bona ta Ditekanyeto.

Maloko ao a hlomphegago, maAfrika Borwa a geu,

Ka Dibatsela ngwageng wo, re tla keteka mengwaga ye 150 ya mola Maindia a fihlago ka Afrika Borwa.
Se se fa sebaka sa go leboga seabe se bohlokwa se sethaba sa Maindia se bilego le sona ka mafapheng a baomi, kgwebo, saense, dipapadi, sedumedi, bokgabo, seto le phihlelelo le tiieto ya temokrasi ya rena.

Magageong le bagwera,

E re ke teeng sebaka se go lebia mahloko a rena gape go Mmuo le batho ba Haiti ka ga masetlapelo a magolo ao a ba wetego. Re thabiwa ke gore dihlopha ta rena ta pholoo di ile ta kgona go ya le go thua. Ke rata kudukudu go leboga moAfrika Borwa o tee yo a sa kego a palelwa ke go thua dinakong ta masetlapelo, le go thua go tweta pele nepo ya sethaba se se kgathalago. Re amogela Ngaka Imtiaz Sooliman wa Gift of the Givers ka mo ntlong ye lehono.

MaAfrika Borwa a geu,

Go ba benggage ba Sebjana sa Lefase sa FIFA go dira gore 2010 e be ngwaga wa tiro. Re tere mengwaga ye menti re itokieta Sebjana se sa Lefase. Re ete ka dikgwedi te tharo fela.
Gomme re ikemiedite go dira gore se atlege. Mananeokgoparara, thireleto le dipeakanyo ta dikgokaganyo di dirilwe go netefata gore re ba le phadiano ye e atlegilego.

Bjale ka sethaba, re kolota ditebogo ta rena te kgolo go Komiti ya Ditokieto ta ka Nageng ya 2010 ka moomo wa bona wo o kgahliago.
Re lakaleta Modulasetulo wa Komiti ya Ditokieto ta ka Nageng, Irvin Khoza, Mohlankedimogolophethii Danny Jordaan le mohlahli wa Bafana Bafana, Carlos Alberto Parreira, mahlatse le mahlogonolo mo dikgweding te di tlago.

Mopresidente Mandela o be a raloka tema ye bohlokwa go thua naga go thopa ditokelo ta go ba monggae wa tiragalo ye kgolo ye. Bjale re swanete go dira gore Sebjana sa Lefase se atlege kudu e le go mo hlompha. Magageong, gape a re thekgeng sehlopha sa bosethaba Bafana Bafana.

Ke nna wa ba bangwe bao ba dumelago gore Bafana Bafana e tlo re tlieta dimaka. Se bohlokwa kudukudu ke gore, ebang le dithekethe magageo!
Ka moka ga rena a re rekeng dithekethe ka nako gore re tle re kgone go ya dipapading.

MaAfrika Borwa a geu,

Ge re keteka go lokollwa ga Madiba kgolegong lehono, re ikgafa gape go tlia poelano, botee bja sethaba, tlhokego ya semorafe le go aga bokamoso bjo bokaone re le mmogo bjalo ka maAfrika Borwa, ba baso le ba baweu. Re hlahlwa ke seo Madiba a se boletego ge a be a le ka kgorong ya tsheko, gore, ke a mo tsopola:

Bophelong bja ka ke ikgafile mo ntweng ye ya batho ba Afrika.

Ke lwele kgahlanong le kgatelelo ya batho ba baweu, ebile ke lwele kgahlanong le kgatelelo ya batho ba baso.

Ke hlologete kgopolo ya sethaba sa temokrasi se se lokologilego, seo ka go sona batho ka moka ba dulago mmogo ka kwano, gomme ba na le menyetla ya go lekana.

Ke kgopolo ye ke tshephago go e phelela, le go e fihlelela.

Eupa ge go hlokagala, ke kgopolo ye ke ikemieditego go hwa ka lebaka la yona.

Ka go hlohleletwa ke motho wa go tuma kudu e lego Madiba, ke ikwa ke hlomphega go gafela Polelo ye ya Maemo a Sethaba ya 2010 go bagale le bagaleadi ba rena, bao ba tumilego le bao ba sego ba tuma, ba go tsebega le bao ba sa tsebegego. A re omeng mmogo go dira gore ngwaga wo wa tiro e be wa katlego go naga ya rena.

Ke a leboga.

Issued by: The Presidency
11 February 2010 