Work (Maize)										Sesotho sa Leboa



Mošomo o swanetše go dirwa ke mang polaseng ya gago?



Instructions: 

Folio strap: Koketšamohola

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Balemi ba ba hlabologago la Grain SA 

Seswantšho sa 1: “Mašemo a mabotse a a hlwekilego” a sonoplomo.

Seswantšho sa 2: “Mašemo a mabe a ditšhila” a sonoplomo.



Mehleng yeno tlhabollo ya balemi ga se mošomo wo bonolo mme go nyakega boineelo le potego. Batšweletši ba lebanwe ke ditlhohlo tša go fapafapana bjalo ka ge go bontšhwa mo tlase.



Ga go na seo se lego bonolo temong mme batšweletši ba swanetše go laola dintlha tša go fapafapana mola ba lebanwe ke dikgonagalokotsi (risks) tše kgolo. 

Theko ya gonabjale ya dinyakwapšalo (input prices) e thatafatša go fetiša maitekelo a go hwetša poelo ka go tšweletša dibjalo tšeo di nošetšwago ke pula mafelong a mmalwa mono Afrika-Borwa. 

Thekišo ya fase ya mabele e gatelela tšweletšo ya dibjalo yeo e holago batšweletši ka go ba tswalela poelo. 

Tswalo ya tšhelete ye e adingwago e godimo mme theko ya metšhene le yona e godimo go fetiša tekanyo. 

Batšweletšikgwebo ba ba nago le boitemogelo ba goga boima – batšweletši ba ba hlabologago bona ba goga boima go fetiša. 



Go ya ka dintlha di se kae tša ka godimo re kgona go lemoga gore mošomo wa go hlabolla balemi mabakeng a ga o bonolo. Bjo bongwe bja mathata ao a lebanego batšweletši ba ba hlabologago ke go hwetša thušo ya tšhelete (production credit). Ba bantši ba na le naga le metšhene (maemo a ye mengwe ga a kgotsofatše), ba a rutwa le gona ba a thušwa, eupša ba hloka tšhelete. Palomoka ya ditshenyegelo tše di sepelelanago le tšweletšo ya dibjalo e godimo kudu – gare ga R4 000 le R5 000 godimo ga hektare (go ya ka mohuta wa dibjalo, lefelo, bjalobjalo).

Lenyaga re lebanwe ke mathata a mafsa lenaneongtlhabollo la balemi. Re lemogile gore mekgatlo ya tšhelete e hlohleletša batšweletši go kgopela bakontraka ba temo go ba thuša go lema mašemo le go bjala dibjalo tša bona. Mokgwa wo wa go šoma o hlagišitše mathata a magolo mme batšweletši ba bangwe ba gobaditšwe ke ditshenyegelo tše di fetišago. 

Diswantšho tše di tšwelelago taodišwaneng ye di a itlhaloša. “Mašemo a mabotse a a hlwekilego” a sonoplomo ke ao a lemilwego le go bjalwa ke batšweletši ba ba hlabologago ka bobona ka ditrekere le didirišwa tša bona. “Mašemo a mabe a ditšhila” a sonoplomo ke ao a lemilwego le go bjalwa ke bakontraka. Go molaleng gore ditseno tše di tlogo tšweletšwa mašemong ao a “šomilwego ke batšweletši” ka bobona di tlo feta tša mašemo ao a “šomilwego ke bakontraka” kgole. Go feta fao ditshenyegelo mabapi le tirišo ya mokontraka di oketša ditshenyegelo mabapi le dinyakwapšalo kudu. 

Re kgopela ka boikokobetšo gore o ipotšiše potšišo ye: Ge o lebelela diswantšho tše tša mašemo a sonoplomo na o ka re ke mang yo a phethilego mošomo wa go lema le go bjala bokaone – motšweletši goba mokontraka? Maikemišetšo a rena ke gore re swanetše go hlabolla batšweletšikgwebo ba baso ba ba kgontšhitšwego, bao ba phethago mešomo ya polaseng ka bobona. 

