

Sunflower								Sepedi



Sonoplomo – sebjalo se sebotse sa go bjala legatong la dibjalo tše dingwe tša selemo 



Instructions:

Folio strap: Dipeu tša oli

Byline: Tshedimošo ye e tšwa go “Grain SA manual: Advanced maize production and marketing”

Insert: Taodišwana ye e thekgilwe ke “Oil and Protein Seeds Development Trust”



Sonoplomo ke ye nngwe ya dibjalo tše bohlokwahlokwa tše di enywago dipeu tša oli tše di tšweletšwago mono Afrika-Borwa mme go akanywa gore poelo ya yona ya palogare e tlo ba ditonemetriki tše e ka bago tše 650 000 mo lebakengtelele. 



Karolokgolo ya tšweletšo ya sonoplomo ke peu ye e akaretšago oli ye ntši ya go fihlela 44%. Peu ya sonoplomo ye e sa akaretšego oli ye ntši, e lego ya gare ga 25% le 38%, e dirišwa intastering ya dibosabosane le go leša dinonyana. Sonoplomo e ka tšweletšwa dikarolong tše ntši tša naga moo pula e nago tekanyo ya gare ga 475 mm le 675 mm ka ngwaga. Le ge go le bjalo, gore tšweletšo ya sonoplomo kae le kae e be yeo e sa kgaotšego, tšweletšo ya yona e swanetše go tswala poelo. Thekišo ya sonoplomo e tloga e le godimo gonabjale mme go letetšwe gore go tlo ba bjalo go fihla mafelelong a sehla se. 



Kgetho ya peu – Boleng bja peu 

Go fokotša kgonagalokotsi tšweletšong (production risks) ya sonoplomo balemi ba swanetše go kgetha peu ya boleng bjo bobotse; ya dithorwana tša go swana tšeo di nago le kgonagalo ye kgolo ya go mela; ye e hlwekilego ka go hloka bopastere; le gona ye e hlokago peu ya mengwang le malwetši. Peu ya dikhalthiba tša maemo a godimo tšeo di tswadišitšwego go tšweletša dipoelo tša godimo ga e kgone go dirišwa pšalong ya sehla se se latelago. Dipeu tše di tlo mediša mohuta wa sonoplomo ya naga woo e lego lešika la kgale, wa dihlogo (matšoba) tše mmalwa, wo o sa swanelego puno ka motšhene le gona o enywago peu e se kae. 



Nako ya go bjala

Komelelo ya selemogare yeo e bago gona go tloga Desemere-gare go fihla Janaware-gare yeo e ka letelwago karolong ye kgolo ya fao sonoplomo e tšweletšwago gona, e kgatha tema ye bohlokwa go phetheng ga nako ya go bjala. Ka ge go khukhuša ga sonoplomo go sepelelana le go nyaka meetse a mantši ga yona le gona ka ge e le kgato yeo mo go yona sonoplomo e huetšwago gabonolo ke komelelo, nako ya go bjala e swanetše go kgethwa ka go kgonthiša gore e ka se khukhuše ge go na le kgonagalo ye kgolo ya phišo le komelelo. Kgonagalo ya mathata ebile e golela godimo ge peu ya sonoplomo e bjalwa pejana ga nako mmung wo o omilego go ya fase. Ge pula e nele gabotse pele ga pšalo mme mmu o khoše meetse sonoplomo yeo e bjetšwego pejana ga nako e ka atlega gabotse. 



Ka fao sephetho sa gore go bjalwe ka pela goba ka moragonyana se tla huetšwa ke bokaakang bja monola mmung ka nako ya go bjala gammogo le histori ya bošoro le boipoeletšo bja komelelo ya selemogare. Ka lehlakoreng le lengwe, go bjala ga go swanele go diegišwa kudu ka ge paka ye bohlokwa ya go bopega ga dithoro e ka hlaga mola seetša le themperetšha e boela fase, seo se ka hlolago dipoelo tša fase kudu. 



Ka kakaretšo, nako ya maleba ya go bjala e ka bewa ka tsela ye: mafelong a a fodilego a bohlabela, go tloga mathomong a Nofemere go fihla ka beke ya mathomo ya Desemere; mafelong a gare, go tloga ka beke ya mafelelo ya Nofemere go fihla mafelelong a Desemere; mafelong a a omilego a bodikela, go tloga dibekeng tše pedi tša mafelelo a Desemere go fihla magareng a Janaware. Go bohlokwa go lemoga gore ge mabaka a go bjala ao a boletšwego ka godimo a ka hlokomologwa, poelo ye e letetšwego e tlo fokotšega. 



Botebo le mokgwa wa go bjala



Sonoplomo e ka bjalwa botebong bja gare ga 2,5 cm le 5 cm go ya ka mohuta wa mmu le nako ya go bjala. Mabung a boima (seloko, letsopa) botebo bo swanetše go fokotšwa mola mabung a bofefo (sehlaba) bo swanetše go okeletšwa. Go bohlokwa gore peu e bjalwe mmung wo o nago le monola wo o lekanego go nolofatša go tšwelela ga dibjalwana. Go bohlokwa gape gore peu e kopane gabotse le monola mmung. Plantere ye e dirišwago e swanetše go ba ye e tshepegago gobane peu e swanetše go bjalwa ka go lekanela le gona botebong bjo bo sa fetogego. Go mela ka go lekanela go bohlokwa go swana le palo ya makgaolakgang ya dibjalo ka ge dintlha tše di ama phadišano gare ga dibjalo. 



Palo ya dibjalo le katologano ya direi

Palo ya dibjalo tše di ka melago lefelong le le itšego (unit area) e sepelelana le bokaakang bja monola wo o lego mmung. Palo ya dibjalo lefelong leo e bohlokwa go feta katologano ye e itšego ya direi. Katologano ya direi mašemong ao a sa nošetšwego e ka ba 0,91 m go ya go 2,1 m goba 2,3 m go ya ka metšhene yeo e dirišwago le mokgwa wa go lema. 



Palo ye nnyane ya dibjalo e hlola poelo ye nnyane mola palo ye kgolo go fetiša e dira gore dibjalo di goge bothata go hwetša phepo le monola, seo le sona se fokotšago poelo. Dibjalo tšeo di batamelanego kudu di swarwa ke malwetši (go swana le go bola thito) gabonolo le gona di atiša go wela fase (lodging). 



Palo ya dibjalo ye e šišinywago (dibjalo tše di sego ka fase 20,000 godimo ga hektare mafelong ohle).



Lenaneo la mo fase le šupa katologano ya dibjalo direing (ka bokgauswi) go hlagiša palo yeo e bontšhwago ya dibjalo (Hektare ke lefelo la botelele bja 100 m le bophara bja 100 m).



Palo ya dibjalo
 
Katologano ya direi
 

 
Sebaka sa gare ga dibjalo direing (cm) 
 

 
Dibjalo godimo ga hektare – 

Palo ya makgaolakgang
 
0,9 m
 
1 m
 
1,5 m
 
2,25 m
 

 
20 000
 
56
 
50
 
33
 
22
 

 
22 500
 
49
 
44
 
30
 
20
 

 
25 000
 
44
 
40
 
27
 
18
 

 
27 500
 
40
 
36
 
24
 
16
 

 
30 000
 
37
 
33
 
22
 
15
 

 
32 500
 
34
 
31
 
21
 
14
 

 
35 000
 
32
 
29
 
19
 
13
 

 
37 500
 
30
 
27
 
18
 
12
 

 
40 000
 
28
 
25
 
17
 
11
 

 
42 500
 
26
 
24
 
16
 
10
 

 


Re eletša balemi go beakanya plantere gore e bjale peu ye e fetago ye e nyakegago ka 10% ka nepo ya go bušetša tshenyo yeo e ka hlolwago ke peu ye e senyegilego, peu ye e sa melego, dikhunkhwane le ge e ka ba thatafalo ya mmu ka baka la pula ka nako ya momelo. Ge palo ya makgaolakgang ya dibjalo godimo ga hektare e le ka fase ga 20,000 molemi o swanetše go akanya go bjala ka bofsa ge nako ya go bjala e sa dumela go ya ka fao re hlalošitšego ka godimo. 

