Resources 								Sesotho sa Leboa



Methopo – Na o e diriša ka bohlale?



Instructions: 

Folio strap: Taolo

Byline: Tshedimošo ye e tšwa mo go Mošupatsela wa Taolo wa Agribusiness 



Katlego ya mafelelo ya molemi yo mongwe le yo mongwe lehlakoreng la tšhelete e theilwe godimo ga tekanyetšo le tirišo ye e kgonagalago ya methopo yohle ye e hwetšagalago. 



Methopo ye megolo yeo molemi a ka e dirišago e ka hlopšha ka moo go latelago:

Naga le polasa – go akaretša le tirišo ya naga, mehola ya naga, bong bja naga le popego ya taolo ya polasa.

Meetse le nagameetse (“wetlands”) – go akaretša le ditshenyegelo mabapi le meetse le nošetšo, boleng bja meetse, maemo a nagameetse le tshepelo ya ditaba (“trends”). 

Tsebo le tšweletšo – go akaretša le leabela la dibjalo le diruiwa, dinyakišišo le tšwelopele, payotheknolotši temong le kgolo ye e kgontšhago ya poelo ya ditšweletšwa (“efficient product output growth”).

Taolo ya tšweletšo temong – go akaretša le taolo ya kgwebo ya polaseng, taolo le pabalelo ya mmu, mekgwa ya go laola disenyi, mekgwa ya go laola phepo, mekgwa ya go tswadiša diruiwa le khuetšo ya tikologo, taolo ya meetse a go nošetša, taolo ya theknolotši ya tshedimošo gammogo le mananeo a tšweletšo ao a hlomaganego le mekgwa ye mebotse ya pabalelo. 

Ntlha ye nngwe ye bohlokwa, yeo re ka rego ke karolo ya taolo, ke papatšo – ge go se na le mmaraka moo setšweletšwa se ka bapatšwago gona, tšweletšo ya sona ga e na mohola. 



Le ge dintlha tše tšohle di amana le go hloma temokgwebo ye e atlegilego le gona ye e swarelelago, taodišwana ye e nepiša tekanyetšo ya maamušo a naga le ge e ka ba taolo ya naga bjalo ka mothopo wo o tšweletšago, nepo e le go bopa kgwebo ye e holago le gona ye e swarelelago. Dintlha tše dingwe tšohle di swanetše go gopolwa ge go akanywa dikelotšweletšo tša popego (“physical production norms”) tšeo di tlogo kgonthiša ditshenyegelothwi le ditshenyegelotii tšeo di nyakegago peakanyong ya kabo ya methopotšhelete phetlekong (“gross margin analysis”) ya temokgwebo ya gago. 



Naga

Naga ke ye nngwe ya methopo ye bohlokwahlokwa ya lefase le lengwe le le lengwe. Diphetho mabapi le tirišo ya naga di tšewa ke balaodi ba dipolasa ka mehla go ya ka maemo a mmaraka, maikemišetšo a mmušo le dipharologantšho tše di itšego tša naga. 



Naga ye e swanelago temo yeo e lego ka ntle ga mellwane ya metsemegolo le mafelo a intasteri e dirišetšwa tše di latelago:

Mafulo a tlhago (“veldt”); 

Mafulo ao a bjetšwego le dikgwa; le 

Mašemo a go bjalwa ao a akaretšago 

Ao a sa nošetšwego; le 

Ao a nošetšwago. 



Go feta fao naga e dirišetšwa thwalo ya nageng (“rural transportation”), diphaka le mafelo a diphoofolo, mafelo a bosole le intasteri, dipolasa, ditsela tša dipolaseng le ditoropo. Naga ye e šalago e akaretša dinagameetse (“wetlands”), mehlaka (“marshes, vlei’s”), dinoka, matamo, maswika le maganata. 



Mafelo a nagameetse a bohlokwa kudu ka ge: 

A bopa bodulo bja dihlapi le diphedi tše dingwe; 

A boloka boleng bja meetse; 

A thuša go fokotša tshenyo ya meetsefula ao a ka bago gona; 

A bopa mafelo ao a bulegilego le a boitapološo; le gona

A kaonafatša pharologano ya diphedi tša naga. 



Balemi mono Afrika-Borwa ba ka diriša methopo ye go hwetša tšhelete yeo e sa sepelelanego thwi le tšweletšo ka go dumelela baeti ba ba ratago tlhago go rea dihlapi le go thunya dinonyana. Methopo ye e akaretšwago ke naga e laolwa ke go boela go mehuta ye e fapanago ya tirišonaga ye e phadišanago, mme methopo ye e ka fetogafetoga go ya ka boleng bja naga le fao e lego gona. 



Nagatemo 

Nagatemo ye e nonnego (“prime farmland”) e hlalošwa bjalo ka naga ye e akaretšago kopanyo ye botse ya dipharologantšho tša popego le tša khemikhale malebana le tšweletšo ya dijo, furu, tlhale ya furu le dibjalo tša dipeu tša oli. 



Naga ye e swanetše go ba lefelong leo le akaretšago boleng bja mmu, sehla sa go mela le monola woo o nyakegago go tšweletša poelo ye e swarelelago ka dibjalo tšeo di godišwago le go laolwa go ya ka mekgwa ya temo ye e dumelegago, ye e akaretšago taolo ya meetse le mekgwa ya pabalelo. 



Nagatemo ya maemo a godimo:

E akaretša meetse a a lekanago le gona a tshepegago, a pula goba a go nošetšwa; 

E na le themperetšha le sehla sa go mela se sebotse; 

Ke ya bodila bjo bo dumelegago; 

E akaretša boletswai le sodiamo ye e dumelegago; 

Ga e na maswika goba e na le a se makae fela; le gona 

E tsenelelwa ke meetse le moya gabonolo. 



Nagatemo ya maemo a godimo: 

Ga e kgogolege go fetiša; 

Ga e dule e kolobile lebaka le letele; 

Ga e tlale meetse gantši; le gona

E šireleditšwe go meetsefula. 



Tšweletšo nagengtemo ya maemo a godimo e ka akaretša ditšweletšwa tša dibjalo tša go swana le lehea, mabelethoro, korong, outse (habore), sonoplomo, “canola”, dinawasoya, motšoko, merogo, ditšweletšwa tša bomedišetšo le leokodi, gammogo le ditšweletšwa tša dikgomonama, dikgomomaswi, dinku, dipudi, diruiwa tša maphego le diphoofolo. Balemi lefaseng ka bophara ba šetše ba dirišitše mananeo a go fapafapana a go tšweletša sebjalo se tee goba go feta le mananeo a go rua diruiwa (“extensive and intensive livestock systems”) ka go šielana goba ka go a kopanya. 



Diphetogo tirišong ya naga di ka huetša tikologo le go swarelela ga tšweletšo. Ka nako ye nngwe khuetšo ya tikologo ya go swana le kgogolego, khuetšo ya boleng bja meetse le ya bodulo bja diphedi tša naga ga e bontšhwe dikakanyong tša dipoelo tša praebete mme motho yo a dirišago naga a ka ba a hlokometše potla ya gagwe go feta tirišonaga ye e swarelelago. Mohuta wa tirišonaga wo o kgethwago ge o hola motho bokaone ga se gore o hola setšhaba bokaone. 



Mongnaga yo a nyakago go hwetša dipoelo tše kaone o kgetha go diriša naga ka mokgwa woo o mo tswalelago tšhelete ye ntši yeo e ka letelwago. 

