Labour Broking-Sepedi

A KGOKAGANYO KA TA MEOMO KE ENG?

Kgokaganyo ka ta meomo ke ge motho goba khamphani e fetieta baomi ba nakwana goba ba sewelo go motho goba khamphani ye nngwe gomme a hweta tefo go dira seo. Mokgokaganyi wa meomo ke motho goba khamphani yeo e thuago ka ditirelo te.

Kgokaganyo ka ta meomo e swana le seo ga bjale se bitwago Ditirelo ta Meomo ya Nakwana(Temporary Employment Services  TES). Go bile le kgolo ya go bonagala mo lekaleng le nageng ka bophara. Ye nngwe ya mehlala ya pele ya TES le kgokaganyo ka ta meomo e diragete ka go ta temo ka lebaka la gore ka nako ya puno, balemi ba be ba hloka baomi go oketa bao ba nago le bona. Ka fao, balemi ba be ba thwala baomi ka o tee ka o tee gomme ba ba raka go ya ka dinyakwa ta bona ta sehleng seo ba lego go sona. Ka moragonyana, bakgokaganyi ka ta meomo ba fihla ka go fana ka ditirelo ta dihlopha ta batho ba go thua ka nako ya puno. Kgolo ya ka pejana ya lekala la TES mo lefelong la moomo la gona bjale e tliwa ke hlokego yeo e oketegilego ya diphethene ta moomo teo di fetogago e le go leka go amogela, mohlala: 

?	Go lofa ga baomi, e ka ba nako e nnyane goba e telele(ge ba be ba tseba)
?	Diphetogo ta sehla teo di hlolago hlokego ya ditweletwa
?	Hlokego ya nakwana e nnyane ya baomi bao ba nago le bokgoni bjoo bo sa hwetagalego ga bonolo. 

Go na le molao woo o yago go lekala la kgokaganyo ka ta meomo. Le ge e le gore ga go na motho yoo a kago gapeletega go omela mokgokaganyi ka ta meomo, ka setlwaedi, batho bao ba nago le bokgoni, mohlala, ba baomi ba dipolaseng bao ba omago ka sehla seo se itego ba ka hweta go le boima go hweta moomo ntle le thuo ya bakgokaganyi ka ta meomo.

KE MELAO EFE YEO E YAGO GO KGOKAGANYO KA MEOMO
Melao yeo e yago go Kgokaganyo ka Meomo e akareta:
Molao wa Dikamano ta Meomo 
Molao wa Maemo a Motheo a Moomo
Molao wa Tlhabollo ya Bokgoni
Molao wa Phumolameokgo ya Dikgobalo le Malweti a Meomong
Molao wa Dikamano ta Meomo wa bo 66 wa 1995
Molao wa Dikamano ta Meomo o laeta melawana le maemo a meomo ya nakwana. O dira maemo a go dira kontraka le bakgokaganyi ba ta meomo. Go ya ka Molao o, mokgokaganyi wa ta meomo le modirelwa ka babedi ba swanete go dumelelana le melao ya ta meomo. Go swana le khamphani ye nngwe le ye nngwe, bakgokaganyi ba ta meomo ba ka se kgone go aroga go mekgwa efe goba efe ya melao ya moomo.


Molao wa Maemo a Motheo wa Moomo wa bo 75 wa 1997(BCEA)
Molao wa Maemo a Motheo wa Moomo(BCEA) o beile bonnyane ba dinyakwa teo bengmoomo ba swanetego go di fihlelela ge ba dira kontraka le baomi. Kontraka ye nngwe le ye nngwe yeo e saenilwego magareng ga mongmoomo le moomi ga e a swanela go tshela melao ya (BCEA)



Molao wa Tlhabollo ya Bokgoni wa bo 97 wa 1998
Molao wa Tlhabollo ya Bokgoni o laela gore motho yo mongwe le yo mongwe goba khamphani yeo e ka ratago go neelana ka ditirelo ta moomo e ingwadie. Baabi ba ditirelo ta moomo bj. bakgokaganyi ba ta meomo, ba ka ngwadiiwa fela ge ba fihlelela dinyakwa te itego teo di beilwego ka mo Molaong.

Molao wa Phumolameokgo ya Dikgobalo le Malweti a Meomong wa 130 wa 1993
Go ya ka Molao o, baomi ba swanete go phumolwa meokgo ya bogole/kgobalo ye nngwe le ye nngwe yeo e ka ba hlagelago, goba bolweti bjoo bo ba swarago, le ditlamorago ta go dira meomo ya bona. Molao o laeta gape ka phumolameokgo mo nakong ya lehu leo e lego ditlamorago ta dikgobalo goba bolweti.

TE DINGWE TA DITABAKGOLO MABAPI LE BOKGOKAGANYI  BA MEOMO

Bakgokaganyi ka ta meomo ba bolela gore bona ga se bengmoomo, fela ditirelo ta bona di lebiitwe go, mohlala, balemi. Ka lehlakoreng le le lengwe dikhampani te di omiago ditirelo ta bakgokaganyi ka ta meomo ba bolela gore bakgokaganyi ke bona bengmoomo. Se se bakile kgakanego go baomi bao ba ikhwetago ba le mo gare ga ditlhakatlhakano te.
Baomi bao ba thapiwago ka go omia bakgokaganyi ka ta meomo ba ka tsena kotsing e kgolo ge ba ka gobala moomong. Ke mang yo a tlago rwala maikarabelo a teo di amanago le ta maphelo le thireletego le merero ye e amanago le phumolameokgo?
Le ge e le gore bokgokaganyi ba meomo bo fa baomi ba nakwana sebaka sa go hweta moomo, ditshwanelo ta moomo wa nakwana di ka ba fase ge o di bapeta le ta baomi ba saruri bjalo ka matati a boikhuto, megolo le phenene.
Baomi ba nakwana ka na le go saeniwa ditumelano ta gore ge o sa ome o ka se gole gomme ba sa hwete te dingwe te bohlokwa teo di hwetwago ke baomi ba saruri.

KHAMPEINI YA MOOMO WOO O HABOLOGILEGO

Mokgatlo wa Bodithabathaba wa Meomo (ILO) le dikarolo ta wona o hlomile kakanyo ya Moomo woo o Tlhabologilego. Dikarolo te di akareta mebuo, mekgatlo ya baomi le ya bengmeomo. ILO e thekga Lenaneo la Moomo wo o Tlhabologilego e sale go tloga 1999. Maikemieto a Lenaneo le ke go tsweleta tlhabologo le go lwantha bodiidi.


Maikemieto a moomo wo o hlabologilego ke:

moomi o mongwe le o mongwe a be le mogolo woo o tlago mo kgontha go phela bokaone
mabaka a tlhabollo a go lekana le a ba bangwe 
mekgatlo ya baomi e dumeletwe go hlagia maikutlo a bona mo mererong ya meomo

Lenaneo la Moomo wo o Tlhabologileng le fihlelelwa ka maikemieto a mane:

Go hlola meomo
Go lemoga le go ireleta ditshwanelo ta moomong
Go oketa thireleto ya leago gore banna le basadi ba be le meomo yeo  e ireletegilego ebile ba lefiwe ka tshwanelo.
Go tsweleta polediano le tharabollo ya kgohlagano ka go fa mekgatlo ya baomi sebaka sa go bapala karolo e  kgolo go thibela dikgohlagano moomong.


Ke diindaseteri dife teo di angwago kudu ke bokgokaganyi ba meomo?

Diindaseteri te di amilwego kudu ke bokgokaganyi ba meomo ke:

Dikago
Bathui ba ka gae
Baomi ba dipolaseng
Go tswara dihlapi
Dijo le dino
Thipi le enteniere
dikoloi
Diaparo

Palamente le bokgokaganyi ba meomo

Go ya ka karolo ya Palamente ya go tamaisa merero ye e lego ntlhoreng mo sethabeng, Palamente e ka rata go kwa dithiinyo ta batho bao ba amegago, go akaretwa le mekgatlo ya baomi, sethaba le bakgokaganyi ka ta meomo ka ga bokgokaganyi ba meomo

Eba karolo ya se!
Etla ditheeletong le wean o ikwagate, goba romela dithiinyo ta gago go The Committee, Albertina Kakaza
P O Box 15, Parliament, 8000 (021) 403 3765, fekese 086 694 3529


PONELOPELE
Go aga Palamente ya batho yeo e arabago dinyakwa ta batho yeo e nago le phiagelo ya go phethagata bophelo bjo bo kaone bja batho kamoka ba Afrika Borwa 

E tlhagiitwe ke Kantoro ya Thuto ya Sethaba, Ditirelo ta Polediano ta Palamente.
E tutueditwe ke batho

Etela webosaete ya Palamente ya rena www.parliament.gov.za 
nomoro ya mogala 021 403 2911, Fekese 021 403 3817


 
