Methalotlhahli ya Maphelo le Polokego Lekaleng la Boagi
Go laola
Ge o laola kgwebo ya gago, na:
_ o tsebiša Kgoro ya Maphelo mabapi le mošomo ofe goba ofe wa go aga bjalo ka ge go nyakega go ya ka Molao wa Maphelo le Polokego Mešomong (OHS)?
_ o ipha nako ye e lekanego go lokišetša pele, go beakanya le go laola mošomo wa gago?
_ o bea leihlo go seo se diregago le go tšea magato kgahlanong le ditshepetšo tše di lego kotsi? 
_ go na le Tshepetšo ya Taolo ya Maphelo le Polokego ye e šomišwago ye e akaretšago baemedi ba tša maphelo le polokego gammogo le komiti ya maphelo le polokego? 
_ go na le motho wo o ka ithekgago ka yena ge e ba o nyaka maele mabapi le maphelo le polokego? 
_ O fa bašomedi tokologo ya go bega ditiro goba maemo ao a sa bolokegago le go ahlaahla dipego tše?   
Go bega dikotsi
Ge motho wo o mo thwalago goba wo a šomago lefelong la gago la mošomo a amega kotsing, netefatša gore: 
 _o tsebiša Senthara ya Mešomo ge e ba kotsi yeo ke e šoro go swana le go robega, go ripega setho sa mmele goba go se hlwe o kgona go bona 
Kalafo ya khuru/letolo le le gobetšego.
_o bega kotsi e nngwe le e nngwe ye e amanago le mošomo yeo e dirago gore mošomedi a se be gona mošomong lebaka la go feta matšatši a 14 
_o bega kotsi ge e ba leloko la setšhaba le hlokofetše goba le rometšwe bookelong/sepetlele ka lebaka la kotsi ye e amanago le mošomo wo o dirwago lefelong la gago la mošomo.
Go thwala
Ge o thwala goba o laola batho ba ba go šomelago, na o kgonthišiša gore: 
_Ba hlahlilwe le go ba le bokgoni bja go dira mošomo ka polokego ntle le go bea maphelo a bona le a batho ba bangwe kotsing?
_ Ba laolwa ka tsela ya maleba le go fiwa ditaelo tše di kwišišegago le go tseba seo se letetšwego go bona?
_ Ba na le didirišwa tša go hlapela le dintlwana tša boithomelo? 
_ Ba na le dithulusi, didirišwa, metšhene le diaparo tša tšhireletšo tša maleba? 
_ O boledišana le bona gammogo le baemedi ba bona mabapi le merero ya maphelo le polokego?
 Rakontraka o fa motho o mongwe kontraka
Ge o efa rakontraka o mongwe mošomo, na:
_ O lekola ditshepetšo tša maphelo le polokego tša batho ba o nyakago go šoma le bona kgafetšakgafetša? 
_ O ba fa tshedimošo mabapi le maphelo le polokego mošomong wo ba swanetšego go o dira?
_ O rerišana le bona mabapi le mošomo pele ba thoma go šoma? 
_O netefatša gore o ba file dilo ka moka tše le dumelelanego ka tšona (mohlala maleri a magolo a a šomišwago go fihlelela meagong e metelele (scaffolds) a a bolokegilego, lefelo la maleba la go šomela, go phela gabotse, bjbj)? 
_ O lekola mošomo wa bona kgafetšakgafetša le go ahlaahlana le ditlhaelelo tše di ka bago gona?
Go fihlelelega ga lefelo la mošomo
_ Na batho ka moka ba kgona go fihla lefelong la mošomo ba bolokegile – le go šoma felo fao ba bolokegile? 
_ Na ditsejana tša go tsena lefelong di maemong a mabotse ebile di na le maswao a a bonalago? 
_ Na magomong a moago moo batho ba ka wago go na le ditshipi tša go šireletša moago goba mekgwa e mengwe ya go šireletša magomo?
_ Na mekoti e šireleditšwe le go swaiwa gabotse ebile e khurumeditšwe ka go tia go thibela gore batho ba se wele ka gare ga yona?
_ Na lefelo la mošomo le hlwekile le didirišwa di beilwe mo go bolokegilego?
_ Na mabone a kganya gabotse?
Bophelo bjo bobotse
_Na dintlwana tša boithomelo di gona, di dula di hlwekile ebile go na le mabone a a kganyago gabotse? 
_ Na go na le magopo a go hlapela diatla, meetse a pompi, sešepe le ditoulwana tša pampiri tša go iphumola? 
_ Na go na le lefelo leo le fetolelago diaparo go lona, le go di omiša goba go di boloka?
_ Na go na le meetse a go nwa le dikomiki? 
_ Na mafelong ao bašomedi ba ka dula le go lokišetša dino tša go fiša bjbj?
_  Na motho mang kapa mang wo a nyakago go šomiša mafelo ao a ka kgona go a fihlelela gabonolo ebile a bolokegile? 
Maleri a magolo a a šomišwago meagong e metelele (scaffolds)
_ Na maleri a magolo a a šomišwago meagong e metele a bopilwe, a fetolwa le go tlemollwa ke setsebi? 
_ Na ditshipi tše di tsepamego di na le tše di di thekgago ka fase (ebile mo go hlokegago, dipapetla tša legong)?
_ Na ditshipi tše di tsepamego, ditshipi tše di rapamego tše di swaranago le tše di emego thwii, metato ya go tlema le dipala tša go rulela di maemong
_ Na lleri le legolo le le šomišwago meagong e metelele le tlemeletšwe moagong goba sehlongweng mafelong a a lekanego go thibela gore le se we?  
_ Na go na le dišireletšamagomo tše di lekanego gammogo le mekgwa e mengwe ya maleba ya tšhireletšo go thibela dilo le batho gore ba se we?  
_ Na ditena le tšona di šomišitšwe go ageletša lleri go thibela didirišwa gore di se we godimo ga maleri ao a magolo? 
Bothata: Lleri le legolo le le šomišwago meagong e metelele le be le sa gomaretšwa lebotong gomme bjalo ka selo se se ikemetšego se nnoši se ile sa hlolela bašomedi dikotsi.
_  Na go na le mapheko a a bonalago goba ditsebišo tša go lemoša le go thibela batho go šomiša maleri ao a sego a fetšwa, mohlala dikoloi tše di šomišwago go nameletša batho meagong tše di sego tša šireletšwa? 
_  Na maleri a magolo a a šomišwago go fihlelela dilo tša godimo a hlokomelwa gabotse?  
_  Na motho wo a nago le bokgoni o hlahloba maleri kgafetšakgafetša mohlala gatee ka beke, ka dinako tše dingwe morago ga gore a fetolwe, a senyege le morago ga gore pula e ne goba boso bo šorofale? 
_  Na dipoelo tša ditlhahlobo di a rekhotwa?
_ Na maleri a magolo a a šomišwago go namela meagong e metelele ao a hlatlaganego a šomišwa go ya ka ditaelo tša motšweletši? 
_ Na maotwana a maleri a magolo a a šomišwago go namela meagong e metelele ao a hlatlaganego a a notlelwa ge batho ba a šomiša le manamelelo a ona ga a na selo ge a šutišwa? 
Maleri
_ Na maleri a šomišwa ka tsela ya maleba go dira mošomo?  
_ Na a maemong a mabotse? 
_ Na maleri a bewa godimo ga mabato a a tiilego e se bago godimo ga dilo tše di pšhatlegago goba dilo tše di tekatekago? 
_ Na maleri a tiile go thibela batho gore ba se thedimogele ka mahlakoreng goba morago? 
_ Na maleri ge a eme a kgona go feta botelele bja ge a dudišitšwe fase? Ge go se bjalo, na go na le mo motho a ka itseparelago gona ka diatla? 
_ Na maleri a bopilwe ka tsela ye e lego gore batho ba ba a šomišago ga ba a swanela go obelela kgole? 
Maleri a magolo a a šomišwago go namela meagong e metele ga a swanela go šomišwa bjalo ka maleri.
Mošomo wa go rulela
_ Na magomo a moago a šireleditšwe go thibela batho goba didirišwa di se we? 
_ Ge go rulelwa meago e megolo, na dinnete (nets) di a šomišwa go thibela batho gore ba se we  magomong a marulelo goba  mapolankeng ao a sa tlemellwago kudu?
_ Mo go šomišwago dinnete, na di fegilwe gabotse? 
_ Na o hlaotše dilo tše di pšhatlegago gabonolo go swana le mo go adilwego semente le mabone a marulelelong? 
_ Na o tšere magato a tšhireletšo go thibela bašomedi gore ba se wele godimo ga dilo tše di robegago gabonolo ge ba šomana le go rulela? 
_ Na mafelo ao a arotšwe le bašomedi ba thibelwa go tsena lefelong mo go swaraganwego le mošomo wa go rulela? 
Mekoti
_ Na mokoti o thekgilwe gabotse, goba o šikamile, o gatilwe goba mobu o phatlaladitšwe ka go lekanela? 
_ Na go na le mokgwa wo o bolokegilego wa go neelana ka thekgo ntle le go dumelela batho go šoma ka gare ga mokoti wo o sego wa thekgwa? 
_ Na go na le mekgwa ye e bolokegilego ya go tsena ka mokoting, mohlala go šomiša lleri le le telele kudu le le tiilego? 
_ Na go na le maleri dikarolong tše dingwe le tše dingwe? 
_ Na go beilwe mapheko goba mekgwa e mengwe ya tšhireletšo go thibela batho le difatanaga gore di se wele ka mekoting? 
_ Na go na le maswao a a epetšwego a go bontšha gore ema go thibela difatanaga tše di sepelelago makoribeng a tsela gore di se wele? 
_ Na difatanaga di a dumelelwa gore di ka lebanya mokoti go fihla bokgole mo di ka welago?
_ Na mokoti woo o ka ba le seabe go dihlongwa tša kgasuwi le ona goba ditirelong tše go neelanwago ka tšona? 
_ Na didirišwa, mašaledi (mekgobo ya dilo) le metšhene di kgole le magomo a mokoti go thibela gore le tšona di se wele ka mokoting?
_ Na mokoti o lekolwa kgafetšakgafetša ke setsebi? 
Go swara dilo ka diatla
_ Na didirišwa tše boima bjalo ka dipalelo tša marulelo, seleiti sa semente se se šomišwago go thekga moago, seleito sa khonkhiriti, curbstones goba ditšweletšwa tše di tšhetšwego ka mekotleng tše di ka hlolago mathata ge e ba di swanetše go kukwa ka matsogo? 
Ge go le bjalo, na o ka:
1. Kgetha didirišwa tše bofefo? 
2. Šomiša dikiribane, ditshipi tše di šomišwago go phagamiša dilo tše boima (hoists), metšhene ye e nago le megoma ka pele go rwala dilo tše boima, le mehuta e mengwe ya metšhene goba sedirišwa se sengwe go fokotša go rwalwa ga dilo tše boima ka matsogo? 
3. Dira kgopelo ya didirišwa tša go swana le semente le ditšweletšwa tše di šetšego di hlakantšwe ka gare ga mekotla ya 25 kg? 
4. Efoga go šomiša leboelela dilo tša go aga tše boima tša go feta 20 kg?
_ Na batho ba filwe ditaelo le go hlahlwa ka mokgwa wo ba swanetšego go rwala dilo tše boima ka polokego? 
Šomiša dikiribane, ditshipi tše di šomišwago go phagamiša dilo tše boima, metšhene ye e nago le megoma ka pele go rwala dilo tše boima, le mehuta e mengwe ya metšhene goba sedirišwa se sengwe go fokotša go rwalwa ga dilo tše boima ka matsogo? 
Sephethephethe, difatanaga le lefelo la mošomo
_ Na difatanaga le basepela-ka-dinao ba arogantšwe ka mapheko? 
_Ge go se bjalo, na:
1. O šomiša mapheko go aroganya mafelwana a go šomelwago go ona? 
2. O dira kwalakwatšo mabapi le mafelo a a nago le kotsi le gore go ka dirwa eng ka ona? 
3. O bea pepeneneng maswao a temošo?
_ Na go bonagala gabotse go dukologa difatanaga tše di sepelago ka sa morago?
_ Na go sepela ka sa morago ga sefatanaga go ka efogwa, mohlala ka go šomiša tshepetšo ya tselatee, ge e ba go se bjalo, na ditsebi tše di laolago go sepela ka sa morago di hlahlilwe gabotse ebile di a šomišwa? 
_ Na difatanaga le mafelo a mošomo a hlokometšwe gabotse mohlala, seteraebela, mabone, mariki a letsogo le a maoto di šoma gabotse?
_ Na baotledi ba filwe tlhahlo ya maleba ebile ba na le ditifikeiti tše di nyakegago go otlela mehuta e mengwe ya difatanaga tša go rwala merwalo e boima goba metšhene ye ba e šomišago? 
_ Na merwalo ye e nametšwago e šireleditšwe gore e se we? 
_ Na o netefaditše gore banamedi ba nametšwa fela ka difatanageng tše di diretšwego go rwala batho?
_ Na o netefaditše gore metšhene le difatanaga ga di šomišwe metotolong e kotsi? 
Diaparo tša tšhireletšo di swanetše di aparwe ka dinako tšohle ge batho ba rwala dilo ka matsogo. Ela hloko mošomedi wo a se nago ditlelafo le bašomedi ba babedi ba ba se nago dikoporo.
Dithulusi le metšhene
_ Na dithulusi le metšhene ya maleba di a šomišwa go dira mošomo? 
_ Na dikarolo ka moka tše kotsi di šireleditšwe, mohlala dikere, chain drivers, le dishafte tša entšene?
_ Na dikonopi tša go laola metšhene di šireleditšwe ebile di šoma gabotse? 
_ Na dithulusi le metšhene di maemong a mabotse le mekgwa ka moka ya polokego e šoma gabotse? 
_ Na batho ka moka ba ba šomišago metšhene le dithulusi ba hlahlilwe ebile ba na le bokgoni? 
Metšhene ya go rwala dilo tše boima
_ Na sedirišwa se se tsentšwe tirišong ke setsebi?
_ Na bašomiši ba yona ba hlahlilwe le go ba le bokgoni?
_ Na bokgoni bja go o šomiša bo swailwe?
_ Na motšhene wo wa go rwala dilo tše boima o na le pego ye e sego ya kgale goba o hlahlobilwe ka go tsenelela le go ba le rekhoto ya tlhahlobo yeo?  
_ Na motšhene o ageleditšwe gabotse go thibela batho gore ba se kgatlwe ke e nngwe ya ditho tša motšhene? 
_ Na dikgorwana tša mo motšhene o swanetšego go nametša goba go laolla merwalo gona di dula di tswaletšwe ka ntle le nakong ya ge motšhene o swanetše go nametša goba go laolla merwalo? 
Tšhoganetšo
_ Na go na le mekgwa ye e šomišwago ya tšhoganetšo, mohlala ge e ba le swanetše go tšwa ka lefelong la mošomo ge go na le mollo? 
_ Na batho ba ba šomago lefelong leo ba tseba ka ditshepetšo tšeo?  
_ Na go na le mokgwa wa go letša alamo, gona e lekwa gakae gore e sa šoma? 
_ Na go na le tsela ya go hwetša ditirelo tša tšhoganetšo lefelong leo la mošomo? 
_ Na go na le ditsejana tše di lekanego tše di ka šomišwago nakong ya tšhoganetšo ebile ga di a thibja ke selo? 
_ Na go neelanwa ka thušo ya pele ye e lekanego?
Mollo
_ Na palo ya didirišwa, diela le dikgase tše di ka hlolago mollo e fokoditšwe? 
_ Na di bolokilwe mo go swanetšego?
_ Na disilintere tše di nago le kgase tše di ka swago di bušeditšwe ka bobolokelong bjo bo nago le moya morago ga gore shifti e fele? 
_ Na disilintere tše di tletšego le tše di se nago selo di bolokilwe mafelong a maleba ebile di swailwe ka go bonagala? 
_ Na go kgoga le mekgwa e mengwe ye e ka hlolago mollo di a thibelwa mafelong ao dikgase goba diela tše di ka tukago di bolokelwago goba go šomišwa? 
_ Na disilintere tša kgase, mathompo a tšona le didirišwa tše dingwe di hlokomelwa gabotse ebile di maemong a mabotse?
_ Ge disilintere tša kgase di sa šomišwe, na dibelefo tša tšona di a tswalelwa le go tiišwa? 
_ Na ditšhila tše di ka hlolago mollo di tlošwa kgafetškgafetša le go bolokwa ka ditšhelong goba ka magopong a go tšhela tšhila a maleba?
_ Na go na le ditimamollo tša maleba? 
Didirišwa tše kotsi
_ Na o hlaotše dilo ka moka tše kotsi bjalo ka marela, morodi, ditološi, dipente, semente le lerole? 
_ Na o kgonthišitše ge e ba rakontraka wo a nago le laesense a ka hlokega go šomana le marela ao a lego lefelong la mošomo? (Mešomo e mentši ye e amanago le marela e hloka laesense le ge e le gore o ka kgona go dira mešomo e mmalwa ye e amanago le malera ntle le laesense)
_ Na o hlathile le go tšea magato a maleba go thibela le go laola tšhomišo ya didirišwa tše kotsi, ka:
- go dira mošomo ka tsela ye e fapanego, go fediša dikotsi gomme se se akaretša go šomiša metšhene go dira mešomo sebakeng sa bašomi?
- go šomiša didirišwa tše kotsi tše mmalwa?
- go šomiša dithulusi tše di kgonago go tloša/moma lerole?
_ Na bašomedi ba filwe tshedimošo le tlhahlo gore ba tsebe gore ke dikotsi dife tše di amanago le go šomiša le go tšweletša didirišwa tše kotsi lefelong la mošomo gammogo le seo ba swanetšego go se dira le diaparo tše ba swanelago go di apara go efoga dikotsi tšeo?
_ Na go na le mekgwa ya go thibela go swaragana le semente sa go thapa (ka ge se se ka hlola bolwetši bja marapo le go tshungwa ke samete)? 
_Na o beakantše gore batho ba ba šomago ka didirišwa tše kotsi (mohlala morodi) ba hlahlobje le go dira diteko tša maphelo? 
Na go na le ditimamollo? 
Lešata
_ Na bašomedi ba filwe tshedimošo le tlhahlo gore ba tsebe gore ke dikotsi dife tše di hlolwago ke lešata lefelong la mošomo le gore ba swanetše ba dire eng go efoga dikotsi tšeo? 
_ Na o hlathile le go lekola maemo a maphelo a bašomedi ba ba amegago lešateng? 
_ Na lešata le ka fokotšwa ka go šomiša ditsela tše dingwe tša go dira mošomo goba ka go kgetha metšhene ye e se nago lešata, mohlala ka go šomiša ditshipi tša go pšhatla maswika tše di weletetšwego ka gare ga mapokisana go fokotša lešata, le lefelo le go šomelwago go lona goba metšhene ye e nago le dilo tše di kgonago go fokotša lešata?
_ Na batho ba ba sa amegego mošomong woo ba kgole le mo lešata le tšwelelago gona? 
_ Na bašomedi ba filwe dišireletšaditsebe tša maleba ebile ba a di apara ge ba le mafelong ao a nago le lešata le legolo? 
_ Na mafelo ao a nago le lešata le legolo a swantšhitšwe? 
_ Na o beakantše gore batho ba ba šomago mafelong a a nago le lešata le legolo kudu ba hlahlobje le go dira diteko tša maphelo? 
11
Na bašomedi ba filwe dišireletšaditsebe tša maleba ebile ba a di apara ge ba le mafelong ao a nago le lešata le legolo?
Noise
Thoromelo ya seatla le letsogo
Na bašomedi ba filwe tshedimošo le tlhahlo gore ba tsebe gore ke dikotsi dife tše di hlolwago ke thoromelo ya seatla le letsogo (HAV) lefelong la mošomo le gore ba swanetše ba dire eng go efoga dikotsi tšeo? 
_ Na o kile wa hlaola le go lekola maemo a maphelo a bašomedi ba ba šomišago dithulusi tše di rorometšago mmele lebaka le le telele bjalo ka metšhene ya go pšhatla khonkhiriti, dikraentara tša go ripa ditshipi goba boro ya mohlagase?
_ Na go amega mešomong ye e hlolago thoromelo ya seatla le letsogo go ka fokotšwa ka mo go ka kgonegago ka go kgetha mekgwa le metšhene ye e swanetšego mošomo? 
_ Na dithulusi tše di sa rorometšego seatla le letsogo di a šomišwa mo go kgonegago? 
_ Na dithulusi tše di rorometšago mmele di hlokomelwa gabotse? 
_ Na o beakantše gore batho ba ba šomago ka dithulusi tše di rorometšago seatla le letsogo ba hlahlobje le go dira diteko tša maphelo, kudukudu ge e ba ba šomiša dithulusi tšeo lebaka le le telele?
12
Na dithulusi tše di rorometšago mmele le letsogo di hlokomelwa gabotse?
Mohlagase le ditirelo tše dingwe
_ Na go neelanwe ka ditirelo ka moka tše di hlokegago lefelong la mošomo pele mošomo o ka thoma ebile o hlathile le gore ke ditirelo dife tše di šetšego di le gona lefelong leo (mohlala dithapo tša mohlagase goba mapokisana a kgase) le go tšea magato a maleba go thibela dikotsi tše di ka hlolwago ke ditirelo tšeo? 
_ Na o šomiša maatla a mohlagase a fase dithulusing le didirišweng, mohlala dithulusi tše di šomago ka malahla goba ditshepetšo tša maatla a mohlagase a fase?
_ Na dithapo le metato ya mohlagase di šireleditšwe gore di se senyege?
_ Na go hlongwa ga dilo ka moka mohlagaseng go dirwa ka tsela ya maleba le dipolaka tše di swanetšego di a šomišwa? 
_ Na dithulusi le didirišwa di lekotšwe ke batho ba ba di šomišago, tša hlahlobja ka tebelelo ya mahlo gammogo le go hlahlobja le go lekwa ke setsebi?
_ Na dithapo tša mohlagase tše di fihlegilego le ditirelo tše dingwe di humanwe le go swaiwa, ebile o tšere magato a tšhireletšo gore mošomo o dirwe ka polokego?
_ Mo go nago le dithapo tša mohlagase tše di thalaganyago godimo, na kabo ya mohlagase e timilwe goba magato a mangwe a tšerwe go swana le go bea ʻdipala tša mohlagaseʼ goba ditheipi tša go swaya lefelo go bontšha kotsi?
Mapokisana ao go laolwago mohlagase go ona a swanetše go khurumetšwa ka dinako tšohle le go notlelelwa.
Go šireletša setšhaba
_ Na lefelo leo la mošomo le ageleditšwe go thibela setšhaba gore se se tsene?
_ Na mešomo ya go aga le go lokiša ditsela e šireleditšwe ebile mafelo ao a editše gabotse? 
_ Na setšhaba se šireleditšwe kgahlanong le dilo tše di wago?
_ Ge mošomo o emišitšwe letšatšing leo:
1. Na mo lefelo le la mošomo le felelago gona go šireleditšwe gabotse?
2. Na maleri a tlošitšwe goba ditshipi tša lleri di šireleditšwe gore di se šomišwe ke batho ba bangwe? 
3. Na meepo le mekoti di khurumeditšwe gabotse le go agelwa magora?
4. Na lefelo leo go šomelwago go lona le ka se šutišwe go thibela gore batho ba ba sa dumelewago ba tsene go lona? 
5. Na ditena le didirišwa di pakilwe gabotse?
6. Na didirišwa tše di ka hlolago mollo goba tše kotsi di tswaleletšwe mafelong a polokelo ao a šireleditšwego? 
Word count: 2,335
