PALAMENTE YA AFRIKA BORWA

A O BE O TSEBA? 

DIPHETHIŠINE

GO TŠEA KAROLO PALAMENTENG

Botšeakarolo bja setšhaba ke karolo ye bohlokwa ya demokrasi ya rena; ke ye nngwe ya ditsela tša go netefatša gore mmušo o ikarabela go batho mabapi le mošomo woo ba o dirago.  Palamente e tšweleditše ditsela tše mmalwa tša go hlohleletša setšhaba go tšea karolo mo mananeong a go dira melao le go re batho ba kgone go fihlelela Palamente.  Go tšea karolo mo mešomong ya Palamente ga se go go thata ka moo o ka gopolago. Tsela ye nngwe yeo setšhaba se ka šomišago tokelo ya sona go ya ka Molaotheo ke ka phethišene.

PHETHIŠENE KE ENG?

Phethišene ke kgopelo ya semmušo yeo e lebitšwego go mmušo gore o dire sengwe. E ka tla ka tsela ya go kgopela thušo goba tharollo ya bothata. Gore phethišene e šome, e swanetše go laetša gore e lebišitšwe go mang le gore sekgopelwa ke eng, mmogo le gore seo se hlohleletšwa ke eng, e be e akaretše leina le dinomoro tša boikgokantšho tša motho goba tša batho bao ba ngongoregago.

MEHUTA YA DIPHETHIŠENE

Diphethišene di ka hlotšhwa ka magoro a mabedi; diphethišene tšeo di kgethilwego le tša setšhaba goba tša kakaretšo. Phethišene yeo e kgethilwego ke ge motho yo a itšego a dira kgopelo ya thušo yeo e lego ya gagwe ka noši go tšwa go mmušo, yeo e ganeditšwego ke molao, go swana le ge e le mabapi le phentšhene. Phethišene ya setšhaba ke ge sehlopha sa badudi ba naga bao ba nago le dinyakwa tša go swana ba kgopela thušo, seo se ka akaretša phethišene ye nngwe le ye nngwe.

TLHAGIŠO YA PHETHIŠENE

Ke tokelo ya maloko a setšhaba sa demokrasi go itokišetša le go hlagiša diphethišene ge go go hlokagala. Go ya ka Karolo 17 ya Molaotheo wa Rephabliki ya Afrika Borwa (Molao wa 108 wa 1996), sehlopha se sengwe le se sengwe sa badudi ba ka mo nageng le motho o mongwe le o mongwe fela o na le tokelo ya go ipelaetša ka khutšo ebile a se a swara dibetša, go kgobokana, go swara ditšhupetšo, go phiketa le go thlagiša phethišene. Le ge go le bjalo, go na le ditsela tšeo di latelwago ke batho goba sehlopha ge go hlagišwa diphethišene.

Leloko la setšhaba goba sehlopha sa batho ba tla romela phethišene go Maloko a Palamente ao a ba emetšego gomme ba ba kgopela gore ba e hlagiše legatong la bona ka Palamenteng.




SEBOPEGO SA PHETHIŠENE

Phethišene e swanetše gore e sepelelane le dinyakwa tše di latelago pele e ka hlagišwa:
E be ka tsela yeo e laetšwego ke Seboledi sa Ngwako wa Bosetšhaba(NA) goba Modulasetulo wa Khansele ya Bosetšhaba ya Diprofense(NCOP);
E be ka ye nngwe ya maleme a semmušo;
E saenwe ke bangongoregi ka bobona( ka ntle le ge Seboledi  goba Modulasetulo a ka tšea sephetho sa gore go be ka tsela ye nngwe);
E se ke ya ba le polelo ya lenyatšo yeo e sa tlego ka tsela;
E hlalose ditaba le mabaka ka botlalo gore Palamente e kgone go e sekegela; gape
E tšweletše ditsela tšeo go holofelwago gore Palamente e ka kgona go thuša ka tšona tšeo e lego gore Palamente e na le taolo go tšona.

TSELA YA GO HLAGIŠA PHETHIŠENE PALAMENTENG

Phethišene e swanetše gore e hwetše thekgo ya Leloko la Palamente gore e tle e hlagišwe Palamenteng semmušo.  

Batho ba eletšwa gore ba boledišane le Maloko a Palamente go hlola gore ba na le thekgo ya bona pele ga ge ba hlagiša phethišene, le go kgonthišiša gore sebopego le dikagare tša phetišene yeo di amogelegile.

Batho ba ka tsentšha bohlatse ka tsela ya dingwalwa go thekga dingongorego tšeo di lego ka go phethišene bo gona bohlatse bjoo.
 
Leloko la Palamente le tla hlagiša phethišene go Mongwaledi wa Palamente gore a hlole le gore a tiiše gore phethišene yeo e ka sebopego seo se amogelegilego pele ga ge a e fetišetša go Seboledi goba Modulasetulo.

Phethišene e tla  alwa ka Palamenteng gomme ya romelwa (di)Komiting yeo e swaraganego le tšeo phethišene e lego mabapi le tšona.

DipotŠiŠo ka ga diphethiŠene di ka lebantŠhwa go:
The Clerk of Papers 
Tel: (021) 403 – 2224/6
