Se mošomi le mongmošomo yo mongwe le yo mongwe a swanetšego go se tseba ka ga maphelo le polokego mošomong
Sengwalwa se sa tlhahlo se ngwadilwe mabapi le maphelo le polokego ya bašomi ka Afrika Borwa. Se ikemišeditše go hlalošetša bakgathatema ka moka ka lefapheng la tša maphelo le polokego ya mošomong ka Afrika Borwa Molao gabonolo.
Mošomo wa bahlahlobi ba tša maphelo le polokego ya mošomong (OHS) ba Kgoro ya  Merero ya Bašomi o a hlalošwa. Mešomo le ditokelo tša bašomi, ka ge ba filwe tšona ka Molaong, di a hlalošwa. Ditema tše di kgathwago ke bengmešomo le maikarabelo a bona, tša badiri ba ditšweletšwa, tša bahlami, tša bao ba tlišago ditšwantle, tša baabi ba dithoto le barekiši, go netefatša maphelo le polokego ya bašomi di a ahlaahlwa. Gomme sa mafelelo, mešomo ya baemedi le dikomiti tša maphelo le polokego di a hlathollwa.
Mohlankedimogolo-phethiši yo mongwe le yo mongwe o tla re ka moo go kgonagalago ka gona a netefatša gore mešomo ya mongmošomo wa gagwe ka ge go hlagišitšwe ka mo Molaong wo, e phethagatšwa gabotse.
Molao wa Maphelo le Polokego Mošomong, wa 1993, o nyaka gore mongmošomo a dire gore go be le tikologo ya mošomo ye e bolokegilego ya go hloka kotsi go maphelo a bašomi ka moo go kgonagalagogo le gore a tšwetšwe pele tikologo yeo.  Se se ra gore mongmošomo o swanetše go netefatša gore mošomong ga go na le dilo tše kotsi, tša go swana le pensine, tlelorine le diphedi tše nnyane, dithoto, didirišwa tše kotsi, ditshepedišo, bjalobjalo, tše di ka bakago kotsi, ditsenyo le bolwetši. Ge se se sa kgonagale, mongmošomo o swanetše go tsebiša bašomi ka ga dikotsi tše, ka moo di ka thibelwago ka gona, le ka moo ba ka šomago ba bolokegile, le go aba magato a mangwe a tšhireletšo ao a dirago gore mošomong go bolokego.
Le ge go le bjale, ga se gwa emelwa gore mongmošomo o swanetše go rwala maikarabelo a nnoši go tša maphelo le polokego. Molao wo o theilwe go molawana wa gore dikotsi mošomong di swanetše go rarollwa ka poledišano le tirišano magareng ga bašomi le mongmošomo. Bašomi le mongmošomo ba swanetše go rwala maikarabelo a tša maphelo le polokego mošomong mmogo. Ka bobedi bašomi le mongmošomo ba swanetše go thoma go šupa dikotsi le go tšweletša magato a taolo go dira gore mošomong go bolokege. Ka tsela ye, mongmošomo le bašomi ba amega tshepedišong yeo baemedi ba tša maphelo le polokego ba ka hlahlobago lefelo la mošomong kgafetšakgafetša gomme ba begela komiti ya tša maphelo le polokego, yeo le yona e ka romelago ditšhišinyo go mongmošomo.
Go netefatša gore tshepedišo ye e a šoma, mošomi yo mongwe le yo mongwe o swanetše go tseba ditokelo le mešomo ya gagwe ka ge di hwetšagala ka Molaong.
Molao le Melawana
Molao, wo o tsebjago bjalo ka Molao wa Maphelo le Polokego Mošomong, wa 1993 (Molao wa 85, wa 1993) o na le dikarolo tše 50 tše di amogetšwego ke Palamente. Maikemišetšo a Molao wo ke go tliša maphelo le polokego go batho bao ba lego mošomong goba mabapi le go šomiša ditlabelo tša mošomo le metšhene. O tšwela pele go šireletša batho bao e sego batho bao ba lego ka mošomong go dikotsi tše di ka tlišwago ke goba tša mabapi le ditiro tša batho bao ba šomago mošomong.
Melawana ya mehutahuta, ka ga ditaba tše itšego, e a phatlalatšwa go latela Molao nako le nako ke Kgoro ya Merero ya Bašomi. 
Molao le Melawana e ka rekwa go Bagatiši ba Mmušo e le ka sebopego sa Kuranta ya Mmušo goba e le ka sebopego sa go paentwa go tšwa go bagatiši ba mehutahuta.
Kgoro ya Merero ya Bašomi
Lefaphakgolo la tša Maphelo le Polokego ya Mošomong
Molao wa Maphelo le Polokego Mošomong o phethagatšwa ke Lefaphakgolo la tša Maphelo le Polokego Mošomong la Kgoro ya Bašomi.
Gore di kgone go netefatša maphelo le polokego ya bašomi, dikantoro tša diphrobense di hlomilwe ka diphrobenseng ka moka. Go fihla gabjale, bahlahlobi ba tša maphelo le polokego ya mošomong ba dikantorong tša diphrobense ba a hlahloba le go dira dinyakišišo mafelong a mošomo.
Mohlahlobi wa Kgoro yaMerero ya Bašomi nakong ya ge a dira ditlhahlobo o hweditše silintara ya gase e dutše e nnoši sebakeng sa go lomeletšwa lebotong goba philareng.
Ditlhahlobo
Ditlhahlobo gantši di a rulaganywa go lebeletšwe dipalopalo tša dikotsi, goba go ba gona ga dilo tše kotsi, tša go swana le pensine ka dilonteri, goba go šomišwa ga metšhene ye kotsi mošomong. Ditlhahlobo tše di sego tša rulaganywa, ka go le lengwe, gantši di dirwa ge go kgopelwa goba ge go na le dingongorego tša bašomi, tša bengmešomo, goba tša maloko a setšhaba. Dingongorego goba dikgopelo tše di dirwa sephiri.
Maatla a bahlahlobi
Ge mohlahlobi a ka hwetša maemo a kotsi goba ao a hlobaetšago mošomong, a ka bea dinyakwa go mongmošomo ka ditsela tše di latelago:
• Tsebišo ya kiletšo
Ge go ka ba le kotsi ye e tšhošetšago maphelo, mohlahlobi o tla iletša tiro ye itšego, tshepedišo, goba go šomišwa ga metšhene goba didirišwa, ka go ngwala tsebišo ya kiletšo.
Ga go motho yo a swanetšego go se hlokomele diteng tša tsebišo yeo gomme e swanetše go obamelwa semeetseng.
• Tsebišo ya go tlola molao
Ge e le gore molao wo o filwego o a tlolwa, mohlahlobi a ka fa bašomi goba mongmošomo tsebišo ya go tlola ga molao woo. Go tlola ga Molao go ka feletša ka go sekišwa kgorong ya tsheko ka bjako, eupša ge go tlotšwe molawana, mongmošomo o tla fiwa sebaka sa go phošolla go tlola moo mo nakong ye e filwego ka tsebišong ye ka tlwaelo e lego matšatši a 60.
• Tsebišo ya kaonafatšo
Ge magato a tša maphelo le polokego ao a beilwego ke mongmošomo, a sa šireletše maphelo le polokego ya bašomi ka mo go kgotsofatšago, mohlahlobi a ka kgopela gore mongmošomo a dire gore magato ao a šomago gabotse a be gona. Tsebišo ya kaonafatšo ye e fago magato a go phošolla go tloga fao e fiwa mongmošomo.
Bahlahlobi ba Kgoro ba nyakišišitše go phuhlama ga Leporogo la Coega moo batho ba 2 ba ilego ba hlokofala gomme ba 23 ba gobala.
Maatla a mangwe
Gore mohlahlobi a kgone go šoma mešomo ya gagwe, o tla tsena lefelong lefe goba lefe la mošomo goba lefelong leo go šomišwago metšhene goba dilo tše kotsi di šomišwago gona gomme a botšiša batho dipotšišo goba a fa batho mangwalo ao a ba kgopelago gore ba tšwelele pele ga gagwe. Mohlahlobi a ka kgopela gore dingwalwa dife goba dife di romelwe go yena, a di nyakišiše le go dira dikhopi tša dingwalwa tšeo, gomme a kgopela gore ba hlaloše ka ga dilo dife goba dife tše di ngwadilwego dingwalweng tšeo.
Mohlahlobi gape a ka hlahloba seemo sefe goba sefe goba thoto gomme a tšea sampole ya sona, le go tšea thoto efe goba efe yeo e ka šomago bjalo ka bohlatse.
Hlokomela: Maatla ao go boletšwego ka ona ka godimo a bahlahlobi ga se a mafelelo.  Motho ofe goba ofe yo a sa kwanego le sephetho sefe goba sefe se se tšerwego ke mohlahlobi, a ka dira boipiletšo kgahlanong le sephetho seo ka go ngwalela Mohlahlobimogolo, Maphelo le Polokego tša Mošomong, Kgoro ya Merero ya Bašomi, Private Bag X117, Pretoria, 0001.
Mešomokakaretšo ya bengmešomo go bašomi
Naa mongmošomo o swanetše go dira eng go netefatša gore tikologo ya mošomong e bolokegile ebile ga e na le kotsi go maphelo a bašomi ba gagwe?
Mongmošomo o swanetše go aba le go hlokomela didirišwa ka moka tše di nyakegago go dira mošomo, le ditshepedišo ka moka go ya ka fao mošomo o swanetšego go dirwa ka gona, ka seemong seo se ka se amego maphelo le polokego ya bašomi. Pele ga ge didirišwa tša tšhireletšo ya motho di ka šomišwa, mongmošomo sa mathomo o swanetše go leka go tloša goba go fokotša kotsi efe goba efe go maphelo le polokego ya bašomi ba gagwe. Ke fela ge se se sa kgonagale, mo didirišwa tša tšhireletšo ya motho di ka šomišwago.
Mongmošomo o swanetše go tšea magato a go šireletša maphelo le polokego ya bašomi ba gagwe kgahlanong le dikotsi tše di ka bakwago ke go tšweletša, go šoma, go šomiša, go swara, go boloka goba go sepetša ditlabelo goba dithoto, ka mantšu a mangwe, selo sefe goba sefe se bašomi ba kopanago le sona ka mošomong.
Go netefatša gore ditiro tše di a obamelwa, mongmošomo o swanetše go:
• šupa dikotsi tše di ka kgonagalago tše di ka bago gona ge mošomo o dirwa, ge se sengwe se tšweletšwa, se šongwa, se šomišwa, se bolokwa goba se sepetšwa, le ge sedirišwa sefe goba sefe se šomišwa 
• hloma magato a tlhokomelo ao a nyakegago go šireletša bašomi ba gagwe kgahlanong le dikotsi tše di šupilwego le go tliša magato a go phethagatša magato a a tlhokomelo
• fa tshedimošo ye e hlokegago, ditaelo, tlhahlo le tlhokomelo gomme a nagana ka ga bogolo bja bokgoni bja bašomi. Ka mantšu a mangwe, seo ba ka kgonago go se dira le seo ba ka se kgonego go se dira
• a se dumelele mang goba mang go tšwela pele ka mošomo ofe goba ofe ka ntle le ge magato a maleba a tlhokomelo a tšerwe
• tšea magato go netefatša gore motho yo mongwe le yo mongwe yo a lego ka fase ga taolo ya gagwe o obamela dinyakwa tša Molao
• phethagatša magato a maleba a taolo go tšweletša maphelo le polokego
• kgonthišiša gore mošomo wo o dirwago le didirišwa tše di šomišwago, di ka fase ga tlhokomelo ya kakaretšo ya mošomi yo a hlahlilwego go kwešiša dikotsi tša go amana le mošomo woo
• mošomi woo o swanetše go netefatša gore magato a tlhokomelo a a phethagatšwa le go tšwetšwa pele.
Bašomi ka moka ba na le tokelo ya go tsebišwa
Diaparo tša tšhireletšo di aparwa ke batho ba babedi fela gomme motho wa boraro o šoma ka moo tikologong yeo gomme ga a na le maseke wa tšhireletšo godimo ga nko.
Mongmošomo o swanetše go kgonthišiša gore mošomi yo mongwe le yo mongwe o a tsebišwa le go kwešiša gabotse dikotsi tša maphelo le polokego tša mošomo ofe goba ofe wo o dirwago, tša selo sefe goba sefe se se tšweletšwago, se se šongwago, se se šomišwago, se se bolokwago, se se swarwago goba se se sepetšwago, le didirišwa goba metšhene efe goba efe ye e šomišwago. Go tloga fao mongmošomo o swanetše go fa tshedimošo ka ga magato a tlhokomelo kgahlanong le dikotsi tše.
Mongmošomo o swanetše go tsebiša baemedi ba tša maphelo le polokego ge mohlahlobi a mo tsebiša ka ga ditlhahlobo le dinyakišišo, tše di tlogo dirwa moo lefelong. Mongmošomo o swanetše go tsebiša baemedi ba tša maphelo le polokego ka ga kgopelo efe goba efe ya go lokollwa go tlhahlobo ye e dirilwego, goba ka ga tokollo efe goba efe ye a filwego yona go ya ka Molao. Tokollo e ra go lokollwa go ditlhagišo tše itšego tša Molao, tša melawana, go ditsebišo goba ditaelo tše di fiwago go ya ka Molao.
Mongmošomo o swanetše go, ka pela ka mo go kgonagalago, tsebiša baemedi ba tša maphelo le polokego ka ga go tšwelela ga tiragalo mošomong. Tiragalo ke tiro ye e hlagago mošomong moo e lego gore motho o a hlokofala, a gobala goba a babja. Gape ke go tšhologa ga khemikhale ye kotsi, go fa mohlala, ge tanka e dutliša formaldehyde (setšweletšwa sa khemikhale se se šomišwago intastering) ka lebaka la belefo ye e nago le phošo, goba ge metšhene e sa šome go ya ka taola ya maleba, ka ntle le go bolaya goba go gobatša motho.
Šireletša mmele wa gago ka go apara diaparo tše di beilwego tša tšhireletšo ka dinako ka moka, tša hlogong, tša diatleng, tša mmeleng le maotong, bjalobjalo.
Mešomokakaretšo ya badiri ba ditšweletšwa, ya bahlami, ya bao ba tlišago ditšwantle, ya barekiši goba ya baabi ba dithoto mabapi le go šomiša ga dilo le dišomišwa tše kotsi mošomong 
Dithoto
Badiri ba ditšweletšwa, bahlami, bao ba tlišago ditšwantle, barekiši le baabi ba dithoto ba swanetše go netefatša gore:
• dithoto tša bona di bolokegile ebile ga di na kotsi go maphelo ebile di sepelelana le dinyalwa ka moka tše di beilwego
• ge sebopego goba thoto e hlongwa lefelong lefe goba lefe, e swanetše go hlongwa ka tsela ye e lego gore ga go seemo se se sego sa bolokega goba kotsi ya tša maphelo ye e dirwago.
Dišomišwa tše kotsi
Silintara ya gase ye e thuthupilego ka lebaka la mollo.
Badiri ba ditšweletšwa, bahlami, bao ba tlišago ditšwantle, barekiši le baabi ba dithoto ba swanetše go netefatša gore:
• dišomišwa tšeo tše kotsi di bolokegile ebile ga di na kotsi go maphelo ge di šomišwa gabotse
• tshedimošo e hwetšagalo go –
- tšhomišo ya selo se kotsi mošomong
- kotsi ya maphelo le polokego ye e amanago le selo seo se kotsi
- maemo ao a nyakegago go netefatša gore selo se kotsi se tla bolokega le go hloka kotsi ge se šomišwa gabotse
- ditshepedišo lebakeng la kotsi.
Ge motho yo thoto goba selo se kotsi se rekišeditšwego yena goba se abetšwego yena, a tshephiša ka go ngwala gore o tla tšea magato ao a filwego go netefatša gore thoto goba selo se kotsi se tla fihlelela dinyalwa ka moka tše di beilwego, le gore di tla bolokega le go hloka kotsi go maphelo, mešomo ya yo a tlišago ditšwantle, mohlami, morekiši, moabi wa dithoto goba modiri wa ditšweletšwa mafelelong e tla fetela go yo a tshephišago go tšea magato ao.
Mešomokakaretšo ya mošomi
Mohlala wa go šomiša sekhafole ka tsela ye e sa amogelegego ka botlalo le ye kotsi.
Ke mošomo wa mošomi go:
• hlokomela maphelo le polokego ya gagwe, gammogo le ya batho ba bangwe bao ba ka angwago ke ditiro tša gagwe goba go se hlokomele go tšea magato. Se se akaretša go raloka mošomong. Batho ba bantši ba gobetše le go bolawa ka lebaka la go raloka go kotsi mošomong, gomme se se bonwa bjalo ka go tlola molao kudu
• šomišana le mongmošomo moo Molao o gapeletšago gore mošomi o swanetše go dira se sengwe goba go phethagatša dinyakwa tše itšego
• fa mohlahlobi wa go tšwa go Kgoro ya Merero ya Bašomi tshedimošo ge a ka e nyaka
• phethagatša taelo efe goba efe ye e lego ya semolao ye mongmošomo goba motho yo a dumeletšego a laelago gore e dirwe mabapi le maphelo le polokego
• obamela melawana le ditshepedišo tše mongmošomo a mo fago tšona
• apara diaparo tša tšhireletšo tše di dumeletšwego goba a šomiše didirišwa tša polokego tše di dumeletšwego moo go nyakegago
• bega maemo ao a sego a bolokega le ao a sa sepelelanego le tša maphelo go mongmošomo goba go moemedi wa tša maphelo le polokego ka pela ka moo go kgonagalago
• ge e le gore o amegile ka tiragalong ye e ka huetšago maphelo a gagwe goba ya go baka kgobalo, a bege tiragalo yeo go mongmošomo, le go motho yo a dumeletšwego goba go moemedi wa maphelo le polokego ka pela ka mo go kgonagalago, eupša e sego ka morago ga ge nako ya gagwe ya go šoma e fetile.
Ditokelo tša mošomi
Molao wa Maphelo le Polokego Mošomong o okeditše ditokelo tša bašomi go akaretša tše di latelago:
Tokelo ya go hwetša tshedimošo
Mošomi o swanetše go fihlelela –
• Molao wa Maphelo le Polokego Mošomong le Melawana
• melawana ya maphelo le polokego le ditshepedišo tša mošomong
• maemo a maphelo le polokego ao mongmošomo a swanetšego go a bea mošomong.
Mošomi a ka kgopela mongmošomo gore a mo tsebiše ka ga –
• dikotsi tša maphelo le polokego tša mošomong
• magato a tlhokomelo ao a swanetšego go tšewa
• ditshepedišo tše di swanetše go latelwa ge mošomi a ka kgoma dišomišwa tše kotsi go tša maphelo.
Mošomi a ka kgopela gore ngaka ya gagwe e nyakišiše dipego tša gagwe tša kalafo le tša go kgoma dišomišwa tše kotsi.
Ge e le gore mošomi ke moemedi wa tša maphelo le polokego, a ka nyakišiša le go fa tshwaotshwao ka go ngwala ka ga ditekolo tša go kgoma dišomišwa tše kotsi le dipego tša tlhokomelo.
Tokelo ya go kgatha tema ka ditlhahlobong
Ge e le gore mošomi ke moemedi wa tša maphelo le polokego, a ka sepela le mohlahlobi wa tša maphelo le polokego wa go tšwa go Kgoro ya Merero ya Bašomi nakong ya ge a dira ditlhahlobo tša mošomong gomme a araba dipotšišo dife goba dife tše mohlahlobi a ka di botšišago.
Tokelo ya go fa tshwaotshwao ka ga melawana le go fa ditlhagišo
Mošomi a ka fa tshwaotshwao goba a fa ditlhagišo ka ga molawana ofe goba ofe goba ka ga maemo a polokego ao a phatlaladitšwego go latela Molao wa Maphelo le Polokego Mošomong.
Tokelo ya go se dirwe bobe ka nepo
Mongmošomo ga se a swanela go raka mošomi mošomong wa gagwe, a fokotša moputso wa mošomi goba a fokotša maemo a mošomo a mošomi ka lebaka la gore –
• mošomi o file tshedimošo, ye e nyakwago go yena go ya ka Molao, go motho yo mongwe yo a filwego maatla a go phethagatša Molao wa Maphelo le Polokego Mošomong
• mošomi o obametše tsebišo ya go obamela molao, (go fa mohlala, wa kiletšo, wa tsebišo ya go tlola molao, bjalobjalo).
• mošomi o dirile se sengwe seo se bego se swanetše go dira go ya ka Molao
• mošomi ga se a dira se sengwe seo se ileditšwego go ya ka Molao
• mošomi o file bohlatse pele ga Kgorotsheko ya Bašomi goba pele ga Kgorotsheko ya Molao mabapi le ditaba tša go amana le maphelo le polokego.
Tokelo ya go dira boipiletšo
Go dira seemo seo se ka bago kotsi lefelwaneng la go tsena dipholaka tše pedi e sego tše hlano go swana le ka mo seswantšhong.
Mošomi a ka dira boipiletšo kgahlanong le sephetho sa mohlahlobi.  Boipiletšo bo swanetše go dirwa ka go ngwalela Mohlahlobimogolo, Maphelo le Polokego tša Mošomong, Kgoro ya Merero ya Bašomi, Private Bag X117, Pretoria, 0001.
Maikarabelo a go se šitiše goba go šomiša dilo bošaedi
Ga go motho yo a swanetšego go šitiša goba go šomiša selo sefe goba sefe seo se filwego go tšwetša pele tša maphelo le polokego. Motho ga se a swanela, go fa mohlala, go tloša sešireletši sa polokego motšheneng gomme a šomiša motšhene woo goba a dumelela motho ofe goba ofe go o šomiša o se na sešireletši seo.
Baemedi ba tša maphelo le polokego
Naa baemedi ba tša maphelo le polokego ke bomang?
Ke bašomi ba dinako ka moka bao ba šišintšwego goba ba kgethilwego le go bewa mo mošomong woo ka go ngwalwa ke mongmošomo ka morago ga ge mongmošomo le bašomi ba rerišane ebile ba fihleletše tumelelano ya gore ke bomang bao ba tlago ba baemedi ba tša maphelo le polokego. Ba swanetše bonyane ba tsebe mabaka le maemo ao a lego gona moo karolong yeo ya mošomong ye ba beilwego go yona.
Tumelelano gape e swanetše go fihlelelwa ka ga nako ya go šoma le mešomo ya moemedi wa tša maphelo le polokego gomme se se swanetše go kwanelwa ke mongmošomo le bašomi.
Go hlopha dilo go swanetše go dirwa ka tsela ye e ka se dirego gore go be le kotsi go bašomi bafe goba bafe.
Naa ke baemedi ba bakae ba tša maphelo le polokego bao ba swanetšego go bewa?
Moemedi o tee wa tša maphelo le polokego o swanetše go bewa lefelong le lengwe le le lengwe la mošomo leo le nago le bašomi ba 20 goba go feta. Bjale se se ra gore, ge e le gore go na le bašomi ba 19 fela bao ba thwetšwego, ga go hlokagale go beya moemedi.
Lebakeng la ge e le mabenkele le dikantoro, moemedi o tee o swanetše go bewa go bašomi ba bangwe le ba bangwe ba 100 goba karolo ya yona.
Go fa mohlala, moemedi o tee o swanetše go bewa lebakeng la ge go na le bašomi ba 21 go fihla go ba 100. Eupša baemedi ba babedi ba swanetše go bewa ge e le gore go thwetšwe bašomi ba 101 go fihla go ba 200, bjalobjalo.
Lebakeng la mafelong a mangwe a mešomo, moemedi o tee o swanetše go bewa go bašomi ba bangwe le ba bangwe ba 50 goba karolo ya yona. Go fa mohlala, moemedi o tee o swanetše go bewa lebakeng la ge go na le bašomi ba 21 go fihla go ba 50. Eupša baemedi ba babedi ba swanetše go bewa ge e le gore go thwetšwe bašomi ba 51 go fihla go ba 100.
Go eya ka mabaka, mohlahlobi a ka kgopela gore go bewe baemedi ba bantši, le ge e le gore palo ya bašomi e ka fase ga ba 20. Go fa mohlala, sebopego sa polante se ka ba ka seemo se e lego gore go bewa ga moemedi o tee fela go bašomi ba 50 ga se gwa lekana. Bjale mohlahlobi a ka kgopela gore go bewe baemedi ba bantši. Le ge go le bjale, ge e le gore mongmošomo le bašomi ba dumelelana bjalo, palo ya go feta ya baemedi bao ba beilwego e ka bewa.
Naa baemedi ba tša maphelo le polokego ba swanetše go bewa neng?
Naa o be o tseba gore polokego ya ditsela tša dithapo ke ye nngwe ya mešomo ya mohlahlobi wa tša maphelo le polokego tša mošomong?
Mo dikgweding tše nne ka morago ga go thoma ga kgwebo ya mongmošomo. Mongmošomo yo a nago le bašomi ba go feta ba 20, yo kgwebo ya gagwe e thomilego go šoma dikgwedi tša ka fase ga tše nne, ga se a swanela go bea baemedi. Lebakeng la ge, go fa mohlala, bašomi ba dinako tše itšego ba thwalwa dipolaseng, gomme ba dira gore palo ya bašomi e fete ba 20 mo lebakeng la nako ya ka fase ga dikgwedi tše nne, go bewa ga baemedi le gona ga go hlokagale.
Naa baemedi ba tša maphelo le polokego ba swanetše go dira mešomo ya bona neng?
Mešomo ka moka ya go amana le go bewa, ditiro le go hlahla baemedi e swanetše go dirwa ka diiri tše di tlwaelegile tša mošomo.
Naa baemedi ba tša maphelo le polokego ba swanetše go dira eng?
Baemedi ba tša maphelo le polokego ba swanetše go dira dilo tše di latelago:
• Ditshekatsheko tša maphelo le polokego
Baemedi ba ka lekola go šoma gabotse ga magato a tša maphelo le polokego ka go dira ditshekatsheko tša maphelo le polokego.
• Go šupa dikotsi tše di ka hlagago
Baemedi ba ka šupa dikotsi tše di ka hlagago mošomong gomme ba di bega go komiti ya tša maphelo le polokego goba go mongmošomo.
• Go nyakišiša ditiragalo
Baemedi gammogo le mongmošomo ba ka nyakišiša ditiragalo, goba dingongorego tše go tšwa go bašomi tša mabapi le ditaba tša maphelo le polokego, gomme ba ngwala pego ka ga se.
Seemo se kotsi. Sekhafole ga se sa kgomaganywa le moago gomme ga go diaparo tša tšhireletšo tše di aperwego.
•Dira tlhagišo
Baemedi ba ka dira ditlhagišo go mongmošomo mabapi le polokego ya mošomong goba go komiti ya tša maphelo le polokego goba, ge baemedi ba paletšwe, go mohlahlobi.
• Ditlhahlobo
Mabapi le ditlhahlobo, baemedi ba ka:
- hlahloba lefelo la mošomong ka morago ga go tsebiša mongmošomo ka ga go  hlahloba moo
- kgatha tema ka dipoledišanong le bahlahlobi mošomong gomme ba sepela le bahlahlobi ge ba dira ditlhahlobo
- hlahloba ditokumente
- ka tumelelo ya mongmošomo wa gagwe, a sepele le moeletši wa sethekniki nakong ya ge a dira tlhahlobo.
• Tsenela dikopano tša komiti
Baemedi ba swanetše go tsenela dikopano tša dikomiti tša maphelo le polokego.
Dikomiti tša maphelo le polokego
Naa nepo ya dikomiti tša maphelo le polokego ke efe?
Maloko a a kopana gore a hlame, a kwalakwatše, a tšwetše pele le go lekodišiša magato a go netefatša maphelo le polokego ya bašomi.
Naa dikomiti tša maphelo le polokego di swanetše go hlongwa neng?
Bonyane komiti e tee e swanetše go hlongwa ge go beilwe baemedi ba babedi goba go feta.
Naa komiti ya maphelo le polokego e swanetše go ba le maloko a makae?
Mongmošomo o bea palo ya maloko a komiti, go eya ka tše di latelago:
• ge komiti e tee e hlomilwe mošomong, baemedi ka moka ba swanetše go ba maloko a komiti yeo
• ge dikomiti tše pedi goba go feta di hlomilwe mošomong, moemedi yo mongwe le yo mongwe o swanetše go ba leloko la bonyane e tee ya dikomiti tšeo.
Bjale, moemedi yo mongwe le yo mongwe o swanetše go ba leloko la komiti. Mongmošomo a ka kgetha batho ba bangwe go mo emela ka komiting eupša batho bao a ba kgethilego ga se ba swanela go feta palo ya baemedi bao ba beilwego moo komiting.
Ge, le ge go le bjale, mohlahlobi a na le maikutlo a gore palo ya dikomiti mošomong ga se ya lekana, a ka dira gore go hlongwe dikomiti tša tlaleletšo.
Naa baemedi ba tša maphelo le polokego ba kopana gakae?
Ba kopana nako le nako ge go hlokagala, eupša bonyane gatee dikgweding tše dingwe le tše dingwe tše tharo. Komiti e tšea sephetho ka ga nako le lefelo la kopano. Le ge go le bjale, ge  bašomi ba 10% goba go feta ba kgopela kopano go mohlahlobi, mohlahlobi a ka laela gore kopano yeo e swarwe ka nako le lefelo leo le bewago ke yena.
Naa ke mang yo a laolago tshepedišo ka kopanong?
Maloko a komiti a kgetha modulasetulo gomme ba tšea sephetho ka ga nako ye a tlago e tšea moo maemong ao, ba tšea sephetho ka ga ditshepedišo tša kopano, bjalobjalo.
Naa dikomiti tša maphelo le polokego di ka kgopela keletšo go ditsebi?
Ee, dikomiti di ka kgetha batho go ba maloko a keletšo ka ge ba na le tsebo le bokgoni ka ga ditaba tša maphelo le polokego. Le ge go le bjale, leloko la keletšo ga le na le tokelo ya go bouta.
Naa dikomiti tša maphelo le polokego di dirang?
Dikomiti di šoma fela ka ditaba tša maphelo le polokego mošomong goba dikarolong tša mošomong moo dikomiti tšeo di hlomilwego gona. Ka kakaretšo, dikomiti tša maphelo le polokego di na le mešomo ye e latelago:
Lebati la go tšwa ka tšhoganetšo ga se la swanelwa go šitišwa ka dilo le go notlewa go swana le le.
• Dira ditšhišinyo
Komiti e swanetše go dira ditšhišinyo go mongmošomo ka ga maphelo le polokego tša bašomi. Mo e lego gore ditšhišinyo tše ga di feletše ka go rarolla taba, komiti e ka dira ditšhišinyo go mohlahlobi.
• Ahlaahla ditiragalo
Komiti e swanetše go ahlaahla tiragalo efe goba efe ye e feleditšego ka kgobalo, bolwetši, goba lehu la mošomi ofe goba ofe gomme e swanetše go bega ka ga se ka go ngwalela mohlahlobi.
• Go boloka dipego
Komiti e swanetše go boloka dipego tša tšhišinyo ye nngwe le ye nngwe tše di yago go mongmošomo le tša pego ye nngwe le ye nngwe tše di yago go mohlahlobi.
Mešomo ye mengwe
Maloko a komiti a swanetše go šoma mešomo ye mengwe ye melawana e nyakago gore ba e dire.
Go gogwa ga ditšhelete
Mongmošomo ga se a swanelwa go goga tšhelete efe goba efe moputsong wa mošomi  mabapi le se sengwe le se sengwe se a kgopelwago go se dira go phethagatša tša maphelo le polokego go ya ka Molao.
Pego ya go ya go Mohlahlobimogolo mabapi le malwetši a mošomong
Ge ngaka e hlahloba goba e alafa motho yo mongwe bolwetši bjo e belaelago gore bo bakilwe ke mošomo wa mošomi woo, ngaka e swanetše go bega taba ye go mongmošomo wa mošomi le go Mohlahlobimogolo.
Lefelo leo batho ba 11 ba hlokofetšego gona ka go bolawa ke mollo gomme ba se na mo ba ka tšwago gona ka lebaka la gore lefelo la mošomong le be le notletšwe ka ntle.
Go šomišana le mohlahlobi
Go obamela ditšhupetšo, dikeletšo tša go hlaga pele ga mohlahlobi, dikgopelo goba ditaelo
Bengmešomo le bašomi ba swanetše go obamela ditšhupetšo, dikeletšo tša go hlaga pele ga mohlahlobi, dikgopelo goba ditaelo tša bahlahlobi. Godimo ga moo, ga go motho yo a swanetšego go thibela motho yo mongwe go obamela ditaelo.
Go fetola dikarabo
Dipotšišo tša mohlahlobi di swanetše go fetolwa, eupša ga go motho yo a gapeletšegago go fetola potšišo ye a ka itsenyago molatong. Go itsenya molatong go ra gore motho o šišinya gore o rwala maikarabelo a go tlola molao.
Dinyakišišo
Ge mohlahlobi a nyaka bjalo, o swanetše go fiwa dilo tše di nyakegago le go fiwa thušo ye a ka e hlokago go dira dinyakišišo. Mohlahlobi gape a ka kgopela gore dinyakišišo di tsenelwe ke batho bao ba ka thušago mohlahlobi ka dinyakišišo. Ga go motho yo a swanetšego go roga mohlahlobi goba a šitiša dinyakišišo ka maikemišetšo.
Go sekišwa ke kgorotsheko
Ge mošomi a dira se sengwe se go ya ka Molao wa Maphelo le Polokego Mošomong se bonwago bjalo ka molato, mongmošomo o na le maikarabelo a molato woo, gomme a ka bonwa molato gomme a romelwa kgolegong ka lebaka la ona, ka ntle le ge mongmošomo a ka fa bohlatse bja gore:
• ga se a fa tumelelo ya gagwe
• o tšere magato ka moka ao a kwagalago go se thibela
• mošomi ga se a dira go ya ka moo mošomo wa gagwe o nyakago ka gona, ka mantšu a mangwe, gore mošomi o dirile se a tsebilego gore o be a se a swanelwa go se dira.
Se se bolwetšwego ka godimo se diragala go motho yo a thwetšwego ke mongmošomo go dira mošomo wo itšego, go fa mohlala, rakonteraka yo monnyane, ka ntle le ge bobedi ba kwana peleng ka go ngwala ka ga ka moo motho yo a thwetšwego ke mongmošomo a tlago obamela ditlhagišo tša Molao ka gona.
Thušo ya mohlahlobi
Bahlahlobi go ka ikgokaganywa le bona dikantorong tše di latelago tša Kgoro ya Bašomi:
Dikantorong tša Diphrobense tša Kgoro ya Bašomi
Word count: 4,056
