Labour Broking-Sepedi

A KGOKAGANYO KA TŠA MEŠOMO KE ENG?

Kgokaganyo ka tša mešomo ke ge motho goba khamphani e fetišetša bašomi ba nakwana goba ba sewelo go motho goba khamphani ye nngwe gomme a hwetša tefo go dira seo. Mokgokaganyi wa mešomo ke motho goba khamphani yeo e thušago ka ditirelo tše.

Kgokaganyo ka tša mešomo e swana le seo ga bjale se bitšwago Ditirelo tša Mešomo ya Nakwana(Temporary Employment Services – TES). Go bile le kgolo ya go bonagala mo lekaleng le nageng ka bophara. Ye nngwe ya mehlala ya pele ya TES le kgokaganyo ka tša mešomo e diragetše ka go tša temo ka lebaka la gore ka nako ya puno, balemi ba be ba hloka bašomi go oketša bao ba nago le bona. Ka fao, balemi ba be ba thwala bašomi ka o tee ka o tee gomme ba ba raka go ya ka dinyakwa tša bona tša sehleng seo ba lego go sona. Ka moragonyana, bakgokaganyi ka tša mešomo ba fihla ka go fana ka ditirelo tša dihlopha tša batho ba go thuša ka nako ya puno. Kgolo ya ka pejana ya lekala la TES mo lefelong la mošomo la gona bjale e tlišwa ke hlokego yeo e oketšegilego ya diphethene tša mošomo tšeo di fetogago e le go leka go amogela, mohlala: 

?	Go lofa ga bašomi, e ka ba nako e nnyane goba e telele(ge ba be ba tseba)
?	Diphetogo tša sehla tšeo di hlolago hlokego ya ditšweletšwa
?	Hlokego ya nakwana e nnyane ya bašomi bao ba nago le bokgoni bjoo bo sa hwetšagalego ga bonolo. 

Go na le molao woo o yago go lekala la kgokaganyo ka tša mešomo. Le ge e le gore ga go na motho yoo a kago gapeletšega go šomela mokgokaganyi ka tša mešomo, ka setlwaedi, batho bao ba nago le bokgoni, mohlala, ba bašomi ba dipolaseng bao ba šomago ka sehla seo se itšego ba ka hwetša go le boima go hwetša mošomo ntle le thušo ya bakgokaganyi ka tša mešomo.

KE MELAO EFE YEO E YAGO GO KGOKAGANYO KA MEŠOMO
Melao yeo e yago go Kgokaganyo ka Mešomo e akaretša:
Molao wa Dikamano tša Mešomo 
Molao wa Maemo a Motheo a Mošomo
Molao wa Tlhabollo ya Bokgoni
Molao wa Phumolameokgo ya Dikgobalo le Malwetši a Mešomong
Molao wa Dikamano tša Mešomo wa bo 66 wa 1995
Molao wa Dikamano tša Mešomo o laetša melawana le maemo a mešomo ya nakwana. O dira maemo a go dira kontraka le bakgokaganyi ba tša mešomo. Go ya ka Molao o, mokgokaganyi wa tša mešomo le modirelwa ka babedi ba swanetše go dumelelana le melao ya tša mešomo. Go swana le khamphani ye nngwe le ye nngwe, bakgokaganyi ba tša mešomo ba ka se kgone go aroga go mekgwa efe goba efe ya melao ya mošomo.


Molao wa Maemo a Motheo wa Mošomo wa bo 75 wa 1997(BCEA)
Molao wa Maemo a Motheo wa Mošomo(BCEA) o beile bonnyane ba dinyakwa tšeo bengmošomo ba swanetšego go di fihlelela ge ba dira kontraka le bašomi. Kontraka ye nngwe le ye nngwe yeo e saenilwego magareng ga mongmošomo le mošomi ga e a swanela go tshela melao ya (BCEA)



Molao wa Tlhabollo ya Bokgoni wa bo 97 wa 1998
Molao wa Tlhabollo ya Bokgoni o laela gore motho yo mongwe le yo mongwe goba khamphani yeo e ka ratago go neelana ka ditirelo tša mošomo e ingwadiše. Baabi ba ditirelo tša mošomo bj. bakgokaganyi ba tša mešomo, ba ka ngwadišiwa fela ge ba fihlelela dinyakwa tše itšego tšeo di beilwego ka mo Molaong.

Molao wa Phumolameokgo ya Dikgobalo le Malwetši a Mešomong wa 130 wa 1993
Go ya ka Molao o, bašomi ba swanetše go phumolwa meokgo ya bogole/kgobalo ye nngwe le ye nngwe yeo e ka ba hlagelago, goba bolwetši bjoo bo ba swarago, le ditlamorago tša go dira mešomo ya bona. Molao o laetša gape ka phumolameokgo mo nakong ya lehu leo e lego ditlamorago tša dikgobalo goba bolwetši.

TŠE DINGWE TŠA DITABAKGOLO MABAPI LE BOKGOKAGANYI  BA MEŠOMO

Bakgokaganyi ka tša mešomo ba bolela gore bona ga se bengmošomo, fela ditirelo tša bona di lebišitšwe go, mohlala, balemi. Ka lehlakoreng le le lengwe dikhampani tše di šomišago ditirelo tša bakgokaganyi ka tša mešomo ba bolela gore bakgokaganyi ke bona bengmošomo. Se se bakile kgakanego go bašomi bao ba ikhwetšago ba le mo gare ga ditlhakatlhakano tše.
Bašomi bao ba thapiwago ka go šomiša bakgokaganyi ka tša mešomo ba ka tsena kotsing e kgolo ge ba ka gobala mošomong. Ke mang yo a tlago rwala maikarabelo a tšeo di amanago le tša maphelo le tšhireletšego le merero ye e amanago le phumolameokgo?
Le ge e le gore bokgokaganyi ba mešomo bo fa bašomi ba nakwana sebaka sa go hwetša mošomo, ditshwanelo tša mošomo wa nakwana di ka ba fase ge o di bapetša le tša bašomi ba saruri bjalo ka matšatši a boikhutšo, megolo le phenšene.
Bašomi ba nakwana ka na le go saenišwa ditumelano tša gore ge o sa šome o ka se gole gomme ba sa hwetše tše dingwe tše bohlokwa tšeo di hwetšwago ke bašomi ba saruri.

KHAMPEINI YA MOŠOMO WOO O HABOLOGILEGO

Mokgatlo wa Boditšhabatšhaba wa Mešomo (ILO) le dikarolo tša wona o hlomile kakanyo ya Mošomo woo o Tlhabologilego. Dikarolo tše di akaretša mebušo, mekgatlo ya bašomi le ya bengmešomo. ILO e thekga Lenaneo la Mošomo wo o Tlhabologilego e sale go tloga 1999. Maikemišetšo a Lenaneo le ke go tsweletša tlhabologo le go lwantšha bodiidi.


Maikemišetšo a mošomo wo o hlabologilego ke:

mošomi o mongwe le o mongwe a be le mogolo woo o tlago mo kgontšha go phela bokaone
mabaka a tlhabollo a go lekana le a ba bangwe 
mekgatlo ya bašomi e dumeletšwe go hlagiša maikutlo a bona mo mererong ya mešomo

Lenaneo la Mošomo wo o Tlhabologileng le fihlelelwa ka maikemišetšo a mane:

Go hlola mešomo
Go lemoga le go šireletša ditshwanelo tša mošomong
Go oketša tšhireletšo ya leago gore banna le basadi ba be le mešomo yeo  e šireletšegilego ebile ba lefiwe ka tshwanelo.
Go tsweletša poledišano le tharabollo ya kgohlagano ka go fa mekgatlo ya bašomi sebaka sa go bapala karolo e  kgolo go thibela dikgohlagano mošomong.


Ke diindaseteri dife tšeo di angwago kudu ke bokgokaganyi ba mešomo?

Diindaseteri tše di amilwego kudu ke bokgokaganyi ba mešomo ke:

Dikago
Bathuši ba ka gae
Bašomi ba dipolaseng
Go tswara dihlapi
Dijo le dino
Tšhipi le entšeniere
dikoloi
Diaparo

Palamente le bokgokaganyi ba mešomo

Go ya ka karolo ya Palamente ya go tšamaisa merero ye e lego ntlhoreng mo setšhabeng, Palamente e ka rata go kwa ditšhišinyo tša batho bao ba amegago, go akaretšwa le mekgatlo ya bašomi, setšhaba le bakgokaganyi ka tša mešomo ka ga bokgokaganyi ba mešomo

Eba karolo ya se!
Etla ditheeletšong le wean o ikwagatše, goba romela ditšhišinyo tša gago go The Committee, Albertina Kakaza
P O Box 15, Parliament, 8000 (021) 403 3765, fekese 086 694 3529


PONELOPELE
Go aga Palamente ya batho yeo e arabago dinyakwa tša batho yeo e nago le phišagelo ya go phethagatša bophelo bjo bo kaone bja batho kamoka ba Afrika Borwa 

E tlhagišitšwe ke Kantoro ya Thuto ya Setšhaba, Ditirelo tša Poledišano tša Palamente.
E tutueditšwe ke batho

Etela webosaete ya Palamente ya rena www.parliament.gov.za 
nomoro ya mogala 021 403 2911, Fekese 021 403 3817


 
