Farmer 1 (Maize)								Sesotho sa Leboa



Moleminyane wa Ngwaga wa Mpumalanga – tseba bao ba kgethilwego 

Instructions: 

Folio strap: Moleminyane wa Ngwaga

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Batšweletši la Grain SA

Photos: Alpheos Masina, Nkomisheni Mhlongo, Nyosi Mhlanga le Vincent Mdluli



Bao maina a bona a šišintšwego mabapi le go beiwa Moleminyane (Small Scale Farmer) wa Ngwaga wa Mpumalanga, gammogo le bao ba kgethilwego go fetela kgatong ya mafelelo ya phadišano ye, ba tsebišitšwe. Mofenyi o tlo rwešwa diala moletlong wa Mokgatlo wa Ditone tše 250 ka la 26 Agostose 2010. Bona ke ba ba latelago: 

Alpheos Masina 

Alpheos Masina o belegilwe ka ngwaga wa 1948 kua Badplaas. O nyetše Christina Ncongwane mme ba na le bana ba ba selelago. O goletše gona fao Badplaas mme ga se a ka a tsena sekolo. Ka 1965 o thomile go šoma kagongdikgwa kua New Town; o šometše gape le mokontraka wa Kruger Construction, ba aga tsela ya go tloga Baberton go ya Badplaas. Ngwageng wa 1968 o thomile go šoma polaseng fao go bego go bjalwa mabele a mohutahuta gammogo le merogo. Gonabjale o lema nagatemego ya dikhektare tše nne fao a bjalago lehea, dinawa le merogo. 



Alpheos ke yo mongwe wa bahodišwa ba Trasete ya Ndwandwa bao ba filwego polasa moo Badplaas go ya ka Pušetšo ya Naga (Land Restitution). Ke mokgalabje wa mafolofolo yoo a ratago go ithuta ka mehla. 



Nkomisheni Mhlongo – yo mongwe wa baphadišani ba kgatong ya mafelelo (finalist)

Nkomisheni Mhlongo o belegilwe ka 1953, motsaneng wo monyane wo o bitšwago Langeloop, seleteng sa Nkomazi. O goletše motseng wo mme a thoma go tsena sekolo ka 1959 Sekolong sa Tlase sa Driekoppies. Ge a bala mphato wa mathomo (grade 3) o ile a šuthišetšwa Sekolong sa Lomati Dry fao a phasitšego mphato wa boselela (grade 8) ka 1971. Ka 1974 o ile a reka khefinyana ya batswadi ba gagwe a thoma go e laola. O nyetše Nomasonto Ngwenya ka 1975 mme ba šegofatšwa ka bana ba ba šupago, bašemane ba ba babedi le basetsana ba bahlano. Ba bangwe ba a šoma mola bofejane a sa tsena sekolo. 



Morago ga ge a rekile kgwebo yela, o ile a e katološa ka 1975 ya ba lebenkele le legolo. O ile a reka le maitišetšo (lounges) a mabedi, a aga leselaga le gona a reka diruiwa. Gonabjale o na le dikgomo tše 345. 



Ka 1997 o ile a phetha go boela temong ka ge batswadi ba gagwe e be e le balemi bophelo bja bona ka moka. O thomile go bjala lehea, matokomane, mmoba le dibjalo tše dingwe. Gonabjale o bjetše mmoba tšhemong ya dihektare tše di šupago, mola tšhemong ye nngwe ya dihektare tše 20 a bjetše lehea le mabele a mangwe a go swana le matokomane, mafodi a “butternut”, morogo wa “okra”, le dimenko. Lehea o le bjetše dihektareng tše e ka bago tše di selelago tšeo di nošetšwago. O kgonne go buna ditone tše 40 tša lehea, tše 15 tša matokomane le tše 20 tša mafodi a “butternut”. Mo lebakeng le o buna dierekisi tše di bitšwago “cow peas”. 



Nyosi Mhlanga – yo mongwe wa baphadišani ba kgatong ya mafelelo (finalist)

Nyosi Mhlanga o belegilwe ka 1941 kua Gutshwa, pušongsetšhaba sa Khumalo, fao a goletšego gona. Ke motsana wo monyane, wo o lego bokgole bjo e ka bago 20 km go tloga White River, Mpumalanga. O thomile go tsena Sekolo sa Gutshwa ka 1952. O ile a tlogela sekolo morago ga ge a phasitše mphato wa bohlano ka 1959. Ka ngwaga wo o latelago a thoma go šoma bjalo ka modiredintlong kua Plaston. Bontši bja mengwaga ya bophelo bja gagwe Nyosi o šomile dihoteleng bjalo ka moapei le ge e ka ba weithara. O ile a nyala Evah Khumalo ka 1964, mme ba šegofatšwa ka bana ba babedi, mošemane le mosetsana. Evah o hlokofetše ka 2009 mme gonabjale Nyosi o phela a nnoši. 



Motseng woo a goletšego go wona batho ba be ba lema nagakopanelo. Ba be ba bjala lehea, matokomane, le dinawa tše di bitšwago “jugo beans”. Ge a gola o be a diša diruiwa tša batswadi ba gagwe. O ile a thoma go lema ka boyena ka 1978 mme ka 1982 a tlamega go tlogela bolemi ka baka la komelelo. A ba modiredi kua Ngodwana. Ka 2003 a boela temong mme a bjala merogo, lehea, matokomane le dinawa tša “jugo beans”. Merogo ya gagwe o e bjetše tšhemong ya hektare e tee mola dibjalo tše dingwe di bjetšwe nagengtemego ya dihektare tše nne. Temateko ya lehea (maize trial plot) le yona e ile ya bjalwa polaseng ya gagwe mengwaga ye mebedi ya go latelana. 



Vincent Mdluli – yo mongwe wa baphadišani ba kgatong ya mafelelo (finalist)

Vincent Mdluli o belegetšwe Mahukhube (Spelanyane), lefelong la pušosetšhaba ya Mpakeni, ka 1941. Mahukhube ke motsana wo monyane wo o lego bokgole bjo e ka bago 50 km go tloga Nelspruit, Mpumalanga. O thomile go tsena sekolo ka 1949, Sekolong sa Roman Catholic sa kua Daantjie Trust. O tlogetše sekolo ka 1957 morago ga ge a phasitše mphato wa bošupa. Ka 1960 a thoma go šoma tšhilong ya dikota ya Nelspruit Sawmill. Ka 1964 a hlatlošwa a bewa Mookamedi; o tlogile khamphaning yeo ka 1972. Ka 1976 a thwalwa bjalo ka morekiši lebenkeleng la difenitšhara la Ellerines mme a bewa Mookamedi ka 1980. O tlogile Ellerines ka 1999. 



Ka 1964 Vincent o nyetše Josphinah Mndawe yo a hlokafetšego ka 2003. Ba ile ba šegofatšwa ka bana ba ba selelago, bašemane ba babedi le basetsana ba bane. Leitšibolo o belegilwe ka 1966 mola bofejane a belegilwe ka 1985. O nyetše Nonhlanhla Mavuso ka 2007 mme bona ga ba na bana. 



Batswadi ba Vincent e be e le balemi mme yena o goletše polaseng. Ba be ba šomiša dipholo go lema mašemo a bona. Ge a gola o be a rata go rua diruiwa le go bjalo dibjalo. O thomile go itemela ka 2003. 



Ngwageng woo a thoma go bjala lehea, matokomane le dinawa tša “jugo” mašemong a dihektare tše 15. Malobanyana o thomile go dirišana le mmoleledi (advocate), Mna Eros Mazibuko, yo a mo thušago ka tšhelete gore a kgone go lema ka mokgwa wo o kgontšhago le gona wo o atlegilego. Mo lebakeng le ba bjala lehea dihektareng tše e ka bago tše 30, matokomane dihektareng tše di selelago le dinawa tša “jugo” dihektareng tše pedi. Ba thwetše badiredi ba seswai le baotledi ba bararo ba ditrekere. Ba na le ditrekere tše nne, sešilafuru se tee, megoma ye meraro, megoma ye mebedi ya dipapetlasediko, plantere e tee, dihlagodi tše pedi le sephatšammu (ripper) se tee. Go feta fao Vincent o na le dikgomo tše 11 le dipudi tše 15. 



