Producer of the year (Maize)							Sesotho sa Leboa



Tseba bakgethiwa ba phadišano ya Motšweletšamabele yo a hlabologago wa 2010 

Instructions: 

Folio strap: Motšweletšamabele wa Ngwaga

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Batšweletši la Grain SA 

Photos: 



Bakgethiwa le ge e le bao ba fetetšego kgatong ya makgaolakgang ya Phadišano ya Motšweletšamabele yo a hlabologago wa Ngwaga wa 2010, ba tsebišitšwe. Mofenyi o tla rwešwa diala moletlong wo o tumilego wa Grain SA ka la 8 Oktoboro 2010. Bona ke ba ba latelago: 

David Maleleka – Kestell, Profense ya Freistata.

Thabo Macholo – Kestell, Profense ya Freistata.

Daniel Mocwiri – Mareetsane, Profense ya Leboa-Bodikela. 

Frans Gaoganediwe – Ventersdorp, Profense ya Leboa-Bodikela.

Klerk Melken – Mofufutso, Profense ya Leboa-Bodikela.

William Matasane – Senekal, Profense ya Freistata.



David Maleleka 

David Maleleka o belegilwe ka 1954 polaseng ya seleteng sa Kroonstad. O goletše gona mme a tsena sekolo sa polaseng sa moo gae go fihla ka mphato wa 3 (grade 5). O ile a šoma polaseng ya Mna AJ Jonker go tloga ge a na le mengwaga ye 14, mme ke fao a thomilego go rata temo. David o nyetše Evelena yoo e lego mosadi wa go makatša – o otlela ditrekere mašemong! 



Morago ga lebaka la mengwaga o ile a hudugela Witsieshoek, a dula gona. Ka nako yeo o be a sa šoma meepong ya tikologong ya Goldfields ka kontraka. Ka 1991 David o ile a lemoga gore Mmušo o nyaka batho bao ba nago le kgahlego ya go reka dipolasa seleteng sa Kestell. Ka ngwaga wo o latelago a hira polasa yeo a e lemago gonabjale. Ka morago o ile a kgona go reka polasa ye ka kadimo ye a e filwego ke Land Bank. Bogolo bja polasa ya David ke dihektare tše 272 mme seripa sa dihektare tše 252 ke nagatemego. 



David o ile a hiriša polasa ya gagwe lebaka la mengwaga ye mentši ka ge a be a sa kgone go hwetša tšhelete ya go lekana go e sepediša ka boyena. O thomile go lema gape ka 2008. Ngwageng wa 2009 o ile a kgona go tšweletša puno ye botse ya korong tšhemong ya dihektare tše 106, mme o bjetše le dihektare tše 88 tša lehea le dihektare tše 28 tša dinawa tša go oma. Dinawa tše di hlolela basadi ba mmalwa ba QwaQwa mošomo. David o re o katološa bolemi bja gagwe ka go nanya, bjalo ka mosepelo wa ngwanammaleobu. 



Thabo Macholo 

Thabo o belegilwe ka 1982 mme a thoma go tsena sekolo Sekolong sa Tlase sa Tweeling. Ka 1989 tatagwe o ile a reka polasa yeo ba e lemago gonabjale. O thomile go rata bolemi e se le ngwana yo monyane. O phethile mphato wa marematlou Sekolong sa Godimo sa Paul Erasmus ka 2003 mme a ya a thušana le tatagwe polaseng. Sekolong Thabo e be e le moatletiki le gona o be a raloka rugby, a ba a kgethelwa sehlopha sa profense ya gagwe; godimo ga fao o ile a kgethelwa le dihlopha tša setšhaba tša baraloki ba fase ga mengwaga ye 17, 19 le 21 tšeo di ilego tša emela Afrika-Borwa! 



Thabo o rata bolemi kudu mme o kganyoga go ba le polasa ya gagwe le go e sepediša ka katlego. Ka 2009 o ile a dirišana le tatagwe mme ba bjala dihektare tše 25 tša korong, dihektare tše 99 tša lehea le dihektare tše 33 tša dinawa tše di omilego. Thabo o tšwela pele bjalo ka motšweletši mme o kganyoga go ithuta tša bolemi go ya pele. O šetše a tsenetše dithuto tše mmalwa, ke yena leloko la sehlophathuto sa Maluti, le gona o šetša batšweletši ba bangwe bao ba neelanago tsebo le boitemogelo bja bona. 



Go Thabo taolo le peakanyo ya letlotlo ke taba ye bohlokwa mme o thakgalela kgonagalo ya go bjala dinawa tša go oma go feta gonabjale, ka ge poelo ya tšona e phala ya mabele. Go swana le batšweletši bohle o holofela gore thekišo ya mabele e tla namelela ya kgontšha poelo ye kaone yeo batšweletši ba ka e bušetšago boleming. 



Thabo o rata go ba motšweletšikgwebo yo mogolo ka moso; o kganyoga go dirišana le batšweletšikgwebo gonabjale gore a godiše boitemogelo bja gagwe. 

 

Daniel Mocwiri

Kokamo Daniel Mocwiri o belegilwe ka 1949 motseng wa Siberia (Siberia Village) kua profenseng ya Leboa-Bodikela (tikologong ya Mareetsane). Daniel ke bofejane ebile ke mošemane a nnoši lapeng la bana ba senyane. O thomile go tsena sekolo gona fao Siberia, a ya Mareetsane mme a fetša mphato wa marematlou (grade 12) Sekolong sa Itlotleng Sekontari. Go tloga fao a tšwetša dithuto tša gagwe pele kholetšheng ya Batswana Training College. O ile a ingwadišetša gape le Damelin le Yunibesithi ya Vista, a phetha dithuto ka poso (correspondence course) mme a amogela Diploma ya Borutiši. O ile a fiwa tikrii ge a fetša dithuto tša gagwe Yunibesithing ya Potchefstroom, a thoma go ruta Sekolong sa Tlase sa Monnapula ka 1975 mme a kgotlelela fao go fihla ka 2008. O nyetše Evelyn mme ba šegofaditšwe ka bana ba ba selelago, bašemane ba babedi le basetsana ba bane. 



Ka go ba mošemane a nnoši, tatagwe o ile a mo ruta gore go na le mekgwa ye mmalwa ya go iphediša. Ge e sa le mošemanyana wa sekolo, o thomile go mo ruta go lema ka dipholo mme se sa ba mathomo a lerato la gagwe la temo leo le akaretšago bophelo bja gagwe bjohle. Ka 1975 o ile a aga lebenkele le tatagwe motseng wa gabo mme a reka trekere ya gagwe ya mathomo ka 1977. Tatagwe o hlokafetše ka 1988 mme ka ge Daniel a be a ruta ka nako yeo, o ile a hirišetša ba Morerotemo wa Mareetsane (Mareetsane farming project) naga ya gagwe go fihla ka 1993. Ngwageng wo o latelago o ile a thoma go lema naga ya dihektare tše 75 ka boyena, a diriša trekere ya gagwe. 



Daniel o ile a tšwela pele go ruta mme ka morago ga ge a katološitše mešomo ya gagwe ya bolemi a kgopela leloko la gagwe la kgauswi go mo thuša polaseng. Sekolo seo a bego a ruta go sona se gona fao motseng wa gabo, ka fao o be a kgona go šoma polaseng ge sekolo se tswaletšwe le ka matšatši a boikhutšo a dikolo. Lehono Daniel o lema dihektare tše 200 tša nagakopanelo. Lenyaga o bjetše dihektare tše 100 tša lehea le dihektare tše 100 tša sonoplomo. 



Ka 2008 Daniel o bopile sehlophathuto sa Siberia mme a kgethwa go ba Modulasetulo. Ngwageng wo o latelago a ba yo mongwe wa batšweletši ba ba tšwetšego pele (advanced producers) ba Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA. Daniel o kwešiša mohola wa thušo ye e logaganego (support network) mme o tumiša thušo yeo a e hwetšago go Mna James van der Linde wa Technichem, yoo a mo rekišetšago dikhemikhale le peu, le go Mna James Moeng yo a rekago monontšha go yena. Mengwaga ye mentši Daniel o tšweleditše mabele a gagwe ka tšhelete ye a e adimilwego ke Land Bank. 



Frans Gaoganediwe – yo mongwe wa baphadišani ba kgatong ya mafelelo (finalist)

Frans Gaoganediwe o belegilwe kua Sterkstroom ka 1957 e le leitšibolo lapeng la bana ba lesome. O ile a tsena Sekolo sa Tlase sa Mesweng fao a feditšego mphato wa 5 (grade 7). Mosadi wa gagwe, Phina, le yena o belegilwe seleteng sa Sterkstroom mme le yena a fetša mphato wa 5, eupša yena o be a tsena Sekolo sa Tlase sa Rabana. Gonabjale ke mmalapa mme o thuša gape ka thuo ya dikgogokgadika (broilers). 



Mengwageng ya 1985 - 1989, morago ga ge a tlogetše sekolo, Frans o ile a šomela Senwes polaseng ye e lego seleteng sa Sterkstroom. Mo lebakeng leo o be a bjala dibjalo tšeo di bego di dirišwa bjalo ka ditekotaetšo (demonstration trials). Maitekelo ao e be e le thuto ye botse le boitemogelo bjo bo kgontšhago go yena mabapi le pšalo ya lehea le mekgwa ye mebotse ya go lema. Go tloga 1990 go fihla 1993 o be a šomela Senwes moo Sterkstroom. Frans o ile a šuthišetšwa karolong ya dikgomo le dinku moo a ithutilego go dira kemarišo ya maitirelo (artificial insemination) le tlhabelo (inoculation) gammogo le go noša diruiwa dihlare (dosing). Ke mo a thomilego go rata dikgomo tša Bonsmara. Ka ngwaga wa 2000, morago ga ge dikgomo tše di rekišitšwe, o ile a šuthišetšwa bogamelong, mme a tšwela pele ka kemarišo ya maitirelo mohlapeng wa dikgomo tša Friesland; o be a laola le mananeo a phepo le tlhabelo ya tšona. Morago ga ge ba Senwes ba rekišitše polasa yeo, Frans a tšwela pele go ba šomela ka go bjala dibjalo tša ditekotaetšo. Ka 2002 a tlošwa Sterkstroom a šuthišetšwa Ofisingkgolo ya Senwes kua Klerksdorp, fao a ilego a ba mootledi. 



Ka 2001 o ile a kgopela kadimo go Land Bank mme ba mo fa yona ka 2002. Ka wona ngwaga woo a thoma go lema polasa yeo a lego go yona. O ile a reka polasa yeo le tšohle tšeo di bego di le go yona, go akaretša le ditrekere tše pedi, megoma ye mebedi, didirišwa tše dingwe di se kae, le dintlo tše pedi tša go ruela dikgogokgadika (broiler houses) (go ka godišwa matswianyana a 56,000 go tšona). Dintlo tše di šoma ka botlalo mo lebakeng le mme di fetša maboo a a šupago le seripa ka ngwaga (running seven and a half cycles per year). Frans o na le kontraka ye e tiilego le khamphani ya Rainbow Chickens. 



Lebakeng la mengwaga ye seswai ye e fetilego o godišitše mohlape wa gagwe wa dikgomo tšeo gonabjale di balago 38, dinku tša gagwe di atafetše go fihla go 63, o rekile trekere gape, bene ya Toyota Hilux, le sešilafuru. Go feta fao o kaonafaditše dintlo tšela tša go ruela dikgogo ka go tsenya disiling, melongwana ya go nwela meetse (water nipples) le mafelo a phepo (feeding lines). O kaonafaditše le legora. Mo lebakeng le go agwa dišawara tša badiredi. 



Frans o kganyoga go katološa kgwebo ya gagwe le go reka polasa ye nngwe gape. O nyaka go ba moruikgwebo (commercial producer) wa nnete. Se se ka kgonega fela ka go šoma ka maatla, go tsenela dithuto le go rutantšha badiredi ba gagwe. Frans o gopola gore mmušo o swanetše go lekola merero yohle ya wona, go hlohleletša batšweletši / barui go katološa dikgwebo tša bona le go tloša batho mererong yeo e foloditšego. Frans o re o thušwa gabotse ke batšweletšikgwebo ba gae tikologong ya Ventersdorp. 



Klerk Melken – yo mongwe wa baphadišani ba kgatong ya mafelelo (finalist)

Klerk Melken o belegilwe ka 1970 motseng wa Mofufutso (Mofufutso Villgage) profenseng ya Leboa-Bodikela. Ke ngwana wa bobedi wa John le Dora Melken bao ba nago le bana ba lesome mme ba sa sepedišago polasa tikologong yona yeo. O thomile go tsena sekolo moo Mofufutso, a fetela Sekolong sa Gare sa Khunwana (Khunwana Middle School) mme a fetša mphato wa 9 (grade 11) Sekolong sa Godimo sa Atamelang. Ka 1992 o thomile go šoma bjalo ka modiredi wa polaseng mme a tšwela pele bjalo go fihla ka 2000. Klerk o nyetše Joyce ka 2002 mme ba šegofaditšwe ka bana ba bararo, mosetsana o tee le bašemane ba babedi. 



Klerk ge e sa le lesogana o ile a thoma go lema naga ya dihektare tše 50 fela, mme ka 2001 a kgona go hwetša kadimo ya gagwe ya mathomo go NWK. Mathomong a kgwedi ya Feperware 2003 o ile a reka namane e tee. Gonabjale o na le dikgomo tše 16. Ka 2008 o rekile nku e tee le pudi e tee – gonabjale o na le dinku tše 20 le dipudi tše 10. Go feta fao o na le dikgogo tše 80. 



Klerk o amogetšwe sehlophengthuto sa Mofufutso ka 2000 ge a sa šoma bjalo ka modiredi wa polaseng. Ka kgwedi ya Nofemere 2008 a kgethwa go ba Modulasetulo wa sehlophathuto seo. O tsenetše bontši bja dithuto tša Grain SA bjoo bo akaretšago tše di latelago: Thuto ya Matseno go Lehea; Thuto ya Matseno go Sonoplomo; Thuto ya Bakontraka; Thuto ya Tlhokomelo; Thuto ya Motheo ya go lokiša Entšene; Thuto ya Matseno go Mabelethoro; Thuto ye e Phagamego ya Lehea ya Balemi ba ba tšwetšego pele; Thuto ya Taolo ya Kgwebo ya Agri; le Thuto ya Taolo ya Peakanyo ya Polasa. 



Mo lebakeng le o lema dihektare tše 150 tša mmu wa botebo bja 80 cm, e lego nagakopanelo yeo a e hirago. O bjetše dihektare tše 60 tša sonoplomo; tše 42 tša lehea le lesehla le tše 48 tša lehea le lešweu. Ka ge a lema naga ye e lego karolong ya Afrika-Borwa ye e omilego, Klerk o lemoga gabotse bohlokwa bja pabalelo ya monola mmung. Klerk o kganyoga kudu go ba le polasa ye e lego ya gagwe a nnoši (ka go ba le lengwalobohlatse la bong (title deed) la yona). O re o nyaka go katološa bolemi bja gagwe go fihla ge a na le dihektare tše 1 000 fao mabu a sobeletšago le gona pula e nago ka bontši! Klerk o thušwa ke Mna du Toit wa Technichem mme o rata go ikgokaganya le batho bao ba nago le tsebo le gona ba thušanago le ba bangwe. 



Klerk o re o rata temo gobane ke yena motho yo a ikgapago yo a nyakago go itšwetša pele le go phethagatša dilo ka mokgwa wo o nepagetšego. 



William Matasane – yo mongwe wa baphadišani ba kgatong ya mafelelo (finalist)

William o belegilwe seleteng sa Winburg fao a tsenego sekolo sa polaseng. Ka morago o ile a tsena Sekolo sa Godimo sa Winburg. O thomile go šoma lefelong la Allemanskraal (fao go tsebjago bokaone ka la Aventura Resort Aldam). Mathomong e be e le weithara, ka morago a ba moapei mme mafelelong a ba molaodi wa restorante go fihla ka 2004. Ge a be a šoma Aldam o ile a amega temong le badirišani ba bararo. O rekile polasa ye e bitšwago Verblyden ka 2004 mme o dula fao le mosadi wa gagwe le bana. Ba lema ba nnoši, ga ba na badirišani. Ba tšweletša sonoplomo le lehea ka katlego. (William o re o dirile phošo mengwaga ye mebedi ye e fetilego ka go bjala korong mme ga a rate go leka gape – kudu ge a lebeletše thekišo ya yona ya gonabjale). 



William o re o nyaka go hlolela bana ba gagwe dibaka tšeo yena a bego a di hloka. Morwedi wa gagwe yo mogolo o ngwageng wa bone wa go ithutela B.Com, wa bobedi o ngwageng wa boraro wa dithuto tša Boentšenere bja Motlakase (Electrical Engineering), yo monyane o swere ngwaga wa bobedi Kholetšheng ya Bongwaledi (Secretarial College), mola morwagwe yo a bitšwago “Johannes, molemi”, a tsena sekolo kua Senekal fao a lego mphatong wa 2 (grade 4). 



William ke motšweletši yo a atlegilego mme mo lebakeng le o lema dihektare tše 900. Bogolo bja polasa ya gagwe ke dihektare tše 400, mme o hira nagatemego ye nngwe kua Ventersburg (o e hira go balemi ba baso bao ba sa dirišego naga yeo) le nagaphulo go Masepala wa Winburg. William o nyaka go reka naga ye nngwe gape seleteng sa Senekal, eupša o ngongorega ka go re Mmušo o nyaka go thuša fela “bao ba metšago tšhelete, e sego bao ba kgonago dilo” (Wat geld sluk en nie hulle wat iets regkry nie). 



William o oketša tšhelete ya gagwe ka yeo a e adimago go VKB le Land Bank go tšweletša dibjalo tša gagwe. Lenyaga o kgonne go bušetša palomoka ya dikadimo tšeo ka poelo ya sonoplomo ya gagwe mme poelo ya lehea yona o tlo e iša ka potleng. O bjetše dihektare tše 110 tša lehea le tše 145 tša sonoplomo kua Senekal, le ge e ka ba dihektare tše 60 tša lehea le tše 75 tša sonoplomo kua Ventersburg. O na le mohlape wa dikgomo tše 90 le mamane mme o ikgantšha ka tekanyo ya 91% ya ditshadi tše di tšwetšego. O ruile le dinku tše 30 eupša o re ga a kgone go di okeletša ka ge polasa ya gagwe e le kgauswi kudu le motse wa Matwabeng moo Senekal. 



William o tshwenyegile kudu ka baka la thekišo ya mabele. Mekgwa ye e tiilego ya go laola letlotlo e bohlokwa malebana le kgwebo ya gagwe mme o bea tšhelete fao a ka letelago dipoelo. O re ga a kgone go lokafatša theko ya ditlhamo tše mpsha tšeo di dulago polokelong seripa se segolo sa ngwaga. Kelohloko ye e tletšego le tlhokomelo ya gagwe ya metšhene ke ye botse kudu – se sengwe le se sengwe se na le madulo a sona mme tšohle di hlokomelwa gabotse. 

 

William ke segopodi se se ikemelago, eupša o leboga thušo ya Johan Kriel wa Grain SA, le ge e ka ba thušo ye e sa kgaotšego ye e tšwago go batšweletšikgwebo ba gae, kudu Mna Philip Basson, yo a mo thušago go fetiša. 



















