Farming (Maize)									Sepedi



Na temo e ama eng gabotse?



Instructions:

Folio strap: Tšweletšo

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA

Photos: 



Mohlamongwe re ka se foše ge re re go tloga mathomong a temo, bjalo ka ge re e tseba lehono, nagatemego ye e hwetšagalago mo lefaseng e beetšwe mellwane (finite). 



Le ge go na le mekgwatšweletšo yeo e kgontšhago tšweletšo ya dibjalo ntle le go diriša mmu bjalo ka mothopo wa medišo (bjalo ka mokgwa wo o bitšwago hydroponic), ka kakaretšo naga yeo e lengwago go tšweletša dibjalo e beetšwe mellwane. Re ka re temo ka kakaretšo e ama tšweletšo ya dijo le tlhale. Mohuta wa temo woo o hwetšwago tikologong goba nageng ye e itšego o theilwe godimo ga dintlha tša go swana le klimate, mmu le setšo. Batho bao ba phelago ka ditšweletšwa tša mašemo a bona fela, ba gapeletšwa go leša le go phediša ba lapa la bona ka tšona – ba kgonthiša toto ya dijo tša ba lapa (household food security). Mola dinyakwa tša ba malapa a bona di kgotsofaditšwe ke gona ba ka thomago kgwebo ka go godiša tšweletšo le go rekiša ditšweletšwa go hwetša tšhelete. 



Mengwagengkgolo ye e fetilego batho ba lemogile gore dinaga tšeo di kgonago go phologa dikotsi tša lefase ke tšeo di sa hlokego dijo. Ka mekgwa ya sebjalebjale ya go tšweletša dijo dinaga tše ntši di kgona go tšweletša tlhale le dijo tšeo di fetago tekanyo yeo batho ba naga yeo ba e hlokago. Dinaga tše ntši tše di tšwetšego pele di tšweletša dijo tšeo di fetago tekanyo ye di e hlokago, mme ka mantšu a seekonomi nnete ya gore phepo (supply) e feta nyako (demand) e swanetše go hlola phokotšo ya theko ya dijo, seo se ka gapeletšago batšweletši ba bangwe go tlogela go tšweletša dibjalo tše di itšego. Dinageng tše dingwe batšweletši ba amogela seabo (subsidy) gore ba tšwele pele go tšweletša dibjalo tša mohuta woo ka ge mebušo ya dinaga tšeo e nyaka go kgonthiša gore batho ba yona ba dule ba na le dijo tše di lekanego. 



Dinaga tšeo di tšweletšago dijo tše di fetago tekanyo ye di e hlokago di romela pheteledi dinageng tše dingwe. Gantši dijo tše di ka fihlišwa nageng ya ka ntle ka theko ye e lego fase ga theko (tshenyegelo) yeo naga ye e rekago dijo tšeo e ka di tšweletšago ka yona. Se e ka ba ka lebaka la diabo (subsidies), eupša e ka ba gape sephetho sa klimate ye e swanelago tšweletšo ya phahlo yeo bokaone (mohlala: batšweletši ba maswi ba kua New Zealand ba kgona go rekiša maswi ka theko ya fasefase ka lebaka la boati bja mafulo a mabotse, ka fao ba kgona go romela maswi le ditšweletšwa tša ona dinageng tše dingwe fao ditshenyegelo tša go tšweletša maswi di lego godimo). 



Bjalo ka ge re boletše, mabu ao a ka dirišwago go tšweletša dijo le tlhale lefaseng a segetšwe mellwane. Gore dijo nageng efe kapa efe di lotege go bohlokwa gore mabu ao a dule a dirišetšwe tšweletšo ya dijo. Le ge go le bjalo, mabu ao a ka dula a dirišwa go tšweletša dijo fela ge tšweletšo e bušetša batšweletši poelo. Gonabjale re mathateng ka ge ditshenyegelo mabapi le tšweletšo ya lehea, sonoplomo, mabelethoro le dinawasoya di nameletše kudu mme se se fokotša poelo ya balemi ba ba tšweletšago mabele. 



Na re ka eletša batšweletši go dira eng?

Re eletša batšweletši gore ba se ke ba bjala pele ga ge ba kgonthišitše gore ba tla kgona go bapatša setšweletšwa sa bona ka thekišo (ya tone) yeo e fetago ditshenyegelo tša tšweletšo (ya tone). 

Re šišinya gore ge o bjala ka nepo ya go fepa ba lapa la gago ka setšweletšwa seo, dira bjalo ka maikemišetšo a go ba lotela dijo. 

Ge o šetše o kgonthišitše toto ya dijo tša ba lapa la gago, leka go hwetša mmaraka fao o ka rekišago pheteledi yeo e ka bago gona, eupša o bjale fela bokaakang bjoo bo ka rekišwago mmarakeng. 



Mathomong a sehla sa go bjala re go lakaletša mahlogonolo. Re go kganyogela Khutšo, Pula le Lešego. 



