Chemical (Maize)									Sepedi

	

Taolo ya sekhemikhale ya mengwang le disenyi 



Instructions:

Folio strap: Taolo ya mengwang le disenyi

Byline: Tshedimošo ye e tšwa mo go Mošupatsela wa Grain SA: Tšweletšo le Papatšo ye e phagamego ya lehea 

Photos: Use chemical photos 

Table 1 (photos 2)



Dibolayangwang ke didirišwa (dithulusi) tša mohola mananeong a mantši a taolongwang. Di swanetše go dirišwa go thekga mekgwa goba didirišwa tše dingwe tšeo di lego gona. 



Didirišwa tše dingwe tše di bolelwago di akaretša mekgwa ye mebotse ya temo, go swana le tirišo ye e nepagetšego ya menontšha le kalaka go kgonthiša gore dibjalo di mela gabotse, phetošopšalo ya maleba le go hlagola ka moo go nyakegago – dintlha tšeo di lego bohlokwa lenaneongtaolo le le feletšego – le ge e ka ba go hlagola ka metšhene. Tše di latelago di hlaloša mareo ao a amanago le tirišo ya dibolayangwang: 



Pele ga pšalo (Early preplant (EPP))

Sebolayangwang se se tsenywa mmung mola tšhemo e hlagotšwe semotšhene, lebaka le le itšego pele ga pšalo, mme ka tlwaelo se hlakanywa le llaga ya ka godimo ya mmu go ya botebong bja disentimetara di se kae, ka go diriša didirišwa tša maleba.



Pele ga pšalo, morago ga peakanyo ya seloto (Preplant incorporated (PPI))

Sebolayangwang se se tsenywa mmung pele ga pšalo mola go feditšwe go hlagola tšhemo semotšhene le go beakanya seloto, mme se hlakanywa le llaga ya ka godimo ya mmu go ya botebong bja disentimetara di se kae, ka go diriša didirišwa tša maleba. 



Pele ga go tšwelela ga dibjalo (Pre-emergence (PRE))

Sebolayangwang se se tsenywa mmung morago ga ge go bjetšwe, eupša pele ga ge dibjalo di tšwelela mmung. Gore mengwang e laolwe gabotse ka sebolayangwang sa mohuta wo, go ka nyakega monola mmung, pula ye nnyane goba go hlagola go se iše fase. 



Morago ga go tšwelela ga dibjalo (Post-emergence (POST)) 

Sebolayangwang se se tšhelwa matlakaleng a mengwang morago ga ge dibjalo di tšweletše mmung.



Khemikhale ye e huetšago bokagodimo bja matlakala (Surfactant) 

Khemikhale ye e huetša bokagodimo bja matlakala a semela ka go fokotša ngangego (tension) go bjona gore sebolayangwang se phatlalale ka go lekanela matlakaleng le ge e ka ba mmung. Go na le mareo a mmalwa ao tiro ya khemikhale ya mohuta wo e hlalošwago ka ona, bjalo ka adjuvant (senolofatši), detergent (sehlwekiši), emulsifier (setswakiši), spreader (sephatlalatši), sticker (segomaretši) le wetting agent (sekolobiši). 



Bontši bja dibolayangwang tše di šišinywago tšeo di dirišwago temong, re ka re ke tšeo “di kgethago” (selective). Ka go realo re ra gore ge di ka dirišwa ka moo go šupetšwago, di laola goba di bolaya mengwang ye e kgethilwego ntle le go senya dibjalo tšeo di melago le yona kudu. Ge o diriša dibolayangwang tša mohuta wa “go kgetha”, o swanetše go ela hloko go di diriša ka moo go šupetšwago gobane ge o ka fetiša tekanyo ye e bolelwago o ka senya dibjalo kudu le ge e ka ba go di bolaya. Boikarabelo ke bja gago ge o ka diriša sebolayangwang go fapana le ditšhupetšo tše di tšweleditšwego setlankaneng. Bala setlankana ka šedi o latele ditšhupetšo ka kelohloko.



Tirišo ya dibolayangwang e swanetše go phethagatšwa ka nepagatšo ye e fetago ya mešomo ye mengwe polaseng. Go na le dintlha tše tharo tšeo di laolago tirišo ya sebolayangwang: kgatelelo, bogolo bja molongwana wa segašetši le lebelo leo go sepelwago ka lona. 



Ka tlwaelo tirišo ye e šišinywago ya dibolayangwang e fapana go ya ka phopholego goba boleng bja mmu (dikarolwanammu tše kgolwana (coarse), tša gare (medium) goba tše nnyane (fine)) le bokaakang bja dibolang mmung. Ka kakaretšo go dirišwa tekanyo ye nnyane ya dibolayangwang mabung ao a bopilwego ka dikarolwanammu tše kgolwana le gona a akaretšago dibolang tše nnyane, mola go dirišwa tekanyo ye kgolo ya dibolayangwang mabung ao a bopilwego ka dikarolwanammu tše nnyane le gona a akaretšago dibolang ka bontši. Bala setlankana go tseba bokaakang bja sebolayangwang bjoo bo swanelago mmu wa gago.



Go tšwelela ga mengwang yeo e lwantšhago dibolayangwang 

Ge dibolayangwang tšeo di šomago ka go swana di dirišwa leboelela go ka tšwelela mengwang yeo e lwantšhago dibolayangwang tšeo. Bothata bjo bo ka fokotšwa ka go diriša phetošopšalo, phetošo ya dibolayangwang le dibolayangwang tšeo di hlakanywago ka tankeng ya segašetši (tank-mixing herbicides), tšeo di šomago ka go fapana. 



Ela hloko gore pula e ka huetša sebolayangwang seo se dirišwago morago ga ge dibjalo di tšweletše mmung. Gopola gore tirišo ya sebolayangwang sefe kapa sefe e ka atlega fela ge pula e sa ne lebaka le le itšego morago ga tirišo ya sona. Ge pula e ka na lebakeng leo, go ka ba kaone go boeletša kgašetšo ya sebolayangwang go kgonthiša go šoma ka tshwanelo ga khemikhale go bolaya ngwang woo o lebantšhitšwego. Mehlala: 2,4 – D amine, diiri tše 6 - 8; 2,4 – D ester, diiri tše 1 - 2; Atrazine, diiri tše 4; Basagran, diiri tše 8.



Paka ye bohlokwa (critical period) taolong ya mengwang

Paka ye taolong ya mengwang ke ntlha ye bohlokwa mananeong a taolongwang a a logaganego (Integrated Weed Management (IWM)). Paka ye e hlalošwa go ba lebaka le le itšego bophelong bja dibjalo moo mengwang e swanetšego go fedišwa go šitiša tahlego ya poelo. 



Kgopolo ye e thuša kgethong ya nako ye kaone ya go diriša sebolayangwang seo se tšhelwago morago ga ge dibjalo di tšweletše mmung, seo se sa tlogelego mašaledi (non-residual), le gona e fokotša mokgwa wa go diriša dibolayangwang tše di tlogelago mašaledi sehla sohle le wa go diriša dibolayangwang morago ga nako ka moo go sa nyakegego. Tlhalošo ya dipaka tše bohlokwa e sepelelana le kgato yeo dibjalo di lego go yona bophelong bja tšona go akaretša le diphetogo tše di ka bago gona mmung, bosong le sehleng. Paka ye e theilwe godimo ga tahlegopoelo ya ka fase ga 5% ka baka la khuetšo ya ngwang. Tšhemo e swanetše go ba e hlwekišitšwe ngwang dipakeng tše go šitiša tahlegopoelo ye e fetago 5%. Ge mengwang e laolwa ka tshwanelo pakeng ye yohle, yeo e ka tšwelelago ka morago e ka se huetše poelo.



Paka ye bohlokwa (critical period) e ka fapana go ya ka boso le mabaka a go mela. Dinyakišišo mabapi le lehea le dinawasoya di bontšhitše gore paka ye bohlokwa e ka fetoga go ya ka mohuta wa mmu le mokgwa wa go lema, le gona fao botelele bja paka ye bo katološwago gannyane mabung a letsopa goba ge go dirišwa mekgwa ya go se leme selo (no-till tillage systems). 



Lehea 

Go goleng ga sebjalo sa lehea paka ye bohlokwa e akaretša kgato ya matlakala a mararo go ya go kgato ya matlakala a seswai (3 – 8 leaf stage) (kgato ya 4 – 10 go goleng ga letlakala moo ntlha e bonagalago kgaretlakaleng (whorl), goba dikgato tša go gola tša V2 – V6). Pakeng yohle ye bohlokwa ye mengwang e swanetše go laolwa ka nepagalo. Lehea leo le dutšego le hloka mengwang lebaka le e ka bago matšatši a 34 go tloga le bjalwa (DAP) goba go fihla kgatong ya matlakala a 6 -8 (dintlha tše 8 – 10), le bontšhitše tahlegopoelo ya gare ga 0% le 5% morago ga ge mengwang e ile ya dumelelwa go mela ka bontši. 



Megato ya ekonomi (Economic thresholds)

Megato ya ekonomi mabapi le ngwang e thuša go kgonthiša ge eba kitlano le khuetšo ya ngwang e lokafatša dikgato tša go o laola, ke go re na tahlegopoelo ye e šitišwago e feta tshenyegelo ye e sepelelanago le taolongwang. Nako yeo mengwang e tšwelelago dibjalong ka yona ke taetši (determinant) ye bohlokwa ya tahlegopoelo. Mengwang yeo e tšwelelago mmung gammogo le dibjalo, e hlola tahlegopoelo go feta yeo e tšwelelago mola dibjalo di šetše di tiile. Mohlala: dinyakišišo tša megato ya ekonomi mabapi mengwang ya “red root pigweed”, “ragweed” le “barnyard-grass”, di bontšhitše gore nako ya go tšwelela ga ngwang ge e bapišwa le nako ya go tšwelela ga dibjalo, e bohlokwa go feta kitlano ya ngwang ge go akanywa mekgwa ya go o laola. Tahlegopoelo e sepelelana le nako yeo dimelana tša mengwang di tšwelelago mmung. Lenaneo la 1 le lekanyetša tahlegopoelo yeo e hlolwago ke mengwang ye e itšego ye e tšwelelago dibjalong tša lehea le dinawasoya. 



Sephesente sa tahlegopoelo ya lehea ka baka la mehuta ye e tsebegago ya mengwang ya tlakalaphara ya ngwagangwaga yeo e tšweletšego gammogo le dibjalo mme ya tlogelwa e sa laolwe. (Dinyakišišo tše di dirilwe Amerika eupša di ka dirišwa mono Afrika-Borwa bjalo ka tšhupo ya tahlego ye e ka bago gona. Hlaola ditlakalaphara tša ngwagangwaga polaseng ya gago ka go lebelela lenane la mengwang ya ka mehla ya mono gae). 





