Graanprodusent 							Sesotho sa Leboa



Motšweletšamabele yo a hlabologago wa Ngwaga – Tseba bao ba kgethilwego 



Instructions: 

Folio strap: Motšweletšamabele wa Ngwaga

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA


Go kgethilwe balemi ba ba selelago bao ba tlogo phadišana go thopa sefoka sa Motšweletšamabele yo a hlabologago wa Ngwaga wa 2008. Mothopi o tlo tsebišwa ka 17 Oktoboro moletlong wa maemo a godimo wa Grain SA. Ba ba kgethilwego ke ba: 

Deliwe Ntebele Mutlwane
Deliwe o belegilwe ka ngwaga wa 1961 kua Kagiso, Krugersdorp. Ke leitšibolo la Morena le Mohumagadi Ntebele. Tatagwe e be e le molemi mme mmagwe e be e le mooki. Deliwe o nyetšwe ke Morena Olebogeng Mutlwane mme ba na le bana ba babedi. O hlohleletšwa le go thušwa ke monna wa gagwe le mmatswaleagwe. 

Deliwe o tsene sekolo sa Aobakwe Primary kua Itsoseng, profenseng ya Leboa-Bodikela, le sa Reitumetse Secondary moo a feditšego Mphato wa Marematlou (Grade 12). O ile a tšwetša dithuto tša gagwe pele ka go phetha thuto ya borutiši kua Bethel Seminar le go fetša thuto ya N6 ya go aga (“brick laying and building N6 course”). Morago ga fao Deliwe o ile a agela Kgoro ya Pušogae le Dintlo. 

Ka ngwaga wa 1991 Deliwe o tlogetše mošomo wa gagwe a thoma go lema ka sewela go fihla ka 2002, mola a ilego a thoma go ba molemi wa ruri. O hira polasa kua Marotse (tikologong ya Delareyville) mme o lemišana le mmatswaleagwe. Deliwe ke leloko la sehlophathuto sa Frischgewaagd tikologong ya Delareyville; o šetše a tsenetše le gonabjale o sa tsenela dithuto tše kopana tša go swana le Tlhokomelo ya Trekere le Didirišwapolaseng, Matseno go Tšweletšo ya Lehea, Thuto ye e phagamego ya Tšweletšo ya Lehea le Papatšo, Taolo ya Agribusiness gammogo le Taolomorero (“Project Management”), tšeo di tšweleditšwego ke Grain SA, NWK, Promise Farmer le Business Today.

Deliwe ke molemi yo a ikemetšego mme o tšweleditše sonoplomo le lehea lebaka la mengwaga ye mene; go feta fao o ruile dikgomo, dikolobe, dipudi le dinku. 

Isaac Khuto

Isaac Khuto o belegilwe ka 1944 kua Boksburg moo tatagwe a bego a šoma bjalo ka klereke lebenkeleng. Ge a be a na le mengwaga ye mebedi batswadi ba gagwe ba ile ba mo iša ga malomeagwe kua Ficksburg, fao a goletšego gona. O sa gopola ge a be a diša dinku go tloga a na le mengwaga ye e šupago mme o sa elelwa monkgo wa mabjang ka mahube ge a be a kgona go bona dithaba tša Lesotho. O hlwele a bogela ditrekere ge di šoma mašemong a Lesotho mme a dula a ipotšiša gore na go ka ba bjang go otlela trekere. 

Isaac o tsene sekolo sa polaseng mme ka morago a tsena Sekolo sa Sekontari sa Ficksburg fao a phasitšego Mphato wa 6 (Grade 8). O ile a šomela Frasers gona moo Ficksburg lebaka la mengwaga ye 12. Ka go kgahlwa ke kgwebo Isaac o ile a thoma go reka le go rekiša dikenyo le merogo. Kgwebo ya gagwe e ile ya gola mme a kgona go reka kolointefe (theksi) ya gagwe ya mathomo. Go tloga ka 1978 go fihla ka 1998 o ile a kgona go tšwetša pele kgwebo ye. Ka 1983 Isaac a bona sebaka kgwebong ya kamogelabaeng mme a reka hotele/ntloyabaeng (“guest house”). Hotele yeo o sa na le yona ebile o na le laesense ya go rekiša dino. 

Isaac o kile a ba ramatswele (radifeisi) wa go lwela tšhelete (“professional boxer”). O thomile ka 1960 go lwa ka difeisi go itiša (“amateur”) mme ka morago a thoma go lwela tšhelete. Isaac o re: “Mosakong se se lego bohlokwa ke wena fela le bokgoni bja gago”, -- mme ke fao a ithutilego go itshepa. “Ga go na fao o ka iphihlago goba o ka tšhabelago gona mme o ithuta go gahlanetša dilo bophelong ka go se šišimoge”, a realo Isaac. O kile a ba modulasetulo wa Mokgatlo wa Matswele wa Freistata; gonabjale ke mothobodiši wa mokgatlo wa Ficksburg, ebile ke modulasetulo wa profense wa Federeišene ya Matswele ya Freistata. Go feta fao Isaac ke modulasetulo wa sehlophathuto sa Imperani sa Grain SA moo Ficksburg. 

Isaac o rekile polasa ye e bitšwago Diyatalana ya dihektare tše 230 ka 1998 mme a thoma go itlhomela boiphedišo bjalo ka molemi. O be a ikemišeditše go reka polasa yohle ya dihektare tše 460, eupša a tšhaba go ipakela mathata ka sekoloto se segolo – polasa yeo e ile ya aroganywa ka bogare mme yena a reka seripagare se sengwe. Ka 2006 o ile a hira seripa se sengwe gape sa dihektare tše 65 tša nagatemego ya maamušo a mabotse kgauswi le polasa ya gagwe. 

Ka 2007/2008 Isaac o bunne palogare ya ditone tše 3,5 tša korong godimo ga hektare tšhemong ya dihektare tše 79, mme le ge sefako se sentše lehea le gagwe kudu, leo le šetšego tšhemong le tloga le tshepiša. 

Isaac o nyetše Lerato mme ba na le mošemane le basetsana ba babedi. 

Maphale Samuel Moloi
Maphale o belegilwe ka ngwaga wa 1969 tikologong ya Fouriesburg, polaseng ye e bitšwago Magdelena, moo tatagwe a bego a šoma gona. Maphale e be e le yo mongwe wa bana ba seswai ka lapeng – bašemane ba babedi le basetsana ba ba selelago. O tsene sekolo motseng wa Mashaeng kgauswi le Fouriesburg moo a phasitšego Mphato wa Marematlou (Grade 12). Ka diwikente (mphelabeke) o ile a ya polaseng ya kgauswi ya Morena Linde du Plessis moo a ilego a otlela trekere le go thuša ka mešomo ye mengwe. Maphale o ile a ela mokgwa woo Morena du Plessis a bego a lema ka wona hloko mme a fišegela go ba le polasa ya gagwe tšatši le lengwe. “Morena du Plessis o nthušitše kudu ka go ntlhohleletša, le gona ke ile ka theeletša Mohumagadi Jane McPherson ge a bolela ka tšweletšo ya mabele mo go Lesedi FM mme ka tia maatla go phetha toro ya ka ya go ba molemi,” a realo Maphale. 

Maphale o ile a šomela Kgoro ya Ditaba tša Gae ka Ofising ya Mollwaneng ya Fouriesburg (Fouriesburg Border Post) go tloga ka 1993 go fihla ka 2007. Ka ngwaga wa 1996 o ile a thoma go rua dikgomo le dinku nagengkopanelo ya moo Fouriesburg. Ka 2004 a hira naga ya dihektare tše 30 go molemikgwebo, Morena Osborne, a bjala lehea. Ka 2006 a hira dihektare tše 4 179 go Mmasepala wa Fouriesburg moo a lemago gonabjale. “Ke bona gore nka kgona go hira dihektare tše dingwe tše 400 tša maamušo a mabotse lenyaga, eupša ba Grain SA ba swanetše go tlo lekola naga yeo pele,” a realo Maphale. 

Maphale o nyetše Dianne mme ba dutše kua Mashaeng le bana ba bona ba bararo. 

Boy Mokoena
Boy o belegilwe ka 1948 tikologong ya Middelburg polaseng yeo tatagwe a bego a šoma gona. O ile a tsena sekolo sa polaseng sa kgauswi moo a phasitšego Mphato wa 3 (Grade 5). Moo lebakeng leo tatagwe e be e le molemi wa motšwaoswere nagengkopanelo ya tikologong ya Vlaklaagte. Boy o re o sa gopola ge a be a lema ka dipholo le tatagwe. 
 
Ka 1981 Boy o thomile go lema nageng ya mmušo ya dihektare tše 10 yeo a e hirilego. Ka morago o ile a dumelelwa go diriša naga ya dihektare tše 50 tikologong ya Vaalspruit (kgauswi le Bronkhorstspruit). Gonabjale Boy o lema dihektare tše 545 tšeo a di hirago go mmušo, mme o hira gape le dihektare tše 300 tša nagatemego ye botse go balemi ba kgauswi. Lenyaga o bjetše lehea mašemong a ohle. Go feta fao Boy o na le dikgomo tše 300 tšeo a di fudišago nagengkopanelo selemo, mola marega di fula mašemong a lehea. 
 
Boy o nyetše Linah yoo e bego e le moratiwa wa gagwe go tloga sekolong mme ba na le bana ba bane. Boy ke leloko la mafolofolo la sehlophathuto sa Grain SA. O ile a tsenela thuto ya Tšweletšolehea le ya Tlhokomelo ya Trekere le Didirišwapolaseng. Mo dikgweding tše di tlago o tlo tsenela Thuto ye e Phagamego ya Tšweletšolehea le Papatšo le ya Taolo ya Agribusiness. 

Labious Manoto
Tatago Labious o tšwa Koppies go la Freistata. O dutše Lombaardslaagte fao Labious a belegetšwego gona ka 1948. Ke yo mongwe wa bana ba lesometee. Tatagwe o ile a lemoga gore o dutše nagengtemego ye botse mme a thoma go lema ka dipholo. Labious o re: “Lerato la ka la temo le tšwa go tate.” 

Labious o phasitše Mphato wa 6 (Grade 8) ka 1966 mme morago ga fao a phetha thuto ya go aga ka 1969. O agile dikolo tikologong ya Mafikeng go tloga ka 1970 mme o thušitše go aga moago wa mathomo wa diphapoši tša go hlatlagana moo Mafikeng. Ka morago o ile a šomela Kgoro ya Mediro ya Mmušo. 
 
Labious o bolela gore: ”Ka baka la lerato la ka la temo ke thomile go lema ka sewela ka 1975. Ke be ke na le naga ya ka ya dihektare tše 15 (lefelong la nagakopanelo) mme ka hira gape dihektare tše 30.” Ge a be a šomela Kgoro ya Mediro ya Mmušo, o be a dumeletšwe go ya boikhutšong lebaka la matšatši a 30 ka ngwaga. O ile a kgonthiša gore o tšea llifi ka nako ya go bjala gore a kgone go hlokomela pšalo ya dibjalo tša gagwe. Labious o be a na le modiredi o tee mme ka nako ya go bjala ba ile ba šoma bošego le mosegare – ka trekere ya gagwe ya Massey Ferguson 65. “Ke be ke šoma toropong gare ga beke mme mafelelong a beke ka ya gae go hlokomela mešomo ya temo,” a realo Labious. 

Kgwebotemo ya gagwe e ile ya gola mme go tloga ka 1991 o be a dula polaseng a ya mošomong ka toropong ka mehla. Labious o ile a lema ka sewela go fihla ka 1996. Ka nako yeo o be a lema dihektare tše 500. Go tloga ka 1997 Labious ke molemi wa ruri mme gonabjale o bjala dihektare tše e ka bago tše 1 000. 

Samuel Nyambose
Samuel o belegilwe ka 1944 polaseng ya tikologong ya Reitz fao tatagwe a bego a šoma gona. E be e le yo mongwe wa bašemane ba bahlano ka lapeng. Samuel o tsene sekolo gona kua Reitz mme o phasitše Mphato wa 6 (Grade 8). Ge a fetša sekolo o ile a ya Gauteng (Johannesburg) a šoma bjalo ka makgonatšohle khamphaning ya boentšenere lebaka la mengwaga ye e selelago. Morago ga fao Samuel a ya Phuthaditjhaba a bula lebenkele le lenyane la dikrosari. O re: “Ka ge ke belegetšwe polaseng ke ile ka fišegelwa go ba molemi mme ge ke hwetša sebaka sa go hira polasa tikologong ya Kaallaagte ka 1997, ka se senye nako.” O ile a dula fao mengwaga ye meraro. Ka ngwaga wa 2000 a reka polasa ye e bitšwago Lorelei tikologong ya Paul Roux ka thušo (“grant”) ya R30 000 le kadimo ya Land Bank. 



“Mabaka e be e le a mathata, eupša ka thušo ya Grain SA le OVK lenyaga ke kgonne go bušetša tšhelete ye ke e adimilego mo go OVK (kadimo ya go tšweletša dibjalo) gammogo le ya Land Bank, mme ke sa šaletšwe ke tšhelete ya go bjala dihektare tše 30 tša korong,” a realo Samuel. 

