Radio (OPOT) 									Sesotho sa Leboa

		

Molaetša wa temo woo o phatlalatšwago ka seyalemoya 



Instructions: 

Folio strap: Dikgašo tša Seyalemoya

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA



Seyalemoya ke mediamo (sedirišwa) ye maatla kudu mabapi le balemi bao ba hlabologago. Mananeo a beke le beke a amogelwa ka atla tše pedi mme tsebišo ye botse ya intasteri ya temo e ka fihlišwa go balemi ka tsela ye. 



 Re gaša mananeo diteišeneng tše nne tše di latelago beke le beke:

Radio Motsweding (Setswana go tšwa Leboa-Bodikela);

Radio Lesedi (Sesotho go tšwa Freistata);

Radio Ligwalagwala (Sezulu/Seswatse go tšwa Mpumalanga); le

Radio Umhlobo Wenene (Sethosa go tšwa Kapa-Bohlabela).



Ditaba tše di ahlaahlwago

Direrwa tše di latelago di ile tša šogašogwa mananeong a seyalemoya:

Peakanyo ya seloto (fine seed-bed) sa lehea;

Taolo ya semotšhene le ya sekhemikhale ya mengwang le disenyi tša dikhunkhwane;

Botebo bja mmu le pula ye e nago malebana le go kgonthiša palo ya dibjalo (plant population);

Ditshenyegelo tša godimo mabapi le tšweletšo ya lehea ka baka la koketšo ya theko ya dibešwa (fuel);

Didirišwa tše di swanelago mošomo wa go beakanya mmu; 

Nepo ya ditema tša tekotaetšo (demonstration trial plots);

Kamego le boineelo bja maloko a dihlophathuto taetšong ya pšalo ya ditemateko;

Sebokophehli le taolo ya sona;

Mobugodimo le taolongwang;

Taolo ya disenyi leheeng; 

Mohola wa go ba gona Matšatšing a Balemi;

Mabaka ao a hlolago poelo ya fase le ka moo dipoelo di ka kaonafatšwago;

Puno, poloko le papatšo; 

Go tšea dišupommu; diphetho le mohola wa go diriša monontšha wo o nepagetšego; 

Taolo ya disenyi; 

Bodila (esiti) bja mmu le mohola wa go diriša kalaka; 

Go ngwala direkoto (record keeping);

Moletlo wa Lenaneotlhabollo la Balemi; 

Re hloma Dihlophathuto ka lebaka lang mme sehlophathuto se ka hlongwa bjang?; 

Dipeu tša lehea (papišo ya mapastere le di-OPV);

Matšatšikgwedi a pšalo; 

Kgetho ya peu;

Tirišo ya monontšha;

Kelo (calibration) ya peu le monontšha;

Palo ya dibjalo;

Phetošopšalo; 

Palo ya dibjalo le pula le themperetšha ye e nyakegago;

Tirišo ya didirišwa tše di lebanego le tlhokomelo ya tšona;

Ditshenyegelo mabapi le tšweletšo ya lehea, le ditseno;

Tlhaelo ya phepo ya lehea; 

Katlego (performance) ya peu ya mapastere, le medišo ya peu; 

Dinyakwapšalo (input) le poelo (output) mabapi le tšweletšo ya lehea;

Go latša naga marega (winter fallowing) le bohlokwa bja gona;

Kgopelo ya kadimo mabapi le dinyakwapšalo tša tšweletšolehea;

Monola mmung le palo ya dibjalo;

Popego ya mmu (soil profile) mabapi le tsenelelo ya medu le thatafalo ya mmu (soil compaction);

Mekgwa ya go buna; 

Moupo (fumigation), poloko le papatšo;

Temošo ya batšweletši mabapi le ditshwanelo tša inšorense ya dibjalo le dinyakwapšalo;

Tlhohleletšo ya batšweletši go kgopela dikadimo tša temo (agricultural loans), le ditshepelo mabapi le kgopelo;

Pholo (threshing) ya lehea, le didirišwa tše di lebanego;

Thatafalo ya mmu le kgogolegommu;

Bakontraka; 

Matšatšikgwedi a pšalo; 

Kelo ya pšalo (planting calibration);

Bohlokwa bja go lekola didirišwa le ditrekere pele ga ge di rekwa le tšeo di swanetšego go elwa hloko; 

Sephetho sa phadišano ya motšweletši wa ngwaga (Labious Manoto);

Tirišo ya dikhemikhale tše di tšhelwago/gašetšwago pele ga ge dibjalo di tšwelela mmung (pre-emergence);

Pula ye e letetšwego le ka moo monola wo o lego gona o swanetšego go dirišwa ka gona; 

Pula, monola wo o lego gona, dibjalo tše di fapafapanago, le ge eba o swanetše go bjala goba aowa; 

Taolongwang le mobugodimo; 

Ditshenyegelo mabapi le tšweletšo ya lehea le sonoplomo, le kgopelo ya tšhelete mabapi le tšweletšo (production credit); 

Tlhokomelo ya plantere pele ga sehla sa go bjala; 

Pabalelo ya monola le temo ya motheo (primary tillage) mabapi le pšalo ya lehea; 

Poloko ya diplantere;

Pula ya marega, ge eba batšweletši ba ka thoma go lema, le matšatši a a beilwego mabapi le kgopelo ya dikadimo;

Nako ya maleba ya go thoma go šoma ke efe?; 

Tefo ya melato, ka moo o swanetšego go šomiša ditseno, go ba molemi yo a ineetšego, le tirišo ya kalaka; 

Sehla se se tlago; 

Ka moo pula ye e fetago tekanyo e huetšago mašemo gonabjale; 

Dikgato tše di swanetšego go latelwa ge go rekwa polasa; 

Tirišo ye e nepagetšego ya dikhemikhale;

Ka moo leanotšweletšo (production plan) le beakanywago;

Peakanyo mabapi le sehla sa gonabjale le pabalelo ya monola mabapi le sehla se se tlago;

Bohlokwa bja go tšea dišupommu mabapi le tekanyetšo ya sehla;

Go hira mokontraka;

Dielemente tša menontšha (N, P le K);

Theko ya dijo ye e namelelago godimo;

Lenaneo la Balemi ba ba tšwetšego pele la Grain SA;

Ka moo bogolo bja tšhemo bo kgonthišwago;

Bohlokwa bja go ba le plantere ye e tshepegago; 

Kotsi ya go bjala dibjalo tšhemong ye e omilego; 

Ka dipoelo tše di fokotšegago (reducing margins) balemi ba ka bjala mabele kae?; 

Taolongwang ya sekhemikhale le mereo (pitfalls) ya taolongwang ya semotšhene; 

Ka moo tšhelete ya go tšweletša dibjalo (production credit) e ka hwetšwago – dikadimo le dikgopelo;

Tšatši le lengwe le le lengwe re lahlegelwa ke naga ka baka la tšwelopele, naga yeo pele e bego e dirišetšwa tšweletšo ya dijo. Naga ye e šalago e swanetše go fepa batho ba lefase;

Go mediša dibjalo o hloka tše di latelago: 

Mmu – tseba mmu wa gago, phetleko ya botebo, phopholego le mmala, le maamušo; 

Meetse – go bjala o swanetše go šoma ka moo o ka babalelago monola mmung, ka moo o ka hwetšago meetse ka pula goba ge o na le mahlatse ka nošetšo. Temong meetse ke bophelo; le

Dijo – o hloka monontšha gore dibjalo tša gago di gole gabotse. O hloka bokaakang bjo bo nepagetšego bja N, P le K gore medu e mele gabotse. 

Bakontraka le go ba diriša: neng, ka lebaka lang le gona bjang? Ke boletše ka mehola le dipoelamorago tša go diriša mokontraka. Go bohlokwa gore o tsebe ditshenyegelo tše di sepelelanago le mošomo wo mongwe le wo mongwe wo o dirwago gore o se lefe go feta tshwanelo. Ge o na le ditlhamo tša gago go kaone kudu go di diriša ka bowena. Tsena dithuto tša rena o ithute go phetha mešomo ka noši; 

Diplantere: ka moo di hlwekišwago, ka moo di lokišwago le gona ka moo di hlokomelwago; 

Bea diplantere ka bobolokelong; se tlogele monontšha ka diswarong (bins) goba diketane di katološitšwe (chains on ext);

Go nyakišiša mabaka ao a dirago gore plantere e se šome ka tshwanelo (fault finding);

Ge dibjalo tša direi tše pedi tše di bapanego di fapana ka mmala molato e ka ba keng?; 

Ge o kgopela kadimo o swanetše go ba le kgopelo ye e feletšego le gona ye e tiilego; 

Ke thomile tlhatlamano ya mananeo ka go diriša ditaodišwana tše di tšwago go Pula/Imvula go ahlaahla potšišo ye: “Na motšweletši ke yena a tlilego go solelwa koketšo ya theko ya dijo?”; 

Ke ahlaahlile tema ye e kgathwago ke dikgwebo tša Agri le motšweletši tshepelong ya go tšweletša dijo (food chain) le ka moo ba nago le kabelo koketšong (goba phokotšong) ya ditheko tša dijo;

Kaonafatšo/poeletšo ya thuto ya tlhokomelo – tselatšidifatšo (cooling system); 

Ka moo o ka bago motšweletšamabele yo a atlegilego;

Go ba le tebanyo/nepo le go e phethagatša;

Motšweletši o swanetše go ipeakanyetša mekgwa ya go hwetša thušo (help line) – kgopela thušo ka nako; 

Go kgetha ka nepagalo motšweletši o swanetše go ba le potego le boikarabelo, boitemogelo bja tirišo, tsebo ya thekniki le kgwebo, le tsebišo (tshedimošo); 

Laola nako ya gago gabotse – nako e bohlokwa go feta tšohle tšweletšong ya dibjalo; le 

Gopola gabotse o beakanye ka šedi. 



