Challenges (Maize) 								Sesotho sa Leboa

		

Ditlhohlo tšeo batšweletši ba ba hlabologago ba lebanego le tšona 



Instructions: 

Folio strap: Tlhabollo ya Balemi

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA



Go tloga kgale bolemi bo ama mošomo wo boima. Seo re ka se bolelago ka batšweletši ke gore ga ba tšhabe mošomo wo boima. Le ge go le bjalo, matšatšing a lehono tšweletšo ya mabele ke tshepelo yeo e amago ditiro tše mmalwa godimo ga mošomo wo boima. 



Re hlaotše dintlha tše di itšego tšeo di dibago tshepelo ya tlhabollo ya balemi. Tšona ke tše di latelago: 



Poelo ye e hlokago mohola (non-profitability) ya tšweletšomabele

Ge o thoma selo sefe kapa sefe se sefsa go na le lebaka leo dilo di sa sepelego ka tshwanelo – go bjalo le ka batšweletši. Diphošo di a direga. Gonabjale, ka baka la ditshenyegelo tša godimo tše di sepelelanago le dinyakwapšalo (inputs) le dithekišo tša fase tša mabele, diphošo ga di nyakege. Batšweletši bao ba atlegago ba hwetša poelo ye nnyane kudu, ka fao ga ba kgone go reka ditrekere le ditlhamo. Ba tšwela pele ka go diriša tšhelete ye ba e adimago. Go dira bjalo go a tura le gona go ka ba hlolela kotsi. Ge ba kgopela kadimo batšweletši ba swanetše go ntšha inšorense (multi peril insurance) yeo e fokotšago poelo ya bona go ya pele. 



Tlhokego ya tsebo, bokgoni le boitemogelo

Bolemi bo akaretša karolo ye kgolo mme o swanetše go kwešiša dintlha tše ntši tše di fapafapanago. Tsebo ya teori ga e lekane ge o nyaka go atlega – batšweletši ba ithuta bokgoni ka boitemogelo bjo ba bo hwetšago lebakeng la mengwagangwaga. Mono Afrika-Borwa batšweletši ba ba hlabologago ke ba bafsa temong mme ba swanetše go itlwaetša dintlha tše di raranego go feta – go šoma gabotse go nyaka go tia gabotse! Ka ge poelo e le ye nnyane ga go nyakege diphošo. Boitemogelo o ka bo hwetša bjang mme o tla thušwa ke mang ge o wela mathateng? 



Tlhokego ya thušo mabapi le tšweletšo (production credit)

Mathata a batšweletši ba ba hlabologago a go hwetša dikadimo mabapi le tšweletšo a golela godimo. Se ke sephetho sa dintlha tše pedi tše re šetšego re di boletše – poelo ye nnyane le kgonagalo ye kgolo ya dikotsi (high risks). Re swanetše go kwešiša gore mekgatlo ye e adimago batšweletši tšhelete ga e swanele go lahlegelwa ke tšhelete, ka fao e swanetše go laola dipeo tša badirelwa (dikliente) ka bohlale. Mo lebakeng le re holofetše kudu thušo ya tšhelete ya Land Bank mabapi le tšweletšo – ke taolelo (mandate) ya yona go adima batšweletši ba ba hlabologago tšhelete. Le ge go le bjalo, Land Bank e swanetše go fokotša kgonagalokotsi (risk) ya yona – sephetho ke tirišano ye e tiilego gare ga Land Bank le lenaneotlhabollo la rena. 



Tlhokego ya ditrekere le ditlhamo tša go lekana

Dipoelo tše nnyane lebakeng la mengwaga ye mentši di hlotše maemo a a fokolago a ditrekere le didirišwa – o swanetše go hwetša tšhelete go kgona go reka le go diriša metšhene. 



Ditšhitišo mabapi le go hwetša naga 

Go na le batšweletši bao ba kgonago go tsenela naga semolao fao ba ka tšweletšago dibjalo, eupša naga yeo gonabjale ga e ba tšwele mohola (unprofitable) (ka baka la ditshenyegelo mabapi le dinyakwapšalo, thekišo ya ditšweletšwa, le/goba maamušo a naga). Go na le ba bangwe bao ba nago le naga ye botse yeo mohlamongwe e sego ya agelelwa mme ba sa kgonego go e diriša ka katlego. Go na le ba bangwe gape bao ba hlokago kalaka le difosfate ka bontši go beakanya (lokiša) mabu a bona. Go na le batšweletši ba bangwe bao ba kgonago, bao ba palelwago ke go hwetša naga ka thušo ya Kgoro ya Ditaba tša Naga (ye ke kgang ya sebaka se sengwe). Go na le mathata a mmalwa ao a ka fetogago (permutations of problems) malebana le naga – ao ohle a thatafatšago tlhabollo ya batšweletši go ya pele. 



Ka baka la ditšhitišo tša ka godimo re diriša merero le mananeo a a fapanago go nolofatša tlhabollo ya batšweletši. Re direla batšweletši ka ditsela tše di latelago: 



Ka go ikgokaganya le bona ka nama – dihlophathuto, ditekotaetšo (demonstration trials), matšatši a batšweletši, phadišano ya motšweletši wa ngwaga le lenaneo le le phagamego la batšweletši; 

Ka dithuto (thutantšho);

Ka tsebišo ye e ngwadilwego (written media); le

Ka seyalemoya (radio).



