Training (Maize)									Sesotho sa Leboa

	

Grain SA e ruta dithuto dife?



Instructions: 

Folio strap: Dithuto

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA 

Add pie charts



Nepo ya Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA ke go tšweletša batšweletšikgwebo ba baso ba ba kgonago. Tšweletšo ya lehea, sonoplomo, korong le mabelethoro ka nepo ya go a bapatša e ama mekgwa ya motheo ya tšweletšo, papatšo, tirišometšhene le taolo. 



Mathata a magolo ao batšweletši ba ba hlabologago ba lebanego le ona ke a a latelago (mohlamongwe ka go latelana ga ona ka wona mokgwa wo): 

Poelo ye e fokolago (non profitability) ya mabele a a tšweletšwago mašemong ao a sa nošetšwego mono Afrika-Borwa (tšweletšo e folotša gabonolo); 

Tlhokego ya tsebo, bokgoni le boitemogelo;

Tlhokego ya tšhelete mabapi le tšweletšo (production finance);

Tlhokego ya tirišometšhene ye e kgotsofatšago; le

Ditaba tše di amanago le naga le bongnaga. 



Dithuto tša Matseno

Dithuto tša mathomo tše re di tšweleditšego lenaneong la rena ke tše di latelago: “Matseno go Tšweletšo ya Lehea”, “Matseno go Tšweletšo ya Sonoplomo”, “Matseno go Tšweletšo ya Mabelethoro” le “Matseno go Tšweletšo ya Korong”, tšeo di lekolago dintlha tša motheo tša tšweletšo. Dithuto tše di akaretša mebotšulu (modules) ye e latelago: 

Mmu le klimate;

Popego ya sebjalo; 

Dinyakwa tša phepo ya sebjalo;

Pšalo ya dibjalo;

Mengwang le taolongwang; 

Disenyi le malwetši; le 

Go ngwala direkoto (record keeping).



Re hlohleletša wena motšweletši yo o hlabologago go tsenela ye nngwe ya dithuto tše, go ya ka dibjalo tše di bjalwago tikologong ya gago. Ge o sa thome ka Thuto ya Matseno o tlo swara bothata go kgona Dithuto tše di e latelago le gona o tlo šitiša tšwelopele ya baithuti ba bangwe sehlopheng. 



Thuto ye e Phagamego ya Tšweletšo le Papatšo ya Lehea 

Go na le tsebišo ye ntši go feta ye e amanago le temokgwebo (commercial farming) mme ge re be re ngwala dithuto tše, re be re na le bothata bja go kgetha tšeo di bego di ka tlogelwa, gobane ga go kgonege go akaretša tšohle tše di lego gona. Go feta fao go na le ditheo tšeo re holofelago gore di swanetše go akaretšwa kgatong ye nngwe le ye nngwe. Re ile ra lemoga gore ga re a kgona go akaretša dintlha tšohle tše bohlokwa mabapi le tšweletšo le papatšo Thutong ya Matseno, ka fao re ngwadile Thuto ye e Phagamego ya Tšweletšo le Papatšo ya Lehea. Thuto ye e akaretša mebotšulu ye e latelago: 

Matseno – kakaretšo ya Thuto ya Matseno; 

Tsebišo ya mekgwa ya go lema;		 

Didirišwa le bohlokwa bja tšona tšweletšong ya dibjalo;				 

Taolo ya monono wa mmu;				

Taolo ya sekhemikhale ya mengwang le disenyi;	

Puno, tshwaro le poloko ya mabele;	

Papatšo ya mabele; le 					

Inšorense ya dibjalo le taolo ya kgonagalokotsi (risk management). 



Thuto ye e Phagamego ya Tšweletšo ya Mabele e ama kudu bothekniki bja monono le bodila (esiti) bja mmu. Thuto ye e ka go hola fela ge o šetše o feditše Thuto ya Matseno le gona o šetše o tšweletša mabele ao a išwago mmarakeng. Thuto ye e tloga e sa swanele motšweletšinyane goba molemi yo a tšweletšago mabele a go fepa ba lapa la gagwe fela. 



Thuto ya Balemiši ya go ba Tsebiša Tšweletšo ya Lehea 

Go na le balemiši ba bantši kudu bao ba šomelago dikgoro tša go fapafapana tša Temo mme ba swanetše go direla batšweletši tirelo ya bolemiši. Madimabe ke gore ba bantši ba bona ga se ba rutwa le gona ga ba na le boitemogelo mabapi le tšweletšo ya mabele. Ba bangwe ba feditše dithuto tša akademiki goba tša teori, eupša ba hloka boitemogelo bja tirišo (practical experience) bjoo bo lego bohlokwa kudu temong. Ka fao re ngwadile Thuto ya Balemiši ya go ba Tsebiša Tšweletšo ya Lehea. Re šetše re rutile balemiši ba mmalwa thuto ye mme re nepišitše lehlakore la tirišo ya tšweletšo ya mabele – re holofela gore thuto ye e kaonafaditše tirelo ye e tšweletšwago ke balemiši ba. 



Thuto ya Tlhokomelo ya Trekere le Didirišwapolaseng

Ntlha ye nngwe ye bohlokwahlokwa ya tšweletšokgwebo (commercial production) ya lehea ke tirišo ya ditrekere le didirišwa. Re lemogile gore maemo a tlhokomelo a ditlhamo tše dintši tšeo di dirišwago ke batšweletši ba ba hlabologago a fokola kudu – ka fao re ngwadile Thuto ya Tlhokomelo ya Ditrekere le Didirišwapolaseng. Thuto ye e akaretša mebotšulu ye e latelago: 

Dithulusi le boitšhireletšo;

Dientšene – ka moo di šomago ka gona;	

Tlhomaganyo ya maatla (power trains);

Dipering le ditiišo (bearings and seals);		

Mapanta a V le diketane (v-belts and chains);

Dithaere le mehlala (tyres and tracks);

Dihaedroliki (hydraulics);

Tlhokomelo ya trekere;

Go nyakišiša tlholego ya bothata (trouble shooting); le

Didirišwapolaseng.



Mang le mang yo a gopolago go ba motšweletšikgwebo o tlamegile go tsenela thuto ye – o swanetše go kwešiša ditlhamo tša gago gore o kgone go di hlokomela ka tshwanelo. Tirišometšhene ya maleba ke ye nngwe ya dintlha tše bohlokwa tša tšweletšokgwebo. O ka se ke wa kgona go kgotlelela bjalo ka motšweletšikgwebo wa mabele ge o sa hlokomele ditrekere le didirišwa tša gago ka tshwanelo. 



Thuto ya Bakontraka

Re lemogile gore go na le batšweletšinyane ba mmalwa, kudu profenseng ya Kapa-Bohlabela, bao ba se nago le ditrekere le metšhene ya bona (Lenaneo le legolo la Dijo (massive food scheme) la Kgoro ya Temo kua Kapa-Bohlabela le dirišitše bakontraka ka bontši mme ba bangwe ba bona ga se ba šoma ka tshwanelo). Re ile ra lemoga gore batšweletši ba ka holega ge re ka tšweletša thuto yeo e ka ba thušago go kwešiša mošomo wa bakontraka bokaone ka go botšiša potšišo ye “ka baka lang?”. Ka fao re ngwadile Thuto ya Bakontraka ye e akaretšago mebotšulu ye e latelago: 

Dikontraka tša temo (agricultural contracting); 

Mmu le bohlokwa bja wona tšweletšong ya dibjalo; 

Go lema le bohlokwa bja gona tšweletšong ya dibjalo; 

Pšalo ya dibjalo; 

Kgašetšo ya go laola mengwang le disenyi; le 

Tlhokomelo ya trekere. 



Lenaneong la rena re lwantšha tirišo ya bakontraka gagolo ka mabaka a a latelago: 

Tirišo ya bona e okeletša ditshenyegelo mabapi le tšweletšo;

Gantši mešomo ya batšweletši e phethwa morago ga nako ka ge bakontraka ba amogela mošomo wo montši wo ba sa kgonego go o fetša ka nako; le

Gantši bakontraka ga ba phethe mošomo go ya ka maemo ao a nyakegago. 



Le ge go le bjalo, batšweletši ba bangwe ba na le mašemo a manyane ao ba ka se a rekelego trekere, ka fao ba tlamegile go kgopela thušo ya bakontraka. Re tshepa gore Thuto ya Bakontraka e tla thuša bakontraka ba temo go kwešiša bohlokwa bja go diriša mekgwa ye e lebanego ya go lema, go ya ka maemo ao a nyakegago, ka nako ya maleba le gona ka tefo yeo motšweletši a ka e kgonago. Ge motšweletši a sa phologe ka go hloka tšhelete, mokontraka le yena o tlo lahlegelwa ke bokamoso. 



Thuto ya Peakanyo ya Polasa le Tekanyetšo ya Methopo (Farm Planning and Resource Assessment course)

Pele ga ngwaga wa 1994, bontši bja batšweletši ba baso bo be bo lema dinagengmagae tša kgale. Morago ga 1994 batšweletši ba mmalwa ba baso ba ile ba kgona go tsenela nagatemego. Madimabe ke gore batšweletši ba bantši ba be sa lemoge (le gonabjale ga ba lemoge) ditharano tša temo le gore mehuta yohle ya naga ga e swanele mehuta yohle ya temo. Re lemogile gore batšweletši ba nyaka go bjala lehea dikarolong tšohle tša Afrika-Borwa, mola mafelong a mangwe paterone ye pula e nago ka yona le ge e ka ba mehuta ya mmu ga e swanele tšweletšo ye e holago ya lehea. Thuto ya Peakanyo ya Polasa le Tekanyetšo ya Methopo e hlamilwe go thuša batšweletši go lekanyetša methopo ye ba nago le yona le go akanya ka moo ba ka e dirišago bokaone go ba kgontšha go tšweletša dibjalo ka mokgwa wo o holago le wo o swarelelago. Morago ga go dirišana le batšweletši ba bangwe dihlophengthuto mengwaga ye mentši, re ile ra thoma “Lenaneo le le Phagamego la Balemi” leo le kgontšhitšego balomaganyi ba diprofense go nepiša palo ye e itšego ya batšweletši ka go ba hlahla ka o tee ka o tee (individual basis). Le mo re ile ra lemoga gore batšweletši ba be ba sa diriše methopo ye ba nago le yona ka botlalo, mme ba be ba hloka thušo ya go ba bontšha ka moo ba swanetšego go nepiša dintlha tše bohlokwa tše di atlegišago temo. Thuto ye e akaretša mebotšulu ye e latelago: 

Matseno (mathomo a go lema, ka moo dibjalo di golago, medišo ya dibjalo, lehea, tlholego ya bolemi); 

Bongnaga le taolo (land tenure and management);				

Tekanyetšo ya methopo – ya popego le ya semotšhene; 

Tekanyetšo ya methopo – kapetlele le batho; 		

Tirišo ya peakanyo ya methopo (putting resource planning into practice); le

Mafelo a bohlokwa a tiragatšo (key performance areas).	



Thuto ya Kgodišo ya Bokgoni bja Tirišo (Practical Skills Development)

Dikgoro tša Temo tša Diprofense di na le balemiši ba bantši go feta bao ba nago le tsebo ya teori ya bolemi, eupša ba hlaelago tsebo ya tirišo le ge e ka ba bokgoni. Tshepetšong ya go ruta batšweletši re šomišane gabotse le ba Kgoro ya Temo mme re ba rutile dithuto tše mmalwa. Go ya ka rena re ka kgona go thuša batšweletši ba bantši go feta gonabjale le go ba sepediša tsela ya go iša temongkgwebo ge re ka maatlafatša balemiši ka go ba hlama ka tsebo ye e nyakegago. Ga re rute batšweletši le balemiši gammogo ka ge balemiši ba gana go botšiša dipotšišo tše di ka ba lešago dihlong ge ba le magareng a batšweletši. Le ge dithuto tšohle tša rena di akaretša ditaetšo tša tirišo manthapama, re lemogile gore balemiši ga ba kgone go phetha dikelo (calibrations) le ditekanyetšo ka noši. Ke ka fao re ngwadilego Thuto ya Kgodišo ya Bokgoni bja Tirišo ye e akaretšago mebotšulu ye e latelago: 

Lenaneo la metriki (the metric system); 

Kgonthišo ya lefelo (area determination); 

Maamušo a mmu (soil potential); 

Kelo le tlhokomelo ya plantere (planter calibration and maintenance); le 

Kelo le tlhokomelo ya segašetši sa “boom” (boom sprayer calibration and maintenance). 



Thuto ya Motheo ya Go lokiša Entšene (Basic Engine Repair course)

Batšweletši ba bantši bao ba tsenego Thuto ya Trekere le Didirišwapolaseng ba kgopetše thuto ya go tlaleletša yeo e ka ba kgontšhago go kwešiša ditheo tša go lokiša entšene. Batšweletši ba bantši ba jabetšwa ka baka la go hloka tsebo mabapi le go lokiša entšene le tlhomaganyo ya maatla (power train). Thuto ya Motheo ya Go lokiša Entšene e ile ya ngwalwa mme e akaretša mebotšulu ye e latelago: 

Dithulusi tša boitšhireletšo, tša seatla le tša nepagalo (safety, hand and precision tools); 

Dikarolo tša entšene; 

Go lemoga bothata (fault finding); 

Tlhahlamollo le mpshafatšo ya entšene (engine disassembly and overhaul); 

Teko ya kgatelelo ya entšene (engine compression test); le 

Ditšhupetšo (specifications).

 

Re nyaka go gatelela mo gore nepo ya Thuto ya Motheo ya Go lokiša Entšene ga se go rutantšha boramotšhene (mechanics). Thuto ye e tsebiša moithuti fela dikarolo tša go fapafapana tša entšene le ka moo tšohle di hlomaganywago. Go lokiša entšene ke mošomo wo o raranego wa sethekniki mme o swanetše go phethwa ke batho bao ba nago le bokgoni bjo bo lebanego fela. Go lokiša entšene le kerepokisi go tura kudu mme o ka lahlegelwa ke tšhelete gabonolo ge o ka leka mošomo wo o se na le bokgoni bjo bo nyakegago. 



Dithuto tša Tšweletšo ya Lehea le Garase Mašemong ao a Nošetšwago

Lenaneong le lengwe le le lengwe go tšwelela dinyakego go ya ka moo batho ba lemogago mošomo wo o phethwago. Tikologong ya Taung / Hartswater le mafelong a mangwe diprofenseng tša Leboa-Bodikela le Freistata go na batšweletši bao ba kgonago go nošetša mašemo a bona. Le ge ditheo tša tšweletšo ya lehea mašemong a a nošetšwago le mašemong a a sa nošetšwego di swana, go na le dintlha tše dingwe tšeo di swanetšego go elwa hloko. Re ngwadile dithuto tše pedi gape, e lego Tšweletšo ya Lehea Mašemong ao a Nošetšwago le Tšweletšo ya Garase (barley) Mašemong ao a Nošetšwago. Dithuto tše di akaretša mebotšulu ye e latelago: 

Tsebišo ya tirišo ya nošetšo le leboo la haedroliki;

Mabu, meetse a mmung, le monono;

Ditikološi (pivots) – ditlhomaganyo (systems) le tlhokomelo;

Peakanyo ya nošetšo (irrigation scheduling);

Tirišo ya dikhemikhale (chemigation); le

Sebjalo sa lehea / garase seo se nošetšwago. 



Thuto ya Taolo ya Polasa go kgonthiša Poelo (Farm Management for Profits course)

Ge motšweletši a ntše a tšwela pele a lebile maemong a go ba motšweletšikgwebo, bohlokwa bja taolo ye e tiilego ye e nepišitšego poelo, bo golela godimo. Re fihlile dikgatong tša mafelelo tša go ngwala Thuto ya Taolo ya Polasa go kgonthiša Poelo, ye e akaretšago mebotšulu ye e latelago: 

Matseno – morero (scope) wa taolo;

Motheo wa letlotlo wa taolo (the financial foundation of management);

Taolo ya tšweletšo;

Taolo ya theko (go reka);

Taolo ya papatšo;

Taolo ya letlotlo;

Taolo ya mosepedišo (administrative management);

Taolo ya batho (human resource management);

Taolo ya kamanosetšhaba (public relations management);

Taolo ya letlotlo le diphahlo (asset and stock management); le

Dintlhakakaretšo tša taolo. 



Dithuto tše dingwe tše di lego gona

Dithutong tše re di tšweleditšego re lekile go ahlaahla mathata a magolo ao a amago batšweletši ba ba hlabologago: 

 

Poelo ye e fokolago (non profitability) ya mabele a a tšweletšwago mašemong ao a sa nošetšwego mono Afrika-Borwa (tšweletšo e folotša gabonolo). 

Taolo ya Polasa go kgonthiša Poelo;

Thuto ye e Phagamego ya Tšweletšo le Papatšo ya Lehea; le 

Peakanyo ya Polasa le Tekanyetšo ya Methopo. 



Tlhokego ya tsebo, bokgoni le boitemogelo.

Matseno go Tšweletšo ya Lehea;

Matseno go Tšweletšo ya Sonoplomo;

Matseno go Tšweletšo ya Korong; 

Matseno go Tšweletšo ya Mabelethoro; 

Matseno go Tšweletšo ya Matokomane; 

Thuto ye e Phagamego ya Tšweletšo le Papatšo ya Lehea; 

Thuto ya Bakontraka ba Temo; 

Thuto ya Kgodišo ya Bokgoni; 

Tšweletšo ya Lehea Mašemong ao a Nošetšwago; le

Tšweletšo ya Garase Mašemong ao a Nošetšwago.



Tlhokego ya tšhelete mabapi le tšweletšo.

Taolo ya Polasa go kgonthiša Poelo; le 

Peakanyo ya Polasa le Tekanyetšo ya Methopo.



Tlhokego ya tirišometšhene ye e kgotsofatšago. 

Thuto ya Tlhokomelo ya Ditrekere le Didirišwapolaseng;

Thuto ya Bakontraka ba Temo; le

Thuto ya Motheo ya Go lokiša Entšene



Ditaba tše di amanago le naga le bongnaga. 

Taolo ya Polasa go kgonthiša Poelo. 









































































