Harvest										Sepedi



Ke nako ya go buna!



Instructions:

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Grain SA 

Diswantšho tše di tšweletšwago mo di bontšha mathata a a ka welago molemi yo a sa rulaganyego le mong wa setropere ka nako go tlo mo folela korong ya gagwe. Di tšerwe kgweding ya Feperware mašemong a kua Kapa-Bohlabela – korong ye ga se ya ke ya bunwa, e ile ya fišwa mašemong! 



Ke masetlapelo a magolo ge molemi a šoma ngwaga ohle mme mafelelong a palelwa ke go fihliša mabele a gagwe bobolokelong – balemi ba swanetše go leka ka maatla gore se se se ke sa direga. 



Madimabe ke gore korong e swanetše go folwa ka motšhene (setropere) go kgonthiša poelo le boleng bjo bokaone. Go feta fao setropere se a itshepediša, se se rago gore ke motšhene wo o turago. Tlhopho (grading) ya korong e huetša thekišo ya yona mme e ka lahlegelwa ke boleng gabonolo le gona ka pela ge e sa folwe ka nako ya maleba. Korong e swanetše go folwa ka pela ka moo go kgonegago gobane ge korong ye e budulego e ka nelwa ke pula ganyane fela, boleng (tlhopho) bja yona bo a fokotšega mme thekišo ya yona ya boela fase. 



Bontši bja baleminyane (small farmers) bo gapeleditšwe go tshepa bakontraka bao ba nago le ditropere gore ba ba folele mabele a bona. Go na le mathata le ditlhohlo tše mmalwa tše di amanago le taba ye: 

Mokontraka wa setropere 

Ka tlwaelo mokontraka le balemi ba itlema ka kontraka mathomong a sehla.

Mokontraka o ikemišetša go fola dihektare tše ntši ka moo a ka kgonago ka ge di mo tlišetša tšhelete. 

Ga a tsebe fao pula e tlogo na le gona neng, ka fao a ka diegišwa. 

O rata go šoma mašemong a magolo ao a hlokago methapalalo, gobane go ona setropere se ka fetša dihektare tše ntši ka letšatši ka ge se sa senye nako ka go sokologa gantši. 

Ga a nyake go emela ditreilara (dikoloigogwa) (tša go kgotholela mabele). 

O lefša go ya ka palo ya dihektare tše a di folago, e sego go ya ka tlhopho (ya korong) yeo molemi a e fiwago mafelelong.

Metšhene ya gagwe e ka ema – ge ditropere di šoma ka maatla di ka senyega, seo a sa kgonego go se laola. 

Gantši ga a kgone go hwetša dikarolwana tšeo di senyegilego ka ge mošomo wo o phethwa kgauswi le Krisemose le Ngwagamofsa ge batho ba bantši ba rata go ya boikhutšong. 



Tše re di boletšego ka godimo di ka go nyemiša pelo, eupša go bohlokwa go ela mathata a hloko gore o kgone go ipeakanya go ka a rarolla. 

Molemi o swanetše go:

Kwana le mokontraka pele ga nako. 

Leka go kgonthiša ge eba mokontraka ga se a itlema ka go amogela mošomo wo montši woo a ka se o kgonego. 

Kgonthiša gore go se be le maswika a mantši tšhemong ka ge a ka senya botlase (table) bja setropere. 

Rulaganya gore go be ditreilara tše di lekanego mašemong go šitiša tiego. 

Beakanya lefelo la go bolokela korong ge e sa kgone go išwa bobolokelong thwii. 

Kwana le mabolokelo a kgauswi mabapi le go omiša korong ge go hlokega. 



Go na le dilo tše pedi mabapi le sehla sa puno tšeo di thakgatšago – sa mathomo ke phetho ya lebootšweletšo la go feta mme sa bobedi ke mathomo a sehla se sengwe. Ntlha ye bohlokwahlokwa mabapi le tšweletšo ya korong mogoleng wa selemo (summer fallow) ye e amago batšweletši ba kua Freistata, ke taba ya go boloka monola mmung. 



Bohlokwa bja go boloka monola mmung ga bo kakwe. Taba ye e swanetše go thoma semeetseng ge puno e seno phethwa. Go na le dilo tše tharo tše di lwantšhago maitekelo a go boloka monola mmung:

Sa mathomo ke meetse ao a tšhabago ka baka la bokagodimo bjo bothata bjoo bo sa dumelelego meetse go tsenela mmung, goba pula ya kgogolabahu le yona e sa tsenelego. 

Sa bobedi ke tiro ya kapilari (capillary action) – ke go re tshepelo yeo ka yona meetse a gogelwago bokagodimong bja mmu fao a kgonago go moyafala le go nyamelela lefaufaung (atmosfereng). Se se diragala ge bokagodimo bo kgohlagane le gona bo thatafetše. 

Sa boraro ke phadišano yeo e hlolwago ke mengwang – mengwang ye e melago mašemong e mona monola woo molemi a lekago go o bolokela dibjalo tše a tlogo di bjala sehleng se se tlago. 



O swanetše go laola mašemo a gago go tloga ka nako ya puno ye e fetilego go fihla ka nako ya pšalo sehleng se sefsa go kgonthiša gore o boloka meetse a mantši ka moo o ka kgonago mmung. Katlego ya dibjalo tše o tlogo di bjala sehleng se se tlago e ka huetšwa ke maitekelo a gago a go boloka meetse mmung goba aowa! 



