Finalist (OPOT) 								Sesotho sa Leboa

Re tsebiša baphadišanibagolo ba phadišano ya Motšweletšamabele yo a hlabologago wa Ngwaga 



Instructions: 

Folio strap: Mophadišanimogolo 

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Balemi la Grain SA 

Photos: Use the various photos



Baphadišani ba fokoditšwe mme re kgona go tsebiša ba bararo ba mafelelo bao ba phadišanago go thopa sefoka sa Motšweletšamabele yo a hlabologago wa Ngwaga wa 2009. Re lakaletša ba ba latelago mahlogonolo: Samuel Moloi, William Matasane le Phillip Xaba – re re a yo a phalago ba bangwe a thope sefoka. Mofenyi o tlo tsebišwa moletlong wa 9 Oktoboro kua Midrand. 



Samuel Moloi – Fouriesburg

Samuel o belegetšwe polaseng ye e bitšwago Magdalena ka 3 Matšhe 1969, fao tatagwe a bego a šoma gona. Samuel e be e le yo mongwe wa bana ba seswai. O tsene sekolo kua Mashaeng kgauswi le Fouriesburg fao a phethilego Mphato wa Marematlou (grade 12). 



Ge e sa le ngwana Samuel o ile a šoma polaseng ge sebaka se be se le gona mme a dula a kganyoga letšatši leo a ka bago le polasa ya gagwe. Samuel o nyetše Diane, morutiši wa Fouriesburg, mme ba na le bana ba bararo. 



Samuel ga a na le naga ye e lego ya gagwe mme o re ge badiredi ba Lenaneotlhabollo la Balemi ba ba hlabologago la Grain SA ba se ba mo hlohleletša, o be a ka se be molemi lehono. O ile a kgona go hira naga ya botebo bjo bogolo go Mmasepala wa Fouriesburg lebaka la mengwaga ye mehlano. 



Go feta fao o ile a hira naga ye nngwe gape go sehlopha sa badiredi ba polaseng bao ba filwego naga go ya ka morero wa mpshafatšo ya naga (land reform project), bao ba ilego ba palelwa ke go diriša naga yeo ka bobona. Gonabjale Samuel o tšweletša dibjalo mašemong a dihektare tše 375 ka lenaneo la phetošopšalo ya lehea, sonoplomo le korong. 



Samuel o kwešiša bohlokwa bja botebo bja mmu tšweletšong ya dibjalo. O sepela le boro ya mmu ka beneng ya gagwe mme o tšama a nyaka naga ye kaone ye a ka e hirago. Ka ge Samuel a se na le naga ye e lego ya gagwe, ga a kgone go rua diruiwa tšeo di ka thušago go lekanetša (balance) mešomo ya gagwe ya temo. Le ge a kgopetše ba Kgoro ya Ditaba tša Naga gammalwa ga se nke a hwetša thušo go bona. 



Samuel ke leloko la sehlophathuto sa Dishweshwe tsa Dikorong kua Fouriesburg, mme o tsene dithuto tšohle tša Grain SA: Matseno go tšweletšo ya lehea/sonoplomo/korong; Thuto ye e phagamego ya tšweletšo le papatšo ya lehea; Thuto ya motheo ya go lokiša entšene; le Tekanyetšo ya methopo le peakanyo ya polasa. 



Samuel ke monna yo a bonago dibaka mme o kgona go loga maano a go hlagiša ditseno. O na le bošomelo kua Fouriesburg fao a hlokomelago le go lokiša ditlhamo tša gagwe le tša ba bangwe. Godimo ga fao o na le kgwebo ya go rema le go rekiša dikgong. 



Samuel o bolokile tšhelete ka go reka ditrekere le metšhene, eupša letlotlo la gagwe le legolo ke bokgoni bja gagwe bja go ikgokaganya le ditsebi tšeo di dumelago go mo thuša le go mo eletša. Ga a gane go eletšwa mme o ithuta ka bjako. Mokgatlo wa OVK o thušitše Samuel ka tšhelete ya go tšweletša dibjalo tša selemo mola wa VKB o mo thušitše ka tšhelete ya go tšweletša korong. 



Samuel o na le badiredi ba babedi ba ruri mme o ngwadišitšwe UIF le Workmen’s Compensation. Go feta fao o na le mothuši wa potego e lego Piniki Hlaphu, yo a mo eletšago le go mo thuša ka boineelo. Samuel o tshepa Ntate Piniki mme o diriša boitemogelo bja gagwe bja mengwaga ye mentši. 



Dihleng tše pedi tše di fetilego go tšweleditšwe lehea le lebotse profenseng ya Freistata-Bohlabela, eupša ga go na batšweletši ba bantši bao ba ka ikgodišago ka go re ba hweditše poelo ya go feta ditone tše 6 godimo ga hektare mengwageng ye mebedi ye e latelanago – bokgoni bjoo motho a ka itumišago ka bjona! 



Tšwelopele ya monna yo e tloga e makatša ruri – lebakeng le lekopana la mengwaga ye meraro fela o fetogile motšweletši wa nnete yo a kwešišago naga le tšweletšo ya dibjalo le gona a nago le temogo ye bogale ya kgwebo. 



William Matasane – Senekal

William o belegilwe seleteng sa Winburg fao a tsenego sekolo sa praemari sa polaseng mme ka morago a tsena sekolo se se phagamego toropong ya Winburg. Ge a fetša sekolo o ile a šoma bjalo ka moapei lefelong la Aventura Resort kua Allemanskraal go fihla ka 2004. 



Ge e be e sa le ngwana o ile a thuša tatagwe polaseng mme a thoma go rata bolemi. O ile a boloka tšhelete mme ka thušo ya kadimo ye a e kgopetšego go Land Bank, William a kgona go reka polasa ye e bitšwago Verblyden, ye e lego seleteng sa Senekal. William le mosadi wa gagwe, Alina, le bana ba bona ba bane ba dula polaseng ye gonabjale. 



William ke leloko la sehlophathuto sa Senekal mme o tsene bontši bja dithuto tša Grain SA. O kgonne go lefela polasa ye ya dihektare tše 397 ka botlalo. Karolo ya dihektare tše 253 ke nagatemego mme William o hira dihektare tše 380 gape fao a fudišago dikgomo le dinku tša gagwe. O holofela gore mešomo ya polaseng e swanetše go tswakanywa go fokotša kgonagalokotsi (risk). 



William o bjetše dihektare tše 84 tša korong ngwageng wa 2008, eupša manyami ke gore ngwageng woo korong ga se ya atlega. Lenyaga o na le mahlatse ka ge sehla se sa dibjalo tša selemo se kaone mme lehea le sonoplomo ya gagwe e mela gabotse. William o re o bjala lehea ka ge le lewa ka dilo tšohle – batho, dikgomo, dinku le diruiwa tša maphego! William o ile a hlaka go hwetša thušo ya tšhelete mabapi le tšweletšo ka ge polasa ya gagwe e wela seleteng seo se hlokago ditirelo tše kaone tša dikgwebo tša agri. 



Ge o bolela le William o lemoga ka pela gore monna yo o kganyoga go atlega. Ga a diege go amogela theknolotši ye mpsha ye kaone mme o tlogetše lehea le a bego a le tlwaetše a thoma go bjala la BT; go feta fao o diriša sedirišwa sa meno (tines) bakeng sa mogoma. Taolongwang o e sepediša gabotse mme go molaleng gore William o tseba gabotse seo temo ye e swarelelago ye e hlagišago poelo e lego sona (sustainable and profitable farming). 



O dirišana gabotse le batšweletši bao ba bapanego le yena mme o tumiša batšweletšikgwebo ba bane bao ba mo thušitšego mengwageng ye e fetilego polaseng ya gagwe. 



Philip Xaba – Bothaville

Philip ke motšweletši wa nnete – o belegetšwe polaseng ka 1952 mme dikelelo tša gagwe tša mathomo ke tša thuo le tšweletšo ya dibjalo. 



Philip o thomile go šoma polaseng ka 1973 e le mootledi wa trekere mme ka morago a šomela Senwes lebaka la mengwaga ye lesome. Philip o nyetše Julia mme le ge Julia e le morutiši kua Kgotsong kgauswi le Bothaville, o amegile kudu mešomong ya polaseng moo a thušago Philip kudukudu. 



Philip ke mong wa polasa ye e bitšwago Tweespruit ye e lego bokgole bjo e ka bago 5 km go tloga Kgotsong. Ga a dule polaseng mme diruiwa tša gagwe di hlokomelwa ke badiredi ba gagwe ba ba babedi ba ruri bao ba dulago gona. 



Philip o feditše mphato wa mathomo (grade 3) fela sekolong, eupša go molaleng gore monna yo ga a šitišwe ke go hloka thuto ye e phagamego – o tseba seo bolemi e lego sona mme o lema ka katlego. O rata metšhene mme o hlokomela ditrekere le didirišwa tša gagwe tšohle ka mafolofolo. 



Philip ke leloko la sehlophathuto sa Kgotsong mme o tsene dithuto tše mmalwa, go swana le Thuto ya tšweletšo ya lehea le sonoplomo; Tlhokomelo ya trekere le didirišwapolaseng; Thuto ye e phagamego ya tšweletšo le papatšo ya lehea; Tekanyetšo ya methopo le peakanyo ya polasa. Senwes e mo dumeletše kadimo ya go tšweletša dibjalo. 



Philip ke mong wa polasa ya dihektare tše 197 yeo a e lefetšego ka botlalo. Pele ga fao e be e le mong wa ditheksi tšeo a di rekišitšego go reka naga le ditlhamo tše a di hlokilego. O lemogile gore naga ye ke ye nnyane mme a ka se kgone go iphediša bjalo ka motšweletši ka botlalo, ka fao o hirile nagatemego ye nngwe gape ye botse ya dihektare tše 100. 



Godimo ga fao Philip o rerišana le moagišani yo e lego mong wa naga ya dihektare tše 500 ye a nyakago go e hira sehla se se tlago ka ge moagišani yoo a sa rate go lema naga yeo. Philip o loga maano mme o lema ka katlego – go feta fao o ikgokagantše le batšweletšikgwebo ba kgauswi bao ba mo thušago ge a ba kgopela. 



Philip ke motšweletši yoo a bontšhitšego gore molemi o kgona go hlagiša dipoelo tše di swarelelago seripaneng sa naga – molaetša ke gore thoma fase o golele godimo go ya ka moo methopo le bokgoni bja gago bo go dumelelago. 



