Goal											Sepedi



Na re timeletšwe ke dino (goal posts)?



Instructions:

Folio strap: Tlhabollo

Byline: Jane McPherson, molaodi wa Lenaneotlhabollo la Balemi 



Mekgatlo ya go swana le Kgoro ya Ditaba tša Naga, Kgoro ya Temo, Ditrasete tša go fapafapana tša Mabele, dikgwebo tša agri, dikhamphani tše di tšweletšago dinyakego tša temo, mekgatlo ya diphahlo le yeo e sego ya mmušo (NGO’s) (go bala e se kae fela), e ntšha tšhelete ye ntšintši go tšwetša temo pele mono Afrika-Borwa. Potšišo ye e nyakago karabo ke ya gore na afa ditshenyegelo tše di na le mohola ka moo go nyakegago? 



Tlhabollo, go akaretša le tlhabollo ya balemi, e nepišitše batho. Ke batho bao ba swanetšego go gola, go hlabologa, go ithuta le go kgobela boitemogelo. Nepo ya tlhabollo ya balemi ga se go hwetša molemi yoo a kgonago go tšweletša mabele a mantši go feta ba bangwe, eupša nepo ke go thuša molemi go ba le bokgoni le tsebo yeo e tlogo mo kgontšha go tšweletša mabele ka boyena, ka go kgotlelela le ka go hwetša dipoelo tše botse. 



Ge ka nnete re na le phišego ya go kaonafatša maphelo a batho re swanetše go nepiša motho a le tee le ge e ka ba setšhaba, ra kgonthiša methopo yeo e lego gona mme ra diriša methopo yeo go hlohleletša tšwelopele. Go bonolo go goroga lefelong le le itšego, go nepiša tšeo di hlokegago le go dira se nkego o thuša batho ba gona ka go ba direla se sengwe le se sengwe seo o gopolago gore ke tshwanelo. Tšatši leo o tlogelago go ba direla dilo tšeo go tlo diragala eng? Re swanetše go tšea batho mo ba lego gona gonabjale, ra ba iša fao ba kganyogago go ba gona (e sego fao rena re gopolago gore ba swanetše go ba gona), ka tlhokomelo le ka go se itlhaganele, re dutše re kgonthiša gore ba dumelana le diphetogo le ditlhabologo tše di bago gona. 



Go bonala e ke go nepišwa kgopolo ya gore “bogolo bo kaone” (bigger is better). Nnete ke gore motho o thoma mo go itšego, le ge e le ka gonnyane. Go na le balemi bao ba lemago fela go iphediša (subsistence farmers) mme ba sa kganyogego go ba balemikgwebo – go lokile, ga se molato. Go na le balemi ba bangwe bao ba lemago mašemo a manyane bao ba kgathelago pele mme ba tlogo ba balemi ba bagolo tšatši le lengwe. Go feta fao go na le bao ba lemago mašemo a magolo mme ba hwetšago dipoelo tše botse (go sa na le mehuta ye mengwe ya balemi ntle le ye e boletšwego). 



Ge re nyaka gore merero ya rena ya tlhabollo e be ye e tiilego, re swanetše go hwetša batho fao ba lego gona mme ra ba iša pele – ga ke kwane le mokgwa wa go nyaka bakontraka ba bagolo gore ba bjale le go godiša le go buna mabele mme ra re ke “tlhabollo ya balemi” – se ga se tlhabollo mme bakontraka ba re ka no re ba “hira” mašemo ao. Nnete ke gore go ka ba kaone ge balemi bao ba ka kwana le bakontraka go hira mašemo a bona gobane gonabjale ditshenyegelo tše di amanago le mošomo wa bakontraka di godimo kudu. Go feta fao mokontraka o na le kabelo dipoelong (ka mantšu a mangwe mokontraka o ja gabedi mola molemi a ka šitega go ja le gatee). 



A re boeleng motheong re nepiše tlhabollo ya batho. Ge mašemo a gago a dirišwa ke mokontraka yo mogolo, gopodišiša ka šedi gore na o lebile kae le gore o tlo tšea sebaka se sekae go ba molemi bakeng sa mongnaga. 

