xhosa.330.teens
Izoluleko zikaFat Charlie
Kubi ukufunda
Okwenza kungothusi ukucaphukela isikolo...
UYASICAPHUKELA isikolo" Akukho ngxaki! UFat Charlie ubeya kukhathazeka xa ungasicaphukeli. Kubi ukuy' esikolweni. Kubuhlungu njengokuyokhuph' izinyo kwagqirha. Kodwa okwenza ukuy' esikolweni kube kubi nangakumbi kukuba isikolo usihamba iminyaka eli-12 yonke kwaye akukho kukuphepha oko.
Kukubi kunjalo ukuy' esikolweni kuphinde kubelapho udibana nabantu abakuqhitsayo, abakuphatha gadalala ngokwesondo, iititshala ezingawenzi kakuhle umsebenzi wazo namagumbi okufundela angekho mgangathweni. Mlisela nomthinjana wakowethu masingaziqhathi, masingavumeli ukucaphukela isikolo kuxabe endleleni yethu yokufunda.
Masingavumeli izinto ezimbi ezenzeka esikolweni ziphazamise ukufumana kwethu ulwazi.
Kwakudala iingcali zemfundo zaziyigxibha kanobom inkqubo yethu yezikolo. Aziyigxeki kweli loMzantsi Afrika kuphela, koko kwihlabathi liphela.
Eyona nto ziyigxekayo ke phofu yinkqubo yokufundiswa kwabantwana ngempatho engqongqo, bevumela nantoni na etshiwo yititshala endaweni yokuba bafundiswe indlela yokuzicingela bona ngokwabo.
Phofu ke nezinye iindlela ezintsha zokufundisa zilingiwe kwiminyaka edlulileyo kodwa zoyisakala. Nangona kunjalo likhulu ixabiso lokufeyila emfundweni kuba ushiyeka ungakwazi ukubhala nokufunda ngoko ikamva lakho limfiliba.
Oko ke kwenza uhlobo lokufunda lokuba umntu aye esikolweni kube lolona hlobo lwemfundo lubhetele esinalo.
Oko kuthetha ukuba kufuneka silusebenzise ngokukuko uhlobo lwemfundo esinalo. Ngoko nesona sikolo sibubugxwayiba singakukhokela kwingomso eliqaqambileyo.
IZIKOLO zingamaziko okwakhiwa kwabantu njengeentolongo namaziko abantu abangaphilanga ngengqondo. Nazo ke kuyafuneka zibe nemithetho nemiqathango ukuze kubekho ucwangco njengoko zinabantu abaneemvelaphi ezahlukeneyo.
Awunako ukufundisa abantu isifundo esithile babe bengxola okanye bezenzela izinto abazithandayo.
Ukuba ke wena uyinjubaqa ephazamisayo xa kufundiswa, uzibulala ngokwakho kuba abantwana abaphulaphula abakufundiswayo baza kuphumelela ekubeni zizinto abafuna ukubazizo ebomini.
Nokuba uyaphi na ufika kukho imithetho ebekwe ngabany' abantu. Ngoko esinye sezifundo ofanele uzifunde esikolweni yindlela yokukhula nokuqhubeka nokuphila phantsi kwemithetho nemiqathango emiselweyo.
Jonga abantwana abaqhuba kakuhle esikolweni. Yintoni ebenza baqhube kakuhle" Ngaba bakrele-krele ngaphezu kwakho"
Kusenokungabi njalo. Kungenzeka nje kube bona bayayilandela bayithobele imithetho. Oko ke kusenokuba yinto entle nembi ngaxeshanye.
Intle kuba ayibafaki zingxakini. Imbi kuba abantwana abebeqhuba kakuhle esikolweni bayanzinyelwa eyunivesithi. Indlela yokufunda khona iyatshintsha babe bengakwazi ukuyilandela ngokukhawuleza .
Nangona kunjalo oko akuthi qhuba kakubi esikolweni uze uzithethelele ngelithi "Niza kundibona xa sendiseyunivesithi."
Xa ucinga njalo awunakufikelela eyunivesithi. Kaloku iyunivesithi ineyayo imithetho, ukanti ngaphezulu akukho mntu ukuhoyayo eyunivesithi ukuba uyile na ezifundweni naxa ufeyilile. Khona akukho mntu uya kumamela iingxaki nezikhalazo zakho.
Kubhetele ke ufunde nto kwabo baqhuba kakuhle esikoweni. Ungafunda lukhulu kubo xa ubacela bakuncede kwizifundo ozibona usilela kuzo.
Ngaphezulu oko kungakwenza ufuman' umhlobo omtsha - ukanti usenokufumana ukuba naye umhlobo wakho lo kukho izinto angazithandiyo ngesikolo!
Ungafumana ukuba uncedo olufumene kuye luza kukwenza nawe umncede kwenye into.
M LISELA nomthinjana wakowethu eyona nto ibalulekileyo kukuba liqili. Abantwana abaqhuba kakuhle esikolweni akuthethi kuthi bakrele-krele ngaphezu kwakho, qha banobuchule ngaphezu kwakho...
Kaloku uFat Charlie akankwalambisi. Uyazi ukuba zininzi izikolo ezingenazo nezinto ezisisiseko sokufunda okanye ezinoovila-voco beetitshala.
Kodwa ke ngumba esiya kuphinda sithethe ngawo owokuba abafundi bangaziphucula njani izikolo zabo. Kaloku nayiphi na inguqu ukuze ibe yiyo kufuneka iphume ebantwini abafun' ukwenz' inguqu.
Eyona nto uFat Charlie azimisele ukuyenza kukutshintsha imeko yengqondo yabantu.
Ulutsha luyathanda ukuzitshabalalisa ngokwalo lusithi lulungisa okuthile. Malungaze ke lwenze into eza kutshabalalisa ukufunda kwalo.
Yenza umzekelo ngeyunifom yesikolo ekufuneka uyinxibe esikolweni. Inenza nifane nonke kodwa ngaphantsi kwayo anifani tu.
Isikolo yimfundo efanayo esiyifumanayo sonke ebutsheni bethu. Usenokuyicaphukela iyunifom yesikolo, kodwa eyona nto ibalulekileyo yengaphantsi kwaloo yunifom.
Nokuba uceba ukuba yintoni na "wakuba mdala", kufuneka kubekho ulwazi olufumana esikolweni.
Xa isikolo sakho singenazo zonke izixhobo zemfundo luxanduva lwakho ukufumana ulwazi oluza kukunceda upase iimvavanyo zakho. Ungalufumana olo lwazi ngokubuza abahlobo nangokulufuna kumathala eencwadi.
Akukho ngxaki nokuba ziititshala zenu ezenza ningabinazo ezo zixhobo. Ukuzigxeka akuzukukwenza upase iimvavanyo zakho.
Ngaphezulu ukuzinceda ngokwakho kuza kukunceda ufunde ulwazi olubalulekileyo kuba kakade ebomini sizifundela ngokwethu izinto.
Kucacile ke mlisela nomthinjana wakowethu ukuba AKUNANGXAKI ukucaphukel' isikolo. Kodwa nangona kunjalo kufuneka sifunde kuba ulwazi esilufumana esikolweni luya kusinceda ebomini. [x]
BONA XHOSA - August 2006
Ithala leencwadi lingakunceda xa kukho "iinkcukacha ezithe kratya" ozifunayo okanye xa ufuna indawo engenangxolo yokufunda.
Ukugxek'
iititshala
akunaku-
kunceda uphumelele iimvavanyo
zakho
BONA XHOSA - August 2006
