﻿






UMPHANDLE|UBOMI BAKHO|IMIBA|USHICILELO|IZALATHISO |URHULUMENTE|IITHENDA|IMISEBENZI





English
|
Afrikaans
|
Malunga
|
Qhagamshelana
|
Uncedo
|
Funa nzulu  |



 





Umphandle > Urhulumente > uRhulumente Wephondo leNtshona Kapa > IiNtetho > Ukwenziwa Kohlahlo Lwabiwo-Mali Kwisebe Lenkulumbuso

Ukwenziwa Kohlahlo Lwabiwo-Mali Kwisebe Lenkulumbuso






UBUME

IINKONZO

AMAPHULO

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================

IINDABA

IINTETHO

USHICILELO

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================

IIKOMITI

AMAQUMRHU KAHULUMENTE

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================

IZIXHOBO

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================

UQHAGAMSHELWANO



YI: Mr Ebrahim Rasool, Premier of the Western Cape
KWI-: Provincial Legislature
17 uMeyi 2006

Isithethi
AmaHlakani eKhabhinethi
INkokeli eBekekileyo yeQela eliPhikisayo
IiNkokeli eziBekekileyo zamaQela ezoPolitiko
AmaLungu aBekekileyo
UmPhathi-Jikelele oBambeleyo, iiNtloko zamaSebe, amalungu eNkonzo entsha yabaLawuli abaKhulu
IiNdwendwe eziBalulekileyo

Umbhali weenoveli owaphumelela kwiBooker Prize onguJohn Berger ubhala ngo-Antonio Gramsci, uJohn Berger unika inkcazelo ngawona mandla akhethethekileyo okusebenza nokunyamezela kuka-Antonio Gramsci ngolu hlobo:

"Enye yeengqondi zenkulungwane le sikuyo enokungazithembi malunga noqhushululu yayingu-Antonio Gramsci [...] Ukungazithembi kwakhe kwakuvela ekubeni wayenomonde othile. Lo monde wawungenanto yokwenza kwaphela nokutyeshela okanye nokwaneliseka [...] Umonde wakhe okhethekileyo wawuphuma kwingqiqo yokusebenza okwakungasoze kuphele. Walubona ugubungelo, maxa wambi wayeyilawula imizabalazo yezopolitiko ngexesha lakhe, noxa kunjalo wayengayilibali imvelaphi yesiganeko esasisiya sicaca, ixesha laso laba yiminyaka engabalekiyo. Yaba yiloo nto kanye mhlawumbi eyathintela uGramsci ekubeni, njengabo bonke abaphembi boqhushululu, ekubeni angangumntu owonwabele ixesha elizayo. Wayekholelwa ethembeni nangaphezu kokukholelwa kwizithembiso, ithemba ke lingumbandela wexesha elide."

Le ngqiqo yiyo exhasa intetho kaMongameli Thabo mbeki yokuba uMzantsi-Afrika ukwiNkulungwane yeThemba, iThemba lePhondo leNtshona Koloni lokuba sesiseCicini lokuChuma. Eli Themba alidluli ngqondo yaye aliqhutywa luluvo, kuphela lifumaneke kuwo umonde nakwintsebenzo yoluntu engapheliyo. Lilo elifikisa umntu ngamnye kwisiganeko esimana sicaca, kulapho thina sicwezela kude ekwanelisekeni nakwinkolo yethu.

Eyethu inxaxheba kwesi siganeko kukuzibumba. Ngonyaka ka-2002 silubonile ungxamiseko okanye intshiseko xa iKhomishoni kaDesai yayisiphaphamisa ngolwethu ucelo-mngeni:
"Ngexesha lokusebenza kwale Khomishoni kwabakho imeko apho uloyiko nobuqhophololo obutsala amehlo bathi galakangqa kwiinyoba zoLawulo [...] IKhomishoni iyathemba ukuba abasemagunyeni bakukhuthazeka, bazimisele babe nombono wokuqalisa baze bafake isithethe esifunekayo senguquko kulawulo oluzithi thaca phandle zonke izinto nolukwaziyo ukuluthwala uxanduva."

Ndakuba ndize nentetho yam yokuqala yohlahlo lwabiwo-mali yeSebe leNkulumbuso kunyaka ka-2004, sazimisela ekuphenduleni ucelo-mngeni lokwakha iLizwe lase-Afrika lale Mihla sikuyo ngokuza nesiseko sengqondo esifanele ilizwe ngendlela yophuhliso. Sasiyiqonda into yokuba xa sisuka kuhlobo lwelizwe esalunyukiswa ngaso yiKhomishoni kaDesai, oko kwakufuna ukuba izwekazi eli malifundiswe ukugcina iinjongo zomSebenzi weNkqubo kaZwelonke neeNjongo zoPhuhliso lweNkulungwane kulungiselelwa iPhondo lethu.

Ngoko ke ndibhenela kuni ngoyilo lukarhulumente olusephepheni eliluhlaza olwaluhlanganisiwe, olusebenzisana nezinye iinkqubo zikarhulumente, oluzisabelayo iimfuno zabemi nolwahlulelwano, oluqhagamshelana nehlabathi ngelijongisisa iintshukumo zalo.

KwiNtetho yoHlahlo Lwabiwo-Mali yam ka-2005 yeSebe leNkulumbuso, ndalumkisa ngelithi indlela esingise kuRhulumente woPhuhliso ingafuna iinguqu ezinobunzulu. Ndacebisa ngenkqubo eza kujongisisa ukuphembelelwa kweZiko likaRhulumente. Kuloo nkqubo iZiko eli lingaqwalasela ubugcisa obukhoyo obuvela kwabo baziingqanga bephakathi nangaphandle koLawulo, abanokuxhasa ubunkokeli, baqulunqe umgaqo-nkqubo bakhuthaze nokusetyenziswa kwenkqubo-qhinga.

IsiThethi, kwintetho yam yesithathu yoHlahlo lwaBiwo-Mali njengeNkulumbuso, kule Ndlu ndinganika ingxelo
yokuba sesiphumelele kwiinjongo ezintlantlu-mbini, ngoku sesikulungele ukucacisa umboniso olandelayo wesiganeko esicacileyo sokwakha nesokulinika umvuzo iThemba ekuthethwa ngalo ngu-Antonio Gramsci.

Thina kweli Phondo ayisithi sedwa ekufuneka becacise esi siganeko. Siyinxalenye yehlabathi elifuna ukwenza kanye loo nto, ihlabathi elinxanelwe ukuyondelelanisa ithemba ngokunika inkcazelo yendlela ngoChumiso ngendlela yokwaBelana - oko sithi kuliKapa elihlumayo - sakha ukubumbana koluntu sikwathantamisa neyantluko yezithethe - injongo esinayo ke yeyeKhaya Lethu Sonke.

Kutshanje bendimenyiwe ukuba mandizibandakanye nendibano enenkqubela yeenkokeli zehlabathi, obeyibizile nguMongameli Mbeki kwiNdibano yeenkokeli zoLawulo oluneNkqubela. Isizathu sokundimema kungokuba kweli Phondo lethu esikwenzayo kuyahambelana nethemba lehlabathi ekufumaneni indlela yobulungisa kuluntu lonke, uqoqosho olufanelekileyo, iqhinga lokuphila ngexesha lokugrhogrhiswa, lokunganyamezeli nelokuntswinywa kumalungelo athile.

Umsebenzi woluntu ongenasiphelo, njengoko uGramsci ebeya kuzixelela iinkokeli zehlabathi, loo msebenzi ubuya kunyanzelisa ukuba ixesha elizayo lisekelwe kucalu-calulo, kwisicwangciso nakwinkqubo-qhinga. Ucalu-calulo, isicwangciso nenkqubo-qhinga ziyazuza ehlabathini ukuze zithuthele ezikuzuzileyo koorhulumente bemimandla. Iinkcukacha zona ziphuma koorhulumente bemimandla ukuze zithunyelwe ehlabathini jikelele.

PGDS: IsiSeko sokuChuma okanye sobuTyebi
Kwimeko yoMzantsi-Afrika iPhondo lethu kufuneka lizihluphile ngokuHlunyiswa kwePhondo nangeNkqubo-qhinga yoPhuhliso (oko okukuthi iPGDS) eqwalasele iNjongo kaZwelonke yoPhuhliso lweeNdawo yaye, iqinisekisa ukuba ziyafana nqo iziCwangciso zoPhuhliso oluManyiweyo loorhulumente bonke beengingqi. Oku kuqinisekisa ukuba kuthethwa into enye, kuvumela ukuba sisebenze ngemvisiswano sikwazi ukwakhela abantu bethu bonke ubomi obuphucukileyo. .

Kunyaka ophelileyo isebe likamPhathiswa uMufamadi lashicilela izikhokelo zokuba iyintoni na iPGDS. Malunga nezo zikhokelo,

"IPGDS isekelwe kwimbono yexesha elide lokuphosakala kophuhliso lwephondo. Kuthathelwa kwiNSDP nakwiMTSF, kusetyenziswa uphuhliso oluzimeleyo ngokwasezimalini, eyona njongo iphambili yePGDS kukuzisa isiseko esiyiliweyo kukhuthazwa intsebenziswano kwiphondo. Eso ayisosicwangciso sikarhulumente wephondo, bubume bezophuhliso obenzelwa iphondo lonke."

Ngoku sesisecicini lokugqibezela into esithi bubume bezophuhliso obulungele iNtshona Koloni. Eso iyakuba sisizathu sokubakho kwesebe lam kunye nalo rhulumente. Malunga nengcali eyaziwayo kwezocwangciso enguNjingalwazi Patsy Healy, kwakuqaleka iinguqulelo zexesha elide nezizezona zigqibeleleyo kwezakha zabonwa ngokubhekiselele kwisiqalo sethu. UPatsy Healy uphendula athi:


* ukwenziwa kwamalinge kuyinkqubo yangabom yomzekelo weenguqulelo zamagama. Injongo yako kukuguqula iindlela zezithethe, iindlela zokuqiqa nentsingiselo yazo. Oko kuyinto engaphezulu ekuveliseni izigqibo eziyingqokelela. Kumalunga noshenxiso kunye nobumbo olutsha lwezimvo."


Kwiinjongo eziphambili zePGDS kukho umzekeliso wenguqu-magama kwicala lophuhliso ekwabelwanayo ngalo nophuhliso olumanyanisiweyo. Njengoko siqhubela phambili ngolwahlulelwano loluntu nolwabemi bonke silungiselela iinyanga ezizayo ezimbalwa, ndikholelwa ekubeni lo mzekelo wophuhliso ngokwamagama, sakukwazi ukuwenza ngokusesikweni, asiyi kubuya nganeno kuba imbewu yolo phuhliso seyihlwayelwe ziinkqubo zeKapa Elihlumayo ebezisoloko zithukuza eminyakeni embalwa eyadlulayo, oko kuquka iNdibano yeenkokeli ka-2003 yoPhuhliso nobuTyebi.

Umzekeliso wethu wophuhliso ngokwamagama wazisa ukuba ukukhula ngokwabelana nophuhliso olumanyanisiweyo kungazuzwa kuphela xa izinyanzeliso ezihlanu zinokudityaniswa ngenkqubo-qhinga, ngokulingana ukuze konke oko kunyuselwe kwimithetho-siseko yophuhliso. Ezo zinyanzeliso zezi:
i) ukukhula kwezoqoqosho; (ii) ubulungisa eluntwini; (iii) intembeko kwindalo esingqongileyo;
(iv) ukunikwa amandla ngokuxhotyiswa; kunye (v) nokumanyaniswa kweendawo.

IPGDS ithi kwimeko yokungaphangeli kwenyambalala yabantu, ukungafani kwezimali ezamkelwa ngabantu ngenxa yobugwenxa, iyantlukwano eluntwini nokuntswinywa kwezoqoqosho kuzwelonke okusuka kuqoqosho lwehlabathi; injongo yethu ephambili mayibe kukuzuza amanqanaba aphezulu okuhluma njengeplanga lokutsiba ukuze sikwazi ukujongana neendidi zemingeni engalawulekiyo.

Amanqanaba aphezulu okuhluma awanelanga xa ewodwa, okona kunyanzelisayo luhlobo lokuhluma. Kufuneka siqinisekise ukuba amanqanaba aphezulu okuhluma adityaniswa nobulungisa obukhulu eluntwini obuya kuvumela abahlelelekileyo nabo bangabandakanywanga kwezoqoqosho ukuba bazuze iindlela zokuthatha inxaxheba kwezoqoqosho, bazakhele iindlela zokuzixhobisa ezidityaniswa nesiseko sephondo sokhuselo oluliqilima lobutyebi bemvelo. Okokugqibela, ukuhluma makungayenzi mandundu imeko yocalu-calulo lwabantu ngokweendawo abakuzo nangokungayifaneli imisebenzi ethile nanjengoko bekunjalo eminyakeni elishumi yenkululeko. Ukuhluma okanye ukukhula makwenze ubomi bubelula kubantu abaninzi belizwe abanxanelwe ukufikelela kwezoqoqosho, kumathuba okunonophela uluntu, izityalo nezinye izidalwa eziphilayo njengezilo.

IPGDS - iKapa elihlumayo - ichaza indlela iPhondo lethu eliya kuzuza ngayo ukukhula ngokwahlulelana nendlela yophuhliso olumanyanisiweyo. Xa kulandelwa imbono yokudanjiswa kwezikhalazo ezithile, le ndlela yoba yejoliswe ngqo apho kufuneka inkathalelo, amalinge athe chatha otyalo-mali, ubunkokeli obuphucukileyo, igalelo elililo nentsebenziswano kurhulumente weNtshona Koloni.

IPGDS iluvuselelo lwento ebisele izisiwe kule Ndlu njengamalinge asibhozo eKapa elihlumayo: uPhuhliso lweeNdawo, iKapitali yelizwe, iKapitali yomntu, uQoqosho kumashishini amancinane, INkqubo-qhinga kwizibonelelo zeendlela nezinye izinto zoqhagamshelwano, amalinge amathathu oLawulo. Zonke ezi zinto zikhankanyiweyo zifuna enye ingqwalasela, emva koko sophumelela ngokufezekiswa kweenjongo endazixelayo kwiNtetho yam malunga nePhondo eli endayenza ekuqaleni kwalo nyaka njengesiCwangciso esiliDabi loPhuhliso oluManyanisiweyo.

Zona iinjongo zizezi, xa ndinikhumbuza:
* kukuthatha inxaxheba kwezoqoqosho;
* izibonelelo kwiindlela zokuqhagamshelana;
* zizithuthi zikawonke-wonke ezisebenzayo;
* sustainable integrated human settlements;
* uluntu olomeleziweyo kwakhona;
* isithethe sokunyamezela, imbeko nokuzimisela; kunye
* amaziko olawulo asebenzayo.


Noxa kunjalo, izinto ekujoliswe kuzo zehlabathi nezikazwelonke esizilungiselele unyaka ka-2014, zifuna umgangatho ophezulu wamandla okuxhokonxa, ukuzimisela emsebenzini, ubutyebi neetalente. Ngoko ke le nto ithetha ukuba makulandelwe kwamsinyane iindlela ezintlanu zokulungiswa kwemicimbi, zonke zinxulumene nokukhulisa, ezinye zazo bezifuna kusetyenzwe kwakudala, ezinye zithi gqi ekhwapheni kuba sesijongene neenkxwaleko okanye namathuba athile. Ezi ndlela zintlanu zokuhlangula zisetyenziswa yikhabhinethi efuna ukuzimisela koluntu.

Izithuthi zikawonke-wonke
Okokuqala, ukujongana nenkxwaleko yeziThuthi zikaWonke-wonke kubonakala njengamagingxigingxi kwicala lezoqoqoqsho, ukuzimisela koluntu jikelele, ukhuseleko loluntu nentembeko yendalo esingqongileyo. Ndikholelwa ekubeni ukuba kukho into ephumelela kuyo iPGDS, mayizise inguqulelo kwimeko yezithuthi zikawonke-wonke. Izicwangciso ezininzi zokuseka mazibe nenkqubo yokumanyanisa, yobuchule obahlukileyo, ekhuselekileyo nekulula ukusebenza ngayo. Indebe yeHlabathi icel' umngeni kuthi, masiqinisekise ukuba iyaqaliswa imisebenzi yokuqala engekafiki unyaka ka-2010. Sinengqiniseko yokuzuza eyona ibalulekileyo ibhakana yokufumana isongezo sezimali ezinokutyalwa kwizibonelelo zothutho ngolwamkelo lwexeshana lwerhafu yezibaso yeNtshona Koloni. IKhomishoni yeziMali zikaRhulumente seyithe sisaqhuba kakuhle ngokongeza izimali zethu yaye nophando lwethu lufanelekile. Le yimpumelelo enkulu emva kweminyaka emine. Phofu sisazimisele ukusoloko sicebisana nabo.

Indebe yeHlabathi ka-2010
Okwesibini, ngokwandisa amathuba arhangqe iNdebe yeHlabathi ka-2010 ngokubhekiselele kukhenketho olukhulayo nakumacandelo anxulumene noko oqoqosho lwemimandla yethu, ukukhuthaza ulutsha ukuba lukhethe iindlela zokuphila ezinika ubomi, nokuqalisa kwamsinyane utyalo-mali olufunekayo kwizibonelelo ukuze baqukuqele abantu kunye nempahla. Eli bhongo selivuselelwe ngamandla okuya phambili yimvumelwano yakutshanje ezuzekileyo phakathi kwam noSodolophu yokuba ukusekwa kwesithuthi esikhethekileyo makube sisicelo esithunyelwa kuwiso-mthetho lwephondo.
Kwakhona intlanganiso kazwelonke ebesikuyo neLOC kugxininiswe ekubeni iNdebe yeHlabathi mayibanjelwe kwibala lezemidlalo eliseGreen Point. Ngenxa yezi zimvo zikhuthazayo ndiqinisekile ukuba iNdebe yeHlabathi yakha ubundlalifa obuya kuqinisa ibhongo lethu lokuphuhlisa eli phondo. Ngoku lifikile ixesha lokuba sonke kweli phondo masimanyane ngemizamo yeNdebe yeHlabathi ka-2010, siziqinisekise ekubeni sisingathe isiganeko esakubangela ukuba ihlabathi malilangazelele ukubona iNtshona Koloni. Umbutho webhola ekhatywayo weKoloni sowunomdla kakhulu njengoko kutshanje izihlwele sezibone iSantos neHanover Park. Kanti neVasco da Gama seyigqwesile ngokubetha iBush Bucks ngempelaveki.

Isibonelelo saMandla ethu
Okwesithathu, isibhengezo samandla esisifumene kutshanje eNtshona Koloni siyoyikisa sikwanxunguphalisa amanqanaba aphezulu okukhula kwezoqoqosho xa kanye sisembindini wonyaka. Noxa kunjalo, amanqanaba aphezulu otyalo-mali kwezamandla adala ithuba leendlela ezahlukileyo zethekhnoloji ezinokukhulisa amashishini angqonge iNtshona Koloni. Malunga nalo mbandela seyinkulu inkqubela eveziweyo ngenxa yezicwangciso
zotyalo-mali lwabakwa-Eskom. Ezimbini ii-Open Cycle Gas Turbines ziyakhiwa ngoku ndithethayo e-Atlantis naseMossel Bay, zingagqitywa emva konyaka. Kumzi-mveliso wesibini sekukho izigqibo eziza kuthathwa ngomsebenzi onokwenzeka ozakubangela ubukho beziphumo zotyalo-mali olunokwenziwa ukuqalela ngonyaka ka-2007 kude kuyiwe ku-2010. Lo mbandela wokugqibela uvula ingxoxo kweli Phondo ngemvelaphi yamandla esikhululo esinjalo. Ukuthuthwa kwamalahle kudla imali eninzi yaye akukabikho zigqibo zifezekileyo ngezibonelelo zegesi (zomphunga). Ingxoxo yamandla ekufuneka evelisiwe endaweni yombane yinto ekufuneka sonke sithathe inxaxheba kuyo.

UPhuhliso lobuGcisa
Okwesine, ukulungiswa kobugcisa obunzulu akudibani kakuhle phakathi kweemfuno zemimandla. Okuziswayo kurhwebo lwabasebenzi kusuka kwezemfundo kusuke kwayinto eyahlukanisa uluntu nezoqoqosho, kubangela ukungafani eluntwini. Lo mcimbi ungowona uqwalaselweyo kwakuqala, iPhondo lethu likhokelela ekubeni izigidi zeeRandi ezingamashumi asixhenxe (R70m) zokusetyenziswa njengenkunzi yamaziko emfundo eqhutyelwa phambili (FET Colleges) zixhaswa ngokupheleleyo sisicwangciso sezigidi ezingama-25 eeRandi ayimali ebolekiweyo (R25m). Ukusekwa kwezikolo zengqwalasela eziyimpendulo kwiimfuno ezahlukileyo zobugcisa kwiphondo nako kukwayindlela yokutyhoboza. Kuqale kwiveki ephelileyo ukuvulwa kwesiKolo seNgqwalaselo yobuNjineli eMitchell's Plain (Engineering Focus School), izicwangciso zee-Institutes for Contemporary Music ziyimpendulo yobumbalasane beNtshona Koloni njengeziko lobugcisa kweli lizwe.

I-Asgisa
Okokugqibela, iprowujekhthi ye-asgisa kwiNtshona Koloni - Inkqubo yokwaKhiwa ngokutsha kwee-Cape Flats - mayibe neziqhamo njengoko ilizwe lonke likuvuyela oku ukuze le ndawo ikhule kwezemveliso nangeenkqubo zezibonelelo. Njengoko oku kuhlangula kuhambisana neendawo zabantu abahlelelekileyo kweli phondo, kukwalungile ukuba makube yinxalenye yezona njongo ziphambili ze-PGDS.

Ubume bethu kwiPGDS bakuvezwa kwinyanga ezayo ukuze uluntu lusebenze. Buhambisana nqo nolu luvo lulandelayo lukwizikhokelo zePGDS:

IPGDS yiyona ndlela yolungelelwaniso ingundoqo nefanele eli phondo, imele ukujongwa njengenkqubo-qhinga yokusebenza nonxulumaniso. Ngokuqhutywa liphondo elikhokelwa yiNkulumbuso, oku makusekwe njengomzamo osisongezelelo nowahlanganisela ezingxoxweni onke amaqela.

Xa sifumene oku kweli phondo lethu sikhokelelwa kwiPGDS, ngoku ndifuna ukuguqukela kwiindlela zokusebenza ekufuneka sizisekile size sizikhande ngokutsha ukuze kuqaliswe ngelinge lethu lophuhliso olufanele iPhondo eli. .

Ubume bokuSebenza neziThuthi zamaZiko
IPGDS ngokwesiseko imalunga nokulungelelanisa, ukudibanisa nomanyaniso kuwo onke amacandelo karhulumente wephondo, phakathi kweendawo zikarhulumente, phakathi koogunyaziwe bakazwelonke, phakathi kukarhulumente nabo anxulumene nabo ngobuqabane.

Inkqubo yeKhabhinethi ePhuculweyo:
Oku kungakho kuphela ngeziko lomgaqo-nkqubo elingqongqo phakathi kanye kurhulumente. Oku kufuna iKhabhinethi ezimiseleyo enakho ukuqhubela phambili inkqubo-qhinga yeKapa elihlumayo ngexesha lokunyubelezela kwalo kwezona zinto zibalulekileyo nangezenzo zabasebenzi kwiphondo. Kule meko
sizinzise inkqubo entsha yeKhabhinethi ejoliswe kumalinge. Yona ibukela indlela yokwenziwa kwezinto ngolungelelwaniso.

IZiko lomGaqo-nkqubo kuRhulumente:
Inkqubo entsha yeKhabhinethi ixhaswa ngumgaqo-nkqubo karhulumente ovumelana nayo. Inkqubo yesebe lam yokuvuselela seyizise iqela elivuselelayo lomgaqo-nkqubo kurhulumente. Ekusekweni nasekusebenzeni kwayo, eli ziko litsha lomgaqo-nkqubo kwiSebe lam lakusebenzisa amandla ocalucalulo lwezoqoqosho nohlahlo
lwabiwo-mali kwi-Ofisi kaNondyebo wePhondo nakwiqela labacalu-caluli bakamasipala kwiSebe leZindlu noRhulumente womMandla. Khona ngoku ezi ndawo zintathu sezifundisene ukusebenzisana zabulola nobugcisa bazo ekuphuhlisweni kwePGDS.

Ubudlelwane ebuRhulumenteni:
Kwakunyaka ophelileyo inkqubo yeKhabhinethi yethu nokunokwenziwa ngumgaqo-nkqubo kunikwe ixesha lokulindela into ebikade iluvukelo lokwenene kubudlelwane obuphakathi kukarhulumente nocwangciso
loMzantsi-Afrika, oko kuqiniswe yi-Inter-Governmental Relations Act ka-2005, oko kukuthi ngumThetho wobuDlelwane basebuRhulumenteni ka-2005. Kwisiseko somThetho we-IGR iQumrhu likaMongameli lokuLungelelanisa libe yeyona ndawo yeengxoxo zasekuhlaleni ekhuthaze imicimbi yolungelelwaniso lokunikezela kwiindawo zonke zikarhulumente. Imicimbi yeengxoxo zePCC imalunga nezona zinto zibalulekileyo kuthethwe ngazo kuYilo lweNkqubo-qhinga yomBindi woNyaka (Medium-Term Strategic Framework) nakwiNkqubo zikaZwelonke kuPhuhliso lweeNdawo (National Spatial Development Perspective), zona zitolikwa ngokubanzi njengeNkqubo kaZwelonke yeNtsebenziswano. Kuyathelekelelwa ukuba onke amaPhondo nooMasipala kufuneka mawabonise okucetyiswayo yiNkqubo kaZwelonke yeNtsebenziswano kwiindlela zazo zophuhliso (PGDS nee-IDP). Ndfinyanzelwa ngumThetho we-IGR ukuba mandisebenzise iiNgxoxo zokuLungelelanisa zeNkulumbuso (PCF) ngeenjongo zokuqinisekisa olo manyaniso.

Oko kukuthi kunyaka olandelayo sakubona kugxigxiniswa ngocwangciso olunentsingiselo phakathi kurhulumente nokuzimisela kweli phondo okusekwe kwiNSDP nakwiPGDS. Ngokuhexa kwezopolitiko koomasipala abaninzi beli phondo, ndizimisele ukusebenzisa izixhobo zomThetho we-IGR ukuze kubekho inzolo nozinzo ndiqinisekise ngokunonophelwa konikezelo lweenkonzo ukuze elowo asebenzise ingqondo yokufikelela kwiinjongo ezingamalinge ePGDS, iKapa elihlumayo. Ngenxa yokuba sinoorhulumente bemimandla abalawulwa
yimbumba, ngezo nguqu zinokuqhutyelwa phambili zezo mbumba, loo nto ayithethi ukuba uluntu maluxhwaleke lungabi nabuchule bokwenza izinto, malusilele kunikezelo lweenkozo okanye ezopolitiko zibe semngciphekweni.

IPCF iya kukhuthaza ulungelelwaniso lwemisebenzi karhulumente, lwamasebe kazwelonke, iindawo zikarhulumente namashishini emicimbi ekhethekileyo abenzeli abakhoyo kwiphondo eli, injongo kukuzinikela kwiinguqu ezibalulekileyo zenqila yeNtshona Koloni ukuze ezo zinto zibonakaliswe kakuhle zamkeleke nakumgaqo-nkqubo wesiyilelo sikazwelonke, kwiinkqubo, kwimibhalo yokuqala yoncedo lwemali nakwiiprowujekhthi, nokuphonononga igalelo elingapheziyo lophuhliso kwiNtshona Koloni njengoko sisiya
phambili kwicala lokunikezela.

ImiMandla yoCwangciso emithathu nemitsha:
IsiYilelo soPhuhliso lweeNdawo zePhondo sasilumkisa kwakunyaka ophelileyo ngendlela yenzululwazi
ngezelizwe engunobangela wokuhlaliswa kwabemi, kulapho agxile khona amathuba ezoqoqosho negalelo laloo ntshukumo kubutyebi bemvelo obukweli phondo. Ukuba le mibandela ingazezona zizathu zokusebenza kwePGDS, oko kuthetha ukuba imida yezopolitiko ayingebi yeyona ndlela iluncedo ekucwangciseni uphuhliso lokuChumisa ngendlela yokwaHlulelana. Ukuba kukho nayiphi na into, uChumiso ngokwaHlulelana nophuhliso olumanyanisiweyo lunganengqiqo yenzululwazi ngezelizwe eya kutyhoboza kuloo mida yezopolitiko koomasipala.

Kweli inqanaba into evelayo yimiMandla emiThathu yoCwangciso loPhuhliso. IQumrhu leNkulumbuso leeNgxoxo zoLungelelwaniso kwamsinyane kwakufuneka lixoxe ngokubekwa kwale miMandla ngokusesikweni ukuze kuncediswe ekukhuliseni ngokufanelekileyo kuphuhliselwe ulungelelwaniso oluphucukileyo kuxhokonxwe iindlela zenkcitho notyalo-mali ngokuhlakaniphileyo.

UmMandla waseKapa osebenzayo oquka iSaldanha, iPaarl, iVostile, iStellenbosch neendawo ze-Overberg,
ukuba singalicwangcisa kunye ikamva lezo ndawo, sakuba sixhokonxa awona mashishini avelisayo eli Phondo.
Kwakhona sakuwuqinisa siwuzinzise njengomzi wethu osemandleni ezoqoqosho. Nangoku ama-85% erhafu eyongeziweyo kweli phondo avela kule ngingqi.

Inyoba yeKapa elisemaZantsi ukususela ePlettenberg Bay ukuya eMossel Bay
ibonisa iimpawu zokuhluma nobutyebi obukhulu obufuna isicwangciso solungelelwaniso notyalo-mali olujoliswa ngokuchanekileyo nangolandelelwano.

Le nto ithetha ukuba kufuneka sibe nonxulumelwano olunzulu nabezoshishino, oko makungapheleli kwiPhondo eli. INtshona Koloni ijongene nokhuphiswano oluya phambili ukususela kwiimveliso esizithengise kwamanye amazwe ngokwesithethe phofu, sijongene nemingeni exhalisayo evela kwamanye amazwe afana neNew Zealand (kwiifilimu) ne-India (ekukhupheni umsebenzi weenkqubo zoshishino). Noxa kunjalo ilizwe lethu lithandeka kakhulu kangangokuba iinkokeli zehlabathi, ezikazwelonke nezikwimimandla yethu zinomdla wokusebenzisana nathi zisicebisa. IQumrhu elinjalo labaCebisi lakubizelwa kwiindibano xa unyaka sowuza kuphela, oko kwakufana nqwa namanqwanqwa esakuthathela kuwo siphucule uqoqosho lwethu sikwazi nokufikelela kwezo zinto kujoliswe kuzo.

ULwahlulelwano: Ukuzibopha ngeMfundo ePhakamileyo
Olunye uncedo oluqaqambileyo kulawo ahlukileyo eNtshona Koloni lolokuba sineeDyunivesithi ezine ezizezalapha, ukanti sikwanalo nophawu lweDyunivesithi yoMzantsi-Afrika, (i-Unisa ukutsho oko). Kanti ke sicothile ekuwusebenziseni lo mthombo uxabisekileyo. Xa ubusiya esiphelweni unyaka ophelileyo siwabizile onke amaSekela-Ngqonyela eedyunivesithi sifuna ukuxoxa ngendlela esinokuhlobana ngayo kwicala loncedo.
Ukususela ngoko sekukho intsebenziswano neCHEC, oko kukuthi iNtlangano yamaQumrhu eMfundo ePhakamileyo yaseKoloni emele iiDyunivesithi, injongo kukuqulunqa iNkqubo yokuSebenzisana ngokuKhula ngendlela yokwaBelana kweli phondo. Lo msebenzi uza kuphelela kwiNdibano yeeNkokeli zamaZiko eMfundo ePhakamileyo kuRhulumente wePhondo xa uza kuphela lo nyaka. Kuloo Ndibano sakuba neMvumelwano yeMbumba eya kunceda kulungelelwaniso phakathi kwezona zinto zibalulekileyo zeeDyunivesithi
neNkqubo-qhinga yobuGcisa obuNqongopheleyo ukuze kufezekiswe imizamo yeKapa eliHlumayo.

ULwahlulelwano: IQumrhu loPhuhliso lwePhondo:
Ulwahlulelwano ngokwamalinge nabatyali-mali abaphambili kunye needyunivesithi lufezekisa iinjongo zabasebenzisanayo bamaziko, bolwahlulelwano nabothetha-thethwano kwiPDC. Ngonyaka ka-2006 umsebenzi wethu uya kugxila kwiPGDS. Le nkqubo iya kubandakanya uthotho lwemisebenzi namacandelo onke abemi ukuze sikwazi ukwakha isiseko esiqaqambileyo ngokwentando nemvumelwano yoluntu, inkqubo yokuchuma ngokwahlulelana nenkqubo yophuhliso olumanyanisiweyo. Izalathisi zezona zinto zibalulekileyo, nezolawulo lwePGDS zizo eziza kuwomeleza umsebenzi wePDC kuba imisebenzi iya kuxhomekeka kwezona zinto ziphambili kuhlahlo lwabiwo-mali nokwenzekayo kwisebe.

Amandla kaRhulumente ekuPhuhliseni isiCwangciso seDabi loChumiso ngendlela yokwaBelana
Zonke iinjongo, amalinge nolwahlulelwano lwakuba ngamampunge ngaphandle kokuba singaziqinisekisa ngamandla kaRhulumente. Besisoloko sijongene nalo mngeni ngokugqibeleleyo nangeendlela ezithile ukususela mhla ndaqalisayo ukusebenza. Lilonke sendikwinqanaba lokunika ingxelo ngenkqubela ebhadlileyo malunga nalo mbandela.

Ngomhla wokuqala ku-Epreli ka-2006 kwabakho iSebe leNkulumbuso elitsha nelilawulwa kakuhle. Ukususela ngoko iinkokeli ezintsha, ezingabameli nezixhotyiswe ngokwaneleyo zawuqalisa umsebenzi. Zingaphezulu kweziqingatha ezibini kwezithathu iinkokeli ezintsha ezinemfundo engaphaya kwenomsila, zibonisa isiseko sobuchule bengqondo ebesisoloko sibulangazelela. Sezinamava eminyaka emininzi zisebenza kumacandelo kaRhulumente nakwaweeNkampani ezizimeleyo. Amandla azo alufanele ulawulo ezikhundleni zabasebenzi, zemicimbi yezimali, ezomthetho nethekhnology (IT), zikwanabo nobugcisa obunxulumene nophuhlisolomgaqo-nkqubo, intsebenzo nezigxeko-ncomo.

Eburhulumenteni zakubanawo amandla okunamathela kumgaqo-nkqubo nolungelelwaniso ngexa ziqwalaselwe yiPGDS. Ziza kukhokela ekulamleni kwintaphane yezinto zamaxabiso ezizezomntu nezoluntu luphela ukuze kubekho ingqwalasela kwezi zinto zilandelayo: ubuchule okanye ubugcisa, uqhelaniso, amandla okuziphatha nawokulolonga kwezoLawulo kuqinisekiswa ngentsebenziswano eneziqhamo kwiNkqubo yoChumiso ngendlela yokwaBelana.

Kwakhona ezi nkokeli zintsha zikwangabameli bePhondo kwicandelo labasebenzi ekubhaleni nasekufundeni amanani abazelweyo, ababhubhileyo nabagulayo eNtshona Koloni. Ngoku sesiqeshe abantu abangama-46 ekubeni izikhundla ezikhoyo zingama-53. Kwezo zingama-46 ama-31 eepesenti ngama-Afrika, iipesenti ezingama-45 ngabeBala, abeLungu baziipesenti ezingama-24. Kwezo zikhundla zingama-46 ngo-2004 sibe nenkqubela yokuba ne-9% engabantu ababhinqileyo, kanti ngoku sebeyile kuma-33% abantu ababhinqileyo. Apho urhulumente kufuneka ekhawuleze wanabameli kusebantwini abakhubazekileyo okanye abayimilwelwe. La manani eemeko zabantu azise umahluko kwiimeko ezitenxileyo nezizodwa endaba phantsi kwazo eminyakeni emibini egqithileyo, ingakumbi kwiimeko apho um-Afrika wayemnye kuphela endandinaye njengenkokeli. Kwezi zikhundla ziseleyo sakuzama ukuphucula inkqubo yabameli ingakumbi abeBala kunye nabantu ababhinqileyo nangona loo nto singazokuyinyanzelisa.

Ukugqibezela
Isithethi sithi, oyena ndoqo wohlahlo lwabiwo-mali lwam lwesithathu njengeNkulumbuso beluzungeleze iPGDS, ezingqondweni ndilungiselela iNtshona Koloni kuChumiso ngendlela yokwaBelana. Oku kungenzeka kuba sesiqalisile ngeminye kwimisebenzi enzima yokuguqula imimiselo kweli Phondo.

Kanti nokuba siyathetha apha namhlanje, okukhawulezileyo esimele ukuba sikwenze kuyankenteza kulo lonke eli Phondo. Ebantwini abaninzi kusagquba ubuhlwempu, ukungaqeshwa, ubundlobongela nezifo eziphuma apho. Kukho amadabi emihla ngemihla phakathi kwabemi abaqhelekileyo nabanye abanje ngamapolisa kunye nabo banenkolelo yokuba iimeko zokuhleleleka nokuhlupheka kwabo zibanika ilungelo lokwaphula umthetho. Ndibhekisa kwizikrelemnqa, abanamashishini okuthengisa iziyobisi, kwakhona ndibhekisa kwendinovelwano ngabo ngenxa yomsebenzi oyingozi abaxakeke nguwo, lowo wokukhusela thina nangona bezuza imivuzo ephantsi kakhulu. Malunga nogwayimbo olusemthethweni lokufezekisa iinjongo ezithile, kukho abasuke baziphatha ngendlela esenze samangaliswa asathemba nokuba bangakwazi na ukugcina into ekuthiwa lixabiso kweli Phondo. Andiyithandabuzi into yokuba xa sikhokelwa ngamapolisa, sakuqhubela phambili ekukhuseleni iinkokeli zethu, abemi beli lizwe, abasebenzisa izithuthi zikawonke-wonke mihla le, ukuhluma kwethu, konke oko kokhuselwa kulwaphulo-mthetho.

Isithethi sithi, eminyakeni edlulileyo ibe mininzi imingeni kwinjongo yethu yokwenza eli Phondo libe liKhaya Lethu Sonke. Inkqubo yonyulo lukaRhulumente womMandla iyibuyisele emva imvisiswano ebiphakathi kweentlanga nokubumbana koluntu ebesisoloko sifuna ukulwakha. Iziphumo zonyulo nobumbano olungenasizinzo zisisoyikiso kuzinzo ebelusekwe nzima kweli Phondo. Okubalulekileyo kukuba likhona ithinzi lamacala amabini achaseneyo, ukuzithi gu bucala nokwahlukana eNtshona Koloni.

Ingaba oku kuthetha ukuba seyiwe phantsi yaye ayisenakuzameka injongo yeKhaya Lethu Sonke? Xa uNkosi Albert Luthuli le njongo waqala ngokuyifezekisa ngezigalo, kangangeminyaka engamashumi amathathu kwaqalisa imbubho ebuhlungu yabantu elizweni. Xa kusetyenziswa ubuchule bukaGramsci bokuba elo themba lifezekiswa emva kweminyaka emininzi, kufuneka thina sibambane ngamandla kusetyenzwe nzima ukuze siziqinisekise ngeKhaya Lethu Sonke.

Unyaka ka-2006 uyasivumela ekusebenziseni amathuba amabini okunika injongo yethu amandla okuqhubela phambili ngeKhaya Lethu Sonke. Thina nozwelonke ngoJuni sakube sibhiyozela ubukhalipha sikwanazo neenkumbulo zobufela-ndawonye bolutsha ngonyaka ka-1976. Ikhomishoni yoLutsha lweNtshona Koloni idibene norhulumente nokusekiweyo lulutsha, siqulunqa imisebenzi eyakuthatha inyanga yokunika imbeko kwilixa elagqithayo nezakwakha isiseko somanyano lwexesha elizayo.

Ngokunjalo sakubhiyozela iminyaka engamashumi amahlanu okugxalathelana koomama kwi-Union Buildings, oko kukuthi izakhiwo zikaRhulumente. Asizokwanela ukubonisa ukunganeliseki kwabo njengabantu ababhinqileyo ababephantsi koRhulumente weNgcinezelo, siza kubeka ilungelo labo lokuba ngabemi abafaniswa nqo nabanye abantu nabaza kumanyaniswa noluntu kude kube ngunaphakade.
Kule mibhiyozo yomibini, amaSebe kaRhulumente wePhondo asebenza nzima ezimisele ukunikezela ngento endiyithathe njengenxalenye yePhulo lokuBulela kulutsha nakumakhosikazi. Ngoku ndibiza le Ndlu, abemi nemibutho yeli Phondo ukuba kunyulwe abo - nokuba sekukudala babhuba okanye basaphila - nyulani kulutsha nakumakhosikazi, abo nikholelwa ekubeni bayifanele imbeko enokuboniswa yiNtshona Koloni kubemi bayo ukuze umzekelo oqulathe amagama abo siwuphakamisele phezulu njengeempawu zenkululeko, zomanyano lwethu neentsika zeKhaya Lethu Sonke.





This content also available in English | Hierdie inhoud is ook beskibaar in Afrikaans

UVIMBA-NKCUKACHA WEENTETHO


2009:       uJAN      uFEB      uMAR      uAPR     

2008:       uJAN      uFEB      uMAR      uAPR      uMAY      uJUN      uJUL      uAUG      uSEP      uOCT      uNOV      uDEC     

2007:       uJAN      uFEB      uMAR      uAPR      uMAY      uJUN      uJUL      uAUG      uSEP      uOCT      uNOV      uDEC     

2006:       uJAN      uFEB      uMAR      uAPR      uMAY      uJUN      uJUL      uAUG      uSEP      uOCT      uNOV      uDEC     

2005:       uJAN      uFEB      uMAR      uAPR      uMAY      uJUN      uJUL      uAUG      uSEP      uOCT      uNOV      uDEC     

2004:       uJAN      uFEB      uMAR      uAPR      uMAY      uJUN      uJUL      uAUG      uSEP      uOCT      uNOV      uDEC     

2003:       uJAN      uFEB      uMAR      uAPR      uMAY      uJUN      uJUL      uAUG      uSEP      uOCT      uNOV      uDEC     

2002:       uJAN      uFEB      uMAR      uAPR      uMAY      uJUN      uJUL      uAUG      uSEP      uOCT      uNOV      uDEC     

2001:       uJAN      uFEB      uMAR      uAPR      uMAY      uJUN      uJUL      uAUG      uSEP      uOCT      uNOV      uDEC     




Umxholo okweli phepha wagqibela ukuhlaziywa nge- 27 uMeyi 2006



Ingaba kukho nto ungayiqondiyo kwiintetho zaseburhulumenteni



| IMIBUZO? Sibuze nje wena: questions@capegateway.gov.za



Isigama Esinokusetyenziswa | uMgaqo-nkqubo Wemfihlelo | Ilungelo Lobunini







I-Cape Gateway yinkonzo karhulumente ejoliswe kubemi beNtshona Koloni, ebonelela ngolwazi ngorhulumente wedolophu, owephondo nowesizwe





