






UMPHANDLE|UBOMI BAKHO|IMIBA|USHICILELO |IZALATHISO |URHULUMENTE|IITHENDA|IMISEBENZI





English
|
Afrikaans
|
Malunga
|
Qhagamshelana
|
Uncedo
|
Funa nzulu  |



 





Umphandle > Ushicilelo > IiNkcukacha Zoluntu > I &gt Iphetshana Eliza Nenkcazelo Ngesifo Sephepha Esingeva Machiza

Iphetshana Eliza Nenkcazelo Ngesifo Sephepha Esingeva Machiza





Isebe Lezempilo (The Government of South Africa)



ISISHWANKATHELO

Eli phetshana licacisa ngokuba siyintoni esi sifo sephepha singeva machiza ze linikezele nangeenkcukacha ngonyango nokuthintela ukosuleleka sisoIsifo Sephepha Esingeva Machiza.









Isifo Sephepha Esingeva Machiza, nqwa nesifo sephepha "esiqhelekileyo" siyathinteleka yayesiyanyangeka. Ukuya kuselithuba kwiziko lakho lempilo kwanokuthobela imigaqo yonyango kagqirha kuya kuthintela ukusasazeka kakhulu kwesi sifo.

Khuthaza nabani na okhohlela isithuba seeveki ezingapha kwesibini ukuba kufumanauvavanyo lwesifo sephepha nokuba wonke ubani ophila nesi sifo ukuba awagqibe amayeza akhe.





* Yintoni Esi Sifo Sephepha Singeva Machiza?
* Bangaphi Abantu baseNtshona Koloni Abaphila Nesi Sifo Sephepha Singeva Machiza?
* Yintoni Unobangela Wokuhlaselwa Sisifo Sephepha Esingeva Machiza?
* Ingaba Umntu Angahlaselwa Sisifo Sephepha Esingeva Machiza Engazange Wakhe Wanaso Isifo Sephepha "Esiqhelekileyo"?
* Ngubani Osemngciphekweni Wokuhlaselwa Sisifo Sephepha Esingeva Machiza?
* Ingaba Kulula Ukuhlaselwa Sisifo Sephepha Esingeva Machiza? Ingaba Isifo Sephepha Esingeva Machiza Sosulela kakhulu Kunesifo Sephepha "Esiqhelekileyo"?
* Ziintoni Iimpawu (Izikhalazo) Zabantu Abaphila Nesifo Sephepha Esingeva Machiza?
* Sifunyaniswa Njani Esi Sifo Sephepha Singeva Machiza?
* Kungathinteleka Njani Ukosuleleka Sisifo Sephepha (kuquka neso Singeva Machiza)?
* Ingaba Umntu Ophila Nesifo Sephepha Esingeva Machiza Angaqhubekeka Esebenza, futhi ukuba akunjalo, Ingaba Unakho Ukuyifumana Inkam-nkam Yokukhubazeka?
* Ingaba Likho Ikhonkco Phakathi Kwentsholongwane kaGawulayo kukaGawulayo Nesifo Sephepha Esingeva Machiza?
* Ingaba umntu ophila nentsholongwane kaGawulayo okanye abantu abaphila noGawulayo bangawasebenzisa na amachiza alwa nesifo sephepha esingeva machiza kwanalawo adodobalisa ulwamvila lwentsholongwane kaGawulayo ngaxesha-nye?
* Kuthethwa Ngantoni xa Kuthethwa "Ngogqabhuko" Lwesifo Sephepha Esingeva Machiza?
* Xa Kunokuthi Kubekho Ugqabhuko Lwesifo Sephepha Esingeva Machiza, Kungathintelwa Njani Ukusasazeka kwesi Sifo?

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Yintoni Esi Sifo Sephepha Singeva Machiza?

Esi Sifo Sephepha Singeva Machiza luhlobo lwesifo sephepha olubangelwa ngamagciwane angabulalekileyo ngamachiza aqhelekileyo okunyanga isifo sephepha "esiqhelekileyo". Ngamanye amazwi ke, amachiza aqhelekileyo esiwasebenzisela ukunyanga isifo sephepha "esiqhelekileyo" awayi kusebenza.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Bangaphi Abantu baseNtshona Koloni Abaphila Nesi Sifo Sephepha Singeva Machiza?

* Iphondo leNtshona Kapa lisezantsi noko lona ngokwabantu abaphila nesifo sephepha esingeva machiza xa lithelekiswa namanye amaphondo nezinye iingingqi zehlabathi.
* Kubo bonke abantu ekufunyaniswe ukuba baphila nesifo sephepha okokuqala, isinye ekhulwini kubo siya kuba nesi sifo sephepha singeva machiza, futhi bonke abantu abafunyaniswe bephila nesifo sephepha emva kokuba bebekhe basinyangwa ngaphambili, isine ekhulwini kubo siya kuhlaselwa sisifo sephepha esingeva machiza.
* uMbutho Wehlabathi Wempilo ubeka uMzantsi Afrika kwindawo yethoba kumazwe ehlabathi anelona nani liphakamileyo lokuhlaselwa sisifo sephepha minyaka le.
* Bangaphezu kwama-44, 000 abantu abafunyaniswa bephila nersifo sephepha eNtshona Kapa kunyaka ka-2004,
* Oku ke kuthetha ukuba izinga lesifo sephepha esingeva machiza lisezantsi kweli Phondo, kusekho inani elivisayo labantu abafunyaniswa bephila nesifo sephepha esingeva machiza kweli phondo minyaka le.
* Ngokwesiqhelo ziphakathi kwama-450 nama-600 iimeko ezintsha zokuhlaselwa kwabantu sisifo sephepha esingeva machiza apha eNtshona Kapa minyaka le.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Yintoni Unobangela Wokuhlaselwa Sisifo Sephepha Esingeva Machiza?

Isifo sephepha esingeva machiza sibangelwa kukukhula kwamagciwane esifo sepha ekungoku nje engasaluva ulwamvila lwamachiza alwa nesi sifo. Oku kwenzeka ngenxa yokunganyangwa ngokufanelekileyo okanye ngendlela kwesifo sephepha "esiqhelekileyo", mhlawumbi ngokuhlanganiswa kwamachiza angahlanganiyo okanye amachiza afanayo ekunyangeni isifo sephepha "siqhelekileyo" , ukuphelelwa kweeklinikhi ngamachiza, ukungacetyiswa ngendlela kwezigulana zesifo sephepha nako kukhokelela ekubeni izigulana ezi zingawasebenzisi ngendlela amachiza azo onyango (ukungayithobeli imigaqo yonyango) okanye ukungabuyeli eklinikhi ukuya kilanda la machiza onyango (unyango lokuqala).

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Ingaba Umntu Angahlaselwa Sisifo Sephepha Esingeva Machiza Engazange Wakhe Wanaso Isifo Sephepha "Esiqhelekileyo"?

Ikakhulu isifo sephepha esingeva machiza sivela ngenxa yokuba yokungathotyelwa kwemigaqo yonyango lwesifo sephepha "esiqhelekileyo"; kodwa ke kuyenzeka nokuba athi umntu engazange abe naso okanye afumane nyango lwesi sephepha ngaphambili, asuke ahlaselwe ligciwane lesifo sephepha elingeva machiza, ukuba ubekhe wasoloko ekufutshane nomntu ophila nesi sifo.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Ngubani Osemngciphekweni Wokuhlaselwa Sisifo Sephepha Esingeva Machiza?

Nabani na osoloko ekufutshane nomntu ophila nesifo sephepha esingeva machiza angasemngciphekweni wokuhlaselwa sesi sifo. Abantu abaninzi abanamajoni omzimba omeleleyo abayi kuhlaselwa sesi sifo, njengoko amajoni emizimbas yabo enokumelana nokulilwa eli gciwane.
Abantu abasemngciphekweni omkhulu wokuhlaselwa sisifo sephepha "esiqhelekileyo" bakwakwelo zinga liphakamileyo wokuhlaselwa sisifo sephepha esingeva machiza. Oku ke kuquka aba bantu balandelayo:

* Iintsana nabantwana abangaphantsi kweminyaka emihlanu ubudala (kuya kufuneka bafumane unyango ukuze babe nakho ukuthintela ukuhlaselwa sisifo sephepha ukuba bakufutshane nomntu ophila nesi sifo).
* Abantu abaphila nentsholongwane kaGawulayo
* Abantu abangondlekanga
* Abantu abaphila kumakhaya anabantu abaninzi/ nakumaziko kawonke-wonke afana nezisele
* Abantu abamajoni emizimbi yabo angakwaziyo ukumelana nezinye izifo ngenxa yokudodobaliswa zizifo ezifana neseswekile, isifo sohlaza kwakunye namanye amachiza onyango
* Abantu abakwiingxaki zokusebenzisa kakubi amachiza afana notywala neziyobisi.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Ingaba Kulula Ukuhlaselwa Sisifo Sephepha Esingeva Machiza? Ingaba Isifo Sephepha Esingeva Machiza Sosulela kakhulu Kunesifo Sephepha "Esiqhelekileyo"?

Abukho ubungqina obudiza ukuba kulula ukuhlaselwa sisifo sephepha esingeva machiza kunokuhlaselwa sisifo sephepha esiqhelekileyo.
Isofo sephepha esihlasela imiphunga sisesona sosulela kakhulu kunezihlasela amanye amalungu omzimba, ngenxa eli gciwane lingakhutshelwa ngaphandle komzimba ze lisasazwe njengamathontsana aqhutywa ngumoya.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Ziintoni Iimpawu (Izikhalazo) Zabantu Abaphila Nesifo Sephepha Esingeva Machiza?
 Iimpawu ziyafana nezo zesifo sephepha "esiqhelekileyo"
 Ukukhohlela kakhulu isithuba sexesha elingaphezu kweeveki ezimbini.
 Oku kukhohlela kungadala ukuphinda-phindeka kwala magciwane, kubangele iintlungu esifubeni, ukwehla kobunzima bomzimba kwanokuphelelwa ngumdla ekutyeni, ndawonye nokubla ebusuku.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Sifunyaniswa Njani Esi Sifo Sephepha Singeva Machiza?

Xa kubonakala ukuba umntu othile uneempawu zesifo sephepha, okanye kufumaniseka ukuba uphila nomntu ophila onesi sifo, abasebenzi baseklinikhi baya kucela ukuba loo mntu ukuba abaphe iibhotilana ezimbini ezinamathe akhe (ezinesikhohlela esisuka koko kukhohlela), eziya kuthunyelwa kwiziko lophando ukuze zivavanywe ngesixhobo soko. Ngaphezu kwesi mvavanyo ziqhelekileyo ke zenzelwa ukufumanisa isifo sephepha, kwenziwa ezinye iimvavanyo ezibizwa ngokuba zezenkcubeko nobuzaza, zenziwa kula mathe abantu ekukrokreleka ukuba baphila nesifo sephepha esingeva machiza. Ezi mvavanyo zenziwa ziingcali ke zithabatha iiveki ezintathu ukuya kwezine ukufumanisa ubukho beli gciwane lingeva machiza, kwanokufumanisa ukuba leliphi na ichiza eliya kulungela ukulwa neli gciwane. Ngaphezu koko, kwiimeko ezithile, kuya kuthatyathwa imifanekiso yomphakathi wesifuba ukufumanisa umonakalo osele wenzeke kwimiphunga kwanokubeka iliso kwifuthe lonyango ebomini besigulana eso.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Ingaba Abantu Abaphila Nesifo Sephepha Esingeva Machiza Banganyangwa Baphile?

Kunzinyana ukunyanga Isifo Sephepha Esingeva Machiza kunzima kunesifo sephepha esiqhelekileyo kuba kaloku amagciwane esi sifo omelele kunamachiza enzelwe ukulwa nesifo sepepha esiqhelekileyo. Kusetyenziswa amachiza "akwinqanaba lesibini" okulwa nesifo sephepha, machiza lawo angenamandla aneleyo futhi akwanefuthe elibi kumntu owasebenzisayo. Iziphumo nefuthe lamachiza onyango azintlanga njengezo zilwa isifo sephepha esiqhelekileyo - esibulalekayo ngala machiza, esinye sezizathu ke ikukuba kaloku esi sifo singeva machiza sona sihlasela ikakhulu abantu abanemiphunga eyonakele kakhulu nabaphume bengena ixesha elide kumachiza okulwa nesifo sephepha. Xa sifunyaniswe kwangexesha, amathuba okunyangeka aba ngcono. Ngokwesiqhelo, bangaphantsi kwamashumi amahlanu ekhulwini abantu abaya kuthi banyangeke, ze amashumi amathathu ekhulwini asutywe kukufa engekayiqoshelisi inkqubo yonyango lwesi sifo.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Sinyangwa Njani Isifo Sephepha Esingeva Machiza?

Izigulana zesifo sephepha esingeva machiza kuya kufuneka zisebenzisa ubuncinci iintlobo ezintlanu ezahlukeneyo zamachiza onyango, kuquka nenaliti encunstwa iinyanga de zibe ne iintsuku zibe ntlanu ngeveki. Ngeli xesha abantu abaninzi abaphila nesifo sephepha esingeva machiza bangeniswa balaliswe ezibhedlele ukuze babe phantsi kweliso elikufutshane labongi kuqinisekiswe nokuba bayayithobela imithetho yonyango kusini na ze kuqwalaselwe nefuthe laloo machiza onyango.

Emva koko ke izigulana kuya kufuneka zithabathe ubuncinci iintlobo ezintathu ezahlukeneyo zamachiza onyango kwesinye isithuba seenyanga ezilishumi elinesibini ukuya kwezilishumi elinesithandathu, iintsuku ezintlanu ngeveki.
Ngokoe ke, unyango lwesi sifo lude kunolo "lwesifo sephepha esiqhelekileyo" (oluthabatha phakathi kweenyanga ezintandathu nezisibhozo), nolunokuqhubeka de ibe yiminyaka emibini. Eli xesha lide kangaka lonyango lenzelwe ukuqinisekisa ukuba esi sifo asphindi sibuye emva konyango.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Kungathinteleka Njani Ukosuleleka Sisifo Sephepha (kuquka neso Singeva Machiza)?

Xa ukhohlela okanye uthimla, namphi na umntu ingakumbi abo baphila nesifo sephepha esiqhelekileyo okanye isifo sephepha esingeva machiza kufuneka agqume iimpumlo nomlomo wakhe ngetshefu ngeenjongo zokunqanda ukusasazwa kwegciwane ngumoya. Abantu abaphila nesi sifo kukwafuneka bangawenzi umkhwa wokutshicela nje emoyeni/emhlabeni. Kuyakhuthazwa ukuba kubekho umoya opholileyo owaneleyo kwikhaya ngalinye, abantu bayakhuthazwa ukuba bagcine zonke iifestile neengcango zivulekile. Ukuba kuyakwazeka, licuthe ixesha (oku ke kuquka nokulala kwigumbi elinye ebusuku) olichitha nabantu abaphila nesifo sephepha esiqhelekileyo kwanabo baphila neso singeva machiza okweli xesha amathe abo esenalo igciwane lesi sifo.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Ingaba Umntu Ophila Nesifo Sephepha Esingeva Machiza Angaqhubekeka Asebenze, yaye ke ukuba akunjalo, Angayifumana Inkam-nkam Yokukhubazeka?

Xa umntu ophila nesi sifo ewasebenzisa ngokufanelekileyo amachiza onyango naxa uvavanyo olwenziwa kudiza ukuba amathe akhe awasenalo igciwane lesifo sephepha esingeva machiza, umntu lowo angabuyela emsebenzini. Oku kuthabatha ixesha elingaphezu kweeveki ezimbini zesiqhelo kwisifo sephepha "esiqhelekileyo". Ugqirha nabongi besifo sephepha baya kubeka iliso elibukhali kwisigulana eso ze basazise eso sigulana xa sikulungele ukubuyela emsebenzini. Ukuba emva kovavanyo ugqirha ufumanise ukuba isigulana eso asikakulungeli ukubuyela emsebenzini, isigulana eso singasifaka isicelo senkam-nkam yokukhubazeka.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Ingaba Likho na Ikhonkco Eliqhagamshela Intsholongwane kaGawulayo/uGawulayo Nesifo Sephepha Esingeva Machiza?

Abantu abaphila nentsholongwane kaGawulayo basemngciphekweni omkhulu wokuhlaselwa sisifo sephepha esiqhelekileyo. Akukho bungqina budiza ukuba budiza ukuba abantu abaphila nentsholongwane kaGawulayo basemngciphekweni omkhulu wokuhlaselwa sisifo sephepha esingeva machiza kunowokuhlaselwa sisifo sephepha esiqhelekileyo.

Ukosuleleka sisifo sepheka kukwaphakamisa amathuba okuhlaselwa yintsholongwane kaGawulayo, kuquka nokuphakama kwezinga labantu ababulewe yintsholongwane kaGawulayo. Yiyo ke le nto kubaluleke kakhulu kangaka ukuba isifo sephepha esi sithintelwe ze/okanye zikhangelwe kuselithuba kubantu abaphila nentsholongwane kaGawulayo.

Kubalulekile ukukhumbula ukuba nokuba umntu uphila nentsholongwane kaGawulayo isifo sephepha esi singanyangwa sinyangeke!

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Ingaba umntu ophila nentsholongwane kaGawulayo okanye ophila noGawulayo angawasebenzisa na amachiza alwa nesifo sephepha esingeva machiza kwanalawo adodobalisa ulwamvila lwentsholongwane kaGawulayo ngaxesha-nye?

Amachiza onyango lwezi zifo zingentla apha angasetyenziswa ngaxesha-nye. Kufuneka ke kodwa isigulana esiwasebenzisa ngaxesha-nye la machiza sibe phantsi kweliso elibukhali likagqirha onamava.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Kuthethwa Ntoni xa Kuthethwa "Ngogqabhuko" Lwesifo Sephepha-Esingeva Machiza?

Ngokwengcaciso, naluphi na ugqabhuko lwesifo xa kukuvela kweemeko ezininzi kunesiqhelo zokuhlaselwa kwabantu seso sifo. Ezi meko zokuhlaselwa kwabantu kufuneka zihlangane ze loo nto ithethe ukuba kugqabhuke uhlobo oluthile lwesifo, nto leyo ingafaniyo naxa abantu behlaselwa sisifo ngokuqhelekileyo.

================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


Xa Kunokuthi Kubekho Ugqabhuko Lwesifo Sephepha Esingeva Machiza, Kungathintelwa Njani Ukusasazeka kwesi Sifo?

Xa kukrokreleka ukuba umntu ingingqi ethile ihlaselwe sisifo sephepha esingeva machiza, kuye kwenziwe uphando, nto leyo ke ithetha ukuba siyangena kuloo ngingqi sikhangele bonke abantu abanokuba bosulelekile phambi kokuba baye kumaziko ononophelo lwempilo. Oku ke kwenzelwa ukunqanda ukusasazeka kwesi sifo okunokuba wabo bantu bangekafunyaniswa ukuba sele bosulelekile. Kuye ke kwenziwe iimvavanyo zamathe kukhangelwa esi sifo sephepha ze kunikezelwe namachiza onyango afanelekileyo kwiimeko zobukho besi sifo eziqinisekisiweyo.

Kwangelo xesha ke, aba bantu baphila nesi sifo kufuneka besusiwe kuluntu olungekosuleleki de babe bawafumene amachiza onyango futhi abasenakosulela abanye.





This content also available in English | Hierdie inhoud is ook beskibaar in Afrikaans

YAYAMENE

* Inkqubo Yokuthintela Ukunwenwa Kwesifo Sephepha (IiNkonzo)



Umxholo okweli phepha wagqibela ukuhlaziywa nge- 4 uEpreli 2006



Ingaba kukho nto ungayiqondiyo kwiintetho zaseburhulumenteni



| IMIBUZO? Sibuze nje wena: questions@capegateway.gov.za



Isigama Esinokusetyenziswa | uMgaqo-nkqubo Wemfihlelo | Ilungelo Lobunini







I-Cape Gateway yinkonzo karhulumente ejoliswe kubemi beNtshona Koloni, ebonelela ngolwazi ngorhulumente wedolophu, owephondo nowesizwe





