






UMPHANDLE|UBOMI BAKHO|IMIBA|USHICILELO |IZALATHISO |URHULUMENTE|IITHENDA|IMISEBENZI





English
|
Afrikaans
|
Malunga
|
Qhagamshelana
|
Uncedo
|
Funa nzulu  |



 





Umphandle > Ushicilelo > IiNkcukacha Zoluntu > B &gt Umthetho iBasic Conditions of Employment Act - Isishwankathelo Esingusaziwayo

Umthetho iBasic Conditions of Employment Act - Isishwankathelo Esingusaziwayo





Isebe Lemicimbi Yabasebenzi (Ezothutho Nemisebenzi Yoluntu, uRhulumente Wephondo leNtshona Kapa)



ISISHWANKATHELO

Esi sisishwankathelo esingusaziwayo sawona macandelo abalulekileyo omthetho wepalamente yesizwe iBasic Conditions of Employment Act, ka-1997. Abasebenzi kufuneka babe nakho ukusifumana esi sishwankathelo kwiindawo abasebenza kuzo ngeelwimi ezisetyenziswa ngokusesikweni nezisetyenziswa kwezo ngingqi bahlala kuzo.






* Ingaba wenzelwe bani lo Mthetho?
* Amaxesha Empangelo
* Ikhefu
* Iinkcukacha Ngomsebenzi Nangomvuzo
* Ukupheliswa Komsebenzi
* Ukusetyenziswa Kwabantwana Kwanokusebenza Ngokunyanzelwa
* Ukwahlukana Kweemeko Ezingundoqo Zasempangelweni
* Izigqibo Zamacandelo
* iKomishoni Yeemeko Zasempangelweni
* Ukubeka iliso, Ukuqinisekiswa kokuphunyezwa kwakunye Neenkqubo Zomthetho
* Ngokubanzi



================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


INGABA WENZELWE BANI LO MTHETHO?

Lo Mthetho Ubophelela bonke abasebenzi nabaqeshi ngaphandle kwamalungu oMkhosi Wokhuselo Wesizwe, iQumrhu Lobuntlola Lesizwe, iQumrhu Leemfihlo loMzantsi Afrika kwakunye namavolontiya angahlawulwayo asebenzela imibutho yohlangulo.

Lo Mthetho kufuneka uhlonitshwe nokuba ezinye izigqibo sele zahlukile kuwo.


================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


IXESHA LOKUPHANGELA

Eli candelo alibabopheleli abaphathi abakwizikhundla eziphezulu (abo banokuqesha, baluleke ze bagxothe), abasebenzi beentengiso abamsebenzi wabo ubahambisayo kwakunye nabasebenzi abasebenza iiyure ezingaphantsi kwamashumi amabini anesine ngenyanga.

Amaxesha aqhelekileyo empangelo

Umsebenzi AKUFUNEKI asebenze ixesha elingaphezu:
* kweeyure ezingamashumi amane anesihlanu ngeveki
* kweeyure ezilithoba ngosuku ukuba umsebenzi usebenza iintsuku ezintlanu okanye ngaphantsi ngeveki, okanye ke
* kweeyure ezisibhozo ngosuku ukuba umsebenzi lowo usebenza iintsuku ezingaphezu kwesihlanu ngeveki.


Ixesha elongezelelweyo

Ukuba ixesha elongezelelweyo liyadingeka, abasebenzi kufuneka bavume ukulisebenza futhi abanakusebenza iiyure ezingaphezu kwesithathu zexesha elongezelelweyo ngosuku okanye ishumi leeyure zomsebenzi wexesha elongezelelweyo ngeveki.

Ixesha elongezelelweyo kufuneka lihlawulelwe ngentlawulo engumvuzo opheleleyo oqhelekileyo nesiqingatha sawo okanye ke ngokwezivumelwano bafumane ixesha lokuphumla elihlawulelwayo.

Ukulungiswa ngendlela elula kwamaxesha okusebenza kungancokolwa ukuba kukho isivumelwano phakathi kwabaqeshi nemanyano yabasebenzi ebhalisiweyo. Umzekelo, oku kungavumela amaxesha ekulula ukuphinda atshintshwe kumzalikazi nabasebenzi ababuyela emakhayeni emva kwexesha elithile.
* Iveki yomsebenzi oxinanisiweyo: ungavuma ukusebenza ukuya kuma kwishumi elinesibini leeyure ngosuku ze usebenze iintsuku ezimbalwa ngeveki. Noku ke kungabanceda abazalikazi nabasebenzi ababuyela emakhayeni abo emva kwexesha elithile ngokuthi bafumane iimpela-veki ezinde.
* Averaging: Isivumelwano sabasebenzi nabaqeshi singawavumela amaxesha empangelo ukuba ahlanganiswe ixesha eliziinyanga ezine. Umsebenzi obotshelelwe seso sivumelwano akanakho ukusebenza ixesha eliqhelekileyo lokusebenza elingaphezu kwamashumi amane anesihlanu eeyure ngeveki kwakunye nezinye iiyure ezintlanu zomsebenzi wexesha elingaphezu kweeyure ezintlanu ngeveki ngexesha lesi sivumelwano. Isivumelwano sabaqeshi nabasebenzi sokulinganisela ixesha lokusebenza kufuneka sincokolwe kwenziwe nezigqibo ngaso minyaka le.


Amaxesha okutya kwakunye namaxesha okuphumla

Umsebenzi kufuneka abe nexesha lokutya eliyimizuzu engamashumi amathandathu emva kweeyure ezintlanu zokusebenza. Kodwa ke isivumelwano esibhalwe phantsi singalinciphisa eli xesha ngemizuzu engamashumi amathathu ze silisuse ixesha lokutya ukuba umsebenzi lowo usebenza ixesha elingaphantsi kweeyure ezintandathu.

Umsebenzi kufuneka abe nexesha lokuphumla ntsuku zonke, xesha elo liziiyure ezilishumi elinesibini zilandelelana kwakunye nexeha lokuphumla leveki eliziiyure ezingamashumi amathathu anesithandathu zilandelelana ngeveki, ekufuneka, ngaphandle kokuba kuvunyelwene, ziquke umhla waCawe.

Umsebenzi wosuku lwangeCawe

Umsebenzi othi ngamanye amaxesha asebenze ngeCawe kufuneka afumane umvuzo ophindwe kabini. Umsebenzi oqhele ukusebenza ngeCawe kufuneka ahlawulwe umvuzo wesiqhelo onesingatha. Singakho isivumelwano sexesha lokuphumla elihlawulelwayo kunokuba kuhlawulelwe umsebenzi wexesha elongezelelweyo.

Umsebenzi wasebusuku

Umsebenzi wasebusuku awukho mpilweni futhi ungakhokelela ezingozini. Oko ke kukuthi abasebenzi abasebenza phakathi kwentsimbi yesithandathu malanga nentsimbi yesithandathu ekuseni kufuneka bafumane umvuzo owongeziweyo okanye ke basebenze iiyure ezimbalwa kunezo zasemini kodwa ngomvuzo olinganayo nalowo womsebenzi wasemini.

Izithuthi kufuneka zikho kodwa ke akunyanzelekanga ukuba ziphume kumqeshi.

abasebenzi abaqhele ukusebenza phakathi kwentsimbi yeshumi elinanye ebusuku nentsimbi yesithandathu ekuseni kufuneka baxelelwe ngeengozi zempilo nezokhuseleko ezinokubahlasela ngelo xesha. Kufuneka bahlolwe rhoqo ngabasebenzi bezempilo, abahlawulwa ngumqeshi. Kufuneka batshintshelwe ekusebenzeni emini ukuba ukusebenza ebusuku kubadalela ingxaki yezempilo. Zonke iziphumo zeentshukumo zokuhlolwa impilo kufuneka zigcinwe ziyimfihlo.

Iiholide zikawonke-wonke

Abasebenzi kufuneka bayihlawulelwe nayiphi na iholide kawonke-wonke ethi ibekho phakathi evekini. Umsebenzi usebenza ngeholide kawonke-wonke kuphela ngokuthi avume ukwenza oko ze ahlawulwe ngomvuzo wesiqhelo ophindwe kabini. Iholide kawonke-wonke kungavunylwana ngumqeshi nomsebenzi ukuba kutshintshiselwane ngayo.


================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


IKHEFU

Ikhefu lonyaka

Umsebenzi angathabatha ukuya kufikelela kwiintsuku ezingamashumi amabini ananye zilandelelana zekhefu lonyaka okanye ke angene kwisivumelwano nomqeshi, usuku olunye ngeshumi elinesixhenxe ngalinye leentsuku ezisetyenziweyo okanye ke iyure ibe nye ngeshumi elinesixhenxe ngalinye leeyure ezisetyenziweyo.

Ikhefu kufuneka lithatyathwe kwixesha elingagqithanga kwiinyanga ezintandathu emva kokuphela kwexesha lekhefu.

Umqeshi unokumhlawula kuphela umsebenzi endaweni yokumnika ikhefu ukuba loo msebenzi uthi awushiye loo msebenzi engazange alithabathe ikhefu abenelungelo lalo.

Ikhefu lokugula

Umsebenzi angathabatha kuphela ikhefu lokugula elifikelela kwiiveki ezintandathu kwixesha lempangelo eliziinyanga ezingamashumi amathathu anesithandathu.

Kwiinyanga ezintandathu zokuqala empangelweni umsebenzi angathabatha kuphela usuku olunye lwekhefu lokugula oluhlawulelwayo ngamashumi amabini anesithandathu eentsuku azisebenzileyo.

Umqeshi angafuna isiqinisekiso esisuka kugqirha sokuba umsebenzi lowo ubegula phambi kokuba amhlawule loo msebenzj ugule iintsuku ezimbini zilandelelana ngexesha okanye amaxesha angaphezu kwesibini kwiiveki ezisibhozo.

Ikhefu lokuya kubeleka

Umsebenzi okhulelweyo angaphumla iinyanga ezifikelela kwisine zilandelelana zokuya kubeleka. Angalithabatha eli khefu nanini na ukusuka kwiiveki ezine phambi kosuku ekulindeleke ukuba abeleke ngalo OKANYE ke ngosuku ugqirha okanye umzalisi athe lulungele impilo yakhe neyosana olo luseza kubelekwa. Akanakho futhi ukusebenza iiveki de zibe ntandathu emva kokuzalwa kosana lwakhe ngaphandle kokuba ugqirha okanye umzalisi uthe ukulungele ukusebenza.

Umsebenzi okhulelweyo okanye oncancisayo akavumelekanga ukuba asebenze kwindawo enganobungozi kuye okanye kusana lwakhe.

Ikhefu lokuya kujongana nosapho

Abasebenzi abasebenza ntsuku zonke banelungelo lokufumana ikhefu elihlawulelwayo lokuya kujongana neentsapho zabo eliziintsuku ezintathu ngonyaka xa bezicelela xa kuzalwa okanye kugula umntwana waloo msebenzi, okanye xa iqabane, umzali, umzali obemgcinile, umzali womzali, umntwana, umntwana obekhuliswa ngulo msebenzi, umzukulwana okanye umnakwabo okanye udad' wabo ethe wasutywa kukufa.

Umqeshi angabufuna ubungqina bokuba eli khefu bekunyanzelekile ukuba lithatyathwe.


================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


IINKCUKACHA NGOMSEBENZI NENTLAWULO

Iinkcukacha ngomsebenzi

Abaqeshi kufuneka banike abasebenzi babo abatsha iinkcukacha ngemisebenzi yabo kwakunye neemeko abaza kusebenza phantsi kwazo ngembalelwano. Oku ke kuquka ingcaciso ngalo naliphi na ibhunga elisebenza kwelo candelo loshishino ndawonye noluhlu lwazo naziphi na iimpepha ezinokuba lulutho.

Ukugcina Iimpepha-nkcukacha

Abaqeshi kufuneka bagcine ubuncinci iinkcukacha:
* ezinegama nomsebenzi womqeshwa
* ixesha elisetyenziweyo
* imali ayihlawulwayo
* usuku lokuzalwa kubasebenzi abangaphantsi kweshumi elinesibhozo leminyaka ubudala.


Intlawulo

Umqeshi kufuneka ahlawule umqeshwa:
* ngemali yalapha eMzantsi Afrika
* ngosuku, ngeveki, emva kweeveki ezimbini okanye ngenyanga
* ngemali eziinkozo, ngetsheki, okanye ngokuthi ayifake ngqo kwi-account yakhe yebhanki


Iinkcukacha ezikwisiqinisekiso somvuzo

Isiqinisekiso somvuzo ngamnye kufuneka siquke:
* igama nedilesi yomsebenzi
* igama nomsebenzi walo mqeshwa
* ixesha lokuhlawulwa
* isixa somvuzo womsebenzi lowo
* isixa nenjongo yayo nayiphi na imali etsalwe kumvuzo womsebenzi
* esona sixa umsebenzi asihlawulwayo.


Ukuba kusisidingo ukuba umvuzo womsebenzi wenyuswe, isiqinisekiso somvuzo kufuneka siquke:
* izinga eliqhelekileyo lomvuzo kwakunye nezinga lokuhlawulelwa ixesha elongezelelweyo
* inani leeyure eziqhelekileyo zokusebenza nezexesha elongezelelweyo elisetyenziweyo ngelo xesha lentlawulo
* inani leeyure ezisetyenziweyo ngosuku lweCawe okanye ngeholide kawonke-wonke ngelo xesha
* inani eligqibeleleyo leeyure ezisetyenziweyo ngexesha lokulinganisela, ukuba bekuvunyelwene ngoko.


Iimali ezitsalwayo ezivumelekileyo

Umqeshi akanakutsala nayiphi na imali kumvuzo womsebenzi ngaphandle kokuba:
* loo msebenzi uyakuvumela oko ngembalelwano
* imali le itsalwayo ivumelekile ngokomthetho, ngokwesivumelwano, ngokomyalelo wenkundla okanye iziphumo zongenelelo.


Ukongeza imivuzo yeveki


* Imivuzo yeveki isekelwe kwinani leeyure ezisetyenziweyo.
* Intlawulo yenyanga sisine kunye ne-1/3 kumaxesha omvuzo weveki.



================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


UKUPHELISWA KOMSEBENZI

Isaziso

Umsebenzi okanye umqeshi kufuneka anikezele isaziso sokuphelisa isibhambathiso sokusebenza esingekho ngaphantsi:
* kweveki, ukuba uqeshwe ixesha eliziiveki ezine okanye ngaphantsi
* kweeveki ezimbini, ukuba uqeshwe ixesha elingaphezu kweeveki ezine kodwa hayi ngaphezu konyaka;
* kweeveki ezine, ukuba uqeshwe ixesha elingangonyaka okanye nangaphezulu.


Isaziso kufuneka sibhalwe phantsi ngaphandle kokuba sisuka kumsebenzi ongakwaziyo ukubhala.

Abasebenzi abahlala kwisakhiwo somqeshi kufuneka banikwe isaziso esiza kubanika inyanga phambi kokuphelelwa ngumsebenzi, saziso eso sibazisa ngokuphelelwa ngumsebenzi okanye ke banikwe enye indawo yokuhlala de ube umsebenzi lowo upheliswe ngokusemthethweni.

Umqeshi onikezela esi saziso akamnqandi umsebenzi ukuba aye kummangalela ngokuphelelwa kwakhe ngumsebenzi, oko ekwenza ngokwemigaqo yomthetho iLabour Relations Act okanye nangemigaqo yawo nawuphi na umthetho.

Intlawulo yokupheliswa kwesibhambathiso somsebezi phambi kwexesha

Umqeshi kufuneka ahlawule umsebenzi amgxhothileyo ngokweemfuno zomqeshi lowo intlawulo elingana neyeveki ngonyaka ngamnye kwelandelelanayo ayichithe emsebenzela.

Isiqinisekiso sentsebenzo

Xa umsebenzi uphela, umsebenzi kufuneka anikwe iphetshana eliqinisekisa ukuba ukhe wasebenza apho.

UKUSETYENZISWA KWABANTWANA KWANOKUSEBENZA NGOKUNYANZELWA


* Akukho mthethweni ukuqesha umntwana ongaphantsi kweshumi elinesihlanu leminyaka ubudala.
* Abantwana abangaphantsi kweshumi elinesibhozo leminyaka ubudala abanakuwenza umsebenzi onganobungozi kubo okanye b enze umsebenzi omele ukwenziwa ngumntu omkhulu.
* Akukho mthethweni ukunyanzelisa umntu ukuba asebenze.



================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


UKWAHLULWA NOKUTSHINTSHWA KWEEMEKO EZINGUNDOQO ZEMPANGELO

Ibhunga elimele abasebenzi nabaqeshi

Isivumelwano esihlanganyelwe libhunga elimele abasebenzi nabaqeshi singahluka kulo mthetho, ngomqathango wokuba:
* asilehlisi izinga lokhuseleko lwabasebenzi ngokwemigaqo yezempilo neyokhuseleko kwakunye noxanduva lomsebenzi ngamnye lokujongana nosapho lwakhe
* asilehlisi ikhefu lonyaka de libe ngaphantsi kweeveki ezimbini
* asilehlisi ikhefu lokuya kubeleka nangayiphi na indlela
* isilehlisi ikhefu lokugula nangayiphi na indlela
* asilehlisi izinga lokhuseleko lwabasebenzi abaphangela ebusuku
* asikuvumeli nangayiphi na indlela ukusetyenziswa kwabantwana njengabasebenzi okanye asivumeli mntu ukuba asetyenziswe ngokunyanzelwa.


Ezinye izivumelwano

Izivumelwano ezithatyathwe ngabasebenzi kunye nabaqeshi kwakunye nezo zithatyathwe ngumsebenzi okanye ngumqeshi ngamnye kufuneka zilandele imigaqo yalo mthetho.

uMphathiswa

UMphathiswa weSebe Lemicimbi Yabasebenzi angasenza isigqibo sokwahlula okanye sokususa imeko ethile engundoqo yokuphangela. Oku ke kusenokwenziwa ngokohlobo lwesicelo esifakwa ngumqeshi lowo okanye ngumbutho wabaqeshi.


================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


AMAQUMRHU OLAWULO KWELO CANDELO

Amaqumrhu olawulo kwicandelo ngalinye loshishino angenziwa ukuseka iimeko ezingundoqo zempangelo kubasebenzi kwicandelo elithile loshishino nengingqi ethile.


================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


IKOMISHONI YEEMEKO ZEMPANGELO

Lo Mthetho ukhupha igunya lokusekwa kweKomishoni Yeemeko Zempangelo ukuze icebise uMphathiswa weSebe Lemicimbi Yabasebenzi.


================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


UKUBEKA ILISO, UKUNYANZELISWA KWEZI MEKO KWAKUNYE NEENKQUBO ZOMTHETHO

Abahloli bemicimbi yempangelo kufuneka bacebise abasebenzi nabaqeshi ngamalungelo noxanduva lwabo kwimicimbi yempangelo. Bayahlola, baphande izikhalazo, bahlabe imibuzo kubantu abathile za bahlole, bakope ze bakhuphe iinkcukacha-mpepha ezithile.

Umhloli angakhupha umyalelo wokuhlonitshwa kwesigqibo esithile ngokuthi abhalele uMlawuli-Jikelele weSebe Lemicimbi Yabasebenzi, oya kuthi yena ajonge oko kubhalwe apho ze avume, atshintshe okanye arhoxise loo myalelo.

Esi sigqibo singacelelwa umngeni kwiNkundla Yemicimbi Yabasebenzi.

Abasebenzi akuvumelekanga ukuba baphathwe ngendlela enomkhethe ngenxa yokuba befune amalungelo abo ngokwemigaqo yalo Mthetho.


================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================================


NGOKUBANZI

Kululwaphulo-mthetho:
* ukuphazamisana, ukuvalela okanye ukuzama ukukhokelela ngendlela ethile engeyiyo umhloli wezempangelo okanye namphi na umntu othobela lo Mthetho
* ukufikelela kuxwebhu ngokuthi ulube, uxoke okanye ubonakalise uxwebhu oluyinkohliso okanye oluphinyeziweyo
* ukwenza ngathi ungumhloli wezempangelo okanye namphi na umntu othobela lo Mthetho
* ukwala okanye ukungaphumeleli ukuphendula ngokugcweleyo nawuphi na umbuzo osemthethweni obuzwa ngumhloli wezempangelo okanye nanguwuphi na umntu othobela lo Mthetho
* ukwala okanye ukungaphumeleli ukuthobela umhloli wezempangelo okanye namphi na umntu othobela lo Mthetho.






This content also available in English | Hierdie inhoud is ook beskibaar in Afrikaans



Umxholo okweli phepha wagqibela ukuhlaziywa nge- 9 uMeyi 2005



Ingaba kukho nto ungayiqondiyo kwiintetho zaseburhulumenteni



| IMIBUZO? Sibuze nje wena: questions@capegateway.gov.za



Isigama Esinokusetyenziswa | uMgaqo-nkqubo Wemfihlelo | Ilungelo Lobunini







I-Cape Gateway yinkonzo karhulumente ejoliswe kubemi beNtshona Koloni, ebonelela ngolwazi ngorhulumente wedolophu, owephondo nowesizwe





