xhosa.1356.arrest
NIZONWABELE nabahlobo bakho kumzi wentselo osekuhlaleni, niziselel' iibhiya nilindele ukuqala kwebhola. Omnye wabahlobo bakho ubizwa ngumntu estratweni aze aphume nebhiya yakhe.
Kugqitha iveni yamapolisa uze uve kukho ukuxambulisana phandle, xa ukroba ubona umhlobo wakho efakwa evenini yamapolisa kuthiwa ubanjelwa ukusela utywala esidlangalaleni.
Ukubanjwa kwakhe kuyalugxobha-gxobha ulonwabo ebeninalo ngaloo mini. Ufanele uthini"
IBONA icele amacebiso egqwetha kulo mba...
Okuthethwa kukubanjwa
Ukubanjwa ngamapolisa kuthetha ukuya kuvalelwa ungavunyelwa ukuba uhambe. Unako nokuvalelwa okwethutyana ngokusemthethweni xa uza kuncinwa ngemibuzo xa ukrokrelwa ukuba wenze ulwaphulo-mthetho.
Into yokuqala ofanele uyibuze kukuba ubanjiwe na nokuba ubanjelwe ntoni.
Unelungelo lokungayiphenduli imibuzo yamapolisa xa ekuvalele ngesityholo sokophul' umthetho ngokutsho kukaKhaya Zweni oligosa lomthetho leKomishoni yaMalungelo oluNtu (iHuman Rights Commission). Nangona kunjalo kufuneka uwaxelele amapolisa igama nedilesi yakho. Kululwaphulo-mthetho ukungawaxeleli ezo nkcukacha!
Xa ubanjiwe amapolisa ayakupokotha aze akuvalele aye kukuncina ngemibuzo. Xa ekuncina ngemibuzo ayakuchazela amalungelo akho.
Xa ucel' ukubizelw' igqwetha, akavumelekanga ukuqhubeka nokukuncina ngemibuzo.
Ngokutsho kukaZweni amalungelo akho abalulekileyo ofanele uwakhumbule kukuba unelungelo lokungayiphenduli imibuzo nelokuba uncinwe ngemibuzo kukho igqwetha lakho.
Ukwalumkise abantu ukuba bangaze balithuke okanye baphikisane nepolisa. Ungaxhathisi xa ubanjwa nokuba uyazi ukuba umsulwa. Wonk' umntu umsulwa de afunyanwe enetyala. Onke amalungelo akho akhuselwe nguMgaqo-siseko, ingakumbi kwiCandelo lama-35.
UZweni uthi kufuneka unyanzele ukuba uwachazelwe loo malungelo nokuba athotyelwe. Ukwathe amapolisa akafanelanga azicingele ukuba uyawazi.
Ziintoni ezisisiseko ofanele uzikhumbule xa ubanjiwe"
Ufanele ukhumbule ukuba unelungelo lokuncinwa ngemibuzo kukho igqwetha lakho. Wakulitsho igama nedilesi yakho, ungala ukunika ingxelo ngesityholo obekwa sona okanye ukuchaza okwenzekileyo nakubani na.
Kungenjalo ungakhetha ukuphendula imibuzo okanye ukusayina iingxelo ezifungelweyo.
Amagosa omthetho akanako ukukunyanzela okanye akugrogrise ukuze uphendule imibuzo yawo kwaye akanakukuthembisa ukukuthobela isigwebo xa uvuma ukunika ingxelo ebhaliweyo okanye ukuchaza ngomlomo okwenzekileyo.
Usiwa nini enkundleni xa ubanjiwe"
Kufuneka usiwe okokuqala emantyini emva kweeyure ezingama-48 ubanjiwe kodwa ezo yure aziquki neempela-veki neeholide. Uselishweni ke xa ubanjwe ngoLwesihlanu.
Ngomhla wokuqala uxelelwa izityholo otyatyekwa zona. Kwenziwa nesigqibo sokuba ugcinwe entolongweni na, okanye ukhutshwe ngomyalelo okanye unikwe ibheyile kusini na.
Ungangabuzwa ukuba uyazivuma na okanye uyaziphika izityholo ngemini yokuqala. Akulunganga ukuvuma okanye ukuphika izityholo ungekabonani negqwetha. Xa ungenalo, cela ityala limiselwe omnye umhla de ulifumane.
Kuthiwani xa ungenayo imali yegqwetha"
Xa ungenayo imali yokuzifunela elakho igqwetha umantyi ukucebisa ukuba uqhagamshelane neLegal Aid Board ejonga ukuba ukufanele na ukunikwa igqwetha likarhulumente.
Zonke iinkundla zine-ofisi ejongene naloo nto.
Xa uthetha negqwetha akubalulekanga ukuba ulenzile na ityala kulo, eyona nto ibalulekileyo kulo kukuba inkundla iza kubufumana na ubungqina bokuba ityala ulenzile.
Xa igqwetha lakho lisithi livume ityala, fumana uluvo lwesibini!
Kuthetha ukuthini ukukhululwa ngebheyili"
Umntu unikwa ibheyile ukuze akhululwe entolongweni emva kokuba ehlawule imali ebekwe yinkundla.
Nazi izinto eziqwalaselwa ngaphambi kokunikwa ibheyile: ubuzaza betyala, amathuba okufunyanwa unetyala, amathuba okuphazamisa amangqina enkundla namatyala okhe wawagwetyelwa ngaphambili, ukuba unayo na idilesi esisigxina, unayo na impahla engasukiyo njengomzi, ukuba luphi usapho lwakho, unako na ukuqhwesha kweli lizwe (njengokuba nephaspoti yeliny' ilizwe), nokuba kunokwenzeka na ungayithobeli imiqathango yebheyili yakho.
Zonke ezi zinto zithetha ukuba uya kuphoswa ngumdlalo webhola obufuna ukuwubukela ngaphambi kokuba uncede umhlobo akhululwe kwizisele zamapolisa! [x]
BONA XHOSA - September 2007
Kwenzeka ntoni xa
ubanjiwe"
Sonke sikhe sibenawo umfanekiso-ngqondweni wethu sibanjiwe kodwa sibe singophulanga mthetho. Athini amalungelo akho xa ubanjiwe" Ungalindela ukuba kwenzeke ntoni kuwe" Ube ufanele uye nini enkundleni emva kokubanjwa"
kubhale uTEDDY GOMBA
