﻿






UMPHANDLE|UBOMI BAKHO|IMIBA|USHICILELO |IZALATHISO |URHULUMENTE|IITHENDA|IMISEBENZI





English
|
Afrikaans
|
Malunga
|
Qhagamshelana
|
Uncedo
|
Funa nzulu  |



 





Umphandle > Ushicilelo > IMigaqo-nkqubo > W &gt uMgaqo-nkqubo Weelwimi weNtshona Koloni

uMgaqo-nkqubo Weelwimi weNtshona Koloni





Icandelo Lweelwimi (iSebe Lemicimbi Yenkcubeko Nemidlalo, uRhulumente Wephondo leNtshona Kapa)

IKomiti yeeLwimi yeNtshona Koloni



ISISHWANKATHELO


Emva kweminyaka emihlanu yokusebenzisana namanye amaqumrhu noluntu, iKomiti Yeelwimi yeNtshona Koloni iwuqoshelisile uMgaqo-nkqubo Weelwimi waseNtshona Koloni, ongowohlobo lokuqala eMzantsi Afrika. Lo mgaqo-nkqubo uya kunceda ekudalweni kombono weKhaya Lethu Sonke kweli phondo ngokuqinisekisa ukulingana ngokwesimo nangokusetyenziswa kweelwimi ezintathu ezisetyenziswa ngokusesikweni kweli phondo: osoBhulu, isiNgesi nesiXhosa. Ukwaxhasa ze uphakamise ulwimi lwabantu abangevayo lwaseMzantsi Afrika, olwamaKhoi nolwaBathwa kwakunye nezinye iilwimi zoMzantsi Afrika ezisetyenziswa ngokusesikweni. Lo mgaqo-nkqubo wawiswa yipalamente yephondo ngenyanga yeSilimela ngo-2004.




2

UMGAQO-NKQUBO WEELWIMI WASENTSHONA KOLONI

kwinyanga yeSilimela ka-2001

Uqulunqwe yiKomiti yeeLwimi yaseNtshona Koloni, ibhodi egunyaziswe ngurhulumente wephondo laseNtshona Koloni.
1. IINJONGO

Ukuphumeza

* ICandelo 6 no-9 oMgaqo-siseko weRiphabliki yoMzantsi Afrika (uMthetho 108 ka-1996);
* ICandelo 5 loMgaqo-siseko waseNtshona Koloni (uMthetho 1 ka-1998);
* UMthetho weeLwimi weNtshona Koloni (uMthetho 13 ka-1998)
* UMthetho wePan South African Language Board (uMthetho 59 ka-1995)
* UMgaqo-nkqubo weeLwimi kaZwelonke (2003)
* Inkqubo IBatho Pele ukukhulisa nokwabelaba ngeKapa;
* IKapa elihlumayo, inkqubo-qhinga yophuhliso lweNtshona Koloni;
* Ikhwelo loRhulumente woMzantsi Afrika lwentsebenziswano kwimicimbi yoluntu
* Uphuhliso loqoqosho lwephondo nolukazwelonke.

2. IINJONGO

2.1 Ukukhuthaza ukusetyenziswa kweelwimi ezintathu zaseburhulumnteni zeNtshona Koloni, ezisisiBhulu, isiXhosa nesiNgesi ngurhulumente wephondo nowengingqi beNtshona Koloni;

Ukuphakamisa inqanaba nokuphucula ukusetyenziswa kwezo lwimi bezingathathelwa ngqalelo ngaphambili nezazisaya kusetyenziswa ngabantu beNtshona Koloni, njengelwiimi zesiKhoi nezesiSan;

Ukuqinisekisa ukuba iNtshona Koloni likhaya elikhathalele wonke umntu ngokukhuthaza ukusetyenziswa kweelwimi ezininzi;

Ukuxhasa iphulo leBatho Pele lokukhonza abantu ngokungenamkhethe ngokukhuthaza ukufikeleleka ngokulinganayo kwiinkonzo neenkqubo zoluntu ngokususa imiqobo kunxibelelwano kungenjalo imiqobo yolwimi;

Ukuqinisekisa ukulinganiswa kweelwimi ezintathu zeNtshona Koloni njengoko kumisiwe ngumgaqo-siseko;

Ukuxhobisa kwanokubeka endaweni abo bantu iilwimi zabo bezingananzwanga ngaphambili;

Ukuphelisa ukungananzwa kolwimi lwesiXhosa kwiinkonzo zoluntu ngokwenza izibonelelo ezijoliswe ekuphuculeni nasekuphuhliseni ulwimi kwanokwazisa abantu ukuba olu lwimi lolunye lweelwimi ezisemthethweni;

Ukuqinisekisa ukuhlonitshwa nokukhuselwa kwamalungelo olwimi abantu beNtshona Koloni, ke ngoko kunqandwa ukusetyenziswa kwalo naluphi ulwimi kucalu-calulo lwabantu ngokwezini, ngokobuhlanga, ngokomgangatho, ngokweminyaka, ngokwenkolo, ngokwenkcubeko nangotyekelo ngokwesondo, okanye ulwimi olukhuthaza ubundlobongela;

Ukuqinisekisa ukuba kukho intsebenziswano kwimicimbi yoluntu kwanokuphucula ubudlelwane ngokuphuhlisa ukwahluka kweelwimi;

Ukuphuhlisa nokuqinisekisa ukuhlonitshwa kwezinye iilwimi ezisemthethweni ngokuba negalelo kwiKapa elihlumayo, ngokunika uqeqesho neenkonzo ngeelwimi eziqondwayo ngamaqela athetha iilwimi ezahlukileyo;

Ukukhuthaza nokuqinisekisa ukuhlonitshwa kwezinye iilwimi ezisemthethweni (ezinjengesiSotho) neelwimi zemveli zeNtshona Koloni;

Ukwazisa abantu ngeemfuno zabantu abangamahomba eendlebe;

Ukuphuhlisa izibonelelo zokusetyenziswa kolwimi ngokuxhasa nangokwenza ukuba kubenakho ukuqeqeshwa iingcali zolwimi.

Ukukhuthaza ukusetyenziswa kolwimi olufikelekayo kubo bonke abantu

3. AMALUNGISELELO OMGAQO-NKQUBO WOKUSETYENZISWA KWEELWIMI EZISEMTHETHWENI ENZIWA NGURHULUMENTE WEPHONDO

Iilwimi ezisemthethweni zePhondo sisiBhulu, isiXhosa nesiNgesi. Ezi lwimi zingasetyenziswa kwiingxoxo nakwezinye iinkqubo zePalamente neekomiti zayo zePhondo laseNtshona Koloni. IPalamente yaseNtshona Koloni mayenze amalungiselelo eenkonzo zokutolika nokutolikela kwiilwimi ezintathu zaseburhulumenteni ngexesha lengxoxo kwiPalamente yePhondo nakuzo naziphi iikomiti zayo. Makwenziwe amalungiselelo okutolikela kulwimi lokuthetha ngezandla apho kukho imfuneko.

Ingxelo yaseburhulumenteni yeengxoxo zePalamente yePhondo mayigcinwe ngolwimi lwaseburhulumenteni ebekuxoxwa ngalo. Inguqulelo yawo nawaphi amacandelo engxelo eguqulelwe kulo naluphi ulwimi lwaseburhulumenteni, malwenziwe nguSosiba wePalamente yePhondo, ngexesha elamkelekileyo emva kwengxoxo.

Lonke uwiso-mthetho, iingxelo nezigqibo zaseburhulumenteni zePalamente yePhondo neekomiti mazibekho kwiilwimi ezintathu zaseburhulumenteni. IPalamente ingenza amalungiselelo okuba uwiso-mthetho, iingxelo nezisombululo zaseburhulumenteni zenziwe ngolwimi olunye lwaseburhulumenteni zize zenziwe zibekho nakwezinye iilwimi ezimbini zaseburhulumenteni ngexesha elamkelekileyo.

Umthetho oyilwayo owaziswa kwiPalamente yePhondo mawuthi usaziswa ube ubhalwe ngeelwimi zaseburhulumenteni ezimbini ubuncinane. Makusekwe inkqubo yokubolekisana ngokulinganayo kwiilwimi ezintathu zaseburhulumenteni zephondo. USosiba wePalamente makagcine irejista kwindawo enye ukuze kulawulwe ukubolekisana kwimiqulu yemithetho eyilwayo owaziswa kwiPalamente yePhondo.

Isaziso sengxoxo okanye isaziso esingafuni kuxoxwa kwiPalamente yePhondo masenziwe sibekho ngazo zontathu iilwimi zaseburhulumenteni. IPalamente yePhondo ingenza amalungiselelo okuba isaziso sengxoxo sibhalwe ngolwimi olunye lwaseburhulumenteni, uguqulelo lolwimi lubekho emva kwexesha elamkelekileyo kwezinye iilwimi ezimbini zaseburhulumenteni.

4. IZAZISO NEZIBHENGEZO ZASEBURHULUMENTENI

Zonke izaziso ezikhutshelwa ukwazisa abantu ngurhulumente wephondo mazikhutshwe ngesiBhulu, isiXhosa nesiNgesi. Ekwenzeni oku urhulumente wengingqi makaqaphele iilwimi ezikhethwa ngabahlali beendawo zabo.

Zonke izaziso nezibhengezo zaseburhulumenteni ezipapashwa kwiGazethi yePhondo nguRhulumente wePhondo mazishicilelwe ngesiBhulu, isiXhosa. nesiNgesi. Xa zishicilelwa kwamanye amaphephandaba, kwanele ukushicilela la maxwebhu, izaziso nezibhengezo ngolwimi elingalo iphephandaba ekupapashwa kulo. Ukuba akukho phephandaba lishicilelwa ngolwimi oluthile, ezi zaziso okanye izibhengezo mazishicilelwe ngolo lwimi lwaseburhulumenteni kwelinye iphephandaba.

5. UNXIBELELWANO NEENKONZO EZIJOLISWE KUWONKE-WONKE

Naliphi ilungu okanye iziko lephondo okanye urhulumente wengingqi kunxibelelwano olubhaliweyo nolungabhalwanga lalo noluntu,nasekunikeni kwalo iinkonzo zoluntu, maliqinisekise ukuba oku kwenziwa ngendlela efanelekileyo, ngoncedo lweetoliki nabaguquleli beelwimi, nezinye iindlela zobugcisa ezinjengokupapashwa kwenkqubo ekumabonakude ngolunye ulwimi kunomathotholo nokubhala inguqulelo yokuthethwayo kumabonakude, nakuluphi olunye lweelwimi zaseburhulumenteni zaseNtshona Koloni, oku kuxhomekeke kwiimfuno zelungu okanye amalungu abahlali babo.

5.2 Naliphi ilungu loluntu lwaseNtshona Koloni linakho:

ukusebenzisa naluphi kwezi lwimi zintathu zaseburhulumenteni kunxibelelwano lwalo naliphi iziko lePhondo okanye uRhulumente wengingqi, ze

kuncedwe nangaluphi na olunye lweelwimi ezintathu zaseburhulumenteni kumaziko ePhondo naworhulumente weNgingqi apho kukho imfuneko ebonakalayo yonxibelelwano neenkonzo ngolo lwimi okuxhomekeke kwiimfuno nokukhethwa luluntu, kungalindelwa ukuba iziko elichaphazelekayo linxibelelane kwaye linike iinkonzo ngolo lwimi, oku kuya kwenziwa ngokwemiqathango yoMgaqo-nkqubo woLwimi weMfundo kaZwelonke.


Kumbandela wonxibelelwano olubhaliweyo phakathi kukaRhulumente wePhondo noweNgingqi nabemi, ulwimi olukhethwa ngabahlali luya kusetyenziswa. Ukuba uRhulumente wePhondo noweNgingqi uqala unxibelelwano, ulwimi lwabahlali abancedwayo, njengomthetho luya kuqinisekisa iilwimi eziya kusetyenziswa. Oku kuya kuxhomekeka kuphicotho lokuthethwa kolwimi (language audit) oluthi lwenziwe ngamaxesha athile, ushicilelo lukaRhulumente wePhondo noweNgingqi luya kukhutshwa ngolwimi okanye ngeelwimi zabemi abancedwayo.

Unxibelelwano lukaRhulumente wePhondo noweNgingqi namazwe aphesheya luya kuba ngesiNgesi okanye ngolwimi olukhethwa lilizwe elichaphazelekayo.

UNXIBELELWANO LWANGAPHAKATHI

Amaqela karhulumente wephondo nawengingqi makavumelane kumasebe awo awohlukileyo ngeelwimi ezisetyenziswa kunxibelelwano lwangaphakathi kwisebe, naphakathi kwalo namanye amasebe, makubekho umthetho-siseko oqinisekisa ukuba akukho mntu uya kuthintelwa ekusebenziseni ulwimi alukhethayo, nangaliphi ixesha.

Amaqumrhu karhulumente wephondo nowengingqi makavumelane kumasebe awo awohlukileyo ngeelwimi eziya kusetyenziswa kunxibelelwano lwangaphakathi olubhaliweyo nonxibelelwano ngekhompyutha, kwisebe naphakathi kwamasebe, xa zonke iinzame ezenziweyo zenziwe ngendlela eya kwenza zihlangabezane nomgaqo osekelwe ukusetyenziswa kolwimi.

URHULUMENTE WENGINGQI

Oorhulumente beengingqi mabaqaphele ukuba ukusetyenziswa kolwimi nokukhethwa ngabemi babo ngokwemiqathango yomgaqo-nkqubo wolwimi wephondo onika ithuba lokusebenzisa ulwimi.

Ekuqinisekiseni ukusetyenziswa kolwimi nezinto ezikhethwa ngabemi, oorhulumente bengingqi, kufuneka bathethane nabemi bendawo leyo iphantsi kwabo, bekwaphuhlisa, bephumeza, kananjalo bapapashe imigaqo-nkqubo yeelwimi.

ICANDELO LABUCALA

URhulumente wePhondo noweNgingqi baya kukhuthaza bacebise amashishini abucala ukuba aphuhlise kwaye aphumeze imigaqo-nkqubo yawo yeelwimi evumelana nenkqubo yoMgaqo-nkqubo woLwimi wePhondo, bawaxhase kananjalo ekwenzeni oko.

Urhulumente wephondo noorhulumente beengingqi baya kwenza imigudu yokuphuhlisa ezona lwimi zibalulekileyo kurhwebo nokhenketho, umzekelo isiJamane, isiFrentshi, isiJapani njalo njalo. Urhulumente wephondo norhulumente weengingqi uya kucebisa imibutho engeyo karhulumente ekwenzeni oko, umzekelo ukucwangcisa nokuqulunqa umgaqo-nkqubo.

IIMPAWU EZALATHA INDLELA

Apho iqumrhu okanye iziko likarhulumente wephondo okanye weengingqi zisebizisa iibhodi ukwalatha ii-ofisi okanye iindawo zalo ezenza izinto ezithile, ezo bhodi zalathayo mazibhalwe ngeelwimi ezintathu zaseburhulumenteni zaseNtshona Koloni. Makusetyenziswe iilwimi ezintathu zaseburhulumenteni ngokulinganayo kwiimpawu ezalatha indlela ezingeyo nxalenye yezo ze-RTRN. Kumbandela wamagama ezitalato zengingqi, makuthathelwe ingqalelo abemi bengingqi. Izakhiwo ezithile zikarhulumente wenginqqi njengee-ofisi zikamasipala, iikliniki zempilo namathala eencwadi ziya kwalathwa ngeelwimi ezintathu ngawo onke amaxesha.


1xa kuthethwa ngoRhulumente wePhondo kuthethwa ngemisebenzi yesigqeba, yowiso-mthetho, yokujongana nomthetho neenkundla kwakunye nolawulo lukarhulumente ephondo.





This content also available in English | Hierdie inhoud is ook beskibaar in Afrikaans

YAYAMENE

* IKomiti yeeLwimi yeNtshona Koloni (IKomiti)



Umxholo okweli phepha wagqibela ukuhlaziywa nge- 28 uSeptemba 2005



Ingaba kukho nto ungayiqondiyo kwiintetho zaseburhulumenteni



| IMIBUZO? Sibuze nje wena: questions@capegateway.gov.za



Isigama Esinokusetyenziswa | uMgaqo-nkqubo Wemfihlelo | Ilungelo Lobunini







I-Cape Gateway yinkonzo karhulumente ejoliswe kubemi beNtshona Koloni, ebonelela ngolwazi ngorhulumente wedolophu, owephondo nowesizwe





