Buthano ?a Lushaka

PHALAMENNDE YA AFURIKA TSHIPEMBE

Phalamennde i na Nn?u mbili, Buthano ?a Lushaka na Khoro ya Lushaka ya Mavun?u.


BUTHANO ?A LUSHAKA (NA)

Buthano ?a Lushaka ?i khethiwa mi?waha mi?ani mi?we na mi?we kha khetho dza lushaka.
Nga tshifhinga tsha khetho, vhakhethi vha nanga muthu ane vha mu takalela sa muimeli wavho nga u khetha mahoro a po?itiki ane vha a funa.


MUSHUMO WA BUTHANO ?A LUSHAKA

Buthano ?a Lushaka ?i na maan?a a ndayotewa a:

Mushumo wa u sika milayo
Mu?we wa mishumo mihulwane ya Buthano ?a Lushaka ndi u sika milayo ine shango ?a vhuswa ngayo.
Buthano ?a Lushaka ?i livhisa Milayotibe kha Komiti uri i sedziwe nahone ?i ita khanedzano nga ha Milayotibe.
Buthano ?a Lushaka ?i nga phasisa, ?a landula kana ?a livhisa Milayotibe murahu kha Komiti  uri hu vhe na u isa phan?a na therisano.

Mushumo wa vhulavhelesi
Phalamennde i na vhu?ifhinduleli ha u ?ola nga vhuronwani, u sedza na u lavhelesa mushumo wa muvhuso kana ?i?we davhi ?a Muvhuso, ho sedzwa u thoma u shuma ha milayo, u shumiswa ha mugaganyagwama na u tevhedzwa ha Ndayotewa.

Phalamennde i ita uri Khorondanguli i vhe na vhu?ifhinduleli nga u phasisa mugaganyagwama, nga u vhudzisa mbudziso dza phalamenndeni, u vha na khanedzano dza phalamenndeni nga ha mafhungo a ndeme na nga u ?ea makumedzwa na u voutha kha makumedzwa a yelanaho na mushumo wa muvhuso.

U Khetha Muphuresidennde
Buthano ?a Lushaka ?i na maan?a a ndayotewa a u khetha Muphuresidennde wa Afurika Tshipembe u bva kha Mira?o ya?o.


KUVHUMBELWE KWA BUTHANO ?A LUSHAKA

Buthano ?a Lushaka ?o vhumbwa nga Mira?o ya Phalamennde ya 400 yo tou khethwaho.
Mira?o ya Buthano ?a Lushaka vha khethiwa hu tshi tevhedzwa maitele a vhidzwaho u pfi vhuimeli ha ndivhanele.
Phan?a ha khetho, ?ihoro ?i?we na ?i?we ?i vha na mutevhe wa vhonkhetheni u ya nga thevhekano ya u ?o?ea havho. Vhonkhetheni avha vha ?o nangwa u ya nga ndivhanele ya tshivhalo tsha vouthu tshine ?ihoro ?a dzi wana kha khetho. Sa tsumbo, arali ?ihoro ?a wana hafu ya vouthu, ?i ?o vha na hafu ya madzulo kha Buthano ?a Lushaka.



VHAFARAOFISI VHA BUTHANO ?A LUSHAKA

 Vhatshimbidzi
Kha dzulo ?a u thoma ?a Buthano ?a Lushaka, Mira?o ya Buthano ?a Lushaka vha khetha Mulangadzulo na Mufarisa Mulangadzulo vhane vha vhidzwa sa Vhatshimbidzi vha Nn?u.
 Vhatshimbidzi vho ?ewa maan?a a u tshimbidza mafhungo a Buthano ?a Lushaka.
Mulangadzulo na Mufarisa Mulangadzulo vha Phalamennde vha tshimbidza mi?angano ya Buthano ?a Lushaka.
Vha vhona uri Mira?o ya Phalamennde vha amba vho vhofholowa, fhedzi vha tshi tevhedza milayo ya Nn?u.


Vhadzulatshidulo vha Nn?u
Milayo ya Nn?u i lugisela uri Vhadzulatshidulo vha Nn?u vha thuse Vhatshimbidzi kha u ita mishumo yavho. Vhadzulatshidulo vha Nn?u vha nga ?o?ea uri vha tshimbidze madzulo a Nn?u.

Mishumo ya Vhadzulatshidulo vha Nn?u i katela u:
Konanya mishumo ya Komiti
Dzudzanya mivhigo nga ha mulayo
Konanya mishumo ya vhulavhelesi ya Komiti
?etshedza thikhedzo ya po?itiki na ya maano a vhu?ali kha Vhatshimbidzi.

Zwimebi Zwihulwane
?ihoro ?a po?itiki ?i?we na ?i?we ?i re kha Buthano ?a Lushaka ?i khetha Tshimebi Tshihulwane tshine tsha ?o tshimbidza mafhungo a?o.
Zwimebi zwi ?hogomela Mira?o ya mahoro azwo.

Murangaphan?a wa Mushumo wa Muvhuso
Muphuresidennde u ta Murangaphan?a wa Mushumo wa Muvhuso ane a shuma na vhafaraofisi vha Nn?u dzothe.
Murangaphan?a wa Mushumo wa Muvhuso u na vhu?ifhinduleli ha u ?hogomela madzangalelo a Khabinethe na mushumo wa Muvhuso kha Phalamennde.
Murangaphan?a wa Mushumo wa Muvhuso u vhona uri Mira?o ya Khabinethe vha a ita vhu?ifhinduleli havho ha phalamenndeni.


KOMITI DZA BUTHANIO ?A LUSHAKA

Mushumo munzhi wa Buthano ?a Lushaka u vha hone kha Komiti.
Komiti dza Buthano ?a Lushaka dzi vhidzwa u pfi ndi Komiti dza u ?o?isisa, u vhiga na vhulavhelesi dza Buthano ?a Lushaka.
Mushumo wa komiti i?we na i?we u yelana na muhasho wa muvhuso. Sa tsumbo, Komiti ya u ?o?isisa, u vhiga na vhulavhelesi ya Buthano ?a Lushaka ya Mbambadzo na N?owetshumo i shuma na mafhungo o?he a kwamaho Muhasho wa Mbambadzo na N?owetshumo.
Komiti i?we na i?we i na Mudzulatshidulo u itela u tshimbidza zwavhu?i mushumo wayo.
Komiti dza u ?o?isisa, u vhiga na vhulavhelesi dza Buthano ?a Lushaka dzi na vhu?ifhinduleli ha u rera, u hanedzana na u khwinisa Milayotibe.
Komiti dzi nga vha na Vhupfiwa nga Vhathu nga ha milayo kana mafhungo a yelanaho na mulayo.
Komiti dzi dovha hafhu dza vha na vhu?ifhinduleli ha vhulavhelesi na u sedza mushumo wa mihasho ya muvhuso.



U DZHENELA HA TSHITSHAVHA

U ya nga Ndayotewa, Phalamennde i na vhu?ifhinduleli ha u dzhenisa tshitshavha kha u sika milayo na kha ma?we miaitele a Phalamennde.
Komiti dza u ?o?isisa, u vhiga na vhulavhelesi dza Buthano ?a Lushaka dzi na vhu?ifhinduleli ha u vhudzisa mihumbulo kha mira?o ya tshitshavha u itela u wana mahumbulwa nga ha Mulayotibe kana u pfa kuhumbulele kwavho nga ha mafhungo a re a ndeme kha lushaka.
Tshitshavha tshi ?u?uwedzwa u dzhenela nga mafulufulu kha matshimbidzele musi Komiti dzi tshi vha na Vhupfiwa nga Vhathu.
Vhathu kana zwigwada na vhone vha a ?u?uwedzwa u ?etshedza mihumbulo yavho nga u tou ?wala kana nga  tou amba nga ha mafhungo a vha vhilaedzaho.
Mira?o ya tshitshavha vha na pfanelo ya u dzhenela kha maitele na mishumo zwa Phalamennde nga u:

•    Dzhenela mi?angano ya Komiti dza u ?o?isisa, u vhiga na vhulavhelesi 
     dza Buthano ?a Lushaka.
•    Kwamana na Mira?o ya Phalamennde vha shumaho kha Buthano ?a  
     Lushaka u vhudzisa nga ha kana u humbela mafhungo nga ha mushumo  
     wavho Phalamenndeni.
•    Dzhenela kha Vhupfiwa nga Vhathu vhu itwaho nga Komiti dza u 
     ?o?isisa, u vhiga na vhulavhelesi dza Buthano ?a Lushaka. 
•    U thetshelesa khanedzano dza dzulo ?ihulwane kha Nn?u, sa tsumbo,  
     Vouthu ya Mugaganyagwama.
•    ?etshedza Phalamennde Phethisheni nga ha mafhungo ma?we na   
     ma?we a vha vhilaedzaho. Phethisheni dzi livhiswaho kha 
     Phalamennde dzi tea u vha na thikhedzo ya Mura?o wa 
     Phalamennde.


Yo Bveledzwa nga Ofisi ya Pfunzo ya Tshitshavha 
Tshumelo dza Vhudavhidzani dza Phalamennde
YO ?U?UWEDZWA NGA VHATHU

www.parliament.gov.za
P.O. Box 15, Cape Town, 8000
Lu?ingo:	(021) 403 3341
Fakisi:	(021) 403 3303

Bambiri i?i ?i wanala nga nyambo dzo?he dza tshiofisi dza Afurika Tshipembe.
