Ndzi tsakela ku khensa kuva mi hi lombe ndleve . 
Ndzi ehleketa leswaku i mhaka ya kahle . 
Ha ha ri na ndlela yo leha kuyi famba . 
Leyi i mhaka ya nkoka swinene . 
Leyi a hi yona mhaka . 
Hi tshembha leswaku hi ta swi kota ku endla sweswo . 
Leswi a swi fanelangi ku pfumeleriwa kuya emahlweni . 
Kambe sweswo a swi ringanangi . 
Leswi hi leswi hi faneleke ku swi endla . 
Matsalana-Jenerali wa Nhlangana wa Matiko . 
Eka leswi , ndzi ta tsakela ku kombisa leswi landzelaka : 
I swo tala leswi faneleke ku endliwa . 
Kuna swo tala leswi faneleke ku endliwa . 
Kambe hina ndlela yo leha ku yi famba . 
Leswi hi swona hi lavaka ku swi endla . 
Ndzi lava kuva ndzi ku khensa swinene . 
Eka Nhlangano wa Matiko . 
Tiko xidzi . 
Seketela ntirho wa Khoto ya Vugevenga ya Matiko ya tinxaka . 
Ntwanano eka ku Herisa Tinxaka Hinkwato ta Xihlawuhlawu ehenhla ka Vamanana . 
A hi nchumu wo fana . 
Naswona hi tshembha leswaku leswi swi ta endliwa . 
Kambe leswi a swi enelangi . 
Kutani , hi ta tsakela kuva hi ku khensa swinene . 
Leswi a swi amukeleki . 
Leswi a swi nge pfumeleriwi kuya emahlweni . 
Hi ta swi kota ku swi endla . 
Sweswo a swi amukeleki . 
Ndzi tsakela ku khensa hinkwavo lava ngheniseke xandla eka endlelo leri . 
Va lava kuva xiphemu xa xitshunxo . 
Eka khansele . 
Hi hava switirhisiwa ku endla tano . 
I mhaka yo sungula yeleyo . 
I mhaka yo tika swinene . 
Xana hi nga endla yini ? 
Kuna vonelo ro lulamisa . 
Sweswo hi leswi swi faneleke kuva swona . 
Swiyenge swa mani na mani na swo tiyimela . 
Kutani leswi hi swona hi faneleke ku swi endla . 
Sweswo i masungulo ya voko ra nawu . 
Leswi hi swona hi swi lavaka . 
Dyondza eka un'wana . 
Hinkwavo ka vona . 
Hambiswiritano , leswi a swi enelangi . 
Hi sweleswo , vamanana na tinjhngha , inkomu hu ndzi nyika ndleve. 
I ntiyiso wolowo . 
Swi nga ri na mhaka , hi le ndleleni ya kahle . 
Ndzi ku navelela ku humelela kwihi na kwihi . 
U na ntirho wa nkoka ku wu endla eka leswi . 
Ku hava . 
Leswi a swi amukeleki . 
Kambe a swi helelangi . 
Sweswo a swi amukeleki . 
Sweswo swi humelerile . 
A swi tano . 
Xiyenge xa vurimi . 
Kambe sweswo a swi enelangi . 
Rero i goza ra nkoka swinene . 
Sweswo swi nga endliwa . 
Xiyimo eka xifundzantsongo xa Great Lakes . 
Ku hava ntiyiso . 
Ku hava lexi nga le kule na ntiyiso . 
Sweswi i nkarhi wo endla . 
Vuhlayiseki entirhweni . 
Xihlawuhlawu Ehenhla ka Vamanana . 
Ndzi ku navelela hinkwaswo swa kahle . 
Leswi a swi humelelangi . 
Ndzi tsakile hi mbuyelo wa nandzu . 
Hambiswiritano , a swi vi hi ndlela leyi nkarhi hinkwawo . 
I mali yo tala yeleyo . 
Ku kula a hi makumu hi koxe . 
Swi helerile sweswo . 
Xana hi fanele ku endla yini ? 
Kutani i yini xi fanele ku endliwa ? 
Swa koteka . 
Inkomu eka nkarhi wo vulavula na wena namuntlha . 
Leswi i ntiyiso . 
Ndzi rhandza ku mi khensa hinkwerhu ka n'wina . 
Ndzi mi khensa swinene , vamanana na vatatana . 
A hi swi tiva sweswo . 
Sweswo swi kahle . 
Na ku yisa emahlweni . 
Kutani mhaka leyi i yo tika . 
Leyi i mhaka yo vilerisa . 
Xana swi vula yini leswi ? 
Naswona hi taya emahlweni hi endla tano . 
Va na xiphemu xa xona . 
Ndzi tsakela ku khensa hinkwavo lava ngheniseke xandla eka njhekanjhekisano lowu . 
Hambiswiritano , hi fanele ku leteriwa hi voko ra nawu no hlonipha timfanelo ta ximunhu . 
Leswi a swi humelelangi . 
Leswi a swi twali . 
Leswi , entiyisweni , a swi enelangi . 
Riphabliki ra Ireland . 
Leswi a hi ku landzelerisa ntiyiso wa xiyimo . 
Sweswo hi leswi ndzi lavaka ku swi tiva . 
Kambe ka hari na xiphemu xo antswisa . 
Ndzi na vonelo ra leswaku hi kote ku nghenisa xandla . 
U endle ntirho wa kahle . 
Lowu i nkarhi wa nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku i goza ra kahle swinene . 
Leri humelelaka . 
Leswi swi ta endliwa . 
Ku hava ku kanakana hi leswi . 
Ku hava ntiyiso eka leswi . 
Vaakatiko hinkwavo va na mfanelo yo vhota . 
I ndzima yihi leyi endliweke mayelana na leswi ? 
Leswi swi hi ndlela leyi swi faneleke kuva ja yona . 
Xana swi vula yini leswi ? 
Loko swi ri tano , ndza tisola . 
Leswi swi vangiwa hi swivangelo swo karhi . 
Naswona ndzi ehleketa leswaku hi endla swona . 
Ndza mi khensa eka nkarhi lowu . 
Inkomu nakambe . 
Ndzima ya kahle yive yi endliwile mayelana na leswi . 
Nchumu wun'we wo hetelela . 
I swa nkoka leswaku hi laha namuntlha . 
Swo tala swa ha lava ku endliwa . 
Yi vumbiwa hi Varhangeri va Mfumo wa matiko ya vuxirho . 
Ku tumbuluxiwa ka Makete wo Fana . 
Leyi i mhaka . 
Ha mi khensa hinkwerhu . 
Hi leswi hi swi endlaka namuntlha . 
Wolowo i ntiyiso . 
Yuropa endzhaku ka Nyimpi ya Misava ya Vumbirhi . 
Naswona sweswo swi vuriwile . 
A swi si lulamisiwa . 
Goza hi goza . 
Hinkwaswo swi le ka ku tsakela ka hina . 
A swi tano . 
Ndzi tshembha leswaku hi nga swi kota naswona hi nga endla swo tala . 
Hi sayinile Ntwanano eka ku Herisa Tinxaka Hinkwato ta Xihlawuhlawu ehenhla ka Vamanana . 
Leswi swiya hi leswi landzelaka : 
Leswi hi leswi hi kongomaka eka swona . 
Ku hava ndlela yin'wana . 
Lexi i xiyimo xa misava , naswona a xi nge pfumeleriwi kuya emahlweni . 
Holobyenkulu , ndzi rhandza kuva ndzi ku khensa eka nkarhi wo hlangana na wena . 
A swi hanyi . 
Naswona ndzi tshembha leswaku hi ta swi kota ku hatlisa . 
Hi ta vona loko u ri eka xiyimo xo endla tano . 
A ndzi nge cinci . 
Ku fana na sweswo . 
Leyi ku fanele kuva ndlela ya vutomi . 
Ndzi ehleketa leswaku ha ha ri emasunguleni ya njhekanjhekisabo . 
I swa nkoka ku lemuka leswaku : 
Kuna ndzima yo tala leyi endliweke . 
Ndzi tsakile ku vula leswaku hi le ndleleni . 
Kutani , hi fanele ku endla sweswo . 
Eku heteleleni , a ndzi ehleketi tano . 
I swa nkoka kuva hi kuma xitshunxo eka ntlimbano lowu . 
Leswi a hi swintshwa . 
Hinkwaswo leswi swi endliwile . 
Xiviko xi ta endliwa xi kumeka eka vaaki . 
Kambe kuna swo tala leswi nga endliwaka . 
Kambe hina mfanelo wova hi hambana . 
Naswona ndzi tshembha leswaku leswi hi swona swi humeleleke . 
Xana hi endla yini ? 
Leswi a swi nge xinxi . 
Ha ha ri na swo tala ku swi endla . 
Ku endleriwa vanhu va Zimbabwe . 
Timali leti ti kona eka matiko hinkwawo ya Nhlangano wa Yuropa . 
Ku hava ndlela yin'wana handle ka UN . 
Hiya eka mhaka leyi landzelaka . 
Leswi swi hoxekile . 
Leswi a swi fanelangi kuva hi ndlela leyi . 
Kuna nhlayo ya swivangelo eka leswi . 
Ndzi ve ndzi hundzisele xiyimo eka xiyenge xa rihanyo . 
Ndzima yo vonaka yi endliwile eka malembe laya hundzeke . 
Ku tirhisiwa ka swidzidziharisi . 
I nkateko kuva laha . 
Hi ta endla tano . 
Hi lava ku tiva vukulu bya xiphiqo . 
Nkwetlembetano eMiddle East wa hi khumbha . 
Lowu i ntirho wa nkoka eka vaaki . 
I yini leswi hi lavaka ku swi endla ? 
Hambiswiritano , swi tele ku tlula sweswo . 
Hambiswiritano , leswi a swi enelangi . 
Lexi i xikombelo . 
Xihlawulekiso xa vukorhokeri bya vaaki . 
Hi ku ehleketela vana . 
Hi langutele ku tirhisana na xiyenge xa vuteki bya mahungu . 
Matshalatshala ya ahle ya le ku endliweni ku lwisana na vusweti . 
E-e , a ndzi ehleketi leswaku i ntiyiso . 
Mali ya Tiko leyi Nghenaka . 
Kutani va kota ku : 
Loko swi nga ri tano , hikokwalaho ka yini ? 
Hikwalaho ndzi vutisaka . 
Ndza kanakana . 
Nxaxamelo wuya emahlweni . 
Ndza tsaka leswaku ndzima yi le ku endliweni . 
Naswona hi tshembha leswaku swi nga endleka . 
Hi fanele ku yimela nkarhi lowu taka . 
Kutani hi ta endla yini ? 
Ku hava ndlela yin'wana ha swi tsakela kumbe a hi swi tsakeli . 
Kutani hi yona mhaka ya makanelwa . 
Hi langutele ku simekiwa ka masungulo lawa . 
U nga vona ndzima leyi endliweke . 
Mayelana na leswi : 
Timali ti vekewe etlhelo hi xikongomelo lexi . 
Swo tala swa ha lava ku endliwa . 
Namuntlha , a swa ha ri tano . 
Hi le ka endlelo ro kanela ntwanano na United States . 
Xiyenge xa vuteki bya mahungu xi na xandla xa nkoka ku xi nghenisa . 
I mhaka ya xihatla . 
Ndza n'wi khensa . 
Masungulo ya endliwile . 
Naswona hi yin'wana ya minkateko . 
Nsirhelelo wa vuhlayiseki bya vaaki vahi na vahi . 
Nkarhi lowu nga kona . 
Inkomu swinene eka nkarhi lowu . 
I xiphemu xa kahle xa ntirho . 
Hi swi endlile sweswo . 
Mfumo hi woxe a wu nge swi koti ku endla leswi . 
Swi le rivaleni . 
Ndzi ehleketa leswaku i ku hambana . 
A ndzi lava kuva xiphemu xa endlelo . 
Hi nga swi endla sweswo . 
Vo tala va hina va le ka xiyimo xo endla leswi . 
Kambe kuna ntirho lowu faneleke ku endliwa . 
Wu kombisa leswaku hi le ndleleni leyi faneleke . 
Nkombiso lowu i goza ra nkoka eka tlhelo leri faneleke . 
I ndlela yo leha ku yi famba . 
Hi le rivaleni leswaku hi lava ku cinca xiyimo . 
Ku tiyisisa ku lwisana na vukungundzwana . 
Hi ta yisa emahlweni ku valanga xiyimo kusuhi . 
Kutani i yini xiphiqo ? 
Leswi swi fanele ku yima . 
Swi le rivaleni leswaku lowu i ntirho lowukulu . 
Antswisa nkoka wa dyondzo na vuleteri . 
Tlakusa mafumelo ya kahle na voko ra nawu ; 
Nkandziyiso wa Xiviko wu le mavokweni ya Khomixini sweswi . 
Hakunene i swa nkoka leswi loko hi lava ku fikelela swikongomelo . 
A nga swi tivi leswi a faneleke ku swi endla . 
Wa swi tiva sweswo . 
Ku akiwa ku ta hetisiwa emakumu ka lembe leri taka . 
Ndzi ehleketa leswaku i ntiyiso . 
I vonela ra mina leswaku xiyenge xa vuteki bya mahungu xina xiphemu xa nkoka eka ku endlelo leri . 
Na yona , entiyisweni , minhlangano yo yimela vatirhi . 
Tshineta xitshunxo eka xiphiqo . 
Ndzi tshembhela eka vumundzuku bya vana va hina . 
Leswi hi swin'wana leswi hi faneleke ku swi amukela . 
Ndzi lava ku tiyisisa leswaku : 
I swa nkoka eka hina kuva hi swi kuma . 
A swi fambelani na leswi u vulavulaka hi swona . 
Eka malembe mambirhi laya hundzeke : 
A hi veni na ntiyiso . 
Timfanelo na vutihlamuleri . 
Swi telenyana . 
Palamente eka xikongomelo lexi . 
Kutani , ha khumbheka . 
Ndzi tshembha leswi swa koteka . 
Lexi i xikombiso lexi nga rivaleni leswaku hi le ndleleni leyi faneleke . 
Lowu i nkitsikitsi lowu hi faneleke ku langutana na wona . 
Tlakusa timfanelo ya ximunhu , ku katsa timfanelo ta vamanana na vana ; 
Tona tanihi leswi landzelaka : 
A hi mhaka ya mali . 
Ku wundliwaka a ku le ka ku tsakela ka n'wana . 
Ndzi ehleketa leswaku i ntlhontlhonyana . 
Naswona ku hava swin'wana . 
Hi hava vutihlamuleri . 
Vanhu va ka hina va na mfanelo wo tiva . 
Leswi swi ya hi swivangelo leswi landzelaka : 
Langutisiwaka ngopfu eUnited States na Yuropa : 
Lexi i xiyimo lexi nga amukelekiki . 
Naswona hi leswi humeleleka eka swiphemu swo hambana swa tikonkulu ra Afrika . 
Ndzi ehleketa kuri i swa nkoka leswaku hiva na manghenelo yo twala eka xiyimo lexi . 
Kutani , hi fanele ku hlamula eka xiphiqo lexi hi nga na xona . 
Hlamusela xikongomelo xa khodi ya matikhomelo . 
Hlelelo ra endlelo hinkwaro . 
I swa nkoka . 
Kambe ndzi ta tsakela ku swi veka erivaleni leswaku a hi hlongorisi tinhlayo . 
Swi lulamile , a hi swi tivi leswaku kuta humelela yini . 
Leswi hi swin'wana swo tinyungubyisa hi swona . 
Ku ngava hava ku kanakana hi nkoka wa masungulo lawa . 
Swi ri hi ndlela leyi , ka ha ri na xivandla xo antswisa . 
Naswona hi fanele ku endla swo tala na kahle . 
Xana i nandzu wolowo ? 
Kuna tindhawu yin'wana to tala . 
Hikwalaho , hi tirhana na masungula ya milawu . 
Yi suka eka nawu wa leswaku ku sivela swi tlula hi ku tshungula . 
Ndzi khensa nkarhi lowu kuva ndzi bula na n'wina hi timhaka yo hlaya . 
Xana ku endliwe yini ku fika sweswi ? 
Xana ku humelela yini ? 
Kuna swivangelo swinharhu swa leswi . 
Kambe a swi yi hi tinhlayo . 
A hi leswi hi swi endlaka . 
Hi leswi landzelaka : 
Swin'we hi nga swi kota . 
Ina , ndzima yi endliwile . 
Lowu i nhluvukiso lowu amukelekaka . 
Hi tirhe kahle , kambe a swi ringanangi . 
A swi kona laha . 
Mimbuyelo ya muganga . 
I nchumu wa kahle ku wu endla . 
Ndza swi tiva swa koteka . 
Ndzi nga swi tiyisisa eka wena . 
Ndzi ta tihlanganisa na wena eka sweswo . 
I xivutiso xa ndhawu . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku khensa swirho swa ndyangu . 
Inkomu eka nseketelo wa n'weina . 
Lexi hi xin'wana xa mintlhontlho leyi hi hlanganaka na yona eka xiyenge . 
Va hoxile . 
Endlelo ri ta hetisiwa ku nga si fika emakumu ka lembe . 
Lowu i ntlhontlho . 
Kutani hi endla yini ? 
Xigwevo xa rifu i xikombiso xa kahle . 
Eka vhiki leri hundzeke . 
Xo hetelela , kuya hi mbango : 
Entiyisweni a swi olovi . 
Ha va kolota . 
Swirho swa Nkwama . 
A ndzi vangi na nkarhi . 
Hi nga dyondza eka hina hi tindlela to tala . 
Sweleswo a hi ku tiyimisela . 
Kambe , hi fanele kuva erivaleni eka leswi hi vulavulaka hi swona . 
Khomixini ya swa Ikhonomi ya Yuropa eka Matiko ya Tinxakaxaka . 
Ku nga ri sweswi . 
Xiviko xi ta kandziyisiwa emakumu ka lembe . 
Kambe ka hari na xivandla xo eneriseka . 
Eka mhaka leyi : 
Lexi ku tava xo rhanga eka ajenda . 
Lowu i ntlhontlho eka hina hinkwerhu . 
Leyi i ndhawu yo tika swinene . 
Kambe swi le ka vumundzuku . 
Leyi i mhaka yo vilerisa ngopfu . 
Nhlengeletano ya Vanhu . 
Ndzi amukela ku sungula loku . 
Hlamusela swivangelo nkulu swa leswi . 
Hofisi ya Xifundzantsongo emakumu ka lembe . 
Hi ta endla hilaha hi nga kotaka ha kona ku fikelela xikongomelo lexi . 
Naswona leswi i ahungu lamanene . 
Ndzi tshembha leswaku hi fikelerile xikongomelo lexi . 
Hi kolota vana va hina . 
Swin'wana swa swinawana swa nkoka hi leswi : 
Hi nkarhinyana wutsongo ndzi ta tsakela ku vula swilo swimbirhi . 
Naswona hi leswi : 
A ndzi tava ndzi nga . 
Hi fike kusuhi na ku pfala njhekanjhekisano wa Xiyimo xa Rixaka . 
Phuresidente wa Riphabluki ra Afrika Dzonga . 
I mhaka ya vululami . 
Swi hlayisi emiehleketweni . 
Hambiswiritano , ka ha ri na swo tala leswi faneleke ku endliwa . 
Inkomu nakambe eka mpfuno wa wena . 
Hi twa hi lava ku endla swo tala . 
Simeka khodi ya matikhomelo . 
A hi fanelangi ku endla tano . 
Naswona sweswo hi leswi humeleleke eka mhaka leyi . 
Xana hi endla yini namuntlha i xikombiso xa leswi hi nga swi fikelelaka . 
Lexi i muxaka wo sungula wo fana wu ri woxe emisaveni . 
Leswi hi leswi landzelaka : 
Hi leswi swi landzelaka : 
Laha hi laha ku sunguriwaka kona . 
Hi lava ku suka . 
Afrika Dzonga yi swi endleke eka malembe matsongo laya hundzeke . 
Mani n amani u na mfanelo wa vutomi . 
Ku hava lexi nga le kule na ntiyiso . 
Ndzi tshembha tano . 
A hi rivaleni hi ndhawu ya Great Lakes . 
Leswi swa vilerisa eka komiti . 
Hi tivisiwile hi xiyimo . 
Ndzima yi endliwile mayelana na ku thoriwa ka vamanana eka Mintirho ya mfumo . 
Kambe hi endlile . 
Mutshamaxitulu wa Komiti ya Ikhonomi na Ximunhu : 
Hi hava marungula laya nga kona . 
Sweswo , hakunene , a hi ntiyiso . 
Swa fana na leswi endliwaka eka swihahampfhuka . 
Hi marito man'wana , hi fanele ku rhangela hi xikombelo . 
Ndzi ehleketa leswaku swi terisa vusiwana . 
Tlakusa nhluvukiso wa ximunhu na ikhonomi . 
Eka un'wana na un'wana wa hina . 
I masungulo ya ntirho lowu hi nga ta wa wu endla . 
I goza ra nkoka , ra nkoka swinene kuya emahlweni . 
Xiviko a xi kumeki kuva xa mani na mani . 
Swivutiso swo fana na : 
Ndzi ba mandla eka xiviko . 
Ku hluleka a hi leswi languteriweke . 
Ku hetisisa , ndzi tsakela ku mi khensa kuva mi ndzi rhambile madyambu lawa . 
Hambiswiritano , a hi fanelangi ku tekela ehansi mintlhontlho leyi hi hlanganaka na yona . 
I ku tsakela ko titsongahata ka mina leswaku a ku nge vi ro hetelela . 
Xana hi nga swi endla leswi ? 
Hi fanele ku cinca sweswo . 
I muxaka wa njhekanjhekisano . 
A swi nge hi sukeli . 
Xikongomelo i ku tiyisisa ku tiyimela ka vululami . 
Ndzi tshembha kuva eka xiyimo ku endla tano kusuhi swinene . 
Yimani ndzi teka nkarhi lowu ku mi amukela hinkwerhu . 
A hi hexe . 
Hambi leswi ka ha riki na ndlela yo leha ku yi famba , ndzima yova erivaleni yi endliwile . 
Kuna swo tala swin'wana . 
Hi lava ku endla swo tala mayelana na leswi ku tlula leswi hi swi endleke nkarhi lowu hundzeke . 
Xikongomelo i ku nghenisa xandla eku tlakusiweni ka : 
Nongonoko , eka lembe leri hundzeke . 
Pholisi ya xibalo yi ntirho wa nkoka lowu yi wu endlaka . 
Kambe hi na ku hlawula . 
Kuna swin'wana . 
Swa fana na ntirho wa Holobyenkulu . 
Leswi swi hi tisa eka xivutiso xa vumbirhi . 
I ntsako lowukulu eka mina kuva na n'wina madyambu lawa . 
Ha swi lemuka . 
Hi ku endla leswi , hi fanel eku tekela enhlokweni eka milawu ya rixaka . 
Leswi hi swin'wana leswi lavaka ku langutisiwa eka ntwanano lowuntshwa . 
Kambe emakumu , hi fanele ku swi fikelela . 
Leswi swi katsa leswi landzelaka : 
A hi endleni tano . 
Landzelela swinawana eka nsirhelelo wa mbango . 
Xikombelo lexi nga ta langutisiwa . 
Ndzi pfumeleleni ku vula switsongo . 
Leswi swi hi tisa eka ntirho wa siku . 
Xo biha xa kona , hi swona hinkwaswo leswi ndzi nga swi vulaka hi nkarhi lowu . 
Kambe , hi nkarhi wu ri wun'we , hi fanele ku valanga kuya emahlweni . 
Inkomu , Holobyenkulu . 
Inkomu eka ku tiyisela ka n'wina . 
Ndzi hava ku tihlawulela . 
A hi tiyiseni leswaku hi lulamerile xikambelo . 
Xi hlamusela leswaku : 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi twa ndzi tale hi ntsako . 
Leswi a swi nga pfumeleriwi . 
Hi tava na swiphiqo . 
Ndzi pfumelelana na yena swinene . 
Hi laha ku vulavula hi nkarhi wa sweswi na vumundzuku . 
Kambe ntiyiso hi leswaku ha ha ri kule ku fikelela ku tiyimisela ka hina . 
Leswi a kuri ku hlamula eka swivilelo leswi kombisiweke hi Komiti ya Vativi . 
Leswi swi nga komisiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Kutani ndzi lava ku mi khensa swinene eka ntirhisano lowu wa nkoka . 
Ndzi mi navelele swa kahle hinkwerhu naswona ndza mi khensa . 
Nhlokomhaka ya xivutiso i : 
Intiyiso hi swi endlile . 
Lexi hi xona xikongomelo nkulu xa endlelo rintshwa . 
Inkomu eka hinkwerhu . 
A hi fanele hi ri vo sungula . 
Swa koteka naswona naswona swi nga endleka . 
Hinkwaswo leswi ndzi nga swi vulaka hi leswaku swi terisa vusiwana . 
Ha ha fanela ku yimela switandzhaku . 
Ndzi vula tano . 
Leswi swi nghenisa xandla lexikulu eka ikhonomi . 
Ku hava xo hoxeka hi leswi . 
Ndza pfumela leswaku ka hari na xivandla xo antswisa . 
Hi tlhela hi lava ku langutisa eka leswi va swi vulaka . 
Xitiviso xa Khomixini . 
Kuna ntirho wo tala swinene eka ntirho wa vufambisi byintshwa . 
Kambe a swi nga ri tano nkarhi hinkwawo . 
Ndzi khensa Swirho swa Vachaviseki ku nghenelela eka njhekanjhekisano lowu wa nkoka . 
Leswi swi le kule na ntiyiso . 
Vamanana lava nghenelelaka eka ku sirhelela timfanelo ta ximunhu va fanele ku sirheleriwa . 
Mhaka ya nkoka hi leswaku hinkwerhu hi vaaki va tiko leri . 
Ku fikela leswi , ndzi yikulu yi endliwile eka nongonoko . 
Hi nga swi endla ! 
Kumekaka exikarhi ka tiko . 
Kambe hi enerisekile . 
Leswi swi nga endliwa hi : 
Kutani leswi hi swona swi humeleleke . 
Vulemukisi i goza riri roxe ro sungula . 
Yima ndzi ku nyika swikombiso swin'wana . 
Ku wa ka ikhonomi . 
Leswi a swi lulamangi . 
Leswi i ku tumbuluxiwa ka mitirho no hungutiwa ka vusweti . 
Hi mi khensa hinkwerhu . 
Sweswo swi ta va kahle . 
Mimbuyelo ya nhlokomhaka . 
Nchumu lowu ku lweriwaka wona i vunene bya vaaki . 
Xiboho xi tekiwile ku endlela ku antswisa ku tiyimela ka vululami . 
U tekile goza rosungula . 
Swin'wana swo hambana swinene . 
Ndza mi khensa ka ku tiyimisela ka n'wina . 
Leswi swi leka malembe yo hlayanyana . 
U ta fanela ku tivonela . 
Ndzi tsake swinene . 
Inkomu swinene kuva na hina laha . 
Kuna xilaveko xo tumbuluxa tindlela to antswisa nkoka wa vutomi . 
Kambe a hi fanelangi ku rivala leswi hi swi endlaka . 
Hi swin'wana swo tirhana na mahungu . 
Hambiswiritano , a swa ha ri tano . 
Sweswo swi ve swi endliwile . 
Musirheleri wa Vaaki . 
Hi lava ku cincela eka ku antswa . 
Kuna xitshunxo xin'we eka xiphiqo lexi . 
Swi fanele ku rhekhodiwa . 
I yini nkoka wa leswi ? 
Ndzima yo twala yi endliwile eka ndhawu ya Vulavisisi na Nhluvukiso . 
Ku vumbiwa ka Khomixini ku soriwile . 
Hi ntolovelo , ku hava xivandla xo eneriseka . 
Hlela xiyimo . 
Langutisa swivutiso leswi landzelaka . 
Hi xihi xiyimo eka xiyege lexi nga riki xa mfumo ? 
Ndzi tlhela ndzi lava ku khensa : 
Hina vutihlamuleri byo humelela . 
Swin'wana swi nga simekiwa hi nkarhi wo koma na wa le xikarhi . 
Hinkwerhu hi na vutihlamuleri bya swona . 
Endlelo ri ta hloniphiwa . 
Naswona hi ta endla . 
Leswi hi swin'wana swo ka swi nga ri kahle . 
Ntirho wuya emahlweni . 
Phurojeke ya hina yi ve yi humelela swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku hi yona mhaka leyi hi faneleke ku yi langutisa . 
Endlelo leri ro tihlanganisa ri fanele ku hetisiwa makumu ka lembe . 
Kambe ndzi pfumelelana na wena . 
Vulvula hi xona ; 
Mutshamaxitulu , Swirho swa Vachaviseki , ndzi tshembha leswaku hi . 
Kutani ku hava xivutiso hi swona . 
Ndzi tsakela ku hlamula eka timhaka tin'wana leti DA yi tivuleke . 
Kutani sweswo i vutihlamuleri bya hina . 
A hi endli leswi swi va empfhukeni ntsena . 
Hi suka ekule ku sukela hi 1994 naswona kahari na ndlela yo leha ku yi famba . 
Va nyiki nkarhi . 
Leswi a swi nge he pfumeleriwi kuya emahlweni . 
Tekela enhlokweni leswi : 
Naswona i ntlhontlho lowu hi faneleke ku langutana na wona . 
Leswi swi fanele ku tekeriwa enhlokweni loko ku kunguhateriwa vumundzuku . 
Hlelelo ra leswi landzeleka : 
Hi xihi xiyimo xa mfumo wa Afrika Dzonga ? 
Lexi ku tava xo sungula xa muxaka wa xona eAfrika Dzonga . 
Ku sirhelela no antswisiwa ka nkoka wa vuhlayiseki bya mbango . 
Mfumo wu ta nghenela swinene eka nhluvukiso wa switirhisiwa swa hina swa vumunhu . 
U nga pfumeli . 
Ha lemuka xihatla xa ntirho lowu . 
Hi swona hinkwaswo leswi a ndzi lava ku swi engetela . 
Ku hava ku kanakana leswaku hi ta fikelela leswi hi tivekeleke ku swi fikelela . 
Mhaka yo olova ya timakete ta vatirhi na yona i xikombiso xa kahle . 
Kuna swivangelo swo hlayanyana eka ku teka endlelo leri . 
Hakunene , i nchumu wa kahle ku wu endla ! 
Swivangelo swa leswi hi leswi landzelaka : 
I yini switandzhaku swa xiphiqo ? 
Yisa emahlweni ntirho wa kahle . 
Nyika xiviko hi xiyimo . 
Ndzi lava leswaku hi va erivaleni hi leswi . 
Nchumu wa nkoka swinene hi leswaku hi fanele ku vona ku cinca . 
Mayelana na leswi , swi fanele ku lemukiwa leswaku endlelo leri ri sungurile . 
Vutomi bya vanhu va tiko rero byi fanele ku sirheleriwa . 
Nhlamulo eka sweswi i e-e . 
Eka mbango : 
Leswi a swi amukeleki . 
Ndzi hava xiphiqo naswitsongo . 
Ndzi rhandza kuva ndzi ku khensa eka nkarhi lowu . 
Hi le ku tirheni kahle , kambe ka ha ri na ndlela yo leha ku yi famba . 
Hi ku hlonipha nawu , hi fanele ku vona leswaku a hi heleli exitokisini . 
I kungu ra endlelo . 
Ri humelela eka nkarhi wo karhi . 
Swo tala swa ha sele leswi faneleke ku endliwa eka leswi . 
Ematikweni man'wana leswi a swi tano . 
Leswi hi leswi xi vulaka swona : 
Hi ndlela leyi hi ta swi kota : 
Ku antswisa mphikizano wa ikhonomi ya hina . 
Rhefera eka leswi landzelaka : 
Xana swi tava tano ? 
Ina , kuna swiphiqo . 
Hi fanele ku endla leswi . 
Afrika i ya nkoka eka hina . 
Ku hlanganisiwa ka nhluvukiso wa ikhonomi na vumunhu . 
Leswi a swi tekeli enhlokweni ku ringananisa . 
Leswi swi ta pfumeleriwa . 
Swi vula leswaku hi fanele ku langutisana na mintlhontlho ya vusweti na ku pfumaleka ka mintirho . 
Ndzima ya kahle yi endliwile ku sivela mavabyi yo tlulela . 
Kuna nhlayo ya swilo eka mhaka leyi . 
Hi leswi nga ta ta emahlweni ka Yindlo . 
Mintlangu i xiphemu xa nkoka evuton'wini bya rixaka . 
Ndzi nga ku tshembisa leswaku . 
Xosungula , i ku fikeleleka lokukulu . 
Hilaha ku fanaka vaongori va lava kuva xiphemu xa xitshunxo . 
Emakumu ka siku hi ta vuyeriwa hinkwerhu . 
Vamanana na vatatana , hi suka kule eka xiyenge xa mati ku sukela hi 1994 . 
Ndzi tsakela ku mi khensa hinkwerhu eka ntirho wa n'wina wo tika na nseketelo . 
I ntlhontlho lowukulu . 
Nhlengeletano ya Minhlangano swi vula Nhlengeletano ya Minhlangano eka Ntwanano . 
Ndzi na ntshembho wa leswaku hi ta swi endla . 
Ndzi tsakela ku endla timhaka to hlayanyana hi nkarhi lowu pimiweke . 
Va fanele ku tirhana na mhaka . 
Hambiswiritano , swi fanele ku tlhela swi lemukiwa leswaku masungulo lawa a ya yi kule . 
Leswi a swi tiyiseleki hi ku famba ka nkarhi . 
Ndzi mi navela ku humelela eka minkanerisano ya wena . 
Leyi i mhaka yintshwa . 
Mafumelo yo basa no lwisana na vukungundzwana . 
Sweswo i swa nkoka . 
Xexo i xiphiqo lexikulu . 
Leswi swi tava na ntshikelelo lowukulu eka ku kula na nhluvukiso wa ikhonomi . 
Sweswo i swa nkoka . 
Swi ta twala . 
Swi suka eka ku kula na nhluvukiso wa tiko . 
Naswona swi tshame kahle . 
Hakunene ndza vilela hi leswi . 
Hambi swi ri tano a hi nge vi na nkarhi . 
Sweswi a ku nga ri leswi hlanganeke na Khoto . 
Hi fanele ku tirhana naswona hi nkarhi wun'wana . 
Hi suka kule , naswona hiya eka tlhelo rinene . 
Yimani ndzi mi nyika xikombiso xin'we . 
Ku maketa swimakiwa . 
Swi vula mfanelo ya vutomi . 
Xivutiso xa leswi swa ha saleke ku endliwa . 
Hi ta vona . 
Swikhenso swa mina swi tlhela swi ya eka : 
Mphikizano lowu hi yin'wana ya tindlela leti hi endlaka tano . 
Yima ndzi veka leswi erivaleni . 
Ndzi ta tsakela ku vula timhaka to tshikelela : 
Holobyenkulu , hi tshembha leswaku u ta tirhana na xiphiwo lexi . 
Ndzi tsakela ku tshaka ku suka eka . 
Hinkwaswo swi va kahle eka vumundzuku . 
Ndzi ku navelela ku humelela kwihi na kwihi eka nhlengeletano ya n'wina . 
Leswi swi hi tisa emakumu ka nkomiso wa mbhurisano . 
Sweswi pholisi i mhaka ya khale . 
Ndzi ku navelela ku humelela kwihi na kwihi eka leswi u nga ta swi endla . 
Inkomu eka nkarhi wo va ndzi bula na n'wina madyambu lawa . 
Lexi i xiphiqo , hi fanele ku xi ololoxa . 
Hambiswiritano , hi tiyimiserile ku vona leswaku leswi a swi pfumeleriwi ku humelela nakambe . 
Xo biha , a ndzi tivi mhaka leyi ku vulavuriwaka hi yona . 
Hi swin'wana leswi ku fanele ku tirhana na swona etlhelo . 
Hikwalaho hinkwerhu hiri laha . 
Leswi swi endliwa ku endlela ku lawula . 
Hi fanele ku lulamisa leswi . 
Ndzi rhandza va khensa eka sweswo . 
Ku tsakela eka vukorhokeri . 
Ha mi khensa ! 
Kambe ku fanele kuva na manghenelo yo twala eka mhaka leyi . 
Ku sivela na mfambiselo ya leswi landzelaka : 
Tsalwa leri ri ta tisiwa emahlweni ka Palamente ku nga ri khale . 
Kambe swa boha swinene eka sweswo . 
Leswi a swi nge vi tano . 
Hi mina loyi . 
Ku tlakusa gezi ro endliwa hi vuntshwa . 
Matimu ya phurojeke . 
Swi suka eka leswi kuva ndzi nyike mavonelo . 
Humesiwile hi Hofisi ya Phuresidente . 
Leswi hi swona va swi vuleke . 
Tikomiti ta Palamente na tona ti ta khumbheka eka endlelo . 
Vukorhokeri bya ntleketlo wa vakhandziyi . 
Xiboho lexi xi ta yisiwa eka Khomixini ku langutisiwa . 
Kutani hiya kwihi ku suka laha ? 
Inkomu kuva mi yingiserile . 
Walawo i mavonelo ya mina . 
Khumbha eka ntirho wa vateki va mahungu eka leswi . 
Yimani ndzi mi nyika swikombiso swimbirhi . 
Na sweswo swi ta hleriwa . 
Swi le rivaleni , swa laveka ku engetela eka ntalo wa xiyenge xa swa switimele . 
Hi mi navelele ku humelela hinkwako emalembeni laya ha taka . 
Hi fanele ku kuma tindlela to tirhana na leswi . 
Hiya emahlweni ku endla ndzima eka nhluvukiso wa tindhawu ta madoroba ya hina . 
Ndzi tshembha ndzi ta kota ku teka xiboho ku nga ri khale . 
Ndzi tsakile leswaku : 
Xana hi lava ku kumisisa yini ? 
I mhaka leyi ka ha kaneriwaka ha yona . 
Vo tala va hina va tirhela mfumo . 
Hlamula leswi landzelaka : 
Yimana sweswi ndzi langutisa eka xiyenge xa timali ta misava . 
Leswi swi ta hela emakumu ya Nhlangula . 
Hi langutisa ntsena eka xikombiso xa mfumo lowu hundzeke . 
Kuna swikombiso swin'wana swo tala . 
Twisisia hikwalaho ka yini swi ri swa nkoka . 
A hi tekeni xiphemu eku lwisaneni na vugevenga . 
Naswona hikwalaho hi lavaka tindlela tintshwa . 
Exikarhi ka swin'wana : 
Hi suka kule eka ntirhisano wa hina . 
Hi ndlela leyi , hi nga vona ndlela emakumu ka hinkwaswo . 
Ndzi tsakile swinene kuva ndzi nghenelela eka njhekanjhekisano . 
A swi amukeleki ! 
Ndzingano wa rimbwewu hi xin'wana xa swinawana swa masungulo eka Commonwealth . 
A ndzi . 
Ku sungula ku tirhisa papila na moya wa Vumbiwa ; 
Ndzi ehleketa leswaku i xihungwana xo tsakisa swinene . 
Ntshikelelo wu fanele ku vekiwa eka tlhelo ro kongoma . 
Va hava mfanelo wo va laha . 
Ku fika kun'wana , leswi swi suka eka nhlayo yitsongo ya swikombo . 
Ku fanele ku boxiwa eka leswi landzelaka : 
Leswi swi fanele ku endliwa lembe leri taka . 
Tindziminyingi a hi xiphiqo . 
Namuntlha hi tile ku khensa swinene eka n'wina hinkwerhu ka n'wina . 
Kumbe mi ta tsakela ku nyika ku vonelo eka leswi ? 
Xikongomelo nkulu xa phurojeke xi fikeleriwile . 
Endla xihlawulekiso xa leswi landzelaka : 
Lawa i masungulo ya kahle . 
Sweswi leswi humeleleke ku fika sweswi hi ku landza masimekelo ya nongonoko lowu . 
Hikwalaho hi vuye nakambe eka leswi ndzi swi vuleke . 
Ku tlula sweswi hi le ku hitekeni eku tlakusa timfanelo ta ximunhu . 
Yimani ndzi mi tsundzuxa leswi , na Palamente leyi yi fanele ku swi tekela enhlokweni . 
Vo tala va vanhu lava va le matikweni laya ha hluvukaka . 
Va hava swin'wana swo swi endla . 
Hi twananile leswaku hi ta tirhana na mhaka leyi ku sukela namuntlha . 
Ku hava ku kanakana leswaku swo tala swa ha lava ku endliwa . 
Hi rhamba xitshunxo xo rhula kuya hi swiboho swa Matiko ya Tinxaka . 
Ndzi ta tsakela ku tisa mhaka ya Swikongomelo swa Nhluvukiso swa Millennium . 
Kambe i mani a nga ta swi endla ? 
Entiyisweni , ka ha ri na xivandla xo antswisa . 
Ku antswisa nkoka wa vutomi bya vanhu eAfrika Dzonga na le Dzongeni wa Afrika ; 
U na vutivi hi matimu ya minhlawulo . 
Hi lava nseketelo wa swiyenge hinkwaswo . 
Hi na ndlela yo leha ku yi famba ku vumba vutomi byo antswa bya hinkwerhu . 
Tona hi leti landzelaka : 
Tlhelo lerin'wana na rona i ntiyiso . 
Swi voniwa swi endliwa . 
Hi endlile ndzima ya kahle : 
Lembe leri hi tlangela 60 wa malembe ya Xiboho xa Matiko ya Misava eka Timfanelo ta Ximunhu . 
Xexo ku vile xiphiqo eka hina . 
Hambiswiritano , swo tala swa ha lava ku endliwa . 
Sweswo swi hi tisa emakumu ka mbhurisano lowu , inkomu swinene . 
Ndzi ku navelela swa kahle . 
Ndzi rhandza kuva ndzi ku khensa eka xirhambo hi swivangelo swimbirhi : 
Xiviko ku tekeriwa enhlokweni . 
Eka lava nga humelelangiki , a ku hela ka misava . 
Ndzi tsakile kuva ndzi rhambiwile ku vulacula eka ndhawu leyi . 
Nkul Phuresidente , inkomu swinene . 
Naswona ndzi na ku titwa leswaku hi ta swi endla . 
Hi fanele ku teka xiyimo xo twala eku langutisaneni na Vululami na Voko ra Nawu . 
A hi nge swi koti ku yima . 
Hoyohoyo eka ntirho lowu endliweke kahle . 
Kuna tindlela tin'wana to tala ta vuhlayiseki leti lulamisiweke . 
Swirho leswin'wana swa Khomixini a swi tirhi nkarhi hinkwawo . 
Ku hava tindlela to hlawuleka leti vekiweke . 
Inkomu swinene , swirho swa vuteki bya mahungu . 
Swi vonaka swi fana . 
Va nghenisa xandla xa nkoka eku fambiseni ka timhaka ta xikimi . 
Kutani , i mhaka leyi hi faneleke ku tirhana na yona nkarhi wun'wana . 
Hi ta vuya eka mhaka leyi endzhaku . 
Mphikiazano wa matiko ya misava eka xiyenge xa vurimi . 
Hambiswiritano , hi twa onge leswi a swi enelangi . 
Swikongomelo nkulu swa nongonoko i : 
Vamanana na vatatana , u fanele ku sungula vutihlamuleri eka xitshunzo . 
Hi vaka ku hlawula kambe ku ringeta ku fikelela ku humelela eka mhaka leyi . 
A nga ri na marungula . 
Vugevenga i xiphiqo lexikulu etikweni . 
Kuna swin'wana leswi nga endlekaka : 
Nawu wa ku Hungutana ka Matlharhi yo Hlasela . 
A va ku swi kaneleni nkarhi wo leha . 
Va swi kota ku : 
Swirho swa Khomixini swi thoriwa hi Phuresidente . 
I ntirho wa hina ku cinca sweswo . 
Ndzi fanele ku heta . 
Ndzi ehleketa leswaku hi lulamile . 
Naswona sweswo i mhaka ya ikhonomi . 
Hi ndlela ya xikombiso : 
Hi fanele ku hanya na leswi , tanihi leswi ku nga ku tsakela ka vavhoti . 
Ndzi na ntiyiso leswaku u tiyimiserile eka ntlhontlho . 
Entiyisweni , ha ha ri na ndlela yo leha eka ndhawu yo pfumala mitirho . 
Leswi swi hi tisa eku pfaleni . 
Va ta yimeriwa eka levhele ya le henhla swinene . 
Kambe ndzi lava ku tshikilela , a hi nge vi na vutihlamuleri . 
Hambiswiritano , sweswo hi swoxe a swi enelangi . 
Ku simekiwa ka endlelo swi sunguriwile . 
Swikongomelo nkulu swa Samiti ku tava : 
Hi ku komisa , i dyondzo yo pfuna swinene . 
Hinkwerhu hi tiva mbuyelo . 
Ku tiyisela hi leswi hi swi lavaka . 
Sweswi i mhaka yo endla . 
Leswi swi ta hi yisa eka : 
Xiviko xo hetelela xi languteriwile hi ku famba ka lembe . 
Sweswi Holobyenkulu u le ka xiyimo xo hlamula eka swiringanyeto . 
Xihundla xa ntwanano . 
Xi hi yini ? 
A swi le nawini . 
Ku pfumelelaniwe leswaku : 
Hi na ntsembho swinene leswaku a swi nga fanelangi ku humelela . 
Swi kiwhi ? 
Vamanana na vatatana , yimani ndzi mi nyika matimu . 
Leswi swa ha ri ehenhla . 
Swa ha ri eku kaneriweni . 
Ku vula ntsena leswaku nchumu wa nkoka swinene i ndlela leyi hi hlamuala ha kona eka nkitsikitsi . 
Minongonoko yi fanele kuya hi manghenelelo yo hlanganela . 
Veka tihlo eka vana . 
Ndzi lava ku tiyisisa leswaku : 
Swi le rivaleni ha ha ri na ndlela yo leha ku yi famba eka vumaki bya ntleketlo . 
Hi fanele kuya emahlweni hi vumba eka sweswo . 
A kuri nchumu wa kahle ku wu endla eka swiyimo swa ikhonomi . 
Madzanadzana ya vanhu va khumbhekile eku vumbiweni ka swinawana swintshwa . 
Swi le ka nawu wa vululami . 
Hi fanele kuva na vutshuri . 
Leswi a swi nge yi emahlweni . 
Hi tiyimiserile ku : 
Ndzi yile emahlweni ku : 
Sweswi u ta swi endla njhani ? 
Ehandle , ndzi nga tsakela ku jikisa miehleketo ya wena eka lesw . 
Vuvekisi eAfrika Dzonga . 
Sweswi yeleyo i mhaka ya njhekanjhekisano . 
Ndzi ta ku byela leswaku hikwalaho ka yini . 
Swi tano ? 
Ku tlula malembe mambirhi : 
I swilo swimbirhi swo hambana . 
Ematikweni ya Afrika . 
Hi fanele ku vutisa leswaki hikwalaho ka yini ? 
I khale hi vulavula hi leswi nkarhi wo leha . 
Eku heteleleni , yimani ndzi khensa swirho swo chaviseka swa yindlo eka nseketelo wa vona lowu yaka emahlwwni. 
Minongonoko eAfrika Dzonga . 
Hakunene i xiphemu xa endlelo lexi faneleke ku kandziyisiwa . 
Hi dyondze swo tala ku suka eka Cuba . 
Sweswi , ku hava swipimelo . 
Ndzi swi vurile leswi eku sunguleni , naswona ndzi ta tlhela ndzi swi vula . 
Nkarhi , i wa nkoka . 
Hakunene , kuya hi leswi . 
Naswona hi fanele . 
Kuva xiphemu xa vumundzuku . 
A wu woxe . 
Kambe swi le rivaleni leswaku a hi nge fikeleli ku ri hava ntirhisano . 
Eka mhaka ya : 
Hlamula swivutiso HINKWASWO . 
Leswi swi le ku humeleleni eka xiyenge xa rihanyo . 
Hambiswiritano , leswi a swi nga ri tano . 
Hofisi ya Phuresidente ya Xiyimo xa Vamanana ; 
U ta kuma leswaku : 
Hambiswiritano , hi fanele ku endla swo tala tanihi endlelo ro fikelela xikongomelo lexi . 
Vukhongeri i bya nkoka . 
Kambe , ehenhla ka hinkwaswo , hi fanele ku tirha swin'we ku simeka swihlawulekiso swa swona . 
Exikarhi ka swin'wana , hi fanele ku vutisa : 
Naswona ndzi tshembha ku hava xivangelo naswitsongo leswaku leswi a ku nge vi na nandzu . 
Hi sirhelela timfanelo ta vanhu va hina . 
Ndzi ehleketa leswaku i swa nkoka . 
Swi ta humelela eAfrika Dzonga . 
Lowu a hi nkarhi wa ku avana . 
Ku sukela sweswo ndzimo yo tala yi endliwile . 
Hi nkarhi lowu faneleke ndzi ta endla xitatimente hi mhaka leyi . 
Vativi va rhambiwile ku nghenelela eka nongonoko . 
Mfumo wu taya emahlweni ku endla hinkwaswo leswi wu nga swi kotaka ku herisa xitereko . 
Voko ra nawu na nawu . 
Swi le rivaleni , leswi i swa nkoka loko hi ta antswisa matirhelo ya kahle ya Swikongomelo leswi . 
I milawu ya maendlelo leswi nga vekiwaka hi Khansele ya Vaholobyenkulu . 
U tsakela muxaka lowu wa vun'winyi . 
Ku xavisiwa ka vanhu i vugevenga ehenhla ka ximunhu . 
U na hina namuntlha . 
Mafambafambelo eAfrika Dzonga . 
Kwalaho ku na swo tala leswi faneleke ku endliwa . 
Hi tiyimiserile ku sungula ku tirhisa papila na moya wa nawu . 
I rungula ra nkoka . 
Naswona swi nga endlaka kuri na xitereko . 
Swirho swo Chaviseka swa Nhlangano wa Yuropa ; 
Hi kanetana na sweswo tanihi leswi ku nga vunwa . 
Hambi leswi ndzima ya nkoka yi endliweke , kuna swo tala kuri swi endliwa . 
Naswona ha tinyungubyisa hi sweswo . 
Leswi i ku hunguta ku durha ka ku humelerisa eka xiyenge lexi . 
Eku sunguleni lembe leri ndzi yile ku vhakela United States of America . 
Hi nkarhi wo fana , ntalo wa vanhu wu engetelekile . 
Swiyenge leswi khumbhekaka eka mhaka leyi ; 
Ku vuyerisa i xiphiqo lexikulu . 
Va taya emahlweni va seketela xikolo . 
Hi vaakatiko va matiko ya misava . 
Tekela enhlokweni leswi landzelaka : 
Swin'we hi nga swi kota . 
Ringanyeta endlelo ro tirhana na xiyimo . 
Ndzi ta tsakela ku tirhana na timhaka titsongo mayelana na leswi . 
A ndzi tivi nchumu wihi na wihi sweswi . 
Migodi yiya emahlweni ku nghenisa xandla xa nkoka eka ntirho wa ikhonomi ya tiko . 
Hi tlhela hi fanela ku cinca moya wa nawu . 
Yimani ndzi sungula hi ku mi khensa kuva mi tile . 
Ku hlakala ka xiyenge xa rihanyo i mhaka leyi hi vulavulaka hi yona . 
Hi khutaza no seketela Endlelo ro Tisa ku Rhula eMiddle East . 
I mhaka ya leswi laha hi faneleke ku twisisa xiyimo eSomalia . 
Hi le ku langutiseni xitshunxo eka xiphiqo lexi . 
Mitirho na Vutihlamuleri bya Khomixini ya Timfanelo ta Ximunhu ; 
Vululami na ku Rhula . 
Ku cinciwa swa laveka eka ndhawu leyi ya nawu . 
Leswi , ndza tshembha , swa ringanela . 
A va ehleketi leswaku xi fanele ku huma laha tikweni . 
U amukeriwile eka swirho swa vuteki bya mahungu . 
Hambiswiritano , leswi swi fanele ku endliwa emahlweni ka vufambisi bya xikolo . 
Intiyiso swi tano . 
Leri i goza ra nkoka kuya emahlweni eka endlelo ro endla vuxaka byi va kahle . 
Leswi hi swona hinkwaswo leswi humeleleke . 
Mafambiselo yo tiyiseleka ya makete eka vumundzuku na swona swi ta kaneriwa . 
Leswi hi swin'wana hi nga tinyungubyisaka hi swona . 
Switirhisiwa leswi nga ta tirhisiwa . 
Hi le ndleleni ya kahle . 
Lowu i ntlhontlho lowukulu eka hinkwerhu ka hina . 
Kambe , hambi ku ri hava ku hlangana , leswi i nchumu wa kahle ku wu endla . 
Swiyimo hi nkarhi . 
Hi swihi swin'wana leswi rhangisiweke emahlweni eka hina ku endlela ku fika kona ? 
Hi swin'wana swa leswi fikeleriweke swa nkoka . 
Khomixini ya Miganga ya Yuropa yi nghenise xandla eka ntirho . 
Hi tshembha hi ta swi kota lulamisa xiphiqo lexi . 
Vonelo ri tlhele ri seketela hi Nhlangano wa Yuropa . 
Vuhlanganisi a bya ha koteki . 
Kuna ntrho eka hina hinkwerhu . 
Leswi swi ta tlhela swi nghenisa xandla eka nkoka wa ntirho lowu endliwaka . 
Swi le ku simekiweni sweswi . 
Ha swi tiva leswi . 
Inkomu eka nkarhi lowu ku vulavula na n'wina mixo lowu . 
Vo tala va hina ! 
Ku tshunxiwa ka vakhomiwa va swa tipolotiki ; 
Hi hlangane na swo tala . 
Tiphineni hi ku famba ka nhlengeletano . 
Ku hava nkayivelo wa mimovha . 
A ndzi tivi leswi u tirhanaka na swona hi mhaka ya xibalo . 
Eka leswi ha ha ri na ndlela yo leha ku yi famba . 
Vana va le hansi ka 18 wa tin'hweti ; 
Ku bohana ka nandzu ; 
Swa fana na le ka vantshwa . 
Vutherosisi i nxengeto wo tika eka ku rhula ka matiko ya misava na nsirhelelo . 
Tiva no hlamusela swinawana swa khodi ya matikhomelo . 
Mafumelo eAfrika Dzonga . 
Lowu i nkarhi wo sungula laha nhlengeletano yi khomeriweke eAfrika . 
Hi fanele ku langutisa eka leswi bohaka . 
Naswona , ndzi ri , hi tirhana na vona eka sweswo . 
Ku fanele ku boxiwa eka leswi landzelaka : 
Lexi a ku ri xo rhangisiwa . 
Nhlamulo yi olovile . 
Mhaka ya ntiyiso hi leswaku hi fanele ku sungula . 
Ndzi lava ku mi khensa ku endla tano . 
Engeteleka eka vumaki . 
Eku heteleleni , ndzi lava ku tlhela ndzi vuyelerisa timhaka ta nkoka , ku nga : 
Ina , hi lulamile . 
Kuna mintlhontlho yo tala leyi hi langutaneke na yona ku lwisana na vugevenga . 
Matiko yo tala a ya endli tano . 
Ndzi mi navelela minkateko ya kahle , no langutela mbuyelo . 
Tindlela to tisirhelela leti faneleke ku tekiwa ; 
Ku hava leti ngava kona . 
Xiboho xa vo tala i xiboho xa Khoto . 
Hi kume leswi faneleke ku endliwa . 
Endlelo ri fanele ku hetisiwa kuya emakumu ka lembe . 
Ndzi lava ku vuyelela , leswi a hi ntiyiso . 
I ndzima yihi yi endliweke ? 
Hi tlhela hi teka ndhawu ya vurimi . 
Swo fana , migingiriko yi taya hi voko ra nawu . 
Yisa xiviko xa matirhelo eka manghenelo yo hambana . 
Ha yi tiva mintlhontlho leyi . 
Ngopfu-ngopfu leswi i ntiyiso eka tindhawu ta matikoxikaya . 
Leyi i mhaka leyi kaneriwaka hi Holobyenkulu wa Vusirheleri . 
Kuna swikombiso swo tala . 
Nkoka lowukulu wa mali . 
Kuna ku masungulo yo hambana exikarhi ka leswi mbirhi . 
Nakambe , inkomu ku ndzi rhamba naswona inkomu eka ku ndzi yingisela . 
Kambe hi swi vonile sweswo : 
Leswi ku tava : 
A hi fanelangi . 
Vamanana na vavanuna eAfrika Dzonga . 
Ndzi na ntshembho wa leswaku ndzi ta tirhana na vona hinkwavo . 
Tanihi leswi ndzi nga vula , a ndzi lavi kuva eka tlhelo ro karhi . 
Lowu i nkarhi wa matimu . 
Ntirhisano eka minkanerisabo ya Minhlangano ya Mabindzu ya Misava . 
Kambe , hi nkarhi wo fana , a hi paluxa masungulo ya swintshwa . 
Xidemokirasi na ku hambana ka vutshila . 
Ha tiyisisa leswaku leswi swa ha tava tano lembe leri . 
Hi fanele ku cinca endlelo . 
Ndzi ta n'wi kombela a nyika vonelo eka sweswo . 
Vo tala va siyiwe endzhaku . 
Swi kombisa leswaku hi nyandza yin'we na misava hinkwayo . 
Xiyimo xa matiko laya ha hluvukaka eka mhaka leyi xi le rivaleni . 
Mhaka leyi yi fanele ku kaneriwa . 
Swi le rivaleni ku fika ko karhi . 
Varhandzani va lovile hikwalaho ka leswi . 
Eka Zimbabwe , ndzi tshembha leswaku hi fanele ku khutaza swiyenge ku kuma xitshunxo . 
Nepad i xiphiqo lexiku . 
A hi nge swi koti ku hluleka . 
Vuswikoti byo hakela nxavo . 
Hambiswiritano , sweswo a swi vuli leswaku nkarhi hinkwawo ku tava na mati yo tala . 
Leyi i mhaka ya nkoka ya AU eka nkarhi wa sweswi . 
I swa nkoka ku tiva leswi nga tirheki . 
Ku endliwe yini ku fika sweswi , ndzi lava ku swi tiva . 
Ku hava endlelo rintshwa leri vekiweke . 
Hlamusela hi vuenti . 
Va na mfanelo wo vula swilo . 
Langutisa swivangelo leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni eka vulavisisi . 
Dyondzo ya khale a yi hi yisi kule . 
Minkarhi yo tala a swi ringanangi . 
Hi ndlela leyi , hakunene i nkateko eka mina kuva ndzi burisanan na n'wina namuntlha . 
Hi fanele ku kuma thema rintshwa . 
Xivilelo xo hetelela hi xin'wana xa nkoka swinene . 
Vayimela ku hlawuriwa va ta nyika xikombiso . 
Nhlengeletano lowu landzelaka wu ta humelela hi Dzivamisoko lembe leri . 
Ndzi tshembha u na . 
Afrika a yi yoxe eka xiyimo lexi . 
Swi le rivalen leswaku hi fanele ku tlakusa goza ra nongonoko . 
Ndzi ehleketa leswaku hi swona leswi ku tirhaniwaka na mhaka leyi . 
Xana yi kumeka kwihi emisaveni ? 
Xikongomelo xa pholisi leyi i : 
Ka hari na mhaka ya timhaka ta vatirhisi . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku kuna ku hlangana ko kongoma exikarhi swiyimo swa vusweti na dyondzo . 
Hambiswiritano , ndzi ta vuya eka leswi endzhaku . 
Mfumo wa Afrika Dzonga . 
I swa nkoka ku sirhelela hofisi ya Phuresidente . 
Phuresidente swi vula Phuresidente ya Riphabluki ra Afrika Dzonga ; 
Hi xivangelo xexo swa amukeriwa swinene . 
Kambe hi tlhele hi lemuka leswaku leswi a swi enelangi . 
Xikongomelo xa kona i ku antswisa nkoka . 
Hambiswiritano , ha swi tiva leswaku a hi nge swi endli hi ri hexe . 
Hambiswiritano , swi fanele ku tiyisisiwa leswaku ku nga vi no debyisa . 
Ntirho wa xona i ku : 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Ndzi ku navelela ku humelela hinkwako . 
Eka xiphemu lexi , i swa nkoka ku tsundzuka leswaku : 
Hi ku tirhisa Yindlo leyi , ndzi tsakela ku endla xikombelo xo hlawuleka eka vona ku hakela . 
Xiyenge xa Ntirho wo Hlawuleka xi tekiwa kuva xin'wana xo antswa emisaveni . 
Vulavisisi byi fanele ku endliwa . 
Kutani hi nga ya emahlweni . 
Hambiswiritano , a swi enelangi kuva na swikongomelo swa kahle ephepheni . 
Leswi swa twisiseka . 
Xirilo xa swisiwana xi le henhla ka ajenda . 
A ndzi lava ku vula swin'wana . 
Kambe a ha ri na xiphiqo xo hlela . 
Ndzi fanele ku tiyisisa leswaku leswi a hi mhaka ya leswaku ndzi alana na swiringanyeto . 
Lava landzelaka i swirho swa Khomixini : 
Ndzi ya emahlweni . 
Ku cinciwa ka xiyenge lexi hi xin'wana xa leswi hi swi rhangisaka . 
Madzolonga ehenhla ka vamanana na vana hi leswi hi swi rhangisaka . 
Hi tinyungubyisa swinene hi . 
Vumaki bya tidiriva i xikombiso xa kahle xa leswi . 
Wolowo i ntlhontlho , naswona hi lava ku khensa swirho hinkwaswo swa komiti . 
A swi fanelangi ku endliwa eka xikalu . 
Ku fika sweswi , ku vile ku humelela ka kahle . 
Swinawana swa xiyenge xa vululami bya vugevenga . 
Ntirho wu ta tiyisisiwa hi ku famba ka lembe leri . 
Timhaka tin'wana ta nkoka : 
Hi fanele ku lwisana na ku ngungumerisa ka tinxaka hinkwato . 
Hi langutele nhlamulo ya wena eka xiviko . 
Xavumbirhi i xikombelo xa phurojeke . 
Langutisa eka matirhelo ya kahle ya switirho . 
Kuna tsevu wa timhaka leti ndzi lavaka ku hlamula eka tona . 
Swivutiso swo tala hi ndlela leyi . 
Ku vile nkarhi wo leha . 
Ndzi lava ku vula leswaku kuna vumbhoni . 
Timhaka ta sweswi ti ta tirhaniwa na tona hi ndlela ya ndzinganelo ni ku angarhela . 
Lexi i xiyimo lexi nga taka hi nga xi pfumeleli xi ya emahlweni . 
Leswi i nkayivelo lowu hi faneleke ku wu lulamisa lembe leri . 
Ku humelela loku endliweke eka vulavisisi ku kaneriwa eka Ndzima ya 4 . 
Kumbexana mhaka a yi nge tshuki yi ahluriwile . 
Adirese ya poso yi ndlela leyi landzelaka : 
Hi nge swi koti ku yima sweswi naswona hi tshama hi mavoko . 
Hi hlangana hi nkarhi wa mintlhontlho leyikulu ni nkalantshembho . 
Nyika xinthunxo eka xiendlo lexi nga eka xifaniso xa A. 
Kambe hi nge koxi leswaku maendlelo a ya ngari ni xihoxo . 
Lexi i xivangelo xa kuva phurogireme ya Tinhenha ta Rixaka ta Tipolitiki yi nga tumbuluxiwa . 
Mfumo wu ta nyika vurhangeri lebyi faneleke ku swi fikelela . 
Ku nghena swilo swintshwa i nchumu lowukulu eku kombiseni ku phikizana ka hina ka misava hinkwayo . 
Xin'we xa leswi landzelaka A HI xiphemu xa pulani ya bindzu : 
Ntirho wa swa muchuni i ku : 
Vatinyeketeri va tekela enhlokweni matiko ya ka vona naswona a va hakeriwi eka ntirho lowu va wu tirhaka . 
Tifomo ta swikombelo ta man'wana ya mapfhumba ya timali ya katsiwile eka tsalwa . 
Tiphateni ta mintirho ya hina a ti landzelelangi maveketelelo lama yantshwa . 
Ku rhula , vuhlayiseko na ntshamiseko swi ta tshama swiri xin'wana xa mintlhontlho yo tika swinene leyi langutaneke ni tikonkulu . 
Ku nanayila eka mpimo wo kula kuva kona hikokwalaho ka swiyimo swa le hansi swa ikhonomi . 
Lowu i nawu wa masungulo lowu hi hlanganiseke hinkwerhu . 
A hi nge tsan'wi mhaka ya leswaku hi hanya eminkarhini leyo tika ya ikhonomi . 
Merts yi ni vutihlamuleri eka mhaka leyi . 
Hikuva a yi ahluli swiphiqo swa ntiyiso swa nkalantshamiseko eAfrika Dzonga . 
Ina , ndza tshemba leswaku minjhekanjhekisano ya vona yi ni mbuyelo leyikulu : 
Tiko ra masungulo ya mimfungho ri vile kona ku sukela hi Mawuwani 2007 . 
Milawu yo tala yi vekiwile kahle naswona yi twisisaka kahle swinene . 
Tani hiloko swiri swa nkoka hi fanele ku tirhela ku cinca ka ntiyiso eka mavonelo . 
Longoloxa vuxokoxoko lebyi nga yimeriwangiki hi mimfungho . 
Xiyimo lexi hi nga langutana na yona eswikolweni swa hina i mbuyelo wa khake ka hina . 
Mitirho ya vavanuna , vamanana na vantshwa yi endliwile . 
Ntwanano wo tirhana ni xiphiqo xa ku kufumela ka misava hinkwayo . . . . . 
Eka swiyimo a ndzi ngari na ndlela yin'wana kambe ku ya emahlweni hi ndlela leyi landzelaka . 
A hi sunguleni hi xiringanyeto lexi mubi wa riqingho a nga xi endla ekusunguleni . 
Leswi hi nga hi nga phakelaka mindyangu ya hina . 
Ku na ndlela ya le rivaleni yo antswisa . 
Swi kongomisa eka ku ndlandlamukisa xiyimo xa ntirho wa vuthicara . 
Ku onha i mhaka leyi vilerisaka swinene . 
Ndzawulo yi tiyimiserile ku ndlandlamuxa nhluvukiso wa xivandla . 
Xivutiso xi mayelana na Zimbabwe . 
Laha eka xiyimo lexi hi fanele ku tisa ku cinca . 
Lavisisa xivumbeko xa nhlangano . 
Kambe patu ro ya emahlweni a ri nga pfumali mintlhontlho ya rona . 
Hi 2002 nhlangano wu ndlandlamukisiwile ku ya matikweni ya Middle East na Afrika . 
Ku vile ku vulavula ngopfu hi ku vuyisa nakambe ku kambela . 
Xana yena u kwihi ke . 
Ku suriwa ka swiyengentsongo . 
Ntwanano naswona ku ngari magoza yo voyemela tlhelo rin'we hi yona ndlela yi ri yin'we yo huma eka nkitsikitsi . 
Hi nkarhi wuri wun'we swi humesile mimbuyelo leyinene eka muvekisi . 
Nakambe hi swi boxile hi ndlela yin'wana . 
Ku tiyimisela ka hina eka vanhu va Western Cape ku le ka mphakelo hi woxe . 
Hi ndlela leyi , phephahungu ra Business Times ri tsarile : 
Nyimpi yo hunguta mpimo wa ntlakuko wa minxavo wu ta ya emahlweni . 
Leswi i xin'wana xidlodlo xa ku humelela ka mfumo lowu . 
Hi huwelela eka hinkwavo lava nge si hundzukaka ku endla tano ku ngari ni ku hlwela . 
A hi endleni leswaku swi humelela . 
Kambe leswi a swi nga kanakanisi ku nyika nyanyuko wa ku kula ka ikhonomi ematikweni ma hina . 
Ina , ndzi ehleketa leswaku ya fanele ya kandziyisiwa . 
Vufambisi lebyikulu bya khampani byi tava ni vutihlamuleri eka leswi landzelaka : 
Xana mbuyelo a wuri wihi ? 
Hambiswiritano , xiphiqo hileswaku ku hisiwa ka mafurha ya tifosili swi lawula ku cinca ka maxelo . 
Loko hi languta eka swiyimo swo wa swa vuvekisi bya laha kaya , swi lava leswaku hi tivutisa kuri hikokwalaho ka yini ? 
Ku ni mavonelo man'wana . 
Ku ya hi nhlayiso wa le henhla wa ntsakelo wa mani na mani ni ku pfuna mani na mani . 
Vamanana va kumile mfanelo yo tshunxeka na ku ringana laha tikweni leri . 
Swikombeto a swi hlohloteri . 
Lembe leri a ku nga hambanangi . 
Leri i siku ra nkoka swinene eka khalendara ya hina ya rixaka . 
Maendlelo lawa yo kongomisa eka vanhu eka vuhlanganisi bya mfumo swi vula leswaku hi fanele hi teka maendlelo yo twisiseka . 
Ntlhontlho lowu wu khumbha misava hinkwayo . 
Ntiyiso wa swisiwana wu hlamuseriwa hi mhaka ya leswaku : 
Vangwa xikarhi ka swifumi ni swisiwana a ri si tshama ri va rikulu ku tlula mpimo ku fana ni leswi namuntlha swi nga xiswona . 
Va tiyisisile nakambe ku tinyiketa ka vona na nseketelo eka Ntwanano wa Nkala-Engetelo wa Nutliya . 
Swi tirhisiwile eka Mintlangu ya Tiolimphiki ta 2008 . 
Nhlayiso wa tikhansimende wu fanele wuva lowunene . 
Ku yisa emahlweni , maendlelo yo hlawuleka ya simekiwile ku lwisana ni vukungundzwana . 
Eka Vukorhokeri bya Mani na Mani swipimelo leswi swi vuriwa swipimelo swa vukorhokeri bya Mani na Mani . 
Thekinoloji leyi yi ta tshama yiri ndzhaka eka tiko leri malembe lama taka . 
Leswi ku rhula na vusirheleli swi nga tumbuluxiwa , hi ta swi kota ku aka tiko . 
Loko u swi endla leswi hi ku landza rixaka swi endla mboyamelo eka rixaka . 
Pulani ya maendlelo yi ta tirhisiwa na ku hleriwa hi minkarhi hinkwayo . 
Andzisa ku amukela ni vutihlamuleri bya tinxakaxaka . 
Vamanana na vatatana , a ndzi na miehleketo yo hambuka eka ku vitaniwa loku . 
Leswi swi ta n'wi nyika malembe yo tala ejele . 
Nhlengeletano ya hina leyi hi ngava ni yona mixo lowu yi ve yin'wana yo humelela . 
Mbangu lowu rhuleke i masungulo ntsena ya ndlandlamuko wa ku kula ka ikhonomi na nhluvukiso . 
A swi olovi ku kombisa leswaku vulavisisi byi ta hela . 
Hi ni vuxokoxokoxidzi lebyi faneleke byo kombisa leswi faneleke ku tirhiwa . 
Varhumiwa va hlawula yin'we ya leswi landzelaka : 
Mfumo wu tirha hi ku tikarhata ku vona leswaku vukorhokeri bya vuxaka ni rihanyo byi angula eka swilaveko swa wena . 
Hi endlile hilaha hi nga kotaka ha kona , a vula . 
Mfumo wu kunguhatile : 
Loko hi tirha kun'we ni matikokulorhi ya hina lama nga ku hluvukeni , ngopfungopfu vanghana va hina eAfrika . 
Kongomisa hi vuntshwa matirhisele ehansi ka ku tikeriwa ka mpimanyeto . 
Swibumabumelo swi ta rhumeriwa eka yena . 
Xana kuve wihi ntshikelelo wa ku wa ka USSR hi 1989 ? 
Swirho swa vukandziyisi na vamahungu vo hambanahambana ; 
Dyondzonkulu lembe hinkwaro . 
Mpimo wa bindzu ni vuvekisi wu engetelekile swinene . 
Hambiswiritano , mutirhi wa masipala u ta swi kota ku nghenela phurogireme . 
Ndzi tsakela leswaku hinkwerhu hi tsundzuka leswi . 
Hileswaku , swi fanele swi humelela . 
Sass yi vile emahlweni eka swa ntirhisano wa swa vuhlori eAfrika . 
Ndzi nyikile n'wana nkarhi wo vutisa swivutiso . 
A swi bohi ku vula leswaku muchayeri u khomiwile . 
Lebyi i vun'we lebyi a ndzi vulavula hi byona . 
Ku ta fika sweswi hi le ka mfikelelo . 
Hi tihi timhaka leti eka tipolitiki ta Afriika Dzonga eka nkarhi wa sweswi ? 
Ndhavuko wo tiyiselana na nxiximo : 
Swi endleriwe ku yisa emahlweni tindziminyingi . 
Swi languteriwile leswaku ku laveka ka tiyindlu ku ta andza hakambirhi hikokwalaho ka maedlelo lama . 
Vugevenga , ku hlayisiwa ka Nawu na Kurhula mhaka hinkwayo ya ku tshinya . 
Ehenhla ka malembe manharhu lama landzelaka hi ta tiengetela ku ya ka gidi rin'we . 
Hi tshemba leswaku u tava na ku tshama ko tsakisa eAfrika Dzonga . 
Ku aka ku languteriwa ku tlula tinhweti tinharhu leti landzelaka . 
Xiyenge xa 9 , kun'we ni ku cinca loku faneleke , xi tirha hi ku landza komiti ya huvo . 
Mintirhisano ya swifundza ni tinxakaxaka ya ndlandlamuko ni nhluvukiso . 
Xana i swilaveko swihi swi lavekaka swa Rhengu ra Nhlanganelo wa Rimbewu ra Swifundza . 
Swa nkoka eka leswi i xilaveko xo xi endla xikolo lexinene ? 
Leswi swi vula leswaku hi fanele ku lawula hunguto eka tihakelo . 
Tin'wana tindhawu letikulu leti nga ta langutiwa eka lembe-ximali leri landzelaka i : 
Adirese ya nhlangano . 
Vufambisi byi tekela enhlokweni leswaku xihlawulekisi lexi xi nga va ni ntikelo wa nkoka eka nxopaxopo wa swa makete . 
Vamanana va vava vatlangi va nkoka swinene eka timhaka ta tiko . 
Tiphurogireme ti fanele ti landzelela swipimelo leswi landzelaka : 
Hilaha mi tivaka hakona , ku ni tinhlengeletano ta swa mahungu timbirhi ta Swikatsa swa swa Vuxaka mixo lowu . 
Hakunene , ku ni mintlhontlho . 
Leswi swi vangiwa hi ku pfumaleka ka ndzindzakhombo wo kongomisa eka HIV lowu nyikiwaka hi swikhimi leswi . 
Hi ta khomelela hi ku hatlisa eka xivono xa misava yo antswa leyi hi lavaka ku yi aka . 
Ntirho wo lulamisela wa karhi wa endliwa wa ku tumbuluxiwa ka wona . 
Hikokwalaho ka yini siku leriya ? 
Vundzeni bya swa Tipolitiki ni swa Vuxaka : 
Yin'we i ya swa vuxaka bya tinxakaxaka . 
Lexi i xikongomelonkulu xa maendlelo ya hina ya mpimanyeto . 
Mintirhisano ya xivandla yo ka yi ngari ya mfumo yi lava ku hlohloteriwa kuri ku kota ku humelerisa ku tiyimisela ka hina . 
Mpfumaleko wa mfikelelo eka mati yo tenga ni gezi swi ni ntikelo lowukulu . 
Vundzeni bya maendlelo byi ta ya hi makunguhatelo ya minhlangano leyi khumbhekaka . 
Leswi swi hoxekile swinene . 
Leswi a swi bohi ku boxa leswaku leswi swi fanele ku katsiwa eka IDP . 
Xana hi ta swi endlisa ku yini ku ya emahlweni ? 
Mpimanyeto na mafambiselo ya swa timali ; 
Vufambisi lebyi byi hlohlotela njhekanjhekisano wa le rivaleni eka timhaka to fana ni leti . 
Gezi na mati swi fanele ku kumeka hi nxavo wo khomeka swinene . 
Ndza tshemba ndzi ni vuxokoxoko byo ringanela ku nyika mpfumelelo lowu . 
Nxaviselano wa swimakiwa swo huma ehandle wu yile ehenhla swinene ni le matikweni yo hlaya swinene . 
Ku khumbheka , ina hakunene ndza khumbheka . 
Ku humelerisa ku navela loku , Mfumo wo fanele ku tirha swin'we ni vanhu . 
Maendlelo lamantshwa ya tava ya lulamile hi ku hela ka Nhlangula 1999 . 
Tiprojeke leti , tin'wana ta tona tiboxiwile khale , hi leti landzelaka : 
Mphakelo wu nyikiwa hi mfumo . 
Swipimelo , hileswaku , swi kahle . 
Swi ta endliwa eka nkarhi hinkwawo wa lembe-ximali . 
Swi na xiphiqo swinene . 
Ku ngari tolo - ku ngari namuntlha naswona ku ngari nkarhi lowu taka . 
Ndza tsaka leswaku mpfampfarhuto wa Chati wu vulavula hi timhaka leti hi ndlela leyi twalaka swinene . 
I swa nkoka ku ehleketa hi Mimbuyelo ya Madyondzele kuva ti tiyimele tiri toxe eka letin'wana . 
Swivangelo na ntikelo wo fambafamba ka vanhu . 
Nkoka na mpimo wa swikambelwana leswi swi fanele swi nga tekeriwi ehansi . 
I wa mfumo wa misava hinkwayo . 
Hinkwaswo leswi hi swi tivaka , nhluvuko wu nge humeleli kuri hava dyondzo . 
Ku nyika nhlamuselo leyi anameke ya ntirho ni xiphiqo lexi u faneleke ku xi ntshunxa . 
Swin'we hi nga hlula vusweti na ku tumbuluxa vutomi lebyinene bya hinkwavo . 
A swi kona eka pheji ro sungula . 
Leswi a hi ku fika ka misava leyintshwa ntsena . 
A wuri xiphemu xa tiforamu leti hinkwato ndzi tiboxeke . 
Swi kombisa pholisi ya Mfumo naswona yi heleketiwa ePhalamende kuva yi amukeriwa . 
Afrika Dzonga a yi ngari ni xiphiqo lexi . 
Kereke ya Xifundzankulu ya Afrika wa Dzonga . 
Yan'wana ya maendlelo lamakulu ya katsa : 
Leswi swi simeka ntirho wa ku nghenelela ka swivandla swin'wana swa vanhu . 
Eka Vupfhumba , ntwanano wu sayiniwile hi Mudyaxihi 2008 . 
Ku nge vi ni ku tekela ehansi ka xindzuti na vuswikoti . 
U lahliwile emahlweni ka muako . 
Ntlhontlho i kuva hi fikelela swikongomelo swa nhluvukiso . 
Xana maendlelo a kuri wahi eka nhlangano wa vutomi bya ximunhu ? 
U hetile xana ? 
Yin'wana i ku tekeriwa enhlokweni ka nkhuvo wo tlangela lembe ra vukhume ra Vumbiwa ra hina hi ti 8 Mudyaxihi 1986 . 
Swibumabumelo swi ta pfuna ku tivisa Mpfampfarhuto wa Tsalwa-Mbisi eka mhaka . 
Vatirhisi va Vutliketli , vamaki , vahangalasi ni hinkwavo lava khumbhekaka eku fambisiweni ka nhundzu ni vukorhokeri . 
E-e , a ndzi tirhisi swo famba swa mani na mani hi siku leri . 
Ku yisa emahlweni , tikhoso tintshwa ni minthwaso ta karhi ku hluvukisiwa . 
I ndlela yo va vaaka-tiko va humesa mavonelo ya vona mayelana ni tiphurogireme leti . 
Ndzawulo yi ta antswisa eka leswi eka lembe-ximali lerintshwa . 
Namuntlha ku simekiwa Nhweti ya Ndzhaka . 
Tinxaka leti landzelaka a ti fanelangi ku engeta swihoxo swa tolo . 
Xitatimende xa vuxokoxoko eka mhaka leyi xi ta humesiwa mixo lowu . 
Masungulo ya Maendlelo ya swa Timali ya Afrika Dzonga . 
Makulelo ya ndzinganiso eka ikhonomi ; 
Hi le ku nyikeni ka ku tshemba leswaku hi ta fikelela xiphemu xa hina xa nxavo wa le hansi . 
Xiphemu xa Masungulo lexi nyikiweke xi le ka xiyimo lexi amukeriwaka . 
Afrika yi lava swintshunxo ku vona leswaku ku ni ku rhula ni vusirheleli lebyi hetaka nkarhi wo leha . 
Nseketelo wo katsa hi vuntshwa i wa nkoka loko hi lava ku ololoxa ku nghena ka milandzu ya vugevenga . 
Swilaveko swi le henhla swinene eka matlhelo hinkwawo na le ka swiyenge hinkwaswo swa vutomi . 
Hambiswiritano , munhu u fanele a swi teka leswaku leswi swi fambelana ku fana ni le ka vukhamba bya le tindlwini . 
Ku ni votala ehandle lava ehleketaka leswaku a hi ngi va fikeleli . 
Phurogireme yi fanele kuva ni ntikelo loko wu fanele kuva ni nkoka . 
Ndzi swi tivile leswaku u ni vuswikoti ku humelela eka swotala . 
Ku lulamisela na ku nghenelela eka rhengu rintshwa ra bindzu ehansi ka nseketelo wa WTO . 
Hi vaaki va swikolo swotala swa miehleketo . 
Sirhelela ntsakelo wa vatirhi . 
Handle ka leswi , a hi le ka xiyimo xin'we ni misava leyi hluvukeke leyi hi phikizanaka na yona . 
Loko u tilulamiserile kahle mayelana ni vumundzuku , u nge tshuki u fambe hi ndlela yo hoxeka . 
Hi le ku ringeteni ku onha ti-IDP . 
Yi ta sungula ntirho wa yona hi Khotavuxika . 
Yi ta hundzisela xiviko eka Mafambiselo ya le Xikarhi ya Mfumo wa masungulo . 
Loko u hanya eAfrika Dzonga : 
Xana a swi tirhisiwile ? 
Xiyaxiya swilaveko swa ntirho wo tsala ku kuma xikongomelo . 
Ku tumbuluka ka senthara ya vuxokoxoko bya switirhisiwa swa amukeriwa swinene . 
Hakunene , i xiphemu xa nkoka swinene ku rindza varindzi . 
Swifaniso swa mimepe na / kumbe vuxokoxoko bya ndhawu swi nga fikeleriwa hi mani na mani loko ku endliwa xikombelo . 
Eka nkarhi wa migingiriko ya wona , Khomixini yi kandziyisa matsalwa yo hambana . 
Mavandla ya pfumelelanile ku tirha swin'we ku hulelerisa norho wa hina . 
Vumbiwa ri tiyisisa mfanelo eka vuxokoxoko leswi nga maendlelo lamakulu eka ku hambuka ku suka eka maendlelo ya khale . 
Muhakeri wa xibalo a nga fanelangi kuva yena ntsena a hlanganisiwaka ni mutirhisi . 
Swi le ka mintsakelo ya vona leswaku bindzu ra tinxakaxaka ri andza . 
Hilaha swi kombisiweke hi tava hi lulamile hi tinhweti timbirhi . 
Loko ntshunxeko wa hina wo kombela leswiya hi fanele hi phakela . 
Anakanya u ri karhi u ya eku byaleni nsimu ya mavele . 
Ku nyikiwa ka valweri va ntshunxeko mintirho a hi maendlelo naswona a swi nge tiyiseriwi . 
Ku tava miehleketo yo hambanahambana hi nhlamulo leyi faneleke eka xivutiso xexo . 
Hikuva kuva ku katsaniwa ni van'wana i ntirho lowu faneleke ku tirhiwa . 
Hambiswiritano , leswi ndzi nga swi vulaka a swi talangi swi vikiwa . 
Hi rixaka rin'we . 
Pholisi leyi yi ta tekeriwi enhlokweni hi Minimec leyi landzelaka . 
Xosungula ku languteka kuri vuhlanganisi lebyi tsaneke xikarhi ka swirho swa matiko . 
Naswona hinkwerhu ka hina ha swi tiva leswaku swi ni switandzhaku swa xibalo . 
Nam a yi si tshama yi amukela xiyimo lexi xa timhaka . 
Ku na ku lahlekeriwa swinene : ku hela ka ku tshemba eka vumundzuku lebyinene . 
Siku kambe minkarhi hinkwayo . 
Emeyili ya laveka . 
Wa rivala leswaku a ndzi nyikangi nhlamulo . 
Xana hinkwavo va ya tlhelo rin'we ? 
Xana i rini hi nga tava ni leswi naswona swi ta koxa mali muni hi munhu ? 
Magoza lama tekiweke hi lama landzelaka : 
Hi landzelerile moya wa Khomixini ya Katz ku fika ka letere . 
Ku hlayisiwa ka vuhlanganisi lebyi hlayisekeke bya ndhavuko i bya nkoka hi ku landza vundzeni bya tinxakaxaka . 
Ndzi vulavule hi vanhu lavantsongo na vululami . 
Loko swi ri tano , hi vona vamani ? 
Milumbeto hi leyi landzelaka : 
Ku hetisiwa ka maendlelo lawa ku ta fungha ku tirhisiwa hi ku hetiseka ka Nawu wa FAIS . 
Leri i goza rintshwa naswona vuleteri sweswi byi le ka xiphemu xa nkunguhato . 
Tiko leri , naswona hakunene dorobankulu leri , ri ni xiave lexikulu eka maendlelo ya tinxakaxaka . 
Swikweleti swa Xibalo na Matirhiselo ya Nhlayiso wa Rihanyo . 
Ina ndzi swi vonile . 
Ku cinca ko hambanahambana ku ta humelela emirini tanihi mbuyelo wa ku cinca eka mbango . 
Hikokwalaho ku paluxa a hi mhaka . 
Swiboho swo hambanahambana swi tava kona emakete hi tindlela ta tifandisi . 
Nhlayiso wa ndzinganiso , mbuyelo na nhlayiso wa switirhisiwa . 
Ku vuyeriwa ka leswi eka Afrika i vumbhoni hi swoxe . 
Nyika swivangelo SWIMBIRHI kuri hikokwalaho ka yini ku ngari xiringanyeto xo koteka . 
Dplg yi ta vika ePalamende hi matirhisele ya Nawu wa Rimba ra Vuxaka bya Nhlanganelo wa Mfumo . 
Leswi swi nga endliwa hi ku avanyisa nhlayo ya vugevenga hi nhlayo ya vanhu . 
A swi laha , eRibuweni Vupeladyambu , laha hi tokotaka ku cinca ka maxelo . 
Ndzi vile ndzi khorwile hi swona hinkwaswo . 
Xikongomelo i kuva ni tisenthara exifundzeni xin'wana na xin'wana etikweni . 
Ntiyiso wo olova hileswaku hi langutene ni nkayakayo wa vutihlamuleri . 
Ku tekela enhlokweni timhaka leti fambelanaka ni vutleketli na ku herisiwa ka malakatsi ya khombo . 
Ku tiyimisela ku lulamisela vadyondzi va hina vutomi ni misava ya ntirho . 
Leyi i ndhawu yo vava laha hi nga taka hi nga nyiki vuxokoxoko byin'wana . 
Leswi swi nga yisiwa ni le swifundzeni swin'wana na miganga leyi khumbhekaka . 
Ndzi tinyiketerile ku engetela matirhisele ya hina ya timali eku phakeleni nkululu ehenhla ka malembe mantsongo lama landzelaka . 
U fanele ku tihlanganisa ni vaHamas ku vona leswaku ku sunguriwa hi vuntshwa ku vulavurisana . 
Hi tinyiketile eka ku tirhisiwa ka Maendlelo ya Vutherorisi ya Misava ya Nhlangano wa Tinxaka Hinkwato . 
Xana vutihlamuleri bya hina bya nhlangelo byi kwihi eka xiyimo xo tano ? 
Rhekhodo ya Ntwisiso i ntwanano xikarhi ka Huvo ya Tibangi na mfumo . 
U tshembisile leswaku ku tava ni vulavisisi eka khombo . 
A hi faneleangi ku pfumelela vangwa leri ku anama . 
Sweswi hi lava nghingiriko . 
Xana hi swihi swo hambana hi Nkwama hi leswi landzelaka : 
Kambe i ntirhisano lowu nga va ni xiave lexinene eka ku kula ni ku humelela ka misava . 
Kuva ku hleriwa matirhele ya MIDP ya sweswi yi le ku xoperiweni 
Swi khumbha ntshamiseko wa vuxaka . 
Ku fanele ku tekeriwa enhlokweni muganga wa le kusuhi . 
Hetisa xikwere xa xin'wana na xin'wana xa leswi landzelaka . 
Xana i valungu vangani va tirhaka ni lava va nga tirhiki ngopfungopfu eka vundzeni bya tipholisi ta hina ? 
Xiyimo xa le henhla xa matikhomelo ya xiprofexinali . 
Hileswaku swi fambelana ni malulamisele ya vuhlayiseki bya mani na mani eka swihlala swa hina . 
Ntirho lowu wo swi veketela hi vuntshwa wu fanele wu endliwa tanihi mhaka ya xihatla . 
Tani hilaha van'wana va vuleke hakona hina hi nga si endla tano , a ku na rendzo ro olova ku ya eka ntshunxeko wa ntiyiso . 
Ndzavisiso wa hari eka swiyimo swa le kusunguleni . 
Xikombiso lexi xi tava eka nongonoko wo tekeriwa enhlokweni ni ku tekiwa ka xiboho hi xijumba . 
Mfumo a wu lavi ku hlohlotela vanhu lava nga ni timfanelo va xivandla xin'wana ni xin'wana ya ikhonomi . 
Kambe tanihi sweswi , ndza tshemba leswaku xiboho lexi ndzi xi tekeke i xin'wana xo lulama . 
E-e . Xirilo eHubyenikulu ya Swirilo xi tekeriwile enhlokweni . 
Vuleteri na nhluvukiso wo yisa emahlweni wa munhu i ndlela yo olova yo nghena eka milandzu leyi . 
Kanela swiphemu swin'wana na swin'wana swimbirhi swa nhlamuselo ya ntlakuko wa minxavo . 
Ndza tisola leswaku a ndzi vangi kona laha hi nkarhi wa nkhuvo . 
Ku seketela maendlelo yo dyondza , hi fanele ku lavisisa leswi landzelaka : 
Xiphemu xa vumbirhi xa projeke leyi yo ringeta xi ta tivisiwa ku ngari khale . 
Ha nkhensa swinene kuva mi hi endlile leswaku hi teka ntlalambo lowukulu ku ya eka vumundzuku . 
Kondiraka i ya nkarhi wa tinhweti tinharhu kambe yi nga engeteriwa . 
Kambe a kuri ni xivutiso lexi vutisiweke hi xirho xo xiximeka . 
Phurogireme yi ta languta eka swiyengenkulu swinharhu,hileswi : 
Swi fikeleleka hi ku olova hi vanhu ntsena ; 
Vantshwa lava hluvukeke va misava ; 
Swivandla haswimbirhi i swa nkoka eka ikhonomi ya hina . 
Hi nge veki nandzu mfumo . 
Ndzi pfumelele ku ya eka ntirho wa nkoka swinene eka Khomixini ya Vukorhokeri bya Mani na Mani . 
I xifundzo xo hlawuleka eka hina ku ku amukela etikweni ra hina . 
Swiphemu swa Nhlayiso wa Rihanyo wa Masungulo . 
Ntirho wu tava kona hi Wavunharhu hi ti 4 Dzivamusoko ... 
Eka Dyondzo ya Lavakulu na Nhluvukiso . 
Vukorhokeri bya hina byi nga engeteriwa eka xiphemu xa nhluvukiso wa ntwanano . 
Xi vulavula ni lava va yimelaka vanhu . 
Mimpimo leyi yi wela eka yin'wana ya le henhla emisaveni ! 
Un'wana na un'wana u ni xiave ku xi endla ku vona leswaku nhlayiso wo antswa wo kona wa vumundzuku bya Afrika Dzonga . 
Hi nga cinca mahanyelo ya hina na ndlela leyi hi tirhisaka gezi . 
Ku ni nxaxamelo wa swiphemu swin'wana eka maendlelo . 
Mimbuyelo ya ndzavisiso yi tivisiwile eka Komiti endzhaku ka nkarhi hi Nyenyenyani 2003 . 
Hinkwerhu hi fanele ku endla matshalatshala yo endla ku hambana exivandleni xa hina xa ntirho . 
Hilaha namuntlha , vamanana na vatatana hikuva Afrika Dzonga u ni tindzimi ta ximfumo ta 11 . 
Naswona un'we loyi a nga ta nyika mphakelo eka vanhu va hina . 
Maendlelo ya hina ya xiporo yi na xilaveko xa xihatla xo antswisiwa ku ya hi nkarhi wa ximanguvalawa . 
Hi vekile ni mfikelelo wa 70% eka lembe-ximali leri taka . 
Ndzi ehleketa hi ndlela yo vava yo tshamisisa xiyimo . 
Nkondiraka yi sayiniwile hi mavandla yari mambirhi . 
Ndzi ehleketa leswaku xilo xikulu kuve ku cinca ka mavonelo . 
Mfumo wa miganga wu tava mhaka yikulu eka matirhisele lama faneleke ya RDP . 
Hlamusela hilaha ntlakuso wu nga ta tirhisiwa xiswona . 
Nhuvukiso wa vutivi , ngopfungopfu eka Vantshwa , Vamanana ni vanhu lava va nga ni vutsoniwa . 
Ku tiyisiwa hi tinsimbhi a swi nge amukeriwi . 
Muchuchisi u khumbheka swinene eka nandzu eka xiyimo lexi . 
Nkunguhato wa mpfuxeto wa ku lulamisiwa loku ku tivisiwile hi nkarhi wa Mpimanyeto wa 2009 . 
Va tinyiketerile ku tirha ni mfumo ku fikelela hinkwaswo leswi . 
Hinkwerhu ka hina , holobye un'wana ni un'wana u tiyimiserile eka leswi . 
Maphorisa va nge swi tivi leswi . 
Hi fanele hi hakela ni moya wa Masakhane leswaku hi ta aka swin'we . 
Minhluvukiso yo tano ya laveka loko hi tsakela kuva vatlangi va misava . 
I ntirho wa mina ku pfula swivandla swa mintirho swa migodi naswona ku vona leswaku hakunene ku ni nhlayiseko wa mbango . 
Xana nhlokomhaka yi fambelana njhani ni vanhu na mina , ni misava leyi hi hanyaka eka yona ? 
Boxa eka mhaka yin'wana na yin'wana kuri i ncini xi vangaka swo ka swi ngari kahle . 
Ndzi tsakela ku endla swibumabumelo swintsongo swo angarhela hi mintirhisano leyi tirhekaka ni ku humelela . 
Nhlavutelo wu fanele ku fambelanisiwa ni swifaniso . 
Mhaka a hi mhaka ya ntlawa wun'we wu kombelaka wun'wana . 
Ku ni swiwelo swin'wana eka nawu lowu . 
Nxaniso wa boha . 
Vanhu vo tala lava nga swela va hanya ematikweni lama nga swela . 
Hilaha ndzi kombiseke hakona ekusunguleni , nkayakayo wa ikhonomi ya misava wu hi werile . 
Hi nhlayo-xikarhi wa kwalomu ka mintirho ya 500 yi ta tumbuluxiwa ehenhla ka ntlhanu wa malembe lama landzelaka . 
Leswi i ku ringeta ku vona leswaku MaAfrika Dzonga hinkwawo ya titwa ya ntshunxekile na kuva va hlayisekile . 
Vuxokoxoko bya khomferense hi lebyi byi landzelaka : 
Hinkwaswo leswi hi swi lavaka i ku navela ka tipolitiki ka nhlanganelo emisaveni . 
Hi ni xivangelo lexikulu xo tlangela . 
Eka hina , swirho leswo xiximeka , leswi a kova ku vhakhacha ka Mfumo ntsena ku tiyisisa vuxaka . 
Mpfumelelo eka vukati bya n'wana . 
Nkoka wu tlula tinhlayo ta vona eka vuxaka bya sayizi ya rixaka . 
Hi fanele ku languta eka xiyimo hilaha xi humelelaka hakona na leswi xi khumbhisaka xiswona vanhu va ka hina . 
Goza leri landzelaka ku tava rimba ra ntirhisano lowu nga ta tekeriwa enhlokweni ku ngari ximfumo . 
Swiviko swi ta katsa : 
Rito ra misava leyi hluvukaka ri ndlandlamuka ri twiwa eka mampfhumba lawa . 
Nkucetelo wa tintangha wu ni xiave lexikulu eka nhluvukiso wa vona wa vuxaka . 
Hi tsakela ku tumbuluxa xivandla xa ndhawu ya ku nghena ka tithekinoloji letintshwa . 
Tihuvo ta Metropolitan ta phikizana eka xiyimo xa rixaka . 
Eka nkarhi wa sweswi a hi lemuki hi nxungeto wihi na wihi eka vaaka-tiko va Afrika Dzonga . 
Nhluvukiso lowu wo ta hi pfuna ku gangisa eka leswi landzelaka : 
Yingiso wo hlawuleka wu ta nyikiwa eka vantshwa hi nyiko leyi . 
Herisa ku miyela . 
Tikhoto , Khoto ya Vumbiwa hi yoxe , yi sirhelela ntshunxeko wa mbulavulo . 
Vaonhi hinkwavo va ni mfanelo ya dyondzo ya masungulo ni vuleteri . 
Pulani ya Nghingiriko ku katsa ni sete ya Swikongomelo leswi nga ta fikeleriwa hi 2010 ; 
Matsalani-Generali wa Nhlangano wa Tinxaka u tava Mutivisi wa Ntiviso lowu . 
Hi ku ringana , lexi i xirhangana xa ANC . 
Ku languteriwa leswaku ntirho lowu wu ta teka lembe . 
Sweswi u ta kota ku lawula timfanelo ta wena hi ndlela yintshwa . 
Vanhu va hina na vana va ni mfanelo yo hanya eka mimbango leyi hlayisekeke . 
Nakambe , yona na vundzeni hileswaku swi andlariwile swi twisiseka eka Vumbiwa . 
Hi kumbheka swinene hi xiyimo lexi yaka ehansi eSomalia . 
Leswi kumiweke swa mpfuxeto lowu swi ta tivisiwa vanhu hi nkarhi wa kotara yo sungula ya 2006 . 
Leri i doroba ra khale swinene . 
Ntshunxeko na xidemokirasi swa hina i swa nkoka ku tlula hina tanihi vanhu . 
Xikongomelo i ku fambisa swivandla swa mintirho ya dyondzo hi xikongomelo xo antswisa mfikelelo eka dyondzo ya nkoka . 
Tinxaka ta Milandzu : 
Ku humelela ko vonaka ku endliwile ku vona leswaku Afrika Dzonga yi va ndhawu ya vuvekisi lebyi hlayisekeke swinene . 
Ehansi ka maendlelo lamanene ya nhluvukiso : 
Ina , i swa ntiyiso leswaku swi pfulekile eka ntlhontlho wa xinawu . 
Projeke yi fambisiwa hi Ndzawulo ya Vuhlanganisi . 
Xosungula , ku tumbuluxa mintirho . 
Eka mhaka leyi , hi tumbuluxile maendlelo yo cinca ya mafambiselo ya swa tindlu . 
Naswona swi cinciwile na leswaku leswi hinkwaswo mi faneleke ku swi endla i ku tivisa maphorisa . 
A hi tekeni nkarhi lowu . 
Endzhaku ka hinkwaswo , hi hlurile timbilu ta misava naswona hi cincile mavonelo . 
Ku antswisa swivandla swa mabindzu etindhawini ta le makaya . 
Dyondzo yi ta teka xiave xo fambisa eka matirhisele . 
Swihlawulekisi swa mintirho na nkoka wa n'wamabindzu . 
Hambiswiritano , i xikongomelo xa Huvo ya milawu leswaku milandzu / timhaka to tano ti hetisisiwa hi ku hatlisa . 
Hambiswiritano , hi maendlelo yo hetiseka . 
A ku na tinhlamulo to olova . 
Ndza tiva leswaku u ta vona swilo swo hlamarisa swinene hi nkarhi wa ntirho wa wena . 
Kombisa na ku hluvukisa pulani ya databezi . 
I swa nkoka leswaku mafambiselo ya CTA ya pulaniwa hi vukheta . 
Swo sungula swa swihlawulekisi leswi swi engetela mpimo wa nhlayiso eka maendlelo . 
Hi ta vuyelela eka nhlokomhaka leyi sweswi . 
Muxiximeki Xandla xa Holobye , u boxile hilaha bindzu ra mahala ri nga ta fambisa xiswona . 
Naswona leswi i ku tiyimisela ka hina . 
Pulani yo hetelela yi ta hetisisiwa na ku pasisiwa eka Lembe Lerintshwa . 
Leyi i nhlengeletano leyi yi nga ta khomiwa eUganda . 
Xiphemu xa maendlelo xi ni nhlayo ya ku cinca ko karhi . 
Hi tshemba leswaku nhlayo yo tshembeka ya van'wabindzu lava i vamanana . 
Hi ringetile ku vona leswaku hi khoma tikhomferense hi ndlela ya ndzingano . 
U ta ya u ya kombisa matirhele ya muchini wo secha . 
Laha hikona mafambelo ya miganga ya vaka xikongomiso . 
Vulavisisi i xiphemu xa maendlelo ya xithekinoloji . 
Komiti yo tsundzuxa yi ni mintirho leyi yi nyikiweke yona hi Holobye . 
U ni ntirho lowukulu emahlweni ka wena . 
Leswi swi ta pfuna eku tumbuluxiwen ka vuswikoti bya mafambiselo . 
Nxavo wa ximakiwa wu ta kumbeteriwa hi ku koxometa . 
Hi fanele hi kuma mpfhuka . 
U kumile swifaniso leswi landzelaka eku heleni ka nhweti : 
Xana milawu yo angarhela ya switirhisiwa swa vusirheleli yi nga hluvukisiwa ni ku nghenisiwa eka nawu . 
Tirhisa yona ku hlamula swivutiso leswi landzelaka : 
Un'we a nge pfari un'wana kambe ku fanele kuri ni vuxaka bya matirhele . 
Kambe maendlelo ya xidemokirasi a ya tlheriseriwi endzhaku . 
Leswi swi tiyisa nhlana swinene . 
Hambiswiritano , ku ni timhaka leti nga si fikeleriwaka . 
Ntirhisano lowu akiweke eka ku tshembana , nxiximo naswona ehenhla ka hinkwaswo , ku tiyimisela ku humelela . 
Miehleketo ya mina a yi cinciwi hi ku landza mhaka leyi : 
Xivulwa xa 9 xa Nawumbisi xi kunguhata tinhlengeletano ta Huvo . 
Nakambe siku ra matimu . 
Ku ni xihlawulekisi xin'wana . 
Kombisa nkucetelo wa ku cinca eka swibalo swa ikhonomi . 
Leswi swi vuriwile , leswi a swi vuri leswaku mhaka ya misava a yi ahluriwangi . 
Ntirho lowu endliweke hi khomixini ya nkarhinyana wo sasekile swinene naswona ndzi wu bumabumela . 
Leswi i mbuyelo wa nkayivelo wa vukala-xihundla . 
Leswi a kuri maendlelo yo tshikelela ya mintirho leswi swi nyikaka matimba . 
Kombisa eka ntirho wa ku cina . 
Votala va nga ehleketa leswaku leswi a swi nge fikeleriwi . 
Xikongomelo xa switirho swo tano i ku sirhelela timfanelo ta ximunhu eka vundzeni byo hambanahambana . 
Ku tlula lembe leri hundzeke , Pholisi ya Mafambiselo ya swa Xibindzu swa Tikhampani ta Vuvekisi bya Mani na Mani yi tivisiwile eka mani na mani . 
Naswona swa nkoka swinene , swi vula leswaku xifundza xi pfulekile eka nhluvukiso wa swa vumpfhumba . 
Hi kunguhata leswaku nhlengeletano leyi yi tivisiwa hi mimbuyelo ya nhlengeletano leyi . 
Nawumbisi a wu na minxungeto yo karhi ya swa timali eka Mfumo . 
Tana u ta twisisa nkoka wa nkoxometo wa swa timali . 
Ku hluleka ku endla tano ku ta helelela hi minxupulo na ntswalo . 
Ku vilela hi maendlelo ya swa xinawu ku fanele kuva xiphemu xo angarhela xa ku aleriwa hi nawu . 
Xiphemu xa swakudya xi nge boli xi nga se tirhisiwa . 
Tanihi mfumo hi sola ni ku lwisana ni vugevenga hi ndlela ya kahle ya vuswikoti bya hina . 
Swifambisi swa swivandla swi ta tiyisisiwa . 
Naswona ha swi tiva leswaku hi NI swiphiqo etitlilasini ta hina ni le swikolweni swa hina . 
Nxopaxopo lowu wa Mpimanyeto wu katsa , nkarhi wo sungula , xitatimende xa matirhisele ya swibalo . 
Xifundzankulu lexi xi le ka goza ro burisana ni vaakatiko va hina . 
Xana u nga nyika vuxokoxoko eka mhaka leyi ? 
Ehenhla ka hinkwaswo , hi vutisa vanhu kuva va lehisa mbilu loko vari epatweni . 
Khomixini yi hlaseriwile hi ku pfumaleka ka switirhisiwa eka ntirho wa yona . 
Hambiswiritano ku fikelela ka hari yin'wana ya mintlhontlho leyikulu . 
Va endlile xiave lexikulu eku khomiweni ka vaendli va mihlaselo ya le mapurasini . 
Hi tlangela nseketelo lowu . 
Afrika Dzonga na Japan va ni Matimu yo leha ya swa mabindzu . 
Hi ni ku tshemba hinkwako eka Presidente ya hina . 
Hikokwalaho a hi fanelangi hi languta ngopfu eka swiyimo swo karhi leswi rhendzeleke rifu ra Biko . 
Tirha hi ku hiseka ni xivono . 
Tani hi mhaka ya ntiyiso , kuri hava ku tisola , yi tekela enhlokweni xintshunxo . 
Kuva mhaka leyi yi lulamisiwa xihatla swi ta antswa . 
Loko ndzi ri eka matiriki , a kuri hava vuxokoxoko lebyi a byi ri kona eka mina . 
Projeke yo tano yi pasisiwile hi Mavandla hinkwawo lama khumbhekaka ; 
Ha tshemba leswaku yi ta tumbuluxa nyanyuko lowukulu eka Khapi ya Misava Hinkwaswo . 
Swikombiso swin'wana swa miehleketo leyi hileswi landzelaka : 
Hi 2012 , hi tsakela ku vona vadyondzisi vo hlaya va rhanga emahlweni . 
Leswi swi fambelana ni miehleketo ya hina leswaku ntirho wo tika na ku tinyiketa swi fanele ku hakeriwa . 
Matirhisele lama humeleleke ya matshalatshala lawa ya tshembisa tiko hi swikandza swo hlaya swa vanhu . 
Ndza mi tlangela hinkwenu naswona ndzi mi navelela leswinene . 
Rivengo eka tinxaka timbe i yin'wana ya mintlhontlho leyi langutaneke ni MaAfrika Dzonga . 
Burundi ri langutanile ni minlhontlho yo tika swinene eka mavhiki ni tinhweti leti landzelaka . 
Xiboho xo kuma A400M xi tekiwile hi Mfumo wa Afrika Dzonga . 
Tiprojeke leti nga ku endliweni ti fanele ku hetisiwa . 
Huvo yi fanele ku nyika matimba eka xiboho xa huvo yo tshinya . 
Nakambe , mi tirhile swinene naswona khomisani sweswo eka ntirho lowunene . 
Swikongomelonkulu swa Nhlengeletano i : 
A nga na switlhavani . 
Tiva leswi va endlaka swona naswona va kumeka va dzumba na vamani . 
Hambiswiritano , laha hilaha hakanyingi kumbe kantsongo ku twanana xikarhi ka minhlangano yimbirhi yi helaka kona . 
Ku fikelela loku antswisiweke eka vanhu lava nga ni vutsoniwa va ta nyikiwa swa le henhla . 
Hi hlanganisiwilele eka vutihlamuleri lebyi hi xivandla xo tiyimela yiri yoxe . 
Swi ta tshama kuri ntlhontlho ku fikelela nkongomiso eka vanhu va vutsoniwa . 
Hikokwalaho , a hi nge nyiki xiviko lexi ePalamende . 
Hi kona ku seketela hilaha hi nga ta kota hakona hi switirhisiwa leswi nga na swona . 
Ku tika hileswaku a swi koteki ku vuyisela misava ya masungulo leyi lahlekeke . 
Kunguhata ku fambisa nhluvukiso wa tipulani ta vuvekisi bya miako ya ndhawu . 
Nkarhi wa sweswo wu hundzile . 
Hileswaku ndzavisiso na vuxokoxoko hiswona ntshaku ra ntirho wa ku vumba pholisi yin'wana na yin'wana . 
Hi languta eka leswi swi nga ta fikeleriwa hi maendlelo ya swa vurimi . 
Xana swilaveko swo hambanahambana swa vadyondzi swi ta tekeriwa enhlokweni ke . 
Kanela xiphiqo lexi naswona u nyika xintshunxo lexi faneleke . 
Swi le rivaleni leswaku maphorisa ya tirhana ni swigevenga swa ntolovelo . 
Misava yi le ku lulamisiweni kuri ku ta akiwa . 
Ku simekiwa ni ku tirhisiwa ka tisenthara leti swi komba xitori xo humelela . 
Eka ndzavisiso lowu wa switshunxo , a ndzi un'wana wa maqhweta ya xitshuketana. 
Tibangi hinkwato ta mabindzu ti kombisile ntsakelo wa tona eka nseketelo wa matshalatshala lama . 
Hi tsakile hi makunguhatelo lama . 
Hlamula hi ku koxometa . 
Vuxokoxoko bya tibangi leti landzelaka : 
Minkarhi yo kula na nhluvukiso lowu yaka emahlweni yi nge kali yiva yikulu . 
Hi ntumbuluko leswi swi ta landzeriwa hi minkanerisano na mintwanano . 
Ina , leswi a swi tshameli kuva mbuyelo wa hunguto wa nkwetlembetano . 
Xiyimo ya mintwanano leyi ya nkarhinyana xi lava ku langutisisiwa nakambe . 
Yin'wana ya swipakaniso yi katsa : 
Si ndzi tsakela ku kombela leswaku mi hi nyika nkarhi ku tirhana ni mhaka leyi . 
Afrika Dzonga i mutirhisaninkulu wa swa mabindzu na China eAfrika . 
Va endlile muxaka wa vumbiwa ra nawu lowuntshwa . 
Ina , loko u komberiwile hi Palamende ku endla tano kumbe tanihi na loko swi fanerile . 
Va tava ni xiave xa nkoka xo tlhontlha nhluvukiso wa ikhonomi ya ndhawu na ku tumbuluxa mintirho . 
Xana hi nga endla yini ku kondletela vuxaka bya le kusuhi xikarhi ka mfumo na va swa mahungu ? 
U langutana na vona hi ndlela leyi . 
Hakunene ndzi tsakile swinene loko u swi kotile ku swi endla . 
E-e , a va fanelangi ku swi endla nakambe hi ndlela liya . 
Xana ku nga endliwa yini ku tlakusa vumbiwa bya vuxaka bya swa timali ? 
Hi ehleketile leswaku matimba a ma fanelangi ya tekiwa . 
Ku ni nhlayo ya swihlawulekisi swa nkoka leswi fambaka ni maendlelo ya nhlayiso wa rihanyo ra masungulo . 
Hi ku ya hi vatumbuluxi ku tlula mintirho ya 500 yi tumbuluxiwile . 
Xana vito ra xitirho lexi funghiweke A i ncini ? 
Lama i matiko laha hi nga ta vona ku hatlisa lokukulu ku endliwa mayelana ni nhluvukiso . 
Ndzi tshemba leswaku u ta tshikelela matshalatshala ya wena ku hluvukisa ndzemukiso wa mani na mani wa sayense na thekinoloji . 
Hambanisa xikarhi ka tinxaka to hambanahambana ta switirho swa gezi leswi nga tirhisiwaka eka maendlelo yo fana . 
Hi vanhu van'we . 
Vumundzuku bya xifundzankulu xa hina byi le mavokweni ya hina . 
Ndza tinyungubyisa hi vaongori lava tirhaka ehansi ka vukorhokeri bya rihanyo ra mani na mani . 
Ku kumbeteriwa leswaku Nawumbisi wu ta andlariwa epalamende lembe leri . 
Hi vulavule na vona hileswi swi nga ta endliwa siku na siku ku ololoxa swiphiqo leswi . 
Ku cinca ka maxelo swi kaneriwile hi swona . 
Hi kuma swiviko leswinene swa ntirho lowu endliwaka ku tlakusa tiko . 
Hi ku twisisa hi vaxanisiwa va ku humelela ka hina venyi . 
Tsundzuxa n'wamapurasi leswi a faneleke ku swi endla . 
Nawu wu amukeriwile hi mfumo na vatirhi havambirhi leswaku wu ta tirhisiwa . 
Ntivo-misava ku katsa ni nhlayo ya tidyondzo . 
Hetisa xivulwa : 
Xana u nga hlamusela ? 
Hi nga sirhelela vumbiwa na milawu leyi yi nga na wona . 
Kuva ku ri hava nhluvuko na nxiximo wa timfanelo ta ximunhu , kurhula na vusirhelelo swi ta ya emahlweni swi karhi swi xungetiwa . 
Nxopaxopo wa mpfampfarhuto wa le Xikarhi-ka-Nkarhi wu ta yisiwa eka Khabinete eku heleni ka Mudyaxihi . 
Ntwisiso wa milawu , tipholisi na swinawana swa Vukorhokeri bya Mani na Mani . 
Mafambiselo na vulawuri bya swa timali ; 
Swirho swa Huvo swi fanele swi ri vaaka-tiko va Riphabuliki . 
Vanhu lavantsongo va ta ya nyikiwa nkarhi wa vutomi hinkwabyo . 
Ndza mi kombela MaAfrika Dzonga hinkwenu kuva ni xiave eka mpfhumba ro lwisana ni nxaniso . 
Minghingiriko leyi landzelaka yi ngava xiphemu xa projeke : 
Maendlelo na mimpimo mayelana ni vuleteri bya maphorisa swi fanele ku tumbuluxiwa tanihi mhaka ya xirhangana . 
Nxopaxopo wa swa timali ta projeke wu ta endliwa ku hela ka nkarhi wa xiphemu xa 3 . 
Swiyenge swa Dyondzo leswi katsiweke . 
AGM sweswi yi ta khomiwa ku nge si fika ku hela ka Nyenyankulu . 
Kanela swiphemu swo hambanahambana na mbuyelo . 
Vuxokoxoko byi ta va kona handle ka loko kuri ni xivangelo lexinene kuva byi nga boxiwi . 
Hi vukarha xidemokirasi tanihi ndlela leyinene ya mfumo wa hina hinkwerhu eAfrika . 
Hi kanerile ntirhisano eka swiyenge swa Rihanyo , Vusirheleli ni Sayense na Thekinoloji . 
Tiko ra hina ri le kusuhi ni ku humelela lokukulu . 
Hi ku endla tano , Monterry yi endle nhlawulo wa ku tsakela kurhula na nhluvukiso . 
Ntirho wu tirhiwile naswona hi le ku wu endleni . 
Leswi swi nga hlamuseriwa hi ndlela ya xikombiso lexi landzelaka : 
Ndzawulo a yi na vuxokoxoko lebyi . 
Hileswaku i swa nkoka ku xopaxopa xiyimo endzhaku ka minhlawulo leyi ya ha ku khomiwaka sweswi . 
Ku tava ni ntirho wa mani na mani laha swirho swa tiko va languteriwaka ku nghenela . 
Ntokoto wu kombisile leswaku timfanelo leti ti tirhisiwa hi ku tsonana hi Mfumo . 
Swi le rivaleni leswaku leswi swi tisa nxungeto . 
Ndzi langutile eka milandzu naswona ndzi enerile hi swiqwevo , u vurile . 
I swa nkoka ku boxa leswaku lava va landzelaka ku nga lava nga ni vun'wini va ta nyika vukorhokeri laha : 
Ndzi tsakela ku nkhensa Huvo ya sweswi eka xiave xa yona . 
Xana leswi swi khumbha njhani matirhele ya maendlelo ? 
Ntirho wa hina i ku va nyika matimba ni ku va seketela . 
Hambiswiritano , mbuyelo wo hetelela wu ta tivisiwa hi Ravuntlhanu . 
Ntsengo hinkwawo wa ntirho wu avanyisiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Hlamusela xikongomelo xa pulani ya bindzu . 
Ku langutaniwile ni ntlhontlho lowu , misava hinkwayo yi angurile hi lembe ra 2000 hi Swikongomelo swa Nhluvukiso wa Malembe-gidi . 
Hileswaku , hi ta swi kota . 
Mimbuyelo ya pholisi ya swidzidziharisi : 
Eka malembe ya khume hi vile ni ku humelela lokukulu . 
Hi ta vona leswaku vuxokoxoko bya tirhaniwa na byona hi ndlela ya xihundla swinene , ku vula Abramjee . 
Leswi swi voniwa kuri xilaveko xa nhluvukiso wa ikhonomi lowu nga hetaka nkarhi wo leha . 
Hikokwalaho ku endliwa swilo leswi ? 
Hileswaku kwalomu ka TINHARHU ta timhaka leti landzelaka ti fanele ti tekeriwa enhlokweni : 
Leswi i mhaka ya nkoka eka matshalatshala ya mfumo mayelana ni ndzivalelano ni ku aka tiko . 
Tiko rin'wana ni rin'wana ri fanele ku hlamusela swirhangana swa rona na maendlelo . 
Tifotokhopi a ti nge amukeriwi . 
Swi endlile ku hambana swinene . 
Hi tindlela to hambanahambana , Afrika ri le ku fambeni . 
Hileswaku mintshikelelo ya ku humelerisa yi nga hava ni ntshikelelo lowu vonakaka eka ikhonomi na mabindzu ya Afrika Dzonga . 
Sweswi , vanhu va hina va hanya etindlwini kambe xana i sayizi muni ya yindlu ? 
Ndzi tlhele ndzi va ni minkanerisano ni varhangeri va miganga na swirho swa mabindzu . 
Engetela ntshikelelo wa vukorhokeri bya forensiki bya SIU eka ndhawu ya mani na mani . 
Khabinete yi pasisile ku kandziyisiwa ka Nawumbisi wa Mindyangu leswaku vanhu va nyika swibumabumelo . 
Xana hi langutisisile leswaku swi ta hi durhela mali muni ? 
Ha swi tiva leswi ririmi ri nga cinca xiswona mafambelo ya matimu ya hina . 
Mfumo wu fanele ku kondletela ku angula ka vumaki eka ntlhontlho lowu . 
Leswi swi tirhisiwile eka nkarhi lowu hundzeke eka tibuweni to hambanahambana emisaveni hinkwayo . 
Hi landza mindzavisiso leyi , ajenda ya ntirhisano yi nga kombiwa . 
Ndzi tsakela ku boxa xiave xa nkoka vamanana va nga xi tlangaka eka ku tisa kurhula . 
Eka Mfumo wa Miganga : 
Ribuwa ra Afrika Dzonga ri nyika mintirho yikulu ya ikhonomi ni nhluvukiso wa vanhu . 
A hi tekeni nkarhi lowu wa nkoka lowu hi nga ku nyikiweni wona . 
Loyi i n'wana loyi hinkwerhu hi nga tinyungubyisaka hayena . 
Leswi swi ta pfuna vamahungu ku va va tiva hi tipholisi na tiphurogireme ta mfumo . 
Hi tshemba leswaku leswi a swi fanele swi endliwile hi ku hela ka Nyenyanyani lembe leri taka . 
Afrika xin'wana na xin'wana lexinene . 
Xikombiso naswona ndza tshaha : Munhu a nga tirhisa ntsengo wun'we wa mali kambirhi . 
Swi vanga mavonelo ya leswaku a hi le ku lwisaneni na vugevenga kambe ha byi tlakusa . 
Ku endla leswi hi lava minhlangano yo tiya ya mfumo wa miganga . 
Swinene ehansi ka mavonelo ya vutihlamuleri bya hina . 
Swifundzankulu swi languteriwa ku tirhisa mali leyi ku si hela lembe-ximali leri . 
Hileswaku ndzi ehleketa leswaku va ringeta ku veka masiku hi vuntshwa . 
Hi fanele hi khomutela ku khumbheka ka vanhu eka nyimpi yo lwisana na swona . 
Xixavisiwa lexi vanhu va nga ta xi fikelela na swin'wana ni swin'wana . 
Nhlangano wa marendzo . 
Kunguhata mahetelelo ya mintirho leyi u yi endleke . 
Nkarhi wu fikile wo vula leswaku matirhele ya le hansi yo ya emahlweni yi nge tiyiseriwi . 
A va pfumeleriwangi ku vhotela ku va ni misava . 
Hlela xiviko . 
Xi na vuxokoxoko bya xiyimo xa sweswi xa swa vuendzi . 
Xana u ehleketa leswaku maendlelo lama ya fanele ya hlamuseriwa kuva ya xihundla ? 
A ku na ku tisola eka lava nga titsarisiki . 
Va lava ku va ni mimbuyelo leyikulu ya vona vinyi . 
Vutshila na ndhavuko swi ni xiave lexikulu eka kula na ku cinca ka Afrika Dzonga . 
Swirho swa swa mahungu va rhambiwa eka ntirho lowu nga tava kona hi ndlela leyi landzelaka : 
Vuxokoxoko bya rendzo byi hi ndlela leyi landzelaka : 
Vuxokoxoko bya mpfampfarhuto wa projeke byi hetisiwile . 
Hileswaku mo ndzi mi byela hi swin'wana swa ku humelela ka hina ka sweswinyana . 
Tindhawu tin'wana ti ta engeteriwa ku ngari khale . 
Hi dyondzile khale hi ntokoto wa hina mayelana ni leswi . 
U fanele ku landzelela swihlawulekisi swa minimamu leswi landzelaka : 
Leswi minkarhi yin'wana swi vuriwa komiti ya vukungundzwana hileswaku hi fanele hi va ni vuxiyaxiya swinene . 
Matshalatshala yo vutivi byo hlaya no tsala ma fanele ya ehleketiwa tanihi xiphemu xa goza ra nkarhi wo leha . 
Nkongomiso wu le ka vugevenga byo gemetela byo chavisa swinene . 
Ntokoto wa tinxakaxaka kun'we ni matirhisele ya nawu lowu tanihi ndlela ya mphakelo wa misava . 
Va pfumelelani eka ku hundzuluxiwa ko karhi ka Vumbiwa . 
Tende ri tava xiphemu xa nkoka xa foramu ya nhlengeletano ya minhlangano yo ka yi ngari ya mfumo . 
Hi na ntirho na vutihlamuleri ku engetela mixaka leyi ya vuvekisi eka tiikhonomi ta hina . 
Vuxokoxoko bya mikhuvo yo tlangela lebyi landzelaka : 
Ntirho wa wena eka miganga yi khumbhile vutomi bya vanhu lavo tala . 
Loko hi tshuka hi vona minghingiriko leyi kayetaka vuswikoti bya un'wana na un'wana wa hina hi fanele ku teka goza . 
Ehansi ka tinhweti tinharhu leti landzelaka hi ta : 
Ntirho wa wena wo hakela a wu fambelana na kuva u vona kumbe u nga swi voni swilo . 
Hina tani hi mfumo hi nge endli leswi hi hexe . 
Hi lava ku kuma xintshunxo xa mhaka leyi hi ku hatlisa swinene . 
Hinkwerhu ha pfumelelana leswaku a hi lavi valamuri va le handle . 
Swi katsa vanhu va vuswikoti lava tshunxekeke eka dyondzo ya nawu ni ya sayense ya tipolitiki . 
Nawu wa swifundzankulu lowuntshwa wu ta lawula vukorhokeri bya tiambulense eka tindhawu hatimbirhi ta mfumo ni to ka ti nga ri ta mfumo . 
Swirho swa swa mahungu va rhambiwa ku ta va timbhoni ta ntirho . 
Leswi swi tiveka tanihi nkambelo wa vanhu . 
Veka maendlelo ya vulawuri na ku xiyaxiya . 
Ndza tshemba leswaku hi tava hi tirhanile na swona hi 2010 . 
Ndzi ku navelela khomferense leyi vuyeriisaka . 
Tanihi muganga wa ntanga ku na vugevenga byo hlaya eka ndhawu leyi . 
Maendlelo yo tirhisa ndlela leyi yi ta kaneriwa ku ngari khale . 
Ehenhla ka lembe leri hundzeke hi vone leswaku vavuyeriwa eka tiprojeke leti va nyikiwa matimba . 
Moya wa bindzu ro tiyimela hi wexe wa hlohloteriwa . 
Hi tiyimiserile ku tiyisisa ntirhisano wa hina wa tinxakaxaka ku fikelela swikongomelo leswi . 
Vumbiwa hi roxe ri nyikkaa vanhu mfanelo yo kuma vuxokoxoko . 
Maendlelo lawa ya ta ya emahlweni eka tindhawu tintsongo tin'wana hi ku tihlanganisa ni lava va nga ni xiave lava faneleke . 
Hungu ri fanele ri twisiseka na ku kongomisa eka vantshwa . 
Nyika swivangelo SWIMBIRHI leswi nga endlaka leswaku va nga tsaki hi engetelo lowu . 
Lowu i ndhavuko lowu wu faneleke ku lweriwa . 
Hi tiyimiserile kuva hi pfuleka na ku kala xihundla eka matirhele ya hina . 
Swi nga katsa ni ku ka swi ka katsi swibumabumelo . 
Kumbe xana swa boha ke ? 
Ntirho lowu nga emahlweni ka hina i wukulu swinene . 
Muavanyisi wo Kambela u ta nyika xiviko xa lembe eka Presidente na Holobye . 
Ku leha ka xiviko xo hetelela ku fanele kuva kwalomu ka tipheji ta khume . 
Vuxokoxoko byin'wana lebyi fambelanaka ni xikombelo xa ku yisa emahlweni loku kunguhatiweke . 
Ha tinyungubyisa hi tolo wa hina na ku tshemba swinene hi vumundzuku . 
Vugevenga byo kunguhatiwa byi ya emahlweni kuri ntlhontlho lowukulu . 
Khabinete yi twananile leswaku switirhisiwa swo hlaya swi fanele swi nyikeriwa mayelana ni xikongomelo lexi . 
Misava hinkwayo timali ta vukorhokeri bya swa rihanyo i ntlhontlho lowu nga ku kuleni . 
Eka mhaka leyi , nhlayo ya swibumabumelo swi ta endliwa kuva ku nyika swintshunxo . 
Ku cinca loku humelelaka etikweni ra hina i vumbhoni bya leswi . 
Switirhisiwa leswintshwa swi endliwile kuva swi va kona ku endla kuri vukorhokeri bya le henhla byi va bya ximanguvalawa . 
Mbango lowu yisiweke ehansi wu engetela ndzhwalo eka ndhawu ya rihanyo ya vanhu na ikhonomi . 
Hi fanele hi aka eka ndzhaka leyi . 
Ku tumbuluxa mintirho ya nkarhi wo koma ku pfuna swisiwana swa swisiwana ; 
Mindzavisiso leyi yi ta tirhisiwa ku hetisa rimba . 
Nhlamuselo ya hilaha mukomberi wa ntirho a tekelaka enhlokweni leswaku swilaveko swi fikeleriwile . 
Vamanana va simekiwile . 
Swiyimo swa mahanyelo swa vunyingi bya vamanana swi cincile hi ndlela leyi vonakala swinene . 
Swihlovo swimbirhi swa mahungu i maphorisa ni vanhu . 
A hi mpfhumba ro navetisa . 
Ndzawulo ya mina a yi nge nyiki mavonelo hi ku humelela ka maendlelo . 
Tifambelaniseni ni goza ra nyimpi ya mpfhumba ra vusweti ; 
Swi nga va ni xiave xikulu eku ndlandlamukiseni ka mfikelelo eka dyondzo ya le henhla ku tsemakanya tikonkulu . 
Ku kunguhatiwa leswaku xan'wanchumu xin'we xa mfumo xi tumbuluxiwa eka ndhawu ya vanhu . 
Vuxokoxoko i matimba . 
Nhlengeletano na Mativisanelo ku ya hi swinawana swa Nawu lowu swi tirha eAfrika Dzonga . 
Ntlhontlho lowu fambelanisiwaka ni leswi i xilaveko xa mintiyisiso ya matirhele . 
Mo ndzi nyika ku tiyimisela ka Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vanhu eka mpfhumba leri . 
Xana i ncini lexi nga endla leswaku u ehleketa leswi ? 
Leswi i ngulumelo wa vhoti ya ku tshemba eka ikhonomi ya hina . 
Vukungundzwana ehansi ka Maendlelo ya swa Vululami bya swa Vugevenga swi lava ku tirhaniwa na swona swi herisiwa . 
Nyika mintirho MIMBIRHI ya xin'wana na xin'wana xa leswi landzelaka : 
Hi komisa hi lava tinhenha . 
Hlamusela hi ntalo magoza lama u nga ta ma teka ku lulamisa swiphiqo . 
Hambiswiritano , hi fanele ku tswonga tidyondzo eka ntokoto lowu hi tindlela timbirhi . 
Vanhu va nga tirhisa vukorhokeri lebyi hi ku fonela : 
Swileriso mayelana ni ku cinca ku nyikiwile . 
Hi fanele hi endla hinkwaswo , naswona ndzi vula swikolo swa hina hinkwaswo , swi hi tirhela . 
Xana hi kwihi ku vuyeriwa eka maendlelo lawa ? 
Ku aka a kuri hi ndlela leyi landzelaka : 
Tihakelo ta oyili , engetelo eka xivumbeko xa minxavo ku tsemakanya swiphemu hinkwaswo . 
Hi kongomisa eka madzolonga ya sweswi lama fambelanaka ni bindzu ra mathekisi , ku humelela ka kha ka endliwa . 
Hi ri na leswi emiehleketweni , mfumo wu nge pfumeleli projeke leyi yi fa . 
A hi ngari mabofu eka leswi . 
Endzhaku ka loko ndzawulo yi kumile na ku hlela xiviko , xi ta tivisiwa vanhu . 
Kombisa nkucetelo wa ku cinca eka mimpimo ya ntswalo eka ikhonomi . 
Lexi i xiphemu xa xiave xa ku tiyimisela ka mfumo eka ntshamiseko wa kurhula na xidemokirasi eAfrika . 
Ku cinca ku kona eka Mativisanelo leswi nga tiyisisiwa . 
Xana u ehleketa leswaku vana na vona va fanele va khumbheka eka maendlelo ya vulamuri ? 
Mundzuku u tava a antswa eka tolo . 
Swikongomelonkulu swa yona hileswi : 
Ha mi kombela hinkwenu ku hi joyina , yanani emintirhweni ya n'wina nimixo . 
Ku ni maendlelo minkarhi hinkwayo eku tumbuluxeni ka ndzawulo . 
Leswi swi ngava mbuyelo wa swihlawulekisi swa tinxaka to hambanahambana eswifundzeni . 
Swikongomelo swa mpfhumba ra Nhweti ya Nhluvukiso wa Vanhu swi katsa leswi landzelaka : 
Tani hi mfumo , hi tshemba eka maendlelo yo hangalasa vukorhokeri hi tidhawu to tala . 
Vutihlamuleri bya vanhu bya le ndzeni ni bya le handle . 
Vantshwa va tiko ra hina va ta tshama vari va nkoka eku akeni xidemokirasi . 
Ndzi mi navela ku humelela lokukulu eka ku burisana ka n'wina naswona ndza mi nkhensa . 
Hakunene u famba eka tlhelo leri faneleke . 
Vito ro Sungula ra Laveka . 
Vuxaka bya hina a byi khumbhekangi . 
Leswi swi komba leswaku ximakiwa lexi xa tirha . 
Ntsariso wa yuniti . 
Khomferense yi ta khomiwa hi ti 22 Mudyaxihi 2006 . 
Leswi i kwalomu ka kanharhu ku tlula mintlawa leyin'wana ya rixaka . 
Nkarhi endzhaku nkarhi , leswi swi kombisile kuva gondzo leri faneleke ku landziwa . 
Ku tirhela tiko ra wena hi ku tinyiketela na ku tshembheka leswi hiswona hi swi kombelaka . 
Ku hava mimbuyelo leyi nga taka yi nga kambisisiwi . 
Ntlhontlho wa hina i ku tirhana ni ku hambana loku . 
Swivutiso leswi hi faneleke ku swi vutisa hi vamanana eka tindhawu na swiyimo leswi hinkwaswo i : 
Nkongomiso sweswi wu tava eka nsivelo na vufokisi bya manyala ya timali na vukungundzwana . 
Leswi swi ni ntshikelelo wo biha eka mphakelo wa vukorhokeri . 
Hundzuluko na nhluvukiso wo koma wa kwalomu ka swimbirhi leswi landzelaka : 
Tipholisi na Swinawana swin'wana : 
Laha hilaha vakokwa-wa-vakokwana va hina va akeke ndhawu leyi hi tinyungubyisaka hi yona . 
Hlamusela swinawana swo fambelana ni tiawara to tirha . 
Swinawana swa kumeka ni le ka webusayiti . 
Ntirho lowu tirhiweke ku fika sweswi wu komba leswaku swiphemu leswi landzelaka swi fanele swi katsiwa eka rimba : 
Hikwalaho ka sweswo mina ndzi tsakile swinene . 
Masungulo lawa ya nxiximo na ku tshemba ya si simekiwa . 
Hi xiximiwile hakunene-nene leswi u nga na hina namuntlha laha . 
Leswi swi komba ku humelela swinene . 
Hileswaku , hilaha ndzi vuleke , swikombeto leswi swi ta humesiwa . 
Ku tlakusa ku hlayisa na ku tirhisiwa hi ndlela yo hlayisa switirhisiwa swa ntumbuluko . 
Mathaai u kombisile xilaveko xo sirhelela swihlahla swa Afrika . 
Ku kula ka ku humelela loku a ku fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Hileswaku ndzi ehleketa leswi hi swona swi loteke nkanerisano lowu . 
Hlaya , dyondza na ku hlamusela khodi ya matikhomelo . 
Kambe hi le ku pfuneni maendlelo hinkwawo . 
Ndzi tsakile ku vika leswaku xiyimo xa vuyimeri bya rimbewu xi antswile swinene . 
Ntsena loko leswi swi nga vuli ku tsan'wiwa ka xikongomelo xa xidemokirasi . 
Muthori a nga fanelangi ku tinghenisa eka xin'wana na xin'wana xa leswi landzelaka : 
Leswi swi tiveka tanihi vuhleri lebyi tirhaka . 
Ku tlakusa lemukiso wa nkoka wa tinhlayo ta mimbuyelo yo antswa ya nhluvukiso . 
Eka xiyimo lexi , hi tumbuluxile Phurogireme yo Twisiseka ya Nhluvukiso wa Vurimi bya Afrika . 
Vekeriwile ku tirhisiwa tanihi : 
Swa misava swi vula leswaku ku fanele kuva na ku cincana loku khomekaka ka xihatla ka vuxokoxoko . 
Komba na ku hlamusela tindlela to tiyisela leti nga tirhisiwaka eka leswi nga laha henhla . 
Mintlawa yi kongomise eka leswi landzelaka : 
A hi ri kusuhi ni ku swi kuma . 
Tindlela tin'wana ti le ku endliweni ku kuma switatimende . 
Komba na ku hlamusela minchumu leyi hoxaka xiave eka ndlandlamuko wa ntshikelelo . 
Eka nkarhi wa sweswi swa tika ku boxa siku leri languteriweke ro thoriwa . 
Hofisi ya khumbheka ni le ka ntirho wa nhluvukiso . 
Ndzi si teka xiboho xo tshika ntirho hi ndlela yo vevuka . 
I swa nkoka leswaku mfumo wa xibalo wu seketela vuvekisi bya xihundla . 
Leti i tindhawu ta nkoka eka ikhonomi ya hina . 
Vekela xitirho kuri xi tirha . 
Ina , vulavisi byi gimetiwile . 
A hi languteni eka nchumu lowu . 
To tala , timhaka leti a ti hoxekile eka maendlelo ti ololoxowile . 
Vuntsumi bya ikhonomi i swa nkoka swinene naswona eka mhaka leyi , ndzawulo yi ringanyeta swirhangana : 
Ndzavisiso wu katsa swiphemu leswi landzelaka : 
Ku hambana lokukulu ku suka eka nawu sweswi ku ta amukeriwa . 
Vuxokoxoko hi ntirho lowu Ndzawulo ya Mabindzu na Vumaki yi wu endlaka byi kona . 
Ina , ndzi byeriwa leswaku ku ni ntlhontlho wa khoto . 
Hi le ku va hlayiseni swinene . 
Hi rixaka leri ri nga eka nkayakayo . 
Ntshikelelo wa tintangha wu vuriwa kuva wun'wana wa swivangelonkulu swa ku tirhisiwa hi ndlela yo biha ya swidzidziharisi hi swihlangi . 
Hi tsandzekile ku hlamula eka leswi . 
Swi le rivaleni , vamanana na vatatana , leswaku ku nghenelela loku ku sungurile ku humesa mimbuyelo . 
Dyondzo leyi a yi bohi . 
Lemukiso wa xinawana lexi faneleke . 
I ku languta eka tindlela leti nga antswisaka vuswikoti . 
Hi mpfhuka ka swona , swa hari ni vuyimeri swinene . 
Swivilelo leswi swi nyanyile eka malembe mambirhi lama hundzeke . 
Ndza ha tshembisiwa hileswi , hilaha ndzi tivaka leswaku hinkwerhu swi tava tano . 
Hakelo leyi ya ha ta kunguhatiwa . 
Ku ni tidhawu letiya kwala kusuhi ku nga hava ntwanano . 
Ku hava loyi u nga vulavulaka na yena . 
Hi fanele hi tlakusa nsawutiso . 
Hileswaku hi ta kanela hi timhaka leti ni Vatirhisani va hina va Xinakulobye . 
Xana u nga hlamula yini eka swona ? 
Leswi a swi fanele kuva ntokoto wo tlanga . 
Swi simekiwa eka mavonelo yantshwa eka mintoloveto hi yoxe . 
Ku tirhisiwa ka gezi i mhaka yin'wana yikulu . 
Tinhlayo na tona ti na Khapi ya Misava Hinkwayo leyi nga ta khomeriwa eAfrika Dzonga hi 2009 . 
Ntirho wu fanele ku vuyerisa na ku va ni mphikizano . 
I nkarhi wo sungula hi va ni rivala ra mintlangu ro hlamrisa edorobeni ra hina . 
Xikongomelonkulu xa dyondzo leyi i ku fambisa swa vuvekisi hi 2006 . 
Ndza khumbheka swinene hi vuxokoxoko byo huma eka xiviko . 
Boxa kwalomu ka ntlhanu . 
Komiti yo langutela ku cinca yi kona ku vona leswaku ku ni ku humelela eka leswi . 
Ehenhla ka malembe yanharhu lama landzelaka SARS yi ta : 
Tiphurogireme ti fanele ku endliwa hi ndlela yo pfumala xihlawuhlawu . 
Handle ka mintlhontlho leyi langutaneke ni yona , ku na ku cinca ehenhla ka malembe manhungu lama hundzeke . 
Swibumabumelo swin'wana ni swin'wana ni vuxokoxoko swi fanele ku yisiwa eka : 
Swiviko leswi landzelaka swi andlariwile ePalamende ku ngari khale : 
U le ku hlambeni . 
Khombo ra kona , ku hava leswi swi papaletikiki mayelana ni leswi . 
Vumaki eka nkarhi wa sweswi byi le ku endleni swo antswa swinene ku tlula khale . 
Leswi a swi amukeleki naswona a swi fanelangi ku ka swi nga seketeriwi . 
Khombo ra kona , Bangi a yi hlawulangi hi nkarhi wolowo ku landzelela nghingiriko . 
Nchumu wa nkoka swinene hileswaku TB yi vuyile eka ajenda ya xifundzankulu . 
Hlamusela kuri hikokwalaho u titwisa hi ndlela yaleyo . 
Xiviko xi rhumeriwile eka presidente xi hlwerile vhiki leri nga hundza . 
Eka vundzeni bya sweswi , nyimpi yi vitaniwa ku sirhelela xidemokirasi . 
Ndzi kombela hi ku tsaka eka tindzawulo hinkwato ku endla tano . 
Xivulwa xa 60 xi herisa ku kanakana leswi nawu wu vulaka swona eka mhaka leyi . 
Swi na matimba ni ku famba kahle . 
A ndzi ehleketi leswaku , n'wina vanghana va mina ndzi mi rhandzaka , mi ringanele ku xavisiwa . 
Hlawuriweke hi Nhlengeletano ya Rixaka : 
Manana Muvulavuleri , ndzi pfumelele ku kombisa ku nkhensa swinene eka : 
Projeke yo ringeta yi ta simekiwa eka Masipala wa Harding eka mavhiki mangari mangani lama landzelaka . 
Tatana Xandla xa Presidente , nakambe , ndza nkhensa kuva u endzerile haleno ribuweni . 
Netiweke ya mapatu ya xifundzankulu yi ta tshama yari ya nkoka eka ikhonomi . 
Fambisa ku ndlandlamukisa bindzu ra tinxakaxaka 
Swiyimo swi simekiwile hi ku landza : 
Vanhu va fanele ku khensa leswi swi vulaka swona . 
Eka xiviko xa yona lexi landzelaka Khomixini yi ta humesa mavonelo ehenhla ka leswi . 
Hi tsakela ku dirowa ndzilekana xikarhi ka nkwetlembetano wo aka ni wo onha . 
Leswi hileswi nongonoko lowu wu lavaka ku swi endla . 
Zambia yi ta hetelela yi yimeriwile eka xiyimo xa Nhloko ya Tiko . 
Hi fanele hi teka goza sweswi naswona hi ndlela leyi faneleke . 
Hikokwalaho a ku na xiboho xo hetelela mayelana ni layini leyi yi tekiweke . 
Leswi salaka swi xaviseriwa vaaki . 
Ku lavisisa ku humelela ka vuswikoti lebyi faneleke ni ku antswisa nkoka na ku tshembeka ka vukorhokeri . 
Ku seketela phurogireme leyi , hi vekile etlhelo R305m eka lembe-ximali leri landzelaka . 
Nkoka wa vurhangeri i wa risima eka nhluvukiso wa rixaka rin'wana na rin'wana . 
Ndza tsaka ku vula leswaku Afrika Dzonga yi nghenerile eka hinkwato tinhlengeletano to lulamisela ta vaholobye . 
Vathori na vatirhi va vumbe xiphemu xa maendlelo lawa yo aka . 
U ta fanele ku nyika vumbhoni leswaku xikweleti xa yindlu xi pasisiwile . 
Xana swi vula yini ku va swin'we ke ? 
A ndzi nge ngheni eka vuxokoxoko laha , Vamanana na Vatatana . 
Nawumbisi wu nga pfuxetiwa hi ku landza ku humelela loku endliweke . 
Hambiswiritano , ku bumabumeriwa leswaku xikombelo xi yisiwa hi ku tsala kunene . 
Mintlangu yi na ntirho wa nkoka eku akeni rixaka ro hanya , ro humelela na kuva rin'we . 
Nkongomiso wu le ka ku vona leswaku ku na ku pfuxiwa ka ikhonomi . 
Hi kombela mamiliyoni ya n'wina ku tirhisa mfanelo leyi loko nkarhi wu fika . 
Pholisi ya gezi ra nutliya yi vumbiwile tanihi xiphemu xa Nawumbisi eka Pholisi ya Gezi , 1998 . 
Tiprojeke leti ti ta hetiwa hi Khotavuxika 2009 . 
Hikokwalaho hi nghenelela laha - hikuva swilo swi fambile hi ndlela yo hoxeka . 
Ku nyiketa nkarhi wa vona eka swilo leswi nga ni vunene . 
Swi nga ha teka masiku manharhu ku hetisa maendlelo . 
Muxaka wolowo wa nghenelelo wu endleriwe ku lulamisa swiphiqo leswi . 
Ku nghenelela ka nhluvukiso wa vantshwa na tiphurogireme swi fanele swi lawuriwa hi milawu leyi landzelaka : 
Siku ra xikombelo : 
Ikhonomi yi le ku kuleni na ku tumbuluxa mintirho ku hi pfumelela ku hunguta vusweti . 
Vuxokoxoko bya Matimu bya kumeka laha . 
Xana hi nga endla yini ku aka timali ta vanhu ? 
Ndzi tshemba leswaku Afrika Dzonga ri le mahlweni swinene . 
Huvo ya Vuhlayiseki ya UN yi fanele ku teka magoza sweswi ku hlayisa vutomi na ku tumbuluxa kurhula . 
Laha i u nga pfuna njhani : 
Ha swi tiva leswaku , Atlantis hi ku kongomisa , swilo minkarhi hinkwayo a swi olovi . 
Nkwama lowu , hilaha va vulaka hakona , wu kongomisiwa eAfrika . 
Loko swi humelela , a hi fanelangi hi xungeta ku teka goza . 
Hi tsakela ku nghenelela loko ndzavisiso wu endliwa . 
Ndzi navelela hinkwavo minkateko . 
Nkarhi wo biha , nkarhi wo biha hi ku ya ikhonomi i ku ya ehansi ku tlula mpimo ka swimakiwa swa kwala kaya . 
Ku cinca loku eka Nawu swi lava ku : 
Leswi a hi maendlelo ya vona . 
Ku fanele ku kunguhatiwa leswi lavaka ku tirhiwa loko ku ngari ni mati yo ringana . 
Va ta yimela vanhu na ku katsa ni vaxanisiwa va vugevenga . 
Xilaveko xa matirhisele lama faneleke ya xinawana . 
Maphorisa a va tivi masungulo ya qhulu eka nkarhi wa sweswi . 
Komiti ya le xikarhi yi ni vutihlamuleri eka Huvo . 
Nkongomiso wa hina lembe leri ku tava : 
I xiboho xa hina leswaku ku ya emahlweni ku tirhiwa ku kongomisiwile eka ku ya ehansi ka vugevenga . 
Ku fambelana ni leswi i xilaveko xo endla sayense yi tiveka swinene . 
Hambiswiritano , ntlhontlho ku tava ku vona leswaku swi tiyisiwa ku ya emahlweni . 
Nkambelo wa swa mabindzu wu ta hi xitalo wu hetiwile . 
Hakunene i ntsako kuva laha na ku nghenela eka ku sunguriwa ka xihlovo xa ntshembho . 
Ndza tsaka ku tivisa leswaku maendlelo yo rivalela ya fikelele hi ku humelela swikongomelo hinkwaswo leswi . 
Hakunene , ina . 
Sweswi a hi nkarhi wo ringeta na ku xavisa handle ka loko u ngari ku tiyiseleni . 
Swin'wana swa tiphurogireme leti swi katsa : 
U ta vika eka Komiti kun'we ni mahetelelo eka mhaka . 
Ku khumbheka ku vona leswaku ku ni kurhula na nhluvukiso ni vululami eka tiko ra hina . 
Holobye wa Timali hi xitsundzuxo xa Huvo ya Mimpimo ya Tinhlayo . 
Swikongomelo swa khomferense swi katsa : 
Aids i vuvabyi ku fana ni byin'wana . 
I xitori xa hombe na maendlelo lamanene eka tindhawu tin'wana . 
Ku cinca , hakunene , a ku ngari hi xivumbeko hi ntumbuluko . 
Xiphemuxidzi xa leswi i ku aka malembe-xikhume ya matirhisele . 
Hi fanele ku vulavula ngopfu hi mighingiriko ya hinkwavo lava nga ni xiave . 
Mpfhuka wun'we eMiddle East kumbe eBalkans . 
Hinkwaswo swi lawuriwa hi swipimelo swa mahanyelo . 
Xana ndzi nga langutela yini ? 
Leswi a swi bohi . 
U khensile vatirhi va ka masipala eka ntirho lowu va wu tirhaka ku vuyerisa vaaka-tiko . 
Mutshamaxitulu a hi xirho xa muganga wa Mabunu . 
Ndzawulo ya Rihanyo yi na vutihlamuleri bya rihanyo ra hinkwavo ku katsa ni vaonhi . 
Nawu lowu landzelaka wu kunguhatiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Hi ku angarhela , ha tinyungubyisa hi ku humelela eka tiphurogireme ta hina ta xinakulobye . 
Vutivi , vuswikoti na minkoka yi ta kamberiwa . 
Swin'wana swa swihlovo leswi swi katsa leswi landzelaka : 
Hileswaku hi fanele ku languta eka ku ndlandlamukisa muxaka lowu wa goza . 
Ku aka vutomi byo antswa bya hinkwavo hileswaku i ntlhontlho lowu hi avelaka ni miganga . 
Hambi swi ri tano , hi nga ha antswisa . 
Leswi a swi si humelela . 
Kambe a hi le ku hlulekeni ku pfuna . 
Hileswaku hi fanele ku tsundzuxa vanhu hi swona . 
Mufambisi-Generali , eka swa lembe kuri swi pasisiwa hi Holobye . 
Hinkwavo va ve ni xiave eku humeleriseni ka projeke leyi ! 
Mfumo wuri woxe wu nge teki vutihlamuleri bya ku kula na nhluvukiso . 
Timhaka ta xibalo ti bohanile swinene naswona swi lava ku endliwa hi vukheta swinene . 
Xiphemu xa C Ku pfumela ka n'wana . 
Ku kondletela swa nawu hi swoxe a swi enelangi ku tirhana ni vugevenga . 
Endzhaku ka malembe ya khumentlhanu , leswi a ka hari xiphemu xintshwa xa makete . 
Xikongomelo i ku tlakusa switirhisiwa swa vutleketli bya le makaya ni vukorhokeri . 
Kambe hi ntiyiso , a ku ngevi nawu lowu hetisekeke . 
Ku cinca vukorhokeri bya mfumo hi ku landza nawu wa vuyimeri byo anama ; 
Ku hava swotala leswi hi nga swi endlaka loko hi tirhile swin'we . 
Phurogireme yintshwa ya lembe yi ta sungula hi Mudyaxihi . 
Hi nkarhi wuri wun'we , hi langutela ku tshembeka na vunene ku suka eka muganga wa swa mabindzu . 
Hi twisisa ku kanakana leswaku leswi vuriwaka swi ni ntiyiso . 
Leswi i nghingiriko wa ntlawa . 
A hi tivi leswaku hi swihi swiboho swi nga ta tekiwa mayelana ni xivutiso xo karhi . 
Dyondza xivumbeko xa DNA mayelana ni leswi landzelaka : 
Timhaka leti ti fanele ti tirhaniwa na tona ku fana ni timhaka tin'wana laha hansi . 
Ndza khumbheka swinene hi tinxaka ta swiendlo leswi humeleleke laha . 
Maendlelo ya swa Bindzu ra SADC i swin'wana swa tiphuphu ta maendlelo ya nhlanganelo wa xifundza xa SADC . 
Xikongomelo xo sungula xi fambelana ni xilaveko xo vulavula . 
Vuxaka bya kahle xikarhi ka Maphorisa ni vaaki i bya nkoka swinene eka hunguto wa vugevenga . 
Hi ta naswona hi fanele ku hlula . 
Dyondzo i mfanelo ya ximunhu eka n'wana un'wana ni un'wana . 
Ku suka sweswi , hi fanele ku tumbuluxa mbango lowu kotisaka ni ku tiyiselaka . 
Xikongomelo xa kona i ku engetela vuswikoti swa vatirhelamfumo hinkwavo . 
Languteni China . 
Mamiliyoni ya vanhu a va nga fikeleli eka nhlayiso wa rihanyo lowu ringaneke . 
Nyika nhlamuselo ya rito ntehe hilaha ri tirhisiwaka hakona eka vutomi bya namuntlha bya siku na siku . 
Hi vekisa eka maendlelo yo tumbuluxa na ku ndlandlamukisa switirhisiwa swa ka masipala . 
Timhaka tin'wana eka ajenda ti katsa : 
Nhlamuselo ya vuxokoxoko ya swivangelo swa engetelo lowu kunguhatiweke wu katsa : 
Eka ntirho lowu , u fanele ku tirha swinene kuva ni bindzu leri humelelaka . 
Yin'wana milawu leyintshwa yi engeteriwile . 
Ndzi tsakile leswaku swi le ka tindzimi hinkwato tinharhu . 
Lowu i ntirho wo tika . 
Leswi swi fanele kuva vumundzuku bya kahle bya ntshembho naswona ku ngari vumundzuku byo tsana . 
Xiyimo lexi a xi nge cinci ehansi ka swiyimo swihi ni swihi . 
Tirhisa marito ya wena n'winyi . 
Swi le rivaleni leswaku mintlhotlho leyi yi nge fikeleriwi hi Ndzawulo ya Dyondzo yiri yoxe . 
Nkatsano wa Bodo wu komba nawu wa ntirhisano . 
Lowu i ntirho wa nkoka swinene lowu koxaka ku tekeriwa enhlokweni swinene . 
Leswi nga fikeleriwa hi ntshikelelo eka milawu yo letela leyi landzelaka : 
Nhlengeletano yi fikile emakumu . 
Namuntlha hi hetisa ndzhendzheleko na ku tumbuluxa masungulo ya leswintshwa . 
Ku tivisa swi ni xiave eka ntirho wa masungulo eka vulawuri bya CCHF . 
Ntshamiseko wa swa ikhonomi leyikulu wu fikeleriwile . 
Hi phakerile xiyimo xa sayense kambe xana xivono xa hina xa vumundzuku hi xihi ? 
Dyondzo leyikulu ku suka eka leswi i ku tilulamisela swilo swin'wana ni swin'wana ! 
Mpfumelelo wa vona i wa nkoka naswona ndzi tsakela ku avelana na wena swin'wana swa ku humelela ka vona . 
Leyi i mhaka leyi ndzawulo ya mina yi nyikaka xirhangana . 
Pulani leyi yo twisiseka yi tshikelela nkoka wa nsivelo eka ku lwisana ni HIV na AIDS . 
Hinkwerhu ha tiva leswi a nga tinyiketela swona . .  . 
Hi le ku antswiseni ka maendlelo hinkwawo . 
Ndzi ta tsakela ku kombisa ku nkhensa ka mina eka ku hlamula ka wena ka xihatla eka xileriso lexiya . 
Muholo lowu barisiwaka na tanihi mbuyelo , xibalo lexi hleriweke xi engeteriwile . 
I projeke leyi nga endleriwa ku hluvukisa ririmi ra Nama . 
Lava va nga ni minkavelo va ni , xikombiso : 
Minkateko leyinene eka nkarhi lowu taka . 
Sweswi , hi tsutsumile hi rivilo ro hambanahambana mayelana ni leswi . 
Vujoveri byi angula eka ku cinca ka maxelo na minxungeto . 
Malembe ya 15 ya xidemokirasi ya endlile ku hambana eka vutomi bya lavo tala : 
Ku fanele kuva ni nseketelo wa mfumo naswona kuva ni ku aka mintsengo . 
Vuxokoxoko bya ku cinca loku ku nga kumeka eka webusayiti ya mfumo ya www.gov.za. 
Swi endleriwile ku nyika vuxokoxoko ni ku vutisa swivutiso leswi fambelenaka ni swa tindlu ku suka eka vanhu . 
Xiphemu xa phepha leri eka rona ; 
Hambileswi swi nga sunguriwa hi swipano swo kanerisana , a swi si amukeriwa . 
Siku rin'wana ndzi tsakela kuva wanuna wa kahle , a vula . 
Vuxokoxoko bya Xividzo hilebyi landzelaka : 
Vadyondzi va languteriwa ku kota ku : 
Xikongomelo na nkungu ra maendlelo ya matshamelo ; 
Ndzi nga dirowa phepha ra ndzinganiso . 
Ntirhisano xikarhi ka mfumo na xivandla xa bindzu swi le ku tirheni kahle swinene . 
Loko na nkarhi vanhu va lava ku huma va ta humesiwa . 
Handle ka sweswi ku hava nchumu . 
Madzanadzana ya vanhu va leteriwile eAfrika Dzonga ni le ntsungeni wa malwandle . 
Ku ni ku naveleriwa leswinene etikweni ra hina . 
Kambe i maendlelo yo tika swinene ntsena lama kongomisaka eka mintokoto yo navetisa swinene . 
Leswi swi tisa ntlhontlho lowukulu . 
Ku huwelela ka mundzuku ku khongela i masungulo ya mhaka ya nghingiriko . 
Xikongomelo xa tsalwa leri i ku hlohlotela njhekanjhekisano na mavonelo eka maendlelo . 
Buku ya vuxokoxoko yi vumba xiphemu xa nkoka swinene eka xikambelo lexi . 
Lexi fanaka , ku ni ku humelela mayelana ni ku hetisa mintwanano ya matirhele . 
Swi fambisa ku koteka ka mabindzu yotala lamantsongo ni lama ya le xikarhi . 
Tat Presidente , u fambelanisiwa swinene ni mintlangu . 
Hambiswiritano , ku ni tindhawu tin'wana laha maphorisa ya tirhaka hi ndlela yo tsana swinene . 
Ku languteriwa leswaku u tava na hina mundzuku . 
Leswi swi pfunile vanhu vo hlaya lava nga riki ni vuhlanganisi eka thelevhixini na maphephahungu . 
Xana a wu khumbhiki hileswi , leswi swa vavisa swinene . 
I swa nkoka swinene hikuva a va hlekuriwi ni ku khiriwa hi vanhu . 
Ndzi ehleketa leswaku un'wana na un'wana u ta vula sweswi a ku , xikombiso , u lava maendlelo yo twisiseka eka leswi . 
Leswi i ku tiboha leswaku ha ha tinyiketerile eka . 
Leswi i tindhawu laha hi lavaka mpfuno ku suka eka vatirhisani va hina va nhluvukiso . 
Xana i ku fikela rini hi nga ta amukela leswi ? 
Ku tika ka vutihlamuleri bya vuxaka eka mabindzu . 
Ha tlangela eka hinkwavo mathwasani ni mindyangu ya vona . 
Khansele leyi vumbiweke hi swirho leswi nga kona , yi ta rhangela nhlengeletano ya Khansele . 
Hi nkarhi wolowo , a ndzi ri Phuresidente wa Mukhanselara ePalamente . 
Swiletelo hi vuenti . 
Vuvekisi lebyi byi tava na ntshikelelo wa nkoka eku vumbiweni ka mitirho na nhluvukiso wa muganga . 
A swi na mhaka loko u kuma mpfuneto wa vandla ra swa tipolotiki ku rhijisitara . 
Loko swi ri tano , hi byihi vuxaka ? 
Tiva muxaka na vukulu bya timakete ta vatirhisi . 
Palamente yi hlawuriwa hi vanhu ku va yimela no tirha tanihi rito ra vona . 
Ntshamo wo sungula wu tava kona eka tin'hweti titsongo leti taka eEersterivier . 
Leswi i swa nkoka ku fikelela mpfumaleko wa xihlawula-mbala . 
Yin'wana ya minongonoko leyi i yo herisa vusweti , yo pfumelela ku kula ka ikhonomi ko tiyiseleka na nhluvukiso . 
Naswona hinkwaswo leswi swi le ka mhaka yo engeteleka ka switirhisiwa swa mati swo pimiwa swa Xifundzankulu . 
Ku endlela ku fikelela leswi , swin'wana swa swiyenge swi hlamuseriwa hi ndlela yo hlamarisa . 
Xivutiso hi leswaku xana hi nga dyondza yini ku suka eka vuxaka lebyi ? 
Bangi yi ta lawuriwa hi Bodo ya valawuri . 
Ku endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka i ntirho wa hina wova erivaleni . 
Xo hetelela , One Stops to nghenisa xiavi eka vuswikoti bya ikhonomi eka ndhawu leyi ti fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Khoramu ya nhlengeletano yihi na yihi ya Vulawuri i nhlayo ya le henhla ya swirho swa yona . 
Eka 10 ra malembe xana u lava kuva u fike kwihi ? 
Mavonelo ta vona ya leswi humeleleke . 
Nseketelo wa Vatirhi wa lembe : 
Swi ta tsakisa ku andzisa tinhlayo leti eka matiko laya ha hluvukaka . 
Hinkwerhu ha yi tiva mitirho ya African Renaissance , kumbe leswi yi faneleke kuva swona . 
Kambe ku lwisana na vusweti a swi nge olovisiwi kuva vutihlamuleri bya mfumo wa le xikarhi . 
Tlhontlho i ku endla swa kahle hi ku tinyiketa . 
Eka 10 ra malembe laya taka ntalo wa vanhu wu ta engeteleka , ku tava khombo . 
Swi ndzi nyika ntsako ku mi joyina namuntlha eka nhlengeletano leyi yo nyanyula . 
Nakambe ndzi mi navelela nhlengeletano yo humelela . 
Swimbirhi swa mintlimbo hi leswi : 
Mavandla ya tlhela ya pfumelelana ku tiyisa ntirhisano wa yona eka ntirho lowu . 
Entiyisweni ku na switandzhaku swin'wana eka sweswo . 
Goza ro sungula ra nkoka i ku vumba database yo hlanganela . 
Hi swi kotile ku vumba xidemokirasi xo twala no tshamiseka . 
Mhaka yo vumba ntalo i ya nkoka na yona . 
Vaxanisiwa vo tala eKapa Vupeladyambu va dlayiwile . 
Vuxokoxoko bya vutihlanganisi hi lebyi landzelaka : 
Ku tekeriwa enhlokweni ka phurayimari eka nongonoko lowu i muakatiko . 
Tirhisa swifaniso leswi ku hlamula swivutiso . 
Xiviko lexi xi ta nghenisa xandla eka endlelo ro pfuxeta naswona xi hlamusela , exikarhi ka swilo swin'wana : 
Yuniti yo Vuyisela Nhundzu mayelana na leswi . 
Kuna ntirho wo va erivaleni wa swikolo swo tano . 
Nhlayo ya timhaka ku tirhaniwe na tona eka Tinhlengeletano ta Lembe : 
Vatinyiketeri v ata tlhela va pfuna eka tindhawu to fana na ntleketlo na vupfhumba . 
Machudeni ku suka eka misava hinkwayo va fika eka 7,913 hi 2005 . 
Tikhamphani to Antswa ku Tirha eAfrika Dzonga . 
Lava vutisiwaka swivutiso va fanele ku hlamula XIN'WE xa swivutiso swimbirhi . 
Ina swi tano . 
Wolowo i nkoka wo va na vona laha . 
Ntirho wu nga va : 
Tikonkulu ra Afrika hi leri khumbhiweke switsongo hi nkitsikitsi wa timali ta matiko ya misava . 
Boha hilaha ku nga endlaka ha kona eka xiyimo xo karhi no nyika swivangelo swa xiboho . 
Leswi nga le mahlweni eka vumundzuku bya tiko ra hina ? 
Xana u na ku twela swirho swin'wana swa ntlawa hi nkarhi wo nyika xiviko ? 
Afrika Dzonga yi hlangana na nkayivelo wa mphakelo wa gezi eka muganga . 
Ku nghenelela ka wena i ka nkoka ku fikelela mhaka ya vutomi byo antswa eka hinkwavo . 
Ku pfinya a swi fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Leswi hi leswi hi swi vulaka loko hi vulavula hi minongonoko ya endlelo ro ringananisa kuya hi rixaka . 
Swa le kusuhi na mhaka leyi i mafambiselo ya TB etikweni . 
Xiboho xa hi ndlela leyi xi nga cinciwa hi ku famba ka nkarhi . 
Lembe leri , xikongomelo i ku vona leswaku swiyimo swa matirhelo swa tumbuluxiwa . 
Ku tirhana na leswi hi fanele ku rhangisa timhaka . 
Afrika Dzonga yi na xitulu eka khansele ya ICAO . 
Ku tumbuluxa swivandla swo tala swa ntirho ku fambisana na leswi rhangisiwaka hi mfumo mayalena na leswi . 
Kambe sweswi hi hanya eka ndhawu yo hambana swinene . 
Vuhlanganisi i naswona byi fanele kuya emahlweni byi va xiphemu xa nkoka eka mphakelo . 
Endlelo ra tihakelo ; 
Hi un'wana wa miehleketo ya xiyimo xa le henhla eka swa nawu loyi tiko ra hina ri nga n'wi vumba . 
Leswi swi ta endla leswaku kuva na ku nghenisa xandla lexikulu eka vupfhumba . 
Nhlengeletano-dyondzo swi ta nkarhi wa kahle eka hinkwerhu eka endlelo ra mfumo . 
Phuresidente , tanihi mukondleteri , u fanele ku teka goza eka swiviko swihi na swihi . 
Ku engetela eka leswi fikeleriweke laha henhla : 
Hi tshembha leswaku kuna magoza mangarimangani laya nga kona eka hina ? 
A swi bohi ku tsala ehansi nhlokomhaka ya nkomiso wa nhlamulo ya wena . 
Mavito ya swirho swa tikomiti to tsundzuxa ya kumeka eka Annexure E. 
Nongonoko wa tendzo eka mune wa swikolo hi loku landzelaka : 
Ndzi amukela swivutiso . 
Nyika xikombelo xa Xiyenge B. 
Afrika na vumbiwa bya rona . 
Nhlayo hinkwayo ya vatirhi lava hlulekeke ku tlakukaka entiyisweni . 
Kutani ntirhisano na Afrika Dzonga kuya hi nhlamuselo i ntirhisano na tikonkulu ra Afrika . 
Ntsena loko eka : 
Kutani ku vile na mhaka ya gavhunara wa Banki ya le Xikarhi . 
Kungu leri ri kongoma ku cinca leswi . 
Ndzi lava vanhu va mina va ndzi seketela no rhangela ndlela . 
Ntlawa lowu wu ta tlhela wu langutisa eka xiyimo xa xiyenge xo velekisa xa swibedlhele . 
Tikhomiki i ndlela ya kahle ya vuhlanganisi , a vula . 
Leri i lembe ra wena . 
Goza ra endlelo ri tirhiseka kahle eka leswi . 
Xana ku vile na nkanerisano wihi kumbe wihi hi leswi ? 
Mayelana na swa ikhonomi , kuna mhaka ya xihatla . 
Xihlawuhlawu eAfrika Dzonga xi tekiwe tanihi Vugevenga ehenhla ka Ximunhu hi Nhlangano wa Matiko . 
Hi tlhela hi tiva leswaku eku sunguleni hi kombele leswaku a va na mbilu yo leha . 
Khansele ya Vubangi ya Afrika Dzonga . 
Xelexo i xivono xa hina xa vutomi byo antswa eka vaaki hinkwavo va Afrika Dzonga . 
Antswisa vusirheleri bya swirho . 
Ku wina sagwati i ku tekela enhlokweni vutshuri bya hina kambe hi fanele ku endla swo tala . 
Entiyisweni , u amukeriwile ku vuya nakambe . 
Mfumo wu ta tekela enhlokweni mpfumaleko wa mitirho na vusweti . 
Swi katsa kambe swi nga pimiwi eka : 
Swikongomelo nkulu i ku nyika : 
I xikombiso xa ririmi ra miri . 
Tindhawu ta nkoka leti faneleke ku katsiwa eka tsalwa leri ti katsa : 
Leswi swi fikeleriwile hi Ndzati . 
Xana swi tikomba swi ri swa khale , naswona loko swi ri tano , hikwalaho ka yini ? 
Mfumo wu rhangisa switirhisiwa swa wona eka tindhawu leti landzelaka : 
Hlamusela SWINHARHU swa swiboho leswi no hlamusela ntshikilelo eka khamphani . 
Swihlovo swa marungula eka nhlokomhaka leyi swi longoloxiwile . 
Avanyisa mfumo lowu hi vuswikoti bya wona ku fikelela swikongomelo leswi vekiweke . 
Swikombelo swi fanele ku kongomisiwa eka . 
Hina vumbiwa byo twala . 
Xitiviso xi kandziyisiwile ku rhamba muganga ku nghenelela eka endlelo . 
Swimakiwa swi fanele kuva na vuswikoti byo tiyiseleka hi swoxe . 
Hikwalaho ka yini hi faneleke ku hakela xibalo naswona hi vuyeriwa njhani eka ku xi hakela ? 
Na ku vutisa swivutiso swo tika hi loko hi kuma nkoka wa mali . 
Eka xiyenge lexi kuna swivutiso swimbirhi . 
Swi tlhela swi endla xihlawulekisi xa migingiriko ya vukorhokeri bya timali ePosweni . 
Leswi swi fanele ku nghenisa xiavi eka ndlela yintshwa yo kula . 
Hi le ndleleni ya nhluvukiso naswona hi na ku tshembha eka ku fikelela ka hina . 
Makete eka swimakiwa leswi helelehe wu tiviwa tanihi makete . 
Leswi swi fanele ku landzeleriwa hi ku khanseriwa loko swi fanerile . 
Rungula ra mina eka vatswari hi leri landzelaka : 
Kuri hava ku kanakana , minongonoko leyi yi tava yi nga helelangi ku ri hava ku nghenelela ka khinkhi eka vanhu va Indiya . 
Va nga cinca vutomi bya vona na vutomi bya mindyangu ya vona na miganga . 
I marungula wahi ya faneleke ku rhekhodiwa eka xiviko ? 
Vugevenga i xikombiso xo va erivaleni xa rixaka leri nga le ku hlulekeni . 
Kuma vuswikoti eka mafambiselo ya endlelo ro hlanganela . 
Nakambe , ndzi mi navelela Lembe Lerintshwa ra ntsako , ku rhula no humelela . 
Leswi swi fanele kuva erivaleni na ku pfumelela ku kamberiwa hi vuenti ku tlula khale . 
Hungu ku suka eka Izimbizo ta hina , hambi leswi , sweswo a swi nga ringanelangi . 
Ri ta endla leswi hi ku langutisa eka tindlela leti landzelaka ta swikongomelo : 
Nakambe tlhontlho wa nkoka laha i wa miako . 
Nyika swikombelo swa nkoka swo hlamusela fureme ya rheferense . 
Ndza chava , hi laha hi faneleke ku tshika leswi . 
Nhlamulo yin'wana na yin'wana yo twala leyi fikelelaka muxaka wa xivutiso . 
Vadyondzi hinkwavo va fanele kuva na nkateko wo ringana ku vuyeriwa ku suka eka xiyenge xa dyondzo hinkwaxo . 
Xana yi endliwe hi yini ? 
Exikarhi ka swilo swin'wana swo tala , kungu ri nyika vutshunguri bya anti-retroviral eka xiyenge xa rihanyo xa mfumo . 
Naswona sweswi ndzi ehleketa leswaku i mhaka leyikulu ku yi tshungula . 
Ndzawulo ya Mfumo wa Muganga na Tindlo eka malembe mambirhi laya hundzeke yi rhangeriwe hi wansati . 
Xana leswi a hi siwn'wana leswi kotekaka eka swiphemu swa Kapa Vupeladyambu ? 
A hi nongonoko eka ku cinca ka swifambo na swifambo swa mani na mani . 
Nghenise xiavi eka ntalo wa vutivi bya vurimi . 
Ina , vanhu van'wana i vatirhi vaka mhasipala . 
Marungula laya vekiwaka na switirhisiwa swa mahala ya ta kumeka eka vaaki . 
A swi ri erivaleni leswaku tindlela ta xikhale a ti nga ha tirhi . 
Leswi hi swi endlile hi ku nghenisa endlelo ra mfumo wa mugangha lowuntshwa . 
A hi tibohangi ku vulavula hinkwaswo . 
Leswi a swi endleki eka Ndzawulo . 
Swi sale ku yisiwa eka Komiti ya Milawu yo Hlanganela n'hweti leyi . 
Ha swi tiva leswaku sweswi kuna xilaveko xa ti-artisan na vatirhi va xithekiniki . 
Swiphemu hinkwaswo swo tlherisela leswi faneleke swi FANELE ku tatiwa . 
A hi nge amukeli leswitsongo ku tlula leswi hi tilulamiseleke ku swi amukela nkombo wa malembe laya hundzeke . 
Mavulavulelo ya kahle ya antswisa ntiyiso na vunene bya mfumo . 
Leswi swi ta pfuna swinene eku tirhaneni na tinxaka leti ta timhaka . 
Swa khutaza , hikuva leswi swi yimela ku antswisiwa . 
Entiyisweni swo hetelela i swilo swo kotisa eka ku hlanganisa xifundza , ikhonomi na nhluvukiso wa ximunhu . 
Kuna tinxaka to hambana ta ntirho lowu endliwaka , xik . 
Ndzi na xivilelo lexi ndzi nga ta xi nyika Holobye . 
Khomixini leyi yi kona , kambe hi laha yi helelaka kona . 
Vupfhumba byi tekiwa tanihi xiyenge xa nkoka eku tumbuluxeni mitirho , ku kula ka ikhonomi na ku tumbuluxiwa ka rifuwo . 
Swi tlati swi tiviwile . 
Xosungula , vantshwa va endla xiphemu lexikulu xa kahle eka ntalo wa vanhu wa matiko ya misava . 
Hi fanele hi tlhela hi yisa xiviko eka AU eka mbuyelo wa endlelo leri . 
A hi ringeteni no ololoxa mhaka leyi eka Ejensi ya Gezi ra Atomiki ra Tinxakaxaka . 
Vumba xitshunxo eka xiphiqo xa vukhavisi . 
Endla swiringanyeto eka timhaka leti bohaka eka ku simekiwa ka Endlelo ; 
Swi fanele ku tisa mhaka ya nhlayiseko na ntshamiseko . 
Mahungu lamanene hi leswaku tlhontlho wa ha ri kona - ntsena swi hundzuke mhaka yo bohana . 
Afrika yi tshamisekile ku tlula leswi a yi ri xiswona hi 1980 na le masungulweni ya 1990 . 
Ku swi hlanganisa : 
Nyika ku tlakusiwa ka ku thoriwa ka vanhu lava nga na vutsoniwa . 
Kutani xivutiso lexi hi faneleke ku tivutisa i ku : xana hi nga tlangisiwa ? 
Ntirhisano na xiyenge lexi nga riki xa mfumo , minkwama leyi nga riki ya mfumo na minhlangano ya vaaki . 
Hi kanerile leswi hinkwaswo . 
I mani a nga na vulawuri eka switatimente leswi endliwaka ? 
Xiphemu xo sungula i xa loko ku ri na swipimelo : nhlamulo i ina . 
I xianakanyiwa ku tshembha leswaku a ku nge vi na ku onhaka . 
A nga tava na ku langutela etlhelo eka nandzu wa vaxisati . 
Fomo yi nga lulamisa nkarhi na nkarhi . 
Hikwalaho ka ntshikelelo , a swi nge koteki ku hlamula ha xin'we eka mavonelo laya amukeriweke . 
Ku engetela , hi ta dirohwa kungu nkulu ku tirhana na miako ya hina . 
Swifuwo swi lav aku khomiwa hi ndlela yo rhula hi swivangelo leswi landzelaka : 
Madyelo ya kahle i masungulo ya rihanyo na nhluvukiso . 
Kwalaho swi tirhisa tanihi masungulo yo twala eka ntirhisano no hlanganela exikarhi ka Afrika na Asia . 
Hi kwihi ku hambana exikarhi ka Ntirhisano na khamphani ? 
Khavisa goza ra maendlelo ya ndlela yintshwa . 
U ta fanela ku tirhela vanhu va wena hi nhlonipho na hi malwandla . 
Sweswi hi lulamerile ku ya emahlweni no simekiwa xiphemu xa mintshinyo yintshwa . 
Swiyenge swa mahlanganiselo : 
I swa nkoka eka dyondzo yo hlavutela na vileteri ku fikeleriwa swinene eka vanhu va matiko xikaya . 
Lava i vaaki lava hi veke vona - Hina , vanhu va Afrika Dzonga . 
Ndzi le ku languteni ka tinhlayohlayo kun'wana eka tsalwa leri . 
Ntirho a wu pfumalangi mitlhontlho . 
Ntirho a hi wo olova ku wu endla . 
Ku tlangela swi ta humelela eka : 
Kambe marungula ya mina , lawa yanga wona , hi leswaku komiti a ku nga tihlanganisiwangi na yona . 
Yi fanele ku tlhela yi kandziyisiwa eka maphepha-hungu mambirhi . 
Ndzi kombela Yindlo ku pasisa Vhoti ya Mpimanyeto . 
Endlelo ro pasisa i endlelo ro leha no tika . 
Ntirho i ndlela yin'wana leyikulu ku tifananisa na van'wana . 
Ku hangalasiwa loku kuta tekeriwa enhlokweni ku boha leswi nga katsiwiki . 
Nhlangano wa Afrika na wona wu le ku pfuneni eka endlelo ra xidemokirasi eComoros . 
I yini ntirho wa wona ? 
Ku nghenelela ka xihatla ku ta simekiwa ku vona leswaku kuna mphakelo wo ringanela wa mati . 
Malulamiselo yo hetelela ya ta fikeleriwa eka Samiti ya N'wendzamhala . 
Mpiamanyeto wa muako wa switirhisiwa a swi si bohiwa . 
Leyi ku fanele kuva ndhawu ya nkoka eka vateki va mahungu ku valanga . 
Tiva no hlawula switirhisiwa swa mavoko leswi faneleke ku fikelela swilaveko swa ntirho . 
Leswi hi swona leswi Mfumo wa hina wu tiboheke ku vona leswaku . 
Eka leswi ndzi beriwe mandla hi vateki va mahungu . 
Xikombiso xa muxaka wa nhlamulo leyi nga languteriwaka : 
Buku ya xihlovo yi vumba xiphemu xa nkoka xa xikambelo lexi . 
Ku siveriwa ku vukungundzwana ; 
Sweswi swi tava swo biha ! 
Hi ya emahlweni ku lavana na tindlela leti hi nga ta tihlaganisa na mfumo wa Sudan . 
Nxaxamelo wa mikarhi wu ta rhumeriwa eswikolweni . 
Cable TV ya hari ricence eAfrika Dzonga . 
Inkomu swinene ku hi rhamba kuva na wena eka nkarhi lowu wo hlawuleka . 
Xivutiso lexi hi nga langutanaka na xona sweswi , namuntlha , hi leswi levhele ya hina yo hluvuka yi nga xiswona . 
Hambiswiritano , ndzi tshembha leswaku leswi ndzi nga ta swi vula a swi nge weli etindleveni to pfaleka . 
Vito ra khoto ri cinciwile hi Vumbiwa bya 1996 . 
Siku leri ndzinganyeto wu nyikiweke . 
Xiyimo xa masimekelo ya Ajenda ya Xifundzantsongo na Tikonkulu eka ku Hlanganisiwa . 
Yive yi endliwile , na swo tala , eka ntshikelelo wa nkarhi lowu taka evuton'wini bya hina . 
A hi va xiyenge xa tidyondzo . 
Hi tlhela hi hlangana na mitlhontlho ya hilaha ku avelaniwaka mimbuyelo ya ku kula . 
Vuxokoxoko bya mitlhontlho leyi a swi si hlamuseriwa hi xitalo . 
A wu boheki ku hakela mpfuneto tanihi leswi ku nga loni . 
Xiboho xa mbirhi-xa-nharhu xa swirho leswi nga kona swi ta vumba xiboho xa Khomixini . 
Hi heta ku vona tshunxeko wa mapapa exikarhi ka Yuropa na Amerika N'walungu . 
Hi fanele ku vona leswaku miako ya hina na tindlela swi kondletela ajenda ya hina . 
Makungu hinkwawo ya muako ya fanele ku pasisiwa hi vulawuri bya muganga . 
Matsalwa man'wana ya Tikhomixini ya kumeka na wona eka Inthanete . 
Endlelo ra Nhluvukiso wa Xikombo . 
N'wana i munhu un'wana na un'wana ehansi ka 18 wa malembe hi vukhale . 
Swi ta lava vuxaka lebyikulu ku suka eka hinkwerhu ka hina . 
Va vona leswaku a hi vuyelerisi swihoxo leswi hi swi endleke kun'wana . 
Hi laha ku tiyisisa Ntirhisano Ehenhla ka AIDS . 
Ndzawulo ya khumbheka eka tiphuroje leti landzelaka , leti taha faneleke ku pasisiwa : 
Naswona leswi i , entiyisweni , swi fanele ku yisiwa eka mfumo wa muganga . 
Lowu i mfuwo . 
Ku tlhela kuva ntiyiso leswaku ku tava na ku engetela ka le henhla eka minxavo ya gezi . 
U ngava xikombiso xa Endlelo ra Kahle eka xiyenge xa wena na le tikweni . 
Vuxokoxoko bya masimekelo ya kamberiwa no hlamuseriwa eka White Paper . 
Vulavisisi , ku valanga no hlela ku endlela ku twisisa ku ndzhundzhuluko wa ntungu . 
Hi hete hi nkarhi . 
Ndzawulo ya Rihanyo yi nghenisa xandla xa nkoka eku siveleni ka madzolonga . 
Ndza tiyisisa swi tano , eka vatirhisi na tshaku . 
Xana sweswo ku vile muxaka wa goza leri Phuresidente a vulavula hi rona ? 
Kuna nhlayo ya vulavisisi ha byin'we lebyi nga le ka swiyenge swo hambana swo hetisa . 
Eka lembe ximali leri taka , hi ta engetela ku tirhisiwa ka mali eka vulavisisi bya xisayense na nhluvukiso . 
Matshalatshala hinkwawo ya ta endliwa ku hunguta ku hlanganisiwa . 
A nga kotangi kuya eka vuxokoxoko bya nandzu lowu nga le ku yeni emahlweni . 
Eka endlelo hi endle swin'wana swo tifanela swi ri swoxe . 
Leswi swi ta humelela ku nga si hela tsevu wa malembe emakumu ka lembe ximali leri ku vulavuriwaka hi rona . 
Munhu loyi ku vulavuriwaka hi yena a nge ngheneleri eku tekeleni mhaka leyi enhlokweni . 
Leswi swi hi byela swilo swo hlaya hi ikhonomi : 
Entiyisweni mani , a ndzi si tshama ndzi va ntshembho eka khume ra malembe . 
Kutani , kuna swo tala swo seketela sweswo . 
Kutani , hi le ku fikeni . 
Vusweti ku vile xirhalanganyi xin'wana eku fikeleleni ka vululami eka nhlayo ya vanhu . 
Mpfuneto lowu wa swa Timali wu tirhisiwa eka ku hluvukisiwa ka mabindzu lamatsongo eka Ndhawu ya Madoroba . 
Kambe ku tlhela kuva hi mhaka yova hi tiyimiserile ku vumba tiko leri hluvukaka . 
Xana a ku tava xiphiqo xo ya emahlweni ? 
Ku hava loyi a nga na mavonelo eka mhaka leyi . 
Ku buka i swa nkoka . 
Mintshamo yo hlanganela i ya nkoka . 
I muganga hi lavaka ku wu vumba . 
Vo tala va machudeni ya swikolo swa le henhla va le ka xiyenge xa mfumo na lexi nga riki xa mfumo . 
Xa nkoka a hi ku encenyeta leswi u faneleke ku swi endla . 
Swo fana , hi le ku endleni ka ndzima ya kahle eku antswiseni tinhlayohlayo ta hina ta ximunhu . 
I nkarhi wo pfunana , ku nga ri ku lwisana , ku vula Ndebele . 
Hi hlonipha mfanelo wa vanhu kuva eka minhlangano ya tipolotiki leti va titsakelaka . 
Ku fikelela ka marungula swi kumeke kuri milawu ya nkoka eka Batho Pele . 
Lexi i xikombiso leswi nga tiviwiki , lexi nga hlamuriwaka hi tindlela to tala . 
Eka munhu wa le masungulweni i xiphemu xa vutomi bya siku na siku . 
Hi tava hinkwako . 
Swi hi nhluvukiso wo tiyiseleka , loku nga ka nkoka eku vumbiweni ka ntirho . 
Swiyenge hinkwaswo leswi nga na ku tsakela leswi nga khumbhekaka hi nawu swi fanele ku nghenelela eka njhekanjhekisano lowu . 
Ndzi tlhela ndzi langutisa eka swiyenge swin'wana swa nseketelo leswi nga kona . 
Nongonoko wu simekiwile hi 2005 . 
Ndzi ehleketa leswaku swi tava kahle , hikuva hi le ku kayiveleni ka vadyondzisi . 
Tiva loyi a nga ta yimela komiti yeleyo . 
Hi fanele ku kuma tifeme kutnai hi ti pfala . 
Madzolonga lawa etikweni ya tise mhaka yo hatlisisa ku lavana na ntshamiseko wa xipolotiki . 
Ku hlanganisiwa ka mune wa timhaka ta nkoka eka ku humelela ka bindzu ? 
Ina , ndzawulo ya tekile swipimelo swo hlaya ku katsa vantshwa eka minongonoko ya dyondzo . 
Hi pfuniwa etlhelo hi timali hi mfumo . 
Makunguhatelo , hi ku pfuniwa hi mudyondzisi , tindlela to antswisa . 
Namuntlha , n'we-xa-nharhu ya 6.3 wa mabiliyoni ya vanhu emisaveni va hanya evuswetini . 
Hi nseketelo wa Komiti ya Photifoliyo ndzi andlala Nawumbisi lowu eka Yindlo . 
Timhaka ta ajenda ta minkanerisano ya matiko mambirhi ti languteriwa ku katsa : 
Swin'we hi na tindlela , titalenta na ku tiyimisela ku humelela . 
Kuna ku tekeriwa enhlokweni lokukulu ka vamanana emugangeni namuntlha ku tlula khale . 
Eka tin'hweti titsongo leti hundzeke matiko ya misava ya tilangutile . 
Engeteleka eka vupfhumba ; 
Minkavelo yintshwa yi nyikiwile eka siku ro sungula eka nkarhi wa lembe ximali . 
Yeleyo i nyiko leyi faneleke ku nyikiwa . 
Hikwalaho hi vile na nkarhiwo hlayiseka wa makhisimusi eka khume ra malembe . 
Kuva xiphemu xa muganga wa ikhonomi wa matiko ya tinxaka a swi hi siveli . 
Ku vile na vavangi va madzolonga vambirhi lava khumbhekeke eka nandzu lowu . 
Twisisa nghozi yo tihlanganisa na ku tirhisa swipyopyi na swidzidziharisi . 
Eku sunguleni ka mileniyamu yintshwa misava yi hundzuke ndhawu leyitsongo . 
Vurhangeri na Swikoxo . 
Nhundzu na vukorhokeri swi cinciwa emakete . 
Kuna mitlhontlho yo tala leyi Ndzawulo yintshwa yi fanele ku swi langutisa . 
Tin'wana ta timhaka leti nga ta kaneriwa hi nkarhi wa tinhlengeletano timbirhi ti katsa : 
A hi endleni hinkwaswo leswi hi swi kotaka kuya eka nhluvukiso wa tona . 
Mavito ya tikhamphani ya nga kumeka eka pheji 91 ya xiviko xa lembe na lembe . 
Ndzi kombela ku khomeriwa kuva ndzi hluleke kuva na n'wina namuntlha . 
A swi laveki ku hatlisisa maendlelo lawa . 
A swi tali ku tekeriwa enhlokweni swi vonaka leswaku vanhu na mbango i va nkoka eka nhluvukiso wo tiyiseleka . 
Xana byi njhani vuxaka exikarhi ka vavanuna na vavasati ? 
Na leswaku ku tirhisiwa ka nkarhi ku fanele ku fambelana na pholisi ya rixaka . 
Leti i timali leti faneleke ku pfuneta vuvekisi bya kahle eka ku kula ko tiyiseleka na ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
I un'we ntsena wa vavanuna a koteke ku baleka . 
Hi tshembha leswaku hi nyika vutomi eka miehleketo ya vatshuri va Afrika . 
Leswi swa tirhiseka eka tindzimi hinkwato ta ximfumo . 
Ntirho lowu wu ta antswa hi ku simekiwa ka Ejensi ya Nhlayiseko wa Ximunhu wa Rixaka . 
Hi ku langutisa xiyimo laha ku humeleleke xihoxo , ringanyeta ndlela yo olovisa xiphiqo . 
Kambe sweswi hi fikelele xiyenge xa leswaku ndlela ya swifambo swa rixaka ya laveka . 
Ajenda yi sukela eka mune wa minongonoko . 
Kuna thyaka ro tala leri ku vulavuriwka hi rona eka ndhawu leyi . 
Hikwalaho ka yini swi ri swa nkoka ku cinca eka swiyenge swa vurimi ? 
Tikomiti na tona ti pfumerile eka leswi landzelaka : 
Ti tumbuluxa mimbuyelo ya ikhonomi , mbango na ya ximunhu . 
Erivaleni , nchumu wun'we wa minsusumeto ya nkoka eku hluvukiseni ka tiko i eneji . 
Va ta hi seketela , hikuva va twisisa nhlamuselo wa Khapu ya Misava ya Afrika . 
Mi ndzi tekile . 
Swo hlawuleka hi n'hweti . 
Ku tiboha loku ku taya ekule ku antswisa nkayivelo wa nkoka wa switirhisiwa . 
Ku dirowa ka n'wina ku fanele ku katsa leswi landzelaka : 
Ndzi tiboha ku alana na mbuyelo . 
Hi ndlela leyi , vupfhumba bya laha kaya na bya matiko ya misava byi ta kula laha tikweni . 
Nongonoko lowu landzelaka wu ta simekiwa hi Ndzawulo eka lembe ximali lerintshwa : 
Timovha a ti lunghisiwi hi nkarhi lowu faneleke . 
Kuna minongono yinharhu leyi tekaka xiphemu lexiulu xa mpimanyeto . 
Hanyelo ra kahle hi vutihlamuleri ri nghenisa xiavi eka matirhelo ya kahle ya swiyenge hinkwaswo swa nongonoko . 
Ndzi ehleketa leswaku hi laha ku nga na xiphiqo . 
Lexi i xiyimo lexi Mfumo wu ng ataka wu nga hlangani na xona . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku kuna vadyondzisi va kahle lava hanyaka hi muholo wutsongo . 
Hi tihlanganisa na matiko hinkwawo lawa vaaka tiko va wona va khumbhekeke . 
Swi le ka hina ku teka xiboho swin'we . 
Mali ya mpfuneto wa vatsoniwa eka lava hlulekaka ku kuma mitirho . 
Swibedhele i swa minchumu ya nkoka eka mphakelo wa nhlayiso wa rihanyo . 
Ndhawu yihi kumbe yihi yi fanele ku vona leswaku ya fikeleleka eka miganga . 
Vuhleri bya vuleteri naswona kwihi ? 
Kahle-kahle hikwalaho ka ku cinca loku , vanhu va hina sweswi va le ku koxeni swinene . 
Va onha vumundzuku bya hina eka mamiliyoni ya vanhu va ntolovelo . 
Xivutiso xa mina xo landzela hi lexi : I yini timhaka leti ? 
Vusweti a byi nge yi emahlweni eka Afrika Dzonga yo tshunxeka na xidemokirasi . 
Ku rhijisitara , u fanele ku : 
Naswona a hi fanelangi ku pfumelela nyimpi eka vusweti kuva yi hi kayakayisa eka ajenda yin'wana . 
Tiva vuleteri lebyi lavekaka ku vona ku humelela eka SME . 
Madurhelo yo hangalasa a ya katsiwangi tanihi leswi swi endliwaka hi ejensi . 
Naswona hi na Pfhumba ra Nsirhelelo na Vuhlayiseki ra Vupfhumba . 
Yi nga susiwa hi muyimela ku langwa . 
Tanihi Mfumo wa Kapa Vupeladyambu ha swi tiva swo biha swa kahle . 
Ku mpfapfarhutiwa ka endlelo swi sungule khale . 
Hlamusela hikwalaho ka yini u ehleketa sweswo . 
Ntsena loki hi kumile mimbuyelo yeleyo hi nga ta kota ku hetisa vulavisisi . 
Ku tluriwa ka xihlawulekiso lexi ringanyetiweke i nandzu wa vugevenga . 
Xana wa n'wi tiva ? 
Endlelo ro ololoxa ku hambana loku ri sungurile . 
Naswona hi tshembha leswaku timfanelo ta ma-Iran ti fanele ku sirheleriwa . 
Yi nga tlhela yi tirhisiwa ku hlamusela no ava misava . 
Vukona bya swivangelo swa vumaki . 
Milawu hinkwayo ya Bodo yi tekiwa tanihi milawu ya Vulawuri . 
Hambiswiritano , nkarhi wu fikile eka vonelo rero ku lulamisiwa hi xihatla . 
Sweswi i nkarhi wo va u rhangela vantshwa va hina . 
Tiva swivangelo leswi susumetaka xiboho eka endlelo ra swa timali . 
Swinawana swa Nawu swi pasisiwile hi N'wendzamhala 2002 . 
I swingani swa leswi swi nga ta endliwa ? 
Minkhaviso yin'wana na ku cinca ko karhi swi endliwile ku siva nkarhi lowu lahlekeke . 
Tsalwa ra makanelwa ri tumbuluxiwile . 
Lawa i marito lawa hi faneleke ku n'wi tsundzuka ha wona . 
Hi kunguhata ku ndlandlamuxa eka leswi eka lembe ximali leri . 
Hi fanele kuva na vutshuri na le ka ku pfuleka kun'wana na kun'wana . 
Mbuti a yi ehleketi hi switandzhaku . 
Ku vile mpfumaleko wa vhoti ya vanhu va Vantima . 
Lexi xi fanele kuva xiringanyeti xa kahle . 
Ku vumbiwa ka kungu ra endlelo ku antswisa ku fikeleleka ka tindhawu eka vukorhokeri . 
Va nga tlhela va khutaza ku joyina mintlawa ya nseketelo eka vadyuhari . 
Swivutiso leswi i mitlhontlho eka hinkwerhu ka hina , eka vateki va mahungu na muganga . 
Muxaka wa bindzu ro phikizana eka xiyenge . 
Sweswo swi tlhela swi tekeriwa enhlokweni ku suka eka vumbhoni eka milandzu ya khoto yo tala . 
Eka swiyimo leswi , kumbexana swa fanela kuva ndzi vula swin'wana hi SAIDA . 
ku tirha na van'wana i xiphemu xa nkoka xa ntirho wa vuinjhiniyere . 
Ku cinca ka Nawumbisi ku endliwile hi xikombelo xa Komiti ya Photifoliyo . 
Kutani ndzi ta tshama ndzi tihlanganisa na n'wina , ma swi vona . 
Boha avhareji ya ku hlaya kambirhi . 
Xiviko xa ndzima eku simekiweni ka Endlelo ra Airlift , xi lemukiwile . 
Eka marungula yo engetela : 
Hi fikelele kwalamo ka swikongomelo leswi hi tivekeleke : 
Khomixini yi nga tlhela yi katsa timhaka ta nongonoko lowu yi tiendleleke . 
Nyika vuxokoxoko hinkwabyo lebyi faneleke . 
Vantshwa ku lwisana na vugevenga na swidzidziharisi . 
A hi nge endli misava hinkwayo yi fana . 
Lowu i tlhontlho wa kahle laha hi nga vaka nyandza yin'we . 
Lowu i tlhontlho wa hina naswona hi le ka xiyimo xa kahle ku lwisana na leswi . 
African Connection Rally i xiphemu xa endlelo leri . 
Ntirho wa xiyenge xa mfumo na lexi nga riki xa mfumo eka mphakelo wa vukorhokeri ; 
Ndlela yeleyo a yi nge vuyerisi munhu hi ku famba ka nkarhi . 
I nchumu wutsongo . 
Hi nga herisa ndzhndzhuluko wa vusweti na mavabyi . 
Xavunharhu , xi fanele kuya hi tindlela leti nga ta tiko . 
Xo biha a hi matiko hinkwawo laya nga vulaka swo fana . 
Ku tinyiketela loku ku ta hetiseka kuya hi vuswikoti by ahina . 
Hi fanele ku valanga ku koteka ko endla leswi landzelaka : 
Ku nghenelela ka hina ko hambana ku vumbiwe ku fikelela swikongomelo swa Endlelo ra Nhluvukiso wa Ntalo wa Vanhu . 
A nge endli kuya hi nawu . 
Hambiswiritano , kuna mavonelo yo biha ku fana na vugevenga lebyi faneleke ku langutisiwa . 
Ku fikelela ntirho lowu endliweke hi khamphani ya vuhlayieki ku vona leswaku ka tirheka . 
Swivutiso leswi swa nkoka : 
Swiphiqo swa vafambi hi milenge a va yirisiwangi eAfrika Dzonga . 
I timfanelo leti hinkwaro hi nga na tona ku sukela loko hi velekiwile . 
Kutani u ri xiviko xi ta humeseriwa eka vanhu ? 
Sweswo swi vuriwile , a ndzi pfumelelani na hinkwaswo leswi kumiweke hi Tikhomixini kumbe swiringanyeto . 
Ku nyika matimba eka vavasati nkarhi hinkwawo swi vile exikarhi ka njhekanjhekisano wun'wana na wun'wana wa ikhonomi . 
Ku tlula 50 wa maphepha laya hakeleriweke ya ta vekiwaka eka Inthanete . 
Vugevenga i nchumu wa swivangelo swo tala swo hambana . 
Hi endla leswi ku vona leswaku : 
Eka siku leri taka na hafu hi ta langutisa ndlela hi vuenti . 
Naswona hi nga kombisa eka leswi fikeleriweke , laha hansi . 
Ringeta kuva u NGA hambuki eka yona . 
A hi swi lemukile ku suka eku sunguleni nkoka wa vutihlamuleri eka xidemokirasi xa hina . 
Ku tshika ku dzaha . 
Lawa i manghenelelo yo khomeka leswi tisaka ku hambana lokukulu evuton'wini bya vanhu va hina . 
Swi nga ri na mhaka leswi vuriwaka , xiphiqo lexi a xi pimiwi eka ntlhanu wa timhasipala . 
Entiyiswni hi leswi a ndzi ringeta ku swi fikelela hi mpimanyeto lowu . 
Ku kota ku amukela tindlela eka swiyimo swo hambana . 
Vatirhisani va ikhonomi na ximunhu , ku katsa na minhlangano ya mavandla yo yimela vatirhi ; 
Makungu yo sungula dyondzo mayelana na leswi swi le ka xiyimo xa kahle . 
Leswi swi nyika ku tiyisisa ka tinhlayohlayo eka leswi hi swi tivaka ku suka eka ntokoto wa hina ehansi . 
I ku kayakaya ku phakela vukorhokeri lebyi bohaka eka vanhu va hina hinkwavo . 
Ntirho wa munhu ha un'we wa laveka . 
Vukulu bya vukungundzwana i ntshikelelo lowukulu eka xiyimo xa ntolovelo xa hanyelo . 
Ndza tshembha leswaku hinkwerhu ka hina hi ta tiva endlelo leri ra matimu . 
Ku tshikelela ko karhi ku ta vekiwa eka xiyenge xa xifundzha . 
Hambi hi ku ina kumbe e-e , a ku tava na ku hlangahlangana . 
Switirhisiwa a hi ntsena switirhisiwa swo khomeka . 
Swi teka kwalomu ka mune wa tin'hweti . 
Mpfuxeto wa mfumo wa muganga wo ringana na nkavelo wu sunnguriwile . 
Mfumo a wu nge humeleli wu ri woxe . 
Naswona ndza tshembha i xiyenge xa dyondzo xo onha lexi yimeke . 
Xana ku ta humelela yini endzhaku ka leswi hi swi voneke n'hweti kumbe timbirhi leti hundzeke ? 
Tlhontlho wa nkoka lowu langutaneke na Mfumo i ku tumbuluxiwa ka Vufambisi bya Xifundzankulu byintshwa . 
Hi le tlhelo , ntirho wo tika wu hlamusela ximunuhatwa xa vanhu . 
Ndzi teka nkarhi lowu ku khensa vakondleteri na lava pfuneteke hi timali eka vasunguri va vurhangeri . 
Hinkwaswo swa leswi , na swo tala , hi fanele ku swi endla eka rimba ra swa timali leri twalaka . 
Afrika yi langutane na tlhontlho eku vumbeni ka netiweke yeleyo eka khume ra malembe laya taka . 
Ku tsakela ka mina hi leswaku swi ta nghenisa xandla xa nkoka eku vumbeni ka rixaka leri . 
Van'wana va ta endla swo fana endzhaku ka madyambu lawa . 
Ku cinca eka Ndzawulo hi yoxe swi hundze leswi a swi vekiwile eka White Paper . 
Hi tumbuluxe endlelo ro hlayiseka emagondzweni ku hi pfuna ku fikelela xikongomelo lexi . 
Ku vile na ku phakela ehansi na ku antswisa swivandla swa ntirho eka nkarhi lowutsongo . 
Namuntlha swilo swi hambanile . 
Vangwa ra xibalo i ntiyiso lowu fanaka ematikweni hinkwawo , ku katsa matiko yo tala laya ha hluvukaka . 
Endla minhlanganiso . 
Matirhelo ya swipimelo leswi ya valangiwa kahle . 
Lembe leri a ri endleriwe kuva lerikulu ra swiendlo . 
Hi laha swi faneleke Nhlengeletano yi ta tlakusa leswi landzelaka : 
Loko hi nga tlakusi ku nyika matimba ka ikhonomi , a hi nge : 
Timbilu ta hina tiva twela vusiwana . 
Entiyisweni , i van'we . 
Ndzi tlhele ndzi vutisa Mulawuri-Jenerali ku vona leswaku xiyimo lexi a xi humeleli nakambe . 
Hlamusela nkoka wo tirhisana na swivilelo . 
Nkul Xipikara , i ntirho wa hina tanihi mfumo ku antswisa vutomi bya vanhu . 
Ku hava ku hambana . 
Tanihi mfumo , leswi hi leswi hi nga kotaka ku swi endla . 
Vukhongeri i xiphemu xa misava xa vutomi bya ximunhu . 
Transnet na Mfumo . 
Kambe ku ringananisa a ku ringanangi . 
A swi si lulama . 
Hi endla leswi hi swivangelo swa kahle swa ikhonomi . 
Hi le tlhelo , timfanelo ti fanele ku twisisiwa eka mhaka ya ximunhu na ya matimu . 
Swin'wana swa swilo leswi u lavaka ku swi tiva hi endlelo ra BRT : 
Nkul Xipikara,ndzi tsakela ku cinca makungu ya hina kuya eka ku nyanyula ko kongoma ka ikhonomi . 
Matirhiselo ya timali yo nonoka ya nhundzu na vukorhokeri . 
I yini vito ra ndhawu leyi u tirhaka kona ? 
Swiyimo swa angarheriwa naswona swi ta hleriwa . 
Kuya hi mphakelo wa mpimanyeto , ntshikelelo wa AIDS a wu nge honisiwi . 
Switirhisiwa swa timali swi ri swoxe a swi nge pfuneti ku fikelela swikongomelo swa hina . 
Ku endla leswi , kuna timhaka tin'wana leti vonakaka ti kanganyisa . 
Swi endla ku amukeriwa ka swin'wana swi olova . 
Hi ta tshama hi ri eku lweni ! 
Hikwalaho ka leswi ndzi vulavuleke eka nhlengeletano . 
Vuvekisi lebyi bya vanhu byi ta twala eka khuma ra malembe laya ha taka . 
Lowu i ntirho nkulu wa mixo . 
Hi tiyimiserile ku vona leswaku swikolo swa hina swi hlayisekile eka hinkwavo lava swi tirhisaka . 
Hikwalaho ka yini hi lava levhele ya le henhla yo kula ? 
Hi nkarhi wa kontiraka ku fikelela ka hina eka tlhelo leri hi loku landzelelaka : 
Hinkaswo leswi nga le ka ntwanano wolowo ku pfumelelaniwile hi swona kuya hi ku pfumelelana . 
Leswi hi swin'wana leswi faneleke ku tlangeriwa . 
Kondletela nhluvukiso wa Tindlela ta malulamiselo ya laha ndzeni . 
Nkhuluko wa timali lowukulu wu tshama wu fana exikarhi ka matiko yo fuma emisaveni . 
Mabindzu , miganga ya matiko na vatirhi va yimeriwile eka Khansela . 
Misava yi teke xiyimo , ku katsa n Nhlangano wa Matiko , ku fungha siku leri ra nkoka . 
Xana ku nga va muxaka wihi wo antswa wa phakeji ya matirhelo ku endla leswi ? 
Miehleketo yo fana yi fanele ku letela manghenelo ya hina eka mbango wa ntumbuluko . 
Ntshikelelo wo cinca eka timhaka leyi landzelaka : 
Kunguhata ku tirhana na swilaveko swa vaxanisiwa va ku xavisiwa ka vanhu . 
Leswi kumiweke eka tsalwa swi le ka xiviko . 
Swi teka ku langutisa swinene eka swiphemu swo hambana swa xifundzankulu . 
Hi nga lava ku langutisa eka : 
Ku sungula ku fanele kuva hi siku leri bohiwaka hi Phuresidente . 
Ndzi ta endla xiviko lexi kuva kona eka mani na mani eka nkarhi wun'wana . 
Swiyenge swi fanele kuva na vutihlamuleri eka matirheriselo ya kahle ya switirhisiwa na tikonta ta kahle . 
Hi swi endla ku fika kwalaho . 
Munhu u ta ehleketa leswaku swi ta kumeka eka ntirho wa yena . 
A hi nge koxi kuva hi fikelerile hinkwaswo leswi hi tsakelaka ku swi fikelela . 
Xana u navela swa khale kumbe u langutela eka swa vumundzuku ? 
Leswi swi ta va pfuna ku antswisa eka mitirho yo landzela na ximakiwa xo hetelela . 
Leswi hinkwerhu hi fanele ku dyondzo ku suka laha . 
Ku tlakusiwa ka mafumelo ya kahle eka matikhomelo ya timhaka hinkwato ta mfumo . 
Hakunene , leyi i mhaka yo tika no khumbheka swinene leyi lavaka ku tiyiselana , amukelana no twisisana . 
Ku hangalasiwa ka tindlela leti lavekaka na maendlelo swi ta hundzela eka malembe manharhu laya landzaka . 
Leswi a swi nge endli . 
Endlelo rero ri fanele ku seketeriwa hi endlelo ro tivisa ra xiilekitironiki ra rixaka . 
Ri tumbuluxiwile hi Hukuri 2006 . 
Ku fikelela leswi , hi rhangisile ku antswisiwa ka switirhisiwa swa swifambo swa mani na mani . 
Tanihi xiphemu xa endlelo ro fambisa khombo ra mintswalo ya khamphani . 
I mali muni yi nga ta hakeriwa wena hi mindzindzakhombo ? 
Matiko yo tala ya na vutihlamuleri eku humeleleni eku hlanganiseni ka le Dzongeni . 
Leswi a swi yimangi ku tihlanganisa exikarhi ka hina na vumaki . 
Mikhenso eka ku tirha kahle . 
Mali yo tala yi kona , kambe a yi tirhisiwi . 
Xana u nga hlamusela ? 
Swi le handle ka vanhu lava swi vutisaka . 
Leswi swi kombisa leswaku va teke vun'winyi eka miganga ya vona . 
Tikhamphani ta vona ti le ndleleni yo va susa . 
Afrika i ndhawu leyi nga na nhlayo ya le henhla yo tsutsumela emadorobeni emisaveni . 
Hi hakela mali yo tala ku lunghisa swikolo . 
Mitirho ya SANDF hi leyi landzeleka : 
A swi koteki ku hlayela hi ku kongoma hikwalaho ka ku hambana ko tala . 
I yini xikongomelo xa xiqhakana xa mafurha ? 
Ku hava na un'we wa hina loyi a nga ntokoto wa endlelo leri . 
Hi ringetile ku katsa swo tala hilaha hi nga kotaka ha kona . 
Leswi hi swona leswi ndzi swi endlaka - Ndzi mulweri . 
Nhlengeletano yi ta , kuya hi swihlawulekiso swa Nawu , tirhsa eka Riphabuliki . 
Ndzi tshembha leswaku mutirhi wa xiphurofexini loyi a dzahaka i ku kaneta kuya hi . 
Ndzi tsakile ku tivisa swiboho leswi landzelaka , ku nga : 
Hambiswiritano , ndzi tshembha leswaku hi fanele ku langutela matiko ya Afrika eka AALCO . 
A hi nge amukeli hi xiheri ku hambana loku endliwaka hi nkoka wa vutomi bya vanhu . 
Lembe leri , hofisi yi ta langutisa swinene eka : 
Hi fambile swinene ku hundza ku amukeriwa ka Rimba ra Rixaka ra Nhluvukiso wo Tiyiseleka . 
U ta tirhana na timhaka ya muxaka wolowo hi ndlela yeleyo . 
Ndzi vile na nkateko wo rhangela ntirho lowu wa nkoka . 
Kambe mikarhi yi cincile . 
Kutani mhaka ya vunavetisi . 
Tsalwa ra Timfanelo ra Vaxanisiwa hi ku hela ka lembe ? 
Ku sivela ku ndlandlamuka na matlharhi yo hlasela mayelana na Irana na Korea N'walungu . 
Hi le tlhelo loko endlelo leri ri kongomisiwa eka mfumo , switandzhaku swi twiwa hi van'wana . 
Xana xi endliwe hi yini ? 
Leswi etlhelo swi vumba ndzhaka ya vumundzuku . 
Ka ha ri na tshunxeko wutsongo eCuba . 
Hi veke tindlela ku fikelela mitlhontlho leyi . 
Hlamusela mhaka ya mpimanyeto hi ku langutisa eka muholo na mali leyi tirhisiwaka . 
Va hava vasunguri . 
Swi hi pfumelela ku hlela no twisisa mitlhontlho leyi ha ha langutaneke na yona . 
Hambiswiritano , a hi le ku petseni mavoko . 
Nhluvukiso wa le hansi na vusweti swa ha ri swo vilerisa swinene eka ajenda ya le Dzongeni . 
Ndzi ta tsakela ku rhamba varhangeri va hina va mabindzu ku netiweka na swikolo leswi . 
Hambiswiritano , kuna mimfungho ya leswaku ku antswa loku ku nonokile ku sukela exikarhi ka lembe leri . 
Xa nkoka , a hi tirheni swin'we . 
Kwalomu ka 84 wa tiphesente wa vona va tshama ematikweni laya ha hluvukaka . 
Swipimelo leswi swi komisiwile hi ndlela leyi : 
Madurhelo ya matirhelo no maketa . 
Ku antswisa ka xivumbeko xa Hofisi ya Murhangeri ku vile tlhontlho lowukulu . 
Tirhana na mavonelo yo biha hi tiko na vanhu va rona . 
Kutani kuna lava va honisaka swiboho swa vona . 
Mabindzu ya fanele ku yisa tlhontlho wa vuvekisi eka tindhawu tintshwa . 
Nkarhi wa vukorhokeri wu ya hi ku tika ka mhaka . 
Hiya emahlweni ku langutisa eka 5 wa tindhawu leti rhangisiweke emahlweni leti tiviweke eka nongonoko wa mfumo . 
Afrika Dzonga na Indiya ti avelana endlelo ra ntirhisano eku hluvukiseni ka ajenda ya le Dzongeni . 
Leswi landzelaka i swilo swa masungulo ya mpimanyeto . 
Ndzawulo yi tivile nhlayo ya tindhawu leti nga na vuswikoti bya mitirho yintshwa . 
Xiviko lexi , tanihi leswi hi swi tivaka , xi endliwe hi Xandla xa Phuresidente hi 11 Mawuwana . 
Eka rhadiyo , xiyimo xi hambanile . 
Hi rhambha hinkwerhu ku landzelela xikombiso xa vona . 
Xikongomelo xa yuniti leyi i : 
Loko swi nga tshamisekangi , hi ehleketa - vamachonisa . 
Mayelana na leswi , mhasipala wu fanele ku hatlisisa ku hundziseriwa ka misava . 
23 wa milandzu leyi saleke yi ta bohiwa emakumu ka Ndzati . 
Tinguva ta rheferense ti tlhela ti katsa : 
Namuntlha , mhaka yintshwa . .  . 
I mani lava nga le mahlweni naswona i mani va nga le tlhelo ? 
Wanuna u khomiwile hi maphorisa . 
Tikhoto ta hina ti hlomile ku tirhana na milandzu yeleyo . 
Kombisa vuswikoti ku nghenelela eka xipanu . 
Vumaki bya ndzindzakhombo wa nkarhi wutsongo ku ta hlanganiwa na kona hi ku famba ka nkarhi . 
Lowu i nkateko wa vaaki ku langha vanhu lava twaka onge va faneriwa ku tekeriwa enhlokweni . 
Madurhelo hinkwawo ya phurojeke ya le kusuhi na R5 wa mamiliyoni . 
Vaaki vo tala va Cuba va tirhile eAfrika Dzonga . 
Swirho swa Huvo ya Mimphikizano . 
Nkarhi wo nyika xiviko a wu nge tluli tin'hweti tinharhu . 
Nhlayo ya le henhla ya milandzu yi ololoxiwa ku nga si hela tin'hweti tinharhu . 
Yin'wana ya timhaka mayelana na leswi i swilaveko swa mavuthu eka switirho . 
Kutani hi vumbile ntlawa wa tindzawulo ku tirhana na mhaka leyi ya nkoka . 
Hi ta pfula ndlela kuya emahlweni eka mafambiselo ya kahle ya Matshamelo ya Kahle . 
Ndzi ku nyika xikombiso xa mhaka yo karhi ya hina . 
Swa amukeleka leswaku minxavo ya misava yi engetelekle swinene eka malembe laya hundzeke . 
Xiviko xa lembe xa Palamente xi fanele ku yisiwa eka endlelo ro valanga . 
Fambisa ndzawulo . 
Tanihi leswi hi swi tivaka , Khapu ya Misava ya 2010 FIFA yi le xikarhi sweswi . 
A yi fanelangi kuva ehenhla . 
Tindlela ta ndzivalelano hi leti landzelaka : 
Hi swihi switandzhaku swa dyondzo ? 
I yini ntirho wa xiphemu lexi ? 
Tirhisa switirhisiwa swo tirheka na xitirho kahle ku fikelela swilaveko swa ntirho . 
A hi tirhiseni mbango ku susa swirhalanganyi swo va ku nga katsiwi ikhonomi . 
Ku tshembhiwa leswaku R100 wa mamiliyoni yi tava yi ringanerile eka ntirho lowu . 
Free State i ndhawu ya kahle ku tlula leswi a yi ri xiswona khume ra malembe laya hundzeke . 
Vukorhokeri kumbe Ndzawulo ya Vululami . 
Hikuva hi nga swi kota ku tirhisa xitshunxo xa wena xikan'we na le ka swikolo swin'wana . 
Eka nkarhi wo koma , xiphemu xa nkayivelo wu hluriwa hi ku rhumela swilo laha tikweni . 
Swi lulamile , swi tikomba kuri na ku cinca . 
Mafambiselo ya minkhuvo , eka swiyenge hinwkaswo , i swa nkoka eka tiko ra hina . 
Swa sweswi , a hi tiyimiselangi ku hlangana na swiphiqo . 
Hi ku komisa hlamusela moya wa le ntirhweni . 
Kwalaho hing atipfinyingi hi tiyisisa vukulu bya Vumbiwa bya hina na voko ra nawu . 
Kambe hina ku nghenisa xiavi xa nkoka - tanihi van'watipolotiki , tanihi varhangeri na tanihi vatswari . 
Lava endlaka tano va fanele ku mangariwa emaphoriseni ya le kusuhi . 
Mufambisi wa nongonoko , hi tlhela hi boxa makungu man'wana ya endlelo . 
Kutani , swa boha eka mfumo na minhlangano ya vayimeri va vatirhi ku hatlisisa ku ololoxa vugimamusi lebyi . 
Kambe leswi ku nga va ntiyiso ntsena loko hi pfumelela nchumu wun'we kumbe yimbirhi ku humelela . 
Xipanu hinkwaxo xi vumbiwa hi : 
I mhaka ya ntlawa , rixaka na rimbewu , leswi faneleke ku lulamisiwa laha tikweni . 
Mani na mani wo rhangela na tiphorojeke ta masungulo a swi nge koteki ku ri hava ntirhisano . 
Xana xilaveko lexi xi vula yini eka hinkwerhu ka hina , ngopfu-ngopfu mfumo ? 
Ha ha ri eku lavaneni na manana . 
Kambe ava lava ku endla sweswo eka khoto yo va erivaleni . 
Ku thoriwa kwihi na kwihi ka xirho xa Bodo ku fanele ku kandziyisiwa eka Gazette . 
Tanihi leswi ndzi vuleke eku sunguleni , swin'wana swa switshunxo swi le ka nhlengeletano leyi . 
Hakunene leswi hi swin'wana leswi khutazaka . 
Kutani u ta vula tin'wana ta timhaka leti katsaka : 
Leswi va swi vonaka eka mina . 
Nhlayo ya vukhongeri lebyi kaneriweke , yi fanele ku langutisiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Tanihi leswi hi swi voneke , mhaka nkulu ehenhla ka tindziminyingi i swiboho swa timali . 
Swivutiso swin'wana leswi nga humelelaka . 
Tlanga Risimu ra 19 rosungula . 
Ndzima yi tlhela yi endliwa eku tiveni nkayivelo wolowo eka xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Vana va vamanana va kona ku hloniphiwa , ku nga ri kuva lava hlanganaka no xanisiwa . 
China na Afrika va amukerile ku tumbuluxiwa ka Khansele ya Timfanelo ta Ximunhu hi UN . 
Nyika mbalango wa Nawu wa Ndzingano wa Mitirho . 
Ndzi tsakile swinene hi ntirhisano exikarhi ka ndzawulo ya hina na Ndzawulo ya Vurimi . 
Kutani va hundziwe hi nkarhi . 
Hambiswiritano , nhlayo yo engetela eka leswi vekiweke etlhelo swi tikomba kuva swi humelela eka leswi . 
Hi na ku twisisa leswaku vaaka tiko va matiko mambe va hava vutihlamuleri eka vukorhokeri byo dilivhara . 
Leswi swi languteriwile tanihi ku cinca ka vito ku nga bohana no va mhaka yo tika . 
Leswi i ku vona leswaku kuna ku cinca eka xiyenge na ku tlakusiwa ka ntolovelo wo hlaya . 
Wolowo i nkarhi wa minhlawulo ya hina . 
Ha boheka ku vulavula hi timhaka leti . 
Nkwetlembetano wo ya emahlweni eka vumaki ; 
Laha vanhu va ringaneleke hi mali ya mpfuneto ya vutsoniwa , leyi va faneleke ku hakeriwa . 
Xikongomelo i ku nyika nseketelo wa timali eka tiphurojeke leti sunguriweke hi vantshwa . 
Swi fanele ku tekeriwa enhlokweni leswaku eka timhangu to tala , RISDP yi na leswi faneleke ku fikeleriwa leswi nga twariki . 
Hi ta tsakela ku alana na mavonelo lawa hi mpimo wa le henhla swinene . 
Eka hi swimbirhi , Bodo na Mafambiselo swi fanele ku tlangeriwa . 
Ku sukela kwalaho , ku vile na minkanerisano eka timhaka to tala eka pholisi ya ikhonomi . 
Kambe mhaka leyi ndzi nga na ntiyiso na yona eka mikarhi yin'wana yi ta lulamisiwa . 
Phurojeke yi fungha ku tlangela eka ku fikelela tshunxeko na xidemokirasi . 
Nhluvukiso a wu nge yimeli ku fikelela mafumelo ya kahle na tindela ta xidemokirasi . 
Leswi swi tlhela swi fananisiwa na ku endla swilo swa kahle . 
Ku cinciwa ka muxaka wa mpfuneto hi timali lowu nga kona . 
Ku nghenelela eka nthyakiso wa gasi ya greenhouse eka nhlamulo ya nkoka ya ku cinca ka maxelo . 
Tipholisi to tala ya mfumo wa hina ti vumbiwile hi ku langutisa Tsalwa ra Timfanelo ta Tshunxeko . 
Swi ta lava leswaku u ya emahlweni ku vulavula hi rito ro hlantsweka ra vun'we . 
Kutani hi lulamile ku hlangana na vumundzuku no cinca swi hi tirhela . 
Swivangelo swo karhi eka swiendlo : 
Vadyuhari eka tindhawu ta matiko xkaya na lava va vabyaka emihleketweni va xaniseka mayelana na leswi . 
Miva na nkateko eka malulamiselo ya xikambelo xo hetelela . 
Vanhu van'wana va ta lava ku rhurhisiwa . 
Vo tala va lava ku fikelela swikweleti na vuvekisi byo yisa emahlweni . 
Eka timhangu tin'wana , kova ntsena nchumu wo onha . 
Sweswi u kombisile leswaku a nga le khombyeni . 
Buti wa mina , inkomu swinene eka nkarhi wa kahle kuva hi tshame laha . 
Ku fika sweswi ntshikelelo wu vekiwe eka ku lulamisa swikoxo swa le madorobeni . 
E-e ndza alana na xitatimente xexo . 
Hi wihi mpfhuka ? 
Ntokoto wa Tsalwa ra Timfanelo ra Xiyenge xa Timali ra rhuma mayelana na leswi . 
Ndzi tsakile ku vika leswaku ntlimbano wa milandzu wu herile . 
Hinkwaswo leswi swi na ntalo lowu faneleke ku endla ntirho kahle . 
Khansele yi fanele ku rhumela xirho xa komiti kuva mutshamaxitulu . 
Vavasati va nghenisa xiavi xa nkoka eku hluvukisiweni ka rixaka rihi kumbe rihi . 
Ndzi ehleketa kuri njhekanjhekisano wa namuntlha hakunene i matimu eka hina . 
Wa swi vona sweswo kuya hi ku kula ka swimakiwa ku tlula switirhiswa mbisi . 
Nyika swikombiso swa tinxaka to maketa . 
Ku hava loyi a nga endlaka swiboho swa wena . 
Exikarhi ka ku fikeleriweke loku endliweke hi Yindlo eka 10 ra malembe laya hundzeke ku katsa : 
Ku khansela no landzelela i swiphemu swi tlhela swi va swiphemu swa vukorhokeri . 
Mfumo wa xidemokirasi wu tirhe hi matimba ku vona leswaku wi hlayisa xiyimo . 
Namunthla , ikhonomi i ya matimba ku tlula leswi yi nga tshama yi va xiswona eka matimu ya hina . 
Swin'we hi ta vona leswaku hi tisa dyondzo yi fambelana na swilaveko swa switirho swa hina swa ximunhu . 
Swa laveka ku lemukiwa leswaku swilo swa tiphurojeke ta HANIS swi simekiwile . 
Vuxaka bya mabindzu ya hina sweswi hi lebyi landzelaka : 
Hlamujsela matirhiselo na nhlayiso wa switirho . 
A ndzi yena nuna yoloye . 
Ndzi yimele nhlamulo ku suka eka Holobye wa Rihanyo . 
Hi tlhela hi vuyelerisa mhaka leyi hi yi vuleke swin'we . 
Nhlamulo yi ngava mpfuxeto wa ximfumo kumbe hi xivumbeko xa xiviko . 
Ndzawulo ya Rihanyo yi ta ku nyika vuxokoxoko byo tala hi ku famba ka nkarhi . 
Hi tlhela hi tiva ntikoto wa hina tanihi Tikonkulu . 
Nyika ku tsakela loku saleke . 
A hi fanelangi hi hluleka eka vanhu va Afrika Dzonga . 
U le ka levhele ya vumbrhi ya nongonoko . 
Kambe sweswo swi vula yini ? 
Ha xin'we , hi ku tiyimela , a swi nge humeleli naswona ntirhisano wu ta boha . 
Nyika xikombiso XIN'WE lexi boxiweke eka dyondzo ha XIN'WE xa leswi andzelaka : 
Lowu ku tava nkarhi wa kahle wa xifaniso . 
Eka vumundzuku bya le kusuhi hi ta khandziya : 
Lexi i xivutiso xa nkoka hi ku avana ka matimba ya xidemokirasi xa hina . 
Tsevu a vanhu va vavisekile . 
Nhlengeletano yi amukele swiviko swa ndzima eka leswi landzelaka : 
C ya nhluvukiso wa vupfhumba ntsena eAfrika Dzonga . 
Hi endla leswi hikuva hi ta tshama hi rhangisa vanhu . 
Swin'wana swa humelela eka swilo hinkwaswo exikarhi . 
Hikwalaho ka yini tindhawu leti tiri laha ti nga kona . 
Ina , u tiyisile . 
Nkoka wo rhekhoda datara wu tshama wu ri tlhontlho . 
I vanhu vangani vo basa va pfumalaka misava , ngopfu-ngopfu eka mhaka ya tipholisi ta hina ? 
Ehleketani hi nkarhi lowu lavekaka eka ku hlela . 
Ndzi va bela mandla na ntirho wa vona lowu va wu endlaka . 
Leyi i mhaka ya SAPS , vaahluri na tikhotso . 
Hi fanele ku langutisa eka vumundzuku loko hi ri karhi hi horisa swa khale . 
Mitirho leyi va nyikiweke hi nkarhi wo yimisiwa ku vile leyi landzelaka : 
A ndzi nge wu endli - a hi ntirho wa mina . 
Kombisa vumunhu bya mitlangu , eka mhaka ya rendzo ra hina . 
Khomixini ya Yuropa na Gulf Co-operation Council na vona i swirho swa FATF . 
Ku hva ku rhula hikwlaaho ko pfumaleka ka vululami . 
Vufambisi bya Sentharata ku endla munhu a lemuka nkoka wa : 
Eka hina lowu i nhlengeletano wa vanghana na vatirhisani . 
Hi fanele ku tirha hi ku tiyimisela ehenhla ka ntolovelo , naswona hi fanele ku swi endla swin'we . 
Swi ta langutisa eka tiajenda ta xifundzantsongo na vuxaka bya matiko . 
Xirho xo chaviseka , a ndzi nga lavi ku kavamnyeta Holobye . 
Mfumo a wu swi koti ku hakelela tihakelo ta rihanyo hi woxe . 
Ku hava ku endla nawu kumbe swo fana swa ximfumo swi nga laveka eka vundzeni bya Nhlengeletano . 
Ku hava ku baleka eka leswi . 
Ha khensa swinene , swinene , eka leswi mi swi fikeleleke . 
Hi fanele ku tirha swin'we no avelana switirhisiwa na vutivi . 
Ndzi lava ku khensa ndyangu wa mina ngopfu-ngopfu . 
Ahe ndzi fanele ku mi byela . 
Swihlawulekisi swa endlelo swi katsa : 
Sweswi , lowu i tlhontlho lowu Khabinete a wu ri eku wu languteni . 
Elizabeth a hi vona hi voxe naswona va hava nhwanyana wo fana . 
Dirohwa nongonoko wa migingiriko ya masiku . 
A hi khotsiwe ku tlula lembe . 
A ndzi tivi leswaku hikwalaho ka yini va hi sola eka tivhoti ta hina . 
Xana hi engetela njhani ku fikeleleka ka dyondzo ya le henhla . 
Endzhaku ka 1994 , eka nkarhi wo sungula eka malembe yo tala Afrika Dzonga yi kombisa ku kula ka kahle ka ikhonomi . 
Ndzi ehleketa hinkwerhu hi ta tirha kahle kuva hi nga rivali dyondzo leyi . 
Hi le ku kongomeni ku koka rinoko ra vavekisi laha tikweni . 
Nkoka wa TRC hi leswaku hi te kusuhi na le ku sunguleni ka endlelo . 
Hi nkarhi wo fana hi taya emahlweni ku thola vatirha lava faneleke ku joyini tirhenke ta hina . 
Vutisa leswaku i mali muni leyi u faneleke ku hakela . 
Swiletelo swa Vuhleri swi nyika marungula na tlhelo ro simekiwa eka endlelo leri . 
Sweswo a swi nga ri kona nkombo kumbe nhungu wa malembe laya hundzeke . 
Ku endla leswi , hi fanele ku endla Nhlengeletano ya ti-IDP hi ku famba ka lembe . 
Ntshikelelo wu fanele ku vekiwa eka minkoka tanihi hlamuseriweke eka LO 1 . 
Lembe leri i lembe ro kongoma eka switirhisiwa swa rihanyo swa ximunhu . 
Tanihi leswi mi swi tivaka , hi nkarhi wa ndhambi : 
Tiva no twisisa timhaka ta ximunhu eka nhlangano . 
Mune wa tinhlamulo leti nga vaka tona ti nyikiwa eka swivutiso leswi landzelaka ha xin'we . 
Hi fanele , ku teka goza , hi tiyisisa ku tiyimisela ku endla tano . 
Hambanisa exikarhi ka leswi laha henhla . 
Ndzi na ntshembho leswaku va ta endla tiko ra hina ri tinyungubyisa . 
Hi tiyimiserile ku tirha kusuhi na vona , ku ri hava ku kavanyeta ku tiyimela ka vona . 
Muendli wa xikombelo a nga boheki kuva muaki wa Afrika Dzonga . 
Xo vava ndzi fanele ku pfumelelana na n'wina eka mhaka ya mafambiselo . 
Goza ehenhla ka lava nga tirheki ri fanele ku tlakusiwa . 
Ndzi ve ndzi boxile ndzima eka DRC . 
Hi lava machudeni ya hina ku hlamusela matimu ya tikonkulu ra hina . 
Ndzi tshama ndzi ri no tshembha leswaku ha ringana eka tlhontlho lowu . 
Xirho xa vateki va mahungu va rhambiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Matirhiselo ya thekinoloji ya antswisa ku humelerisa ka nkoka wa swimakiwa . 
Ku hava loyi a tivaka nkoka na vundzeni bya xiviko . 
Xiyimo xi fanele ku fambisiwa , ina . 
Vahlawuriwa va ta tirha eka poso leyi eka malembe mambirhi laya taka . 
Pholisi leyi yi ta hangalasiwa hi ku famba ka nkarhi . 
Nawumbisi wo Cinca Dyondzo ya le Henhla eka ntirho wa Khansele ya Dyondzo ya le Henhla ; 
Kambe ku nga va ku onha ku endla onge swi tshamisekile . 
Mfumo a wu nge endli leswi va ri voxe . 
Lexi i xikongomelo xa mina . 
Swi veke eka xiyenge lexi nga riki xa mfumo , naswona munhu yoloye u famba hi xihatla . 
Swirho swa vuteki bya mahungu swa rhambiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Tihlanganisi na vanthswa . 
Ku tlula leswi , xivilelo xi ve kona hi nkoka wa datara lowu nga kona . 
Wa yi tiva ndhawu ya mabindzu yo xaviselana . 
Ntsengo wa R3-wa mamiliyoni ya vekiwile eka nongonoko lowu . 
Leswi swi ta langutisa eka timhaka ta vukhavisi na mafambiselo ya xibalo . 
Kuna tilevhele leti nga amukelekeki eka ku onhiwa ka Timfanelo ta Nhundzu . 
Sweswo swi nga vula swin'wana hi ku nghenelela ka Zimbabwe eka mabindzu ya xifundzantsongo . 
Nkanerisano wa laveka kuva kona ku tirhana na swirhalanganyi leswi . 
Ku tava na mitlhontlho , ku tava na swiphiqo . 
Ndzi langutele tlhontlho lowu , a vula . 
Endlelo leri ri ta sungula ku tirha hi 2006 . 
Ntsariso i mahala . 
Hi leswi Nelson Mandela a koteke ku hi endlela . 
Tanihi Kapa Vupeladyambu hi nga swi kota naswona hi nga endla ku antswa . 
Hilaha hi nga ta seketela ku hambana ka swilaveko swa vadyondzi . 
Kutani xikongomelo xa sayense na thekinoloji eka hinkwerhu xi tano . 
Hi langutele ku amukela ku hlela ka wena na swiringanyeto . 
Sweswo swi fanele ku endliwile ku pfumelela muthyakisi wa ntiyiso ku hakela leswi faneleke . 
Swivutiso leswi swi fanele ku kongomisiwa eka Holobye wa Vuhlayiseki na Nsirhelelo . 
Tsala hi ririmi leri u nga hleriwa hi rona . 
Hi langutisa eka manghenelo yo ringanana ku nyika matimba . 
Mpimanyeto wu fanele kuva hi ku ringananisiwa . 
Swipimelo swa Hlelelo leswi vekiweke eka ntirho . 
Kuna mimbuyelo yinharhu ya nkoka ku suka eka phurojeke leyi ndzi lavaka ku vulavula hi yona : 
Yi humese vakumi va timendlele vo tala va Tiolimpiki eka malembe matsongo laya hundzeke . 
Mbango wo lawuriwa na ndzhwalo eka mabindzu lamatsongo na lamakulu . 
Ndzi boxile vupfhumba . 
Lowu i nkarhi eka wena ku tihlanganisa na mfumo . 
Leswi a swi fani na loko ku byariwa rhayisi yo basa . 
U thoriwe kun'wana . 
Ku nga si va na Nawumbisi lowu a swi nga koteki . 
I nandzu ku tlula milawu leyi . 
Minhlawulo leyi yi humelela endzhaku ka ntlhanu wa malembe yan'wana na yan'wana . 
Nkateko wo kuma mpfuneto wa timali wu pimiwile eka . .  . 
Matsalana-Jenerali u vule leswaku ku hava xilaveko xa vakondleteri vambirhi eka xiyimo lexi . 
Mimbuyelo ya ntirhisano lowu yi katsa : 
Hina swo tala ku swi tlangela namuntlha . 
Eka tinguva timbirhi leti eka mfumo hi yingiserile vanhu . 
E-e , a ndzi ehleketi hi tendzo tihi kumbe tihi eswikolweni hi Vulawuri bya le Xikarhi bya Swidzidziharisi . 
Kutani xiboho i xa wena . 
Matitwelo ya hina ya na wena na ndyangu wa wena . 
I xikombiso xo hlayisa . 
Dzana ra valeteriwa va hlawuriwa lembe na lembe ku nghenelela eka nongonoko . 
Ku tsundzuxiwa leswaku u tirhisa vuyimeri bya xinawu eka endlelo leri . 
Swilaveko swa vutshamo swi fanele ku yisiwa eka : 
Kutani hi nga hlayisa tinharhu . 
Eka masiku mambirhi laya taka ndzi tshembha leswaku nkhuvo ku tava wo humelela . 
Lowu i nkoka wa ku vumbiwa ka ntalo wa ximunhu . 
Tindlela to vona leswaku vuleteri na endlelo ro fana eka mfumo hinkwawo ti tshamisekile . 
Hi le tlhelo , swi fanele ku antswisa swiyimo swa vutomi bya vanhu va ka hina . 
Magoza yo twala laya nga ta simekiwa ya katsa : 
Swi fanele ku koteka ku hatlisisa no tirheka eku cinceni na swiyimo swintshwa . 
Hi lava nsusumeto wa rixaka ku suka eka swiyenge hinkwaswo swa muganga . 
Muxaka wa xifundzankulu xa hina wu lava nghenelo ro hlanganelo ku hluvuka . 
Swa nkoka hi leswi : 
Khavisi muako . 
Xin'we xa swirho xi nyikile mavonelo eku dlayiweni ka van'wamapurasi . 
Vusweti ka ha ri xin'we xa mitlhontlho leyi langutaneke na Afrika Dzonga . 
Vutiolori byi nghenisa xiavi xa nkoka eku hlayiseni miri wa kahle . 
Nyika xivangelo eka vonelo ra wena . 
Ku longoloxa a swi nge tekiwi tanihi ku pasisiwa ka muxaka wihi kumbe wihi . 
Swikongomelo swa African Mission i : 
E-e , a swi koteki ku kavanyeta vulawuri bya tikhamphani hi ku tirhisa inthanete . 
Kambe u ta hundza kwalaho ? 
Handle ka timhaka leti ndzi tiboxeke , leswi landzelaka na swona swi ta langutisiwa : 
Mimbuyelo leyikulu eka ntlawa lowu langutisiweke . 
Leyi i miehleketo leyi hlamuselaka khokho ra minkoka ya Vumbiwa . 
Hi fanele ku va hi twala no va hi nga endli hi ndlela leyi nyanyisaka xiyimo . 
Ntungu wa HIV wu endle leswaku kuva na ku engeteleka lokukulu ka nhlayo ya timhangu ta TB . 
Ku cinca ka timhaka ta misavaa ku nge yimi ku ri koxe . 
Hi ya emahlweni ku lemuka ndzhwalo wa mafambiselo na ku landzelela xibalo . 
Xana u ehleketa leswaku lexi ku vile xiboho xo twala ? 
Leswi hi faneleke ku tivutisa tanihi rixaka : Xana hi tshama njhani hi hlula ? 
Leswi swi faneleke ku engetela eka ICT kuya eka tindhawu tin'wana leti pfumalaka swinene . 
Xelexo i xivangelo xo va a lava ku teka switlhavana swa vona . 
Hi swihi swilaveko swa bindzu ku tirhisa ntlheriselo wa xibalo ? 
Nhlayiso lowukulu wu fanele ku endliwa ku vona leswaku mavoko ya loyi a layichaka a ya pfaleriwangi . 
Kwalaho hi fanele ku hoyozela lava ngheneleleke . 
Nyika xivangelo xa vonelo ra wena . 
Swi tlhela swi kumeka eka swifaniso swa phurojeke . 
Thyaka ri fanele ku va kule na vana . 
Ku hava tirhekhodo leti vekiweke mayelana na leswi . 
Hi tiyimiserile ku vona leswaku vavasati hinkavo va tlakusiwa kuya eka swiyimo swa vufambisi . 
Nghenisa xandla eka ku vumbiwa ka milawu ya matiko ya tinxaka no antswisa ku hloniphiwa ka swihlawulekisi swa kona . 
Xana ndzi nga swi kumisisa njhani ? 
Leswi i ku beriwa mandla eka wena na vatirhisani va wena . 
Kuna ku engeteleka ka vuvekisi . 
Tlhontlho lowu vekiweke hi Phuresidente i ku endla ntirhisano wu tirha . 
Xana swi vula yini leswi hinkwaswo ? 
Swi pulaniwile nkarhi wa ha ri kona . 
Masungulo lawa ya ta hundziseriwa eka timhasipala hinkwato emakumu ya Khotavuxika . 
Kwalaho Cope yi seketela Nawumbisi , kambe hi lava ku nyika swivilelo swin'wana . 
Entiyisweni , nkarhi hinkwawo hi langutisile eka matiko lawa eka vupfhumba byo tala . 
Vona leswaku endlelo ri hlayisekile ku tirha eka rona . 
TafulaE-2 ri hlamusela ntshikelelo wa swiboho leswi eka ku ava ntswalo . 
Kuya hi Vumbiwa , SAHRC yi na matimba yo : 
Madurhelo ya ntirho wa matiko ya tinxaka wo kumisisa ya fanele ku hakeriwa hi swiyenge . 
Swi nga endleka ku ndlandlamuxiwa vuleteri eka swiphemu swin'wana swa Afrika . 
Mfumo wa hina wa ha tiyimiserile eka minyangwa leyi pfulekeke eka dyondzo ya hinkwavo . 
Kambe mfuwo wu le henhla ka nawu . 
Exikarhi ka ku antswisa ntalo wa vumaki eka ku dilivhara , i mhaka ya vuswikoti . 
Yimani ndzi tlhela ndzi kombisa sweswo eka ikhonomi leyi rhangeke , xifundzantsongo xi tirha kahle . 
Ntirho wa Hlelelo wa boha . 
Tinhlengeletano tin'wana i : 
Yi tumbuluxa Khomixini ya Ndzingano wa Rimbewu , leyi sunguleke ku tirha tin'hweti leti hundzeke . 
Kutani , ku lulamisiwa ka ndhawu yo yima swikepe ku ta humelela hi ndlela yeleyo . 
Ku hava goza ra swa nawu leri a ri boha . 
Ku kanakana na nkarhi i xirhalanganyi eka ku kula loku hi ku fikeleleke . 
Ntlhanu wa tindhawu ntsongo leti faneleke ku kaneriwa eka Samiti ti katsa : 
Hambiswiritano , ku fana na tipholisi hinkwato to twala , a swi nge simekiwi swi ri swoxe . 
Swipimelo swa Hlelelo swi nga tirhisiwa ku boha ku fanela ka mitirho . 
Sweswo i njhekanjhekisano lowu faneleke ku suka eka swona . 
Leyi hi yin'wana ya tikhokho nkulu ta Ntlawa . 
Ku va na ku tiyimisela ka xiheri i ku khoma rimitsu ra mhaka . 
Minkanerisano yi ya emahlweni na tiejensi ta nawu . 
Ntolovelo wa kahle ku hlanganiwile na wona eka tindhawu leti landzelaka : 
Ndzi nga nyika swiletelo . 
Loko ku vekiwa Mitirho ya Hlelelo , i swa nkoka ku tekela leswi enhlokweni : 
Ku ololoxa timhaka ta mpfumaleko a mitirho swi le rivaleni leswaku swi lava ntirhisano wa le kusuhi exikarhi ka swiyenge hinkwaswo swa vaaki . 
Ndzima mayelana na leswi ku fika sweswi yi vile yo khutaza . 
Vatirhisi va susumeta mphikizano na ku kula ka ikhonomi . 
Mabindzu na minhlangano ya vaaki swi fanele ku nghenisa xandla xa swona . 
Ku landzelela swiletelo leswi vekiweke laha a swi tiyisisi ku humelela ka xikombelo . 
Xikombiso xi ta nyikiwa . 
Kutani ku tava na swikombiso swa muxaka wolowo . 
Kuna nkombo wa swiringanyeto leswikulu eka xiviko : 
Afrika Dzonga a yi endlangi ku tinyiketela kwihi kumbe kwihi eka dyondzo . 
Kambe a va fanelangi ku langutela mihlolo . 
Mayelana na Ikhonomi yo Sungula , hi ta simeka nongonoko wa goza lowu landzelaka : 
Matirhiselo ya timali ya vumbiwe hi leswi landzelaka : 
Ndzi tsakile ku vona leswaku masungulo ya xitimela xa Phelophepha Health Care ya tekeriwa enhlokweni . 
Ndzi ehleketa leswaku ndzi fanele ku mi khensa kuva mi ve kona . 
A swi vuli leswaku u cinca mindzilekano ya vulawuri . 
Ku tsakela ka le xikarhi i ku hungutiwa ka nhlayo ya vanhu lava tshembheleke eka mali ya mudende . 
Hakunene , ku lwisana na xihlawuhlawu kuya hi mbala a swi si hela . 
Ku hambana loku a ku olovi ku hlamuseriwa . 
Ku tlhantlhiwa ka matirhiselo ya timali eka tiphurojeke hi timbirhi hi loku landzelaka : 
Tihakelo kuta hi Milawu leyi landzelaka : 
Hi vonile hilaha swi ngheniseke xiavi eka ku ndlandlamuka ka ikhonomi ya matiko ya misava . 
Mutshamaxitulu wa komiti yihi kumbe yihi yeleyo u fanele kuva xirho xa Bodo ; 
Van'wana exikarhi ka vumunhu lebyi va na matimba ku endla tano ku fikelela mbuyelo lowu . 
Tiva magoza laya faneleke ku landzeleriwa eku xaveni ka thekinoloji yintshwa ya khomphyuta . 
Vulawuri bya le Xikarhi byi fanele kuva na vutihlamuleri byo vona leswaku magoza laya faneleke ya tekiwa . 
Kumbexana a hi nga fanelangi ku langutela ku tinyiketela ka le hansi ku suka eka vanhu va xifundzankulu lexi . 
Ku simekiwa ka swiletelo : 
Eku endliweni ka goza hi ta fumiwa hi milawu ya mafambiselo ya vululami . 
Kuna magidigidi ya tikhamphani laya nga na swilaveko swo fana . 
A ndzi nge ringeti ku hlamula swivutiso leswi sweswi . 
Xo hetelela , ndzi ta tirhana no ava eka tindzawulo tin'wana . 
Tsalwa ra timfanelo ri langutisiwa hi Palamente tanihi xiphemu xa rimba ro anama ra pholisi ya rixaka . 
Kambe ka ha ri na swo tala ku swi khongelela no swi tirhela . 
Kwalaho Brazil i tiko leri hi faneleke ku dyondzo swo tala eka rona . 
Byandlalo bya xivutiso lexi byi ta va hi ndlela leyi landzelaka : 
Xiphiqo hi leswaku laha hansi swilo swi tala ku hambana . 
Xivumbeko xa phepha ra swivutiso : 
Entiyisweni nkarhi wu fikilekuvka xiviko xa xipanu xa ntirho lowu xi humesiwa hi xiheri . 
Ntirho wa vayimeri wu fanele kuva hi Xifurhwa. 
Leswi swi vekele masungulo yo tiya eka minkanerisano . 
Webusayiti leyi yi angarhela marungula ya masungulo xikan'we na timhaka to tala ta HIV / AIDS . 
Hi ta humesa mbuyelo ya vuhleri byebyo ku nga ri khale . 
Tlakusa xindzhuti xa miganga . 
Kwalaho i swa nkoka leswaku madoroba laya rhurhelaka mapfhumba yo maketa ya tirhana na mhaka leyi hi ndlela ya kahle . 
Swi katsana eka manghenelo lawa ya nge : 
Sweswo , hi swoxe , swi lava hinkwerhu ku hlangana no tirha swin'we ku tlula khale . 
Nongonoko wu tumbuluxiwile . 
Hi taya emahlweni hi vekisa eka miako hambi loko hi ri karhi hi tumbuluxa kungu . 
Swi le rivaleni leswaku ku na vangwa exikarhi ka miehleketo ya tinhlengeletano na ntiyiso . 
U na swiyimo leswi nga na lava khomeleke ku fana na nkarhi wo leha . 
Ha swi tiva leswaku kuna tilevhele ta le henhla to tlangisa mati eka muganga wa ndhawu . 
I nkateko eka mina no malwandla ku vulavula na n'wina mixo lowu . 
A swi fanelangi ku hela kwalaho . 
Eka vumundzuku , xana ku tava yini ntshikelelo wa ku cinca ? 
Tingwazi ta ku Lwelwa tshunxeko . 
Timakete ta misava ti fanele ku teka nkarhi lowy eka minkateko yo tano . 
Ndza ku khensa Nkul Mutshamaxitulu . 
Ku sukela loko ku sungurile xidemokirasi , sweswi ri vuriwa Siku ra Ndzivalelano . 
Eka mhangu yin'we , switirhisiwa swi aviwa ku fikelela ku rhula . 
Hunguta ku tirhisiwa ka swivutiso swo rhangela . 
Vun'winyi na mafambiselo ; 
Hi ku komisa , hi lava vathori ku tirhisa mali yo tala eka vuleteri . 
Ku pfumelelanile leswaku mpuneto wu ta nyikiwa kuya hi rimba ra RDP . 
I mani Xipikara ? 
Leswi ka ha ri ntirho wa kona na namuntlha , tanihi leswi ku nga na levhele ya le henhla ya timhangu to chuha . 
Ti tumbuluxiwile naswona ti le ku tirheni . 
Holobyenkulu wa Mitirho ya Mfumo na Mafambiselo u humesile swinawana leswi fumaka Mitirho ya Mfumo . 
Hi swi tumbuluxile , mi swi vonile hi nkarhi wa Khapu ya Misava . 
Timhaka ta Vugevenga na Milawu ya Kona ya Endlelo na Vumbhoni : 
Tiko ra wena ra tinyungubyisa hi wena . 
U tile na purasi leritsongo . 
Ku yisa emahlweni , wu ri , Nhlangano wo yimela vatirhi wu ta tirha hi ku landza swinawana leswi landzelaka : 
Minhlawulo yi humelela endzhaku ka malembe manharhu man'wana na man'wana . 
Tsundzuka hi le ku languteleni ka NTSHEMBHO namuntlha , vamanana na vatatana , na switshunxo . 
Sweswi i nkarhi wa mani na mani ku langutana na leswi . 
Ndzi tiyisile eka sweswo . 
Hakunene vutomi byi ta tsakisa . 
Xana ndzi nga ya emahlweni ? 
Leswi ku tava vanhu . 
Tikhopi hinkwato ti hangalasiwile . 
Hambiswiritano , eka foramu leyi namuntlha , muxaka wolowo wa xiviko a wu nge tirhi . 
Mi amukeriwile hinkwehu lava mi hi hlonipheke hi vukona bya n'wina . 
Ku pasisiwa ka swimakiwa na mimpfumelelo swi taya hi xiboho xa Mulawuri . 
Hi na senthara ya vulavisisi naswona va le ku tirhaneni na tiphurojeke . 
I va mani vanhu lava ? 
Ku endla vululami kuya hi nawu swi le xikarhi ka ntirho wa vuahluri . 
Mafambiselo ya bindzu eka nhlengeletano ya tava hi ndlela leyi : 
Vatirhi vo tiyimela na ti-NGO va ta pfuna ku vona leswaku kuna ku tirha swi va erivaleni . 
Vulemukisi hi timfanelo ta vana byi engetelekile swinene ; 
Ina na e-e . 
Eka levhele ya xifundzantsongo , swi tlakusa : 
A ndzi tshembhi leswaku nyimpi na mavuthu i xitshunxo eka swiphiqo . 
Kuna swivilelo swo karhi na datarata . 
Tiko ra swi lava . 
Mhaka ya leswaku loyi a Feke tindleve a nga twi a swi vuli leswaku a nge vulavuli . 
Swi le rivaleni , ntirho wa hina a swu si hela eka ndhawu leyi . 
Xipanu xa Khanya xi langutele ku hetisa ku nghenisiwa hi ku hela ka vhiki leri . 
Eka Matimu , hi tirhisa timhaka ku endlela swa khale swi twala . 
Tlakusa vulemukisi ku endla matirhiselo ya kahle ya xivandla . 
Ndza tinyungubyisa hilaha vo tala va tinhloko ta swikolo va tirhanaka na xiyimo . 
Leswi swi ta languta eka titheme tinharhu leti landzelaka ta rheferense : 
Hi nkarhi , swi ta ndlandlamuxa vukorhokeri bya kona bya swa timali . 
Ku hlaya ku fika na vusiku . 
Tiva xiphiqo lexi u nga vaka u langutane na xona . 
Machudeni ya nyikiwa nkarhi wo heta swivutiso . 
Naswona a hi hexe eka ku lavana na nhluvukiso wo tiyiseleka wo ringana . 
Leswi hi nga na swona i ku kongomana na mitlhontlho leyi hi hlanganaka na yona . 
Ku nghenelela ka vamanana eka tindlu hi yin'wana ya tikhokho eka pholisi ya hina ya rixaka ya tindlu . 
Malulamiselo ya mavandla ya tshamisekile ku vona leswaku kuna ku kondletela ko humelela na ku endla nongonoko . 
A hi vanhu hinkwavo va nga kumaka mitirho emadorobeni lamakulu . 
Mavonelo ya ta hleriwa no nghenisiwa eka malulamiselo ya xedulu xo hetelela . 
Swi le rivaleni kuri a hi Nawumbisi wa mali . 
Kutani kuva ximakiwa xi va kahle : 
Ku hava mali leyi saleke eka mpimanyeto ya tiphurojeke to hlawuleka . 
Ku xaviselana na Latin America swi le hansi swinene . 
Vo tala va lava i vamanana va Afrika . 
Va ta swi vona leswaku kuna swin'wana . 
Ku tumbuluxiwa ka komiti yo rhangela ya xifundzankulu swi fanele ku langutisiwa . 
Makete wa Swidzidziharisi na Timhaka ta Madangu eAfrika Dzonga . 
Kutani sweswo a hi leswi ndzi vulaka swona . 
Hi nga swi amukela sweswo . 
Eka tin'hweti titsongo leti hundzeke ku vile na minhluvuko leyi voniweke . 
Ku humelele yini eka vanhu lava hanyeke laha rosungula ? 
Hambiswiritano , hi ta vona leswaku tilevhele to lomba hi mfumo ti endliwa kahle no tiyiseleka . 
I swisiwana swingani na lava nga le khombyeni va nga na Inthanete na thekinoloji ya masiku lawa ? 
Vatinyiketeri va fanele ku : 
Ringeta ku nghena eka tindhawu leti nga nga pasisiwangiki . 
Kumbe hi hinkwaswo swilo leswi ? 
Laya landzelaka i magoza eka endlelo ro kunguhata . 
Ndzi mi navelela nhlengeletano yo humelela swinene . 
Hinkwerhu hi nga va vahluri kuya hi matirhelo ya hina . 
U rhambiwile . 
Foramu leyi na yona yi tumbuluxiwile eka levhele ya xifundzantsongo . 
Hi ta tlhela hi tumbuluxa vuxaka bya ntirhisano exikarhi ka vufambisi na vatirhi . 
A hi yeni emahlweni . 
Ku tinyiketela ko pimiwa ka matimba yo teka swiboho na vulawuri bya nhlangano swi endle leswaku kuva na swiphiqo swo hlayanyana . 
Mfumo wu tiyimiserile eka ku nghenisiwa ka tilevhele ta le henhla ta mphikizanbo eka timakete ta gezi . 
Hi ta tlhela hi va seketela eku suseni swirhalanganyi eka ku fikelela swikongomelo leswi . 
Hi fanele kuva na ntiyiso ; a swi nge humeleli mundzuku nampundzu . 
Xitatimente xa Theme ya le Xikarhi xi hlamusela swiringanyeto swa mpimanyeto eka malembe manharhu laya taka . 
Leswi swi lava ku vona leswaku vatirhi lava thoriweke va landzelela swihlawulekisi swa Nawu . 
Phepha ra fomula ri nyikiwa emakumu ka phepha . 
Ku sungula eka matirhiselo ya switirhisiwa swa ntumbuluko . 
Vavuyeriwa va nkwama a hi swirho swa nkwama . 
Eka endlelo ro vumba rimba ra ndlela yo langutisa eka tindlela ta maxavelo . 
E-e - hi na makete wa 6 wa mabiliyoni exitejini xa matiko ya misava . 
Kuya hi leswi mbango wa ikhonomi ya matiko ya misava wu nga xiswona , mahungu ya kahle : 
Tshunxeko eka vusweti ; 
Tinhlamulo ta vadyondzi ti fanele ku langutisa eka timhaka leti landzelaka : 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku tekela enhlokweni ku nghenisiwa ka xiavi hi Eskom . 
Hakunene , swi sunguriwe hi 2007 naswona swi teke nkarhi wo leha ku tswala mihandzu . 
Ntirho wa yona i ku letela nhluvukiso eXifundzeninkulu . 
Vumba tindlela ta kahle to tirhana na swiphiqo hi vundzeni byo hambana . 
Leswi va swi vulaka eka xitatimente xa vona hi leswaku xi fanele ku katsiwa . 
U fanele ku tlhela u va na vukheta kuva u nga ngheneleri eka migingiriko ya mavandla ya tipolotiki , a vula . 
Mavito ya swirho swa komiti ya phuroje ya tivisiwile eka Bulethini leyi hundzeke . 
Longoloxa swakudya leswi u swi dyaka masiku hinkwawo . 
Ntlangu wu ta vekiwa eka mhaka ya rixaka . 
Hambiswiritano , kuna swiboho swin'wana leswi fambaka na mfanelo lowu . 
Swo tala swa leswi swi hundziseriwile eka vulawuri byo fambisa nawu ku lavisisiwa kuya emahlweni . 
Nongonoko lowu wu langutisa eka leswi landzelaka : 
Xirho xo hlonipheka , kuna mhaka leyi lavaka ku lulamisiwa . 
Hikwalaho i swa nkoka ku vulavula hi timhaka leti , Manana Mlambo-Ngcuka a ya emahlweni . 
Archbishop Tutu u vurile , ku hava ku rhula eDzongeni wa Afrika . 
Hi mi navelela swa kahle eka minjhekanjhekisano ta n'wina . 
Ntiko wo ringana na ku hatlisisa swi fanele ku endliwa eka xin'we xin'we . 
Hi fanele ku teka xiboho hi hexe xa leswi hi faneleke ku swi endla ku cinca leswi onhekeke . 
Hlamula SWIMBIRHI swa MUNE wa swivutiso . 
Swirho swa Bodo swi ta hlawuriwa kuya hi endlelo ra le rivaleni ro vonakala . 
Loko va tsakela ku hlayisa timfanelo leti , va ta fanela ku tshama va pfule mahlo . 
Ha khensa nseketelo wa Afrika Dzonga , hi tekela enhlokweni vunghana bya wena . 
Tilevhele ta le hansi ta dyondzo , vuswikoti na vuvekisi eka vuleteri . 
Ku vumba eka leswi fikeleriweke ku fika sweswi , lembe leri ku tava lembe ro vuyetela . 
Hina , tanhi mfumo na muganga , hi xola swiendlo leswi hinkwaswo swa madzolonga . 
Hikwalaho ka leswi endleo a ri swi koti ku fikelela xilaveko xa sweswi xa ntleketlo . 
Hi vula lesaku ku fanele kuva kaya eka hinkwavo . 
Endlelo rintshwa ra ICT ri languteiwa kuva ri tshamisekile hi ku famba ka lembe leri . 
Matimu ya tele hi swikombiso swa matirhelo ya lava yimelaka ntiyiso . 
Hikwalaho hi hlela timakete lembe na lembe . 
Endlelo ro titsarisela ri ta hangalasiwa eka nkarhi wa malembe manharhu . 
Tiva maendlelo laya nga tirhisiwaka ku lunghisa xihoxo . 
Vatswari va yena va ha ri eku balekeni . 
Eku endleni ka ku cinca loku , SARS yi tihlanganisile na vaaki eka ku tlula malembe mambirhi laya hundzeke . 
Vusirheleri na vulawuri : 
Holobye wa Timali wa swi tiva leswaku i mhaka ya xihatla . 
Nkwawa ma Timali ta tiko na tindzawulo tin'wana ta hina ta vilela hi mhaka leyi . 
Kutani va ya emahlweni ku vula leswaku hi fanele kuya emahlweni na ntirho lowu tanihi Mukondleteri . 
Ku rhangisa ku fikelela vululami eka vanhu lava nga le vuswetini na le tindhawini ta matiko xikaya . 
Nakambe tekela enhlokweni ntirhisano wa khinkhi ku suka eka Interpol . 
Vativi va vutshila ba fanele ku langutisa endzhaku ku lavana na vutitivi bya vona bya ndzhavuko . 
I ku teka xiboho , hambi loko xi nga dumangi . 
Nawumbisi wa Tikhamphani i ku masungulo ya endlelo leri sunguleke hi 2002 . 
Lava nga le ka xiyimo xo ya emahlwnei vhiki leri va fanele ku endla tano . 
Hlamula swiutiso leswi landzelaka kuya hi marungula eka tafula : 
Vanhu va ha fanele ku ringanela ku kuma swikweleti naswona va fanele ku hakela tiloni ta vona . 
Ku siviwa ka swisefo , loko swi laveka , swi ta nyikiwa hi no hakeriwa hi Ndzawulo . 
Ku cinca loku ku ta endliwa ku sukela lembe leri taka . 
Swivutiso hinkwaswo eka phepha swi ta fambelana na ndhawu . 
Ma-Afrika Dzonga lava nghenelelaka hi khinkhi eku simekiweni ka RDP . 
Mufambisi wa ntirho , vaendzi vo hlonipheka , vamanana na vatatana , sweswi hi nghena emhakeni ya siku . 
Vuswikoti lebyi mi byi dyondzeke eka xiyenge lexi sweswi byi fanele ku kamberiwa . 
Tanihi ma-Afrika hi tiva leswaku hina nkoka eka nhluvukiso wa hina . 
Eka vateki va mahungu va maphepha na elekitrinoki va khutaziwa ku nghenisa xiavi eku lwisaneni na vugevenga . 
Leswi i ku hlangana ka nkoka exikarhi ka ntirho wa nhlangano lowu na WTO . 
Swi ta ku nyika nkarhi wo avelana miehleketo na ntokoto . 
Hi fanele ku amukela leswaku a hi nge hambanisi ikhonomi ya hina ku suka eka ya matiko ya misava . 
Vantshwa na vona va tekiwile tanihi xiphemu xa nkoka eka endlelo . 
Yimani ndzi hlamula xin'we hi xin'we . 
Ku nga vuriwa leswaku mpfuneto wa timali wu fanele ku nyikiwa eka swiyenge hinkwaswo , swa mfumo na leswi nga riki swa mfumo . 
Hi hlanganile hi xiviri . 
Loko a ku nga ri leswi xiyimo xo tika a xi ta nyanya . 
Kasi , a hi rifumo leri mani na mani a tiphinaka hi rona . 
Hi tava na nkarhi wo tlangela hi vuyimbeleri na ku cinca . 
Ku hava ku hlawula eka mhaka - hi fanele kuva na ku tiyiseleka . 
Mfumo wa hina wu na ku twela vusiwana eka tlhontlho wa mpfumaleko wa mitirho eka vantshwa na vusiwana . 
Swivutiso leswi tirhanaka na marungula swi hlamuseriwile eka tsalwa . 
Ndzawulo ya Rihanyo yi le ka endlelo ro simeka Kungu ro Andlala Endlelo ra Malariya . 
Matiko matsongo ya endlile swikombelo eAfrika Dzonga . 
U lava swimakiwa swintshwa nkarhi hinkwawo . 
Tanihi leswi kunga khamphani ya mfumo , minkavelo yi fanele ku nyikiwa vaaki . 
I mhaka ya nkoka ya ximunhu na vukona bya vanhu . 
Eku seketeleni mabindzu lamatsongo , mabindzu lamakulu na minhlangano ya muganga swi na ku nghenisa xiavi xa nkoka . 
Mhaka ya vunharhu yi hi mayelana na leswi languteriweke namuntlha . 
Ndzawulo ya Rihanyo yi na vutihlamuleri bya : 
Xo hetelela xi hi yisa eka rixaka leri landzelaka ra thekinoloji . 
Hlamulo HINKWASWO swivutiso eka XIYENGE A. 
Hlamusela hikwalaho ka yini xitatimente xi hoxekile . 
Mimovha ya vanhu i muxaka wa nkoka wa swifambo emagondzweni . 
Xana ha ku tiva laha yi sukaka kona kumbe laha yi kumiweke kona ? 
Hi swihi swikongomelo swa yi Vuysela endzhaku ? 
Swivangelo swo khanseriwa ku vile : 
Hi laha swi faneleke , ntirhisano wa kahle wu vumbiwile exikarhi ka mimfumo na xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Vutomi bya yena a byi ngo va ntsena . 
Hinkwerhu hi tiva matimu yo tekeriwa etikweni ra hina . 
Ku tsakela ka ku rhurhela tinhlengeletano ta matiko ya misava a swi nge vi swi enerile . 
Swi fanele ku endliwa xiphemu xa endlelo ra vusirhelelo emapurasini . 
Vana vutihlamuleri bya migingiriko hinkwayo eka matirhlo ya le mapurasini . 
Ndza swi tiva swi teka nkarhi ku fikelela leswi fikeleriweke . 
Vayimeri va vathori va fanele ku thoriwa hi Khomixinari . 
Valawuri va twa onge vinyi va minkavelo va fanele ku eneriseka hi matirhelo ya khamphani . 
Vuswikoti byo tumbuluxa byi tele . 
Vurimi bya ha ri bya nkoka ku ya emahlweni . 
Ku pfuexetiwa ka matirhelo na xiyimo xa Nhlengeletano lowu ; 
Hi ta landzelerisa hi foramu yo tihlanganisa hi xikongomelo lexi eka nkarhi lowu taka . 
Nhlayo yo engeteleka ya valavi va ntirho lava lahlekeriweke hi mitirho hikwalaho ka xivangelo xa ku wa ka ikhonomi . 
Nongonoko wa Green Goal wu na masungulo yo tala laya nga ta fikeleriwa . 
Hikwalaho hi hlawuleke kuva pfuna hi timali tanihi leswi hi endlaka ha kona . 
Sweswi u nga sungula ku vumba no simeka kungu ra endlelo . 
Xitatiment eka ku Simekiwa ka Nongonoko wa Maendlelo wa Kenya . 
Khabinete yi pasisa ku nyikiwa ka xiviko eka tinhlengeletano ta matiko ya misava eka Palamente ku lulamisiwa : 
Ndzi tsakileleswaku tiphurojeke leti ti le ka xiyimo xo kunguhatiwa  . 
Tana u tava xiphemu xa ndzhaka ! 
Sweswo hi leswi ndzi ehleketaka leswaku Mfumo wu le ku lulamiseni ka xiringanyeto . 
Swi tisa mitlhontlho yintshwa , leyi lava manghenelo mantshwa . 
Swivutiso switsongo loko ndzi pfumeleriwa . 
Xin'we xa leswi rhangisiwaka hi mfumo ku vile naswona ka hari dyondzo na nhluvukiso wa vuswikoti . 
Mhaka nkulu i ku endla nhlayiso wa rihanyo wu chipa no fikeleleka eka hinkwavo . 
I swiboho swihi leswi nga endliwaka ? 
Manana wa yena u na hina namuntlha naswona ndzi kombela leswaku hi tekela enhlokweni ntirho wa yena . 
Xitiyisiso xa swa nawu eka timfanelo leti nga tirhaka ta vumbiwa xi le ka ku tsakela ka vaaki . 
Migingiriko hinkwayo ya nongonoko yi fanele ku hleriwa , tanihi xiphemu xa Nhlavutelo wa Vutomi . 
Xana ku Hundzuluka ka swa Vumaki ku andlale njhani masungulo eka xiyenge xa ikhonomi ya misava ? 
Leswi a swi vuli kuva ku nga tekeriwi enhlokweni ka van'wamapurasi vo bindzula . 
Loko tikonta ti helerile hi ta tiva vukulu bya vuvekisi lebyi lavekaka . 
Hambiswiritano , komiti yi lemuke leswi landzelaka : 
Lembe leri , kuna mune wa vuvekisi byintshwa sweswi naswona yin'wana yi le ndleleni . 
Swi le rivaleni , swiphiqo swa vugevenga swi le kusuhi na swa mpfumaleko wa mitirho . 
Mimbuyelo ya Dyondzo yina vuxaka naswona a yi fanelangi ku langutiwa yi nga hlanganisiwi . 
Van'wana va ri vana vayimeri vo antswa na vahlayisi va xidemokirasi etikweni ra hina . 
Ku fikelela Vulula - mayelana na timhaka ta xikaya na ta vugevenga . 
Ku fika eka ku hlangana na ku tinyikela swi ta teka nkarhinyana . 
Naswona hi swi pima njhani ? 
Swi ta endla leswaku kuva na mali leyi tlherisiwaka hi Khomixinara . 
Ndzi hava tindzawulo eka swifundzankulu swihi kumbe swihi . 
Hi ta tsakela ku vula leswaku yana emahlweni u endla swilo swi humelela . 
Mphikizano wa wena wu humelela hi nkarhi lowu tiko ri nga le ku titshembheni . 
Mufambisi wa Nongonoko , madzolonga ehenhla ka vamanana i vubihi byo tika lebyi yaka emahlweni emugangeni wa hina . 
I vito leri faneleke . 
Switsongo hi leswi nga xiswona . 
A kuri hava xilaveko ku pfuna xihi na xihi xa swiyenge leswi boxiweke laha henhla . 
Swi na vuxokoxoko bya n'wana naswona bya laveka tanihi vumbhoni . 
Tinhloko ta swiko leti saleke ti taya eka vuleteri eka nkarhi wo ringana malembe manharhu laya taka . 
Ku cinca ko tala ka nkoka eka nawu wa hina ku tisiwile eka xiringanyeto xa Khomixini . 
Hlamusela xivumbeko xa makete ya vumaki bya Afrika Dzonga . 
Hambiswiritano , swa koteka ku langutisa eka vangwa ra swakudya tanihi nkateko wa kahle . 
Ku hava ku vekeriwa ku nga ta endliwa eka Endlelo leri . 
Tsalwa ri ta kandziyisiwa eku sunguleni ka Mawuwana . 
Tsundzuka , ku hava lexi nga kotekiki . 
Nhlanganelo wa tindlela laha henhla ku nga langutiwa . 
Makumu ya xitatimente . 
Leswi swi nga tumbuluxiwa xikan'wekan'we . 
A va nga vileli hi ku kumiwa hi maphorisa . 
Kanela vonelo ra wena eka mintshamo . 
Sweswi hi sungula ku vona mihandzu ya ntirho wa hina wo tika . 
Ku fikela sweswi , ku hava xikombelo lexi kumiweke . 
I mhaka ya xithekiniki . 
Leyi a hi ndhawu ntsena ya makhaladi . 
Xana Vuahluri byi nghenelela njhani eka leswi ? 
Ndzi tile na miehleketo yo karhi , leyi nga yisiwaka ntsena emahlweni hi vanhu . 
Hi wihi ntirho wa mati eku hlanganiseni khonkhirete ? 
Ku hava swiyenge leswi vekiweke . 
Endlelo ri le ku tumbuluxiweni ku boha swilaveko swa tiyuniti to hambana . 
Loko vanhu hi ku angarhela , na vana hi ku kongoma , va nga dlayiwa eka . .  . 
Kwalaho nhlengeletano leyi yi ta humelela hi nkarhi lowu hi lavanaka na tinhlamulo . 
Ntirhisano wa rixaka kuvumba vutomi byo antswa eka hinkwavo ! 
Swikongomelo leswi i swa nkoka eka ku fikelela Vuthu ra SADC . 
Hlela ntshikelelo wa ku tirhisiwa ka tikhomphyuta eka switirhisiwa swo tala ; 
A nga ri kona ku ringana lembe rin'we , a ri eUS . 
Tindhawu ti fanele kuva ti hlayisekile . 
Xiyenge 7A xa Nawu xi nyika ku tumbuluxiwa ka tikomiti ta Khomixini . 
Exikarhi ka leswi i ku cinca eka vumaki bya vumaketi na vunavetisi . 
Masungulo yo lulamisa leswi ya katsa : 
Minkanerisano yi humelele na minhlangano yo yimela vatirhi . 
Komiti ya silabasi yi faneleke ku tekeriwa enhlokweni ka matlhelo laya tekiweke eka yona hi Vulawuri . 
A va nge ringaneli hakunene . 
Nhlayo ya tikhamphani ta Afrika Dzonga yi ve ya khumbheka eka xiyenge lexi . 
I yini xitori ? 
Hi tlhele rin'wana , vumaki bya miako byi ya emahlweni ku tisa tlhontlho eka mfumo . 
U fanele ku endla swilo kahle loko u karhi u ya emahlweni . 
A ndzi fanele ku endla tano . 
Hi tiyiserile emahlweni ka ku nonoka eka matiko ya misava . 
Leswi swi vula leswaku kuna ku tlhengusa mpimanyeto wo tala eka minongonoko . 
Leri i endlelo rintshwa ra tlhontlho eka hinkwerhu , naswona a ri nge olovi . 
I yini mhaka yo twisisa vukhongeri ? 
Kuna vanhu vo tala lava ndzi lavaka kuva khensa . 
Kambe ndzi vula sweswo tanihi Mukondleteri hi hava muxaka wolowo wa tshunxeko . 
A swi vumbi ku cinciwa ka miholo ya vatirhela mfumo . 
Ntirho wu ta endliwa hi swiyenge swimbirhi . 
Wu fanele kuva kona na loko wu laviwa . 
Rifuva ri na ntshikelelo eka vumaki bya vuamukeri . 
Eka xivutiso xo tirhela erivaleni leswi a ku vulavuriwa hi swona eku sunguleni . 
Loko ku ri na mimbuyelo eka endlelo ra sweswi , kuna mitlhontlho yin'wana na ku tikeriwa . 
Afrika Dzonga i mfumo lowu tiyimeleke . 
Hi ta swi tsundzuka . 
Maphorisa ya Afrika Dzonga ya fanele ku landzelela xikombelo . 
Wolowo a ku ri murhi wo antswa . 
Swi ta hambana ku suka eka nkandziyiso wa ximfumo kumbe yini ? 
Xana wa swi tiva leswaku leswi swi vula yini ? 
Khoramu ya nhlengeletano ya komiti yo tsundzuxa ku tava nhlayo yo tala ya swirho swa yona . 
Ndzi ta tsakela ku khensa maphorisa yo tshembheka hinkwawo eka ku tiyimisela . 
Papila ri fanele ku kongomisiwa eka Murhangeri . 
Ina , khopi ya kungu yi ta nyikiwa . 
Lowu a hi nkarhi wa mimbhulavulo yo leha kumbe marito yo tala . 
Xana u kota ku vulavula na yena loko u fanele ku endla tano ? 
Tiphurojeke to sungula leti nga ta simekiwa hi leti landzelaka : 
Kanela mafambiselo ya xitereko . 
Nhluvukiso wa ikhonomi ka ha ri tlhontlho lowukulu eka vo tala . 
Xa nkoka eka leswi i endlelo ra xielekitironiki ro susumeta . 
Hi kote ku tirha kahle ku susa leswi eka xiphurofexini . 
Minkanerisano exikarhi ka minhlangano yo yimela vatirhi a yi kunguhatiwe ku va kona hi ku hela ka vhiki . 
Vahlaleri va ta boheka ku hakela tikamara ta vona . 
Hakunene , ka ha ri na mitlhontlho leyi hi langutaneke na yona eka ikhonomi . 
Xa nkoka swinene hi muxaka lowu wa phurojeke i : 
Leswi swi vula leswaku nhluvukiso wa ikhonomi ya muganga i ya nkoka ku tlula khale . 
Mimbuyelo ya nhlokomhaka ya 1 ya dyondzo leyi . 
Lavisisa swivangelo leswi yiseke eka swiyimo swo hambana eka miganga . 
Kutani swilo sweswo swi endliwile . 
Xana ndzi ehleketa yini no titwa hi swona ? 
Vateki va mahungu va rhambiwa . 
Hi yihi levhele ya le henhla ya dyondzo leyi heleke hi ku humelela ? 
Wa ha ri eka nkarhi wa xihlawuhlawu . 
Yuniti yi fanele ku landzelela tipholisi ta Bodo . 
Swo khomisa nyoka swi ta va kona . 
Livhi yeleyo yo hlawuleka yi ta va kona ku ringana mune wa tin'hweti . 
Pfuxeta dayari nkarhi na nkarhi . 
Mintolovelo leyi yi fanele kuya emahlweni . 
Swi le rivaleni , tanihi ma-Afrika Dzonga , hi na swo tala ku swi endla . 
Joni a ya ha ri kona ! 
Hofisi ya Mbango na Nhluvukiso wa Vaaki . 
Hikwalaho hi lava va nga ta rhumeriwa . 
I mitlhontlho leyi hlanganaka na matiko laya hluvukeke na laya ha hluvukaka . 
Memorandamu yo Twisisana eka Ntirhisano wa Vurimi . 
Xoboho xa yena xo va a nga tlheleli . 
I kuya hi leswi leswaku ku nghenelela ka hina eMozambiki ku nga ri khale a ku fanele ku voniwa . 
Ndza ha ku vuya ku suka eka Nhlengeletano ya 93rd ya Vatirhi ya Matiko ya Misava eGeneva . 
Xin'we xa leswi ku vile ku hundzuka ka Swiviko swa mfumo eka Rixaka . 
Kuya hi leswi , ndzi sungule magoza ya rixaka laya landzelaka : 
Kuna nkayivelo wa vatirhi va vuswikoti lava faneleke . 
Vumba vutivi byo tala eka tinxaka hinkwato ta ntirho hi : 
Swiphiqo swi fanele ku vekiwa hi tindlela to hambana , xikombiso , xiphiqo xo Cinca : 
Kuna vurhumiwa bya Denel eYuropa nkarhi lowu . 
Xana hi le ku languteni eka ku wa hi xihatla hi ku famba ka lembe ro hetelela ? 
Ku nga , ku tlula tilevhele ta le henhla ta ku kula leti lavekaka ku hunguta vusweti . 
Tanihi leswi a vuleke , leswi swi katsa : 
I mali muni ndzi faneleke ku hakela ? 
Leswi , kuya hi vulavisisi bya sweswi a swa ha ri tano . 
Teka vulawuri eka swilo leswi u nga swi lawulaka ; 
Hikalaho ka yini xikambelo xi ri xa nkoka . 
I yini leswi vatikonta va laha va faneleke ku swi endla hi leswi ? 
Hi fanele ku yima hi langutisa eka leswi . 
Vugevenga a byi hakeli . 
A ndzi ri xirho xa khinkhi xa Right Wing Group . 
Ku hava vanhu van'wana lava ng ata thoriwa eka phurojeke leyi . 
Holobyenkulu u vulavurile ko tala hilaha leswi swi nga ta endliwa ha kona . 
Ku Maketa na Nhluvukiso wa Ximakiwa . 
Tsala vundzeni bya phositara laha u nga ta vulavul ahi xiphiqo lexi . 
Hi swihi swilo leswi hi nga swi endlaka ku vumba ntalo wa vaaki ? 
Kuna swipimelo eka lesi , naswona ku ngava na mali leyi hakeriwaka . 
Xiphemu xexo xi fanele ku kaneriwa . 
Xana ku vile na miehleketo yin'wana ya laha hi fikeke kona hi sweswo ? 
Vo tala va n'wina va ta pfumela leswaku a hi swo tala swi cinceke eka makumentlhanu wa malembe walawo . 
Hi sungule hi mali leyi hi nga na yona . 
I yini vusweti ? 
Xikombiso , a ku vangi na ku tekela ehansi ka xiyenge xa mfumo . 
Ntirho wa vamanana evuton'wini bya hina . 
Namuntlha i minkoka leyi laha henhla leyi hi yi tlangelaka . 
Swivutiso swimbirhi swa nkoka swi va kona mayelana na leswi : 
Minkanerisano a yi tirha hi ndlela yeleyo . 
Leyi i dyondzo leyikulu leyi hi yi dyondzeke . 
Ntshovelo lowu pimiweke wa swimakiwa swa vurimi . 
Hi tlhela hi hlamusela swiyenge hi vuenti . 
Ndzi ta tirha ku fikela ndzi swi vona . 
Kuna tindlela to hambana to endla minkomiso . 
Mhaka ya le xikarhi ka pfhumba leri i : 
Ku hava ku kanana leswaku mindyangu i masungula ya miganga . 
Vatirhi vo tala va teke nkarhi eka nawu . 
Vamanana na Vatatana , hi na kungu ro simeka leswi kumiweke . 
Ha swi lemuka leswaku ntirho wa hina a wu fikeleli kule ku ringana . 
Kuna mune wa tiphurojeke ta masungulo . 
Vaaki va vumbiwa hi ntirho wa xmunhu na mfuwo eka vuhlanganisi . 
Ku tirhisa matimba ku suka eka matiko hi mambirhi swi ta vuyerisa Afrika Dzonga na Mauritius . 
Timahaka to biha ti fanele ku lulamisiwa ku endla tiva ta kahle eka Vumbiwa . 
Hikwalaho ka yini hi lava RDP ? 
Inkomu swinene , Phurofesa . 
Kuya hi Vumbiwa , munhu un'wana na un'wana u na timfanelo ta ximunhu ku fana na : 
Tivisa nhluvukiso wa ximunhu na ikhonomi hi : 
A ku vangi na ku tiyimisela ku hluvukisa tiyuniti leti saleke . 
Swi tirhane na timhaka to tala mayelana na ntirho wa mfumo . 
Leswi i swilo swo tika swinene ku swi langutisa . 
Nyika xitshunxo XIN'WE eka xiphiqo xo xwa . 
Tindhawu leti tile handle ka vuswikoti bya Ndzawulo ya Vatirhi . 
NCPS yi suka eka mhaka ya maphorisa ntsena lava hlulekaka ku hunguta vugevenga . 
Ku kula koloko i xiphemu xa nkoka xo hunguta vusweti na ku antswisiwa ka vutomi bya vanhu . 
Vukorhokeri hi ku tirhisa Bodo . 
Ntwanano wu lava ku fikelela leswi landzelaka : 
Hi mi kombele leswaku mi hahisa mujeko eka Khapu ya Misava . 
Leswi swi tala kuva swa tin'hweti titsongo . 
Eka malembe laya hundzeke , mphikizano wu vile na vuseketeri byo tala eka muganga . 
Ku vumba mojulu eka nkarhi wo pela ka dyambu : 
U tlhele a vekela ntsengo wa ntirho eka ku lulamisela ku tenga . 
Nkwama wu ta fambisiwa hi NFVF . 
Hi langutisile eka swikombiso swa misava , tanihi leswio mutshamaxitulu wa hina a swi vuleke . 
Leswi swi endle leswaku muako wuntswa wu tumbuluka . 
Leswi hi swin'wana exikarhi ka : 
Yin'we ya malulamiselo laya hi tirheke eka wona i nkoka eka ku titsarisela . 
Mhaka ya vugevenga i mhaka yo hambana . 
Hi ringetile ku humelerisa swileriso swo hlongola . 
Kuna leswi vekiweke swo karhi leswi nga kona mayelana na leswi . 
Ndzi bohe hi magoza laya landzelaka : 
Hi tirha na Hofisi ya Phuresidente ku vona leswaku kuna ku pasisiwa ka Nawu wa Rihanyo wa Rixaka . 
Ku fika sweswi , Doroba ri tumbuluxile Mpfapfarhuto wa Endlelo ra Eneji na ku Cinca ka Maxelo . 
Tanihi leswi hi vuleke , a hi le ku debyiseni , kambe hi taya emahlweni na ntirhisano . 
Swi fanele kuva xiphemu xa mfuwo wa nhlangano . 
Xavumbirhi xa nkoka xi khumbha tilevhele to tika na vugevenga bya madzolonga . 
Mhaka ya HIV na AIDS eAfrika Dzonga yi hundzuke yo tika swinene . 
Kwalaho , ku vile na mimbuyelo yo pimeka eka mabindzu lamatsongo . 
Kumbexana ndzi fanele ku sungula hi ku langutisa eka mfuwo , leswi swi nga swona na leswi vulaka swona . 
Mavito ya lava khumbhekaka ya ta tivisiwa ku nga ri khale . 
U tirhe kahle mayelana na leswi . 
Kambe yimani ndzi vula leswi , Lekgotla ra Khabinete yi tirhane na swilo swimbirhi . 
Hi le ka endlelo ro vo vheta . 
Nhloko ya Senthara ya Rixaka i mutshamaxitulu wa Foramu . 
Vuhlayiseki i mhaka ya nkoka nkarhi hinkwawo . 
Mitirho leyi landzeleka yi tekeriwe enhlokweni eka leswi : 
UN na yona yi nghena eka nkarhi wuntshwa . 
Swi lulamile , hi ta vuyela eka wena , Pitori . 
Ku engetela eka leswi laha henhla ku antswisiwa loku landzelaka ku endliwile eka swiyimo swa vukorhokeri : 
Nawumbisi wu ta yisiwa eka Palamente ku nga si va khale . 
Swinharhu leswi rhangisiweke i : 
Seketela kuya hi mavonelo ya wena , vukhavisi lebyi humeleleke . 
Eka vatirhi va le purasini , rimba rintshwa ra swa nawu ri vumbiwile . 
Matiko mambirhi ya hina ya tshunxekile . 
Nkarhi wo endla xivilelo wa laveka . 
Vuxokoxoko by amunhu bya kumbe vanhu . 
Vun'winyi bya tindlu lebyi saleke byi ta nyikiwa emakumu ka lembe leri . 
Ndzi tsakile leswaku hi kote ku hlula eka swiphiqo swo tala hi ku tirhisa swinawana leswi tirhaka . 
Ntungu wu tisa tlhontlho lowukulu eka mitlhontlho leyikulu eAfrika 
Ndzi tsakela ku khensa vatirhi hinkwavo eka ku nghenisa xandla ko tinyiketela mayelana na leswi . 
Hambi sweswi a nga si ndzi hlamula . Ndza ha yimele nhlamulo . 
Nyika xivangelo ha xin'we eka maendlelo laya landzeleka : 
Xana kuta va yini titheme ta tirheferense eka ndzinganyeto wuntshwa wa Khansele ya Swiyimo swa Mavikelo ya swa Timali ; 
Swipimelo swo hambana swi le ku nghenisiweni ku lulamisa mitlhontlho leyi . 
Eku ringeteni ku fananisa ku fuma ka ku hambana ka mfuwo wa xifundzankulu . 
Gerald Caiden loyi ndzi vulavuleke hi yena eku sunguleni , u nyika mavonelo hi ndlela leyi , naswona ndza tshaha : 
Balansi ya milawuntsongo ya ha fana . 
Hi ku tirha swin'we , ha swi vona leswaku dyondzo yi nga tirha hakunene . 
Nyika vuxokoxoko hinkwabyo lebyi faneleke . 
Mfumo wu tiyimiserile ku lulamisa swiphiqo leswi kambe wu fanele ku endla tano . 
Vumba vulemukisi na dyondzo hi swilaveko swa timfanelo ta vana . 
Kombisa hilaha hi nga hlayisaka switirhisiwa swo pima eka ku hambana . 
Nghenelo ra matiko ya tinxaka ro kondleteriwa eka xiyenge xa swa timali na rona ra laveka . 
U fanele ku yisa leswi landzelaka : 
Leswi hi leswi hi tsakelaka ku vumba miganga yo hlanganisiwa . 
Leswi hi swiona leswi nhlengeletano leyi yi nga hi xiswona . 
Ku cinca hinkwako loku ku hi nkoka wa tshunxeko lowu hi wu tlangelaka namuntlha . 
Hlamusela hilaha ku nga hlayisiwaka xitirhisiwa . 
Swi nga teka mavhiki mambirhi kuva ku hundzisela ku endliwa . 
Entiyisweni , minongoko leyi hinkwayo yi ta teka nkarhi ku simekiwa no yisa eka mimbuyelo yo tiyiselaka . 
Ku sihalala ko tika ku suka eka muganga ; 
Leyi i ndhawu ya kahle . 
Leswi , hambiswiritano a swi endlangi swi olova . 
Lexi i xiyimo xa timhaka lexi nga tiyiseleki nova swi nga amukeleli ; ku fanele ku endliwa swin'wana . 
Eku lulamiseleni ka xiviko u fanele : 
Hi tile na vutshuri bya Nxaxamelo lowu nga le Khombyeni . 
Leswi hi fanele ku swi fikisa emakumu . 
Ku sivela swa ha ri khokho ra kungu leri . 
Lowu i ntirho lowu endliweke kahle . 
Kutani , hi fanele ku dyondzo ku hanya na vanhu vo tano laha . 
Naswona u ta vona rheferense eka sweswo . 
Ntlangu wo sungula i Samiti ya ku Kula na Nhluvukiso , leyi nga ta humelela hi ti 7 Khotavuxika 2003 . 
Ntlangu hi woxe wu fanele ku vumba xiphemu xa xifaniso lexikulu . 
Hlamusela xikongomelo xa makanelwa ya tinhlengelatano . 
Ntlawa a wu tshembhile leswaku a kuri nchumu wuntshwa . 
Swi fanele ku lemukiwa leswaku vavangi va madzolonga va hembile hi nkarhi wo vutisiwa swivutiso . 
Hi marito man'wana , Kapa Vupeladyambu yi fanele kuva Kaya ra Hinkwerhu . 
Va vona leswi swi fambelana na nkarhi lowu vavangi va madzolonga va nga na wona . 
Tshunxeko wa swa Timali eka Vamanana . 
Ndzima leyi landzelaka yi endliwile eku fikeleleni leswi vekiweke : 
Tlhontlho i ku vona leswaku FTA yi hlanganisiwile hi xiheri . 
A hi mhaka ya leswaku vatirhi va yena i vahlayisi va tigede . 
Nyika nhlamuselo yo twala eka ku hlawueiwa ka muxaka wa burakete . 
Hi fikelele laha hi nga cincaka eka matimu ya tiko ra hina . 
Swi le ka ku vumbiwa ka xiyenge xa vatirhi ku endlela tiko ra hina ri hundzela emahlweni . 
Swiendlo hinkwaswo leswi boxiweke laha henhla swi simekiwile hi nkarhi wa tsevu wa tin'hweti leti hundzeke . 
Leri ku tava endlelo leri yaka emahlweni , kambe swi le rivaleni leswaku ku hatlisisa ko tala ka ha laveka . 
Mfumo wu taya emahlweni ku tirhela rixaka ku hlanganisa ku hambana . 
Vadyondzi hinkwavo va fanele ku hleriwa hi nkarhi wo fana . 
Varhangeri va Afrika va khumbhekile hi ku languteriwa ehansi ka tikonkulu ra vona . 
Leswi swi nga vangiwa hi mpfumaleko wa vukorhokeri , ku angarheriwa hi ndzindzakhombo wa rihanyo kumbe switirhisiwa swa timali . 
Ntiyiso wo olova hi lowu . 
Ku hava ku tiyimisela eka xiphemu xa mfumo ku hlwerisa minhlawulo . 
Sweswi , ku hava loyi a nga ta teka leswi . 
Ntlhanu wa tindhawu leti langutisiwa ti tiviwile eka malembe mambirhi laya taka : 
Mhaka yi ta tengiwa ku nga ri khale . 
I endlelo ra ntolovelo . 
Endlelo ro cinca nawu ku endlela ku pfala mavangwa ri ta simekiwa . 
Hi fanele ku sungula ku cinca sweswo , naswona swifambo swi nga cinca sweswo . 
Kuna mimpimanyeto yimbirhi yo hambana . 
Swi xongile - i yini ? 
Hambiswiritano , swinawana swo boha mintsengo swi fanele swi endliwa hi ku pfumelelana na Holobye wa Timali . 
Kombisa ku tiyimisela eku ololoxeni xivilelo . 
Ku engeteleka eka xibalo xo kongoma . 
Eka timhaka ta ximunhu na mbango , hi ta : 
Swi tiyisisiwile leswaku vamanana a va hlayisekangi minkarhi hinkwayo emakaya ya vona . 
Hi nga swi endla loko hi tirha swin'we ku titshunxa eka ku tikeriwa loku . 
Swilo sweswo leswi hi nga swi vonaka , twaka no swi khoma . 
U va byele ku swi langutisa hi voxe . 
Loko swi nga ri tano , xana u tiyimisele ku endla tano ? 
Hambiswiritano , loko swi nga koteki , swiambalo swo tisirhelela leswi faneleke swi fanele ku nyikiwa no tirhisiwa . 
Hambanisa exikarhi ka swipimelo swa mphakelo na xilaveko xa swimakiwa swa vurimi . 
Tidyondzo ta ntirho na swikambelo a swi nge endliwi emakumu ka nhlokomhaka . 
Loko ku kunguhatiwa Xedulu xa Ntirho ku tekeriwa enhlokweni swi ta nyikiwa eka leswi landzelaka : 
Leri i rimba ehansi ka ntwanano wo sungula . 
Ha swi tiva leswaku ndzivalelano na ku hlanganisiwa i endlelo ro tika , kambe va nga swi fikelela . 
Eka khume ra malembe laya hundzeke hi hungute ntlimbano wa titlilasi hikwalomu ka ku tlul ahafu . 
Vona leswaku kuna ku tirhiseka ka kahle eka misava ya vurimi leyi nga kona . 
Swa antswa ku ringeta swin'wana swa mintolovelo leyi . 
Ku kula eka ikhonomi swi ta endla leswaku kuva na ku tirhisiwa lokukulu . 
Swi koxiwa eka xiyenge xin'wana na xin'wana xa vuhumelerisi na endlelo ro hangalasa . 
Tiva no hlamusela endlelo ro tirha tanihi xirho xa xipanu . 
Namunthla swilo swa antswa . 
Ndza swi tiva leswaku u kayakaye ngopfu na vusweti . 
Vukungundzwana i xirhalanganyi lexi hlanhleke misava laha hi tshamaka kona . 
Xana i ravungani namuntlha . 
I endlelo ra xipolotiki naswona ku humelela ku fanele kuva hi ku nghenelela . 
Lowu i ntiyiso eka tindhawu hinkwato ta vutshamo ku nga langutisiwi nkoka wa muako . 
Kombisa ku twisisa ka swilo swa masungulo eka ku maketa ka matimba . 
Xa nkoka swinene eka nhluvukiso wo humelela i mhaka ya Nhluvukiso wa Switirhisiwa swa Vatirhi . 
Nakambe , ha khensa ku hi amukela nakambe ekaya ra hina . 
Laha ndzi sukelaka kona a ku ri : 
Switirho swa laveka eka phurojeke leyi : 
Leswi i swa nkoka loko hi lava ku tlherisela ndzhaka ya dzana ra malembe eka ku tekeriwa nhundzu . 
Loko swikongomelo a swi ri erivaleni , naswona hi nga kotaka ku swi endla xikan'we , hi fanele ku endla tano . 
Ntalo na ntirho wa Ndzawulo ya Timali . 
Afrika Dzonga i mungheneleri wa khinkhi eka minkanerisano leyi . 
Ku vile ba vadyondzisi van'wana lava aleke ku nghenelela eka endlelo . 
Madzolonga ya timhaka ta masangu ya yirisiwile . 
Vurhumiwa byi fanele kuva byi tsariwile . 
Hi na nhlayo ya le henhla ya vamanana tanihi vaholobye va khabinete emisaveni . 
Eka matimu , vuvatli ku vile xiphemu xa ikhonomi ya Afrika Dzonga ngopfu-ngopfu etindhawini ta matiko xikaya . 
Ku thoriwa ku landzela xikombelo ku suka eka UN kuya eka Afrika Dzonga . 
Hi hlamurile hi xihatla eka swiringanyeto . 
Yimai ndzi hetisa hi xilemukisi . 
Hi le rivaleni eka xiyenge xa mphakelo xa matiko ya misava . 
Ku laveka kuva na nhlamuselo yo twala na nkwama wa vaaki wo tokota eka vadyuharhi . 
Xana u te yini ? 
Vufambisi byi kuceteriwa ku lulamisa nkayivelo wa vatirhi tanihi mhaka ya xihatla . 
Switatimente swa timali swa lembe swi le kusuhi swinene na siku ra rifu . 
I yini ntirho wa mfumo eku tlakuseni ku tumbuluxiwa ka mitirho ? 
Swirho swi nghenisa xandla xa khinkhi eku boheni tipholisi no teka swiboho . 
Vatirhisi va titheminali vo tiyimela va taya emahlweni va kula . 
Ndzi lava ku sungula bindzu Tihlanganisi na hina . 
Swikolo leswi nga ta nghenelela eka nongonoko : 
Eka leswi , lava nga na xihoxo i vatirhi . 
Mfumo wu kombisile leswaku hinkwaswo leswi wu swi lavaka eka hina naswona hi ringetile ku pfuna . 
Tifomo to nghenela na milawu ya mphikizano swa kumeka . 
Masungulo lawa ya kongoma eku pfuneni swisiwana swa swisiwa emigangeni ya hina . 
Kuna tiphurojeke to hambana na le ka swifundza swin'wana . 
Iraq i xikombiso xa kahle ; Afghanistan yi sungula ku langutisa eka leswi . 
Xiviko xi ta endliwa xi va xa mani na mani hi SAOM ku nga ri khale . 
Tanihi leswi hi faneleke ku tiva ku antswa . 
Xiphemu lexin'wana a xi ri kona eka nhlengeletano . 
Xilaveko xa PHP xi engetelekile swinene eka malembe mambirhi laya hundzeke . 
Holobye wa Mintirho ya Mfumo na Mafambiselo wa Riphabuliki ra Afrika Dzonga ku sukela hi 11 Mudyaxihi 2009 . 
Malokhixi ya vantima na matiko xikaya hi le tlhelo , i swivangelo thwii swa leswi . 
A yi endleriwangi ku tia nchavo , tanihi leswi a swi ri swona eku sunguleni . 
Ku tiyimisela ka miehleketo ku fanele kuva ndlela ta vutomi . 
Hi Nyenyankulu lembe leri , hi tava rhurhela nhlengeletano yo angarhela eka vamanana eka mabindzu . 
Ku fikeleriwa ka swikongomelo swo hluvukiso mileniyamu mayelana na mati na mbhasiso swa ha ri swa nkoka . 
A wu boheki kuva na ndhuma kuva muaki . 
Lexitsongo xa kona xu laha . 
Ntswalo eka vuvekisi wu hlayeriwa emakumu ka nkarhi lowu nyikiweke . 
Swi le rivaleni , vupfhumba byi ngehisa xandla xa nkoka eka ikhonomi ya Afrika Dzonga . 
Lowu i nhlengeletano wa nkoka ku lulamisela timhaka tingari tingani to tekela enhlokweni Samiti . 
G8 yi nghenisa xandla xa nkoka eku kumeni nseketelo wa nhluvukiso , ngopfu-ngopfu eAfrika . 
Namunthla swi fungha nkarhi wa matimu eAfrika Dzonga na tikonkulu ra Afrika . 
Naswona kuna mikateko yin'wana leyi humelelaka . 
Ntshembho wu ta ku nyika ku titshembha . 
Hi xivangelo lexi , tinhlayohlayo to tshembheka a ti kona . 
Hi un'wana wa varimi lavatsongo exifundzeninkulu . 
Ku tlula siwn'wana , leswi swi ta boha ku koteka ka Swifundzankulu na vumundzuku bya swona . 
Ku vumba vurhangeri eka tilevhele hinkwato ta sisitimi swi tivekile hi ku vuyelela tanihi nchumu wo tsana . 
Swiviko leswi landzelaka swi hetisiwile hi Khomixini ya Nawu : 
Hambiswiritano , teka vuhangeri bya endlelo leri . 
Naswona swesw swi tirhana na ku vuyeleriswa loku hi faneleke kuva hi ku endla . 
Un'wana u tlhele a vulavula hi ku tiyimisela ka mfumo mayelana na nhluvukiso wa matiko xikaya . 
Ku languteriwa leswaku Minawumbisi yimbirhi leyi yi ta yisiwa ePalamente hi 2006 . 
Ku lwisana ka hina na xihlawuhlawu ku vile ku lwisana na Timfanelo ta Ximunhu . 
Tindlela leti ti olovile , naswona ti fanele ku lulamisa swilaveko na swikoxo swa ikhonomi ya muganga . 
Hikwalaho ka yini a endla leswi ? 
Nsindziso wo rhurhisiwa eka vaaki wu yirisiwile . 
Eka nkarhi wa sweswi a ndzi nge vuli leswi nga humelelaka . 
Entiyisweni , xivutiso xa mina a xi ri , hi ku angarhela , a xi nga lavi nhlamulo . 
Mpfuxeto wa milawu yo teka swiboho eka Minkwama ; 
Swiphiqo leswi swi nga kombisiwa hi swilaveko swa ximunhu na migingiriko ya vatirhi . 
Leswi landzelaka swi lava ku tekeriwa enhlokweni : 
Tirhisa nkanelo lowu ku kumissia leswi va swi dyondzeke . 
Hlamusela xinawana xa vulawuri na tshunxeko . 
Vusirheleri bya swakudya , ngopfu-ngopfu eAfrika , swi fananisiwa na maxelo laya nga kona . 
I swa nkoka leswaku ma-Afrika dzonga ya fanele ku nghenelela eka migingiriko yihi kumbe yihi yeleyo . 
Muhehliwa na yena a ri kona eka nhlengeletano . 
Swirho swa bodo yo endla swivilelo swi ta thoriwa hi Holobye wa Timali . 
Swikombelo swi fanele ku yisiwa hi Nhlangula ya lembe leri hundzeke . 
U fanele ku kuma vukorhokeri eka titliliniki to tala . 
Ndzi ehleketa kuri swi lulamile kuva hi langutisa eka matimu ku suka hi tlhelo rin'wana . 
Afrika Dzonga yive yi na vuxaka byo hlawuleka na Brazil . 
U endle nxaxamelo wa migingiriko ya siku na siku . 
Yimani hi tlhela ho ti tsundzuxa hi khume wa leswi rhangisiweke : 
Ndzinganano wa miehleketo na wona i wa nkoka eka nkoka wa vutomi . 
Leswi swi ta tekiwa tanihi vuxirho bya nkarhi wo karhi . 
Ku tlhela kuva na nxaxamelo wo kambela ku vona leswaku marungula hinkwawo ya nyikiwa . 
Hi le ku languteni eka ku nghenelela ka e-technology . 
Dickson u vula leswaku : Ntokoto wu kombisile leswaku vuvekisi byebyo kova xiphemu xa xitshunxo . 
Ku hunguta xiyimo xa nkavelo eka ikhonomi .  . 
Kuna vonelo ro fana ro ndlandlamuxa phurojeke leyi hi tindlela to hambana . 
Kutani i yini ku cinca loku mani na mani a vulavulaka ha kona ? 
Timfanelo ta Ximunhu na Mafambiselo ya Vaaki swi fambelana swinene . 
Kusuhi ka miliyoni wa mitirho yi lahlekile ku fikela sweswi . 
Mininjhere u na vutihlamuleri bya vuhlayiseki . 
Naswona ha swi tiva leswaku leswi swi nga fambisana na ku karhata ka xiviko xo koma swinene . 
Xiviko xi ta yisiwa ePalamante ku nga ri khale no kandziyisiwa endzhaku . 
Hambiswiritano , swi tikomba kuri na ku twanana eka vumaki eka xilaveko xa ku siva . 
Hi endlile sweswo na swo tala , kambe a hi hinkwavo va nga swi vonaka sweswo . 
Loko u tshembha leswaku u nga endla swin'wana , u na nkateko wo swi fikelela . 
Hi twananile eka mpfapfarhuto wa Ntwanano wa Mfuwo na Senegal . 
Xiboho xa vuahluri xi ta boha eka vanghenisi va xandla . 
Nhlayo yi ta engeteleka eka malembe matsongo laya taka . 
Kambe ku nga ri ku kula kwihi na kwihi . 
Leswi swi fanele ku langutiwa tanihi nkarhi eka lava lombaka na valombisi ku hlanganisa tiloni ta vona . 
Makumenharhu wa malembe laya hundzeke , vantshwa va teke vumundzuku va byi veka emavokweni ya vona . 
Vanghana , hi nga endli xihoxo , gondzo roya eka tshunxeko ra ha tele hi ku tikeriwa . 
Hi rixaka leri rhendzeleke hi lwandle laha hi xaviselanaka emisaveni hinkwayo . 
Xana hiya njhani emahlweni no endla leswi ? 
Khutaza ku vulavula no yingiselana . 
Mfumo a wu nge endli bindzu na khamphani leyi nga landzeleriki na xilaveko lexi . 
Leswi , hi mavonelo ya mina i matirhelo ya kahle kuya hi xiyimo xihi na xihi . 
Xiviko eka mitlhontlho leyi langutaneke na Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya yi kaneriwile no tekeriwa enhlokweni . 
Milawu leyi landzelaka yi titshineta eka mafambiselo yo dyondza eka mbango : 
Simeka manghenelo yo hambana eka mafambiselo ya mbango wa dyondzo . 
Ndzi vula ntsena leswi tanihi muhaxi eka nhluvukiso wa tiko . 
Ntirho eka magondzo lawa wu ta sungula eka lembe ximali lerintshwa . 
Milandzu a yi si tengiwa . 
Nkoka wo hlayisa misava na swicelwa swa yona . 
Naswona ndzi vula kuri hikwalaho ka yini ? 
Leswi a hi ku rivalelana . 
Kereke na yona yi nghenisa xandla xa nkoka eku tiyiseni ku pfuxeta vumunhu etikweni ra hina . 
Eka malembe matsongo laya hundzeke , hi cincile ndlela leyi mfumo wu kunguhataka matirhiselo ya timali . 
Matiko laya hluvukeke a ya ha koti ku lerisa swipimelo swa gingiriko wa ikhonomi ya misava . 
Ntleketlo a hi mhaka ya timovha ntsena , wu hi mafambelo na ku fikeleleka . 
Komiti ya Photifoliyo yi kombela leswaku xiviko lexi xi kaneriwa ePalamente . 
Va andlala nseketelo wa vona eka matshalatshala ku lulamisa xiyimo no sirhelela vanhu . 
Ku tlhantlhiwa ka xikweleti hinkwaxo hi loku landzelaka : 
Hikwalaho ka yini tanihi vaaki hi nga tekeli enhlokweni xivutiso lexi xa masungulo ? 
Leswi swi endle kuva na ku tumbuluxiwa ka mitirho hi nkarhi wa Khapu ya Misava . 
Mfumo wuya hi vumbiwa , lebyi tiyisisaka timfanelo to fana eka hinkwavo . 
Tanihi tiko , a hi nge vuli leswaku hi na makete wa 43 wa mamiliyoni ya vanhu . 
Tirhisa marungula lawa eka tafula ku hlamula swivutiso leswi landzelaka : 
Mhaka nkulu i : 
Ku hangalasa eka matiko ya misava swi hundzuke mhaka ya vutomi bya ikhonomi ya matiko ya misava . 
Kutani ndzi enerisekile leswaku hi vile na nkateko namuntlha , Nkul Xanald xa Phuresidente . 
Mayelana na leswi , hi le ku seketeleni ntlawa wa nhlayo ya swirhapa swa swakudya leswitsongo . 
Kasi hi lava ku tivona hi ri vatirhisani eka endlelo ra xibalo . 
Ndzi ta kanela na vona eka timhaka hinkwato leti khumbhekaka . 
Nhlengeletano ya ku Sirheleriwa ka Mfuwo wa Ndzavuko wa le Hansi ka mati . 
Vuhleri byi ta ya hi muxaka wa tsalwa leri lavekaka . 
Yin'wana ya mimbuyelo leyi languteriweke eAfrika Dzonga hi leyi landzelaka : 
Vuleteri byi ta katsa : 
Ndzi kombela leswaku u tlhelela endzhaku . 
Hi endla yini hi ku tlhakisiwa ka vana ? 
A ndzi endli xitshembhiso xo karhi . 
Swirho swa Khansele i : 
E-e , ndzi teka nhlamulo leyi kuri xitatimente xa mani na mani . 
Ha swi tiva swiphiqo leswi hlanganeke na Xiboho xa Arusha eRwanda . 
Ku tlangiwa hi endlelo ra vutivi bya xintu i swa nkoka eku umbiweni ka ikhonomi ya vutivu . 
Maphorisa a ya pfumeleriwi ku ala ku lavisisa . 
Andlala swimunuhatwa swa sisitimi . 
Ku tava nkarhi wolowo hi nga ta hlangana na tshunxeko etikweni ra hina , wa vanhu hinkwavo . 
Vatirhela mfumo na vona va ta nghenisa xandla xa khinkhi , va rhangela emahlweni mayelana na leswi . 
Swinawana leswi ringanyetiweke hi ndlela leyi faneleke swi veka erivaleni xinawana mayelana na leswi . 
Yin'wana ya migingiriko leyi yi kona namuntlha . 
Leswi swi ta tiyisa ntalo wa hina ku fikelela mitlhontlho ya hina , swi nga ri na mhaka leswaku hi yihi . 
Hi taya emahlweni ku yingisela n'wina no teka switsundzuxo na swisolo . 
Kumbe a swi laveki ? 
Nsusumeto wo kucetela wu le ku endliweni nkarhi na nkarhi . 
Laha a hi le London . 
Swi fanele ku lemukiwa leswaku ku hava ku ya emahlweni hi koxe eka tinxaka to thwasela . 
Ndzingano wa rimbewu wa ha ri wa nkoka eka tindhawu leti hinkwato . 
Afrika Dzonga yi tiyimiserile eka tlhontlho lowu . 
Xikongomelo i ku ringeta no tumbuluxa hi vuntshwa nhova ya ntumbuluko eka ndhawu leyi . 
Loko hi fika va hi byele leswaku ma ha ku famba . 
Kutani rero ku tava lembe lerikulu eka hina ! 
Sweswi i nkarhi wa vuthu ra SA kuva ra ximanjhemanjhe . 
Nhlamulo leyi teke ku vile ya leswaku swi nga teka malembe yo tala . 
Ku tumbuluxiwa ka tipholisi eka ku sirhelela timfanelo ta mintlawa leyi nga le khombyeni na vaxanisiwa eka vaaki . 
Vuhaxi bya timhaka ta vukhongeri byi andzile hi kambirhi eka khume ra malembe laya hundzeke . 
Sweswo i ku tinyiketela ka hina eka vanhu va xifundzankulu lexi . 
Lexi i xiyimo lexi bohaka ku ringananisa nhluvukiso na ntirhisano wo tiyiseleka . 
Tanihi leswi hi swi voneke , leswi ku nga va ku tivekela ntirho wo tika . 
Sungula ku kombisa ku navela ku teka vulawuri eka dyondzo ya vona ; 
Swi tekela ehansi vun'we bya dyondzo , leswi ku nga masungulo ya muganga wo hanya kahle . 
Hi nga endla leswi , loko hi le tlhelo hi hunguta swimakiwa swa hina swo thywakisa xibakabaka . 
Ndzi langutela ku vona mpfapfarhuto wa rimba na nawu wa tiko . 
Mfumo wa hina wu tiyimiserile swinene eku hluvukiseni ka vantshwa . 
Vadyohi vo vuyelela i xiphiqo . 
Lexi a HI xiviko lexi lulamisiweke . 
Kuna tihofisi ta Bodo ya Mpfuneto ya swa Nawu na titliliniki eka swiphemu swo hambana swa tiko . 
Xiphemu lexi landzelaka xi ta simekiwa eka lembe ximali leri landzelaka . 
Leswi rhangisiwaka emahlaweni mayelana na leswi swi katsa : 
Swikongomelo nkulu eka samiti i : 
Xinawana xa tiphurefixini i ndhawu yin'wana leyi hi nga ta yi vhakela nakambe . 
Ku hlanganisa i xiphemu xa nkoka eka Tisayense ta Ikhonomi na Mafambiselo . 
Ntsena loko ka ha ri na vatirhi lava kayakayaka ku phamela mindyangu ya yona ; 
Loko u nga yimbangi , ndzi nga swi endla sweswi . 
Nongonoko wa nseketelo eka Vandla ra Varhangeri va Ndzavuko wu ta simekiwa . 
Hi ya hi marungula ku suka le hansi . 
Ku engetela , swilaveko swo karhi swa minkwetlembetano yo ta endzhaku ya matiko na swona swi fanele ku langutisiwa . 
Xiviko lexi xi kombisa timhaka ta Nawu wa 1961 leti faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Malahla , mati na matimba ya nuclear . 
Yimela xitshunxo xa wena hi xivumbeko xa xifaniso . 
Swi lava ku pfuxetiwa . 
Naswona loko ntiyiso wolowo wu cinca , kutani hi fanele ku cinca manghenelo . 
Vo tala va n'wina va fikelerile laha hambi leswi a va tsjama no dyondza eka swiyimo swo tika . 
Ku sivela ka ha ri yona ndlela yiri yin'we ku yimisa ku hangalaka ka HIV emigangeni ya ka hina . 
Hakunene u tisa ntshembho . 
Ku kula ka ikhonomi ku ri hava ku tumbuluxiwa ka mitirho no tiyiseleka a swi enelangi eka vanhu va hina . 
Manghenelo ya hina eka mfumo ya fanele kuva ya xidemokirasi na wo kula . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi ku tinyiketela ko engeteleka , ku tiyimisela na ku tiboha . 
Ku tolovela eka nkoka eka tindhawu ta mitirho . 
Leswi hakunene i ku nghenisa xiavi lokukulu eka ku Fikelela ka Vululami , ngopfu-ngopfu evuswetini . 
U wo tinyungubyisa eka mitirho ya mfumo . 
Swi endliwa hi xihatla . 
Hlamusela mintshikilelo leyi khodi ya matikhmelo yi nga na yona eka nhlangano . 
Ku phorisa emugangeni swi hlamusela vuxaka bya le kusuhi exikarhi ka maphorisa na miganga . 
Bindzu ri yile ehansi . 
Hi avelana xivono xin'we emisaveni , tshunxekile evuswetini . 
Hi lava ku Twanana ka Rixaka eka mhaka yo Herisa Vusweti . 
Hinkwaswo swi le mavokweni ya hina , ku vula holobye . 
Swikoxo sweswo hi xitalo a hi xiphemu xa xikopu xa Khoto ya Swikoxo Leswitsongo . 
Mintswalo ya le hansi yi tava kahle eka ikhonomi : eka vuvekisi na mitirho . 
Hikwalaho ka yini swi humelerile ? 
Leswi hi swin'wana swa swiphiqo swa ntolovelo leswi nhlagano wu hlanganaka na swona nkarhi na nkarhi . 
Xin'we xa swikongomelo swa hina i ku hlayisa vutomi . 
Hi ku tirhisa NEPAD , hi tivile swin'wana swo hlaya leswi rhangisiweke . 
Lexi i xikombelo xa matiko ya misava . 
Mitlangu hi yimbirhi yi ta humelela hi ndlela leyi landzelaka : 
Lava i vavanuna na vamanana lava hlawuleke ku tiyimisela . 
A ndzi nge yi ku tirheni ndzi karhele . 
Tidyondzo titsongo ti nga dyondziwa ku suka eka mitlangu ya masiku matsongo laya hundzeke . 
Sisitimi yi fanele ku seketeriwa hi thendara na sisitimi ya mafambiselo ya kontiraka . 
Laha swi faneleke , nseketelo wa miganga ya matiko ya misava yi nga xaxameta , ku katsa swicelwa . 
Ku fikela laha , ndzima ya kahle yi endliwile eka nongonoko wa ntirho wa G20 hi 2007 . 
Afrika Dzonga i tiko leri tipholisi ti faneleke tiva ti rhurile na matiko man'wana . 
Nhlayo ya timhaka ta nkoka ti humelerile ku suka eka samiti naswona ti lava ku boxiwa . 
Kambe eka khume ra malembe laya hundzeke kumbe ku tlula , swilo swi sungule ku cinca . 
MEC wa mimfumo ya miganga exifundzeninkulu u fanele ku valanga loko timhasipala exifundzheni ti landzeleka swihlawulekiso swa Nawu lowu . 
Swiyenge hinkwaswo swa Palamente swi tiyimiserile eka RDP . 
Swilaveko swa vuleteri swa swiyenge swo hambana swa vatirhi . 
Hambiswiritano WTE yina mfanelo wo tirhisa misava . 
Sisitimi ra le xikarhi ro hlayisela ri sungule ku tirha . 
Varhangeri va matiko ya hina va nga hlangana hi ku famba ka lembe . 
Ntsengo hinkwawo wa ntlawa lowu wu fanele ku nyikiwa . 
A swi koteki ku kombisa nkarhi lowu mitlhontlho leyi yi faneleke ku lulamisiwa . 
Xaxameta swikombiso eka ku cinca ka timakete . 
Leswi hi swi endlile endzhaku ko hetisisa leswaku tiko ri fikelele ntshamiseko wa mabindzu matsongo . 
Entiyisweni , mpfuneto wa timali wa tindlu na le ka mabindzu lamatsongo na ya le xikarhi ya ta endliwa . 
Ndzi tshembha leswaku muganga wu lava ku tivutisa xivutiso xa nkoka swinene . 
I ku lwisana na mavabyi yo tshunguleka , yo tala ya kona laya sirhelelaka . 
Mi amukeriwile eJoni . 
Ha swi tiva leswaku rendzo ra hina ku fika laha hi nga kona a ri nga olovangi . 
Tihuvo ta mitlangu na vuhungasi , xikan'we na vaaki hi ku angarhela , va rhambiwa ku nyika mavonelo . 
Minxavo ya swilo yi nga nyikiwa xikan'we na fomo ya xikombelo . 
Hlamusela marungula eka xiviko ; 
Tinhlayohlayo ta vugevenga ti nga nyikiwa ntsena eka nkarhi wo fika eka 31 Nyenyankulu 2006 . 
Xiviko xi ta yisiwa eka Khabinete ku nga ri khale . 
Swi tlhela swi kombisa xiyimo xo karhi xa vuswikoti eka tiko rero . 
Vateki vamahungu va rhambiwa ku haxa ntlangu lowu . 
Entiyisweni nawu lowu wu fanele ku nyika matitwelo ya swikongomelo swa mfumo wa le xikarhi . 
Kahle-kahle , a swi kona eka matiko yo tala ya nawu wa xintu . 
Ndzawulo yi ta pfuna maphorisa hi ndlela yihi na yihi ku vona leswaku vululami bya endliwa . 
Rheferense ya Nawu lowu eka munhu wihi na wihi yi katsa munhu eka xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Hina swiyenge leswi landzelaka : 
Leyi i ndlela yin'wana eka ku leteriwa eka vuthu . 
Swifundzankulu hinkwaswo sweswi swi le ka endlelo ro endla vukorhokeri lebyi byi tshama eka xifundzankulu . 
Ndza mi khensa kuva mi landzelerile xivono xa vaaki eku hlanganisiweni ka mbango . 
Naswona hi tivekela , hi tindlela to hambana , ku vumba Afrika Dzonga yo hambana . 
Khokho ra vumbirhi i ku kambela ka kahle . 
Ndzi ta vulavula hi tindhawu leti ha tin'we hi ku komisa . 
MURHANGERI WA VANDLA RO KANETA : Ku tisola ? 
Vuxokoxoko bya nhlengeletano dyondzo hi lebyi landzeleka : 
Hambiswiritano , ndzi teka nkarhi lowu tanihi lowu nga hlawuleka . 
Ndzinganyeto lowu wu languteriwe ku sungula ku tirha hi ti 1 Nyenyankulu 2012 . 
Mune wa tindhawu ti amukeriwile , mayelana na leswi : 
Lexi i xikombelo kuya hi : 
I mhaka yo teka xiboho eka leswaku i mani a sungulaka . 
Xikongomelo nkulu xa UNMIS ku tava ku seketela ku simekiwa ka CPA . 
Kanela magoza laya nga tekwiaka ku hunguta ntshikilelo wo biha . 
Matimu ya hina ya sweswo ya vile yo hlanganela na ndzivalelano . 
Swikongomelo swa mintshamo ya vaaki ku vile ku : 
Kutani hi fanele ku kumiwa hi ri na nandzu . 
Ntlawa wa Timfanelo ta Vun'winyi bya Nhundzu . 
U tiva sisitimi , sisitimi ya vumbiwa bya mfumo wa Afrika Dzonga . 
Kutani , a hi tumbetangi nchumu . 
Rimba ra pholisi ri fanele ku hetisiwa hi ku famba ka lembe leri . 
Ndhawu eka xiphemu . 
Ku langutiwa swinene eka ku tirheka na matirhelo ya endlelo . 
Kutani leswi i swilo swo hunguta madurhelo eka leswi hi faneleke ku swi endla . 
Ku vile ku tsakela ka mina ku tirhela vanhu nkarhi hinkwawo . 
Ku ta tlhela kuva na ku kanela eka nawu lowu landzelaka : 
Ndzi ta pfumelela Holobye ku hlamula loko a swi tsakela . 
Cope yi ta seketela Nawumbisi . 
Hi le tlhelo , va nga tirhisa netiweke leyikulu ya le magondzweni ya rixaka . 
Ku fikelela marungula , nseketelo na vuhlanganisi : 
Ku khumbheka ka hina kuna ndyangu wa yena . 
Nongonoko , kambe leswi swi nga tsariwa na hi tindlela tin'wana to tala . 
Timininjhere ti na ntirho wo rhangela ku simekiwa ka swiboo swa mfumo . 
Hi le ku languteni ka kwalomu ka n'we-xa-nharhu wa ntalo wa misava . 
Nkoka wa ntirho wolowo a wu nge tekeriwi ehansi . 
Khabinete yi pfumerile leswaku mali leyi vekiweke eka nongonoko lowu ku fanele kuva mali yintshwa . 
A ndzi tivi van'wana ; a ndzi si kota ku swi kamba sweswo . 
Swi lava ku endla sisitimi ya tikhoto kuva ya ximanjhemanjhe hi ku tirhisiwa lokukulu ka thekinoloji ya marungula . 
Ha swi lava ku landzelela milawu . 
Eka vuxaka kuya hi ku twisisana ka kahle na nhlonipho . 
Vanhu va tiko ra hina i nhundzu leyikulu . 
A nga twisisi swivutiso . 
Ku vile na valawuri vambirhi eku sunguleni ka nkarhi wa tinkota . 
Hina ntshembho leswaku , hi ku tirha swin'we , hi nga hatlisisa ku cinca . 
I mhaka ya timfanelo ta ximunhu loko vanhu va lova hikwalaho ka vusiwana . 
Hi ku famba ka nkarhi hi ta engetela matimba ya hina . 
Tibonasi to hlawuleka tihakeriwa lembe na lembe . 
Kuna mhaka yo avelana eka tiphotifoliyo . 
U na xivutiso xa vunharhu ? 
Hi marito , yi andlala masungulo ya mafumelo ya kahle . 
Leswi landzelaka swi fanele ku katsiwa eka mavonelo ya nhlengeletano : 
Leswi humeleleke eka tiyuniti hinkwato letin'wana ? 
Vuleteri na ku leteriwa nakambe eka vuswikoti swi fanele ku langutiwa xikan'we na vusirheleri bya vaaki . 
Leyi a hi mhaka yo pulutiwa ka ncila hi mbyana . 
Sweswo hi swoxe swi vumba xihlovo xa nkwetlembetano . 
Kwalaho hi ku khutaza ku lulamisa ku avelana ntokoto wa wena maendlelo . 
Hi fanele ku cinca mavonelo lawa . 
Leyi ku tava ndhawu leyikulu yo lagutisiwa eka nongonoko wa hina lembe leri . 
Tlhontlho lowukulu lowu hi langutaneke na wona i : ku Rhula na Vuhlayiseki . 
Ku tlhela kuva na nhlayo ya ma-Afrika Dzonga lava pfumalaka swakudya . 
Xihundla eka vana xi fanele ku hloniphiwa no sirheleleka . 
Hungu ra mina eka wena hi leswaku Afrika Dzonga yi lulamerile eka nhluvukiso . 
Miako na mbango swi kumeke kuri swo tsana eka hinkwaswo . 
Ntsengo wa R25000 wu vekiwe etlhelo ka leswi . 
Timhaka tin'wana leti vuriweke eka vumaki kuve ta leswaku : 
Hi ku fambelana na maendlelo , marungula hinkwawo ku tirhaniwe na wona hi ndlela yo ringana . 
Ku hlanganisa timhaka swi nga fikeleriwa hi minkomiso . 
Xexo a hi xivutiso xo olova ku xi hlamula . 
Van'wana va sungule ku vabya , kambe a va swi tivi leswaku va na AIDS . 
Leswi swi tekiwa tanihi nsusumeto wa nkoka eka ku kula ka ikhonomi . 
Hi taya emahlweni hi tirha ku tiyisisa Nhlangano wa Afrika na Swiyenge swa yona . 
Vadyondzisi a va nga ri na marungula hinkwawo . 
Xo hetelela kambe ku nga ri lexitsongo , eka ndyangu wa mina eka nseketelo wa vona . 
Kambe ku vile na swo tala eka jaha leri . 
Masungulo ya ntirhisano ya taya kule eku ngheniseni xandla eka ku rhula na nhluvukiso wo tiyiseleka . 
Ndzi ehleketa kuri ku twisisa ka mina i kova Samiti yiri Samiti ya xirho xa matiko . 
Entiyisweni i goza leri nga tlangeriwaka . 
Hi tiva swinene ku tiyimela eka timfanelo ta ximunhu na nhluvuko wo tiyisela . 
Khume ra malembe hiri eka xidemokirasi xintshwa mi tshunxekile . 
Swi tikomba kuri na xikombiso leswaku sweswo swi onha ku suka eka United States xi nga va endleleni . 
Ndzi tava ndzi vula vunwa loko ndzi ku a hi miehleketo ya mina . 
Vateki va mahungu hinkwavo va amukeleka . 
Eka lembe ximali leri , 100 wa vantshwa va ta nghenelela eka nongonoko lowu . 
Hi nseketelo wa n'wina , hi nga langutana na vumundzuku hi vutitshembhi lebyikulu . 
Nsirhelelo wa rixaka , entiyisweni , a hi mayelana na vatirhi kumbe nsirhelelo na ku phorisa . 
I vutihlamuleri bya yen abya nkoka eku tirhana na vateki va mahungu . 
Va le ku languteni ehenhla na le hansi eka yona , a ndzi si swi vona . 
Hambiswiritano , swi tala ku olova ku tlula ku swi endla . 
Hikwalaho hi endleke ku dyondza ku Hlaya na Tinhlayo swo sungula leswi rhangisiwaka emahlweni . 
Vekisa eka miako ; 
Max u hundzisele marito yo chavelela eka mindyangu ya lava siyiweke . 
Kutani a swi nga koteki ku kanela tiko ro karhi etikweni ra Afrika . 
Minxava ya vahumelerisi i ya nkoka eka van'wamapurasi . 
Kumbexana leswi swi fambelana na nkitsikitsi wa timali ta le Asia . 
Tindzawulo ti ta seketeriwa ku antswisa nkoka wa marungula eka Persal . 
Eka ntlangu lowu , u ta tivisiwa . 
Kwalaho , a hi nweleni rihanyo ra tikoxikaya ra hina . 
Minongonoko yi fanele ku tlakusa nhluvukiso wa minkoka ya ximunhu ya kahle . 
Hi kombisile vuswikoti bya hina ku antswisa vutomi bya ma-Afrika Dzonga hinkwavo . 
Leswi swi ta tisa ku vuyeriwa lokukulu ku tlula leswi a swi tava xiswona . 
Ku fambelana na swicelwa swin'wana . 
Tsalwa mayelana na leswi ri ta endliwa hi Khabinete emakumu ka Dzivamisoko . 
Kuna ku tlula mavhiki mambirhi ku fikela loko nawu wu simekiwa . 
Tindlela leti nga lavaka ku tirhisiwa eka muxaka wo karhi ka ntirho . 
Ku twisisa ka wena eka mhaka leyi ka amukeriwa . 
Sweswo i khokho ra nkoka leri engeteleriweke eka ndlela ya foramu ya ikhonomi . 
Ndzi ta langutisa eka Vukorhokeri bya Mitirho na Mafambiselo ya swa Timali . 
A hi timojulu hinkwato leti bakanyeriweke etlhelo . 
Swikombelo hinkwaswo swi ta langutisiwa hi ndlela ya xiphurofexini na hi malwandla . 
Kutani ku hava swivandla swa mitirho eka khomixini . 
N'wina , vana lavatsongo , i varhangeri va hna va mundzuku . 
Vaaki va fanele kuta eka hina naswona va fanele kuta hi nkarhi . 
Xana ku vile yini mpimo wo kula ka ikhonomi hi nkarhi wolowo ? 
Hambiswiritano , nhlayiso ya ndhawu , a hi nhlamulo nkarhi hinkwawo eka swilaveko swa vavabyi . 
Xiletelo xa vurimi na Nkwama wo Tiyiseleka ku khutaza ku lulamisa no hambanisa eka matikoxikaya ; 
Vuleteri byi nyikiwe eka levhele ya le henhla ya vutshembheki na nkoka . 
Ku tlula 20000 wa mitirho yi tumbuluxiwile eka vumaki bya timbala ta mitlangu ta Khapu ya Misava . 
Afrika Dzonga yi ta va mutshamaxitulu wa nongonoko wa NEPAD wa sayense na thekinoloji eka malembe mambirhi laya taka . 
Nkitsikitsi wa ikhonomi ya matiko ya misava wu engeterile nhlayo ya leswi rhangisiwaka emahlweni swi phikizanela timali ta mfumo . 
Matiko mambirhi yana vuxaka lebyikulu bya tipolotiki na ikhonomi . 
Swi fana no vekisa eka xiyimo laha u nga hava ku vuyeriwa eka nkarhi lowu taka . 
Hakunene , kuna nkitsikitsi eka ntsakelo wa swa tipolotiki loko timhaka teto ku vulavuriwa hi tona . 
Leswi landzelaka swi ta endliwa : 
U va na vutihlamuleri bya ximunhu . 
Eka timhaka laha ku nga na murhangeri . 
Ku ringeta ka nkoka ku endliwile eku fikeleleni xitshunxo xa minkwetlembetano ematikweni yo tala . 
Hi le ku ringeteni ku fika eka ku tiyisisa . 
Tanihi leswi hi swi vuleke , vito ri kombisa muxaka wa nkoka wa xilo . 
Namuntlha i siku ro hlawuleka eka Doroba ra Cape Town na vaaki va hina . 
Malahla na gezi swi vumba ku tirhisiwa ka eneji ka le henhla hi xiyenge xa tifeme . 
Tiva swiyimo swa swiyenge no teka xiboho eka ntirho lowu nga ta endliwa . 
Ku nga tlhela kuva nkarhi wo kanganyisa . 
Hi ndlela leyi fanaka , Nhlayiso wa Rihanyo wu nga va ntiyiso ! 
Hi ta endla ntirho wa hina . 
Ku vumba no twisisa nhlokomhaka hi ku tirhisa : 
Hi lava vuswikoti bya mani na mani , ku endlela ku vumba ku ntalo na rixaka leri humelelaka . 
Hina vutihlamuleri ku vona leswaku dyondzo yiya emahlweni na leswaku ku kavanyetiwa ku humelela switsongo . 
Vulavisisi eka timhaka to karhi mayelana na vamanana , vana , vantshwa na vanhu lava nga na vutsoniwa . 
Naswona nchumu wo tiveka ngopfu wa vumbirhi ? 
Mhaka ya leswi vuriwaka ' red-tape ' ku yirisa eka swo karhi naswona swi ta emiehleketweni . 
Ndzi kombela mi rhumela leswi landzelaka : 
A hi nge va tsandzeki. 
Ku engeteleka kuna matiko eAfrika laha ku nga na minhlawulo leyi fambaka kahle nkarhi na nkarhi . 
Hi ta langutisa mhaka leyi hi ndlela yo ringanana na malwandla . 
Vito na Nhlokomhaka ya munhu loyi a sayinaka hi ku yimela Khomixini : 
Tshunxeko wu tise ku antswa ko tala evuton'wini bya vamanana vo tala . 
Vadyondzisi va fanele ku nyika mimbuyelo yo hetelela ku nga si hela lembe ra xikolo . 
Leswi i ku twisisa ka hina eka ku cinca . 
Swi pfariwa gi minkitsikitsi ya le Iraq , swo tala swi humelerile eAfrika ku nga ri khale . 
Xa nkoka u ku hlayisa swiyimo swa le henhla swo vika na mavonelo . 
Ku landzelela eka van'watikontiraka lavakulu eka ku hluvuka ka lava ha sungulaka a swi ringanelangi . 
Mhaka yo tika yi fanele ku va eka mhaka ya mavekelo ya nkarhi . 
Vuxaka bya ikhonomi exikarhi ka matiko mambirhi ya hina byi tiyile nova na matimba . 
Ha khensa swinene . 
Eka ku tshembha ka mina manghenelo lawa ya ta nghenisa xiavi eka ku phakela tindlu . 
Swi humelerile eku vekeni nhluvukiso wa vantshwa exikarhi ka mafambiselo ya mfumo . 
A hi vaakelani va wena . 
Kutani , hi langutisile eka mhaka ya sisitimi ya vuhlayiseki bya vaaki yo twala . 
International Monetary Fund a yi ri hava switirho leswi faneleke ku lulamisa nkitsikitsi . 
Ndzi tsakile ku lemuka nakambe ku nghenelela ka vona ku seketeriwile swinene eka phurojeke leyi . 
Marungula ya mani na mani ya fanela kuva erivaleni . 
Tindzawulo ta mfumo na valawuri va sungurile ku endla ku cinca eka phurojeke leyi . 
Hi nkarhi wo fana , mbango wa rixaka wu tlhela wu katsa swiphiqo swin'wana swo tika : 
Va nyika vanhu xiavi etikweni ra vona . 
Ku hava tixake ka ndhawu leyi . 
A hi languteni eka leswaku i swingani swi hetisekeke . 
Ku fikela sweswi ndzi vulavule ntsena hilaha na leswi hi lavaka ku tirhisa mali eka swona . 
U fanele ku tiva leswaku a hi mani na mani a nga tava na miehleketo ya Microsoft . 
France u hangalasile , eka hinkwavo va Khansele , nxaxamelo lowu nga ta tirhisiwa . 
Swi le rivaleni ku tumbuluxiwa ka mitirho i mhakha leyi rhangisiweke emahlweni hi mfumo . 
Va engetele leswaku xiyimo xi le ku langutisiweni swinene . 
Xosungula , Afrika Dzonga yi lava levhele ya le henhla ya vuvekisi . 
Ha khensa eka hinkwerhu kuva mi tile eka ku simekiwa loku ka nkoka . 
Hi tshama hi tiyimiserile eka mafambiselo yo basa ya kahle na mafumelo ya kahle . 
Xana hi nga kuma njhani vukorhokeri ? 
Ku languteriwa leswaku Khula Direct yi ta andlariwa eku sunguleni ka lembe leri taka . 
Hlamusela nhlamuselo ya matimu ya ximunhu na mfuwo . 
Ku sayiniwa ka Memorandamu swi humelerile . .  . 
Folateng yi hi ku sirhelela nhlayiso wa rihanyo ra vaaki . 
Xivongo xa Laveka . 
I mali muni u faneleke ku yi hakela ? 
Ndzawulo ya Dyondzi yo tinyiketerile ku endla tinhlayohlayo ta dyondzo ti fikeleleka eka vaaki . 
Yi tlhele yi pasisa ku simekiwa ka tindlela ta timali . 
Nxaxamelo wa maendlelo wu vile hi ndlela leyi : 
Timhaka leti sukaka eka swiviko leswi yisiweke ehansi ka swihlawulekisi eka Nhlengeletano lowu ; 
Ku langutisa i nchumu wun'we , ku vona leswi u swi langutaka i mhaka yin'wana . 
Leswi swi fanele ku famba na nongonoko wo vumba ntalo eka xiyenge xa migodi . 
Mpfuxeto wa matirhelo wu humesele ehandle leswi landzelaka : 
A hi ringeteni hi ndlela yeleyo . 
Ha pfumela leswaku timhaka ta matiko ya misava i xiboho eka mikarhi ya hina . 
Basisa ndhawu ya ntirho endzhaku ko heta ntirho . 
Eka malembe mambirhi laya hundzeke , 142 wa tindhawu ti hetisiwile . 
Palamente yi ta vumbiwa hi Huvo ya Milawu na Senete . 
Hinkwaswo leswi i vutihlamuleri bya wena , i ndzhwalo wa hina . 
Hi ndlela yin'wana , vumbiwa byi hi lerisa ku endla nongonoko lowu . 
Nhlayo ya le henhla ya swirho swa komiti nkulu yi vumba khoramu eka nhlengeletano . 
Nhlamuselo ya vumunhu yi nga fana . 
Va na nkarhi wa kahle ! 
Tanihi mfumo , nkarhi na nkarhi hi lava ku antswisa vutomi bya vo tala lava nga le khombyeni hi : 
Namuntlha , leswi swi hundzuka swa xihatla ku tlula nkarhi wun'wana eka matimu ya hina . 
Vukorhokeri byin'wana byo engetela lebyi kumekaka eka vaaki ; 
Hi fanele ku tlakusa no sirhelela leswi . 
Xitiviso eka Xiyenge xa Vunharhu . 
Leswi swi vula ku titshineta , tihlanganisa na ku simekiwa kuya hi ntirho . 
Xana ndzi fanele ku endla yini ? 
Pfhumba ri ta langutisa eka : 
Xana ndzi nga va njhani ? 
Ku kambela vuntombhi eka vana lava nga le hansi ka 16 swi yirisiwile . 
Hilava ku vula eka vona vurimi byi Kahle . 
Afrika Dzonga i tiko ro va na ku hambana . 
Swi sungule malembe yo tala laya hundzeke naswona swi taya emahlweni eka vumundzuku . 
Leswi swi ta lava ku langutisiwa kavanyisa 2 na Vumbiwa hi ku angarhela . 
Ku fana na tiko hinkwaro , Limpopo yina na ntalo wa vantshwa . 
Mfumo wu nyika xiyimo eka mintlangu leyi sirheleriweke xiyimo xa mintlangu leyi nga le ka ku tsakela ka vaaki . 
Afrika Dzonga yi le mahlweni eka ku cinca eAfrika na nhluvuko . 
Vaahluri a va le henhla ka nawu . 
Van'waswimawusa lava landzelelaka swilaveko a va boheki ku endla xikombelo xa ku ahlula ko karhi . 
Bindzu a ri kahle eka Mulawuri wa swa Ndzilo . 
Swi le rivaleni leswi swi fanele ku hlayisiwa no kurisiwa . 
A hi languteli mpimanyeto wa rixaka kuva wu hundziwa . 
Afrika na yona yi lava ku antswisa ntalo eka ku hlanganisa xidemokirasi na mafumelo ya kahle . 
Siku leri vekiweke leri hi ri vekeleke leswi i Dzivamisoko lembe leri taka . 
Vukorhokeri byi katsa , exikarhi ka byin'wana : 
Nseketelo wa ntshamiseko wa poso leyi wu fambelana na ku lava ka hina ka nhluvukiso wo tiyiseleka . 
Ndzi lava ku suka eka ikhonomi kuya eka mitlhontlho ya mafambiselo . 
Hinkwerhu a hi tilavela xivandla edyambyini . 
Hi laha madyambu lawa , ngopfu-ngopfu ku vulavula na Tiejente leti tirhaka eka vumaki lebyi . 
NPCA yi ta langutisa eka ku simekiwa ka minongonoko yo hlanganisa xifundzantsongo na tiphurojeke . 
Mavonelo eka xiyimo xo herisiwa ka khamphani . 
Hi yimele xiboho xa DPP . 
Matimba ya nhlangano , na swipimelo swihi na swihi eka wona . 
Kasi , va teke xiboho xo rhurhela swakudya swa madyambu emakumu ka lembe ximali . 
I mpfuneto wa timali wo cinca naswona wu languteriwe ku hangalasiwa hi ku famba ka nkarhi . 
Yimani ndzi hundzulukela eka minkateko na mimbuyelo ya ntirhisano wa xifundzantsongo . 
Xo hetelela , mhaka ya leswaku ndza ha ku thola Mulawuri-Jenerali wuntshwa swa tiviwa . 
Yunivhesiti ya KZN yi yisile kungu ra rona ra mafambiselo emakumu ka lembe leri hundzeke . 
Tiphurojeke leti faneleke ku pfuniwa hi timali ti katsa : 
Leswi swi ta vona leswaku tinguva hinkwato ti katsiwile . 
Ku antswisa mafumelo i swa nkoka . 
Yisa phurojeke laha henhla . 
Kuna mhaka ya ku tshembha na ku landzelelana laha . 
Xikombiso lexikulu xa leswi i vumaki bya timovha . 
Nongonoko wa tirhiseka . 
Kambe leswi a swi nge humeleli exikarhi ka mpfumaleko wa vun'we . 
Ku tumbuluxiwa ka kungu ro vumba ntalo eka vaaki . 
Kwalaho muhehliwa u fanele ku lemukisiwa hi maendlelo ya ku tengiwa . 
Lembe leri hi nyika miehleketo leyi u nga hlawulaka eka yona . 
Xikongomelo xa foramu i ku tiyisisa ntirhisano wa ikhonomi . 
Lexi i xikombiso xa vunghana bya ntiyiso . 
Sweswi xa nkoka eka leswi hi leswaku netiweke ya marungula yi le rivaleni . 
A va hlawulangi leswaku i mani a nga tava yini . 
Hi ku fambelana na Vandla ra Mfumo leri endleke xiboho xelexo : 
Ku tlhela kuva na xipimelo xa ntshamiseko wa tifeme . 
Kuva muthori . 
Leswi swi katsa nhluvukiso wa mojulu yo fana ya datara ya xifundzankulu . 
Ku kongoma ku le timhaka teto leti nga ta nkoka . 
Wolowo i ntirho wa siku , 25 wa malembe endzhaku ka ku simekiwa ka UDF . 
Ndzi mi navelelela ku humelela eka hinkwaswo leswi mi lavaka ku swi endla . 
Ku hlamula ka wena eka mitlhontlho ku vile ko duma . 
Vulawuri Nkulu byi na vutihlamuleri eka Palamente eka mafambiselo ya kahle ya swa timali eka Palamente . 
Kambe ntirhisano eku tumbuluxeni ka nongonoko lowu kova masungulo . 
Nyika ku khutaza ko enta eka nhlamulo ya wena . 
Ku lehisa xitereko a swi le ka ku tsakela ka vaaki . 
U ehleketa kuri ndzi na mhaka na swona . 
Vuleteri bya ririmi byi tava bya mahala eka swirho . 
Leswi swi ta nyika tinhlamulo eka swivutiso swo tala leswi tlakusiweke eka ku kula ka ikhonomi . 
Xana sweswo swi ringanyetiwe hi Khabinete , xana hi leswi swi faneleke kuva xiswona hi vulavisisi ? 
Kuna ntirhisano exikarhi ka Ndzwulo ya Vurimi na dti mayelana na leswi . 
Muthori u teka xiboho xo hetelela . 
Hinkwerhu hi tiva xikoro ku nga si tlangiwa na ntlangu . 
Hi simekile tiphurojeke ta masungulo to hambana na ku nghenelela ko hlawuleka ku lulamisa mhaka leyi . 
Ku hlayisa ntshamiseko wa vatirhi eswikolweni hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Khumemune wa malembe laya hundzeke Nhlangano wa Rihanyo wa Misava wu ringanyete leswaku : 
Vanhu va na ku amukela naswona ndzi ehleketa kuri swi vile kahle kuva na minkanerisano leyi . 
Magoza yo tshinya mayelana na vatirhi lava saleke kuya emahlweni . 
Nyika vonelo eka xivumbeko xa vanhu eka xinavetiso . 
Kanela switshunxo swa mitlhontlho yo thyakisa misava . 
Nkoka wa Khansele ya ku Rhula na Vuhlayiseki . 
Eka masiku matsongo Holobyenkulu wa Sweden u ta fika eka doroba leri . 
Vatswari va fanele kuva xiphemu xa minkanelo leyi hi nghenelelaka eka yona . 
Sweswi kuna vamanana vo tala lava nga na vuswikoti eka Mintirho ya Mfumo . 
Ntirho wa vadyondzi wu fanele kuva hi Xijarimani . 
Vurhangeri bya hina eka tikonkulu byi ya emahlweni kuva xiphemu xa mhaka ya vuhlayiseki bya matiko ya misava . 
Hinkwerhu hi nga tinyungubyisa hi leswi fikeleriweke , kambe hi nga tshami hi mavoko . 
Nsirhelelo wa mabindzu i khombo lerikulu eka ku kula ka ikhonomi ya matiko . 
Ku hluleka ku dilivhara eka miako ya nkoka ya vaaki a hi ku tihlawulela . 
Hi titwa hi ri na nkateko eka vanhu va Afrika Dzonga na mfumo wa Afrika Dzonga . 
Ku fanele ku langutisiwa swinene eka ku nghenelela eka Ikhonomi ya Vumbirhi ; 
Ndzi lava ku tiyisisa leswaku tiloni ku fana na leti a hi to tlanga hi mali . 
Eka Tikhanselara a ku nge vi ntirho wo olova . 
Hi yile emahlweni . 
Hi tekile xiboho emakumu ya lembe leri hundzeke ku siva vangwa ra tipholisi leti . 
Eka vanhu va Kapa Vupeladyambu hi ri : Ha khensa . 
Khume ra malembe laya hundzeke hi vone ku cinca lokukulu eka dyondzo ya le henhla . 
Mayelana na leswi , swa fanela eka mhaka leyi ku lavisisiwa kuya emahlweni . 
Matimu ya xihlawuhlawu ya kombisiwa eka matimu ya bindzu ra swipyopyi . 
Ku tlhela ku va na swivangelo swo tala . 
Xivangelo hi leswaku ndzingano a wu fikeleriwi hi ku tirhisa nawu . 
Kambe kuna ku hlangana exikarhi ka vona , kasi hi le ku kaneleni hi yona . 
Hinkwaswo a swi tshamisekangi . 
Swi ta tlhela swi tirha eka ndhawu leyi . 
Mayelana na leswi , hi endle xiviko eka Ndzawulo ya Timali xo kombela mali yin'wana . 
Ku fika sweswi swiyenge leswi nga riki swa mfumo swa matiko ya misava swi ve na khinkhi eAfrika Dzonga . 
U vile na ntalo eka ku langutisa eka timhaka ta nkoka . 
Tiva ku hlanganisiwa ko olova na laha ku tirhisiwaka kona . 
Vundzeni bya tsalwa leri i bya hi xikongomelo xa marungula ntsena . 
Leyi i kontiraka ya hina . 
Ku xanisiwa no khomiwa hi ndlela ya tihanyi ka vamanana na vana i mhaka ya timfanelo ta ximunhu . 
U vule leswaku mune wa vona va khumbhekile eka nhlaselo . 
Mayelana na ku kambela no hlela , rimba ri le ku tumbuluxiweni . 
Hi yena u vule leswi : 
Japan yi tibohile ku seketela ku tiyisisa eka minhlangano leyi . 
Ku nyika ntirho wo enta wa dyondzo eka leswi landzelaka : 
Seketela vonelo ra wena . 
Hlamusela leswi landzelaka hi marito ya wena . 
Endleo ro pasisa ri endliwile hi ku tirhisana na Ndzawulo ya Rihanyo . 
Kambe a hi fanelangi ku swi hlanganisa na ku sirhelela mfumo . 
Ku hlanganisiwa ka vuxaka bya mabindzu exikarhi ka matiko hi mambirhi eka mhaka ya vuxaka bya mintwanano ya kahle . 
Sweswi kuna khombo ra ntumbuluko leri nga bakanyiwaka eka xiyenge . 
Ku fika sweswi , ku cinca mavonelo swi ta humelela kuya hi xikombelo xa Xiyenge ha xin'we : 
Xilaveko xo ringananisa xitirho xa tikomba ku suka eka leswi landzelaka : 
Ku ava ka xiphemu xa vumbirhi ku taya hi ku humelela ka xiphemu xo sungula . 
Hikuva swilo swi leswi swi nga xiswona , swilo a swi nge tshami swi ri tano . 
Xikongomelo xa yena i ku langutisa eka mfuwo na swiyenge swa vhinyo eka vumaki bya vupfhumba . 
Hi tivekele swikongomelo ku dilivhara kuya hi Nongonoko wo Pfuxa hi Vuntshwa na Nhluvukiso . 
Hi nyika mati ntsena . 
Minhlawulo - hikwalaho ka yini swi ri swa nkoka eka vatirhi ku vhota ? 
Swin'we , tanihi xipanu , hi endle phurojeke leyi yi humelela . 
Vakombisa ku vilela ehenhla ka vugevenga . 
Nhluvukiso wa Ikhonomi , eka timhaka ta nhluvukiso wa xiyenge xa vatirhi na ku lwisana na vusweti ; 
Pfhumba i ra nkoka eka ku simekiwa ka minongonoko yin'wana yi herisa vusweti . 
Hi tinyiketela ku yisa emahlweni ku antswisa rhekhodo ya hina eka ndhawu leyi . 
I mhaka ya ku hambuka koloko kuva ndzi ehleketa ku simeka nongonoko lowu namuntlha . 
A hi nga tshiki vutihlamuleri lebyi eka maphorisa . 
Xiviko xo hetelela xi ta kaneriwa hi Ntlawa wa Ximunhu hi Khotavuxika . 
Timhaka tin'wana ti ta tlhela ti katsa : 
Loko vugevenga byi ri ku tlakukeni , i vutihlamuleri bya maphorisa . 
Senthara ya khomphyuta ya laveka eka ku dyondzisa dyondzo leyi . 
Muthori a nga fambisi xikimi xa basari lexi ringaneleke munhu un'wana na un'wana . 
Hlamusela xitshunxo kuya hi : 
Xo biha , leyi a hi dyondzo leyi tekeriwaka enhlokweni eka swiyenge hinkwaswo swa timali . 
Ndzi vula sweswo hikuva a ri eku swi rhangeleni . 
Endzhaku ka masiku mangarimangani Duvenhage u nghenele nhlengeletano na Maphorisa . 
I swa nkoka ku tshikilela leswaku Zibambele i nongonoko wo tlula ku pfuneta eka vusweti . 
Vulawuri byi valanga no tirhisa ku landzelela na swihlawulekisi swa Tsalwa ra Timfanelo eka Nhlangano . 
Hi fanele hi sungula hi ku nyika matimba eka vavanuna kuva na vutihlamuleri . 
Swi suka eka vonelo ra rixaka na matiko ya misava . 
Sisitimi yintshwa ya 3 . 
Ha tisthembha hi ta fikelela leswi laha henhla . 
Vumaki i bya nkoka eku fikeleleni minongonoko ya hina ya ku vumba hi vuntshwa na nhluvukiso . 
Sisitimi ya switimele a yi ringaneli na ku kula ka mafambelo ya swa ntleketlo . 
U hlawula leswi u lavaka kuva swona . 
Hi le tlhelo , hi tshama hi khomekile ku endla mitirho ya hina mayelana na leswi : 
Ku vuyela , mavonelo ya vona ya amukeriwa naswona hi tsakela ku khensa nseketelo wa vona . 
Ndzawulo na vangwa leri engetelekaka , leri nga ta yisa eka ku tirhisiwa ka timali to tala . 
Ya fanele ku hlayiwa hi ku landzana , ku nga ri ku siyiwa yin'wana . 
Mfumo wu tiyimiserile eka ku hunguta ko ya emahlweni ka nsalo wo angarhela . 
Avuxeni no amukeriwa . 
A swi nge akiwi hi vusiku byin'we , hambi leswi ku nga na xilaveko xa kona . 
U nga vilerisiwa hi xiyimo xa rihanyo ra vona . 
Leswi swi ya hi matirhelo yo tsakisa ya sweswi ya ikhonomi leyi voneke : 
Kambe ndlela yo fika kona yi tala ku vava . 
Leyi i nhlokomhaka yo vava swinene . 
Mali ya mpfuneto hi yoxe a yi nge tiyisisi ku herisa vusweti . 
Swipimelo leswi hinkwaswo , tanihi leswi swi nga swa nkoka , a swi enelangi . 
Hi tlhela hi tirha swinene na UN hi mhaka ya Afrika . 
Ndzi tshembha mi ta tiphina ku tshama eAfrika Dzonga . 
I nxungeto ku fikelela dyondzo eswikolweni swa hina . 
Vatirhi v alaha kaya va tirhiswa eka vumaki . 
Kuya hi xipolotiki vuxaka bya Afrika Dzonga na Russian Federation byi kumeke byi ri bya nkoka . 
Xosungula , hi le ku engeteleni ku langutisa ko kongoma ka mfumo . 
Hi tirha ku vona leswaku hi nyika mphakelo wa kahle wa vukorhokeri wo tirhiseka . 
Ku hluleka ku fikelela xikongomelo lexi ku vile mhaka ya sisitimi leyi nga le ku tumbuluxiweni . 
I yini lexi yimelaka hi A ? 
Ku tumbuluxa ka NEDLC i nhluvuko wa nkoka mayelana na leswi . 
Xo biha , hi hlulekile ku kumana hi ndlela yo helela leyi lavekaka . 
Vhiki leri , ku vile ro tika swinene ematikweni ya misava . 
Komiti ya Kharikhulamu ya Vatirhela Mfumo yi tumbuluxiwile . 
Hi tshembha leswaku hi ta swi endla lembe na lembe . 
Mfumo wu taya emahlweni ku ringeta matshalatshala ku vona leswaku ku antswisa loku naveriwaka ka fikeleriwa . 
Lexi i xiphiqo xo angarhela . 
Leswi swi vumba xiphemu xo kambela no hlela maendlelo ya mpimanyeto ya tindzawulo . 
U va komba ndlela . 
Nyika nkomiso wutsongo wa xivumbeko xa ntlawa wa vumune . 
Milaawu na xikongomelo xa hlelelo . 
Afrika Dzonga yi le ka ntlawa wa 16 wa matiko laya vumbaka xiphemu xo sungula eka masimekelo . 
Nhlayo ya timhangu ta mpfumaleko wa swakudya wu hungutanile . 
Timhaka ta rihanyo ti lava ku hlanganisiwa eka kungu ra n'wina . 
Leyi i ndhawu ya nkoka yo katsa mani na mani la khumbhekaka . 
Vuyimeri eka tikomiti teto ya fanele kuya hi Milawu yo Hlanganela ya Palamente . 
Hi tshama hi hlayisa eka mpimanyeto ku kota ku nyikela eka leswi . 
Leswi swi ta endla leswaku kuva hava n'wana loyi a tsoniwaka nkarhi wo dyondza . 
Swo tala leswi hi swi humelerisa swi endla hi va na swo tala laha hansi . 
Fambani mi ya tiendlela swin'wana hi n'wexe . 
Mfumo wihi na wihi wun'wana wu nga pfumela eka Nhlengeletano . 
Ku antswisiwa loku landzelaka hi xihatla ku ta endliwa . 
Muako wa sisitimi ya mfumo wa muganga wa ha tshame tano . 
Vumundzuku bya Dzonga wa Afrika byi le mavokweni ya hina . 
Endlelo leri yaka eka ku akiwa ka senthara leyi swi kombisa leswaku . 
Kambe entiyisweni swin'wana swa swona i eneji na vutshuri leswi sunguriweke . 
Xirho xa Palamente ku sukela hi 1999 . 
Khansele ya Vaholobye yi ta teka swiboho swa yona hi ntwanano wun'we wa Swiyenge . 
Swi le rivaleni , hi lava ku lulamisa ndlela leyi hi endlaka swilo eka Ndzawulo . 
Boha hi swivangelo leswi nga vaka kona SWIMBIRHI swa xiyimo lexi . 
Mfumo wa swi tiva ku endlela leswaku swi ta dyondzisiwa eswikolweni . 
Hi fanele ku tirhisana na COSATU kuva hi ku hlayisa . 
Ndzi ehleketa kuri ndzi na ntshuxeko wa hilaha ndzi faneleke kuva hlamula . 
Ntirho wun'wana wu le ku endliweni eka mavandla yo lavisisa emisaveni hinkwayo , ku katsa na Afrika Dzonga . 
Nhlengeletano dyondzo ti khomiwile eka tinhlokomhaka . 
Ndza swi tiva leswaku endlelo ro kambela ra hin ara hloniphiwa eka rixaka . 
Loko u ri na vutsoniwa , a swi vuli leswaku u n avutsoniwa emiehleketweni . 
Siku ra nhlengeletano lowu landzelaka wu vekeriwe Nhlangula 2005 . 
Nkoka wu nga engeteriwa eka koroni hi tindlela to tala . 
Leswi swi lava ku tumuluxiwa ku suka eka ku twisisa ka milawu leyi faneleke na timhaka ta nkarhi . 
Ntirhisano eka maxavelo ya switirhisiwa swa vuthu . 
Hina Mfumo wa Nhlengelo lowu yimelaka 92% wa vahlawuriwa . 
Ngopfu-ngopfu , hi ta : 
Kwalaho , ntirho wa vona , i ku yimela DOD , xavumbirhi , ku seketela Tiambasadara . 
Mayelana na leswi , kuna ku nghenelela ka tsevu loku nga le rivaleni loku nga ta endla : 
Tihakelo ti hlanganisiwa kuya hi nhlayo ya makaya ya vana hi n'hweti . 
Khavisa xiviko xo lulamisa swilaveko eka xiphiqo xo karhi . 
Leswi swi ta pfuna ku boha magoza man'wana laya lavekaka . 
Ku andlaleka ka masimekelo ya SDIP . 
Xavumbirhi , xivutiso xa vumbirhi a xi tirhi hikwalaho ka nhlamulo . 
Timhaka ta nhlayiseko ti katsa leswi landzelaka : 
Kumisisa leswi Vumbiwa bya Afrika Dzonga byi vulaka swona hi tshunxeko wa xiviko . 
Hambiswiritano , kuya hi sisitimi ya BAS ya tindzawulo , marungula ya hi ndlela leyi landzelaka : 
Mpfapfarhuto wa Xiyimo xa Afriko wo Fana eka ku cinca ka Khansele ya Vusirheleri ya UN swi katsa leswi landzelaka : 
Ku vile nhlengeletano ya matimu . 
Xiboho lexi xi tlhele xi tiyisisiwa eka Samiti ya Misava ya 2002 eka Nhluvukiso wo Tiyiseleka eJoni . 
Ndza swi tiva leswaku swin'we , tanihi xipanu , hi ta endla ku hambana . 
Xikongomelo xo Antswisa mafambiselo ya timali , mafambiselo na ku tirha eka sisitimi ya vuhlayiseki eka vaaki . 
U ta tlhela a vona leswaku vana ku suka eka muganga va na ndhawu yo hlayiseka yo tlangela eka yona . 
Mimbuyelo leyi languteriweke ya nongonoko : 
Hi na swivilelo swimbirhi ku swi boxa . 
U hi endle hi tinyungubyisa . 
Minhlangano ya vatirhi eka vumaki ku tshembhela eka ntwela vusiwana hi Holobye wa Vatirhi . 
Swikongomelo swa mafambiselo eka nkarhi wa ntlhanu wa malembe i : 
Mayelana na leswi , timhaka eka ajenda ti languteriwe ku katsa , exikarhi ka swin'wana : 
Leswi na swona , a swi nga tekeriwi enhlokweni . 
Hi tshamisekile , kambe hi ta tshama hi vambe ngoma . 
Hi le ku endleni ka vundzeni byo kula . 
Va le ku swi endleni - a va yimelangi wena u va byela sweswo . 
Xana wa swi tiva no twisisa vundzeni bya xiboho lexi laha henhla ? 
Hlamusela miehleketo ya wena eka xivutiso lexi . 
Xitsundzuxo xa malwandla xa leswi kotekaka . 
Vo tala va hina va hlangana na ku lulamisa miako . 
Xiyimo xa tika kambe xi le hansi ka vulawuri . 
Ka ha ri nkarhi ku vula leswaku hi vahluri . 
Kungu leri ra ha ri eku tumbuluxiweni . 
I xikolo xa mfumo eka nhundzu ya mfumo , ku ta va hava ku ririsiwa . 
Nkoka wa datara leyi humesiwaka wu le rivaleni kuva nchumu wa nkoka eka tinhlayohlayo ta ximfumo . 
Ntirhisano lowu wu lava ku beriwa mavoko . 
Ndzi tala ku vulavula hi xifaniso lexikulu . 
Manghenelo ya hina ya vile yo hambana . 
Mirhi leyi faneleke ku tirhisiwa ; 
Hlamusela ndhawu ya vulavisisi bya makete eka bundzu . 
Ku cinca ka mfumo na swiyenge ku vile leswi rhangisiwaka hi mfumo lowu . 
I swa nkoka ku vuyelela moya lowu hi tihlanganisaka ha wona . 
U fanele kva kona ekhoto hi xiviri . 
Timhangu hinkwato leti mangariweke ku tirhaniwile na tona hi maphorisa . 
Ku lunghisiwa ka ndhawu swi ta khutaza ku tiyiseleka eka gingiriko wa ikhonomi lowu nga kona . 
Endzhaku ka loko Nawu wu pasisiwile . 
Xa nkoka nova swiphemu swa nawu lexi yaka mahlweni swi pasisiwile hi Yindlo . 
Yimani ndzi tiyisisa leswaku lembe ra xikolo a ri komisiwangi hi 2010 . 
Engetela swihlawulekisi swintshwa eka swa khale . 
Ku vile lembe ra nkwetlembetano , ngati na mafu . 
Aids yi na ntshikelelo emugangeni hi tindlela to tala . 
Swi ya hi mhaka leyi kuva marito ya yena ya twala swinene . 
Xiviko xi ta katsa tindhawu leti landzelaka : 
Swikombelo lesiw nga helelangiki a swi nge tekeriwi enhlokweni . 
Sexwale u vutise 10 ra swivutiso ku nyika rimba ra samiti . 
I vun'we lebyi byi nga xihlovo xa matimba ya hina . 
Ku tumbuluxiwa ka Ntlawa wa Ntirho wa Xithekiniki ku seketela ku simekiwa ka mintwanano ya GDS . 
Naswona kwalaho hi laha ntirho wa wena wu nghenaka kona . 
Hlamusela timhaka hinkwato ta nhluvukiso leti lavaka ku langutisiwa loko ku kunguhatiwa dyondzo . 
Ku kombisa ndzma leyi endliweke ku fika sweswi eka tintambu ta le ndzeni ka lwandle : 
Leswi swi nga kamberiwa hi ku olova . 
Lembe leri hi 2004 hi le ku tlangeleni khume ra malembe ya xidemokirasi na ntshuxeko . 
Swiviko swa ndzima eku simekiweni ka IPAP swi ta yisiwa eka Khabinete tsevu wa tin'hweti tin'wana na tnin'wana . 
Swivutiso hinkwaswo eka xiyenge lexi swi fanele ku tatiwa . 
Phuresidente , ndzi vuyela eka wena hi bula na hina . 
Leswi swi hundza 130000 wa swivandla leswi a swi vekeriwe lembe ro sungula ra nongonoko . 
Naswona eka tindhawu to tala eAfrika Dzonga leswi swi le ku humeleleni . 
Hi teke magoza ku hlamusela leswaku hi na ku twisisa ko fana eka sweswo : 
Swipimelo swi katsa sweswo : 
Ikhonomi ya Afrika Dzonga . 
Kuna swivangelo swo tala eka ku hungutana ka tinhlayo ta mimbango yo vumbiwa ya xiphurofexini , exikarhi ka yin'wana : 
Hi minhlangano yo hambana : 
Ndzi ehleketa hi leswi , a hi nge he lumbetiwi hi vukungundzwana . 
Hlamusela swihlawulekisi swa swilaveko . 
Afrika Dzonga yi bohe 1998 Lembe ra Sayense na Thekinoloji . 
Ku cinciwa ku fanele ku yisiwa hi xihatla loko va khumbheka . 
Matimu ya phurojeke : 
Ndzi tshembha swi landzelela milawu ya palamente , naswona a swi nge tekiwi tanihi leswi nga landzeleriki milawu ya palamente . 
Leswi swi vula leswaku vata va va lulamerile ntirho ku suka mundzuku nampundzu . 
Zoni yo sirhelela yi tumbuluxiwile . 
Ku engetelelaka swi vangiwa hi ku tirhisa mali yo tala eka nhundzu na vukorhokeri . 
Ku endlela ku olovisa xiphemu lexi hi fanele ku kuma nhlayo yo fana . 
Nsohensohe lowu hi hlanganaka na wona eka ndhawu leyi i wo tika ku wu lawula . 
Hambiswiritano , ntlhontlho wa ha ri kona wo hluleka eka xiphemu xa vatirhela mfumo ku simeka . 
Ku hlangana na ku matsalwa yo hambana . 
Mimpfuneto yin'wana ya timali ya laveka ku tirhana na khombo leri . 
Hi hlangana na ku ndlandlamuka loku a nga languteriwango eka xiyenge lexi eka ntlhanu wa malembe laya taka . 
CSIR yi langutisiwe ku nghenisa xandla xa nkoka xo rhangela eka AllCT . 
Hi tshemba eka ku tihlanganisa eku kanerisaneni na swiyenge swin'wana hinkwaswo .  . 
Ku hunguta vusweti eka vamanana ; 
Tsalwa ra pholisi ri pasisiwile hi Khomixini eka nhlengeletano wa yona hi ti 13 Nyenyankulu 2010 . 
Goza hi goza , hi sungule hi tshamisekisa mbango wa vuvekisi bya kahle bya mabindzu lamatsongo na swa timali . 
Ndzi nyikile swikombiso swiimbirhi . 
Tsundzuka , swi nga humelela eka wena . 
Levhele na muxaka wa madzolongo swi ya mahlweni ku kavanyeka swinene . 
Ku hunguta ka ku yirisiwa eka matirhelo ya mabindzu no khutaza ku kula ka mabindzu lamatsongo . 
Ku nghenelela ka muganga na kun'wana hi mfumo ka laveka loko hi lava ku vona ku humelela . 
Nakambe , leswi swi ta lava leswaku hi ta endla ku nghenelela ko hlaya . 
Mphakelo wuya hinkwawo ku tlula ntsengo wa swiphemu swin'wana . 
Ku maketa tanihi ndlela yo antswisa ntirho wa vukorhokeri bya marungula eka Vurimi . 
Leswi langutisiwaka i ku hlanganisiwa ko karhi eka sisitimi ya xibalu . 
Hi ta kandziyisisa ku nga ri khale Tikhodi ta Matikhomelo Lamanene . 
Hambiswiritano matimba yo maketa ya ri woxe , a ya ringanelangi ku pfuxeta xiyenge xo tumbuluxa . 
Leri i vonelo leri tiyisisiweke hi ku vuyelela eka Khoto ya Vumbiwa . 
Kuna ku tirhisiwa ka matimba yo endliwa hi vuntshwa ko pimiwa , ka nkoka eAfrika Dzonga . 
Tiko ra wena ri veke ntshembho eka wena ku endla leswi nga lulama . 
Kuna xilaveko xo tlherisela endzhaku ku hunguteka ka tinhlayohlayo ta Afrika . 
Nawu wa Mojulu wu tekela enhlokweni mbuyelo wa matshalatshala yan'wana ya matiko ya misava . 
Ntokoto wo karhi wu ta emiehleketweni mayelana na leswi . 
Leswi swi fambelana na swilaveko leswi vekiweke hi PFMA na milawu yin'wana leyi vekiweke . 
Ku Hleriwa ka Goza ra Mfuwo . 
Leyi i ndhawu ya Ndzawulo ya Timali ta Tiko . 
A hi yeni emahlweni ku vumba tiko ra hina na ku tiyisisa xidemokirasi xa hina . 
Hi nkarhi wa tin'hweti titsongo hi tava hi tlangela khume ra malembe ya tshunxeko . 
Hi vanhu vo tinyungubyisa eka leswi hi swi fikeleleke , ku lwela xidemokirasi na timfanelo ta ximunhu . 
Hi ndlela leyi hi ntga tirhana hi ku twisiseka ka nkayivelo wa vuswikoti kuya eka vumundzuku . 
Eku endleni ntirho lowu , hi ta vona leswaku milawu ya EPWP ya landzeleriwa . 
Hlamusela minkhuvo ya siku . 
Tikhoto ta Xifundzantsongo ta ha ri xiphemu xa Khoto ya le Henhla . 
Nkateko hi veke ntlawa eka swinawana swa kahle eAfrika Dzonga . 
Hambiswiritano , ku engeteleka eka nkoka wo tikeriwa eka timhangu leti , swi fanele ku langutisiwa hi vukheta . 
Entiyisweni i nkateko eka mina ku vulavula na n'wina eka nhlengeletano mixo lowu . 
Mayelana na leswi ndzi lava ku langutisa leswi humelelaka eka Ireland tanihi xikombiso . 
Vona leswaku nhlayo yo tala ya vanhu va thoriwile . 
Hlamula hi ndlela leyi faneleke eka swivutiso . 
Yi fanele ku tlhela yi nyika marungula eka vaaki hi ku angarhela eka ntirhisano na hilaha va tirhaka ha kona . 
Kutani , ndzi vona onge hi fanele ku pfumelela vulavisisi kuya emahlweni . 
Hi ve hi nyikiwe R4.5 wa mabiliyoni kuya hi leswi . 
Naswona va pfumerile eka mbuyelo lowu . 
Sweswi hi kota yisa tliliniki na laboretri eka muganga . 
Vumaki byi tlhela byi yisa emahlweni ntalwa wa swiringanyeto leswi ringanyetiweke ku hlamula eka nkitsikitsi . 
Hi na tisisitimi leti kulaka hi ku hatlisa emsaveni loko ku nga ri yo hatlisa . 
Nhlayo ya mapheji . 
Ntshikelelo eka mbango wa muthori wa le handle i swa kahle hi ku famba ka nkarhi . 
Xipikara hi lava ku mangala leswi landzelaka : 
Kutani , endlelo leri ri famba kahle . 
Wa swi vona , eAfrika Dzonga , hi na mfanelo lowu nga faneki na wun'wana lowu sukaka eka vumbiwa bya hina . 
Ndzi khensa Australia , ndza mi khensa ! 
Ndzi lava ku vula leswaku vuxaka bya hina byi tiyile . 
I ntiyiso leswaku 70% wa vanhu lava nga tirheki i vantshwa . 
Hambiswiritano , a hinkwavo vadyondzisi lava khumbhekaka hi ndlela leyi . 
Xidemokirasi i nkoka wa masungula eka Commonwealth . 
Ku khirha na swikhirho eka mitlangu a kuri xiphemu xa nkoka eku lweleni tshunxeko . 
Vuxokoxoko bya ku simekiwa byi ta humesiwa ku nga ri khale . 
I mani kumbe yini xi nga khumbhekaka ? 
Ku vile hikwalaho ka xivumbeko xo hlawuleka eka yuniti leyi . 
Soviet Union yi lahlekeriwile . 
Tiva magoza laya nga tekiwaka hi mfumo ku lulamisa mpfumaleko wo ringana wa nkarhi lowu hundzeke na vusweti . 
Xin'we xa swiyimo leswi hi leswaku Afika hinkwayo a yi fanele ku tshunxeka . 
Leswi swi tava na vuswikoti byo tumbuluxa xihlovo lexikulu xa eneji eAfrika Dzonga . 
Nakambe , vukona bya wena laha byi nga tisa ku cinca eka mbuyelo wa ku tenga . 
Marungula laya landzelaka ya fanele ku boxiwa eka xikombelo : 
Mpfumaleko wa ndzingano eAfrika Dzonga , na ndzhaka ya xihlawuhlawu , swa tiviwa swinene . 
Swa xiyimo xa le henhla swi katsa leswi landzelaka : 
Vumbiwa ka vuswikoti bya vanhu . 
Ku endliwa ka ajenda na endlelo ro kanela swi fanele ku tekela leswi enhloklweni . 
Minkanerisano yi ta humelela eka vhiki leri landzelaka . 
Lebyi a hi vumaki lebyi nga bya ma-Afrika ya vantima ntsena . 
Langutisa tiphurojeke leti fambelanaka na mali ya vaaki . 
A swi onhi eka vuswikoti bya vupfhumba bya ndhawu . 
Hi ku yimela mfumo wa rixaka , ndzi lava ku amukela mavonelo hinkwawo mixo lowu . 
Hambileswi ku susa ndzhwalo swi nga le nawini eAfrika Dzonga , k aha ri na vanhu vo tala lava kanetanaka na swona . 
Ndzi tshembha leswaku ku na matshalatshala yan'wana yo landzelela tekela ehansi xiyimo xa hina . 
Ndzi fanele ku tiyisisa leswaku migingiriko leyi hinkwayo yi le ku yeni emahlweni . 
Hlamusela ntirho wa BKB eAfrika Dzonga . 
Miako eka vupfhumba ; 
Eka tin'hweti leti landzelaka hi ta tiyisisa no ndlandlamuxa migingiriko leyi . 
Mayelana na sweswo ndzi tivisiwile swinene . 
Kambela leswaku i mani a nga na ntiyiso . 
Sweswi ku na Nhlengeletano yo Pfuxeta leyi nga le ku teni . 
Na loko swirho swi nga xavisaka timfanelo ta swona na , loko swi ri tano , eka mani . 
U n'wi seketerile , hi le tlhelo , ku fika emakumu . 
Nawu wa Vuxaka wuntshwa wu ta pfampfarhutiwa , wu katsa swiyenge hinkwaswo swa ikhonomi . 
Ku endla xiviko xa lembe na lembe eka ndzima ya swiyenge swa vupfhumba eku simekiweni ka tsalwa ra timfanelo . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku ikhonomi ya misava yi ya emahlweni yi susumetiwa hi vutivi bya thekinoloji . 
Swikongomelo i ku : 
Leswi a hi ku sariwa endzhaku ka leswi vuriwaka ajenda ya xihlawuhlawu xa mbala . 
Rhubiki ya hlelelo eka phurojeke leyi na yona yi katsiwile . 
Eka tiko ro fana na ra hina , vumundzuku a byi nge tshunxeki eka hinkwerhu . 
Vaendzi va hina ku suka eka matiko man'wana ; 
Tlhontlho wun'we lowukulu eka vunene bya swisiwana i mpfumaleko wa ntirho . 
Hi khensa mavonelo ya n'wina , swiringanyeto na miehleketo yin'wana ya nkoka . 
Teka xiboho eka marungula , vuhlanganisi na thrkinoloji leswi nga tirhisiwaka ku humesa switshunxo . 
Swihlawulekisi leswikulu swa Nawumbisi hi leswi landzelaka : 
Mitirho ya Nongonoko wa ku Hlela leyi faneleke ku endliwa hi ku famba ka lembe . 
Ku lwisana na ku tlakuka ka minxavo ko landzelerisiwa i khokho ra pholisi ya Tibangi . 
Xiviko lexi xi ta yisiwa eka Khabinete hi Nhlangula . 
Xitsalwana 25 xa Xiboho xi hlamusela leswaku : 
Ku rhangisiwa swi ta nyikiwa eka tikhontheni leti nga na swilo swa khombo . 
Ku lebula Tiko Xidzi swi nghenisiwe enawini eka xiyenge xa vurhungi bya malapi . 
Hambiswiritano , leswi a swi tisi mitirho hi xikalu lexikulu . 
Hialaha minkwetlembetano eka nhlangano yi nga ololoxiwaka ha kona . 
Hambiswiritano , ku hava ku tiyisisa hi vuswikoti bya vumaki bya n'wahuva eAfrika Dzonga . 
Leyi i nhlokomhaka ya nhlengeletano wa namuntlha . 
Leswi swi tise mitlhontlho yo tala mayelana na xihlawulekisi xa vurhangeri eka ndhawu leyi . 
Ndzawulo yiya emahlweni ku antswisa matirhelo ya mpfuneto wa tibasi hi timali . 
Hi lava mphakelo , naswona hi wu lava sweswi ! 
Xana swin'wana swa leswi swi humelerile ? 
Mushamaxitulu kumbe xirho xa Khomixini xi nga tshika ntirho hi ku tsala . 
Mfumo wa hina wuya emahlweni wu tihlaganisa na varhangeri va xintu eka timhaka to karhi . 
Vamaki va fanele ku leteriwa hi fureme . 
Hlamusela leswi swi vulaka swona . 
Ku engetela , hi hlangana tanihi loko hi lava ku hetisisa lembe leri humeleleke swinene . 
Mbuyelo wa nkarhi na nkarhi wu ta nyikiwa eka muvileri . 
Vandla ri na ntirho wa nkoka ku vona leswaku vumundzuku bya hina byi sungula hi dyondzo ya nkoka . 
Vuxokoxoko bya nyika xiviko hi lebyi lanzelaka : 
Nhluvukiso wa mudyondzisi na nseketelo swi na mhaka ya nkoka eka xihlawulekisi xa nkoka wa dyondzo . 
I xiyimo xa nkateko ku xi tirhela . 
Ku tumbuluxiwa ka miako ya vuhlangani bya tikonkulu bya kahle i ka nkoka mayelana na leswi . 
Langutisa nsalo wa bangi emakumu ya 2006 . 
Swa kahle eka swikolo swi katsa leswi landzelaka : 
Khokho leri ro sungula i rimba ro lawula ro tiya . 
Ndza swi tiava leswaku i nandzu ku endla xitatimente xa vuxisi . 
Kutani ndzi vula leswaku ku hava xivangelo xihi na xihi ku miyela . 
Tihakelo ta vukorhokeri ta hambana kuya hi swikambelo leswi lavekaka . 
Xikombiso , ndzi mutshamaxitulu wa Vanghana va Komiti ya Khomixini ya Ikhonomi ya Afrika . 
Nhlengeletano yo sungula ya ntirho wa xipanu lexi xo hlanganela yi ta humelela hi Sonto . 
Swiboho swa Bodo swi ta , laha swi faneleke , swi tekiwa kuya hi ku twanana . 
Ha khensa swinene kuva mi tile no endla ndzima leyi faneleke . 
Lexii xipimelo xa ximfumo . 
Hi YIHI yi NGA ringaneriki ? 
Ku tivisiwa ku ta humelela eka ndhawu leyi landzelaka : 
Ntshikelelo wa thekinoloji : 
Ku nga ri khale , komiti yi ta langutisa mbuyelo wa matirhelo ya tikonta . 
U kandziyisile eka tidyondzo to tala eka dyondzo , tindlu , mfumo wa muganga na mafambiselo ya mfumo . 
Leyi i phurojeke ya hina yin'wana ya le Henhla leyi hi tinyikeleke eka yona eka Mawuwana lembe leri hundzeke . 
Ndzimana leyi yi hava nhlohlotelo eka timfanela ta vaxanisiwa . 
Hambiswiriotano , leri i endlelo ro durha naswona a hi leri tirhisiwaka swinene . 
Nawu lowu wu nyika ku tumbuluxiwa ka Nhlangano wo Maketa wa Tendzo . 
Mayelana na leswi , Ndzawulo ya Vuhlanganisi yi ta vulavula hi leswi landzelaka : 
Leswi i swa nkoka ngopfu-ngopfu eka vantshwa lava ha ku sukaka evutsongwanini . 
Mafumelo ya Kahle na ku Nghenelela ka Muganga . 
Vuxokoxoko eka migingiriko leyi yo fambalana na ku tumbuluxiwa yi kumeka eka Xiviko xa Lembe . 
Hambi leswi mavandla ya hina ya kombisiweke ku tiyimisela , a hi fanelangi ku tshama hi mavoko . 
I mhaka yo fana eka ku hambana ka muganga wa Mamuzilimi . 
Hi tlhela hi va na ku kongoma eka swipimelo swa nkarhi wo koma ku kurisa ikhonomi . 
Ku hambukisa vaaki entiyisweni i ku tsona vukorhokeri eka xidemokirasi xa hina . 
Stats SA yi ringanyeta ku katsiwa ka swimakiwa swin'wana ku tirhela vanhu . 
Loko ndza ha yime laha ku hava ku kanakana emiehleketweni ya mina . 
Leyi i mhaka ya mfumo leyi nga kona ku tirhela vanhu . 
Kapa Vupeladyambu yi na swo tala swo tinyungubyisa hi swona . 
Ndzingano wa nkoka eka Millenium Africa Plan i ku tinyiketela eka ku rhula , ntshamiseko na xidemokirasi . 
U ta na ntokoto wa 28 wa malembe eka xiyenge lexi nga riki xa mfumo na mafambiselo . 
Ku vika eka migingiriko ya vona na ndzima eka ku simekiwa ka Milawu . 
Hikwalaho ka ku tiyimisela ka n'wina hi swi kotile ku fikelela swikongomelo swo tala swa rixaka . 
Vutihlamuleri lebyikulu byi le mavokweni ya nhlavutelo wa hina wa tisisimi ta dyondzo na vuleteri ku fikelela mtlhontlho leyi . 
Xo hetelela , ku tlhela kuri na ku nghenelela kun'wana ku fana na : 
Ndza mi khensa swinene kuva kona eka ntirho lowu . 
Vuxokoxoko byo simekiwa hi loku landzelaka : 
Ha va lava kuva nyika masungula na ndhawu . 
Swin'wana swa leswi swi tlhela swi nyika vukorhokeri bya vutshunguri bya miehleketo na miri eka xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Timhaka to tlheriseriwa ka misava ta la henhla ti fanele ku hetisiwa hi xihatla . 
Susa maraka yin'we eka xin'wana xa leswi landzelaka : 
Leswi swi kombisile leswaku ntirhisano ehenhla ka vugevenga wa tirha . 
Mavito ya swirho swa tikomiti ta phurojeke ya kumeka eka Annexure B. 
U n'wana wa Xikwembu . 
Hi XIHI xa swilo leswi nga tava swi nga TEKIWI tanihi madurhelo ya mafambiselo ? 
A hi veni erivaleni hi xivono . 
Va nga va vo hetelela ku tiviwa . 
Ku vumbiwa na mitirho ya tikomiti ku nga bohiwa hi Holobye . 
Kambe hi ta tlhela hi vekisa eka van'wana , ku fana na rifuva na malariya . 
Minongonoko yi fanele ku vona leswaku vatswari na vahlayisi va nghenelela eka nhluvukiso wa vana . 
Hi rhamba vanhu va hina ku tirhisa switirhisiwa leswi his wi nyikeke . 
Mayelana na leswi , Japan yi vona Afrika Dzonga tanihi mutirhisano wa endlelo etikonkulu ra Afrika . 
Hi ta kambela ku antswisiwa ka xiyimo kusuhi no tshama hi tihlanganisa na vavekisi hinkwavo . 
Hakunene leswi swi ta hi hlanganisa na vumundzuku . 
Siku ro titimela swinene ra lembe . 
A swi tirhani na timhangu letikulu ku fana na vukungundzwana bya xibalo . 
I switandzhaku swa swivangelo swo tala . 
Hi taya emahlweni hi seketela ku pfuxiwa ka matshalatshala ya vupfhumbha eZimbabwe . 
Xikombiso , ndzi ehleketa hi ntirho wa hina wa masungulo eku hlayiseni dyondzo ya swa timali . 
Eka matiko man'wana i vuxaka exikarhi ka vanhu lava pfulaka mavanti . 
Swin'wana swa swo tsana leswikulu swi katsa : 
Mabindzu exikarhi ka matiko mambirhi ya kurile swinene . 
Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Ximunhu na Vaaki wu kongoma ku : 
Hlamusela timhaka ta ku Tirhisiwa ka Nawu na Matirhiselo ya Nawu . 
Afrika yiva kaya ra ntshembho . 
Mafambiselo ya switirhisiwa ya kahle naswona ya fambelana na kungu ra maendlelo . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi hi nga ta ku swi endla lembe leri swi pfuxeta swin'wana swo hambana . 
Swi hlamuseli hi ku tirhisa swikombiso leswi faneleke . 
Lemuka - marungula yo landzela eka ntlawa wa ntirho eka dyondzo . 
Kuya hi leswi , kuna swiyenge swimbirhis wa layisense : 
E-e , tanihi leswi ku nga na vumbhoni bya Trichina tanihi xivangelo xa vutsoniwa eka vanhu . 
Mitirho yi ta simekiwa eka ntirhisano na swiyenge hinkwaswo eka tindhawu leti rhangisiweke emahlweni . 
Xiyenge xin'wana lexi nga tirhisiwaka tanihi nchumu wa nkoka . 
A hi swi bohi kuva na muyimeri eka xikoxo xa nhlayiso . 
Ha khensa nkarhi wa n'wina nmo mi navelela swa kahle eka minkanerisano ya n'wina . 
Kwalaho swi le ka ku tsakela ka hinkwavo eka Xifundzankulu xa hina ku vukarha BEE . 
Ku kuma marungula hinkwawo , yana eka : 
Sweswi , NSF yi hlwerisiwile hi ku simekiwa ka endlelo leri . 
Hi sola swinene maendlelo walawo ya manyala tanihi leswi ya na hava ndhawu eka muganga wa hina . 
Phurojeke leri i ya vaaki lava hlawulaka ku hanya vutomi byo antswa . 
Tanihi Tikhasimende hi tshama exikarhi ka xiyenge xo xava xa matiko ya misava . 
Madurhelo ya phurojeke i R97 wa mamiliyoni . 
Maendlelo ku vile : 
Vulavisisi , mayelana na ku tirhisiwa ka timovha hi ndlela ya vusopfa , byi herile . 
Timhaka a ti boheki ku va ti landzelelana . 
Ku langutela ka vanhu hi lokukulu eka nguva leyi ya vunharhu ya mfumo . 
Hi tlhelo lerin'wana a kunge vi njhekanjhekisano hi nhlayo ya swifundzankulu swa 9 kumbe 4 . 
Vatluri va nawu a va nge tshikiwi naswona va fanele ku tihlamulela etikhoto . 
Photifoliyo yo khavisa yi ta endliwa hi thema yo sungula . 
Namuntlha nyimpi i ku lwisa ku herisa vusweti no tirha ku kongoma eka nhluvukiso wo tiyiseleka . 
Switsongo swa swona swa laveka ku tivisiwa . 
Ku cinciwa ka minxavo ya mafurha i endlelo leri yaka emahlweni . 
Mbuyelo wa nhlengeletano wu katsile : 
Nawu lowu nga kona a wu katsi mhaka leyi . 
Ku Hola na Matirhiselo ya mali eAfrika Dzonga . 
Naswona , hi hava ku tiyimisela kwihi na kwihi ko tshama hi mavoko eka ndzima ya ku humelela ka hina . 
A ndzi tivi nkitsikitsi wihi kumbe wihi wa dyondzo eLimpopo . 
Ntwanano wu endla xihlawulekisi xo yisa emahlweni ka mimbulavurisano ku fikela nkarhi wolowo . 
Tipholisi na mintolovelo swi tiyisisa Vumbiwa . 
Matiko man'wana ya teka ku fika eka mune wa malembe ku hetisa endlelo leri hinkwaro . 
Lavisisa no kuma tikhodi ta matikhomelo . 
Hi fanele ku endla leswi swi tengisiwa . 
Vo tala lava tirheke eka leswi a va ha ri na hina . 
Hi nkarhi wo fana , nseketelo wa swa timali na xithekiniki eka masungulo ya vaaki wu kurile swinene . 
Xiletelo lexi xi kongomisiwile eku nyikeni ntsena nkomiso wa mbalango eka milawu yintshwa . 
Muxaka na nkarhi wa vuvekisi ; 
Leswi swi tlhela swi tlhela swi nghenisa xandla eka ku tirhiseka ka swihlovo swa hina swo kayivela swa mati . 
Mali ya nhlangano yi ta tirhisiwa ntsena kuya hi ntwanano wa komiti . 
Va hi dyondzise ku vula leswi , ndzi muntima naswona ndza tinyungubyisa . 
Swo tala swa ha lava ku endliwa eku lulamiseni nkayivelo wa vuswikoti lebyi faneleke . 
Leyi i ndhawu leyi hina tanihi tiko hi faneleke ku tshama hi tihlanganisa hi yona . 
Hi nga tlhela hi vika sweswo kuya hi vukorhokeri bya mani na mani : 
Xivutiso xo sungula i ku : xana hi nga hunguta ntlimbano emagondzweni ? 
Ndzi nga tsakela ku mi navelela makhisimusi lamanene na 2004 yo tala hi minkateko . 
Swinawana leswi swi sungula hi ti 1 Sunguti . 
Sweswi hi langutisa Nawumbisi lowu nga le mahlweni ka n'wina : 
Hi nkongomo wa I Nkarhi ! 
Tanihi ndzawulo , hi tiyimiserile ku ya emahlweni no tiyisisa ntirhiso wa hina wa maendlelo na vona . 
Hakunene hi endla ku hambana . 
Mpfuxeto wu languteriwile eka ku langutisa swinene eka xikombelo xintshwa , xo chipa na thekinoloji yo tirhiseka . 
Nghenelela eka muganga wa ka n'wina na migingiriko ya wona . 
Swiviko leswi nga ta endliwa hi sisitimi swi katsa leswi landzelaka : 
U swi vule hi yexe . 
Ku kongoma swi nga tlhela swi fananisiwa na : 
Kambe swo fana swa tirhiseka eka sisitimi yo phakela no dilivhara ka mafurha na gasi . 
Kambe swo tala eka lesiw , swi ya hi ku avelana marungula . 
Leswi a swi vi tano . 
Ku engetela , tsevu wa madzana ya tikhamphani ta Afrika Dzonga ta kumeka eUnited Kingdom . 
I ntirho wa Inkomati Catchment Management Agency ku cinca sweswo . 
Khamphani yi tiyimiserile ku teka 83 wa vadyondzi van'wana eku sunguleni ka lembe leri taka . 
Hi ku langutisa leswi humeleleke , ku tlakuka ka minxavo swi hungutekile . 
Vurhangeri bya vumunhu byi katsa masimekelo yo twala ya minkoka leyi . 
Kwalaho a hi nge swi tekeli enhlokweni . 
Khopi ya ntwanano wolowo . 
Afrika Dzonga yi pfumerile eka Kyoto Protocol hi Nyenyankulu . 
Ku oovisa xibalu xa tikhamphani ; 
Kambe muganga hinkwawo wu na swo tala ku vuyeriwa eka mimbuyelo leyi . 
Xinawana 7 xa Nawumbisi xi nyika mitirho ya Khansele . 
Xiyimo xa vamanana exifundzeninkulu xi na swihlawulekisi swa minhluvukiso yo tsakisa ku sukela hi 1994 . 
Tiko leri ri katekisiwile hi swihlahla swin'wana swa nkoka swinene etikweninkulu . 
Nkateko wo nghenisa xandla ku yisa emahlweni eka ntlangu . 
Vumbiwa byi le rivaleni laha timfanelo ta mfuwo ti sirheleriwa kuya hi Vumbiwa . 
Hi nga ku langutisela madurhela kutani hi ku byela leswaku swi ta durha mali muni . 
Swifundzankulu swi le ka endlelo ro vumba makunghu ya bindzu ku simekiwa lembe leri . 
Hakanyingi , mafambiselo ya swa timali ya antswa swinene . 
Ku hatlisisa ku nyika matimba eka vamanana . 
Hungu ra mina madyambu lawa ri olovile . 
Leswi swi ta pfumelela ku tlakusiwa loku languteriweke ku sungula emakumu ka 2007 . 
Kwalaho khomixini yi na mfanelo wo nghenisa xiavi xa nkoka eka ku vumbiwa hi vuntshwa endzhaku ka minkwetlembetano . 
Ndzi tlhela ndzi tsakela ku hundzisa marito yo chavelela eka mindyangu ya lava loveke . 
Minkarhi leyi tirhaka hi siku ro xavisa nhundzu hi leyi landzelaka : 
Ku lunghisiwa ka miako yo fambelana na swiporo na switirho i swa nkoka . 
Hlaya Swipimelo swa hina swa Matirhiselo . 
Swilo swimbirhi . 
Matirhiselo ya kahle ya ririmi . 
Kuna nthyakiso ; eka hinkwaswo leswi . 
Hi namarheta swo tala swa nkoka eka ntirhisano na xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Tinxaka to hambana ta vapfhumba na swivangelo swa leswaku hikwalaho ka yini va ri eka tendzo swi fanele ku kaneriwa . 
Vayimeri va fanele kuva na vutivi , vuswikoti na ntokoto eka tindhawu leti landzelaka : 
Timhaka ta nkoka leti faneleke ku lulamisiwa eka xiviko ti katsa : 
Samiti yi languteriwe ku kanela hi timhaka leti landzelaka : 
A hi nge languteli kuva xiyenge lexi nga riki xa mfumo xiri xoxe ku hetisisa xilaveko lexi . 
I swa nkoka leswaku hi nga katsi moya wa ntirhisano tanihi leswi wu kumekaka eka Tsalwa ra Timfanelo . 
Minkanersano yi languteriwe ku langutisa eka , exikarhi ka swin'wana : 
Kuva na mbilu eka timhaka ta rimbewu . 
Swikongomelo swa Nhlengeletano swi vile hi ndlela leyi landzeaka ku : 
Leswi ndzi swi vulaka , yi vumbiwe ngopfu-ngopfu ku langutisa eka vugevenga byo kondleteriwa . 
Leswi a swi fambelani ntsena na vumbiwa bya hina kambe swi tlhela swi fambelana na maendlelo yan'wana ya matiko ya tinxaka . 
Leswi lavaka ku fikeleriwa leswi bohiweke - naswona hi ta lava nseketelo ku fika kwalaho . 
Tanihi leswi hi vuleke , lavana na vonelo ra swa nawu eka mhaka leyi . 
Mbhasiso wa rihanyo na xindzhuti . 
Shenge na yena u vulavule hi timhaka mayelana na minhlawulo . 
Xana leswi swa kanetana ? 
Ndzi tlhela ndzi khensa uMntwana eka khansele leyi eka xiyimo xa ikhonomi . 
Ntshikelelo wo hlawuleka wu fanele ku vekiwa eku fikeleleni ka swilaveko swa vanhu va le matiko xikaya . 
Mbango wa hina wu nghenisa xiava eka minkanerisano leyi humeleleke kona eka tin'hweti leta ha ku hundzaka . 
Swi le rivaleni leswaku matiko lawa ya tala kuva ya fumile hi swicelwa no kumeka eka tindhawu ta kahle . 
Ndzi twa ndzi xiximiwile ku va na n'wina eka nkarhi lowu . 
Vulawuri byi tava na vutihlamuleri byo antswisa matirhelo ya tindlela to lawula mirhi . 
Kambe ku nga ntlimbano wa nkoka swinene wa ku hlayisiwa loko swi ta eka magondzo man'wana . 
Mfumo , lowu tivitanaka muhluri eka vatirhi na swisiwana , a wu endlangi nchumu . 
Ntokoto lowu nga faniki na wun'wana wu ta tsundzukiwa malembe laya ha taka . 
U nga sirheleriwa eka ku chavisiwa . 
Ku vuriwa yini hi ku chavela xibalo ? 
Hlawula tindhawu leti faneleke eka xikopu xa rendzo . 
Vanhu ntsena etikweni leri va twisisa mhaka leyi swinene . 
Swirho swi vutise swivutiso swo tala mayelana na leswi . 
Endla swiringanyeto SWIMBIRHI hilaha u nga antswisaka matirhelo ya kahle ya switirhisiwa swo kongoma . 
Muaki un'wana na un'wana u na mfanelo yo vhota eka minhlawulo ya muganga , xifundza kumbe ya tiko hinkwaro . 
Khoto ya Vumbiwa i khoto ya le henhla eAfrika Dzonga . 
Nawumbisi wa Timfanelo wu vula lesaku : 
Muholo wo rhentisa wu hakeriwa eka tlilabu ku tirhiseriwa vutshamo . 
Lowu a hi ndzhaka yo siyela vana va hina . 
Swin'we hi nga vumba vutomi byo antswa eka hinkwerhu ! 
Hi ku famba ka lembe hi kunguhata ku rhurhela samiti yo hisa mayelana na timaka leti . 
Mfumo wu tshikelela swinene eku herisiweni ka madzolonga . 
Ku antswisa mphakelo eka ndhawu leyi , hi taya emahlweni ku simeka endlelo ra hina ro twisiseka ro alana na vukungundzwana . 
Kwalaho ku tava mhaka ya kahle eka dyondzo yo fananisa . 
Vamanana na Vatatana , nakambe ndza khensa ku rhambiwa eka ku simekiwa loku . 
Swi le rivaleni leswaku lava nga swi endleki va ta langutana na switandzhaku . 
Kambe hi nga nweli eka swiphiqo swa hina - nkarhi hinkwawo ku tava na swo tala . 
Eka mhaka leyi , hi ku twanana na National Youth Commisson , hi ta : 
Hi tshama emisaveni laha thekinoloji yi hi kotisaka ku hundza eka mindzilekano ya tindhawu . 
Miako ya kahle no tirhiseka . 
I yini sisitimi ya mahlayiselo ? 
Ku hunguteka ka nhlayo ya vana lava velekiwaka hi vamanana lava nga na HIV . 
Hinkwaswo leswi swi kombisa levhele ya ntshembho leyi mimfumo mimbirhi yi nga na yona eka leyin'wana . 
Vuhlayiseki bya vadyondzi va hina na vadyondzisi i swa nkoka swinene . 
I xiviko lexi ndzi nga xi endla . 
Ndzi lava ku tiva loko Ndzawulo yi ta tsakela ku yisa leswi emahlweni . 
Hilaha hi nga sivelaka leswi hi hexe ? 
I swa nkoka lesaku hiya emahlweni hi endlelo ro simekiwa ka swiringanyeto swa TRC leswi ku pfumelaniweke ha swona . 
A ndzi ku vekeli , kambe ndzi nga ku , hi amukela xiavi xihi na xihi . 
Hi na ku hlonipha lokukulu hilaha ku nga kotekaka eka maphorisa ya hina . 
Hlamusela matimu ya ku maketa . 
Khansele ya Afrika Dzonga ya Vaphurofexini na Xithekiniki hilaha swi nga vaka xiswona . 
Vumba switirhisiwa swa hina swa ximunhu ; 
Eka Nawu lowu , Mulawuri wa Nkwama i muyimeri wa wona wa xinawu . 
Xa nkoka eka hinkwaswo leswi , i ku tumbuluxiwa ka mitirho no vona leswaku kuna ku hangalasiwa ko ringana ka rifuwo . 
Nakambe , swi ta hambukisa ku vula leswaku xiviko lexi a xi si kandziyisiwa . 
Ku tinyiketela eka nkanerisano wo va erivaleni , kuya hi ku hloniphana na mbuyelo . 
Leswi swi lava ku tsakela ka xipolotiki , naswona kuna swin'wana mfumo lowu wu swi kayivelaka . 
Kuna vuswikoti byo landzelelana hinkwabyo lebyi , na kuya emahlweni . 
Xiphemu xa nkoka xa ntirhisano , i ku khanseriwa ka xikweleti xa Afrika . 
E-e , a ku vangi na minkanerisano ya ximfumo eka mhaka leyi exikarhi ka tindzawulo timbirhi . 
Vumbiwa bya xi-Afrika bya Mfumo . 
Wu tlhela wu va na akhawunti ya bangi yo twala . 
Naswona a hi vula leswaku hi tilulamiserile . 
Xana va wi tiva hilaha va nga hlelaka ? 
Marungula , switsundzuxo na vukorhokeri swi ta nyikiwa kwalomu ka tindhawu leti landzelaka : 
Komiti ya matirhelo yi nga langutiwa tanihi komiti nkulu ya Khomixini . 
Ku fikelela miako i swa nkoka , kambe a hi xiyimo xo enela eka nhluvukiso wa ikhonomi . 
Hi lava vuvekisi na ntalo lowu xiyenge lexi nga riki xa mfumo xi nga swi nyikaka . 
Loko a hi ri na nkarhi na xivandla , a hi ta boxa swin'wana swa swona hi mavito . 
Hi lava minkombiso na swikombiso eka nghenelo leri . 
Vuxokoxoko bya vutihlanganisi bya kumeka eka tsalwa leri . 
Ntsena eka ajensi yo lawula swakudya , xana swi ta endla yini ? 
Tikholichi ta FET ti le xivindzini xa endlelo leri . 
Tihakelo eAfrika Dzonga i ta le henhla leti rhekhodiweke emisaveni . 
Hi tiyimisele ku vona leswaku va ximanjhemanjhe , no hlamula na mutirhisani eka mabindzu . 
Nhlayo ya tisoso ta : 
Eka lembe ro sungula ra nongonoko hi tivekele 16 000 wa mitirho . 
Ndzi na ntshembho . 
Timhasipala na vatirhisani van'wana va maendlelo i va noka eka ku humelela ka nongonoko lowu . 
Swi tile eka hina hi tindlela to hambana . 
U tlakusa mhaka yin'wana ya nkoka swinene laha . 
Ndzi tsakela ku vika minhlangano leyi kondleteleke nkhuvo lowu . 
Mimfumo ya ACP yi tava na vutihlamuleri bya : 
Ku valangiwa no sirheleriwa ka marungula ya mfumo i vutihlamuleri bya vatirhi va nkarhi hinkwawo . 
Mhaka ya vutihlamuleri , ngopfu-ngopfu byo fambelana na timali , na yona ku vulavuriwile hi yona . 
A hi nge ringeti ku swi sirhelela no vula leswaku ku tikeriwa loku a ku kona . 
Nawu wu tirhana ntsena na timhaka tin'wana ta nkoka . 
Ku tumbuluka ka kahle ka vonaka eka ikhonomi ya hina . 
Vuxaka bya khale exikarhi ka matiko mambirhi sweswi byi le ku tirhisiweni ku vumba ku hlangana ka le kusuhi ka ikhonomi . 
Leswi muxanisiwa a hlanganaka na swona endzhaku ka vugevenga swi tala ku bakanyeriwa etlhelo . 
Leswi swi tirha eka mitlawa na vanhu , xikan'we na vanhu hi voxe . 
Ku tlhela kuva nkateko eka wena ku tlakusa swivilelo swa Tisenthara ta Makhotso ta sweswi . 
Eka timhangu tin'wana , mindzilekano a yi nga ri erivaleni . 
Lulamisa xitatimente xo katsakanya xa bangi eka mhaka ya tlilabu . 
Ku tlakusiwa ka vuvekisi byo tiyimela ; 
I matitwelo ya vaaki na ntshikelelo wa kona eka ndhuma ya minhlangano . 
Entiyisweni , hi le ku hlanganeni na ku cinca eka xiyenge xa swa timali eka xikalu lexi a xi nga languteriwangi . 
Hakunene hi swi vula hi ririmi ra wena . 
Va fanele ku tirhisa nkarhi wo talanyana eka vana va vona . 
Swikhenswo swo tala eka vatirhi hinkwavo na le ka ndzawulo ya mina . 
Tlhontlho wa vumbirhi wu fambelana na ku hluleka ka sweswi ka minkanerisano ya WTO eka Cancun . 
Wu vumbiwa hi tiikhonomi ta nkombo to humelela , 12 wa tiikhonomi leta ha tumbulukaka na Nhlangano wa Matiko ya Yuropa . 
Mhaka ya vumbirhi hi leswaku tiphurojeke tin'wana ta tirha eka malembe ximali . 
Nchumu wun'we lowu hi hlulekaka ku wu fikelela ku vile ku hlwela kwihi na kwihi ku famba ku yiwa eka tlhelo ro karhi . 
Swikolo hinkwaswo kuva na mati yo tenga na mbhasiso ; 
Ha swi tiva leswaku ka ha ri na vana van'wana lava nghenaka eswikolweni leswi miako yi nga hlakala . 
Ku hava timfanelo leti pfumalaka vutihlamuleri . 
Swa soriwa leswaku madzolonga ya tlhele ya tirhisiwa ku ololoxa nkwetlembetano . 
Ntsika na Nkwama swi fanele ku katsiwa eka Ejensi . 
Eka feme yin'wana na yin'wana eAfrika Dzonga yi fanele kuva na komiti ya rihanyo na vuhlayiseki . 
Nkhaviso wa sisitimi na nhluvukiso wu ta hetisiwa hi Mudyaxihi . 
Hi taya emahlweni ku nyika nseketelo eka leswi na tiphurojeke tin'wana ta vutshuri eka xiyenge xa ICT . 
Sweswi i nkarhi wo vekela vuleteri lebyi kuva byi endla swo karhi . 
Xivangelo xa ntsako . 
Xisungula , yimani ndzi khensa un'wana na un'wana wa n'wina kuba na hina namuntlha . 
Kutani , kuna ku hambana ka ku tihlanganisa na mabindzu ya muganga . 
Ndzimana yi nga langutisa eka timhaka leti landzelaka : 
Vamanana na vatatana ndza mi khensa kuva mi ndzi yingiserile ; ndzi mi navelela eka minjhekanjhekisano ya n'wina . 
Ndzi tsakile hi swipimimelo hinkwaswo swa vusirheleri . 
U boheka kuta na swona : 
Tanihi leswi ndzi swi vuleke eku sunguleni , hambi kuri mavandla ya tipolotiki ya ta hlangana na xiphiqo lexi . 
Ndzi tsakela ku kuma mavonelo ya wena hi leswi . 
Yi fanele ku endla swiringanyeto hi sweswo . 
Wa swi tiva leswaku hi sungulu ku tlhela hi pfula tikholichi ta vuongori . 
Tsevu wa malembe laya hundzeke hi teke xiboho xa matimu ku tumbuluxa Afrika Dzonga Wuntshwa . 
Leswi hi leswi vanhu va hina va swi lavaka nova swi va fanela . 
Swirho sa vateki va mahungu swa rhambiwa ku vika hi ntlangu lowu hi ndlela leyi landzelaka : 
Papalata ku tlangisiwa ka switrhisiwa xidzi . 
Hi tlhela hi pfumela leswaku mitlhontlho ya ha ri kona . 
Ntirhisano exikarhi ka mfumo na vumaki bya mathekisi byi tlhele byi tiyisisiwa . 
Eka malembe ya 1980s ku vile na nkitsikitsi wa ikhonomi ya misava . 
Xitsongwatsongwana xi kumekile eAfrika , Asia , na Yuropa Vupeladyambu . 
A swi bohi laha ku hlamusela swin'wana swa leswi . 
Kuva ku nga landzeleriwi swilaveko swa sisitimi swi nga endla dokodela a suriwa . 
U vulavula hi kuva swi tele ngopfu . 
Lawa i matirhelo yo biha . 
Ku na vumbhoni bya leswaku vugevenga byin'wana byo biha byi sukela eka ku tirhisa swipyopyi hi ndlela yo biha . 
Vulehi bya tiphurojele leri hi lebyi landzelaka : 
Minkanerisano leyi yi languta eka xilaveko xa ntirhisano exikarhi ka mfumo na xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Hi laha swi faneleke i swa nkoka eka vurhangeri bya xifundzankulu ku tiva migingiriko ya vona . 
Hlamusela nkoka wa swilo hinkwaswo leswi faneleke ku katsiwa eka xiviko lexi nga ta humesiwa . 
Ndza vilela hi vuhlayiseki bya n'wana wa wena . 
Maphorisa ya kume leswaku nhlayo leyikulu ya vadyohi endhawin leyi i vantshwa . 
Leswi tumbulukeke swa nkoka eka mhak aya mpfuneto wa xikweleti hi nkarhi wa tinhlengeletano eWashington . 
Xikongomelo nkulu xa vika i ku : 
Exikarhi ka swiphiqo leswi xi lavaka ku swi ololoxa hi leswi landzelaka : 
Timali a ti lahlekangi eka bindzu . 
Va kuma leswi ku nga si hela tsevu wa tin'hweti ta makumu ka lembe ximali leri rhangeke . 
Vutshuri na vutumbuluxi swi ta hi swoxe . 
Ndzi va navelela swa kahle nakambe no kombisa ku khensa ka mina . 
Endlelo ro fikelela mpfuneto wa timali hi leri landzelaka : 
Hi tava hi kanelana hi mintwanano na Insia na China . 
Vonelo ra mina a ri endliwangi mayelana na timhaka leti : 
Eka hinkwaswo leswi nga humelelaka , va fanele ku rhurha va ya tirha eka matiko man'wana . 
Hi navelela vanhu va le Middle East swa kahle eka ku lwela ku rhula . 
Entiyisweni ka ha ri na swiphiqo leswi humelelaka hi muxaka wa nsusumeto . 
Hi ya kwihi ku suka laha ? 
Xiviko lexi xi tlhela xi vumba xiphemu xa Xiviko xa Madzolongo ya le Mindyangwini xa sweswi ePalamente . 
Ku hava magoza laya tekiweke . 
Swi tlhela swi lava ku vumba rhijisitara eka vatirhi hinkwavo va mati etikweni . 
Ku cinciwa na lunghisiwa ka ajenda eka xiyenge . 
Langutisa eka layini 12 ya tsalwa . 
Swiyenge swa masagwati hi leswi landzelaka : 
Mabindzu ya le xikarhi eka xiyenge lexi nga riki xa mfumo ; 
Bangi ya le Xikarhi na yona yi na vutihlamuleri byo kambela tibangi . 
Xifundzankulu xi hlanganile na ku kula ka ikhonomi ko nonoka hi ku famba ka nkarhi . 
Vuhlayiseki na nhluvukiso wa vana va hina swa ha tshama swi ri swo rhanga eka mfumo lowu . 
Ndzi tlhele ndzi langutisa swinene eka ntalo wa mfumo wa muganga . 
Tirhani hi mitlawa leyitsongo . 
Ntungu wa HIV na AIDS ka ha ri nchumu wo vilerisa etikweni leri . 
Xiviko xi languteriwa ku hela vhiki leri . 
Ndzi tsakile ku vika leswaku ntirho wa hina wo sungula wu le ku tswaleni mihandzu . 
Swikoxo ehenhla ka Mfumo ; 
Hakunene hi na makungu yo cinca vutomi bya vona . 
Ku tlhela kuva na khomixini leyi tshamisekeke hambi leswi swa ha faneleke ku simekiwa . 
Hakunene a va swi endleli ku kuma mali . 
Pholisi ya REACH yi pasisiwile hi EU ku sukela hi ti 1st Khotavuxiki . 
Sweswo a hi diplomasi . 
Eka swin'wana , Nawumbisi wu tlula leswi lavekaka kuya hi Endlelo . 
Kutani leswi i mavekelo lamakulu . 
Humesa xitifikheti . 
Ntirho wu fanele kuva wu fanerile eka malembe ya vadyondzisi . 
Swiyenge swi hi ririmi ro fana . 
Hakunene kuna mitlhontlho eka nhluvukiso wa tindzimi ta xintu leti nga ta nkoka . 
Eka ndhawu leyi ku vulavuriwaka hi yona , ku kula ka swifamba wu kwalomu ka 5% hi lembe . 
Kutani a hi le ku lavaneni na ndhuma ya xipolotiki . 
Leswi swi le ku fambelaneni na xivono xo fana na iKapa elihlumayo . 
A swi languterieile leswaku Nawumbisi wu ta pasisiwa ku nga si hela 2004 . 
A swi na mhaka , mhaka leyi yi ta tshama yi ri eka ajenda . 
Nxaxamelo wa mikarhi ya swikolo wu fanele ku kunguhatiwa ku endlela xihlawulekisi xa leswi . 
Hi fanele ku vona leswaku ku hlanganisiwa exikarhi ka miako na vanhu swa antswisiwa . 
Ku simekiwa ka Nawu wo Pfuneta swa Vusirheleri ya Matikomambe . 
Minkanerisano yiya emahlweni eZimbabwe . 
Wa vabya . 
Ku tlakusiwa ka vusirheleri bya ximunhu ku le tshakwini ra migingiriko hinkwayo ya PCRD . 
Ku kuma swo tala tihlanganisi na : 
Ku languteriwile lesaku switirhisiwa swo ringanela swa vuswikoti swi tava kona . 
Mayelana na leswi , hi vona leswaku mabindzu ya matiko matiko mambirhi ya nga engeteriwa hi ku olova . 
Xosungula , kuna nchumu wa vutshurhi lowu namarhetiweke na ku hangalasiwa ka switirhisiwa leswi nga kona . 
Lemuka leswaku nxaxamelo lowu a wu helelangi . 
Ku komisa , Endlelo ra vilela hi leswi landzelaka : 
Hlamusela hi ku komisa hikwalaho ka yini xitatimente lexi xi nga tirhi . 
Entiyisweni hi endlile ntirho . 
Kuva wili yi ta tieha u fanele ku vona leswaku : 
Ematshan'wini , hi vona ku tlakuka ka lava nga na mamiliyoni xikan'we-kan'we . 
Leswi swi katsa kwalomu ka leswi landzelaka : 
Nyika mpfuneto eka ku simekiwa ka mpfuneto wa swa tindlu . 
Ku pfuniwa hi leswi humeleleke eka xikombelo xa wena . 
I nkarhi kuva Free State yi tlhela yi tikambela . 
Magoza laya faneleke ya SARS ku sungula ku tirhisa ntwanano lowu hetisiweke hi swiyenge . 
Hi mi navelela ku humelela hinkwerhu ka n'wina . 
Ku vumba ntalo i endlelo : 
Hinkwaswo leswi humeleleke swi nghenisa xiavi eka ntirho wa ku vumba rixaka . 
Xana xi na nkoka wihi ? 
Vaaki i xivumbiwa xa ximunhu na mfuwo . 
Xiyenge lexi nga riki xa mfumo na xona xi tllhela xi hlangana na mitlhontlho yo fana . 
Vanhu va va vulavula hi swin'wana leswi va nga si swi vonaka naswona ku hava loyi a nga swi vona . 
Xiyenge lexin'wana a xi si kuma mali . 
Naswona vandla rin'wana na rin'wana ri ta tiva leswaku ri ta hleriwa no kamberiwa hi sweswo . 
Siku ra Nhlengeletano : 
Ku fika sweswi , swivilelo leswi landzelaka swi tekeriwe enhlokweni : 
A hi nge saleli endzhaku loko leswi swi humelela . 
Kambe hikwalaho ka nkayivelo wa madokodela , leswi swi endle leswaku kuva na ntlimbano lowukulu . 
Vuxokoxoko byi ta kandziyisiwa eka vuteki bya mahungu eku sunguleni ka Mawuwana . 
Vumbiwa byi nga cinciwa ntsena hi ntwanano eka swiyenge hinkwaswo swa foramu . 
Xana SABC yi nga va xiphemu xa ntirho lowu ? 
Ndzi tsakile ku vula leswaku Afrika Dzonga yi rhangelerile eka Khodi hi kwalomu ka n'hweti . 
Swi tlhela swi koteka leswaku khoto yi nga lava kuva yi ku vutisa swivutiso . 
Kambela sisitimi ku vona leswaku ku hava ku pfuta ka moya kumbe mafurha . 
Vanhu va hleka endlwini . 
Goza leri tisenthara ti nga le ku tirhisiweni ti le ku kuleni swinene . 
Holobye u ta yisa xiviko eka Khabinete ku nga ri khale . 
Leswi hi swi faneleke ku swi endla : kwalaho hi fanele kuya vona Khomixini ya Nhlawulo ya Zimbabwe . 
Kambe ku cinca i phurojeke ya nkarhi wo leha , a hi swa matoya . 
Ku ringanyetiwa leswaku sweswi kuna 300000 wa vahlapfa va Irish eAfrika Dzonga . 
Hi fanele ku tirhana na swona , hi swi kuma no vuyeriwa eka swona . 
A hi na vutihlamuleri ntsena ku yisa emahlweni ku tshinya ka hina , eka mhangu leyi kuva na Vutihlamuleri . 
Mphakelo wa Miako ; 
Rhekhodo ya yena ya tivulavulela hi yoxe . 
Tanihi leswi ndzi swi vuleke eku sunguleni , hi fanele ku vuyeriwa hi matimba lamakulu . 
Ndzi tsakile ku mi amukela hinkwerhu laha Afrika Dzonga . 
Vuahluri byo tiyimela na byona byi tumbuluxiwile . 
I yini xikongomelo xa endlelo mukontiraka wa tlilasi ? 
Hi hava sweswo ; ku hava pholisi tanihi ku Duvulela ku Dlaya . 
Eka xiphemu lexi , Mfumo wu ta nyika endlelo ra minkanerisano ku rhangisiwa ka xiyimo xa le henhla . 
Hilaha swi faneleke , a va nge amukeli ku hlayisiwa ka xiyimo xa sweswi , lexi endla vusweti byi ya emahlweni . 
Kungu ra bindzu ri nga cinciwa hi ku famba ka nkarhi . 
Tindlela to endla xikambelo lexi xi kumeka eka matiko hinkwawo ti le ku lavisisiweni . 
Ku vulavula hi ku fikelela , xihlawulekisi xa minkandziyiso leyi hundzuluxiweke xi tava xiphemu xa kungu . 
Hi Khotavuxika , hi hlanganile eRoma ku hlamula eka nkitsikitsi wa swakudya . 
Eka van'wana , nkarhi i wa sweswi ku vulavula hi tshunxeko eka hinkwavo . 
Ncino eAfrika i xiphemu xa mhaka ya matshamelo hinkwayo . 
Mbuyelo wu katsa vulemukisi eka xilaveko xa ku vumba vumundzuku byo tiyiseleka . 
Xana leswi swi nghenise xiavi eka matitwelo lawa hi ya vonaka sweswi ? 
Hi tava na makungu ya kahle na switirhisiwa ku ya humelerisa . 
Sweswi hi fikelele nkarhi wa nkoka , wo tumbuluxa khadi ya mikutlunyo eka vumaki lebyi . 
Nakambe , ndzi lava ku tlangerisa Ndzawulo ya Mfumo wa Miganga na Tindlu . 
Exivindzini xa vuxaka bya vona kuna nkoka wa ntirho wa qgweta ra vatirhi . 
I ku tshembha ka hina leswaku phurojeke leyi yi va na vuswikoti lebyikulu eka levhele ya rixaka . 
Muxaka wo karhi wa rimbewu wa timfanelo ta vahlapfa wu ta tlhela wu kamberiwa . 
Hi fanele hi langutisa eka leswi hi nga na matimba eka swona no tirhana na swona . 
Ku tshembhiwa leswaku ntlawa lowu wu nga va wu khumbhekile eka milandzu yin'wana . 
Kutani swi tano , nxaxamelo wu ve wu kona . 
Ku tiyimisela ka swa timali eka Ejensi . 
Marungula ya mani na mani na yo karhi eka vumaki bya vupfhumba ya hangalasiwa . 
Hi lava ku hlanganisa ntirhisano wa ntiyiso , leswi nga faniki na ku nghenisa swin'wana . 
Nawu wa Vukorhokeri i xiphemu xa Vukorhokeri bya Vaaki , lowu tumbuluxiweke hi Vumbiwa . 
Ndzi ximakiwa xa ndzhaka leyi . 
Ndzi mi navelela swa kahle no humelela eka minkanerisano ya n'wina . 
Ku tlhela kuva na mitlhontlho ya kahle mayelana na timali ta swa timakete . 
Ndzi mi navelela ku titlonya eka nkarhi wa n'wina laha . 
Matsalwa yo kombisa vutitivisi na xiyimo xa n'wana , xikombiso : 
Bodo yintshwa yi thoriwile naswona yi ta hlangana emakumu ya Khotavuxika . 
Vaaki va khutaziwa ku nghenisa xiavi eka mafambiselo ya Palamente ya Xifundzankulu . 
Hi fanele ku vona leswaku swirho sweswo swi nga cincela eka vutomi bya kahle eka vaaki va hina . 
Ha swi tiva leswaku ku na vanhwanyana vo tala ku tlula vafana eswikolweni swa hina . 
Afrika Dzonga a yi ri eka mapheji ya le mahlweni emisaveni hinkwayo . 
Kutani kuna ku pfuxetiwa ka mapatu ya hina , leswi tlheleke swi pfuna ku tumbuluxa mitirho . 
Rito ra mina eka wena hi leswaku u fanele kuya emahlweni na minongonoko ya wena hinkwayo yo nyika matimba . 
Laha mphakelo wu nga wa nhundzu leyi faneleke ku susiwa , hi nkarhi wo susiwa . 
Vuahluri a byi fanelangi kuva na xivangelo xihi na xihi ku kanakana ku tinyimisela ka mfumo mayelana na leswi . 
Vuhlayiseki bya khasimende na ndzima ya xivilelo ku fika sweswi . 
Yimani ndzi ; eka mhaka yo tiyisisa nakambe langutisa eka timhaka ta njhekanjhekisano lowu . 
Ndzi hava ku tihlawulela kambe ku yisa vathori lava nga landzeleriki ekhoto , a vula . 
Kutani ndzi kombela un'wana na un'wana wa n'wina ku tinyiketela eka Ntshuxeko . 
Swa nkoka swi ta endliwa eka timhaka tihi na tihi ta ndzhavuko eka ndhawu na nhluvukiso . 
Timhaka leti nga ta langutisiwa ti nga katsa leti landzelaka : 
Swi tlhela swi lava ku tiyisisiwa eka ntalo wa mbalango na vulanguteri bya Hofisi ya Phuresidente . 
Mfumo wu tiyimiserile ku nyika nhlayiso wa rihanyo lowu bohaka tanihi mfanelo wa masungulo . 
Leswi nga katsiwiki eka nawu lowu hi leswi : 
Hlamusela mathema laya landzelaka : 
Xiphemu xa ku akiwa hi vuntshwa ka sisitimi ra nhlayiso swi khumbha vukorhokeri bya vana . 
Yimani ndzi hlamusela endlelo . 
Kuna ku fikelela ka mati yo tenga na nhlayiso wa rihanyo na switirhisiwa swa ntolovelo . 
Ndza swi tiva leswaku a wu ri socha nkarhi wolowo . 
Ha swi tiva hilaha hi nga sivelaka ku tluleriwa hi HIV . 
Ku tlakuka ka minxavo swi nga nghenisa xiavi eka ku hunguteka ka tihakelo . 
Ringanyeta tindlela TIMBIRHI leti u nga ololoxaka xiphiqo hi xihatla . 
Ku tlakuka ka nxavo wa mavele ngopfu-ngopfu , swi khumbha swisiwana na lava nga le khombyeni . 
Loko swi ri tano , xana R84 wa mabiliyoni laya kayivelaka ya suka kwihi ? 
E-e , ku hava vangwa eka mpfuneto wa timali . 
Hi kombela leswaku u hi twela . 
Bindzu hi roxe eka makete : 
Xiyimo xi ta lulamisiwa na endlelo ri ta vuyisiwa endleleni . 
Hambiswiritano , ku tava na ku cinca eka vukhavisi . 
Ntwanano a hi wo endla xivilelo . 
Xiyimo xa tipolotiki ta matiko mambirhi , ikhonomi na vuxaka bya mabindzu exikarhi ka Afrika Dzonga na Austria ; 
Mavandla ya tipolotiki eka nkwetlembetano ya na ku twanana kun'wana eka leswi landzelaka : 
Endlelo ro hetelela i mphakelo wa kahle wa vukorhokeri eka muganga . 
Eka Afrika , thekinoloji ya marungula na vuhlanganisi a hi ntsena sayense . 
Loko u ri hava mpfumelelo wa mfanelo yo phasa tihlampfi , u fanele ku yisa leswi landzelaka : 
MaAfrika Dzonga ya langutele ku vhaka ka n'wina eAfrika Dzonga . 
Hi xitalo , nhlamulo yi ri , e-e . 
Database yi ta tisa ntshikelelo wa kahle eka mikarhi yo rindzela . 
Xiboho xo hetelela xi languteriwe hi 2011 . 
Kuna tidyondzo to tala leti nga dyondziwaka ku suka eka ntokoto wa tikhansele leti . 
Nseketelo wa vuleteri eka dyondzo yo lwisana na vukungundzwana yi nyikiwile . 
UN General Assembly na yona yi pasisile xiboho lexi . 
Tindhawu ta migingiriko ya Tikhomixini ti katsa leswi landzelaka : 
Ku tlhela kuri na xilaveko xa vatirhi lava nga na vuswikoti . 
Vuleteri ku suka eka mudyondzisi byi ta laveka eka swiyenge hinkwaswo swa ntirho . 
Xiboho xo hetelela xa leswaku kuta tirha ndlela yihi a xi si tekiwa . 
Rhavi rin'we a ri nge ololoxi xiphiwo hi roxe . 
Matlhelo mambirhi ya hlulekile ku fikelela nkarhi lowu a wu vekiwile eka ku hangalasa mavuthu . 
Tolo , hi langutile eka timhaka tin'wana ta xiyimo xa le henhla . 
Leswi swi ta pfula ndlela eka leswi longoloxiweke ku fikelela tikhona hinkwato ta tiko . 
Sweswi , i swifumi leswi vuyeriwaka . 
Mbuyelo lowu i vonelo ra leswaku ndzima ku fika sweswi yi vile yo nokoka . 
Ndzi mi navelela swa kahle eka minkanerisano ya n'wina eka masiku manharhu laya taka . 
Sayense na thekinoloji i swilo swa nkoka eka masungulo lawa . 
Sweswi hi lulamile ku nghenisa leswi : 
Xana hi nga tshembhela eka n'wina ? 
Ndzi tila laha ku kombela leswaku hi pfunana ku lwisana na leswi . 
Mavonelo yo tala yo twala ya endliwile eka timhaka yo hambana . 
Mitirho ya xirho ya tava hi ndlela leyi landzelaka : 
Nongonoko wu kongoma eka : 
Sweswi tlhontlho i wo hunguta ndzhaka eka ntlangu lowu . 
Ntshamo wa Khoto ya Vumbiwa wu tava eJoni . 
Ina , vulavisisi byi humelerile . 
Twisisa nkoka wo fikelela swiboho swa tinhlengeletano . 
Yimani ndzi tiyisisa , hi ta tsema xi nga si mila . 
CPSI i masungula ya Holobye Holobye wa Mitirho ya Mfumo na Mafambiselo . 
I yini khomphyuta ? 
Vaholobye va kombela kuva swivutiso swi tshama tano . 
Xiyimo xa hina xa vugevenga xi le henhla nova xi nga pfumeleleki . 
Mfumo wu ta landzelela xiboho xa khoto . 
Hinkwaswo leswi swi kombisa ku tiyimisela ka Mfumo mayelana na timhaka ta masocha ya khale . 
Tirhisa marungula lawa eka girafu ku hlamula swivutiso leswi landzelaka : 
Xo hetelela , hi lava ku tinyiketela ku pimanyeta switirhisiwa swo tala eka miako ya ikhonomi . 
Swi le rivaleni , kuya hi maphorisa , a va hlaseriwa hi swivangelo swa ikhonomi . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku khensa vatirhi hinkwavo va Ndzawulo eka ntirho lowu va wu endleke . 
Kasi vuyimeri byebyo i bya swiyenge swin'wana eka vaaki . 
Kuva va humelela , va lava nseketelo lowu heleleke wa khinkhi eka miganga hinkwayo . 
Hi fanele kuva na rimba ra swa nawu ro bvumbeka no tshembhaka emigangeni . 
Khansele ya Mathekisi i foramu leyi tiviwaka ku lulamisa swivilelo swa vumaki . 
Vadyondzi va fanele ku hlamula swivutiso SWIMBIRHI . 
Xipanu xo fambisa nhluvukiso na minongonoko ya ntirho ya netiweke . 
Ku fikelela ka hina ko olova eka timakete i mhaka yo hlawuleka eka sub-Saharan Afrika . 
Hikuva yi ri nghozini , yi fanele ku sirheleriwa no tiyisisiwa . 
Ku kongoma ka hina i ku vona leswaku hi antswisa mphakelo wa vukorhokeri . 
Makhomelo ya kahle ya thyaka . 
Hi tlhele hi vona ku hunguteka swinene eka minxavo na sayizi ya xikweleti xa vaaki . 
Hinkwato timhaka leti i ta xihatla ! 
Kambe vonelo ra wena ra amukeleke , naswona hi pfumelelana swinene na leswi u swi vulaka . 
Ku amukeriwa no rhijisitariwa ka vavabyi . 
Ku humelela yini hi mpfumaleko wa mitirho ? 
Hlamula hi ku hambana . 
Hluleka ku endla xikombelo xo rhijisitara eka swikongomelo swa levhi ; 
Ntlangu wu ta khomiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Hambiswiritano , kuna swivangelo swa nkoka leswi bohaka xilaveko xa ku pfuxetiwa . 
Xipanu xi le kusuhi no hetisa ntirho hi N'wendzamhala 2006 . 
Langutisa vundzeni lebyi mitirho ya hlelelo yi nga ta humelela ha kona . 
Tisisitimi na tindlela to simekiwa ka milawu : 
Hlamusela mathema laya landzelaka : 
Tiva magoza yo simekiwa ka xiboho . 
Hi lava ku amukela leswaku hi na xiphiqo xo kuma no hlayisa vuswikoti byo kayivela . 
Ku fikela sweswi hi fanele ku pfuxeta white paper eka mitirho yo hlayisa ku rhula . 
Lowu i nkarhi wa matiko ya misava wa thekinoloji na marungula . 
Ku hlamarisiwa a swi nge amukeriwi . 
Ku tava mani mundzuku ? 
Ikhonomi yi le ka xiyimo xo biha . 
Exikarhi ka swikongomelo leswi hi nga le ku swi landzeleleni i : 
Hi na vutihlamuleri byo vona leswaku va tiphina no vuyeriwa ku suka eka timfanelo leti . 
Vuxokoxoko lebyi nga ta nyikiwa loko leswi swi nga endleki hi swivangelo swihi na swihi . 
Vaaki va ta swi kota ku fikelela vukorhokeri byo tala bya mfumo na bya NGO . 
Khansele ya Vusirheleri yiya emahlweni yi hlanganisa ntirho wa Khomixini eka ntirho wa yona . 
Xirhambo xa mina xo alana na ku xanisiwa ka vamanana na vana a hi xintshwa . 
Ndzi mi navelela swa kahle eka swa vumundzuku . 
Leswi swi kahle , kambe ntirho wo tala wa ha laveka ku tiyiseleka eka leswi . 
Swipimelo swin'wana leswi a hi swipimelo leswi faneleke leswi endliweke kahle ku sirhelela tikhoto . 
Eka swikombiso swin'wana tisisitimi ta mafambiselo ya matirhelo swa ha ta simekiwa . 
Kwalaho i swa nkoka eka swikongomelo swo hlayisa ku rhula swa matiko ya tinxaka ku vonale leswaku : 
Eka tindlela hinkwato , hi vekele masungulo yo humelela . 
Yin'wana ya mitlhontlho leyikulu leyi hi langutaneke na yona , ya fana na ya n'wina . 
Ku pfuxetiwa koya emahlweni ka hilaha hi nga kurisaka ku antswa vuxaka exikarhi ka UN na AU . 
Vo tala eka Xifundzankulu va amukerile kungu leri kahle . 
Malulamiselo hinkwawo ya fanele ku endliwa kuya hi swipimelo swa Vumbiwa na milawu leyi faneleke . 
Wolowo i tlhontlho lowu hi hlanganaka na wona sweswi . 
Mitirho ya mfumo na vukorhokeri . 
Ku hava ku cinca VAT loku ringanyetiweke . 
Hi nkarhi lowu , swa ha pfulekile . 
Vavanuna vo tala va dlayiwile . 
Swa fanela leswaku nhlengeletano ya muxaka lowu yi fanele ku khomeriwa eAfrika Dzonga . 
Nawumbisi wu tshamisa sweswo eka ntirho lowu tekiweke eka nhlawulo . 
Hi taya emahlweni na ntirho wa wina wo lwisana na vusweti na mpfumaleko wa nhluvukiso . 
Kutani , ku ringanyetiwa leswaku xiyimo xa ntwanano xi susiwa . 
Tisisitimi leti ti le ka swiyimo swo hambana ku simekiwa . 
Endla vukorhokeri bya mfumo byi fikeleleka eka lava vuyeriwaka ku suka eka byona ; 
Tanihi ntolovelo , kuna tindlela to tala ku langutiwa . 
Hambiswiritano , ntiyiso hi leswaku mitlawatlawa ya mpfumaleko wa nhluvuko ya ha ri kona . 
Vanhu va hina va koxa ku tlula leswi . 
I nhlayo yitsongo yi nga kotaka ku hakela vukorhokeri lebyi nyikiwa hi tikhamphani ta vusirheleri leti nga riki ta mfumo . 
Ku tlhela kuva vumbhoni bya ku tiyimisela ka mfumo lowu eka vanhu va xifundzankulu lexi . 
Ku kula ka ikhonomi i xiyimo lexi bohaka ku tiyisiseka eka ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
Ntsena kuva hi ku pfuna u tiva laha u nga kumaka marungula . 
I manana loyi a tlhelaka a va mudyondzisi wo sungula wa n'wana . 
Hambiswiritano , ntirho wa matiko laya ha hluvukaka wu sungule ku vonaka . 
Mafambiselo ya nkwetlembetano , ku sirheleriwa na xitshunxo etikweninkulu ra Afrika ; 
Mbhurisano hi Holobye Plassnik eka nhluvuko eka Nhlangano wa Matiko ya Yuropa na xifundzantsongo ; 
Ku ringanyetiwa leswaku kwalomu ka R99 wa mamiliyoni ya ta laveka ku hunguta xiyimo . 
Ndzi lava ku hlamuseriwa hi xiyimo leswi xi nga xiswona namuntlha na kuya emahlweni . 
Tithendara hinkwato ti fanele ku kandziyisiwa eka inthanete ; 
Hi fanele ku vona leswaki tindlela leti nga ona to nghenisa xiavi xo twala na ku tirhela erivaleni ko vonaka eka ku teka swiboho . 
Swiviko swa leswi eka vateki va mahungu hi Nhlangula 1997 . 
Xivangelo xa rifu xa lavambirhi a xi kumiwangi . 
Namuntlha i Siku ra Afrika naswona ri fanerile leswaku hi langutisa matimu ya hina . 
Sweswi hi le ku tlangeleni khumentlhanu wa malembe ya xidemokirasi etikweni ra hina . 
A swi bohi ku boxa kumbe ku tiva matiko kumbe swifundzantsongo swa nkwetlembetano . 
Nongonoko lowu wu ta vumba xiphemu xa nhlayo leyi vekiweke yo fikela mphakelo wa tindlu ematikoxikaya . 
Ntalo wa ximunhu wu nga voniwa tanihi nkoka wa xitoko xa muganga . 
Ku ringananisa ku fanele ku ololoxiwa ku nga si hela tin'hweti tinharhu . 
A ku vangi na timhangu ku fikela sweswi . 
Xiphemu xihi kumbe xihi xa n'hweti xi tekiwa tanihi n'hweti leyi heleleke . 
Mhaka i kuva ku cinca ku endliwa hi ku engetela . 
Tiyisisa ntirho wa xitsundzuxo xa dyondzo . 
Leswi hi le tlhelo swi yimela ku tiyimisela eka Nhluvuko wa Mabindzu tanihi leswi hlamuseriweke eka Tsalwa ra Timfanelo . 
Swirho swa phanele leswi i : 
Endlelo ra mafumelo ya matiko ya misava ri cincile ku hlamula eka mitlhontlho leyi . 
Nhluvuko wo dyondza ku tsala no hlaya wu tlula vutivi hya ririmi na hilaha ri tirhaka ha kona . 
Xana hi sungula kwihi ? 
Unesco yi suka eka ntokoto wa tinyimpi timbirhi ta misava . 
Ha khensa eka ku tshembheka ka n'wina eka ntirho wa n'wina . 
Kasi swi twisisiwa switsongo . 
Vuvekisi lebyi eka ntalo wa vumunhu wu taya fika kule eku cinceni ka tiko ra hina . 
Hi enerisekile leswaku phurojeke leyi yi hetelele yi humelerile hi ku hetiseka . 
A ri mutshamaxitulu wa rhavi ra muganga ra Vandla . 
Mitlhontlho yin'wana i yo karhi eAfrika Dzonga . 
Swikongomelo leswi faneleke ku fikeleriwa swi koxometiwile eka swinawana . 
Swi katsa xihlawulekisi xo hlamula eka ku onhiwa loku vangiweke hi ndhambhi ya lembe leri hundzeke . 
Mitirho ya Mfumo yi fanele kuva na vutihlamuleri no tolovela eka ku cinca hinkwako loku humelelaka . 
Nkarhi wa theme ya hofisi ku katsa ku paluxiwa ka swirho swa bodo . 
Ntirho wa hina wa matiko ya misava i wa nkoka . 
Ku tlhela kuva na mbalango wo koma eka Kungu ra Vuhlayiseki bya Matikoxikaya . 
Nyenyankulu ku fika Khotavuxika ku ta yisiwa hi Mhawuri . 
Xana u lava ku tirhisana na hina ? 
Ku tlakuka ka minxavo ka sweswi kuna switandzhaku swo tika eka swisiwana . 
Hi nga va hi naverile kumbe hi ri na xikongomelo xo va valala na United States . 
Nsirhelelo emapurasini hi ku angarhela wu fanele ku engeteriwa . 
Ku hlela swi fanele ku humelela nkarhi na nkarhi . 
Vukorhokeri bya nhlayiso wa phurayimari byi tiyisisiwile . 
Mpfuneto wutsongo wa timali wa nyikiwa kuva leswi swi humelela . 
Vula vito ra muyimbeleri emasunguleni ya nhlamulo ya wena . 
Ku nghenelela loku ku humelela ehansi ka nhlokomhaka ya Vantshwa eka Endlelo ra Sayense . 
Loko vanhu va nyikiwa minthwaso yo karhi , swi nga va na ntshikelelo wo biha . 
Ha pfumela no amukela ntirho wa kahle lowu endliweke hi ti-NGO eka xiyenge xo pfuneta lava pfumalaka . 
Xaxameta ntirho lowu endliweke eka ndzawulo kuya hi xikongomelo xa wona . 
Hi tiphinile hi swona . 
Joe u tsakile leswaku nhlayo ya tikhasimende yi tlakukile . 
Kapa Vupeladyambu yi tshame kahle kuva na minkateko eka swivandla . 
Sweswi yi le kusuhi na mune wa mamiliyoni . 
Ina , vanhu van'wana lava taka emahlweni i vatirhela mfumo . 
Swikombiso swa hilaha leswi swi faneleke ku endliwa ha kona swa kumeka eka Swiletelo swa Hlelelo . 
Tanihi mfumo , a hi nge swi koti leswi . 
Ndzi tshembhela eka n'wina hinkwerhu ku ndzi pfuna ku hlayisa ntshembho wolowo . 
Ku nghenelela hi Mfumo wa le Xikarhi ku ta langutisi eka swikongomelo leswi landzelaka : 
Ngopfu-ngopfu , ku hava vumbhoni byo ringanyeta leswaku minhlaselo ya mapurasi ya susumeta hi tipolotiki . 
Nghozi leyi vangaka rifu ra munhu un'we kumbe vo tala . 
Naswona i vamani vaxanisiwa va vugevenga ? 
Ndzi twile njhekanjhekisano wolowo . 
Hi fanele ku vumba eka ndzhaka wa hina wo fuma no tirha swinene ku tlherisela xiyimo endzhaku . 
Mpfuneto wa Timali wa Makhombo wa Mhasipala ku humesiwa ka timali hi xikatla ku hlamula eka makhombo . 
Kambe sisitimi yeleyo a yi twanani na sisitimi yin'wana ya Sisitimi ya Vululami bya Vugevenga . 
Leswi a swi kahle eka vumaki . 
I mani muyimeri eka ku hambanisa ? 
Hakunene Afrika i xivindzi xa ku hluvuka . 
Hi Ndzati lembe leri , varhangeri va matiko va ta langutisa hi vuntshwa ntlahnu wa malembe ya MDGs kuya emahlweni . 
Civil Technology yi lava ku tlakusa timfanelo ta ximunhu , vaaki na vululami bya mbango . 
Lowu i ntirho lowu yaka emahlweni . 
Xana swi ta tirha njhani sweswo ? 
Leswi landzelaka i swa nkoka : 
Khomixini yi ta langutisa xikombelo xexo loko ku kombisiwa xivangelo xo twala . 
Lexi i xivangelo lexi hi nga na xona exikarhi ka xitoko xa xibedlhele xa kahle etikweni leri . 
I vangwa leri leri hi faneleke ku ri hlula . 
Hi hina vo chipa naswona hi ta mi nyika vukorhokeri bya kahle bya rihanyo . 
Ku nghenisiwa ka xikimi xa ntirhisano lowu rhijisitariweke . 
Ku akiwa ku languteriwe ku hela hi Nyenyenyana 2012 . 
Ndzi khensa ntirho wa matimba lowu mi wu endleke kuva nkhuvo lowu wu humelela . 
Kutani , eka timhaka tipolotiki , hinkwerhu ha ringana . 
Ndzawulo ya pfumela leswaku a yi si fikelela nhlayo ya ndzingano wa swa mitirho . 
Tumbuluxa kungu ra matirhelo ku fikelela swilaveko swa xiviko lexi yisiweke . 
A hi ri na komiti ya nkarhinyana leyi tumbuluxeke khomixini . 
Ndza mi khensa hinkwerhu eka ku nghenelela ka n'wina no tiyimisela eka bindzu leri ku fika sweswi . 
Munhu un'we ku suka eka ntlawa u ta komberiwa ku nyika xiviko . 
A swi lavi ku pfuniwa na switsongo . 
Mitirho yi la ku lahlekeni eka ikhonomi yin'wana na yin'wana emisaveni hinkwayo . 
U arile ku vulavula na mani na mani . 
Ndzi na nxaxamelo wo leha laha , kambe ndzi ta teka swivulavuri swinharhu . 
Hinkwerhu ma rhambiwa . 
Sweswo swi vula leswaku hi lava mutswari un'wana na un'wana ku vona swikombiso swo sungula swa ku tirhisa swidzidziharisi hi ndlela ya vusopfa . 
Mutshamaxitulu , hikwalaho ka nkoka wa leswi , ndzi vuyelerisa hungu eka Palamente . 
Endlelo leri ri ta leteriwa hi swinawana na swiyimo swa M&E . 
Xosungula , hi byihi vutihlamuleri nkulu bya mimfumo eka swifundzantsongo ? 
Leyi i mhaka yo vilerisa , tanihi leswi yi tshikilelaka hi ndlela yo biha eka mabindzu ya Afrika Dzonga . 
Tiva swivangelo leswi khumbhaka ndhawu laha ku nghenisiwaka khomphyuta rosungula . 
Phuresidente u hi komberile ku fikelela nhlayo yo kula ya 6% . 
Sweswo swi fanele ku endliwa endzeni ka mimfumo ya rixaka kuva yi ta tirhna eka xiyimo xa xifundzantsongo . 
Hi tlhela hi rhamba miganga ku vulavula hi swona ku herisa ku miyela . 
A hi languteni xikombiso xin'wana . 
Ndzawulo ya Timali yi enerisekile ku endla switiviso swimbirhi leswi landzelaka mayelana na leswi . 
Nsirhelelo wa swakudya i mhaka leyi tumbeleke hakunene eka vanhu vo tala laha tikweni . 
Ku nghenisa xiavi ka vona swa vonaka eka ku vuyisela ka mali ya xibalo lembe leri . 
Ndzi vona voko ra Xandla xa Holobye . 
Ndlela yo endla xivilelo yi nyikiwile mayelana na tindlela timbirhi to sungula . 
Hi nga swi endla leswi;naswona hi tava hi nyike swivangelo swo twala . 
Vuxaka bya sweswi exikarhi ka matiko mambirhi byi nga hlamuseriwa tanihi hi byo twala no va byi tiyile . 
Khoso yi kongomisiwe eka : 
Swisiwana swo hetelela swi hava rito ra vaaki . 
Ku khensa ka mina eka Dr Hemson eka ntirho wa yena , lowu nga taya emahlweni . 
Ndzi tsundzuka swin'wana ku suka loko ndza ha ri n'wana . 
Xikongomelo nkulu xa ku rhijisitara Van'watikontiraka i ku endla vumaki byo aka ku tiyiseleleka . 
IsiXhosa hi rin'wana ra tindzimi ta ximfumo ta Afrika Dzonga . 
Swin'we a hi vononi leswaku hi aka ku suka eka leswi fikeleriweke . 
Swin'wana swa swakudya swa miehleketo : 
Samiti i xiphemu xa nkoka xa makungu ya mfumo ku lwisana na vusweti no tumbuluxa mitirho . 
Vuswikoti bya ku kula ka mitlangu i byikulu . 
Kanela vonelo ra wena . 
Vona leswaku sisitimi ya xinawu ya vuthu na swilo hinkwaswo swi landzelela Vumbiwa . 
Ku engeteleka ka ndzhwalo wa mavabyi wu twiwa swinene hi mfumo . 
Ndzi lava ku mi navelela swa kahle , no mi khutaza ku tshama mi kongomile . 
Hlelelo ra ntshikelelo ra mbango endhawini ri ta endliwa endzhaku ka Nyenyankulu 2007 . 
Vutshila eka vutomi bya siku na siku . 
Vuhlayiseki bya le magondzweni byi tano . 
Mikarhi leyi ya ntirho i ntirho wa xivumbeko xa ntirho lowu endliweke . 
Xileriso xa Khoto : 
Xi na swihlawulekisi swa xona xi ri xoxe . 
Vona leswaku vapfuneti ematini va nga ku vona loko u ri endzeni ka mati . 
U ya ebichini ku ringana masiku matsongo . 
Ku hava eka swiphiqo leswi va swi boxeke swi nga ta ololoxiwa hi ndlela yo lan'wa . 
Leswi swi ta tirha tanihi rimba ra nkarhi lowu taka , loko u swi tsakela , eka swiboho swa hina swa timali . 
Vamanana na vatatana ndza mi amukela hinkwerhu . 
Hi ta tsakela ku amukela nseketelo wa kahle eka vaseketeri va hina hi timali . 
Vateki va mahungu va rhambiwa eka nkhuvo lowu . 
Magoza ya fanele ku tekiwa ku tlakusa vulemukisi no kondletela mikanerisano eka vuhlori . 
Hi lava ku fikelela vutshunguri bya vana kuva byo rhangisiwa . 
Khomixini yi ta lava ku sungula nkombo wa minongonoko ku endlela ku fikelela swikongomelo swa yona swa endlelo . 
Swiyimo hinkwaswo swa Hlelelo swi fanele ku hangalasiwa hi ku famba ka malembe . 
Leswi swi ta olovisa mafambiselo no antswisa vukahle bya sisitimi . 
Endlelo ra xidemokirasi i ro biha kuva ri nga katsi vaaki no tekela van'wana ehansi . 
Minongonoko leyi yi yisiwa eka Holobye wa Vululami na Nhluvukiso wa Vumbiwa ku pasisiwa . 
Kuva na vutihlamuleri hi nkarhi eka Palamente na Vulawuri Nkulu . 
Tanihi leswi hi swi tweke , u lovile a ri ntsongo . 
Mphakelo wo tala wa gezi . 
A hi nge khumbheki eku tirhiseni ka eneji ya nuclear ku khutaza minkwetlembetano . 
Swivangelo swo engeteleka ka ku duvuriwa ka maphorisa . 
Ntirho wu sungurile ku antswisa vuhlayiseki bya tindhawu teto . 
Timhaka ku kaneriwile hi tona swinene . 
Thiransekixini ya lembe : 
Leswi swi lulamile na swona swi fanele kuva exivindzini xa leswi hi swi endlaka . 
Naswona a fanele ku pfuneta ku yi aka NAMUNTLHA . 
Kuna mitirho yo tala na mikateko yo letela vuswikoti leswi nga le ku teni . 
Swi fanele ku tekela enhlokweni swilaveko swa nhluvuko , ikhonomi na vaaki swa tiko leri rhurhelaka . 
Laha hansi i vuxokoxoko bya matirhelo ya timali ehofisini ya Phuresidente tanihi leswi komberiweke : 
Ka ha ri na ntshembho eka mbuyelo wa kahle . 
Nandzu wu yisiwile ku herisiwa . 
Swileriso swa Xiyimo xa Vumbirhi ku ngava ku fika eka tsevu wa tin'hweti . 
Kutani a va nge tsakeli ku vekiwa eka kampa yo karhi . 
Swi hi ku hetisisa swilaveko leswi bohaka swa vanhu ntsena . 
Ndyangu wa mina wa tinyungubyisa hi mina . 
Ndzi tlhele ndzi tsaka eka malwandla laya vumbiweke ku suka hi nhlawulo . 
Ha swi tiva va endla tano , hikuva hi hanya na vona . 
Xitori xa yena i xitori xa vanhu va hina . 
U lemukisile leswaku kuna swikombiso swo hlokala ka tisisitimi ta nhlayiso wa rihanyo eAfrika . 
I ntiyiso leswaku switirhisiwa swa hina swa ntumbuluko swi le heleni . 
Hi ta seketela xiyenge xa vuphasi bya tihlampfi lexitsongo hi ku tiyisisa eka vamanana . 
Ndzi vutise hi leswi vhiki leri hundzeke . 
Timfanelo leti ta hlanganelana naswona ti fanele ku ringananisiwa . 
Mimfumo yo tala na matiko ya misava swi nyika ntshuxeko wa swa vukhongeri . 
Kambe ndzi tshembha mhaka yi hundzuluxiwile sweswi . 
Ku hava xivangelo xo karhi xova hi nga yi emahlweni ku humelerisa leswi . 
Matiko ya Afrika a ya fanele ku endla mabindzu na yan'wana hi xitalo . 
Va nyikiwa tsevu wa tin'hweti ku komba mbuyelo . 
Eku sunguleni , hinkwerhu hi le ka xiyimo xa endla tano . 
I nkarhi wo va hi nga ha tilehiseli timbilu . 
Ku lawuma swi fanele ku hakeleriwa hi Mfumo ntsena . 
Tindzawulo ti fanele ku vona leswaku leswi swa fikeleriwa hi vatirhi hinkwavo . 
Hakunene ha tinyubyisa hi vona . 
Swivutiso a swi ri erivaleni no kongoma ? 
Timhasipala a ti kayakaya hi ku tirhana na ntshikelelo wa makhombo . 
Nharhu xa ntlhanu wa vanhu lava nga tirheki va tshembha leswaku xiyimo xa ikhonomi xi nyanya ku tlula lembe leri nga hundza . 
Ku hetelela , ndzi nga tlhela nakambe ndzi khensisa hinkwavo lava fikelela laha hi nga kona . 
Hlamula ntsena xivutiso XIN'WE . 
Ku lulamisiwa ka mpfapfarhuto wa xiviko swi tekeriwa enhlokweni swinene . 
Leri i rimba ra endlelo , leri tumbuluxiweke hi xiyenge no rhangeriwa hi mfumo . 
MaIndiya eAfreika Dzonga va koxa leswaku va ndzi nyikele eka n'wina . 
Hi tiyimiserile ku vona leswaku hi vumba swivandla swa mitirho ya kahle na vutomi byo tiyiseleka . 
Vanhu hi voxe va fanele ku teka vutihlamuleri eka ku kunguhata vumundzuku bya vona . 
Nghenisa xiavi eka rixaka ro ringanana na ku kula ka ikhonomi yo tiyiseleka eDzongeni wa Afrika ; 
Tshama tifigara ku suka eka xivutiso ku seketela nhlamulo ya wena . 
Khansele yi hlanganisa vinyi va minkavelo vo hambana ku suka eka swiyenge swa vaaki na leswi nga ri swa ximfumo . 
Tanihi xiphemu xa pfhumba leri , timhaka leti landzelaka ti tiviwile : 
Eka mhaka yo hlanganela , endla tano eka vanghenisi va xiavi hinkwavo : 
Eka mhaka ya nkwetlembetano , va ta langutisa eka xifaniso lexikulu ku nga ri vuxokoxoko . 
Loko nawu wu nga ri na ntiyiso , kutani a hi nawu naswitsongo . 
Ku fikela sweswi , mali yo engetela leyi nyikiwaka tindzawulo i yitsongo . 
Swa twala eka swikoxo swa le ntirhweni . 
Khansele yi fanele ku boha swipimelo swa rheferense ya tikomiti . 
Xitori xa yena i xitori xa vanhu va hina . 
Vandla rintshwa ri tava : 
Ku landzelela ka swiyimo swa le henhla swa mbango . 
Ina , yi simekiwile hi 1992 . 
Ku lulamisiwa ku ta ringana na ku lulamisiwa loku endliweke hi Mitirho ya Mfumo . 
Nkarhi wa phurojeke wu tava 6 wa tin'hweti . 
Leswi swi twala swi olovile hi ku swi vula kunene ku tlula ku swi endla . 
Hi ta thela hi tsakela ku tsundzuxa vatswari ku lulamisela vana va vona ku tlhelela exikolweni . 
A hi nge pfumeleli mimbuyelo ya xidemokirasi kuva swi hundza vanhu va hina . 
Xileriso xexo xi nga vekiwa hi Khoto Nkulu ya Swivilelo . 
Nakambe hi lava nga le khombyeni lava tikombaka va khumbheka swinene . 
Hi tlhela hi lava timhaka ta mbango ku twisiseka ehansi . 
Ku lawula ku celeka ka misava swa koteka . 
Ku hava ikhonomi leyi nga fikelelaka ku kula ko koteka na nhluvuko loko yi langutane na ku tlakuka ka minxavo . 
Xiphemu xin'wana xa nkoka xa nawu wuntshwa i Komiti ya Vukorhokeri bya Nkoka . 
Yeleyo i ndlela ya Afrika Dzonga . 
Swiboho hinkwaswo leswi tekiweke hi Khansele swi tava kuya hi vhoti ya vo tala . 
Mbuyelo wa rheferendamu wu vile wo pfumelelana hi nhlayo ya le henhla . 
Xana swa fana kumbe swa hambana eka ? 
Hi ku kongoma , swi hi ku tirha swin'we ku antswisa ntalo wa mphakelo wa hina wa vukorhokeri . 
Engeteleka eka xibalo xo kongoma . 
Swi tano hakunene , hlamusela eka timhaka ta nkoka eka xiphiqo . 
U na vuswikoti byo tala , byo tala swinene ! 
I ntirho wo tsakisa hikwalaho ka muxaka wa tinhlayohlayo . 
Ndza tiyisisia leswaku hi lava ku ya emahlweni na mhaka leyi tanihi leswi hi swi kombiseke . 
Ku tirhisiwa ka eneji ya nuclear swi lava ku vumbiwa no hlayisiwa miako ya vulawuri yo twala . 
Khume ra malembe laya hundzeke , swi vile erivaleni eka leswi faneleke ku endliwa eka ikhonomi leyitsongo . 
Hi yihi miehleketo ya khahle ya vutomi bya kahle ? 
I xitimele xa ntiyiso . 
Tlhontlho lowu hi hlangana na wona hinkwerhu ka hina . 
Switirhisiwa mbisi swa hlayisiwa . 
Nseketelo wa swa timali na xithekiniki eka mabindzu swi ta endiwa swi va kona hi ku famba ka lembe . 
Yi tirha eka ndhawu exikarhi ka sisitimi ya swa timali na vufambisi bya nawu . 
Swivutiso leswi u nga vutisaka : 
Ku hungutiwa loku eka minhlayiso kuta hi nkarhi wo engetela vuvekisi eka ikhonomi . 
Yeleyo i mhaka leyi hi hlaseleke emahlweni ka hina . 
Ku ringeta swi ta endliwa eka tindhawu ta mati , gezi , mbhasiso na xihlawulekisi xa mafambiselo ya mbhasiso . 
Laha i nxaxamelo wa swilo leswi faneleke ku endliwa ku vumba ntalo wa vaaki . 
Swiyimo hinkwaswo swo Hlela swi fanele ku hleriwa . 
Eka lava hlulekeke , va na tindlela tin'wana to hambana leti nga kona . 
Swivutiso swo karhi swi ta nyikiwa eka mitlawa ya ntirho ku ta na tinhlamulo . 
I yini leswi endlaka munhu a va mu-Afrika i mhaka yo titwa u ri wa le Afrika . 
Kuva u nga ri xivangelo xa nkitsikitsi a hi nchumu wo endla u tshama hi mavoko . 
Ku ta tlhela ku langutiwa eka swivilelo leswi tirhanaka na xihlawulekisi xa vukorhokeri . 
Hi fanele ku amukela milawu ya masungulo ya ku mpfumaleko wa nseketelo wa xipolotiki . 
Fikelela swihlovo swa marungula eka tidyondzo to karhi ta vutivi . 
Hi ndlela leyi kereke yi nga nyika mojulu eka van'wana . 
Hi le ku vumbeni masungulo yo tiya . 
Swi ta tlhela swi tlakusa mfanelo wa vana eka vukorhokeri bya nhlayiso wa rihanyo wa masungulo . 
Swi vile erivaleni leswaku kuna swin'wana a swi tumbetaka . 
Swa ha ri sweswi a swi ri xiswona makumentlhanu wa malembe laya hundzeke ? 
Kutani ndzawulo yeleyo yi lulamerile ku hlamula xivutiso mayelana na leswi . 
Ndzawulo ya Timali yi tlhela yi va na vutihlamuleri byo hlanganisa eka ntirho wa tikonta ta le ndzeni . 
Ku Tlangelaka ka hina ka 10 wa Malembe ya Tshunxeko na Xidemokirasi eAfrika Dzonga ; 
Hi tindlo , vutomi bya vanhu va Madibeng byi cincile swinene ku antswa . 
Ku endla vulavisisi eka : 
A hi hluleki ku tlakusa vutihlamuleri bya hina . 
Vundzeni ba xisayense lebyi kumekaka emakumu ka kavanyisa . 
I yini ku hatlisisa ka xitirho ? 
Leswi swi ta landzeleriwa hi samiti ya ikhonomi eLubumbashi hi Dzivamisoko lembe leri . 
U hava leswi vuriwaka ku tsakela eka vuvekisi . 
Eka un'wana na un'wana wa n'wina ndzi ri , mi tirhe kahle . 
Ku hava eka leswi swi nga fikeleriwaka hi ku olova kumbe ku rhelela . 
Kuna minhlangano yo karhi leyi pfuneteka no nyika nseketelo eka lava yi lavaka . 
Marungula ya nga tirha tanihi masungulo eka ku vutisiwa swivutiso ko landzelela eka mutirhi . 
A va kona laha va fambe hi Musumbhunuku . 
Ku tirhisiwa ka tindhawu to avelana i masungulo . 
Mitlhontlho leyi langutaneke na Kapa yi lava ku lulamisiwa hi ku nyika mavonelo hi vinyi va swiavi hinkwavo . 
Ku tirhisiwa ka phatheni i vumbhoni entirhweni . 
Maphephahungu laya nga na vahlayi vo tala eka tindhawu ta tiko hinkwaro na le ka swifundzantongo . 
Xana u va byele yini naswona u vona xitshunxo eka leswi ? 
Mbiuyelo wa Dyondzo wu nga langutisiwa hi woxe . 
Hi nkarhi wolowo , a ha ri ntsongo . 
Ku tshembhela exikarhi ka ku kula , ku pfuxeta hi vuntshwa na nhluvukiso i mhaka ya nkoka eka White Paper . 
Hilaha tsalwa ri timfanelo ri fanele ku tekeriwa enhlokweni ? 
Kutani ndzi ehleketa leswaku hi xin'wana xa swilo leswi hi pfunaka hi swona . 
Yimani ndzi avelana swin'wana swa leswi : 
Leswi i matimba lawa hi nga akaka ku suka eka wona . 
Hi ndlela yo fana , munhu a nga vula leswaku hi na Tinxaka Timbirhi ta Vutihlanganisi . 
Kambe hi nga humelela ntsena eka mitlhontlho leyi loko hi tirha swin'we . 
Matlhelo hi mambirhi ya nyikerile swinene eka switirhisiwa swa ximunhu na swa timali ku pfuneta ntirho wa vona . 
ID a yi tirhisangi nkateko lowu ku endla xitatimente . 
Vutihlamuleri bya ku tsakela loku byi le ka Tinhloko ta Tindzawulo na Tinhloko ta Vuhlanganisi . 
Phurojeke i ya xihatla . 
Hlonipha swinene timfanelo ta vanhu to suka ehansi ka Milawu . 
Ku hlonipha timfanelo ta vavabyi van'wana na vaphakeri va rihanyo . 
Xiboho xo pfumelelana xi tekiwile ku engetela ku endliwa ka gezi ku suka eka eneji ya nuclear . 
Ku nghenelela ka mpfuno eka swidzidziharisi endhawini . 
Sweswi ndzi tsakela ku tlhelela eka nhlokomhaka ya vuahluri bya Khoto Nkulu ya Moseneke . 
Endla xilaveko xa hlelelo eka mhaka ya phurojeke ya muganga . 
Leri i vonelo leri ku nga ehleketiwangiki hi rona . 
I swa nkoka leswaku hi hlayisa nkoka wa vurhangeri lebyi . 
I khombo ra rixaka na xiyimo lexi hi nga ha tiyimiselangiku ku xi tiyisela . 
Kambe ntirho wo tala wa ha tele . 
Engeteleka ka ku nyika matimba ya ikhonomi eka vanhu hinkwavo va Kapa Vupeladyambu . 
Ndza tshembha leswaku u xikweleti naswona u fanele ku nyikiwa swikhenso leswi faneleke . 
Mayelana na eneji ya nuclear , Afrika Dzonga yi sayinile eka ku Hunguteka ka ku Engeteleka ka Mintwanano . 
A swi koteki hu hlula eka leswi a swi nga ri kahle hi vusiku byin'we . 
Kharikhulamu yi ya hi muxaka wa ntirho lowu CDWs yi khumbhekaka . 
Endla xikombelo thwii eka Ndzawulo ya Rihanyo . 
Cheke ya ha ri eposweni . 
A yi le xikarhi ka xirhendzevutana lexitsongo . 
Vurimi i xikombiso xo nyanya . 
Xexo i xiboho xa vona ku xi endla . 
Ximakiwa xo hetelela xi nga endliwa ekaya . 
Ku tumbuluxiwa ka eneji yo tiyiselekaswi nga va na ntshikelelo wa kahle eka vamanana . 
A ndzi ri muhlengeleti wa xibalo . 
Ku tlakusa ntirhisano exikarhi ka Swiyenge swa Mfumo ku endlela ku fikelela swikongomelo leswi . 
Eka hina , a hi nge koxi leswaku Afrika Dzonga yi l eku humeleleni eka leswi . 
Phurojeke leyi yi ta simekiwa hi ku tirhisana na Tihofisi ta Vaholobyenkulu . 
I yini xikongomelo xa xiviko xa tinkota xo tiyimela naswona xi kongomisiwe eka mani ? 
Pfuna hi mafambiselo ya marungula . 
Eka vurimi , ku tolovela i swa nkoka . 
Hi lulamisile vhidiyo ya isiXhosa ku vulavula hi tin'wana ta timhaka leti . 
Tikereke a ti ri emahlweni ku nyika dyondzo na rihanyo . 
Ku tirha swin'we hi nga endla swo tala ku vona leswaku milandzu ya timhaka ta masangu ta hungutiwa . 
Ku vona leswaku swikongomelo leswi swa vonaka eka xivandla xa ikhonomi ya xifundzankulu ; 
Swin'we hi nga yi endla yiva vumaki bya xiyimo xa le henhla . 
Ku nghenisiwa ka xiavi i swa nkoka eka ku kunguhata koya emahlweni ko humelela ku simekiwa ka endlelo . 
Nkoka lowu hi wu vekeke eka Dyondzo i wa nkoka . 
Swirho swa khomixini ya nkarhinyana ya sweswi i vatatana na vamanana lava nga na vutihlamuleri . 
Lowu i nkitsikitsi lowu hi faneleke ku tirhana na wona . 
Xana mi na mhaka leyi mi lavaka ku yi vula , manana ? 
Ku hungutiwa ka vugevenga lebyi ku vile hi ndlela leyi : 
Leswi tiseke ku humelela eka swiyenge swo sungula na swa vumbirhi swi fanele ku hlayisiwa . 
Leswi ka ha ri nxaxamelo wo kambela ku vona loko marungula hinkwawo laya faneleke ya nyikiweke . 
Swa fana na le ka nhlayo ya swikolo , switirhisiwa swa miganga na tindlu . 
U tlhela u va na ku fikelela eka netiweke wa vanhu lava nga na miehleketo yo tsakela . 
Hi ndlela leyi , hi ringeta ku fananisa exikarhi pholisi na matirhiselo ha woxe . 
Ndzi nga vula leswaku a hi nghozi kuva hi ri na tinhlayohlayo ta kahle . 
Muxaka wa akhawunti : 
Xo hetelela swi tkomba kuri na ntshembho wo karhi . 
Boha vholumu ya bokisi . 
Gingiriko lowu wu fanele kova wo pfula mahlo eka hinkwerhu ka hina . 
Marungula laya landzelaka ya kumeka eka vaaki eka inthanete : 
Timhaka leti ti ta kaneriwa kuya emahlweni laha hansi . 
Mfumo wa Afrika Dzonga wu hava pholisi eka Mbhasiso wa Masungulo wa Mahala . 
Hinkwerhu hi fanele ku tirhisana . 
A ndzi tiyisangi leswaku xiphiqo xi le ka miehleketo . 
Naswona xivutiso xexo i mhaka;ya bodo laha va faneleke ku teka xiboho . 
Ku tlakusa u nghenisa xiavi eka miganga ya laha kaya eka mafambiselo ya tindhawu leti sirheleriweke , laha swi faneleke . 
Leswi swi vile na ntshikelelo eka ku hlayela ka livhi leyi a yi va ringanerile . 
Ndzi tsakile leswaku u hetelele a khomiwile . 
Vulavisisi byo ya emahlweni na ku valanga . 
I ntiyiso lowu lowu tshameke emiehleketweni ya hina siku na siku . 
Hambiswiritano , kuna ku pimiwa ko karhi loku vekiweke hi Nawu eka ku fikelela marungula walawo . 
China yi humelerile tanihi : 
Loko kuri na munghana wo nwa na yena . 
Hlamusela nkoka wo hlayisa vuxaka bya xiphurofexini . 
Xileriso xa Levhele ya N'we xi nga va eka tin'hweti tinharhu . 
Leswi swi ringanyeta leswaku vavuyeriwa vo tala va kumeka eka tindhawu ta matikoxikaya . 
Ha ha ri na ntshembho leswaku UN i vandla ra nkoka eka swo tala eka mafumelo ya matiko . 
Vutomi byo tala , ku katsa na bya mina , byi le mavokweni ya vanyikeri hi ngati . 
Va fanele ku tlhela va vuyeriwa ku suka eka tshunxeko na xidemokirasi leswi va swi lweleke . 
Hinkwaswo a swi nge ringani hi nkoka . 
Makungu ya kon aku hangalasa leswi eka malembe manharhu laya taka . 
Swin'we , swi nga fananisiwa na vhilwa leri yaka emahlweni . 
Britain yi na nhlayo yo tala ya vadyuhari , hina nhlayo yo tala ya vantshwa . 
I swa nkoka ku lemuka no tiva leswaku hi fikelele ku vuyeriwa swinene ku sukela hi 1937 . 
Mfumo wu seketela xiringanyeto . 
Kungu ra Dyondzo hi xitalo . 
Tanihi mfumo hi ri : 
Hi yihi miehleketo ya hina ya yunivhesiti ya Afrika Dzonga ? 
Leswi swi fanele ku vona leswaku va va na vutihlamuleri eka swiendlo swa vona . 
Xana bindzu ri teka njhani xiboho xo tirhisaka kumbe yi nga tirhisi sisitimi yo olova ya xibalo ? 
Hi kanerile xiboho xa UN mayelana na Cuba . 
Minxavo ya mirhi yi cincile ku sukela loko ku nghenisiwe swinawana swa minxavo . 
Hambiswiritano , leswi a swi humelelangi . 
Hi swi vonile hilaha ICT yi cinceke misava . 
Mamiliyoni sweswi ya tiphina hi mimbuyelo ya gezi . 
Matsalwa ya ta hleriwa eka endlelo leri landzelaka : 
Ku vumba ntirhisano eka xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Va faneriwa hi vutomi byo tenga no humelela ku tirhisana na ntumbuluko . 
Leswi ku vile mhaka ya nkoka eka matimu ya Afrika Dzonga . 
SAPS yi hi tivisile leswaku vulavisisi a byi si hela . 
Machudeni ya vantima ku fika sweswi i va nhlayo ya le henhla . 
Hi nghenelerile kuya hi vuswikoti bya hina . 
I mani a ri na nandzu eka xiyimo lexi naswona hikwalaho ka yini ? 
Lembe leri , hi engetele nhlayo ya swikolo leswi ngenelelaka eka nongonoko lowu ku suka eka 10 kuya eka 50 . 
Leswi swi vangile swiphiqo leswikulu na ku vaviseka eka vanhu va tindhawu leti khumbekeke . 
Xifundzankulu xa hina a xi saleli endhzaku . 
Misava ya hi navela eka leswi hi swi fikeleleke ku fika sweswi . 
I norho lowu humelelaka . 
Hi tsakela kuva na vutivi bya ikhonomi . 
I mani a faneleke ku kamberiwa ? 
Nkoka wa muleteri wa vapfhumba eka vumaki bya vupfhumba a byi nge tekeriwi ehansi . 
Nkoka wu nga va ntsena eka : 
Naswona , xa nkoka ndza tshembha , i misavu . 
Hlamusela mitirho ya vumaki bya vumaketi bya Afrika Dzonga . 
Vhoti leyi ya mpimanyeto yi endliwa emakumu ka nguva ya mfumo wa sweswi . 
Ndzi ta tsakela ku nyika vuxokoxoko byo tala laha hansi ku basisa leswi nga na ku kanakanisa . 
Mayelana na leswi , ku cinciwa ka SADC ku herile . 
Ku tlula hinkwaswo , endlelo ro tihlanganmisa ri lava ku amukeriwa . 
Mfumo wa le xikarhi wu endlile hlelelo ro twala ra matirhelo ya timhasipala ta hina . 
Ku vumba ntirhisano wa matiko ya misava eka nhluvukiso . 
Ku hava xitatimente lexi nyikiwaka . 
Xichudeni xi ta fanela ku fikelela mimbuyelo hinkwayo ya dyondzo eka levhele leyi . 
Hlela xivumbeko xa ikhonomi ya Afrika Dzonga kuya hi miako ya rona . 
Swo nghenisa xiavi leswikulu swa Mfumo wa Afrika Dzonga ku tava : 
Vanhu va le xivindzini xa ku tumbuluka ka GEMS . 
Ku fikelela mitlhotlho leyi , ntirho wa mfumo wu le hansi ka lowa mabindzu . 
Kambe eka sweswi , xirho xi fanele kuya emahlweni na mbhulavulo wa yena . 
Ndzilo wu pfurile eKhoto Nkulu . 
Sweswi Afrika Dzonga i kaya ra ku rhula na vululami . 
Hi lahlekeriwe swinene hi nkarhi wa minkanerisano . 
Eku simekiweni ka masungulo , swa fanele ku langutisa laha hi sukaka kona . 
Tindhawu ta matikoxikaya hi tona ti nga le khombyeni ra mitlhontlho ya mafambiselo ya mbhasiso yo tsana ya nhlayiso wa rihanyo . 
A va nga ri muganga . 
Tanihi tikonkulu hi le ka swiyimo swo hambana swo cinca . 
Hambiswiritano , swipimelo swa karhi swo tirhiseka swa dyondzo na rihanyo swa tika ku swi kuma . 
Kasi mbuyelo wu vile wo tsakisa . 
Kambe ha swi tiva leswaku swisiwana swi lava ku pfuniwa ko tiyiseleka na xindzhuti . 
Vito ra khamphani , na nomboro ya rona yo rhijisitara ; 
Kuna tindlela to tala leti hi nga le ku siveni vangwa . 
Ririmi ra le kaya kumbe Ririmi Rosungula ro Engetela ri fanele ku tekeriwa enhlokweni laha . 
Va tlanga naswona a va endli swin'wana swo pfuna . 
Xikongomelo xo fana ku tava ku endzela eYuropa mavhiki laya taka . 
Sisitimi yo kambela vatirhi ri ve ri tshamisekile . 
Leswi swi ta pfumelela vanhu ematiko xikaya ku fikelela thekinoloji leyi ya manguva lawa . 
Leswin'wana i matimu . 
Eka nkarhi wa sweswi , vanhu va rikwerhu va tirhisa nxaxamelo wo sungula wa ti-ARV . 
Kumbexana , tanihi matiko yo tshembhela eka yan'wana , hi fanele ku vumba makete yo fana ya vutivi . 
Vavanuna vambirhi va dlayiwile endzilweni . 
Ku tshika ntirho swi ta sungula ku va tona hi siku leri bohiwaka hi Palamente . 
Xana ku vile na minkanerisano yihi kumbe yihi hi ku hlamula eka swirhimba sweswo ? 
Va tshembha leswaku vukhongeri byi fanerile eka tindhawu hinkwato ta vutomi bya vona . 
Landzelela xikombiso lexi na le ka timhangu tin'wana . 
Xihlawuhlawu xa rimbewu a xi ri xiyimo xa xihlawuhlawu eAfrika Dzonga . 
Ku suka eka Lekgotla , ndzi kota ku hundzisa leswi landzelaka : 
Hinkwavo va tirha swin'we tanihi ntlawa wa muganga . 
Xikongomelo i ku hatlisisa ku simekiwa ka tiphurojeke ta miako , ngopfu-ngopfu mati na mbhasiso . 
Eku vumbeni xiringanyeto , mfumo wu ta vona leswaku kuna ku landzelela ko helela ka tinhlengeletano ta matiko na milawu . 
Lowu i mbuyleo wa ntirhisano na vukondleteri eka matshalatshala exikarhi ka tiejensi to hlaya ta vulavisisi . 
Ku tirhiseka , tinhlayohlayo ti fanele ti kota ku vumbiwa hi ku fananisa . 
Ku nghenelela loku kuya emahlweni kuva xihlovo xa nkoka xa marungula na ku hlohlotela eka Mfumo lowu . 
Leswi , ku nga ri switsongo , i khokho ra vurhangeri . 
Hinkwerhu mi tiva tifigara sweswi : 
A hi tshama hi tihlanganisa na vona . 
Eka nkarhi wa sweswi vatirhi va taya emahlweni ku tirha eka swiyenge swa vona sweswi . 
Nakambe , mimfumo ya miganga yi fanele rhwexiwa vutihlamuleri . 
Lavisisa mitirho ua swiyenge swa timali na minkoka ya swona . 
Leswi swi nga ponisa vutomi . 
Ku cinca ka tikhoto na ku fikeleriwa ka vuahluri byin'we . 
Vuhaxi byo kayivela a byi humelelangi eka tindhawu hinkwato . 
Tihakelo ta xikambelo xa swa vutshunguri ti le ka akhawunti ya muthori . 
Kuna mavandla laya nga kona ku sirhelela tshunxeko wa mavonelo . 
Ku hava ku tihlanganisa loku humeleleke eka ntirho wa mhasipala na siku ro hetelela ra tiphurojeke . 
Kwalaho swilaveko swa eneji swa fana . 
Hungu ra mina eka vamanana van'wana i ku vulavula . 
Nhlayo ya matiko yi tumbuluxile tindlela ku tiyisisa vuswikoti bya vamanana ku tirhisa timfanelo ta vona . 
Xitifikheti xa tirha ku ringana ntlhanu wa malembe ku sukela siku ro hetisiwa ka khoso . 
Ku nghenelela ka ARC eka malembe mambirhi laya hundzeke ku katsa leswi landzelaka : 
Hi tlhele hi tiyimisela eka kuva kona ka sisitimi ro tirheka leri nga durheki ra ntirhisano wa vuahluri . 
Endlelo leri ri vuriwa kuva na nkoka wa xiyimo xa le henhla . 
Xikombiso xa rhekhodo ya ' logbook ' hi lexi landzelaka : 
A ndzi ri eku langutiseni ka xitshunxo xa misava ku lulamisa mitlhontlho hinkwayo leyi langutaneke na Zimbabwe . 
Ndzi vula leswi hi ntwela vuswiwana . 
Hi le ku akeni xidemokirasi xintshwa na mavadla yantshwa ya vutihlamuleri bya xidemokirasi . 
Hambiswiritano , ntirhisano wa hina a wu si tshama wu va wo olova . 
Vaaki hinkwavo va Afrika Dzonga va na mfanelo wo kuma marungula laya khumbhaka vutomi bya vona . 
Nhlengeletano a yi ngheneriwe hi : 
Wu hlanganisa leswi hi swi fikeleleke eka mhaka ya Tsalwa ra Timfanelo ra Tshunxeko . 
Khodi ya Poso Ya Laveka . 
Hina , tanihi xifundzantsongo , hi nga vuyeriwa swinene ku suka eka muganga Yuropa . 
Swi katsa timfanelo hi timbirhi ta ikhonomi na ximunhu . 
Vanhu va fanele ku vona mbuyelo eka ku cinca loku ringanyetiweke . 
Tanihi leswi tekeriweke enhlokweni eka Samiti , endlelo ra ku cinca ri lava ku ringeta ko hlanganela . 
Swikolo swo dyondzisa hi ririmi rin'we i xiphemu xo hlanganela xa leswi nyikiwaka . 
Ku hava vumbhoni bya vulavisisi byi endliweke . 
Ku humelela , hi fanele ku hambanisa ikhonomi ya hina . 
Endlelo ro hlanganisiwa ra ntirho ri ta hangalasiwa eka malembe manharhu laya landzelaka . 
Vanhu lava taleke hi ntsako hi ntirho wa mudyondzisi . 
Entiyisweni lexi i xiyimo lexi nga ha cincekiki . 
Swin'wana swa masungulo lamakulu leswi hi tiyimiseleke ki swi endla i : 
Bindzu ri nga , naswona ri , le ku nghiniseni xiavi xa nkoka tanihi munghana eka nhluvukiso . 
Rhekhodo ya hina eka UN i ya kahle swinene . 
Brecht a nga kalangi a kanetana na mhaka ya theatre tanihi xihlovo xa vunyanyuri . 
Hi ta humelela eka ndlela yo leha leyi hi yi fambaka kuya eka vutomi byo antswa bya vanhu va hina hinkwavo . 
Xitlhavana xo hetelela lexi ndzi lavaka ku xi boxa mixo lowu i xitlhavana xa minkoka . 
Ku kuma swo tala hi vukorhokeri eYzerfontein tihlanganisi na : 
Nkandziyiso wo sungula wo helela wa tsalwa wu ta kumeka hi Mawuwana . 
Hi na mpimo wa le henhla wo hatlisa ku herisa nhova emisaveni . 
Nhlengeletano dyondzo yi tava hi ndlela leyi landzelaka : 
Hi swihi swo nghenelela leswi nga ta vekiwa ku fikelela leswi ? 
Swi yile emahlweni . 
Eka nkarhi wo leha , ku tsakela ka miganga na vaxanisiwa va vugevenga a swi nga tekeriwi enhlokweni nkarhi hinkwawo . 
Nawu lowu wu nyka rimba ku : 
Ndzi ta tsakela ku tlhela ndzi vula leswaku hi pfule hofisi yo engetela . 
Kutani hi yihi mitlhontlho ya nkoka eka photifoliyo leyi ? 
Kuna swivangelo swo tala swa hikwalaho mfumo wa muganga wu faneleke ku rhangela ku vumba miganga yo hlayiseka . 
Yin'we ya mitlhontlho leyi langutaneke na vantshwa na lava thwaseke i mpfumaleko wa mitirho . 
Xana hilaha ku tumbeleke . 
Vanhu va hina a va langutelani switsongo naswona hi fanele ku va hi nga va poyili . 
Hi tsakile leswaku Ntalwa wu tava wu ringananile exikarhi ka matiko laya ha hluvukaka na laya hluvukeke . 
Maphorisa ya endle xikambelo eka switici swa maphorisa swo hambana etikweni . 
Xo hetelela , yimani ndzi teka nkarhi lowu ku mi navelala eka makaya ya n'wina mantshwa . 
Xaxameta tindlela leti u nga vaka na rito exikolweni . 
Swiyenge swa vahluri hi leswi landzelaka : 
Leti landzelaka i tindhawu leti faneleke ku sirheleriwa hi ku kombisiwa eka sathelayiti leyikulu : 
Ku cinciwa loku mpfapfarhutiweke hi loku landzelaka : 
Vurhangeri bya Mulawuri Nkulu i bya nkoka . 
Swin'wana swa leswi swi kaneriwile laha henhla . 
Swi nga endliwa - nakambe , Kapa Vupeladyambu yi nyika xikombiso xa kahle . 
Hakunene , ku tinyiketela loku ku le xivindzini xa sisitimi ya nkoka leyi rhangeriwaka hi mfumo . 
Yimani ndzi hundzulukela eka tlhontlho wo aka tindlo , nsirhelelo na ntshamiseko eka hinkwavo . 
Leswi swa ha ri rimba ra nkoka eka nkanerisano wa laha namuntlha . 
Swin'wana swo humelela swi katsa : 
I nchumu wa kahle lowu humelelaka eka SADC . 
Magoza ya le ku endliweni ku antswisa mbango wa ntirho hi woxe eka vatirhela mfumo . 
Tirhekhodo ta vatirhi ti katsa leswi landzelaka : 
Masungulo lawa hinkwawo ya vumbile swivandla swa mitirho yintshwa eka vanhu va hina . 
Ndzi vula leswi lavekaka kuya hi ku tholeka . 
Kuna swo tala leswi hi nga swi dyondzaka hi philathropy ku suka eUS . 
Swirho swinharhu swa tindhawu ta matikoxikaya i va : 
Wu ndzi byele leswaku ndzi fanele ku lwela ku tirhela vanhu va rikwerhu . 
Mikitsikitsi eLebanon yiya emahlweni yi kula . 
Swivangelo swa nkwetlembetano : 
Nhlangano wun'wana na wun'wana wu fanele kuva na leswi landzelaka : 
Sweswi hi lava ku fikelela vuswikoti bya le henhla bya tiko ra hina . 
Swi kombisa leswaku mpimo wa le henhla wa ntungu wu nga engeteleka . 
Xana a ku fanele ku nga vangi na rheferendamu ke . 
Komiti yi hoyozele SARS eka ntirho wa kahle lowu yi wu endleke mayelana na leswi . 
Nghenelela eka nkanelo wa nkoka na vutumbuluxi eka xiviko . 
Rhekhoda marungula eka ntirho lowu endliweke eka fayili . 
Nkarhi wo yimisiwa ka vona hi lowu landzelaka : 
A hi si fika kwalaho ka mhaka ya Myanmar . 
Nkarhi wun'wana van'wana va vona va tava eka tlhelo rin'we ku nyika vukorhokeri byo hambana . 
Ti nga tirhisiwa ntsena eka ku birika ka xihatla . 
Ntshikelelo wa ku cinca ka maxelo na ntlimbano eka ku tolovela ka ntalo wa Afrika . 
Kutani leswi swa vikiwa eka khomixinara kuva marungula ya yena ntsena . 
I tikhamphani titsongo ta vavasati ti nga endlaka leswi . 
Hi nseketelo wa wena , mfumo wu ta tirhana na vugevenga . 
Leswi swi vekiwe hi xitalo laha hansi . 
Tiejensi ti ta khutaziwa ku vona leswaku kuna vulawuri byo tirheka bya kahle endzilekanini . 
Minongonoko ya nhlayiso wa rihanyo wa mbheleko wu fanele ku endliwa ku tirhela swilaveko swa vavanuna . 
Hi nkarhi lowu swi humesiweke hi wona , minkanerisano a yi sungurile na mfumo wa khela . 
Naswona ndzi tshembha leswaku va nga swi amukela , swi nga ri na mhaka leswaku va hetelela njhani . 
Yimani ndzi hlamusela switsongo mitlhontlho leyi . 
Yin'we ya mimbuyelo ya phurojeke leyi ku tava ku hlamula hi xihatla eka swirhambo swa miganga . 
Kwalaho , endlelo ra vuhlayiseki bya swakudya ri suka eka swiyenge swimbirhi leswi faneleke ku landzeleriwa . 
Hi ta tlhela hi vuyela eHaiti loko xiyimo xi pfumela kuva a endla tano . 
Nkarhi hinkwawo a hi tshembha leswaku swikhirhi leswi a swi nga twali . 
Kambe sweswi kuna ku hunguteka loku hi nga ta vulavulaka hi kona ? 
Nhlengeletano yi lemuke leswaku vantshwa hi vona va nga na nhlayo ya le henhla ya vusweti na lava nga tirheki . 
A hi vanghana va wena . 
Hi nga tshembhela eka vun'we bya rixaka . 
E-e , ku vile varhumiwa rosungula . 
I vuvekisi lebyi nga ta tswala mihangu . 
Exikarhi ka Afrika Dzonga na Botswana ku hava xiphiqo . 
Nawu lowu wu sungula ku amukeriwa swinene . 
Eka swiyenge swin'wana , minkanerisano yi langutile eka ku fanela ka Nhlangano . 
Kungu leri ri le ku tirhisiweni ehansi ka vulanguteri bya Komiti ya Tinkota . 
Ku tirha swin'we , hi le ku hluleni nyimpi . 
Ku tinyiketela no tiyimisela eka ntirho wa yena na swiyimo swa ntirho wa yena i swa xiyimo xa le henhla . 
Ntokoto eka xiyenge xa mfumo na Xiyenge xa Vuthori swi ta va swo engetela eka nkateko . 
Leswi saleke eka ku tirhisa mali eka swa ximunhu eka mpimanyeto a swi si cinca . 
A hi Mfumo ntsena , kambe na xiyenge lexi nga riki xa mfumo xi ta vuyeriwa swinene ku suka eka sisitimi yintshwa . 
Xiviko xa N'watinkota-Jenerali xi hundziseriwa eka Komiti ya Tiakhawunti ta Mfumo ku langutisiwa : 
I xifundzankulu xo saseka swinene . 
Eka xiyenge lexi hi ta langutisa eka mitirho ya algebra leyi landzelaka . 
Ku kambela ku vile mhaka yo tsana eka nongonoko . 
Va kombisile mavonelo ya vona eka leswi naswona a va ha kanetana na swiringanyeto leswi . 
Khoma mhaka ya nhlokomhaka hi xichavo . 
Swi ta eka switsongonyana : 
Leswi swi fanele kuva swin'wana leswi hi lavaka ku swi endla . 
Nkulu Xipikara , leswi hi swona leswi ndzawulo ya mina yi tsakelaka ku swi fikelela . 
Swirnganyeto swin'wana i : 
A va endli ntirho wa vona wa le kaya naswona wa swi vona leswaku hikwalaho ka yini . 
A hi nge tshami hi mavoko kutani hi vula tanihi vanhu lexi a hi xiphiqo xa hina . 
Ku fikelela xikongomelo xa xona , i swa nkoka leswaku Ndzawulo ya Vusirheleri yi fambisiwa hi ndlela ya kahle . 
Ha khensa eka vatirhisani va hina eka nseketelo wa vona eka endlelo leri ra vulavisisi : 
Xilaveko na mphakelo swi na nsusumeto wo kongoma eka minxavo ya swimakiwa swa vurimi . 
Ntirho wa swona wu vile wa nkoka na wo seketela . 
Hi rhambha matiko yan'wana ku hi joyina . 
Xilaveko xa vukorhokeri xi tlakukile hi xivangelo xa endlelo leri hangalasiweke . 
Timhangu to hlamarisa ku sukela nkarhi wolowo swi tise tinhlamulo eka swivutiso leswi . 
Mhaka ya nxaxamelo wa vavuyeriwa ya ha ta langutisiwa hi mhasipala . 
Ku chavelela kuya eka vandyangu , vatirhi kulorhi na vanghana vo tala . 
Mbuyelo wa ntirho hinkwawo wu kombisa leswaku : 
Hi fanele ku endla yini kuva hi ringana ? 
Eka 10 wa malembe hi dyondze leswi tirhaka na leswi nga tirheki . 
Leswi swi ta vumba xiphemu xa endlelo ro anama ra Ntirho wa Mfumo wo Ndlandlamuka . 
Ku hambana ka mfuwo wa vanhu va rikwerhu i mhaka leyikulu ya rixaka . 
Phepha leri landzelaka ri hundziseriwa eka Komiti ya Tiakhawunti ta Mfumo ku langutisiwa : 
Hi ndlela yeleyo , leswi landzelaka swa tirha : 
Minkoka yeleyoyi nga ha kumiwa eka Vumbiwa byintshwa na Timfanelo ta Tsalwa ra Masungulo ya Timfanelo . 
Xo biha , leswi a swi kumeki ntsena eka lava pfumalaka vatsongo . 
Ku humelela yini hi ku khoba ka vaxisati ? 
Vachaviseki , ha mi amukela hi malwandla . 
Nkunguhato wa ndyangu a hi mhaka ntsena ya ku engeteleka ka vanhu na tindhawu . 
Hambiswiritano , tanihi leswi ndzi va hlamuseleke , ku fika hi nkarhi swa va vuyerisa . 
Yi hehliwa hi ku voyamela eka tlhelo ra tipolotiki . 
Swivangelo swa hinkwaswo leswi ku nga va ntsena ku katsakanyiwa laha namuntlha . 
Ku engeteleka eka minxavo ya swivangelo swo nghenisa xiavi . 
Nhlayo ya muehleketiriwa va khomiwile . 
Swin'we , mimfumo , xiyenge lexi nga riki xa mfumo na miganga ya vaaki swi nga hlula mitlhontlho leyi . 
Hi fanele ku tumbuluxa mitirho ya hinkwavo lava nga tirhaka . 
Ndzawulo ya mina yi taya emahlweni ku valanga ku simekiwa na ntshikelelo wa ku hangalasiwa ka nongonoko wa miako . 
Ku fikela sweswi i ntlawa wa phephahungu wu ri woxe ku endla tano . 
Leswi swi endla ku hlayisiwa ka 1000MW . 
Ku tlula 20 wa mamiliyoni ya vanhu va nghenelerile eka vhoti leyi hundzeke . 
Tindhawu tin'wana to langutisisa eka Palamente ti katsa : 
Xana swi tisile ku hambana ? 
May u tirha eka xiyenge lexi nga riki na xa mfumo hi swimbirhi . 
Swin'we na maphorisa hi yile emahlweni hi lavana na vanhu . 
Ndzi tshembha leswaku tinhlayo leti ti ta langutisa eka masocha na mindyangu ya vona . 
Hakunene hi pfumelelana na vonelo leri . 
Mbuyelo wa Tindhawu ta Dyondzo ha yin'we . 
U fanele ku pfumela u ri hava nseketelo wa miako . 
Kungu leri i tsalwa leri nga kona . 
Leswi landzelaka swi fanele ku katsiwa eka photifoliyo ya vadyondzisi : 
Ku vile na nkarhi loko vanhu va ehleketa leswaku misava a ku ri nkwetlembetano exikarhi ka mitlawa . 
Hi tiyimiserile eka ku hlayisiwa ka sisitimi ya mabindzu ya misava kuya hi milawu . 
Lavisisa mhangu yo onhiwa ka timfanelo ta ximunhu mayelana na madzolonga na ku xanisiwa . 
I muxaka wa njhani wa ntirho ? 
Ku vona leswaku ku hava ku onhiwa ka ntwanano wo yimisa ku nyimpi . 
I yini Ntwanano wa Xikweleti ? 
Mayelana na mhaka ya Khomixinara Selebi , xiyimo xa mfumo a xi si cinca . 
Ku hlayisa swi hundzuka swa nkoka . 
Koroni yi fanele ku tshoveriwa hi nkarhi lowu faneleke . 
Mhaka a yi fanele ku hangalasiwa . 
Swo fana , manghenelo lawa ya ta vona leswaku hi suka eka nkitsikitsi wa ikhonomi ya matiko ya misava . 
Madzanadzana va khomiwile . 
Tanihi leswi ndzi vuleke , mati ya hi minkoka . 
A hi mani na mnai a nga na leswi , naswona a hi fanelangi ku hambukisa vanhu . 
Timhaka leti ta nkoka ti kumeka exivindzini xa vuxaka bya rimbewu . 
Leswi swi vula , eka xiphemu , ku langutisa swinene eka ku ndlandlamuxa eka ku fikelela ka dyondzo ya masungulo na ya vumbirhi . 
Hi lemuka leswaku xivangelo nkulu i ku endla thekinoloji yi va yo bindzula . 
Xiviko xa Khomixini xi ta tivisiwa naswona xi fanele ku hela hi Mawuwana . 
Kombisa vuswikoti byo vulavula eka ntshungu . 
Ndza hlamala loko u ta vula swin'wana hi Komiti yo Hlanganela ku Kambela na Masimekelo . 
Hi taya emahlweni ku phakela mati ya mahala eka vanhu va hina . 
Mahungu lamanene a hi mahungu;mahungu yo biha i mahungu lamanene eka vateki va mahungu . 
Fikelela no rhekhoda marungula kuya hi xikongomelo xa ntirho . 
A hi vekeni marito eka swiendlo . 
Kuna tindhawu letikulu ta xilaveko swinene emugangeni wa rikwerhu . 
Xiboho xi fanele ku nghenisiwa eka rhijisitara yo pfuxeta . 
Entiyisweni hi lava ku vona leswaku leswi hi swi simekaka swi landzelela maendlelo yo tiyiseleka ya mbango . 
A hi le ka vulawuri byo tshovela swakudya hi hexe . 
Ku fikela sweswi , hi le ku ximekeni ka tiphurojeke leti landzelaka ehansi ka SADC : 
Hambiswiritano , matshalatshala hinkwawo lawa a ya nge humeleli . 
Ku tumbuluxiwa ka Khomixini ya Swivilelo yo Tiyimela i goza egondzweni . 
Ku vile na ku yimisiwa naswona a ndzi nge langutisi leswi hu vuenti . 
Ku hundzuluxiwa ka Nhlayiso wa Vadyuhari eAfrika Dzonga . 
Hakunene hi tlakusile ntalo wa hina eka mphakelo , ku tisa ku hambana . 
Kuna swikombiso swa ndzima na ntshembho . 
Vuxokoxoko bya mali leyi ngheneke eka malembe manharhu laya hundzeke byi fanele ku nyikiwa . 
Nkanelo wa Ntlawa wa xiyenge xa Vaaki wu katsile ntirho lowu endliweke eka tindhawu leti landzeleka : 
Va tlhela va hi pfuna ku avelana moya wa Khapu ya Misava ku hundza eka timbala ta mitlangu . 
Vanhu va ntima a va swi si tiva sweswi . 
Ntirho nkulu va muahluri i ku boha milandzu eka khoto ya nawu . 
Timfanelo ta vavumbi ti tirha ku ringana 50 wa malembe ku suka emakumu ka lembe ku fika eku feni. 
Swiviko swa mafambiselo ya mikwetlembetano ya ku tsakela na Rimba ra ku Paluxa swa Timali swi humesiwile . 
Andlala masungulo ya ku kula na ku tumbuluxiwa ka mitirho ; 
Vatirhi lava va ta tekeriwa enhlokweni hi ndlela yo fana na lava nga asima . 
Ndzi khensa manana loyi a tshameke entshungwini laha madyambu lawa . 
Dyondzo yo lavisisa yi hetisiwile no kamberiwa eka makete . 
Samiti leyi yi ta pfula ndela kuya eka ku cinca ka ntiyiso eka Vumaki bya Ntleketlo . 
Kuna timhangu tin'wana to tala leti nga ngheniki emahungwini . 
Mitshaho mimbirhi leyi landzelaka yi tekiwile ku suka eka Goza rin'wana na rin'wana ra Ndlela . 
Ndzi tsakile ku tivisa vumbiwa bya NAC . 
Nhlamuselo ya gingiriko wa hlelelo ri fanele ku rhekodiwa . 
Switiviso swo xavisa nhundzu swi ta katsa leswi landzelaka : 
Muyimelwa ku langhiwa u ta boha goza ra ku hetisiwa ka phurojeke . 
Kutani , u na matimba . 
A hi nge tshami hi endla swilo hi ndlela yo fana kutani hi langutela mimbuyelo yo fana . 
Lexi rhangisiwaka emahlweni eka mfumo i sirheleriwa ku nkarhi wo dyondzisa no dyondza . 
Afrika Dzonga yi lulamile ! 
Swirho swo Vaxhaviseki swa Palamente na Vasinetara 
Xiyenge lexi nga riki xa mfumo na muganga hinkwawo wa Gauteng swi fanele ku ve xiphemu . 
Ku vulavula i xiphemu xa nkoka eka ku hluvuka ka vadyondzi eka vumunhu , mfumo na vuyena . 
A ku ri hava ku landzelelana eku yiseni vaofisiri ku tirha kusuhi na muganga . 
Vulavisisi byo tala bya ICD byi endliwile . 
Exikarhi ka timhaka leti nga ta kaneriwa kuna : 
Ku langutisiwa loku ku katsa , exikarhi ka swin'wana , leswi landzelaka : 
U swi kotile ku hlanganisa swiyenge hinkwaswo ku kanela . 
Loko sweswo swi endliwile ku simekiwa ka landzelaka . 
Hi mhaka ya leswaku i wansati , kumbe i muntima ? 
Leswi swi nga katsa ku cincana ka vatirhi . 
Kwalaho , ku tirhisiwa ka movha a swi l enawini . 
Ku langutisiwa ko karhi ku fanele ku endliwa eka ku nyika mpfuneta wa swa timali na nseketelo wa nhluvukiso wa mabindzu eka vamanana . 
Kuna ku nghenelela kun'wana loku langutisiwaka . 
Ku nga tekeriwi ehansi masungula yo hambana laya simekiweke , vusirheleli bya mfumo a byi si ringana . 
Hi endlile magoza lamakulu eku tiseni ntshamiseko eka vumaki bya sisitimi ya dyondzo yin'we . 
Leswi swi vangiwa hikuva ndlela yo fikelela swikongomelo swa hina yi xungetiwa hi nkitsikitsi . 
Nawumbisi wu tava ku humelela lokukulu . 
Mfumo a wu nge swi koti ku tirhana na vugevenga hi woxe . 
Nakambe hi hoyozela Khansele yintshwa . 
Ku tava na ntirhisano lowukulu na nseketelo exikarhi ka tiejensi to hambana . 
Hambileswi ku veke na nhlawulo . 
Mbuyelo i ntsengo wa nhlayo wa switulu leswi vandla ha rin'we ri ringaneleke . 
Swi le rivaleni kuri leswi swi vile na ntshikelelo eka hilaha ku dirohwiwaka mpfumaleko wa ndzingano . 
Mayelana na leswi , timhaka eka ajenda ya BNC ti katsa exikarhi ka swin'wana : 
Yo sungula yi hi malawulelo ya timali na vutihlamuleri . 
Naswona swi kumeka eka nawu . 
Kwalaho a swi nga ta endliwa swi kumeka eku sunguleni . 
Ndzi langutele ku hlangana na n'wina eka nhlengeletano leyi . 
Nkitsikitsi lowu wa timali wu vile na ikhonomi ya nkoka na tihakelo ta ximunhu . 
Xandla xa Holobye xi ta nyika marungula hi xitalo eka leswi . 
Leswi i nkateko eka xiyenge xa rihanyo eku hungutiweni ka vusweti . 
Ku seketela vutomi xikan'we na mahumeleriselo . 
Ntirho wo sungula wu na xivumbeko xa phurojeke naswona wu hetisiwa eka nguva rosungula . 
Kwalaho , xilaveko xa nsirhelelo wa swakudya wu teke xiyimo xo hambana . 
Nxaxamelo wa marito lowu nga tolovelekangiki wu fanele ku hlamuseriwa . 
Vonelo ra le xikarhi i ro va hna tanihi vamanana hi ta hlamula njhani eka mitlhontlho leyi . 
Komiti yo Kanela ya Mafumelo yo Hlanganela eka Rimba ra Nhlengeletano eka ku Cinca ka Maxelo ri tumbuluxiwile hi 1990 . 
Minkongomo nkulu ya simphoziyamu hi leyi landzelaka : 
Ku tsala hi khotso ku suka ehandle , i ntirho wo tika . 
Swi na matimba yo hlanganisa vanhu hi ndlela leyi leswitsongo swi endlaka . 
Vulawuri byi langutisa leswi kuri a swi nge cinci . 
Kwalaho swimakiwa swa vurimi i endlelo ro hambana . 
Nakambe , ku nga va na endlelo ra vugevenga . 
HOLOBYE WA TINDLU : 
Risimu ra 10 ri tlangiwa rosungula . 
Tanihi leswi ndzi swi boxeke , vuhlayiseki bya rixaka byi fanele ku kombisa swiphiqo leswi ma-Afrika Dzonga ya hlanganaka na swona . 
Eka swin'wana , xiboho xi susumetiwe hi ku tsakela eka ku : 
Leswi swi tlhela swi kombisiwa eka ku engeteleka ka mali leyi nghenaka ya Vupfhumba eka Bodo . 
Tanihi un'wana a tshameke a swi vula : 
Nhlayo ya rifu ku suka eka malariya ku vile ku hunguteka swinene eka ntlhanu wa malembe laya hundzeke . 
Senthara yi fambelana na ku tiyimisela ka mimfumo ku tisa vukorhokeri kusuhi na vanhu . 
Ndzawulo a yi yangi emahlweni ka Komiti ya Tiakhawunti ta Mfumo . 
Kutani ha pfumela leswaku maphorisa ya ri yoxe a ya nge hluli eka ku lwisana na vugevenga . 
Hi nga tlhela hi koxa leswaku hi tirhe kahle eka ikhonomi . 
Ku phorisa xiyenge ku le ku simekiweni . 
Timhaka tin'wana nghenisa phurojeke leti nga ta hleriwa ti katsa : 
Kungu ro olova ra bindzu leri nga na rheferense eka timhaka leti landzelaka : 
Ndza tinyungubyisa ku vula leswaku hi fikelerile eka leswi hinkwaswo , ku tlula nhlayo leyi a hi tivekele yona . 
Xana kuna swin'wana hi nga swi dyondzaka eka hinkwerhu laha Afrika Dzonga ? 
Ha swi tiva leswaku hi nga tshembhela eka wena tanihi vatirhisani eka rendzo leri . 
Leswi hi leswi OECD a swi vikeke . 
Swi le ka mpfapfarhuto wa kungu ra endlelo ku endlela leswaku ndzi nga nyiki vuxokoxoko . 
Leti i timhaka to tika , naswona a ndzi ringanyeti leswaku kuna tinhlamulo to olova . 
Hi amukela swiboho swa vuvekisi lebyi bya nkoka eka ku nghenisa xiavi eka ikhonomi ya hina . 
Leti i tindlela to langutisa tlhelo rin'we naswona tiya emahlweni ti humelela . 
Tisisitimi na tindlela ti tumbuluxiwile ku endlela ku hunguta hakelo ya vaphakeri va vukorhokeri . 
Wun'we wa mitlhontlho leyikulu leyi langutaneke na xiyenge xa SME i ku fikeleleka ka timali to koteka . 
Vurhumiwa byi tlhele byi komberiwa marungula yo engetela eka leswi landzelaka : 
Mfumo wu hava rifuwo rero . 
Xana nkarhi hinkwawo ndzi lava xikombelo xa ximfumo ku fikelela marungula ? 
Swa twala eka mabindzu ku endla tano . 
Leswi i ku lahlekeriwa lokukulu eka muganga wa vurimi . 
A hi sunguleni hi leswi nga le rivaleni . 
Vanani na vukheta nkarhi hinkwawo emagondzweni . 
Ku fika emakumu , xana hi langutisa yini tanihi murhangeri wa kahle ? 
Ku humelela ko hetelela ka phurojeke leyi ku kombisa phurojeke swilo swo karhi . 
Xikongomelo , swirho swa vachaviseki , xi vula swo tala . 
Hi marito man'wana , marhavi ya muganga ya swikimi ya ta kota ntsena ku antswisa ku nghenelela ka swa timali . 
Mfungho wa le henhla wu tirhisiwile ku endla bindzulo . 
Vumbhoni byitsongo bya vukungundzawana na vumbavha byi kumile eka tiphurojeke leti . 
Nhluvukiso wa khale : 
Siku ri fungha masungulo ya mhaka yintshwa eka xifundzankulu xa hina . 
I miehleketo ya hina loko vaendli va avelana minkavelo eka khamphani ya theatre . 
Hlamusela mimbuyelo ya vutiolori . 
Xana u endla yini ? 
Masungulo lawa ya fanele ku voniwa hi xitalo . 
Xana ku humelela loku ku fika kwhi eAfrika ? 
Mimbuyelo ya ku nghenelela loku ya khutaza . 
Imbizo yi tlakusa ku nghenelela ka khinkhi no nghenisa xiavi eka vaaki eku simekiweni ka minongonoko ya mfumo . 
Afrika Dzonga yi languteriwe ku sayina Nhlengeletano ya UN hi N'wendzamhala . 
Xana hi lulamisa njhani ntlhontlho ku fikelela swilaveko leswi bohaka ? 
Va ta suka emigangeni ya hina , naswona va ta twisisa miganga ya hina . 
Lebyi i vuvekisi lebyi hi faneleke ku byi tirhisa eka ku ndzingano wa ximunhu na ku tumbuluxiwa ka ikhonomi . 
Ku pfuniwa hi timali a ku kona eka MTEF ya sweswi . 
Khombo leri ri tiviwe tanihi khombo ra Sharpeville . 
Ntirho wa Komiti a wu si hlamuseriwa ku fika kwalaho . 
Nkoka wo hlayisa mbango wa hina . 
Swikongomelo nkulu swa nhlangano i ku : 
Xikombiso xa ntolovelo ku tava ntirho wa hlelelo emakumu ka nguva . 
Xirhambo i xo TEKA GOZA SWESWI ! 
Xiyimo xo hlula xi vitaniwile . 
U vile rivoni ro rhangela na khokho eka matimba ya hina hinkwerhu . 
Leri i tsalwa ra xinawu naswona marungula a ya nge susiwi . 
Xana u endla yini ku humelerisa swiboho leswi kuva swa ntiyiso ? 
Xitatimente mayalana na leswi xi humesiwile . 
Mali yihi na yihi leyi saleke ku suka eka munhu un'wana na un'wana mayelana na nhundzu na vukorhokeri . 
U na nhlohlotelo lowukulu eka rixaka ra mundzuku . 
Hambiswiritano , va hlulekile ku nyika tinhlayohlayo to karhi . 
Vumbiwa byi na nkoka wo karhi eku hlayiseni ka timfanelo ta vatsongo na ta munhu . 
Ndzi mi navelela Diwali ya kahle . 
Leswi hi swona mafumelo ya nga xiswona . 
Leri a hi rimba ra matirhiselo ya timali ra nguva ya le xikarhi . 
U ve u endle hi tinyungubyisa . 
Vanhu eswitarateni swa tiko ra hna va lava ntirho . 
Malulamiselo laya landzelaka ya endliwile : 
Lowu i tlhontlho wa matiko ya misava ku fana na loko wu ri wa kwala . 
A ndzi nge swi koti kuva ndzi ku bela riqingho tanihi leswi ndzi nga vuyeriki ekaya . 
Hambileswi ku nga na ku nonoka ka ikhonomi . 
Sisitimi ya mina yo lawula hi yin'wana ya manguva lawa etikweni nkulu ra Afrika . 
Ina , mali yi ta tirhisiwa eka ku xava misava . 
Kutani a nga ya ekaya . 
Hi fikelele tindhawu to tala . 
Swi veka ku tiyimisela ka Mimfumo eka : 
Sweswo a swi twali na swona . 
Namuntlha , ndzi tsakile ku tivisa swin'wana swa leswi fikeleriweke hi mfumo wa hina ku sukela loko swi simekiwile . 
Leswi kumiweke na swiringanyeto swi tumbuluxiwile naswona swi ta yisiwa eka Lekgotla hi Mawuwana . 
Kutani u hetelela u ri na vanhu lava nga vantshwa na lava dyuhakele . 
Hi swivangelo swa leswi , nhlayo ya vaofisara va yimisiwile no voniwa no hehliwa . 
Xavumbirhi , hi lava matimba no hatlisisa ntihrisano na masungulu ya hina yo hambana . 
Naswona leswi nga vaka khombo swi hetelele swi ri nkateko . 
I malwandla eka mina ku amkela vayeni va hina eAfrika Dzonga . 
Tsala ehansi rimba ra xitatimente xa mali leyi nghenaka . 
Nhlayo ya swipimelo ku lwisana na milawu ya vukungundzwana yi tlhele yi nghenisiwa . 
Ku fikeleriwa ka dyondzo ya masungulu ya matiko hinkwawo . 
Xana mfumo wa Afrika Dzonga wa vilela ? 
Afrika Dzonga yi kumekeka eka xiphemu lexi omeke xa misava . 
Lowu i nkarhi , a swi antswi ku tlula sweswi . 
Vahluri va swiyenge hinkwaswo swinharhu vaya eka xiyimo xa rixaka ra mphikizano . 
Hi rihi vonelo ra wena eka mhaka leyi ? 
Eka malembe yo tala , hi antswisile swinene eka swiyenge swa mafumelo . 
U nyikiwe vutihlamuleri byo rhangela no letela vantshwa va hina . 
Tiphurojeke to hambana ti ve ti sunguriwile . 
Timhasipala leti khumbhekeke na miganga yi ta fanele ku hlangana eku kaneleni mhaka leyi . 
Xiyenge xi fanele ku endliwa eka xibalo xa mali leyi nghenaka elembeni . 
Loko u NGA VONI rivoni ro vangama : 
Ku vumbiwa ka sisitimi ro hlanganela ra dyondzo . 
Vusweti bya ha ri xirhalanganyi lexikulu eka ku vumbiwa ka muganga wo katsa no hlayisa . 
Hi lava ku tiyisisa vukorhokeri bya hina eka vavabyi lava lavaka vukorhokeri bya xihatla . 
Hi fanele ku teka vuxaka bya hina bya ikhonomi , xipolotiki , ximunhu na mfuwo ku hundza eka swiyimo leswi nga le ka swona sweswi . 
Kambe mintwanano leyi yi nga vula swin'wana loko na nkarhi lowu yi simekiwaka ha yona . 
Ndzawulo yi tlhela yi ri eka endlelo ro kuma vukorhokeri hi xihahampfhuka-phatsa . 
Kambe leswi a hi ntiyiso hikuva u le ku ondzeni . 
Hlamusela nhlangano wa khomphyuta . 
Vanhu va lava lavaka ku rhumela tinyiko va nga endla tano eka . 
Ejensi yi nga , hi ku pasisiwa hi Holobye , cinca kungu ra bindzu . 
Hi nkarhi wa endlelo , mukondleteri u ta ringeta ku ololoxa nkwetlembetano exikarhi ka mavandla . 
Kambe mfumo wu endle leswi . 
Kuna ntshembho leswaku swi nga kaneriwa hi xihatla . 
Ku kula na mitirho i swikongomelo swa nkoka sweswi . 
Ndzi tsakile kuva xiphemu xa ntlangu lowy lulamisiweke hi Mhasipala wa Muganga wa Zeerust . 
Hi fanele ku tlhela hi lemuka vuswikoti bya mitlawa ya vuthororisi ku tirhisa lwandle . 
Namuntlha hi sayinile ntwanano wa rimba eka ntirhisano . 
Hlamusela MUNE wa minkutlunyo leyi u nga yi nghenisaka eka xiviko xa wena . 
Nkateko eka wena , kuna yin'we ! 
Eka malembe mambirhi laya ha taka ku tava na nkayivelo eka ku nyika gezi . 
Xiviko xi katsa tindhawu leti landzelaka : 
Matsalana kuya hi milawu leyi fumamaka mitirho ya mfumo ; 
Exikarhi ka swin'wana i ntiyiso leswaku vantshwa va vumba nhlayo ya le henhla ya swisiwana na lava nga tirheki : 
Nkoka wa swifambo swa mani na mani vuton'wini bya vanhu vo tala a swi nge tshikeleriwi ku hundza laha . 
Ndzi tsakela kuva u endla leswi hi wena . 
Hi tikombisile leswaku hi nga fikelela swin'wana swa kahle loko hi tirha swin'we . 
Hi nga nyika vaaki hi sisitimi leyi nga durheki ya swifambo swa mani na mani . 
ICD ya swi tiva leswaku kuna vulavisisi . 
Mpfuneto wa timali eka Poso ka SA hi ndlela yeleyo yo hunguta mpfuneto hi mfumo . 
Sweswo a ku ri ku tihlawulela ka mina . 
Kwalomu ka xin'we swi ringanile ; 
Kanela MUNE wa swipimelo ku fikelela leswi . 
Kutani hi lava ndlela yo hambana ku tirhana na tlhontlho lowu . 
Emisaveni laha mpfumaleko wa ndzingano wu tlakukaka , leswi a swi nge lulamiseki . 
Tiva leswaku misava yi na ndlala ra swiendlo , ku nga ri marito . 
Ku vumbiwa ka muganga wo ringana a ku nge vi ntirho ntsena wa mfumo . 
Hina , tanihi mfumo , hi nga swi endla . 
Zuma u tshikelele leswaku UN a yi fanelangi ku tipfumelela ku tirhisiwa hi tiko rihi kumbe rihi . 
Kuna ntlimbano wa miako , mavandla naswona hi kanele hi leswi minkarhi yo tala . 
Ku andlariwa ka phurojeke etlilasini ku vile erivaleni no tirha kahle . 
Ri tlhela ri vona leswaku ku simekiwa ka minongonoko yeleyo na tipholisi swa valangiwa no hleriwa . 
I ndlela leyi swi vumbiweke ha yona . 
Xivono lexi yisiweke eka Tsalwa ra Timfanelo i raku : 
Hi xivangelo xa leswi , ku tumbuluxiwa ka vuswikoti swi le xivindzini xo fikelela swikongomelo swo kula na ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
I vun'we bya vanhu lebyi nga ta endla hi humelela . 
Rimba ra Hlelelo ra Pholisi . 
Kumbe hi leswaku xiboho lexi heleleke xa l etlhelo lexi tekiweke ? 
Tsala nhlamulo ya wena eka xiringanyeto lexi . 
A hi sunguleni ku tirha , swin'we . 
Nxaxamelo wo helela wa milawu ya Rixaka wa kumeka eka www.gov.za. 
Ha tinyungubyisa nakambe ku avelana na n'wina ntokoto wa Afrika Dzonga . 
Hi amukela ku tsakela loku kombisiweke na ku tiyimisela ka nhlangano wa vatirhi eka phurojeke . 
White Paper yi languteriwe ku hetisiwa hi nkarhi wa lembe ximali leri . 
Hlamusela vuxaka exikarhi ka swiyenge swa xiyimo xo dyondzisa no dyondza . 
Kambe swi nga endleka swi nga weli ek anhlamusela leyi kumekaka eka nawu wuntshwa . 
I yini xikongomelo nkulu xo olovisa sisitimi ya xibalo eka mabindzu lamatsongo ? 
Emakumu ka endlelo rero xana i xiyimo xihi lexi mfumo wu nga xi tekaka ? 
Vulawuri bya le Xikarhi bya Riphabuliki byi pfumerile eka ku pasisiwa . 
Ku cinca loku ku tisile ku cinca ka nkoka eka levhele na ku vumbiwa ka mali ya xibalo . 
Afrika Dzonga na ku humelela loku landzelaka swi fikeleriwile : 
Leswi vanhu va swi kayiveleke eka nkarhi lowu hundzeke i ku fikelela marungula . 
WEF i nhlangano wa matiko wo tiyimela lowu tinyiketeleke ku antswisa xiyimo xa matiko ya misava . 
Minkhuvo yi ta humelela eka tilevhele ta rixaka , xifundzantsongo , na matiko ya misava lembe hinkwaro . 
Wolowo i nkateko lowu Afrika wu nga na wona . 
Hambiswiritano , sweswi , tiko ra hina ri hlangana na ku kula ka le henhla ka ikhonomi . 
Hambiswiritano , sisitimi ya timali yi fanele kuya emahlweni yi hlamulana na swilaveko swa mfumo . 
Tima timboni loko u nga ri ekamareni . 
Mayelana na Dyondzo , vuxana bya mavandla byi tumbuluxiwile . 
Xosungula , kuna tlhontlho wo vumba hi vuntshwa tindhawu ta madoroba . 
Hi vula leswaku leswi ku vile khomo lerikulu . 
Kutani hi tirhisana na Tindzawulo tin'wana ku tumbuluxa endlelo ra mitirho . 
Ku cinca kwihi na kwihi ka xitiviso xa xiyenge xa 12 ku fanele ku fambisana na xihlawulekiso xa Nawu lowu . 
Ku tiyisisa swi nghenisa xiavi xa nkoka eka tikholomo leti . 
Leswi a swi fanele ku humelela hi mikarhi ya xihlawuhlawu . 
Misava yi hlaya swo tala ku tlula khale . 
Masungulo ya Vumbiwa bya hina ya hlamusela naswona ndza tshaha : 
Hi nga hlweli no teka xiboho hi xihatla . 
Doroba ri tiyimiserile ku tlakusa ku hambana no katsa , xidemokirasi na timfanelo ta ximunhu eka hinkwavo . 
Kwalaho hi nga vula hi ku titshembha leswaku kuna ndzima . 
Hi rixaka rintshwa . 
Vaaki va rhambiwa ku nyika mavonelo eka no pfuxeta xiviko . 
Naswona swikambelo swi olovile . 
Xana ndzi ta ahlula njhani nkoka wa nhlengeletano ? 
Vuxirho byi tiyisisiwile hi ku sayiniwa ka nawu . 
Ku kuma marungula man'wana eka nongonoko tihlanganisi na : 
Xana hi pfumela yini eka mayelana no va xiphemu xa Rixaka ra British ? 
Mabindzu laya nga riki ya xintu laya pfumelelaka vamanana ku hluvuka , ngopfu-ngopfu etindhawini ta matikoxikaya , ya ta khutaziwa . 
Ndzi tsakile swinene hi endlelo ra mimfumo ya Afrika leyi vaakatiko va wona va hlaseriweke . 
Varhangeri va Mfumo va ta langutisa mepe wa gondzo . 
Hambiswiritano , swi nga tekeriwa enhlokweni ku boha mhaka yova ku nga katsiwi . 
Hi tiko leti nga na mfuwo wo hambana na tindzimi na vanhu . 
Yeleyo i levhele yo tika leyi ku tekiweke ndziriso eka switlhavana swa nuclear . 
Ku thoriwa ka muxavisi wa nhundzu ya lava tikeriwaka hi swikweleti eka mhaka yo tinyiketela . 
Tiva mitolovelo yo karh eka vumaki . 
Hambisiwritano , swi faneke ku khutaziwa leswaku tihakelo ti fanele ku engeteriwa ku kombisa madurhelo laya heleleke . 
Hambiswiritano , eka vo tala etikweninkulu ra Afrika , xa nkoka hi ku ringana i ka hilaha hi herisaka vusweti . 
Kambe , ntirho wa ha laveka ku vona leswaku a hi masungulo ya vunwa . 
Xiviko xi fanele kuva hi xivumbeko xa ndzimana . 
Ku tsakela eka nhluvukiso wa ximunhu na vaaki a wu kumeki ntsena eAfrika Dzonga . 
Vulawuri byi vula vulawuri bya khoto ku yingisela no teka xiboho eka milandzu . 
Entiyisweni tindlela leti vumbaka xiphemu xa tsalwa ra GEAR ti nghenisa xiavi xa nkoka . 
Mimbuyelo ya hinkwavo yi vile ya xiyimo xa le henhla . 
Va endla u ehleketa . 
DPP yi le ku tirhaneni na mhaka leyi sweswi . 
U NGA tirhisi xo hlanganisela ku hlamula xivutiso lexi . 
Ina , hi vule leswaku ku nga va na swilo leswi hi fikiseke laha , xikombiso , vumbavha . 
A swi tika swinene hikuva u dyondze empfhukeni . 
Masungulo yo tala ya simekiwile , ku katsa : 
Matsalwa yo tala ya Khomixini ya tlhela ya kumeka eka Inthanete . 
Swirho swa Bodo ya Layiburari ya Rixaka ya SA ; 
Ku hava tiko leri nga siyiwa . 
Kamnbe xo sungula yimani ndzi vika tlhelo ra timali . 
Mfumo i munghenisi wa xiavi wu ri woxe eBangini . 
Minkutlunyo a YI nghenisiwangi hi mhaka kuya hi nkoka wa nhlamulo . 
Xiphemu xa mhasipala wa mfumo . 
Pholisi yina xikongomel xa : 
Mfumo , ti-NGO na Minhlangano ya Vaaki a va nge hi endli mabindzu tanihi ntolovelo . 
Swo tala swi endliwile ku vona leswaku vukorhokeri lebyi byi fikelela swikongomelo leswi . 
Hambiswiritano , ku tiyiseleka , ku kula swi fanele ku avelana . 
Nhluvukiso lowu a wu nge ntsena nhluvukiso lowukulu . 
Hi rhumele xikombiso eku sunguleni . 
Hi yimele mimbuyelo leyi . 
Yimani ndzi sungula hi xivutiso xa vumbirhi . 
Holobye swi vula xirho xa Khabinete lexi nga na vutihlamuleri bya mafambiselo ya vululami . 
Sweswi tlhontlho i ku endla endlelo ri tirha eka miganga etikweni hinkwaro . 
Fambisa nhlengeletano ku fikelela swikongomelo eka nkarhi lowu vekiweke . 
Vatirhi va swa vutshunguri va xiphurofexini va tava kona ku nyika xitsundzuzo xa rihanyo eka swirho swa muganga . 
Pfhumba i xiphemu xa nongonoko wo sivela hi ku angarhela . 
Ndzi tsakela ku nyika swikombiso switsongo hi mali ya lotto . 
U nga kuma ntsena xin'we xa tinxaka leti ta mpfuneto wa timali eka vana . 
Munhu loyi ku vulavuriwaka hi yena u tshikile Ntirho eka Mfumo . 
Leswi swi ta katsa ku valanga no hlela , leswi nga ta tisa nkoka wa mali . 
Eka vutshunguri bya Anthrax kuva byi tirha , swi ta sunguriwa ka ha ri na nkarhi . 
Nsirhelelo wa vatirhisi i xiboho xa vumunhu na ikhonomi leswi faneleke kuva vumaki byi langutisiwa . 
Viny va swiavi va tikomba va pfumela leswaku kuna ku kayivela ka siku ro sivela vugevenga . 
Vumaki bya senthara ya vutihlanganisi hi yin'wana leyi kulaka hi xihatla eAfrika Dzonga . 
Khopi ya xiviko eka Bodo yo Lawula yi fanele ku famba na xitiviso . 
Ku langutisiwa ko tlakuka ku le ku endliweni eka minongonoko ya NEPAD . 
Afrika Dzonga na Afrika va fanele ku endla tinhenha ta vona ku tiviwa emisaveni . 
Ndza hlamala loko u ta nyika vonelo eka sweswo . 
Timhlayo ta vamanana emintirhweni a ti hambanangi swinene . 
Xirho xi rhambiwa ku ta no va vona . 
Xikongomelo i ku lwa , eka nguva yo koma na ya le xikarhi , na madzolonga ya vugevenga laya kunguhatiweke . 
Ndza tshembha i matitwelo ya kahle ya ku hlanganela ka miehleketo ya hina kambe no tlhela swi hi khumbha . 
Nkarhi wun'we wa matimu eka mitirho ya khale wu fike emakumu . 
A ndzi ringeta ku kuma vkorhokeri ku va kona . 
Entiyisweni , a hi le ku kaneleni timfanelo hi nkomiso . 
Vulawuri byi langutisa leswaku i vukorhokeri byo angarhela . 
Naswona siku na siku hi khumbheka eka SAPS eku lwisaneni na vugevenga . 
Eka tindhawu leti , hi ta tirhisa nghenelo ro fana . 
Mbuyelo wa 4 wu tirhana na xikombelo xa vutivi lebyi . 
Ntshamo wa Huvonkulu ya Swivilelo wu le Bloemfontein . 
Holobye Omar u tshemba eka nkalavuhundla kambe ku hava ni un'we a nga ni mfanelo yo pfutisa xiviko . 
Leswi hi leswi ntirhodyondzo wu nga swona . 
Minghenelo ya amukeriwa ku huma ematlhelo hinkwawo ya mfumo , xiyenge xo ka xi ngari xa mfumo na Minhlangano yo ka yi ngari ya Mfumo . 
Lembe leri nga hundza ri vile rin'wana ra mikarhi ya mintlhontlho swinene ya ku hlengeleta mali hi mpfhuka ka 1994 . 
Mahlelelo ya ximfumo ya fanele ku kandziyisiwa . 
Lexi landzelaka i xikombiso xa ntirho wo hlela wa siku na siku : 
Leri i Rivala ra Ndzhaka ra Misava . 
Phurogireme ya nawu ya hundzuluxo . 
Vuxokoxoko bya ntirho hi lebyi landzelaka : 
U vutisile kuri i mali muni . 
Ku fambisa tiphurogireme ku tlakusa ... 
Mfumo a wu tiyimiserile ku tirha ni xiyenge xo ka xi ngari xa mfumo mayelana ni ndzetelo wa vuswikoti na ntirho . 
Leswi hi leswi vufambisi byi nga ringanyeta swona naswona leswi hi ndzi swi seketelaka . 
Va le ku endleleni ku hambana lokulu swinene eka vutomi bya vona ni miganga . 
Ntirho wu endliwile ku kambela vuswikoti byo tirhisa Nawumbisi wa Tihuvo ta le Henhla . 
Naswona va landzurile ku tlhelela eka JVMM hi mpfhuka ka nkarhi wolowo . 
Nhlayo ya tindhawu ti hlawuriwile ku tlhomiwa tihlo . 
I mhaka ya ku hunguta eka mhaka / nchumu wo karhi naswona ku ngari ku tshika . 
Mandisa , hi vile ni ku hlawula . 
Tana u ta vona ngati eswitarateni . 
Ku ni mhaka ya ku herisa-ku-lulamela leswi nga si humelelaka . 
Hi tekela enhlokweni vutihlamuleri byebyo swinene . 
Kumbe ku ni swikombisandlela swo vonaka leswi hi faneleke ku swi landzelela . 
Leswi i ku navela ka hina , - leswi i makumu ya matshalatshala ya hina .  . .  . 
Ntsengo lowu wu endliwile hi leswi landzelaka : 
Swi ta tekela enhlokweni swilaveko swa matiko eka swiyimo swa le ndzhaku ka nkwetlembetano . 
Hi fanele hi xihatla hi endla swo karhi hi mavonelo ya vavanuna ya vatatana . 
Ndzi tshemba leswaku muxaka lowu wa matikhomele yo dyeleta van'wana ya tinxaka ya hoxekile . 
Tsalwa i tsalwa ro tirha hi rona leri nga eka swiyimo swa ku humelerisiwa . 
Swirho swa mahungu swa rhambiwa eka mbulavulo wa holobye hi ndlela leyi landzelaka : 
Ku tlakusiwa ka gezi ro pfuxeleriwa swi tava ni xiave eka ku hambana ka mphakelo wa gezi na nsirhelelo wa gezi . 
Eka nkongomelo wa ximunhu ku ni ku antswa swinene na ku herisiwa ku ya hi tinxaka eka vukorhokeri bya vanhu . 
Tindhawu leti kombisiweke ti fanele ku fikelela swihlawulekisi swa minimamu leswi bumabumeriweke hi Holobye wa swa Rihanyo . 
Hi fanele hi va ni vutihlamuleri bya rendzo ra hina na vun'winyi bya vumundzuku bya hina . 
Vukorhokeri lebyi kongomisaka eka ku endla mbango wo tirheka , wa mbuyelo na ku pfuna . 
Ntirho wa mukamberiwa wu fanele wu va hi ririmi leri ku nga kongomisiwa eka rona . 
Matiko mambirhi ya Afrika ya kombisile ntsakelo eka sisiteme . 
Tani hiloko khomixini yi ri nhlangano lowu tshunxekeke , yi komberiwile ku nyika mavonelo ya yona . 
Va ta ya emahlweni ku hlohlotela ndhavuko wo veka vanhu emahlweni . 
I mani a n'wi nyikaka mpfumelelo naswona xana swa amukeleka eka yena ku vona leswi . 
Xikongomelo xa hina xo hetelela i ku vona leswaku muganga wun'wana na wuna'wana wu ni switirhisiwa swa mapatu . 
Ku ringana nkarhi wo leha mimpimanyeto a yi endliwa exihundleni . 
Xana i ncini Ntsariso wa Matwisiselo ? 
Ndhawu se yi nyiketiwile laha ku nga ta akiwa xikolo . 
Xikalu xa ntlhontlho xi hi ndlela ya leswaku maendlelo ya xintu ya mpfuxelelo ma tava ya nga ringanangi . 
Ina , rifuwo a ri si hundziseriwa hi mpfhuka ka ku nghena ka xisivelo . 
Xana hi byi kuma kwihi vusirheleli ? 
Va yimela mhakankulu ya sisiteme yo popela . 
Ku tumbuluxiwa ka Akhademi ya Ntirhisano ku tirhana ni mimpimo na dyondzo ni vuleteri . 
Huvo yi pasisile mpimanyeto wa xitediyamu vhiki leri nga hundza . 
Vatirhi va purasi va ta tshama vari swirhangana swa mina eka vumundzuku lebyi tshembisaka . 
Kambe xilo xo sungula i ku tiva ntiyiso , xana hi xihi xiyimo xa ntiyiso . 
Mayelana ni leswi , ndzi nga angula ntsena eka leswi landzelaka : 
Mikarhi yo teka swifaniso yi ta nyikiwa . 
Hi tsakela ku khensa un'wana na un'wana loyi a ri karhi a seketela goza leri . 
Leswi swi nga katsiwa eka vukamberi bya le ndzeni bya ririmi . 
Xana Tawhid swi vula yini ? 
Xana va ngava va tiva leswi humelelaka ku antswa ku tlula leswi hina hi swi tivaka ? 
Tiphurogireme leti tirhekaka ta vuleteri ti fanele ku tiyisiwa eka vukorhokeri hinkwabyo bya vanhu . 
Nandzu hi ku landza Nawu wa le Ndzeni wa Vusirheleli . 
Komba mimbuyelo eka vanhu ya swimakiwa swa maendlelo lawa . 
Cinca kumbe ku engetela matheme eka nawu lowu nga kona . 
Vupfhumba eAfrika Dzonga i xitori xa mahungu lamanene . 
A ku si va ni murhi wa HIV na AIDS . 
A ndzi tivi kuri matlhari wahi lama a mari exikepeni . 
Hi ntolovelo mavonelo ehenhla ka minhlangano ya tipolitiki ya amukeleka . 
Xipano xi laveka kuri xi : 
Fomo leyi ya xikombelo yi fanele ku nyiketiwa loko ku endliwa xikombelo xa nhlelo wa ntshikelelo wa mbango . 
Nawu na rimba ro hetiseka ra vandla . 
Mintwanano yinharhu yi sayiniwile xikarhi ka mimfumo ya Afrika Dzonga na India . 
Xikongomiso xa khomference ya rimbewu i ntlakuso wa ndzingano wa rimbewu ehansi ka DOD . 
Mavhiki mambirhi lama hundzeke a ya tika swinene eka un'wana na un'wana . 
Hikokwalaho ka xihlawuhlawu vunyingi bya vanhu vo swela etikweni leri i vantima . 
Ndzi tsakela ku heta hi ku lomba marito manharhu ku vulavula na hina . 
Hakunene , Yindlu leyi yi ni xivangelo xin'wana ni xin'wana ku tlangela malembe ya 10 ya ntshunxeko na xidemokirasi . 
Ku hava na un'we wa vatirhi a nga na vuswikoti . 
E-e , hi ntiyiso va ni vuswikoti byo hlawuleka swinene ku landzelela maendlelo ya hina lamantshwa . 
Swi le rivaleni hi ntalo ku suka eka leswi kuri lembe leri ku nga vi ntirho hi ntolovelo . 
Kambela swilaveko swa ntirho wo tsala hi xikongomelo xo nyika mbulavulo . 
Hlamusela leswi swi vulaka swona siku ra mpfula hi ku landza vundzeni bya pharagirafu ya 1 . 
Pfhumba ri hlohlotela vadyondzi ku nyiketa tibuku ta vona eku heleni ka lembe . 
Afrika Dzonga ri tiyimiserile ku lwisana ni vukungundzwana . 
Xikombiso , timhaka leti ndzi vulavulaka hi tona mayelana ni mihlaluko . 
Kanela muxaka lowu wa vun'winyi hi vuxokoxoko . 
Nhlamulo yin'wana ni yin'wana leyi fambelanaka ni mhaka ni matirhiselo ya yona . 
Lebulu ya tiko ra masungulo rive kona hi mphuka ka Mawuwani . 
Maendlelo ya ADR hi lama landzelaka : 
Ndzi tsakile swinene ku amukela un'wana na un'wana la nga kona eka ntirho lowu wa nkoka . 
Ndza tsaka ku xiya leswaku vaahluri hinkwavo lava va nga kona laha i vayimeri vo huma eka vaakatiko . 
Lowu i moya na ku tiyimisela loku lavaka ku ku aka eWestern Cape . 
Leswi swi vangile vangwa hi ku landza vuswikoti byo ahlula swiphiqo . 
AU i xifambisi xa nhlanganelo lowukulu wa vanhu , tipolitiki na ikhonomi ya Afrika . 
Ku ringana kwalomu ka lembe endzhaku ka mphikizano , ka hari ni switsundzuxo swo tala swa Khapu ya Misava . 
Hluvukisa maendlelo yo kuma timali na mimpimo ya ti-NGO . 
Ku tava ni ndzhendzheleko wo sungula wa swiviko swa mahungu ya lembe . 
U tava ni ku navela na ku tiyimisela ku hluvukisa ximunhuhatwa hi ndlela yo fana . 
Maendlelo yo tano ya tava ya ntiyiso ku tula mpimo . 
Va na ni minkutlunyo hinkwayo ya nkoka . 
Bindzu ra tithekisi ri huma ekule swinene . 
Ndza tsakisa ku vika leswaku ntirho eka hinkwaswo wu le ku fambeni hi ndlela yo hlawuleka swinene . 
Vusirheleli byi tava bya vurhon'wana . 
Hlayisani xivumbeko xa ntlawa wa n'wina hi ku olova hilaha swi kotekaka . 
Leswi swi nyikiwa eka Xiphemu xa 6 xa Ntlheriselo wa Nawu wa Timfanelo ta Misava . 
Hi swi vonile leswaku ku tava ni xitereko . 
Hi nghenerile:hi endlile swilo swo hlaya . 
Xivumbeko lexi xitshembiso xa tihakelo xi nga ta teka xona i mhaka ya minkanerisano . 
Ndzima leyi yi nyika ku hlangana ka nhlangano wa Vandla na wa Chati . 
Ndzi ehleketa leswaku swa laveka eka nkarhi wa sweswi ku kombisa hi ku kombeta swikombiso swin'wana swo khumbheka . 
Ha nghenelela hi matlhelo hinkwawo . 
Vugevenga byi khumbha nkoka wa vutomi bya MuAfrika Dzonga un'wana na un'wana . 
Sweswi hi rixaka leri ntshunxekeke hakunene . 
Tanihilaha Swirho Swo Xiximeka swi tivaka hi simekile Rhengu ra hina ra Nhluvukiso wa Switirhisiwa swa Vanhu hi Khotavuxika . 
Ntirho wo sindzisa wu endla tiphesente ta 18 ta vaxanisiwa ta ku gungumerisiwa ka vanhu . 
Hileswaku hi fanele hi dyondza kuva nchumu wun'we nakambe . 
Nhluvukiso wa bindzu lerintsongo wu ta tshama wuri emahlweni eka phurogireme ya ntirho wa xijumba . 
Hlamusela swiyimo laha ku navetisa ku fanele ku humelela leswaku ku nga tava ko humelela . 
Malembe ya ntshunxeko ya vile ya kahle swinene eka bindzu . 
Ndzima ya Nkaye ya Vumbiwa yi nyika ta ku tumbuluxiwa ka CGE . 
Endzhaku ka switsundzuxo swa nkambelo-ringeto munhu a nga kunguhata ku va ni kumbe ku ka a nga vi na nkambelo . 
Hambiswiritano , wu fanele wu seketeriwa hi matiko ya 15 wu nge si va ni matimba . 
Lexi khomisiweke eka xikombelo i : 
Phurojeke yi ta tirhana , hi ku kongomisa , ni tiphurogireme leti landzelaka : 
Ringeta ku vumba ndzhendzheleko . 
Hileswaku ku tlangela loku ku fungha mhaka ya nkoka eka matimu ya hundzuluxo etikweni ra hina . 
Nsivelo wa vugevenga wa tirha hikuva wu simekiwile ehenhla ka ntwisiso wo twisiseka wa leswi swi vangaka vugevenga . 
Huvo ya vulamuri yi ta kunguhata milawu ya yona n'winyi ya mafambiselo . 
Hi hlanganile laha madyambu lawa ku xixima vutshila bya vuhlanganisi . 
Hambiswiritano , nkayakayo wa swa timali ta misava wu xungeta ku xi nyumisa . 
Hi tlhela hi tirhana ni minsivelo leyi fambenaka ni phurogireme . 
Ku hava xirho xa Bodo xi yimiseke ku humelerisa . 
Boxa switirhisiwa leswi va nga swi lavaka ; 
Swi fanele ku tekeriwa enhlokweni leswaku nkampani leyi tsarisiweke hi ti 14 Nyenyankulu 2005 yi tsanile . 
Hi nga avani eka ntirho wa hina . 
Hi vumbirhi bya hina hi lava ku vona ku tumbuluxiwa ka mitirho loku simekiweke eka ku kula ka ikhonomi na ku humelela ka tiko ra hina . 
Ntshikelelo wa leswi eka bayodayivhesiti i wukulu swinenene . 
Xienge na/ kumbe swirho leswi yimeriwaka hi Xirho . 
Hlamusela vuxaka bya vinyi eka un'wana na un'wana wa vona . 
Leswi i nxupulo eka mfumo . 
Sweswi ndzi nga vika hi ndlela leyi landzelaka . 
Ku navela ku lorha . 
Loko hi rivala leswi hi tava hi tivavisa hi hexe . 
Nakambe , ha tlangela eka hinkwerhu na kuva ni madyambu yo tiphina . 
Swi tirha ni nxaxamelo wa vatirhisani va mfumo ni vo ka va nga ri va mfumo eka matiko hamambirhi . 
Ku antwisa xiyimo xa vuvekisi eku dyondziseni ni ku leteleni ka vatirhi . .  . 
Eka hina namuntlha eAfrika Dzonga , hileswaku , ku tshunxeka swi vula kuri ku hava na xin'wana xa swilo leswi . 
Hileswaku ni vandla ro kaneta na rona ri le ku tilulamiseleni ku hlawula vayimelakulangwa va rona . 
Nhlayo leyi ya hari hansi swinene eka nhlayo-xikarhi ya rixaka . 
Leswi sweswi swi engeteriwile hi R1 wa mamiliyoni ku tlhontlha nhluvukiso wa mabindzu lamantsongo . 
Swi laha ku hi dyondzisa ku aka vumundzuku byo rhula . 
Xedulu ya 1 yi nyika nkatsakanyo wa mphakelo wa timali eka swiyenge swinharhu swa mfumo . 
Swiboho swa Nhlengeletano swi ta vumba phurogireme ya nghingiriko wa mfumo wa lembe . 
Hinkwerhu hi swi tivile leswi a kongomisa eka swona . 
Un'wana na un'wana u n'wi tsundzuka hi swona . 
Mufambisinkulu wa Ntlawa wa SAPO u kombisile leswaku a nga tivi hi milandzu yo tano . 
Hileswaku komitinkulu yi bohile leswaku munhu a va kona eka minjhekanjhekisano . 
Mfumo wu ta teka xiboho ku nga ri khale hi siku ra ku humesiwa ka yena . 
Sweswi hi ya emakumu ka nkarhi lowu wa nhungu wa malembe lama hi nga pfumelelana . 
Languta hi vukheta eka mepe laha hansi . 
Mfumo wu ni naswona wu ta ya emahlweni wu phakela swakudya swa mahala eka mamiliyoni ya vana eswikolweni . 
Sweswo swi lava muxaka wo karhi wa mpfuno . 
Vanhu va hina va langutela sweswo eka hina . 
Ku ya ehansi eka nhlayo na nkoka wa vatokoti va mbango wa swa vuaki i xivilelo lexikulu . 
Hlamusela khonsepe ya ikhonomi ya xikalu . 
Votala va n'wina mi tava varhangeri va mundzuku eka swiyenge hinkwaswo . 
Ku rhumeriwa ka malahla ematikweni ya le handle swi vumba xiphemu xa nkoka xa vumaki bya vurhumeri ematikweni ya ehandle ya Afrika Dzonga . 
Hileswaku yi ta vikela mfumo wo nhlanganelo ku pfuneta eku tshunxeni swirhalanganyi . 
Ku va ni ku tirhisiwa ka vuhlanganisi byo pfumala tintambhu ku kaneriwile . 
Swi ngava swi boha ku kambela sisiteme leyi nga kona hi ku landza mbuyelo wo huma eka mavandla lama khumbhekaka . 
Thekinoloji ya Vuxokoxoko bya Vuhlanganisi . 
Ri nyikiwile ntsengo wa R124.199 wa mamiliyoni . 
Vulavisisi byi le ku endliweni eka nkarhi wa sweswi . 
Leswi swi kondletela vuswikoti eka maendlelo ya tihakelo . 
Mimpimanyeto ya Swihlovo swo Pfuxeta hi vuntshwa Gezi i ku Fikelela Matirhisele ya Gezi ya Misava . 
Mihlawulo leyi yi kombisile kuva xidemokirasi lexi nga ku tirheni etikwenikulu ra Afrika . 
Mimbhurisano yi languteriwa ku kongomisa eka , xikarhi ka swin'wana : 
Wu kumeka ehansi ka maendlelo ya misava ku fikelela Swikongomelo swa Malembe-gidi . 
Khomixini yi tekerile enhlokweni xiviko xa mpfapfarhuto eka mikarhi yo hlaya na kuva xi kongomisiwile ku ya cinciwa . 
A ri nge he sweri . 
Leswi swi fanele tlakusiwa hi mfumo . 
Vuswikoti bya xipfuno lexi xi ta tlhela xi pfuxetiwa . 
Matiko ya le makaya ya tsakela swinene misava hikuva va kongomisa eka vurimi . 
Eka nkarhi wa sweswi votala va lava va yiveke midende va khomiwile . 
Ina , hi le ku lavisiseni tiprojeke leti pfariweke . 
Ndzi ehleketelela kuri mpfapfarhuto wu pulanile hi vurhon'wana handle ka swona a wu tava wu nga tiyisiwangi . 
Projeke yi languta ngopfu eka ku letela vamanana na vanhu lavantsongo . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , xifundzankulu xi tiyimiserile hi ku hetiseka eka Goza ro Hatlisisa Ndlandlamuko wo Avelana . 
Mapulanelo ya nhlanganelo na nghingiriko . 
Xikongomelo xa tihofisi leti i : 
Lowu a kuri muti wa vona . 
Leswi swi fanele swi ndlandlamukela ni le ka vuhlayiseki emapatweni ya hina . 
Western Cape yi hlayisekile naswona hi hava xivangelo xo langutela mihlaselo . 
Languta loko nchumu lowu wu fika , a ndzi nge endli xin'wana , xi sasekile . 
Hileswaku a hi mbulavulo ntsena wa ku vulavula . 
Vuxokoxoko byi ta nyikiwa hi Banginkulu ya Afrika Dzonga . 
Xana hi swihi swi endlaka ntirho ? 
Tiphurogireme ta matirhisele ya mali ta Afrika Dzonga ti fanele ku hakeleriwa . 
Naswona ndzi ehleketa leswaku leswi swi ta sungula ku vulavula hi timhaka . 
Hileswaku hi tlhelo rin'wana ku ya ehansi ka minxavo emisaveni hinkwayo ka 2008 na 2009 ku languteka ku herile . 
Hambiswiritano hi lemuka leswaku leswi i vutihlamuleri bya nhlengelo wa MaAfrika Dzonga hinkwavo . 
Tiphurogireme ta vuleteri ti fanele ti lulamisiwa nkarhi na nkarhi ku pfuna eka nhluvukiso wa vuswikoti bya tindzimi . 
Phurogireme leyi yi ta katsa : 
Xiviko xa Nhluvukiso wa Vanhu . 
Va tlhele va humesa xivilelo leswaku a va kumangi hinkwaswo leswi va swi kombeleke . 
Ku hava na un'we wa hina a nga na tihofisi . 
Ku ndlandlamuka na ku tumbuluxa mitirho swi lava vuvekisi . 
Leswi ku ngava maendlelo yo leha na ku tika swinene tanihileswi vinyi votala va khumbhekaka . 
IMF yi fanele ku hunguta eka sayizi ya minombiso . 
Hi simekile masungulo yo endla tano eka mfumo wa hina lowuntshwa wa xinawu . 
Vukorhokeri hilaha swi boxiweke eka pharagirafu ya b . 
Timasipala ta Western Cape ti langutanile ni ntlhontlho wo chavisa wa mpfumaleko wa ntshembho wa vanhu . 
Hinkwavo va ta landzelerisiwa hi nkarhi wuri wun'we . 
Swa antswa ku vekisa switirhisiwa eka dyondzo na vumaki . 
Ndzi ehleketa kuri Ndzawulo ya Dyondzo hi yona yi nga ni vuxokoxoko . 
Xana a kuri maendlelo waha ? 
Xana hi yihi mhaka kumbe xiphiqo ke ? 
Matirhelo yo hatlisisa maendlelo ya le ku hluvukisiweni eka nkarhi wa sweswi . 
A hi na tipulani to aka tiyunivhesti tintshwa . 
Leswi swi tava ni xiave eka mphikizano lowu antswisiweke ku katsa ni mfambelano ni mimpimo ya tinxakaxaka . 
Eka nkarhi wa sweswi hi na vahlayisi va kurhula va 1,262 eBurundi ni 1400 eRiphabuliki ro Ntshunxeka ra Congo . 
Xumankulu xi averiwa hi ku landza leswi na swikongomelo swin'wana . 
I ku tshemba ka hina leswaku hi ta hunguta vusweti hi ku aka ikhonomi ya hina . 
Maphorisa va tirha hi ku tikarhata ku kuma leswi . 
Xivutiso xa mina a kuri:Xana sweswi swi nga koteka ? 
Hileswaku sweswo i mhaka leyi hi nga langutana na yona laha . 
Swivangelo leswi nyikiweke hi Nhloko ya Nhluvukiso wa Vanhu swa xiboho swi khomisiwile . 
Kondiraka yi endla nawu wa sweswo . 
Ku khoma ku fanele ku humelela hi nkarhi wa xiphemu xo titimela swinene xa siku . 
Ku dlawa ka munhu wihi na wihi i vugevenga na khombo . 
Tanihiloko va endla tano , vuxaka byintshwa xikarhi ka Afrika na Asia byi fanele ku teka xivumbeko . 
Khomferense leyi yi kombisile hakunene leswaku ku ni xivangelo xo tlangela . 
U ta va komba . 
Nyika rito RIN'WE ra xin'wana na xin'wana xa minchumu leyi landzelaka . 
Ndzi tsakela ku vula leswaku ndzingeto wo ehleketa i ndzingeto wa ntshembho . 
Vukahle na ndzinganelo wa tipholisi ; 
N'wangulano wa Ximunhu wu tiyimiserile wona eka : 
Ina , leswi swa kha swa lwiwa na swona hi matlhelo yo hlaya . 
Hi ni agenda ya le rivaleni ya nhluvukiso wa le makaya etikweni ra hina leyi katsaka vupfhumba . 
A hi fanelangi hi chava ku lwisana hi ku kongoma ni mintlhontlho yintshwa . 
Yin'we ya minxaniso leyikulu leyi tekelaka ehansi kurhula ka tinxakaxaka na vusirheleli i ku ndlandlamuka ka vutherorisi . 
Huvo yi tumbuluxiwile hi Nhlengeletano ya Rixaka ya Gezi leyi khomiweke hi Mudyaxihi . 
Swipimelo swi fanele kuva kona ku sivela ku thyakisiwa ka misava kuva ku humelela . 
Xidemokirasi xa hina xi tsanile swinene hikokwalaho ka leswi . 
Ku teka ku fanele ku yima . 
Sweswi hi fanele ku dirowa dayagiramu ya mpfapfarhuto . 
Eka nhlayo ya milandzu , vana va xikolo ndleleni ya vona yo ya exikolweni va nwerile . 
I nxungeto leswaku tanihi mfumo hi tiyimiserile ku sivela . 
Vahlaleri va amukeriwa . 
Minxavo hi nkarhi wa lembe : 
Na leswaku leswi swi teka ndhawu ya swona eka vanhu . 
Kwalomu ka 50% ya minkutlunyo leyikulu . 
Hambileswi ku humelela lokukulu ku nga endliwa , matshalatshala ya matimba swinene ya ta landzeleriwa . 
Eka khothexini leyi ku ni nhlayo ya mintlhotlho ya hina . 
Ndzavisiso wa sweswi mayelana ni xiyimo xa madzolonga eka matiko yo karhi yi ta humesiwa . 
Xana hi swihi ndzi swi tivaka hi nhlokomhaka leyi ? 
Nakambe leswi i nchumu lowu ndzi wu boxeke eka khomferense ya NEDLAC . 
Namuntlha va hanya hi tlhelo ni tlhelo va tiyimiserile KURHULA , XIDEMOKIRASI NA NHLUVUKISO . 
Hi ku sukela hi Dzivamusoko lembe leri : 
Kambe i ndhawu leyi lweriwaka eka nkarhi lowu . 
A swi si va tano hikuva mhaka ya hari eku lavisisiweni . 
Mukamberiwa u fanele a katsa timhaka leti landzelaka eka nhlamulo : 
Kurhula , ntshamiseko , ndzivalelano . 
A hi si tshama hi va ni ntsakelo wa le rivaleni ku suka eka minhlangano ya Matiko ya Tinxaka . 
Landzelerisa eka masiku yo hetelela . 
U ta nyikiwa siku leri landzelaka ra nsavutiso . 
Tixedulu ta 3 , 4 , 5 na 6 hilaha leswi landzelaka : 
Kumbexana u nga ndzi pfuna laha . 
Komba vatirhisani lava faneleke va mfumo / vo ka va ngari va mfumo va ntlakuso wa nhluvukiso ni matirhiselo ya thekinoloji ya gezi ro pfuxetiwa hi vutshwa . 
Lawa i Malembe ya hina ya Ntshembho naswona ku na gezi ra khombo swinene emoyeni . 
Swi le ka nxiximo wa vona kuva hi yimile laha namuntlha . 
Kanela xikongomelo xa matsalwa . 
Ku ni mimbuyelo yintsongo swinene ya vavanuna ; 
Mhaka leyi yi kaneriwile . 
Hlamusela ntirho wa komiti ya ndzingano wa matholele . 
Xirhangana xi ta nyikiwa eka miganga leyi khale a yi tsan'wiwile . 
Mikarhi hinkwayo fambela eximatsini ; 
Votala va vona va tava va lulamile kwale ka Khotavuxika . 
Tirhisa switirhisiwa leswi fambelanaka ngopfu ni rimbewu eku vumbeni ka pholisi ni matirhele ya tiphurogireme na tiprojeke . 
Loko kuri hava maxaka ya ngati nhundzu / muako wu ta nyiketiwa mfumo . 
Ndzi hlohloteriwa hi tinhlayo leti ndzi vonaka ti yimeriwile laha . 
Hlamula ntsena nhlayo leyi lavekaka ya swivutiso . 
Hakunene , swiyimo swa nhluvukiso wa ikhonomi na nhluvukiso wa swa vuhlanganiso swi ni vuxaka swinene . 
Ku ringana eku tekeni ka swiboho i swa nkoka eku nyikeni matimba vamanana . 
Ntirho wa mfumo wa xifundzankulu i : 
Tshaha vumbhoni ku seketela nhlamulo ya wena . 
Ntwanano eka ku tumbuluxiwa ka Khomixini ya Nkarhi hinkwawo ya Mati . 
Ha khensa eka Vukorhokeri bya le henhla lebyi u hi phakelaka . 
Projeke ya Thekinoloji yi tava ni swiphemu leswi landzelaka : 
Tidyondzontirho ta mune ti ta endliwa ku angarhela Xifundzankulu hinkwaxo . 
Un'wana ni un'wana u ni mfanelo ya mfikelelo eka mphakeloxidzi wa mati na nkululo . 
Hambiswiritano ku ni swihlawulekisi swo karhi eka nawu . 
Ntirho wa CSD leyi wu fanele wu hlawulekisiwa hi : 
Leswi swi vangiwa hi xilaveko xo landzelela timhaka ta mafambiselo ya mbangu . 
Khonsepe ya vuxaka a yi fanelangi ku pfanganisiwa ni khonsepe ya munhu loyi a nga ni vutihlanganisi . 
Ndzi ta tlhelela eka leswi endzhakunyana . 
Mfumo wu amukela vuvekisi bya matiko mambe hi ku landza swikongomelo swa wona eka ndlandlamuko na nhluvukiso . 
Swivangelo swo tala swa miehleketo swi kumekile swi fambelanisiwa ni ku tisunga . 
Huvo i xivandla xa nkoka swinene xa AU . 
Ndzi nyikile mutswari nkarhi wo vutisa swivutiso mayelana ni leswi nga laha henhla . 
Ndzawulo ya Vurimi yi hakelela projeke leyi . 
A ku na switiviso eka swibumabumelo swa xipano xa ntirho eka vugimamusi . 
Ikhonomi leyi ndlandlamukeke i mbilu ya ndlandlamuko wa ikhonomi . 
Ndza tshemba leswaku u ta hlamusela leswi hi vuxokoxoko loko u hlamula . 
Leswi swi faneleke ku hlamuseriwa hileswaku : 
Mahlelelo ya ni xiave lexikulu eka maendlelo yo dyondza no dyondzisa EMS . 
Ku fika sweswi swi vangile ku onha lokukulu . 
Rhengu ra Ku Vumbiwa ka Xumankulu xa Vanhu ri endliwile ku tirhana ni mintlhontlho leyi . 
Ku hambana loku a ku hilaha ku nga tivisiwa hakona eka swifundzankulu leswin'wana swa mune . 
Nkongomiso wa mina i ku fikelela mpimo wo tshungula wa 80% ehansi ka ntlhanu wa malembe lama taka . 
Loko swi ri tano , hi rini , hi ndlela yini naswona kwihi swi nga ta humelela ? 
Xikombiso xa mahlelelo ya xiphemu xo sungula : 
Leswi a kuri mpfuneto wa nkoka wa swa tipolitiki ta vanhu eka muganga lowu . 
Xikongomelo xa tinhlengeletano a kuri ku kanela : 
Siku , nkarhi na ndhawu laha mafambiselo ya ku tava kona . 
Ku amukela ko angarhela ka xilaveko xa mafumelo lamanene ( xiyenge xa mfumo na xo ka xi ngari xa mfumo ) . 
Hi ku famba ka nkarhi hinkwerhu hi lovile . 
Mamiliyoni ya R109 yo engetela ya vekiwile etlhelo ya mitirho leyi . 
Vulavisisi byi le kusuhi ni ku hetisiwa naswona swiboho leswi landzelaka swi tekiwile . 
Ndzi vula loyi a nga mutlangi wa bolo wa kahle swinene ? 
Ku ya eka Vuhaxi bya Dijitali , ku humelela ku endliwile ku hetisa pholisi . 
Swivandla leswi hinkwaswo swa mitirho a swi ngari na munhu eka malembe mambirhi lama hundzeke . 
Ndzi byeriwile leswaku tikhopi ti kona eka mikombiso . 
Va vula leswi hikuva swi ku endla u ondza . 
Hi humesa ku tsaka ka hina eka Mfumo wa Afrika Dzonga eka mafundzha ya wona . 
Hikokwalaho ka yini a wu nga lavi ku tirha vhiki leri nga hundza ? 
Hi amukela leswaku vunyingi bya vatirhisi hi ku angarhela va landzelela . 
Leswi , hi ndlela yin'wana , swi ve ni xiavenyana eka mintlhontlho ya swa timali leswi hi langutaneke na swona namuntlha . 
Hi tshemba kuri leswi landzelaka swi na kona eka ndhawu ya malawulele ya mabindzu : 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka hi sisiteme ya misiha . 
Ntirho wu ni xiave xa nkoka eka bindzu ra nyama ya nyimpfu . 
Va fanele ku hluvukisa swivangelo leswi boxiweke kuva va seketela nkanelo wa vona . 
Hlamusela nhlamuselo ya theme ra bindzu hi ku tirhisa swikombiso . 
Hi nkarhi wa Nhlengeletano , Afrika Dzonga ri ta teka xiyimo xa Vufambisi bya Vanhu . 
Hi engetele nhlayo ya Vaxiyaxiyi va AU . 
Vavhoti va nga titsarisela va ta pfumeleriwa ku vhota . 
Ntiyiso hileswaku nkanelo wa hina a wu yangi helo . 
Ehandle ko komba ntwelavusiwana hi lava ku vona nghingiriko na ku cinca . 
Milawu leyi faneleke yi hlayeka hi ndlela leyi : 
Mufambisi wa layisense ya muxaka wolowo hi xivumbeko na hi ku landza mafambiselo lama vekiweke . 
Goza ro sungula i ku twisisa swipimelo swa tipolitiki ta vanhu ehansi ka leswi vanhu va hina va hanyaka eka swona . 
Timhaka tin'wana ti va ti tiveka swinene . 
Xikongomelo xa sisiteme ya xijumba i ku : 
U ni ku twela eka van'wana ni swilaveko swa vona . 
CSVR yi nyikiwile vutihlamuleri ekusunguleni ka lembe leri nga hundza . 
Timhakankulu ti fanele ku nyikiwa hi SWIVULWA LESWI HELELEKE . 
Va tirha hi ku tirhisa ni maphorisa ku khoma vaonhi . 
Hi tsakela laha ku engeta mahungu yo huma eka nhlengeletano : 
Ikhonomi ya misava a yi si tshama yi humelela swinene . 
Ntsakelo wa hina i ku tiva leswi tirhaka na leswi swi nga tirhiki . 
Leswi ke swi tshama swi ri ntirho lowu lavaka ku langutiwa hi xihatla eka lembe leri taka . 
Sweswi hi ni vurhumiwa eFinland . 
Xiphiqo xi hlamuseriwile xi va erivaleni . 
Xana hi swihi swi nga ku kucetela ku teka xiboho ? 
Xana hi xihi xikongomelo xa hina xa vutlhari ? 
Hluvukisa vuswikoti byo sungula swa mabindzu lebyi lavekaka kuva ni xiave eka : 
Hi fanele hi endla swo tala ku lulamisa mihlaluko leswi nga kona , ngopfungopfu Durban . 
Swihlawulekisi swa nkoka swa maendlelo lawa i : 
Hakunene , ndhawu leyi hilaha ndyangu wa vanhu wu nga velekiwa kona . 
Free State a yi si tshama yi antswa . 
Hi lava vuswikoti eswikolweni swa hina naswona hi byi lava sweswi ! 
Hambi vuhundla na nhlayiso wa switirhisiwa swi fanele ku lawuriwa hi nawu . 
Ndzi ehleketa leswaku nghilazi ri ngava ra moya . 
Vumbiwa ra nhlangano ri fambelana ni milawu leyi tirhisanaka . 
Xana hi xihi xikongomelo xa xilongeni xa N'wana a Dyisa Vatokoti ? 
Mfumo a wuri ku xopaxopeni kuri wu fambe ku fika kwihi eku fikeleleni swikongomelo swa wona eka malembe-khume lama hundzeke . 
Ku lawula mafambelo ya nhundzu , mpfuxeto wa bindzu , i swin'wana . 
Swi languta ngopfu eka dyondzo na swiphemu swa vuxokoxoko leswi endleriwaka ku tirhisiwa hi mani na mani . 
Ndzi tshemba kuri hi nga vona mintirhisano yo hlaya ya vutshila ya muxaka lowu . 
Tanihi rixaka hi fanele sweswi hi hlangana kun'we hi lwisana ni vugevenga . 
Ndhawu leyi faneleke ya bidzu , hilaha swi boxiweke khale , yi tava yiri ya nkoka eku fikeleleni xikongomelo lexi . 
Vulavisisi byi fanele byi hetisiwa hi Sunguti 2007 . 
Mpimo wa ntirho wu ta katsa leswi : 
A ndzi ehleketa leswaku yaleyo i mhaka leyi a hiri yi ku languteni . 
Xana i vanhu vangani hi va nghenisaka ? 
Ku komba tindhawu ta ku antswisiwa . 
Leswi swi komba erivaleni nkoka wa Afrika eka swa matimu namuntlha ni mundzuku . 
Hi kunguhata ku hlayisa mitirho yo hlaya hilaha hi nga kotaka hakona . 
Hi lava ku komba leswaku nkarhi wa Afrika wu fikile . 
Hi ntiyiso xana hi wena mani u nga laviki ku endla ? 
Xana hi xihi xikongomelo xa kheche ya swingolongondzwana swa khomphytura ? 
Hi ta ya emahlweni ni vuleteri bya vatirhi hinkwavo lava faneleke . 
Swikombeto swi hambana hi landza malembe ya muvabyi . 
Kuma nhlamulo ya x eka xin'wana ni xin'wana xa leswi landzelaka : 
Komba vuxaka xikarhi ka matirhisele na xikongomelo xa pulani yo navetisa . 
Leswi swi dinga xivutiso:i mani Yunivhesiti ? 
Hilaha ndzi boxeke hakona khalenyana , Afrika Dzonga yi le ka moya wo tlangela . 
Hinkwerhu hi tshemba eka tisenthara ta vuswikoti eka dyondzo . 
Naswona ahi na ku kanakana leswaku Themba Pharmaceuticals yi ta hi pfuna ku fikelela eka nkhuvo . 
Ndzi lava ku hoyozela vanhu va Meloding kuva vari vaamukeri va muako lowu . 
Tsala hansi hi marito ya wena n'winyi leswi xiphiqo xi nga swona . 
Hi lava ku cinca miehleketo ya miganga leyi nga hansi ka nxungeto . 
Leswi swi endliwa ku vona leswaku a ku na ntlimbano na mpfilungano etihofisini leti . 
Machudeni va nga hetisa switoloveto swo endla kunene siku na siku ni ku xopaxopa siku na siku . 
Nhlayo ya swibumabumelo ehenhla ka mpfapfarhuto wa Nawumbisi swi amukeriwile ku suka eka minhlangano yo hambanahambana ni vanhu . 
Leswi i masungulo yantshwa lamakulu ya matiko ya hina mambirhi . 
U vulavula hi milawu leyi nga kona . 
Xana hi tihi tindhawu ta xirhangana ta Brigedi ya SADC ? 
Tiyisa vuswikoti bya swa nhlangano ku vona leswaku matirhisele yo koteka no tirhiseka ya switirhisiwa swa vanhu ni timali . 
EIA a wuri ntlhontlho endhawini . 
Leswi i ku kondletela kurhula ka miehleketo na mahanyele ya vunghana evuton'wini bya vona . 
Phurogireme ya ECD yi le mbilwini ya xikongomelo xa ndzawulo . 
Ku pfumelelana ni mindzhundzuluko . 
Presidente loyi a nga ta nghena u ta nyika xitiviso hi mhaka leyi hi ku famba ka nkarhi . 
Tiprojeke ti fanele ku tirha eka swa mabindzu ya ntiyiso . 
Tsalwa ra 93 ri ta tirha ni le ka ku cinca loku endliweke . 
Timfanelo leti ti longoloxiwile eka Nawumbisi wa Timfanelo eka Ndzima ya 2 ya Vumbiwa . 
MaAfrika Dzonga a va tava va hi lavile ku fikelela swo tala ku tlula leswi hi swi endleke . 
Xiya swilaveko swa ntirho wo tsala wa mbulavulo . 
Swin'wana swa swibumabumelo leswi humeleleke swi katsa leswi landzelaka : 
Lexi i xiyimo lexi nga akiwaka ku ya eka xiyimo xo pfumala swipimelo . 
Leswi swi katsa xilaveko xo ahlula swirhalanganyi leswi hlaseleke tikonkulu . 
Eka xiyimo lexi , ku pfunaniwile ku antswisa vundzeni eka vurhangeri bya swa mbango va xifundzankulu . 
Xana i mali muni leyi hakeriweke eka mukontiraka loyi a nyikiweke kontiraka ? 
Mune wa timodlele leti kongomisiweke eka vuhlayiseki bya vuxokoxoko bya munhu lebyi nga kombiwaka . 
Hi lava ku tiyisisa eka tiko leswaku hakunene Afrika Dzonga i tiko ro hlayiseka . 
Huvo yi fanele ku kunguhata lembe-ximali ra yona . 
Leswi hikokwalaho swi lulamile ku katsakanya leswaku ntlangu wa hina wa hanya hi kuva ni ku humelela . 
Sweswi u ta ya u ya engetela hi ku endla ndzhuti . 
Ntirho lowu wu ta ya emahlweni hi rivilo leri faneleke na ntikiso . 
Mintlangu ya sweswi ya tinxakaxaka nakambe yi kombisile nkoka wa switirhisiwa swa gezi . 
Mintlhontlho i yikulu kambe yi ngi fambi yi nga ahluliwangi . 
Leswi a hi minchumu leyi u nga ta yi vona mikarhi hinkwayo . 
Swirhalanganyi swa ximunhu emugangeni swi na ntshikelelo wo kongoma ehenhla ka swikolo . 
Ya xikongomelo xa mahlelelo : 
Khomixini yi yisa lembe na lembe xiviko xa minghingiriko ya yona ePalamende . 
Boxa maendlelo lama faneleke ku tirhisiwa eka vatirhi . 
I ntiyiso leswaku tindlu tintshwa ti akiwile . 
Ku sivela ti-NCD a ku fanelangi kuva xihlayisi xiri xoxe xa xiyenge xa rihanyo . 
Ndzi tsakela ku khensa valulamisi kuva va tekile goza leri . 
Swivumbeko swinharhu leswi landzelaka swi wela ehansi ka Holobye wa Vuhlayiseki ni Vusirheleli . 
Swi le ku akiweni kuva swi tirha swinene;maendlelo lawa ya fanele ya ya emahlweni . 
Hi hlanganile laha namuntlha ku tlherisela endzhaku ntolovelo lowu . 
Xana xi endleriwile yini ? 
Ku xavisa ematikweni ya le handle ka tinhundzu na vukorhokeri , ku rhurhisa tihakelo ku suka endzandzweni , sw.n.sw. 
Nawu wa hina wa vumbiwa wu kombisile kuva wu tiyile . 
Nsirhelelo lowu pfunaka na matirhisele lama tiyeke ya nghingiriko wa mbuyelo wa hinkwerhu . 
Leswi ku tava maendlelo ya nhluvukiso . 
Mutirhi wa swa tinkota u ni vutihlamuleri byo lawula matirhisele ya timali ya Palamende . 
Masungulo ya ku hluvukisa tiko ku fanele kuva ntiyiso . 
Hi tiyimiserile eka xirhambo xa Presidente xa Matirhele yo ka ya ngari ya Ntolovelo . 
Ndzi ehleketa kuri hi na nkarhi ku teka swipimelo . 
Swin'we hi fikelerile swo tala . 
Nseketelo wa nhluvukiso wa vaakitiko ; 
Hi fanele hi va vaakitiko lava xiximaka vamanana . 
Muchaviseki Ralane na Swirho swin'wana swa Komiti yo Hlawula khomisa sweswo eka ntirho lowunene . 
Tiphineni hi mafundza ya vanhu va rona . 
Nsivelo wa vukungundzwana na nxopaxopo wa tipholisi ta switirhisiwa swa vanhu na maendlelo . 
Ku va ni vatirhisani vo tano eka nhluvukiso , hakunene hi nga fikelela swilavekoswidzi swa vanhu va hina . 
Xana hi tihi tinxaka to hambana ta ku hambana ke ? 
Xiyimo xa 1 na xa 2 swi ta hetisiwa hi ku hela ka Hukuri handle ka loko swivilelo swo kumiwa . 
Ku tlula malembe-xikhume , nhlangano lowu wuri kari wu nghenelela eka minkanerisano hi hundzuluxo wa wona . 
Leswi swi ta pfuna ku kongomisa nseketelo laha wu lavekaka kona ngopfu . 
Swi nga nghena eka tikontiraka na kuva xiphemu eka milandzu ya khoto . 
Timbala ta swihahampfhuka hinkwaswo swa tinxakaxaka ni swa rixaka eRiphabuliki . 
Swivangelo swa ku cinca ka maxelo ku ni ntshikelelo wo biha eka nirhelelo wa hina wa swakudya . 
Xilaveko xa nhlangano wo tano xi nge tshikeleriwi ku tlula mpimo . 
Hi nkarhi wa malembe manharhu lama landzelaka , Palamende yi ta rhurhela nhlayo yo karhi ya mitlangu ya tinxakaxaka leyi katska : 
I vaakitiko va dorobankulu leri lava va nyikaka vuswikoti lebyikulu eka ku cinca . 
Ndzi hanyele ku fika eka xitshembiso lexi . 
Ntirhodyondzo hi Ndzawulo ya Nhlayiso wu tava kona hi 22 Mudyaxihi 1999 . 
Ku vile ni ku humelela loku tlangeriwaka hi ku landza ndzingano wa rimbewu . 
Phurogireme yi endleriwile ku vuyerisa swisiwana . 
Hi ta yimela mimbuyelo ya minhlawulo leyi . 
Hi lavile ku vumba hi vuntshwa misava naswona hi lavile ku endla hinkwaswo hi ndlela yo hambana . 
Hileswaku ha khensa swinene . 
Mpfumaleko wa vuxokoxoko bya tinhlayo ku vile xin'we xa minkayivelo leyikulu leyi khumbhaka feme ya vutleketli . 
U tsundzuxiwile ! 
Xana u ta pfumela eka xikombelo xa yena ? 
Maendlelo yo seketela ku xopaxopa mavonelo ya vanhu . 
Naswona hilaha hi boxeke hakona , a hi veni ni phurogireme leyi ya nhlanganelo na nhluvukiso wa le makaya lowu tekaka nkarho wo leha . 
Xana ku twananiwile hi minhlangano hinkwayo ke ? 
Lowu i nkarhi wa wena . 
Hileswqaku phurogireme a yi ahluli mhaka ya switirhisiwa na miako . 
Ndzawulo ya Rihanyo yi lawuriwa hi milawu ya Ndzingano wa Matholele . 
Hlamula swivutiso SWINHARHU ntsena . 
Ku cinciwa loku ku endliwile ku endlela ku katsa sisteme ya minxupulo ya mafambiselo ya ku pfumaleka ka ku landzelela . 
Ha hari eku languteni ka makete . 
Hambiswiritano xiyimo lexi xi cincile , hileswaku sweswi hi kuma mpimanyeto wa mitirho ya mfumo . 
Yin'we a kuri Nawumbisana wa Mfumo wa swa Xintu ivi kuva nawu . 
Ku engetela hileswaku a nga tivi nchumu hi tikhomandara . 
U ta endla xiave xa nkarhi wo leha eka rihanyo ra tinxaka ta mundzuku ta MaAfrika . 
Hi mpfhuka ka 1994 , mfumo wu nghenisile tiphurogireme to hambanahambana ku antswisa nkoka wa vutomi bya vana va Afrika Dzonga . 
Xikombelo xa nhlanganiso lowu eka pholisi ya mfumo yi le ka rimintsu ra tinhlayo ta ximfumo . 
Vamanana va vile ni xiave lexikulu eka ka ku lwela ka hina ntshunxeko . 
Swi ngheneriwile hi Tinhloko ta Matiko leti landzelaka na Vayimeri va Mimfumo : 
Ku fika sweswi swipimelo leswi landzelaka swi ta tirhisiwa : 
Mpfapfarhuto wa maendlelo ya mahungu na thekinoloji ya vuhlanganisi wu humesiwile . 
Leswi a swi landzelerisiwi ximfumo naswona leswi swi nga yimisa swona ntwanano lowu a wu bohi hi nawu . 
Magoza yo hlaya yo yisa emahlweni yi ta tekiwa ku antwisa ku landzelela eka lembe leri landzelaka . 
Ku simeka webusayiti : 
Swi kombisiwile leswaku vutshunguri a byi kongomisa mikarhi hinkwayo eka vana va hina . 
Swibumabumelonkulu eka Phepha ro Nkanerisano hileswi landzelaka : 
Nchumu lowu wa ku cinca ka maxelo loko ku pimanisiwa wa ha ku kuma tekeriwa enhlokweni ntsena sweswi eka xiyenge xa swa gezi . 
Mimbuyelo leyi nga ku langutiweni . 
U nghenelerile eka minghingiriko yo tala swinene . 
Pfhumba ro hunguta nhlayo ya swibalesa swo ka swi ngari nawini na switlhavani swin'wana ri ta ya emahlweni . 
Eku heteleni hi ta tikarhatela ku vona leswaku ku tihlanganisa loku nga ni mbuyelo kuva lokukulu . 
Ndzingano wa matholele exifundzeninkulu ku antswile swinene ehenhla ka malembe lama hundzeke . 
Eka nkarhi wo koma , hi tinyiketerile ku tlakusa mphakelo wa vukorhokeri endhawini . 
Wa hari khotsweni na vulavisisi eka nandzu byi ya emahlweni . 
Komba goza leri faneleke ku lulamisa yihi na yihi ya timhaka . 
Hi fanele hi kuma vanhu vo hlaya va tirha . 
Hakunene ndzi hlangane na vona kun'we ni vaakitiko , un'wana na un'wana ; hinkwavo i xiphemu xa swona . 
Yalawa i mavonelo yo khuma . 
Tiko ra hina ro ka ri ngari ra vukhongeri ri ta vona leswaku timfanelo leti ta sirheleleriwa hi ku hetiseka . 
Van'wana va hina va khumbheka eka mabindzu lama humeleleke . 
Hileswaku ni xiyimo xo tika swinene lexi nga tumbulukeni eka maendlelo ya palamende . 
A ku na vuxokoxoko bya enela eka xiviko lexi ku xopaxopa hi mfanelo phurogireme . 
Nhluvukiso wa Nhlangano wu ni xiave na ku tirhisa kminghenelelo eka lembe-ximali leri landzelaka . 
Laha ndzi humaka kona ndzi ni switsundzuxo swo saseka swa xikolo . 
Wolowo i nandzu mayelana ni Xiviko xa Nhlavukiso wa Vanhu xa UN . 
Kambe hi tshama eka tikonkulu ro cinca - naswona ku cinca loku engetelekeke hi ndlela yo antswa . 
Ku vekile vutihlamuleri ka swiyimo swo hambanahambana ka mfumo ni swivandla swa dyondzo . 
Mimbuyelo ya 2010 hi leyi landzelaka : 
Hi vonile India tani hi mutirhisani wa vutlhari wa Afrika Dzonga hikokwalaho ka xivangelo xa kahle . 
Xiave eka xitsundzuxo xa ku cinca ka Afrika Dzonga ku ya eka xidemokirasi . 
Ntlawahata vuxokoxoko eka xiviko hi Clubld . 
Ku ya emahlweni ku ya eka Afrika Dzonga wo hlayisaka swinene . 
I mani a ringanelaka ku nyikiwa mali ? 
Nawumbisi , eku heteleleni , ku kongomisa eka ku endla nawu wa maendlelo yo tano . 
Swilaveko leswi landzelaka swi fanele swi fikeleriwa hi vakamberiwa : 
Phuphunkulu ya ajenda ya hina ya pholisi ya matikomambe i Nhlangelo wa Ajenda ya Afrika . 
Projeke leyi a yi tirhani na minhlawulo leyi nga ku teni na mapfhumba ya mavandla ya tipolitiki . 
Leswi hi ku hetiseka a swi tsakisi . 
Eka un'we swi xeduriwile na ku tshembeka . 
Leswi hi tlhelo swi ta engetela swivandla swa mitirho eka vanhu va hina . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni leswaku ku jongela ku humelela eka ku thoriwa eka vumaki ku kahle . 
Hofisi leyi hileswaku yi na vutihlamuleri ku vona leswaku rhekhodo leyi yo tinyungubyisa ya hlayisiwa . 
Ku tirhisiwa ka mbewu leyi ku ni swipfuneto swo karhi eka mbango . 
Hileswaku i ajenda yo anama . 
Hi tekela enhlokweni leswaku votala va vanhu va hina va le ku tekeni ka mirhi ya xintu . 
Ku kumbeteriwa leswaku hi lava ku aka swikolo swintshwa swa 65 exifundzeninkulu . 
Ntwelavusiwana wo suka embilwini ku ya eka mindyangu ni vanghana va lava va nga lova . 
Ku ni mpimanyeto wa kwalomu ka R1.7m eka mhaka leyi . 
Swi na vuxokoxoko eka pfhumba na hi ndlela leyi u nga nghenelelaka eka swona . 
Ndzavisiso wu lavisisa vuxokoxoko na swilaveko swa vuhlanganisi bya mfumo na vaaki . 
Leswi i mpimo wa vutshila hi vulavulaka hi wona . 
A ku laveki vuxokoxoko . 
Hi fanele hi herisa madzolonga lawa ehenhla ka vamanana . 
Ku fanele kuri ni ajenda ya nhluvukiso . 
Ku ehleketiwa leswaku maendlelo ya nxopaxopo ya ta hetisiwa hi Nyenyankulu 2006 . 
Ku hoxa xandla ka le xikarhi eka mphakelo wa gezi wa rixaka ku suka eka swihlovo swa gezi ro pfuxetiwa . 
Ndzi tsakela ku heta hi ku tsundzuxa swirho hi timhaka tinharhu leti ndzi tiboxeke eka nkarhi lowu hundzeke . 
Mahungu ya hina eka vona ya le rivaleni:Nkarhi wa wena wu herile . 
Kombisa vumbhoni leswaku dayari ku kongomisiwa eka yona hi masiku hinkwawo . 
Kongomisa eka matirhele ya tipulani to kongomisa ta dyondzo . 
Bodo ya Mufambisi wa Nhlayiseko wa le Xiporweni yi pfuriwile eka xiphemu xa vumbirhi xa 2003 . 
Tani hileswi u nga ta ka u nga kanakani ku khensa , hi na mintlhontlho yo hlaya eka dyondzo . 
Va yile emahlweni va kombisa nseketelo wa vona wa NEPAD tanihi phurogireme ya Nhlangano wa Afrika . 
I mhaka ya manyikele lamanene ni minkambelo na mindzinganiso . 
Xana hi kota njhani ku lawula ku yisa emahlweni na ku cinca eka vundzeni bya timfanelo ? 
Xitifikheti xi ta tirha nkarhi wa lembe . 
Fomo , eka swin'wana , yi ta endla mphakelo eka leswi landzelaka : 
Leswi hileswi vonelo leri hi nga kuri simekeni namuntlha ri nga swona . 
Timakete ta swa timali ta Afrika Dzonga ti hluvukisiwile kahle na ku twananisiwa kahle ni ikhonomi ya misava . 
Ntila wo sungula wu ni siku leri fayili yi nga tumbuluxiwa . 
Eka malembe lama hundzeke ehansi ka vurhangeri byo hambana , nawu lowu a wu nga tshameli ku tirhisiwa . 
Vukorhokeri ku suka eka matiko mambe ku ya eka tiko leri khumbhekaka .  . 
Xo sungula hi mhaka ya vugevenga byo lulamisiwa i maendlelo lama nga ku yeni emahlweni . 
Hambiswiritano , ku na matitwele yo angarhela leswaku tiphurogireme ti lahlekeriwile hi mpimo , wa ku humelela . 
Leswi swi endla goza ra nkoka swinene hi nkarhi lowunene hikuva ku hiseka ntsena a ku enelangi . 
Hi nga ha hambana laha na lahaya kambe ku hambana i ndlela ya vutomi . 
EAfrika Dzonga hi byeriwa hi leswi landzelaka : 
Hi vundzeni bya RDP , leswi i phurogireme ya nkoka swinene . 
Afrika Dzonga ri tiyimiserile ku tiyisisa vuxaka lebyi nga kona bya tipolitiki , ikhonomi na mabindzu na Norway. 
Leswi swi ta katsa ku twanana eku vekeni ka swiringanyeto swa xiyenge . 
Hileswaku a swi koteki ku kanela hi swikhimu swa mahakelelo ya maphela eka xiyimo lexi . 
A ku na vumbhoni bya leswaku switundziwa swi onha ntwanano , ku vula yena . 
I ntiyiso leswaku tisisiteme ta swa timali laha hi ku angarhela ti tirha kahle . 
Minhlangano ya n'wina yi fanele kuva ni xiave lexikulu eka mbhurisano lowu . 
Hileswaku hi ehleketa leswaku ku tava hunguto lowukulu . 
U endlile leswaku rixaka ri tinyungubyisa . 
Afrika Dzonga ri ya emahlweni ri khumbheka hi madzolonga eKenya . 
Lava va pfuxetaka nawu hi ku landza mihundzuluxo eka xiyimo xa rixaka . 
Hi ku engetela vamanana va tiko ra hina va tokota ku cinca ka nkoka evuton'wini bya vona . 
Hi sungurile phurogireme ya ku hundzuluxa ka ku enta na ku ka ku nga tlheriseki ka ikhonomi ya hina . 
Loko ku ngari na vona , sisiteme ya hina ya mfumo yi nge vuriwi kuva yi mirile exikarhi ka vanhu . 
Xana wa hari kona ? 
Hi ta ya emahlweni ku landzelela ajenda ya hundzuluxo exivandleni xa rihanyo etikweni ra hina . 
Ku tumbuluxa mhaka yin'we ya vutihlamuleri eka mafambiselo ya nhundzu . 
Tikhoto ta Vatirhi ti na xiyimo xo fana na Khotonkulu . 
Kumbexana ku karhala hi vumundzuku na leswaku xana hi na matimba ku ya emahlweni . 
Ndzi boxile khale muxaka wa ku hlanganisiwa ka tipholisi ta hina ta kwala kaya na ta ( matiko ) mambe . 
Ku herisiwa ngopfungopfu ka tibangi ta ntlawa wa vumbirhi a ku nge vi xihlamariso . 
Timasipala ti nga endliwa kuri ti tirha ku antswa eka un'wana na un'wana hi un'wana na un'wana . 
Timfanelo ta vatirhi emapurasini i timfanelo ta ximunhu . 
Eku heteleni ka maendlelo yo tshinya ndzi ta endla xitiviso lexi faneleke . 
Nyika swivangelo swihi na swihi SWINHARHU swa bindzu ra tinxakaxaka . 
Muthelo i xiphemu xa vaaki va tinxakaxaka va mafambiselo ya Muthelo . 
Namuntlha ku simeka laha i mhaka ya nkoka swinene . 
Loko projeke yo ringeta yi kombisa ku humelela hi ta yi ndlandlamuxa ku ya eka tin'wana tindhawu . 
Xiviko xo sungula xi tava kona hi Khotavuxika 2009 . 
U fanele ku swi vika eka maphorisa hi nkarhi wolowo . 
Hi xixima ntshamiseko wa tipolitiki eka matikweni ya hina . 
I ndhawu leyinene laha hi nga ndlandlamuxaka bindzu kumbe ndyangu . 
Nhlengeletano ya Misava ya le Joni ya Nhluvukiso lowu nga ta heta Nkarhi wo Leha .  .  . . 
A ndzi tivi kahle kuri masungulo ya ntlhontlho wu tava yini . 
Xana u nga endla yini kuva ni vutihlamuleri swinene ? 
Mutshami-xitulu wa Foramu u fanele a ri xirho xa komiti . 
Vutivi bya ikhonomi byi ni xiave eka ndlandlamuko wa ikhonomi . 
Handle ka swona swivilelo leswi , ndzi kunguhatile ku amukela ntlhontlho . 
Ku dlawa a ku fanele ku nga humelelangi . 
A ku na nchavo . 
Xana leswi swi vula yini eka masipala ? 
Ndzi kombela miganga hinkwayo ku tirha swin'we ni tiSGB . 
Tifomo ta swikombelo i ta mahala . 
Vatswari vo ka va ngari va ngati va ni mfanelo yo : 
Ku tlula mitirho ya 12 000 yi lahlekile eka vumaki bya fexeni ya kwala kaya - lembe leri ntsena . 
Ndzi ha ku swi endla sweswi . 
Lowu i engetelo wa 32% lembe ni lembe . 
Muvulavuri , vanhu votala va ya emahlweni va lova emapatweni ya hina . 
Ehansi ka phurogireme leyi , Ndzawulo yi endlile leswi landzelaka : 
Ringanyeta mimpimo MINHARHU leyi nga tirhisiwaka ku hunguta mbuyelelo . 
Hi ntiyiso hi tile ku ta tlangela malembe ya 40 ya ku tshunxeka ka hina vinyi . 
Ku lahlekeriwa ka ntiyiso kumbe loku nga vaka kona eka Huvo ku ta kombisiwa eka ajenda . 
Hi ndlela leyi swi endla kuri swi tika ku nghena hi vuxokoxoko eka mhaka yin'wana na yin'wana . 
A ku pfumeleriwe lava va nga swi kota ku tirha swin'we ku tisa nyiko ya ntshembho eka hina hinkwerhu . 
Xana hi nga pfumelela xirho ku ya emahlweni ? 
A ku na ku khensa ko ringana eka swintshunxo leswi eka mintlhontlho eAfrika Dzonga . 
Kemantha Govender u languta eka nkoka wa ntlangu . 
Va tlhela va langutela ku antswisiwa eka swipimelo swa vona swa matirhelo . 
Madzolonga na nyimpi swi humelela eka ku onhela muaki un'wana na un'wana . 
Leswi swi lavisisiwile naswona swi kumekile ku ngari ntiyiso . 
Varhandzani havambirhi va fanele kuva kwalomu ka vukhale bya malembe ya 15 hi nkarhi wa ku tshembisana. 
Hakunene loko va ri tano , ku na xiphemu xo durha . 
Phepha leri landzelaka ri kongomisiwile eka Komiti ya N'watinkota-Jenerali ku ri tekela nhlokweni na xiviko . 
Ku tika a ku fanelangi ku pfanganisiwa ni kuva swi endliwa swa ximfumo . 
I vutihlamuleri byo tika lebyi hi nga na byona . 
Fole a hi xin'wana xa swibyariwa swa vumaki bya bayofuwele bya Afrika Dzonga . 
Hi 16 N'wedzamhala 2004 hi tshemba kuri hi ta kota ku xi pfula . 
Leswi swi ta va pfumelela ku kuma mfikelelo wa makete eAfrika na Yuropo hamambirhi . 
Sweswi a nge hanyi kuri hava swona . 
Xavunharhu , doroba ro basa na rihlaza ri ta antswisa vuhlayiseki bya vanhu va rona . 
Hileswaku hi fanele ku lwa swin'we na ku twanana ehenhla ka vusweti . 
Leswi a kova swilogeni swa hava . 
Swiyengentsongo ( 1 ) na ( 3 ) swi fanele ku tirhisiwa hi ku landza swileriso swa Khomixinara . 
Hi tshemba kuri vumbiwa ra hina ri koxa leswi naswona swi fanele kuva xiphemu xa mimbhurisano ya hina . 
Xana muganga wa wena i yini ? 
Twisisa xilaveko laha swi faneleke ku vuyelela mimpimo . 
Hlamusela na ku vula swiphemu swa vuhlanganisi . 
Ku kombisa khombo ra vana ngopfungopfu mayelana ni nxaniso . 
Swi kongomisa eka lava va nga nawini . 
Kongomisa eka xikombiso eka pheji leri hundzeke . 
Swi nyikiwa hi vanhu lava va nga ni ku hiseka . 
Vumaki byo aka byi fanele ku tekeriwa enhlokweni tanihi ndzhaka ya rixaka . 
Sweswi ku sela ku vulavula na ku tirhisa Pulani . 
Nhlangano wun'wana na wun'wana wu fanele kuva ni nkarhi wu veka mhaka ya nhlangano eka bodo ya xibalo . 
Ku anakanyiwa leswaku vulavisisi byi ta hetisiwa ehansi ka nkarhi wa 2000 . 
Komba muxaka na matumbulukelo ya xivilelo . 
Ku katsa eka leswi , ku tava rivilo ra nhluvukiso wa nxumakulu wa switirhisiwa ehansi ka xiyenge xa mani na mani . 
Magoza lawa yi ta tirhela ku tlula vanhu va 200 000 eka ndhawu leyi . 
Naswona xivono xa hina xi fanele ku ya hi ntirho lowu hi wu tirhaka eka miganga ya hina . 
Swi ta hunguta swin'wana swa xilaveko xo aka swikolo swintshwa . 
Vuhlanganisi bya leswi kumiweke . 
Ku humelela ku endliwile hi ku landza nhluvukiso wa le makaya na minghingiriko ya ku pfuxelela misava . 
Kambe swa nkoka ku tava ku antswisa vuxaka ni vamahungu . 
Sayizi ya ku lahlekeriwa ku hungutiwile swinene . 
Ndzavisiso wa vona wu komba leswaku ku na engetelo wuntsongo eAfrika ehenhla ka nkarhi . 
Hi magoza ya wona , mfumo wu fanele ku korwisa vasweri leswaku na vona i xiphemu xa Afrika Dzonga . 
Pulani ya hina ya ndlandlamuko yi fanele ku kongomisiwa eka vanhu va le hansi . 
Xana ku ni swiyimo laha un'wana na un'wana a nga ni rito ? 
Kambe swa nkoka swinene xi hi nyika ku angula ku engetela nseketelo . 
Buku ya vuxokoxoko yi fanele ku katsa leswi landzelaka : 
Loko xikombelo xo tano xi amukeriwa xi ta tekeriwa enhlokweni hi ntikelo wa xona . 
Nhlawulo wa mani na mani i xiphemu xo boha xa vutomi bya tipolitiki bya xidemokirasi xin'wana na xin'wana xo twala . 
Vusirheleli na vuhlayiseki na bya vavhoti na nhundzu ya nhlawulo . 
Nchumu wo hetelela i mhaka ya JOMIC . 
Khalukhuleta ntsengo hinkwawo wa xibalo lexi kumiweke hi mfumo . 
Vaavanyisi va nga lahleka eka xiyimo xo tika naswona va nga twisisa mhakankulu . 
Milawu leyi landzelaka yi ta letela nhluvukiso wa rimba ro tano : 
Pfapfarhuta xikombamatirhele ku vona leswaku minghingiriko hinkwayo yi hetiwa hi nkarhi . 
Xana u kumile kuri xiphiqo xa ntiyiso i ncini na kuva u ta ni swin'wana swintshunxo ? 
Hi le ku languteni eka nhlayo-xikarhi wa 200000 wa mitirho hi lembe ku tlula ntlhanu wa malembe lama landzelaka . 
Hinkwaswo leswi swi fanele ku humelela hi nkarhi . 
Kambe swi le rivaleni leswaku leri a ri ri lembe ro tika swinene eka Eskom . 
Tanihi longo ra sosayiti vamanana va fanele ku endla leswaku marito ya vona ya twala . 
Hambi swi ta teka nkarhi wo fika kwihi hina a hi nge karhali . 
Mboyamelotlhelorin'we hi woxe i nxungeto eka vusirheleli bya tinxakaxaka na ntshamiseko . 
Khombo ra kona vuxokoxoko a byi se va kona eka hina . 
Va hi tivisile leswaku va le ku landzeleriseni ka mhaka hi ku tirhisa tikhoto . 
Eka ntirho wa Mbulavulo wa Mfumo wa Xifundzankulu , Muchaviseki Ndhunankulu a vurile kuri : 
Swirho swa Huvo swa Tiphurofeni ta swa Sayense ya swa Ntumbuluko ; 
U yile emahlweni ku vula leswaku : 
Hakunene hi tile ku suka kule naswona ha hari ni mpfhuka wukulu ku wu famba . 
Lexi i xiphemu xa ku tika xa kuva mudyondzisi , a hi swona ke ? 
Novhle i nxopaxopo wa sisiteme ya Xikhomonisi . 
Tixedulu leti ti hlayeka hi ndlela leyi landzelaka : 
Eka xiyimo xa le ndzhakunyana UN yi rhangerile vulavisisi . 
A va nge nyiki mavito ya vanhu lava swikweleti leswi swi nga swa vona . 
Hi angurile hi ku hetiseka eka makhombo yo tala ya ntumbuluko lama humeleleke lembe leri hundzeke . 
Eka nkarhi wa ku fambisa ka mina , ndzi lava ku vona leswaku swa masungulo swi tirhisiwa ku ya fika eka batheni . 
Swihlawulekisi swo ringanela ku thoriwa ka vaxavisixidzi swi nga komisiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Leswi swi katsa engetelo , hi ku kongomisa , wa mimfikelelo ya ku tiyimisela ka matiko lama nga ku hluvukeni wa hunguto wa ku humesa swo karhi . 
Buku leyintshwa ndza ku tshembisa yi fanerile ku hlayiwa . 
Nhlohlotelo wa vumunhu hileswaku ku hava na un'we wa vanhu lava a va fana . 
Vanhu va India va endlile xiave xa nkoka eku tiseni ka xidemokirasi . 
Swivulavuri swin'wana swi ta katsa vayimeri va minhlanagano ya vamanana na Masungulo ya Timfanelo ta Ximunhu . 
Leswi swi ta endliwa ku tlhela ku nghenisiwa ku tinyungubyisa na ku tiyimsela ku basisa mbango wa hina . 
A ku na xintshunxo xo vonaka eka sete leyi ya swiphiqo . 
Ntsengo wa mudende wu cinca lembe rin'wana na rin'wana . 
Kotala ku ya hi ku ndzi swi tsakerisaka ku yini . 
Tsalwa ra tikhonsepe ri amukeriwile hi Dzivamusoko 2006 eka mhaka leyi . 
Hi nkarhi wa malembe ya xihlawuhlawu Afrika Dzonga ri kumile nseketelo ku suka eka vaakitiko va tinxakaxaka . 
I patu leri hakeleriwaka ro sungula ra tinxakaxaka eAfrika . 
Nawumbisi lowu wu nyka hinkwerhu switirhisiwa ku endla tano . 
Leswi swi le ka engetelo eka kwalomu ka ntlhanu wa magidi ya vanhu lava va kumekaka va vavisekile hi lembe . 
Eka vunyingi bya swiyimo swibumabumelo swa Khomixini swi amukeriwile na ku tirhisiwa . 
Leswi swi tava ku engetela eka tiphurogireme ta sweswi ta nhluvukiso wa vadyondzisi . 
Mahungu lawa a hi mantshwa . 
Ku languteriwa leswaku ku tlula vavuyeriwa va 3 000 va ta kota ku antswisa mbuyelo wa vona wa swa vurimi . 
Ehansi ka nkarhi wo koma Ndzawulo ya Dyondzo yi sungurile minghenelelo leyi landzelaka : 
Ndzima leyi yi xopaxopa ntikelo wa sisiteme ya sweswi ya midende ya vanhu eka hunguto wa vusweti . 
Ku yisa emahlweni hi fanele ku huma na tipulani ku : 
Ku vhota swi fanele ku endliwa eka nhlengeletano hi ku tirhisa nhlawulo wa ku tsala exihundleni ; 
Pulani ya nghingiriko i pulani ya nkarhi wo leha leyi katsaka nkarhi wa lembe rin'we ra xiakhademiki . 
Hileswaku hi wihi nghenelelo wa mfumo eka mhaka leyi ? 
Ndzi tshaha ku suka eka mbulavulo wa yena : 
Xirilo xo hlawuleka xi endliwile ku engetela mpfuno wa ximunhu eka vanhu va Angola . 
Leswi swi yimela engetelo wa vumune wa le henhla swinene etikweni . 
Hinkwerhu hi fanele ku komba xikosi eka ntolovelo . 
Eka nhlengeletano mbirhi xanharhu xa swirho swi vumba khoramu . 
Tihakelo ta vutliketli ti hakeriwa hi mumaki . 
Ntirho ni Bangi ya Misava eka mhaka leyi wu sungurile . 
Hi fanele ku wu tirhisa . 
Hi tekela enhlokweni leswi u swi vulaka naswona hi ku langutela kuva u cincacinca na kuva ni ku vonela emahlweni . 
Hambiswiritano , mahlelelo ya xilaveko xa misava eAfrika Dzonga xi le ku endliweni . 
Xipano xo herisa xi ta tirhana ni swiphiqo swihi na swihi eka mhaka leyi . 
Hi khensa xirhambo xo nyika mbulavulo eka nhlengeletano ya n'wina ya rixaka . 
Ku xopela loku antswisiweke na mahlelelo ya tiprojeke ta Xijumba ti ta pfuna eka mhaka leyi . 
Hi swi vonile khale ku humelela eka matirhele ya tiphurogireme ta hina ta mahanyele na ikhonomi . 
Ku na tindlela tin'wana to hlaya ku fikelela mfikelelo lowukulu . 
Va fanele ku nyika vukoxoko bya ntiyiso eka leswi landzelaka : 
Xiphemu xin'we ntsena xa ntlhontlho wa hina i ku vona leswaku ku ni angulo lowu faneleke wa nkarhi wo koma . 
Hi tshembela eka na ku lavana un'wana na un'wana wa hina . 
Tinhlokomhaka to hambanahambana ti nga hlanganisiwa eka xivutiso xo fana . 
Hi tshemba leswaku mi ta kuma kuri ndhawu yo tirhiseka ku yi endzela . 
Leswi swi vonaka kuri mbuyelo wa ku hlayisa tirhekhodo hi ndlela yo antswa naswona hi tlhelo , mahlayiselo . 
Xiviko lexi xi kombisa ku tiya na ku tsana haswimbirhi swa rimba leri nga kona eka nkarhi wolowo . 
Dyondzo ya vutshila ya vutomi . 
Mutirhi wa lembe hinkwaro eka ntirho wa muthori . 
Hi ya eku heriseni ka wena na ndyangu wa wena . 
Xana hi wihi ntirho wa mutirhisi wa Mafambiselo ya Ku endla swilo hi ku tlula Nawu ? 
Minsayino a hi xiphemu xa nxavelano . 
Vuhlanganisi na nkhuluko wa vuxokoxoko . 
Leswi i mhaka leyi humelelaka lembe na lembe . 
Swikambelwana na swikambelo swi fanele ku vumba mahlelelo ya le ndzeni . 
Swiave swa timali leswi boxiweke swi fanele ku hlamuseriwa hi ku landza vumbiwa . 
Holobye swi vula Holobye wa Vuhlayiseki na Vusirheleli ; 
Hi khensa muvulavuleri hi mbilu hinkwayo kuva a kotile ku hi nyika ndlela . 
Xinawana lexi hi ku landza nawu wa sweswi xi fika makumu hi 10 Mawuwani . 
India ri tekiwa kuva muphakeri wa vuswikoti hi swivangelo leswi landzelaka : 
Marendzo yo tala ya le henhla swinene ya humelerile hi mpfhuka ka ku vuyela ka xidemokirasi eAfrika Dzonga . 
Mpimo wa kuva phurogireme yi fikelerile nkongomiso lowu ku kongomisiweke eka wona ; 
Xavumune , hi vile hi tirhana swinene ni tipulani ta vuleteri bya vupfhumba na nhluvukiso . 
Ntshaho wun'wana na wun'wana wu fanele ku tekiwa tanihi xihoxo xa ririmi . 
Ku ni swiphemu swinharhu eka projeke . 
Hi lava ku koka vamaki va swilukiwa ku vekisa eAfrika Dzonga . 
Lowu i nkarhi wo sungula muhlayi a tivisiwa hi Gatsby . 
Loko swotala swi yimele ku endliwa ; hakunene ku ni ku humelela swinene . 
Nhlayo leyi saleke yi ta hetisa maendlelo lawa hi ku hela ka Nyenyankulu . 
Ku tirhisiwa hi ndlela yo biha ka vatirhi va mavoko i manyala lama faneleke ku lulamisiwa . 
Loko swi ri tano , xana swi nga yisiwa njhani ? 
Holobye u ta teka nkarhi lowu ku hlangana ni ntangha ta yena eNigeria . 
Ndza tshemba leswaku ikhonomi ya misava yi nge vi yin'we nakambe - hambi endzhaku ka nthumbho . 
Vaaki na vaendzi va hlohloteriwa ku hoxa tihlo eka swipimelo swa vuhlayiseki leswi landzelaka : 
Xana ku nga yiwa kwihi ku kuma mpfuno ? 
Vuxokoxoko lebyi faneleke byo engetela hi lebyi landzelaka : 
Lowu a kuri nkarhi ku sungula ku aka hi vuntshwa na ku hluvukisa tiko ra hina . 
Amukela swin'wana na swin'wana SWIMBIRHI swa leswi nga laha henhla . 
Nkayakayo swa sweswi wu ta yisa emahlweni ku engetela mintshikelelo . 
Masungulo swi vula leswaku ku fanele kuva ni vuhlanganisi na ku tihlanganisa . 
Nxavo wa tsalwa : 
Ndzi tsakile ku vika leswaku hi hetisisile Pholisi ya hina ya Minxavo ya Gezi . 
Xirho xin'wana na xin'wana xa Huvonkulu xi ta vulavula ni nhlengeletano ya vaakitiko eka siku leri . 
Hlamusela hilaha ku nga ta ngheniwa eka ntwanano ni munyiki wa timali . 
Ndlela leyi hi tirhaka hi yona i mbuyelo wa maendlelo ya khale . 
Hambi namuntlha , ka ha tlangiwa xiave xin'we . 
Swipimelo leswi vekiweke ku sivela swiendleko swo yelana leswi nga humelela swi katsa : 
Ku fikelela nkarhi wolowo swi nga tava swa nkoka na kuva swi lawuriwa hi mahlelelo ya nxungeto . 
Mphikizano wa hina etikweni na ikhonomi ya misava swi ndlandlamukile swinene . 
Xiphemu xo sungula xi endleriwile ku nyika vuxokoxoko eka tipholisi , nawu na matsalwa man'wana . 
Milawu yin'wana yinharhu , hambiswiritano , yi kumekile yi fambelana ni Vumbiwa na kuva yiri ntiyiso . 
Eka nandzu lowu hi ni 1x3 hileswaku xivumbeko xi hi ndlela leyi landzelaka . 
Hambiswiritano , leswi a swi rhukanangi . 
Ntlhontlho lowu langutaneke na hina sweswi i ku vona leswaku minghingiriko yo tano ya tirhisiwa hi ku hetiseka . 
Hi tiyimisela hi vuntshwa ku fikelela mintlhontlho leyi nga emahlweni . 
Ku buka i ka nkoka . 
Hi fanele ku tirhisa xiyimo xa hina ku cinca vutomi bya vamanana . 
Ha Mi Khensa hi ndlela leyi faneleke na ku koteka swinene . 
Ku kuma vuxokoxoko byo hlaya hi rendzo tihlanganise : 
Eka swisiwana , nhlayiseko wa swakudya na gezi i magoza yo sungula ku ponisa pulanete . 
Komba swipimelo swo sivela ndzilo . 
Tani hiloko mi swi tiva , Afrika Dzonga a ri sayinangi ePasi . 
Ku avanyisiwa ka mintsengo leyi boxiweke laha henhla ku hi ndlela leyi landzelaka : 
Mafambisele eka tikhoto ta ndzingano i ya mahala . 
Loko swi ri tano , hi swihi ? 
Ntlangu wa ku leha nkarhi wo ringana n'hweti wu veka Afrika Dzonga eka senthara ya misava . 
Kwalomu ka MAN'WE ya mavonelo ya fanele ku ntlawahatiwa . 
Lowu i nawu lowu faneleke ku landzeleriwa kuri hava swipimelo . 
Hambiswiritano , ku na ku humelela ka nkoka swinene ni Chati ya Vukorhokeri bya swa Nawu . 
Vona leswaku u tirha njhani ni Makhombo exifundzeninkulu lexi . 
Hlamusela kuri hikokwalaho ka yini muxaka lowu wa maendlelo ya bindzu wu hlulekile eka nkarhi lowu hundzeke . 
Kambe namuntlha ndzi vula kuri a hi tekeni swin'we ntlhontlho . 
Xana ku na xiboho xi nga tekiwa eka leswi ? 
Ndza hlamala kuri ku humelela yini hi mapfalo ya vona . 
Leswi Mfumo wu nga eka swona i maendlelo yo anama swinene . 
Ntlakuso wa Mfikelelo eka Nawu wa Vuxokoxoko wa kumekaka eka webusayiti ya www.gov.za. 
Ku ndlandlamuka ka vuswikoti bya gezi eka swivandla leswi faneleke swa ikhonomi ya rixaka ; 
Lembe leri hi tshemba ku hlula mpimo lowu . 
Hlamusela dyondzo , vuleteri na nhluvukiso wa maphorisa . 
Vuhaxi bya laha kaya a byi katsiwangi eka makete lowu naswona byi hlamuseriwile etlhelo . 
Naswona eka timhaka to tala ta mafambiselo hi le ku tsandzekiseni swisiwana . 
Tiyisa vuxaka ni Tikhampani to ka ti ngari ta Mfumo , Vaakitiko na swivandla swin'wana . 
Hundzuluxo lowu wu fanele ku endliwa ehansi ka nkarhi wa tin'hweti tinharhu endzhaku ka ku hela ka lembeximali . 
Malembe ya khumembirhi endzhaku ka ku tumbuluxiwa ka xidemokirasi , xifaniso a xi sasekangi ngopfu . 
Xiphemu lexi xi nyika swiletelo eka ndlela leyi timakisi ti nga ta nyikiwa hi yona . 
EAfrika Dzonga , vanhu vo tala va monya hi vukhwatsi bya tinhlayo ta maphorisa . 
Hikokwalaho eka xiyimo lexi , Afrika Dzonga i tiko leri pfulekeke eka vatirhisani . 
Xana wa swi vona kuri swotala swa ha lava ku endliwa ku nge si va ni mpfuneto wo karhi lowu vaka kona ? 
Leswi swi fambelana ni Nawu wo Hundzuluxa Swimakiwa swa Oyili yo endla Petirolo . 
Xikongomelo xa vumbirhi xo anama i ku antswisa matirhele na vuswikoti bya mafumelo ya ntirhisano . 
A va si tshama va tekeriwa enhlokweni kuva xiphemu xa JVMM . 
Nkongomiso wa maendlelo ya komiti hi lama landzelaka : 
Leswi i engetelo eka matshalatshala man'wana yo hambanahambana ku seketela vadyondzisi va hina . 
Laha hilaha kereke yi talaka ku nghenelela . 
Mpaluxeko wa tileyara leti simekiweke eka swikongomelo leswi landzelaka : 
Nseketelo wa mfumo wa nhlanganelo wa rixaka wa Palestine . 
Mixo lowu , ndzi tsakela kuavelana na n'wina yin'wana ya masungulo lamantshwa . 
Hi landza ku tibayofuwele , Pulani yi pasisiwile hi Khabinete . 
Timakisi ti ta nyikiwa eka : 
Ina , ku na swipimelo leswi vekiweke ku hatlisisa maxopaxopele ya swikombelo leswi nge si xopaxopiwaka . 
Ku engetela , xiphiqo lexi xi ni ntshikelelo wa swa timali eka mfumo . 
Swi xopaxopiwile ximfumo kan'we hi lembe . 
Susa makisi yin'we eka xin'wana na xin'wana xa leswi landzelaka : 
Nyika xikombiso XIN'WE xa njhini yo valanga . 
Hi vekile vana va hina eka senthara ya ajenda ya hina ya nhluvukiso wa vanhu . 
Ntirho lowu wu ta tshama wuri ku humeleleni . 
Hi ku kongomisa , minkumbetelo leyi landzelaka yi endliwile : 
Leyi a hi ndhawu ya mintolovelo leyi nga hundzeriwa hi nkarhi . 
Hambiswiritano hi nga endla swo karhi hi ku durha ka malulamisele eka ikhonomi ya hina . 
Xiphemu xa ntsengo lowu xi ya eka tinhundzu na le ka rifuwonkulu . 
Vula swihi eka mani ? 
Va tlhele va kuma leswaku nhlayo ya vavanuna lava vikaka nxaniso wa swa masangu wu le henhla . 
Leswi i xiphemu xa nghingiriko wa vanhu ku tumbuluxa tiprojeke ta nsiko na vusweti . 
A ndzi ta vutisa xivutiso xo fana kambe ntsena xin'wana . 
Nhlengeletano yi khomiwile eJarimana hi Ravumune ku tiyisisa ntirhisano xikarhi ka swifundzankulu swimbirhi . 
Eka nkarhi wa sweswi , hambiswiritano , moya a wu tirhisiwi ku tumbuluxa gezi eka tiko leri . 
Ku fika sweswi , hi hetisisile mintwanano ya 26 . 
Hi ku hatlisa loko xipano xi tava xi lulamile , va nga ya eZimbabwe . 
Muchaviseki Muvulavuleri na Swirho , hi tshemba leswaku hi le ku hluleni nyimpi ehenhla ka vugevenga . 
Hambiswiritano , ku landzula leswi swi ta koxa vutomi bya yena . 
Hi xikongomelo , komiti leyi yi tava yiri ku tirheni tin'hweti leti hundzeke . 
Mixo lowu a ndzi foni ndzi ri na mianakanyo yo karhi . 
A hi languteni kuri hi ta kuma njhani xiringanyeto xa ndzhendzheleko . 
Xiboho xa hina xi le rivaleni . 
Pulani leyi yo sungula na ku navetisa i yo sungula eAfrika Dzonga . 
Hileswaku mikarhini yin'wana swi ni khombo ku tlula swo sungula . 
I xikombiso xo tsakisa xa leswaku hina hi ri swin'we hi nga endla ku antswa . 
Vutihlamuleri bya hina tanihi vantshwa i ku tirhisa mikarhi ya xidemokirasi ya hina . 
Lawa i mahungu hi ma tisaka eEngland eka rendzo leri . 
Khomixini yi fanele yi fambisa Nawu lowu hi ndlela yo ringanela nhlawulo wo tshunxeka ni kuva lowunene . 
Ku hava ndhawu ku nga ni vuswikoti bya vuxaka lebyi tivisiweke ngopfu ku tlula eka ikhonomi . 
Afrika Dzonga , ku fana ni matiko man'wana yo tala , ri humile ximfumo eka ku ya ehansi ka ikhonomi . 
Xivutiso lexi xi fanele xi kongomisiwa eka Masipala wa Overstrand . 
Naswona ndza va losa eka leswi . 
Hambi , va wela eka kontiraka xikarhi ka mfumo na vanhu va wona . 
Xosungula , ndzi lava ku kombela kuri kuva ni maendlelo yo hambanahambana eka mapulanele . 
Teka goza leri faneleke ku ahlula swiphiqo leswi pfelelaka eka ku hambana ka mindhavuko . 
Ndzi vulavula na n'wina namuntlha hi siku leri ra matimu etikweni ra hina . 
Phesente ya CO2 emisaveni . 
Riphabuliki ra Afrika Dzonga ri tava rin'we , tiko ro tifuma . 
Xana sweswo i ntlhontlho kumbe sweswo i nkayakayo ? 
I ndlela yo tiveka swinene ya nsirhelelo eka timhaka ta muthelo . 
Projeke leyi yi sunguriwile hi vamanana ntsena . 
Afrika Dzonga ri ta hlangana ni ntlhontlho lowu hi ku tiyimisela ka ntiyiso eka : 
Ku fika sweswi hi tirhile hi 2 wa tikhonsepe : 
Languta eka vamanana vo huma etindhawini ta le makaya . 
Xana ku fika kwihi kuri xikongomelo lexi xi nga fikeleriwa hi nawu ke ? 
I ntsako wa mina lowukulu ku hlambanya nhlengeletano leyi kuva yi pfuriwile ximfumo . 
Hakunene , Manana Muvulavuleri , hi simekile masungulo ya vutomi byo antswa . 
Ndzi xihari lexi dyuhalaka naswona lexi i xitori xa vutomi bya mina . 
Eka tlhelo rin'wana va nga endla sisiteme ya xibalo kuva xi fikeleriwa hi vahakeri va xibalo . 
Mimpimo yo tiya leyi ndlandlamukaka yi tsarisiwile ku ya eku heleni ka 2002 . 
Hofisi yi boheka ku tisa eka hina xiviko xa lembe ku katsa ni switatimende swa timali . 
Ka hari ni tindhawu to tala laha tindlu na vukorhokeri byi nga hakeleriwiki . 
Mi nga xisiwi . 
Phurogireme ya vuhlanganisi ku tlakusa matirhele ya nomboro yo vika eka yona yi ta seketela matirhisele . 
Maphorisa eswitarateni i ndlela ya kahle ya ku sivela vugevenga . 
Ku tumbuluxa gezi hi ta kota ku ri tirhisa . 
Kambe swa nkoka swinene , swi lava vutshila , matimba na ku tiyimisela . 
Sweswi swi endla phurogireme ya Nyangwa wo TSHWUKA . 
Lembe leri taka hi ta tlangela 10 wa malembe ya xidemokirasi . 
Hi ntiyiso leswi swi lo endla kuva timhaka ti nyanya . 
Xikongomelo xexo xo hlanganisa xi nga kumekaka eka Phurogireme yo Aka hi Vuntshwa na Nhluvukiso . 
A swi koteki ku vulavula hi vumaki bya tikhemikhali ta Afrika Dzonga kuri hava ku boxa Sasol . 
Ku nghena ku fanele ku tsariwa hi munhu wo sungula . 
Ku yingisa ko hlawuleka ku fanele ku nyikiwa eka ku antswisiwa ka swipimelo swa vusirheleli ehansi ka mbangu wa swiporo . 
Eka xiyimo xin'wana na xin'wana nyika xintshunxo lexi bohaka eka endlelo leri . 
Hi ehleketa kuri i goza lerikulu eka tlhelo lerinene . 
Kanela swihlawulekisi swa fambelo rin'wana na rin'wana . 
U landzurile ku famba . 
Nhlayo ya milandzu exifundzeninkulu i 260 . 
Hi fanele kuva hi ri ku endleni ku tikumela hi hexe vatirhi vo ka va ngari va ntiyiso . 
Hileswaku ntsena nhlayo ya swivutiso leswi humaka eka xitatimende . 
Khombo leri ri hi kombisile kahle swinene leswaku hi hanya eka muganga wa tinxakaxaka . 
Mfumo wa le Xikarhi wu pfumerile eka ku ondliwa ; 
Ku nyika nseketelo wa le ndzhaku ka madzolonga eka tindhawu ta mafumelo na mafambiselo ya mani na mani . 
Pfhumba leri ri ta fambisiwa hi ku tirhisana ni Ndzawulo ya Xikaya . 
Hi navelela China swa kahle naswona hi langutela kuva xiphemu xa ntirho lowu wo saseka swinene . 
Hi ku landza Nawu lowu i ku : 
Leswi i ku tika loku hi huma eka kona . 
Tiprojeke na tiphurogireme ku katsa : 
Hambiswiritano , minongonoko ya swilaveko swa vutshamo a yi se pasisiwa . 
Ku yingisa ka hina ku fanele sweswi ku kongomisiwa eku akeni ikhonomi . 
Lulamisela mbulavulo . 
Yin'wana ya minghenelelo leyi nga kumiwa yi katsa : 
Magoza ya nkoka ya endliwile mayelana ni majisitarata . 
Vadyondzi va fanele ku kota ku kombisa matirhisele ya ku hlaya eka maendlelo yo dyondza . 
Pimanisa swipfuni na swo ka swi nga pfuni swa maendlelo yo hambana yo kuma thekinoloji ya khomphyuta . 
Emahlweni ka ku hundzuluxo lowu i ku lulamisa hi vuntshwa Ndzawulo ya Ndhunankulu . 
U nyikiwile Sagwati ro Tisa Kurhula ra Nobel hi 1984. 
Xana u le kaya ke ? 
Ku tlakusiwa ka litheresi ya sayense na thekinoloji exikarhi ka mani na mani hi ku angarhela , ngopfungopfu vantshwa . 
Leswi swi tlangeriwa swinene . 
Hi fanele hi nyika nhlamulo ya ntiyiso ya vululami . 
Khabinete yi vuyelerile ku tinyiketa ka yona eka ntwanano lowu sayiniweke lembe leri hundzeke na ku tiyisisiwa hi Palamende . 
Leswi hinkwaswo hi moya wo endla nghingiriko na vutihlamuleri bya mahanyelo ya rihanyo ra kahle ! 
Matsalwa ya Nhlangano a yi nge vekiwi etlhelo . 
Mbhurisano wu ta endliwa hi ndlela yo olovisiwa . 
Matshalatshala yan'wana ya ku navetisa ya tinxakaxaka yi ta kongomisiwa eka Russia , Brazil na Middle East . 
Sweswi ku nyika miehleketo hi vanhu swa komberiwa eka swiringanyeto leswi nga pfapfarhutiwa leswi swi nga eka tsalwa . 
Xana hi yihi mimbuyelo ya xitoloveto ? 
Ku tlula mbirhi xanharhu xa lava i vamanana . 
Yin'wana ya minxopaxopo ya phurogireme leyi i swihoxo eka mahakelelo ya tihakelo . 
Ku antswisiwa ka nkoka hi ku landza mphakelo lowu wu le ndleleni . 
Holobye hi yena ntsena a nga pfumelelani naswona . 
Eka tlhelo ra rixaka : 
Ku engetela eka leswi , leyi i miehleketo yo hoxeka leswaku votala va MaAfrika Dzonga va twisisa Xinghezi . 
Leswi swi katsa : 
Kwalomu ka xiphemu XIN'WE xi fanele ku tirhisa tsalwa ra ntiyiso tanihi ndlela ya maendlelo . 
Sweswi i nkarhi wo kombisa leswi;mintlhontlho leyi nga le mahlweni yi lava swona . 
Minkanerisano ni 2 wa ti-NGO yi sungurile ku ya eku heleni ka 2006 . 
Eka nhlengeletano ya Ntlawa wo Tirha wa Ikhonomi na Xithekiniki , matlhelo hamambirhi ya twananile eka leswi landzelaka : 
Xana vukambatinkota i ncini ? 
Masungulo ya vunkulu ya simekiwile . 
Swin nga ha teka nkarhi ku nge si tirhisiwa xiyenge xa 60 . 
Ku angula ka xiyenge xo ka xi ngari xa mfumo ku fika sweswi eka rhengu leri ku tiyisisile ringanyeto wa xona . 
Ntiyisiso wa ntwanano wo herisa nyimpi wu fikeleriwile xikarhi ka Mapalestina na Vaisirayele hi Hukuri 2006 . 
Mali leyi yi ta vekisiwa hi Nhlangula 2005 . 
Va langutela eka hina kuri kuva ni ku cinca eka nxaniseko wa vona . 
Ehenhla ka malembe lamotala lama hundzeke hi hlayisile ndlandlamuko wo ka wu nga cinci . 
Phurogireme ya xividzo yi vile xiphemu xa phurogireme ya mfumo ya nghingiriko eka malembe lamotala . 
Bazi yi chakemele eka tlhelo rin'we . 
Xavunharhu , swibumabumelo swo hambanahambana na ku cinciwa swi tekeriwile enhlokweni na ku nghenisiwa eka xiviko . 
Nakambe , GEPF i muvekisinkulu eka swiyenge swa mfumo ni le ka swo ka swi ngari swa mfumo haswimbirhi . 
Ha ha fanele ku phakela mati eka vanhu va 5 wa mamiliyoni . 
Ku fanele kuva ni pulani ya switirhisiwa . 
Nkoka na vundzeni bya Milawu ya Nkombo . 
Xiviko a xi si humesiwa eka mani na mani . 
Hi nge koti ku kayeta vana va hina hambi va nge si va ni nkarhi wo hanya . 
I mavonelo lama faneleke ku lulamisiwa . 
Yin'wana ya timali leti humaka eka vevukisi bya nkarhi na nkarhi yi ta tirhisiwa ku xava movha . 
Ndlela ntsena kuva ni ntiyiso i ku endla xikambelwana xa HIV . 
Swi le ka ntsakelo-n'winyi wa vona wa nkarhi wo leha . 
Eka xin'wana ni xin'wana xa leswi landzelaka ku ni theme RIN'WE leri nga fambelaniki . 
Dorobankulu ri fanele ku vona leswaku ku ni vuhlayiseki bya mphakelo wa mati eHout Bay leyikulu . 
Xana u wu tirha yini ke ? 
Eku endleni ntirho wa hina hi fanele ku aka ehenhla ka mintwanano ya WSSD . 
Kuma tindlela ta kahle ku tirhana ni swikombelo . 
Ajenda yi ta katsa timhaka leti landzelaka : 
Nhlayo ya van'wana vatirhi : 
Ku humelela ka kahle ku endliwile eka mintwanano hinkwayo leyi kombisiweke kuva yiri ku tirheni eka nongonoko lowu khomisiweke . 
Ku rhumeriwa ka nkarhi hinkwawo ku ta endliwa eka xphemu xa le ndzhakunyana . 
Leswi i swikongomeloxidzi swa EPWP . 
Xifundzankulu xa hina xi le ka gondzo ra kahle eku fambiseni tiphurogireme ku tirhela vanhu . 
Ndzi pfumelele ndzi basisa nhlayo ya swilo hi nge si sungula . 
Ndzi tsakile ku tivisa leswaku Khabinete yi pasisile ni Nawumbisi lowu . 
Leswi swi nga hungutiwa loko hinkwerhu hi tirha swin'we ku sivela tinghozi , ku vula yena . 
Hakunene , ku humelela loku ku nge vi kona kuri hava ku nghenelela ka vona . 
Hilaha swi lavekaka , Presidente u thorile Swirho swa khumemune swa Khomixini . 
Vaponisi va fanele ku kota ku tshemba lava va rhwexiweke mafambiselo ya timali ta vona . 
Hakunene , i ntsako wa mina ku tivisa leswaku ku lulamisa ka hina ku le mahlweni kahle na kuva endleleni . 
Xana ntirho wa muxaka lowu wa themositati hi wihi ke ? 
Xana swikombeto hi swihi ke ? 
Leswi ndzi nga ku tshembisa leswaku swa amukeleka swinene . 
A kuri malembe-khume ya nkala-ntshembho ni ku cinca ka mfumo wa miganga . 
Muvulavuleri , ndzi tsakela ku khensa muchaviseki Holobye eka nhlamulo . 
Ntirho wu ta ngheneriwa hi vavauna na vamanana havambirhi ku suka eka xifundzankulu hinkwaxo . 
Khomixini yi ni hansi ka masiku makombo kuva yi tiyisisa mbuyelo wa nhlawulo . 
A hi ku mama nkhudzu . 
Laha , ndzi kongomisa eka vugevenga byo tika bya lembe . 
A a ri muxaka wa munhu wo leha swinene . 
Laha hi tirhanile ni ku engeteriwa ka mavandla ya AU . 
Languta nhlamulo eka Xivutiso . 
Ndzi sungurile ku kumisisa hi mitirho-vutomi . 
Xiviko xi boxa leswaku : 
Pholisi a fanele kuva yi hangalasiwile lembe leri nga hundza . 
Timhaka ta vusirheleli ta Afrika na misava . 
Milawu ya Nkombo yi vumba masungulo ya ku ringeta kuntshwa . 
Swihlovo swin'wana swa gezi swi tirhisiwaka eka vurimi . 
Xiphiqo xa mfikelelo eka ICD xi le ku amukeleni ka nyingiso wo hlawuleke . 
Ro sungula namuntlha hi kotile ku tiva 15 wa mabindzu lawa . 
Loko ku endliwile sweswo , hi fanele ku vutisa swin'wana swa swivutiso swo tika swinene . 
Nyika swikombiso leswi faneleke swa ku tlakusa ximakiwa kumbe vukorhokeri bya ku ringeta lokuntshwa . 
Hikwalaho ka mbuyelo hi le ku tumbuluxeni ka vuhlanganisi bya le kusuhisuhi ni Vufambisi bya le Xikarhi bya Swidzidziharisi . 
Milawu leyi yi tirhela hinkwerhu : 
Hi ehleketa kuri i ndlela yo ka yi nga amukeleki yo vika ku khumbheka eka tiko leri ntshunxekeke . 
Timfanelo ta ximunhu ti nyikiwa xiyimo xo vonakala eka Vumbiwa . 
Hileswaku hilaha mhaka yo rilisiwa hi swimalana lava nga tinyiketa ku nga nghena hi kona . 
Projeke ya Vutihlamuleri bya Vanhu ya lembe : 
Ku aka ku languteriwa ku sungula hi Hukuri 2005 . 
Swin'wana swa leswi kumiweke swa nkoka swi katsa : 
Hi nge swi koti ku ya emahlweni hi ndlela ya xikhale . 
Ku nghenela eka tiokixini ku tava ku pfulekele vangheneri hinkwavo va makete . 
Ku languteriwa ku fikelela 4.6 wa tiphesente eka lembe-ximali leri landzelaka . 
Vatirhi na mpimanyeto i swiphemu swa nkoka eka maendlelo , ku vula yena . 
Nawu lowu wa boha eka Tiko .  . 
Hi kombela ku khomeriwa mayelana ni nkavanyeto lowu hi nga vaka wu vangile hikokwalaho ka vutsundzuxi bya swa mahungu . 
I mani a humesiwaka eka sisiteme ? 
Leswi a kuri vukhale byo tsaniwa na ku sapateriwa hi vaakitiko va tinxakaxaka . 
Ndza tshemba leswaku a swo va kahle eka DA . 
Va fanele ku kota ku va hlayisa [ vafana ] na matshamelo va vona . 
Bodo ya Mafambiselo ya Nhlayiseko wa Swikepe wa Afrika Dzonga ; 
Ku antswisiwa loku swi ta seketela matirhisele ya sisiteme ya ndzindzakhombo wa rihanyo wa rixaka . 
Xana leswi swi vula yini eka tidyondzo ta wena ? 
Timpfula ti vangile minkhukhulu edzongeni wa tiko ku katsa ni ntsindza wa Port-au-Prince . 
Yana emahlweni hi ku endla leswi landzelaka : 
U ta ta haleno naswona hi ta burisana . 
Tumbuluxa maendlelo ya ndzavisiso eka vundzeni bya projeke ya vaakitiko leyi kombisiweke . 
Ku hava nchumu lowu va nge i ntlangu wa vatsoniwa . 
Xandla xa Presidente u heleketiwa hi : 
Hambiswiritano , lawa i maendlelo lama nga lehisiwa tanihiloko kuri ni mintlhontlho yotala leyi langutaneke ni ndzawulo . 
Tsalwa leri faneleke ri hlayeka hi ndlela leyi landzelaka : 
Minkongomiso leyi landzelaka yi ta hi pfuna ku fikelela swikongomelo leswi . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tlhela ndzi khensa Vadyondzi va hina . 
Ku ni tinhlamuselo totala ta leswi a vula swona hileswi . 
Swa tiyindlu i swa nkoka eka mbango lowu hikokwalaho ka swivangelo swotala . 
Siku rintshwa leri nga kongomisiwa eka rona ra mahetelelo ya vulavisisi i 1 Nyenyankulu 2006 . 
Xi ti veka eka nhlayo ya matirhisele yo koteka . 
Nakambe marito ya OR : 
Naswona u nga mpfuno lowukulu swinene . 
Xohetelela kambe ku ngari kwalomu ka marito mantsongo yo hlayanyana eka NEPAD . 
Vamanana na Vatatana ku na minkayivelo leyi nga erivaleni leyi kombaka kuri ku fika kwihi kuri vuswikoti bya thekinoloji byi nga seketela ku tiyisela nkarhi wo leha . 
Votala vatlangi va nghenelerile eka maendlelo , hileswaku va tivisiwile . 
Swiphemu swa nkoka swa fomula leyintshwa na mimpimo i : 
Tsala nhlayo na nhlokomhaka ya tsalwa leri u ri hlawuleke , xikombiso : 
Lowu i nkarhi wa vumbirhi leswaku Afrika Dzonga ri nghenela eka Nhlengeletano ya Bayinele ya Tipulani Ta Miako eVenice . 
A hi nga tirhana na swona hambi kuri laha . 
Eka timasipala tin'wana , a hi ngari na ku hlawula kambe ku swi veka ehansi ka vufambisi . 
Leswi swi endla xihlawulekisi xo twisiseka xa nkarhi lowu wa swa tinxakaxaka . 
I mani a nga ni vuundlo wa vana . 
Mitirho ya vona yo tikarhata yi va hakerile . 
Xavuntlhanu , ku na xiphemu xo hlawuleka xa tinxakaxaka eka tindhawu to tala ta timhaka ta mani na mani . 
Xiboho xa yena eka mhaka leyi i xa makumu . 
Nkoka wa mimpfuxeto ya muxaka wa ku endla kunene kumbe wa xithekiniki a wu fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Vatirhi va fanele ku tekiwa vari timpipi . 
Vutisa vanhu ku lavisisa xiphiqo . 
Hikuva ndzi na swo tirha hi swona . 
Tanihi muxiyaxiyi , u xopaxopa lavan'wana . 
Kambe a kova maendlelo yo humelela hi woxe kumbe yo ka ya nga papaleteki. 
Swiphemu swa nkoka leswi landzelaka swa laveka ku endla leswi : 
Hi nkarhi wa tidyondzo ta wena u ta tlhela u lava ku : 
Misava laha nthyakiso wu papalatiwaka / ku hlayisiwa ehansi swinene . 
Ndzi lava ku kungahata leswaku laha a hi kona swipimelo swi welaka kona . 
Nhlamuselo ya matikhomele hi nkarhi wa nhlawulo . 
Hileswaku u le kusuhi naswona ndzi na ku tshemba lokukulu hi Nyimpi ya Balitiki . 
Mikarhi hinkwayo hi fanele hi va ni vutihlamuleri eka vaaki va hina . 
Ku tlakusiwa ka mahanyele lamanene ku katsa tiphurogireme kumbe minghingiriko eka timhaka to fana ni : 
Hi moya wa Vurhandzatiko Byintshwa , hi nga tlakuka ntsena ku ya eka swiyimo swa le henhla swintshwa . 
Khoramu ya nhlengeletano ya khomixini yi tava swirho swa ntlhanu . 
Leswi swi kombisiwa hi tinhlayo laha hansi . 
Swikongomelo leswi swi fanele kuva swi tiveka eka un'wana na un'wana:ku tumbuluxa mitirho - na ku lwisana ni vusweti . 
Xana u ni moya wa xihatla na ku xana hi nga hoxa tihlo eka vuxokoxoko lebyi faneleke ? 
Eka nkarhi wo leha , hi fanele ku vona leswaku ku cinca ko tlula mpimo eka minxavo ya swakudya ka lawuriwa . 
Minchumu leyi khumbhekaka yi nga lulamisiwa hi ndlela leyi leswaku yi ta pimanisiwa hi ku olova . 
Ndzi MuAfrika . 
Xivangelo xa nkayivelo lowu a xi tiveki . 
Naswona leswi kova nchumbuto ntsena . 
Nkoka wukulu laha hileswaku nhlawulo wu fanele ku humelela . 
Ndhawu leyi yi le ku kumeni nyingiso eka vundzeni bya maendlelo yo nyika hi vuntshwa mali . 
Projeke ya hari ku tirheni . 
Xitirho lexi xa ha tirhaka hi mfanelo i xa nkoka eka mphakelo wa vukorhokeri wa nkoka wa rihanyo . 
Va vile ni ntwanano wo biha swinene . 
Hi pfumeleleni hi kombisa yin'wana ya mitirho eka mhaka leyi . 
Mimbuyelo yi languteriwile hi kotara yo sungula ya 2010 . 
Vana va fanele kuva ni mfikelelo eka xikolo . 
Vuxaka lebyi byi nava byi nghena ni le ka swivandla swa ximunhu na ikhonomi . 
Mitirho leyi katsaneke xikarhi ka vanhu lava khumbhekaka yi fanele ku lulamisiwa hi ku hatlisa . 
Timhaka hinkwato leti landzelaka ti fanele ti kaneriwa ; 
Hileswaku ndzi ehleketa leswaku Nawu wa Tikhampani i xiphemu xa nkoka swinene xa mpfuxeto . 
Vantshwa va nyikerile vutomi bya vutomi hikokwalaho ka hina . 
I mhaka leyi tirhisiwaka tanihi xikombiso ; 
Hi ku vonakala swinene nhlengo wa timali ta dyondzo ya le henhla lowu tlakukeke wu fikeleriwile eka mimpimanyeto yimbirhi leyi hundzeke . 
Tekela enhlokweni ku lava ntwanano wo antswa wa ndzindzakhombo . 
Swidlodlo swi ta nyikiwa eka mintlawa leyi landzelaka : 
Eku heteleleni mavonelo na ntiyiso swi ve matlhelo mambirhi ya xingweche xin'we ! 
Leswi i ku humelela loku tlakusaka ntlhontlho wa matirhisele , nkambelo na vuhleri . 
Vaakitiko eka swivumbeko hinkwaswo swa vona hi ku landza swihlawulekisi swa rixaka . 
Wa hari ni ntiyiso eka milawu ya yena ku fika laha . 
Hlamusela leswi u twisisaka hi leswi landzelaka : 
Naswona ha tiva leswaku minchumu yo hambanahambana ya hari ku humeleleni ehansi ka vumaki . 
Bodo yo Tsundzuxa , eka swin'wana , yi ni vutihlamuleri eka leswi landzelaka : 
Swa durha hi ku landza vutleketli na mphakelo wa switirhisiwa swo tala swinene . 
Hikokwalaho ka yini ku tshikelela ku vekiwile ehenhla ka : 
Muako , New York . 
Hikokwalaho ka yini kuri ni nkayivelo wa mpimanyeto wa wena ni sweswo-sweswo ? 
Dyondzo ya vatirhisi , hambiswiritano , yi nge tshikiwi eka mufambisi ntsena . 
Ndzi kombela ku tiyisela ka wena hi nkarhi . 
Maendlelo ya nhlanganelo eka mapulanele na matirhisele ya vuvekisi bya switirhisiwa hi mfumo . 
I mixo lowunene , vayeni vo xiximeka , vamanana na vatatana . 
Swi fanele swi katsa vuxokoxoko lebyi landzelaka : 
Leswi a hi hlota noyi . 
Mafambisele ya Vulawuri swi vula , hi ku landza Mavitanele , Mafambisele ya Vulawuri hilaha swi boxiweke eka Tsalwa ra 17(1) ; 
Ku vevukisiriwa ehenhla ka swivangelo swa mavabyi tani hilaha swi nga famba hakona ku fika sweswi . 
Timasipala to tala ti lava ku antswisa vuswikoti bya vukorhokeri bya vona bya mati na nkululo . 
Ku ka ku nga endliwi nchumu swi nge amukeleki . 
Leswi a swi pasisiwile hi Holobye . 
Ndzi lava ku khensa mindyangu ya ka Rasool na mindyangu ya ka Shabodien lava va nga kona laha . 
Ku hundzuluxa ku ta teka nkarhi loko swi nge si tirha hi ku hetiseka . 
Hi fanele ku aka ndhavuko wolowo . 
U nga tirhisa tinhlayo eka nhlamulo ya wena . 
Hambi namuntlha wa ha nyika ntshembho eka vantshwa va tiko ra hina . 
Ajenda yi katsa nhlanganelo wa swifundza na ku cinca ka maxelo . 
Timfanelo ta vamanana ti le ka nxungeto naswona swin'wana swi fanele ku endliwa hi xihatla . 
Swin'wana i swi swintshwa swinene . 
Swikongomelo swa Nkwama wa Timali Rixaka i ku : 
Matirhisele ya IJS ; 
Hi hlohloteriwa hi ku humelela loku nga fikeleriwa hi ku angarhela . 
Bangi yi ta landzula tihakelo hinkwato leti nga fambelaniki ni rheferense ya tihakelo . 
Hikokwalaho u ehleketa leswaku swi fanelerile ku tirhisa tieletronidi to ka ti ngari na matimba eka maendlelo lama ? 
Xana u vula yini hi mitirho yo fuma ? 
Swirho swa Nhlangano wa Rixaka va rhambiwile eka ntirho ku katsa ni vamahungu . 
Vuxoperi na Mahlelelo ku katsa ni Mafambiselo eka Hofisi ya Presidente . 
Nhlangano wa Matiko wu hoxe xandla swinene eku tiseni ka ku cinca eAfrika Dzonga . 
Hi ta tirhisa switirhisiwa swa hina vinyi na ku tirhisana ni vuyimeri byin'wana ku fikelela swikongomelo swa hina . 
Va ta tlhela va nga swi twisisi kuri hikokwalaho ka yini hi tlangela vutomi bya yena . 
Minkanerisano ya Nhlangano wuri Woxe wa UN wo Lwisana ni Vutherorisi . 
Swipimelo leswi swa sweswi swi ta lawuriwa hi nawu wa mbuyelelo wa pholisi ya xibalo . 
Hi fanele hi va ni mafokisi lama faneleke . 
Xana mudyondzi wa swi kota ku hlamula xivutiso xo olova swinene ? 
Endzhaku ka malembe mambirhi yo lulamisa rivala , pholisi ya rixaka ya tindlu sweswi yi le ku tirheni hi ku hetiseka . 
Eku heteleni eka wena , ku tiyisela ka wena eku yingiseleni ka mina nhlekanhi lowu . 
Ku nga si bumabumeriwa eka swihlawulekisi swa xiviko , ndzi pfumelele ku nyika swibumabumelo swo angarhela : 
I xikongomelo xa hina leswaku mintlhontlho leyi yi hlamuseriwa . 
Ku tlhela kuva ni phurogireme ya mphamelo wa swakudya swa xikolo leyi nga fambisiwa hi Ndzawulo ya Dyondzo . 
Ku tava ni nkarhi wa minhlangano ya tinxakaxaka ku nghenela na tirhisana na hina . 
Nhlayo ya mintlhontlho leyi hi hlanganaka na yona sweswi . 
A kuri ni miengetelo yo vonaka eka tinhlayo ta tipulani leti nyikiweke . 
Xiviko sweswi xi le ku kaneriweni hi Tindzawulo timbirhi na vakhumbheki van'wana va nkoka . 
Ndzi pfumeleleni ndzi mi nyika xikombiso xa ntiyiso xa mpfuno wa hina wa xihatla wa tindlu . 
Vatokoti ku suka eka vaakitiko va tlhela va khumbheka eka maendlelo ya nhlanganelo hi vuntshwa . 
Vatswari va hina a va yangi exikolweni , hambiswiritano va hi langutela ku va sirhelela . 
Hileswaku ku ni mintlhontlho leyi ya ha lavaka nyingiso . 
Nhluvukiso wa vamanana eFree state wu le henhla eka nongonoko wa hina wa xirhangana . 
U ta lava tifayili leti landzelaka ku hlamula xivutiso lexi : 
Xana ku na xilaveko xo nyama ke ? 
Khodi ya matimba ya matikhomele exivandleni xa ntirho . 
Kambe matimu a kuri , tani hi mikarhi hinkwayo , kuva mudyondzisi wa kahle . 
Mintlangu yi ta kumiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Xana u tirhisa inthanete kangani ke ? 
Tindhawu ta le makaya ta tiko ra hina ti khumbheka ngopfu hi vusweti na ku kala ka mitirho . 
SET A kun'we ni mpfumelelo wa Holobye va tumbuluxile tiyindlu leti landzelaka : 
Mimpimo hi ku ya hi Mbuyelo wa Madyondzele kuva mudyondzisis a kota ku tirhana na vona hi un'we-un'we . 
Hi hanya eminkarhini yo tsakisa swinene , mayelana ni dyondzo . 
Ku fika laha , hi fikile sweswi eka xiyimo lexi PGDP yi faneleke ku hleriwa . 
Vamanana na vana va lova swi naga fanelangi . 
Xihlawulekisi lexi a xi tirhani ni vanhu va vutsoniwa . 
Kambe eAfrika Dzonga va fanele va va ni mavonelo yova n'wamabindzu . 
A ku na tipulani ta ku antswisa xitichi xa maphorisa lexi nga kona . 
Vanhu va fanele va twisisa hi ndlela leyi sisiteme ya palamende yi tirhisaka xiswona . .  . 
Lexi i xivandla xin'wana xi lavaka nghingiriko wa matimba swinene . 
Hi hakerile ku huma eka ntsengo wa mipfuneto ya tindlu wa 50 000 ku tlula ka malembe mambirhi lama hundzeke . 
Tanihi van'wamimovha , hinkwerhu hi na vutihlamuleri ku titimeta ku vilela emapatweni ya hina . 
Tinhlayo leti i minchumu leyi hi tinyungubyisa hi yona . 
Ndzi ta tinyungubyisa ku hlaya tani hi un'wana wa machudeni . 
A ku na vuxokoxoko lebyi nga kona eka vuvekisi bya xihundla . 
Ku rilisiwa hi mali yo huma eka nkwama ku sungurile . 
Swiphemu swa pulani swi hari eka xiyimo xa matirhele . 
Xi hi tshunxa hinkwerhu . 
A hi languteni eka matimu . 
Xana hi yihi ndzhaka leyi hi nga ta siyela vana va hina na tinxaka ta mundzuku ? 
Landzelela xiyimo leswi xi nga xiswona . 
Va tirhisiwa ku landzelela mhaka hi vuenti swinene . 
Xana leswi swi nga mpimo wo fika kwihi kuri i mbuyelo wa nxavo wa le henhla wa mafurha handle ka matirhisele ya le henhla ? 
Mimpfapfarhuto hamimbirhi yi fanele ku katsiwa . 
Ku amukeriwa ka Rimba ra Pholisi ya Rixaka ya Nhluvukiso wa Vantshwa . 
Swinawana leswi swi famba swin'we ni Xiyenge xa 6 xa Nawu wa Rixaka wa Pulani ya Vuhlori . 
Handle ka mintlhontlho leyi hinkwayo , a ku ngari ni mpfilupfilu wa swa tibangi eAfrika Dzonga . 
Endleni tipulani ku tirhisa milawu hi ku endla . 
Hi kumile mintlhontlho yo tala na timhaka leti vanhu va hina lavantsongo va nga langutana na tona . 
Swi nga endla leswaku vuxokoxoko lebyi byi nga kona eka minhlangano leyi fanaka ematikweni man'wana . 
A hi van'wamapurasi lava khale a va tshikeleriwile ntsena lava va vuyeriwaka ku huma eka Projeke leyi . 
Leswi swi katsa ku nghenela ka vaakitiko eku kombeni swilaveko swa dyondzo na vuleteri swa ndhawu . 
Vakhumbheki hinkwavo va amukerile pulani na ku pfumela eka ku hlwerisiwa . 
Hundzuluxo wu ta tisa swivandla swintshwa na mintlhontlho eka xivandla . 
Kambe , xana a wu lava ku vula yini ? 
Ina , a kuri na ku tshemba ka vanhu lava a va kuma midende swi ngari nawini . 
Hambiswiritano , xiviko xa xiyimo xi ta endliwa eka xirho xo hlonipheka hi nkarhi . 
Huvo yi le ku languteni ka pulani yo twisiseka ya nhluvukiso wa swa vurimi eXifundzeninkulu . 
Hi fanele ku ya eka ndhawu leyi hi lemukaka leswi , ku vula Maxwell . 
Mfumo wa Afrika Dzonga wu amukela mahetelelo yo humelela ya Khomferense ya Ndzivalelano eDRC . 
Hi fanele ku titshunxa ku suka eka vugevenga na switandzhaku swa vugevenga . 
Eka tlhelo rin'we , timfanelo ti fanele ku twisisa eka mavekelo ya matsalwa ya vona . 
A hi kunguhati ku tlakusa ndzhwalo wo angarhela wa xibalo lembe leri . 
Minhlangano yi kongomisa eka mitirho ya vona ya tinxakaxaka na ku tinyiketa mayelana ni nxiximo wa timfanelo ta ximunhu . 
Hi fanele hi va ni ku titwa hi ndlela leyi hi tirhisaka gezi . 
Xiphemu xa vumbirhi xi sungurile hi Sunguti 2007 . 
Hlamusela tinxaka to hambana ta swiboho swa maxavelo . 
Kuva ni nhluvukiso wa ikhonomi hi lava nxumankulu ku vekisa . 
Xana i rini hi nga tava ni tipulani to tala to tiya ? 
Vumundzuku bya tiko ra hina i vutihlamuleri bya un'wana na un'wana . 
Ndzi ehleketa kuri a ku ri na ku onhaka kun'wana . 
Ku ni ku tekela enhlokweni ku tekela enhlokweni leswaku HIV yi khumbha xiyenge xin'wana na xin'wana xa vaakitiko va hina . 
Minjhekanjhekisano leyi ya tinxakaxaka na ku vilela swa tsakisa , vamanana na vatatana . 
Hi xi tekela enhlokweni tanihi xitirhisiwa . 
Khomixinara un'we i xirho xa nkarhi hinkwawo xa Foramu ya Nkarhi Hinkwawo ya Nhlangano wa Afrika eka Timhaka ta Xintu . 
Leswi hi kayakayaka hi swona i ku avelana ka mimbuyelo ya ndlandlamuko lowu . 
Na hina hi ta pimiwa hi xiyimo lexi hi xi nyikaka vamanana eka vaaki va hina . 
A wuri xikombiso xo vangama xa hilaha xifundzankulu xi faneleke ku fumisiwa xiswona . 
Nhlayo ya mathwasana ya vuinjinere yi le ku yeni ehansi ehenhla ka malembe mantsongo lama hundzeke . 
Ndzawulo yi languteka yi ri eka xiyimo xa kahle xa timali . 
Leswi hi swona hinkwaswo eka swona ? 
A ku na magoza man'wana lama nga kunguhatiwa eka xiyimo lexi . 
Va hetelela vava ni nkarhi wo kuma vutitivisi bya vona . 
Ndzi vonile eka vamahungu namuntlha leswaku xiviko xi nga humesiwa ehansi ka tin'hweti ta 6 . 
Swikolo swi ta tivisiwa hi masiku lawa va nga endzeriwa hi wona . 
Eka lembe-ximali leri hi ta : 
Xiphemu xin'wana na xin'wana xa xiphazamiso i xa nkoka leswaku hi kuma xifaniso xo hetiseka . 
Hundzuluxo wa vululami , eAfrika Dzonga wa xidemokirasi , wu vile na nhlayo ya swihlawulekisi . 
Nhlayo ya vanhu lava a vari evutumbelweni lebyi i vanhu lava va nga ni matsalwa . 
Hi kombela vanhu hinkwavo va hina ku tirhisana na hina eka tiphurogireme ta ku nghenelela . 
Swo fana swi ta tlhela swi tirha eka vana lava velekiwaka ekaya . 
Hi nga tsakela ku vona rixaka ra Afrika Dzonga ri tirha swin'we eka mhaka leyi . 
Hi ni vutihlamuleri lebyikulu eka vakokwa va kokwa va hina na le ka vana va hina . 
Ku hava leswi swi nga hi yimisaka sweswi . 
Ku tlakusiwa ka kurhula na ntshamiseko i xin'wana xa swikongomelo swa nkoka swa Afrika Dzonga . 
Ku ya eka Mepe Wuntshwa wa Afrika . 
Leswi swi seketela xiave xa vurhangeri bya tipolitiki lexi hi xi tekaka eka ntsakelo wa nhluvukiso . 
Hi titwa hi tinyungubyisa hi nseketelo lowu hi wu kumaka ku suka eka vaakitiko . 
Malulamisele ya ntlangu lowu ya le ka xiyimo xa le mahlweni . 
Afrika Dzonga i Kaya ra wena . 
Ku ni minghenelelo yin'wana yo tala leyi yi nga ta antswisa xiyimo xa vatirhisi va miholo ya le hansi . 
Hi tshemba leswaku Mutshamixitulu wa Nhlangano wa Afrika u ta nghenela Nhlengeletano . 
Timhakankulu ta Nawumbisi hi leti landzelaka : 
Ku hava ni munhu wa murhangeri a kotaka ku teka ntirho lowu wo tika swinene hi yena hi yexe . 
Lembe leri ri hi khomele xitshembiso xa hina hinkwerhu . 
Tumbuluxa xivangelo ku tihlanganisa ni khasimende . 
Leswi i engetelo eka byin'wana vulavisisi bya ndzawulo . 
Vuhlanganisi i khiya ra ku humelela eka misava ya namuntlha ya ndzinganelo . 
Xavumbirhi , maendlelo ya fanele ku longoloxiwa . 
Eka tindhawu tin'wana , swi tisile minkwetlembetano . 
Vanhu van'wana va nga hava ni swo tala ku swi vula hi khume ra malembe ya hina hi mpfhuka ka xidemokirasi . 
Ndhawu i mubedwa wa swiluva . 
Tikonkulu ra Afrika hi ku angarhela na Afrika Dzonga hi ku angarhela va langutanile ni mintlhontlho yo tala . 
Hi lemuka kuri leswi swi onhela vanhu vutomi bya vona bya vumunhu na mitirho . 
Hambiswiritano , hi fikelerile ku antswisiwa ka ku humelela ko hlamarisa swinene . 
Mhaka hileswaku leyi i nhlengeletano ya hina ya vunhungu ya lembe na lembe swi tiyisisa ku tinyiketela loku . 
Ntlhari ra nkoka swinene eku lweni ni dari i ku sivela . 
Kambela maendlelo ku vona leswaku tinsimbhi leti lulameke na maendlelo swa tirhisiwa . 
Lexi i xifundzankulu lexi nga ringanela ku hanyiwa na ku tirhela eka rona . 
Loko kuri hava wena a ku ngevi ni dyondzo . 
Tikhoto ta minkoxo mayelana ni nkoxo . 
Matirhisele ya matirhisele ya e-Mfumo wa Nyimba leyi Landzelaka ya le ndleleni . 
Ku sukela ku sunguleni ka Dzivamusoko lembe leri hi ta tlakusa midende ya vudzuhari na vutsoniwa . 
Mufambisi wa Phurogireme , ndzi pfumelele ku ya eka mhaka leyi nga ya nkoka ku ringana na leyi-vantshwa . 
Nguva ya vunharhu i ndlandlamuko wo hatlisa wa ikhonomi na ntumbuluxo wa mitirho . 
Xilaveko xo tlakusa ntshamiseko wa ku bindzula , hakunene , wu ta tshama kuri xivangelo . 
Vanhu va nga kota vutshamo byo kwalomu ka R1801.50 eka nkarhi wa sweswi . 
Hileswaku handle ka vatirhi lava hi va tholoka , vatinyiketi va tava va nkoka swinene . 
Leswi i swa nkoka swinene . 
Hi tiva leswaku mitirho ya hina yi ta teka malembe ku heta . 
Va tshemba leswaku hakunene hi rixaka leri hlulaka . 
Mashatile u tshikelele leswaku maphorisa a vari ehenhla ka xiyimo . 
Naswona eAfrika Dzonga leswi swa tika swinene . 
Nxakahata switirhisiwa swa timali leswi nga kona emakete hi mfumo ; 
Ku endla bindzu ni North America na ngopfungopfu United States swa ha tiyile . 
WCED yi engeterile hi ku nonoka nhlayo ya vadyondzisi ehenhla ka malembe ya ntlhanu lama hundzeke . 
Hi tava hi teka xiboho eka mhaka leyi ku nge si fika 18 Mawuwani . 
Minxavo ya petirolo yi endla ku tlula hafu ya ntsengo hinkwawo wa minxavo ya kwala kaya ya swimakiwa swa petiroliyamu . 
Xirho xa khomixini xi ta tirha eka xiyimo xa nkarhi wo karhi . 
Ku kotisa loko ya tele matsalwa lama boxiweke eka papila leri khomisiweke ya fanele ku yisiwa . 
Jele yo sungula yi languteriwa ku hela hi Sunguti 2007 . 
Leswi hileswi hi fikelelaka mintlhontlho leyi leswi endlaka ku hambana . 
Xiyimo xa tipolitiki na ikhonomi xa Afrika Dzonga xi cincile . 
Kambe ndzi lemuka ku ringana hi vukulu bya mintlhontlho leyi ha ha hlanganaka na yona . 
Swikongomelo swa hina swi le kusuhi ni mfikelelo wa hina . 
Mphakelo wa gezi , gasi na mati . 
Ndzi kombela leswi hikuva ku ni ku lwa ngopfu leswaku ku hava munhu a nga na nsirhelelo wo karhi . 
Swi le ka rhekhodo kuri DA yi lava ku herisa vusweti etikweni . 
Mabokisi ya tiadirese etindhawini laha ku nga hava mphakelo wa poso eswitarateni . 
Lowu i ntlhontlho wo tsakisa swinene . 
Milawu yinharhu yi tirha ku fana eka Swifundzankulu hinkwaswo swa Riphabuliki ra Afrika Dzonga . 
A va yi kumangi 1% . 
Mphakelo hinkwawo wa mali eka ikhonomi wu tiveka tanihi . .  . 
Ku tlakusa ndzhuti wa khampani . .  . 
Swi veke hi ku olova : Xana hi kwihi hi lavaka ku ti vona hiri kona nkarhi lowu taka ? 
Hilaha u tivaka , ku tumbuluxa mitirho na ku hunguta vusweti i phuphu ya pholisi ya mfumo . 
Ku nyika timali ku tirhisiwa eka ku rilisa vathoriwa ni matirhisele ya timali lama fambelanaka ni ku tirhisiwa ka timali eka tinhundzu na vukorhokeri . 
Xana Maendlelo ya Ntsariso i yini ? 
Lowu a hi movha lowu yiviweke . 
Tikhoto ta Vugevenga ti nga avanyisiwa hi mintlawa mimbirhi : 
I ntsako ku vuyela nakambe eCuba ! 
Xihlambanyo i ku kombela loku faneleke ku landzelela swinawana swa nawu wa 6 . 
Xiviko lexi xi languta eka matirhisele ya ntirho wa xijumba ku suka hi Dzivamusoko ku fika sweswi . 
Matirhisele hileswaku i xivandla lexi lavaka ku tirhiwa swinene . 
Swiyimo swa pholisi ya Mfumo swi lulamile . 
Swilaveko swa switundziwa swi hambana hi ku landza ximakiwa na xiyimo xa rihanyo xa swihari eka matiko ha rin'werin'we . 
Switirhisiwa ku suka eka Ndzawulo ya Dyondzo sweswi swi le ku xopaxopiweni . 
Leswi swi ta tlhela swi pfumelela Vatumbuluxi Lava Ntshunxekeke va Gezi ku nghena eka sisiteme . 
A hi xipimelo ku tivisa ndzawulo ku nge si va ni ku hundziseriwa ka vaaki . 
Naswona i tiikhonomi leti nga ku hluvukeni leti nga xaniseka swinene . 
Vuhlanganisi bya tiprojeke ku huma eka vaakitiko . 
Xandla xa Holobye , u boxile swiboho mayelana na SADC tanihi Ndhawu ya Bindzu ra Mahala . 
Minhlawulo endhawini leyi yi vekiwile ku ta endliwa hi 31 Ndzati 2006 . 
Swi tlhela swi nghenelela eka ndzavisiso lowu fambelanaka ni xiyenge xa gezi . 
Nxopaxopo wa Sisiteme ya Vululami bya swa Vugevenga yi le ndleleni . 
Timfanelo leti ti katsa : 
Ku humelela ka hina eka mhaka leyi i ka nkoka swinene . 
Hlamusela swilavaeko swa vaakitiko hi ku landza vundzeni byo dyondza . 
Rhekhoda tinhlamulo hi ku tsala . 
Boxa SWIMBIRHI swa swipimelo leswi swa nkoka . 
Hi tsakile swinene leswaku mimfumo ya le xikarhi na swifundzankulu yi tirha hi ku koteka swin'we . 
Leswi hi ta endla swi famba ; 
Swa nkoka swinene i maendlelo ya hundzuluxo wa switirhisiwaxidzi . 
Xana projeke yi fikelela swipfuno hinkwaswo swa xitatimende xa xiphiqo ? 
Lembe leri hundzeke , hi pasisile Nawu wa Nhlayiso wa Rihanyo ra Miehleketo . 
Kunguhatela siku rin'wana na rin'wana : 
Matshalatshala hinkwawo yi vekiwile ku nyika vuhandzuri eka lava va nga na xidingo . 
Hileswaku sweswi swi tano naswona swi ta tshama tano . 
Ndzi lava ku vula leswaku leswi swi nyika hi ku hetiseka ntlhontlho wo hambana wa ku kholwa eka ABASA. 
Mabudafhasi u boxile leswaku Bangi ya Misava yi ta hoax xandla eku sirheleleni na ku hlayisiwa ka mbango . 
Loko kuri ina , xana swilo swa kona hi swihi ? 
Swiviko swo ya hi nkarhi swa ku humelela swi nga nyiketiwa eka Khabinete mayelana ni mhaka leyi . 
Tiko ro pfumala matimu a hi tiko . 
Leswi swi kombisa xilaveko xa mphakelo lowu antswisiweke wa mati na mafambiselo yo koxa . 
Hakunene , hi fikelerile ku rhula eka malembe ya 16 lama nga hundza . 
Leswi swi tala ku katsiwa eka nxavo wa thikithi ra wena . 
Ku fika sweswi Mfumo wa Vun'we wa Rixaka wu le ku tirheni kahle . 
Hlamusela tikhonsepe ta nkoxo na mphakelo . 
Vumundzuku bya hina byi le mavokweni ya hina . 
Matiko ya mune ya Yuropo va boxe mhaka . 
Leswi swi nga ha vanga hi swipimelo swo tika swa ikhonomi . 
Boxani ntikelo wa HIV / AIDS eka ikhonomi . 
Xana hi rihi vito ra ndhawu ya wena ya ntirho ? 
Swisivelo leswi bohaka hi leswi landzelaka : 
Yhaa , ndza yi lava . 
Xihlambanyo xa presidente xi sayiniwile hi Hukuri lembe leri nga hundza . 
Hambiswiritano , hi tlhelo i nkarhi wa mbalango , ntirho na nxungeto . 
Ku hlayela vana na ku hlaya na vona swi ta va pfumelela ku tokota ntsako wa tibuku . 
Holobye u ni vutihlamuleri byo nyika vukorhokeri bya mafambiselo ni nseketelo wun'wana eka Huvo . 
Hi kunguhata ku ri endla xitsundzuxo hilaha ku nga heriki . 
Timemorandamu ta ntwanano ti lava ku xopaxopiwa hi vuntshwa na ku tlhela tihluvukisiwa nkarhi na nkarhi . 
A kuri ni mintlhontlho leyi nga xiyaxiyiwa hi swirho swa komiti loko ku fikiwa esenthareni : 
Ku hoxa xandla eka ndlandlamuko wa ikhonomi lowu tekaka nkarhi wo leha , vutomi na vuxaka bya vanhu . 
Naswona a ku si va ni ku hlula eka tindlela leti hi nga ehleketaka ntsena . 
Hlela ku teka nkarhi ka nchumu wo karhi . 
Sweswi hi swihi swin'wana u lavaka ndzi swi vula ke ? 
Yaloye a kuri mina . 
Hambiswiritano , leswi swi ni switandzhaku mayelana ni mhaka ya vutifumi bya rixaka . 
Vamanana va le ka switulu swa nkucetelo eka mfumo naswona va tlanga xiave xa nkoka eka maendlelo yo teka swiboho . 
Nigeria , rin'wana ra matiko lamakulu na ku fuma ngopfu eAfrika , ri ni mfumo wa xidemokirasi . 
Xana leswi swi vula yini eka pholisi ya xibalo na timali ke ? 
Hi ndlela yin'wana ndzi ni ku tshemba swinene . 
Ku ni matsalwa ya xinawu ya faneleke ku sayiniwa . 
Swi nga hoxa xandla swinene eka ku kombisa ndzemukiso wa mani na mani ku katsa ni tiphurogireme na tipholisi . 
Lava xitsundzuxo eka Ntamu wa Ntirho wa Maendlelo ya Swihingakanyi endleni yo ya emahlweni . 
Xintshunxo xo rhula hi ku burisana wuva wu languteriwa ku tisa ntshamiseko . 
Xi dyondze na ku hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Nhlayiseko wa mani na mani na vusirheleli swi tekeriwa enhlokweni eka mintlangu . 
Xivutiso xa ndzavisiso a xi nga fambelani ni swilaveko swa rihanyo ra Afrika Dzonga . 
Ku hava munhu a lavaka ku titwa a ri hansi eka van'wana . 
Ndzi endlile xifaniso xo angarhela xa mintlhontlho na mbango . 
Ku akiwa na ku hlayisiwa ka mapatu ya masipala i vutihlamuleri bya mfumo wa miganga . 
Un'wana na un'wana loyi a ringetaka leswi u ta hluleka . 
Phakela swakudya ni mati yo enela . 
Hi na nandzelelano wa tinhlengeletano ta nkarhi na nkarhi ni mabindzu ya Afrika Dzonga . 
Xana ndzi ta tiva njhani mbuyelo wa xikombelo xa mina ? 
Mbuyelo wa ku ka ku nga pulaniwi i mpfumaleko wa maendlelo lama hlamuseriweke ya le rivaleni ya vuxoperi . 
Matsalwa ya ta kombisa siku leri ya nga cinciwa ro hetelela . 
Ku tiyimisela loku ku tava ku tirha malembe ya nharhu . 
Ha tinyungubyisa hi SAAVI naswona hi tinyiketerile ku tiyisisa matirhele ya matshalatshala lawa . 
Hlamusela tindlela ku kumbetela xilaveko na swikongomelo swa nhlengeletano . 
Nsalo wa xedulu wo ta tshama wu nga cinciwangi . 
Timali ti ta tirhisiwa eka swikongomelo swo pulana eka nhluvukiso wa misava leyi yi nga tlhela yi kumeka . 
Leswi hiswona swi endlaka hi vulavula na vamaphephahungu na vuhaxi . 
Ku hava tiko eAfrika ri nga humelelaka ri tsan'wiwile . 
Hileswaku ndlandlamuko a hi xona xikongomelo xo hetelela . 
Ntlangu wo sayina wu tava kona hi : 
Ha khensa Mufambisi wa Phurogireme ku nyikiwa nkarhi lowu . 
Ku ngava ni nhlayo ya mitirho ya fomo yin'wana na yin'wana ya mahlelelo ku tlula lembe . 
Switirhisiwa swi hlengeletiwile na ku tirhisiwa hi maendlelo ya nhlanganelo ku herisa vugevenga na madzolonga . 
Xilaveko xa nkoka xa mafambiselo lamanene i ku tiyisisiwa ka sisiteme ya tinhlayo ta rixaka . 
Mahlelelo a ka hari nchumu lowu hi wu engetelaka emakumu ka dyondzo . 
Vayimeri va vakondleteri va nawu va lerisiwile ku lwisana ni lava va tshovaka nawu . 
Hambi i minghenelelo yihi kumbe yihi , yi ta simekiwa eka xilaveko xa vuhaxi bya mani na mani , ku ngari minghingiriko ya xibindzu . 
Laha hilaha ku tlanga ku sunguleke kona . 
Modlele wu fanele ku tirhisiwa ku endla swikambisiso . 
Projeke yi tlhele yi pfuna eka goza ro vuyisela vuswikoti etikweni . 
Ku chela nakambe giravhele eka man'wana ya mapatu a ku katsangi tindhawu hinkwato leti khumbhekaka . 
Nhlayiseko wa le Makaya ni le Madorobeni . 
Mhaka a yi le ku poniseni swifundzankulu . 
Hundzuluxo hi khomferense : 
Xosungula , doroba ro basa na rihlaza ri ta antswisa rihayo ra vanhu va rona . 
Leswi swi ta endliwa hi ndlela yo hluvukisa tiphurogireme ta mpfuxo-vululami na ku nyika ka matimba-vaxanisiwa . 
Tsala hansi leswi u nga swi endlaka ni leswi u nga ta u nga swi endli . 
Naswona leswi a swiri hi nkarhi lowu vumundzuku a byi languteka byi ri ripala hakunene . 
Nkarhi wa ku aka swin'we na kuva hi akana . 
Swiboho swa yona eka vumbiwa swa boha eka tikhoto hinkwato letin'wana . 
Loko va ngari tano , va tivisile hi Nkarhi wa Ndzivalelano . 
Ku landzelela milawu swi le henhla . 
Ku ni tinhlokomhaka tinharhu leti nga ta hluvukisiwa hi lembe . 
Leswi i xihlovo xa hina xa nkoka swinene eka ku landzelela swikongomelo swa hina swa mpfuxo . 
Ha tiva leswaku swipimelo swin'wana swa vumunhu , vusweti na vugevenga swi hoxa xandla eka xiyimo lexi . 
Kun'we hi nga ya emahlweni hi tumbuluxa vutomi byo antswa bya vanhu hinkwavo va hina . 
Eka nkarhi wa sweswi , ndzavisiso wu le ndleleni ku kuma vundzeni bya madzolonga ya le mindyangwini etikweni . 
Xikongomelo xa projeke leyi a kuri ku nyika sisiteme ya nhlanganelo ya vulawuri bya xibakabaka . 
Tikhampani , letikulu na letintsongo , ti ta laveka ku lulamisa switatimende swa lembe swa timali . 
Hi swihi swa swikalu leswi landzelaka swi tirhisiwaka eka ntirho lowu ? 
Nkarhi wo fana ni lowu a hi wona wa tipolitiki ta mantlangwani . 
Vuxihundla bya ntwanano . 
Hambiswiritano , vutihlamuleri lebyi hi ntumbuluko byi ta ni mintlhontlho ya byona leswi hi nga ku tirhaneni na swona . 
A ndzi ehleketa kuri u ta bumabumela maphorisa eka leswi ngopfungopfu tanihi xirho . 
Tihuvo ta swifundzantsongo ta Afrika Dzonga . 
Hi nge pfumelelani swinene na OR . 
Nawumbisi wa Timfanelo eka Vumbiwa bya Afrika Dzonga na mintwanano ya tinxakaxaka . 
Hileswaku u fanele ku tirhisa nharhu ku ya ntlhanu wa tifomo to hambana . 
Xiave lexi xa nhluvukiso wa swifundzankulu xi le ka maendlelo yo tumbuluxiwa . 
Ku hlayisiwa ka nkarhi wo leha ka tindhawu ta golofu ta ha ta tumbuluxiwa . 
Lowu i nawu wa nkoka lowu faneleke ku tsundzukiwa : 
Mianakanyo eka malembe-xikhume ma nhluvukiso wa vuswikoti na ku lulamisela vumundzuku . 
Xipano xi ta thoriwa ku hluvukisa pulani . 
Xavumbirhi , hi tumbuluxile foramu ya dyondzo ya le makaya ku kala ntikelo wa swibumabumelo . 
Afrika Dzonga ri fanele ku angarhela mimbuyelo ya malembe ya tinxakaxaka na ku pfumela mintlhontlho ya rona . 
Ku tekela enhlokweni ku nyikiwile eka mhaka ya leswaku sisiteme ya hina ya timali ta ku ya eku wiseni ka twala swinene . 
Handle ka mintlhontlho leyi ku ni ka hari na ntshemho . 
Hikokwalaho ka yini u ehleketa leswaku sampulu a yi fanelangi ku titimela hi ku hetiseka ? 
A ku na xilaveko xa goza ro tshinya ehenhla ka xandla xa prinsipala . 
U vutisile loko leswi swi lulamile . 
Hinkwaswo leswi swi nga kotekaka ku endliwa swi ta endla kuri vaonhi va khomiwa . 
Mintwanano leyi fikeleriweke exikarhi ka yin'wana a yiri hi ndlela leyi landzelaka : 
Matiko hinkwawo ya tinxaka lama nga yimeriwa eka khomferense leyi i xiphemu xa muganga wa tinxakaxaka . 
Ntlhontlhonkulu lowu langutaneke ni vululami i ku kambela hi vuntshwa milawuxidzi ya sisiteme ya vululami . 
Ndzi pfumeleleni ndzi hetisa laha . 
Palamende yi fanele ku veka mali eka lembe-ximali rin'wana na rin'wana eka swilaveko swa mfumo . 
Vakomberi va mitirho va fanele ku nghenela maendlelo ya basiso wa swa vusirheleli . 
Mfumo wu tekelele emahlweni ndlela ya nhlanganelo leyi avanyisiweke hi ndlela leyi landzelaka : 
Hileswaku hi fanele ku pfumela leswaku Ku cinca ka Maxelo i mhaka ya Vusweti ! 
Ku basa na ku hlayiseka : 
Mfumo wu seketela xibumabumelo lexi . 
Hi tekile magoza ku lulamisa ku hambana loku . 
Ha khensa ku amukela loku va nga na kona eka hina . 
Eka bindzu , leswi swi ve ni mbuyelo eka mbango lowu tsakeriwaka swinene ku tlula leswi votala a ehleketisile xiswona . 
Ndzi tinyiketerile hi ku hetiseka eka matshalatshala yo aka hi vuntshwa na nhluvukiso eka sosayiti ya hina . 
Khodi ya Matikhomele ya SACE yi sungule ku tirha hi 1 Sunguti 2000 . 
Ntirho lowu wu fanele kuva xilaveko xa vunene xa vanhu va Western Cape . 
U ta teka awara yin'wana . 
Hundzuluxo lowu wa vukorhokeri wa mani na mani wu ta ya emahlweni . 
Hi nga susa xiphiqo eka xihluke . 
Timhaka ta nkoka ta nhluvukiso wa switirhisiwa swa vanhu na ntirhisano wa thekinoloji ti ta kaneriwa . 
Lowu i ntirho lowu nga nyikiwa Bodo ya Ntshamiseko wa swa Timali . 
Hi fanele ku kuma AC . 
Ku fanele kuva ni rirhandzu ra tiko leri ra hina . 
Hi nga engetela nhlayo ya tikondiraka ta Zibambele . 
Mutirhi wa Tikonta u ni vutihlamuleri eka Matimba ya Vufambisi eka mafambiselo ya timali ta Palamende . 
Swihlawulekisi swa mahlawulele ya vamaki : 
Tekela enhlokweni mianakanyo ya swa mbango . 
Phepha ra tifomula leri katsiwile eku heteleleni ka phepha ra swivutiso . 
Mphakelo wa mpfuno wa swa makhombo . 
Xiviko xa mina hileswaku xiyimo lexi a xi fikeleleki . 
Hi tiphina hi nhlayo ya swipfuno leswi fambelanaka kahle ni vumundzuku : 
Kambe ntirhisano wa hina a wu nge heli eAfrika . 
Eka xivandla xa swa mati hi ni vamanana vo tala swinene lava nga humelela . 
Xibumabumelo xi endliwile eka Holobye na mitirho yi hungutiwile . 
Xana hi yihi mitirho ya Vuyimeri byo Hambanahambana ? 
Hi tsaka hi mpimo wa ntsakelo wa vanhu lowu nga tumbuluxiwa hi projeke leyi . 
Hi ri rixaka leri nga hlanganisiwa hi ku hambana ka hina . 
Sweswi hi ni ntlhontlho kuva hi endla leswaku xiviko lexi hi fikeleriwa na kuva kona eka munhu un'wana na un'wana . 
Ha ku khensa swinene na ku ku amukela eCape Town . 
Va tava va va vonile eka nghingiriko ekhoto . 
Leswi swi engetela eka ntsengo hinkwawo wa R13 wa mabiliyoni . 
Ku ni xivandla xo ka xi ngari xa mfumo , hileswaku hi ta swi kota ku nyiketa swo tala swinene . 
Xikombelo xin'wana na xin'wana xi fanele ku heleketiwa hi : 
Ku aka nxumankulu xa vanhu , vuxaka na ntumbuluko wa lava sweleke . 
Moutse yi le mahlweni ka khoto kambe Matatiele hilaha ndzi tivaka hakona a yi kona . 
Nchumu lowunene ku wu vula hi ku olova , i Yana emahlweni ! 
Ku kunguhatiwa leswaku phurogireme yi ndlandlamuxiwa eka tindhawu leti faneleke ku katsa : 
Mutshamixitulu , ndzi pfumelele ku hlamusela swin'wana swa timhaka leti boxiweke hi muchaviseki Coetzee . 
Kambe , Tat . Presidente , xana i rini u nga ta sungula ku sindzisa ku landzelela milawu ? 
Haswimbirhi bindzu na ntirho swi kurisile nseketelo wa vona wa phurogireme . 
Leswi a swi lawuriwangi kahle naswona swipimelo swi fanele swi tirhisiwa ku lulamisa leswi . 
Nhluvukiso wa ikhonomin emadorobeninkulu.  . 
Hileswaku va fanele va hlohloteriwa ku tokota misava ya 3-D na ku kombisa eka yona . 
I swa nkoka ku ringana leswaku tipulani ta hina na ku navela ku fambelanisiwa ni switirhisiwa leswi nga kona . 
Ku nghenisiwa ku ta tirhisiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Tshamani ehansi . 
Maendlelo lama ya tekeriwa enhlokweni hi tinxakaxaka naswona yi simekiwe ehenhla ka timfanelo ta vatirhisi leti nga tekeleriwa ta UN . 
Ndzi le ku ringeteni ku kumisisa kuri i vutlhari byi yihi lebyi nga hansi ka Nawumbisi lowu wa maendlelo ya nawu . 
Va tinyiketerile ku aka ntirhisano ni vaakitiko lowu katsaka : 
Mfumo wu ta endla swipimelo leswi swi nga kahle swa ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
Hi tlhela hi tiva leswaku muti wun'wna na wun'wana wu tshembela eka mbango ku hanya ka wona . 
A wu nge tiyi ngopfu ! 
Tshaha tinhlayo ku suka eka xivutiso ku seketela miehleketo ya yena . 
Patu ra ISI ku ya eAfrika Dzonga a kuri ro leha . 
Ku hlayisa ndzhaka ya swo yingisela no vona swa Afrika Dzonga . 
E-e , mhaka a yi pfukangi sweswi . 
Na hina hi tshemba leswaku namuntlha ku antswa ku tlula tolo na mundzuku u tava a antswa swinene . 
Ntlangu lowu hakunene i wa nkoka swinene eka nhluvukiso wa nkarhi wo leha eAfrika Dzonga . 
Ku tekeriwa enhlokweni ka vumbirhi i ku vona leswaku sisiteme ya swikweleti yi ringanisiwile swinene . 
Mana wa vona hakunene a humile hi nkarhi wa kona . 
Ku suriwa ku vekeriwa ka tinomboro hi ku landza tinomboro ta swilaveko hinkwaswo swa PAT . 
A hi twisisa kuri hikokwalaho ka yini swi kotlanile ni minhlawulo eUSA . 
Ku tumbuluxa swa xidoroba i xilaveko xa kahle xa nhluvukiso wa ikhonomi . .  . 
Eka mhaka leyi , laha swi faneleke , hi ta kuma tindlela ta vutlhari ku kuma timali . 
Swi fana ni loko ndzi tiva , ndzi tiva . 
Leswi a swi ri tano ni Khapu ya Misava ya Rhakimbi ya 1999 eWales . 
A ku na xilaveko xo yisa emahlweni Vuprofexinali bya Ntirho wa Vantshwa . 
Mune wa minkwetlembetano ku lwisana ni projeke . 
Hambiswiritano ku ni milawu yintsongo yo hlawuleka leyi tirhanaka ni minhlangano ku ngari hi ku vuyeriwa . 
Nxavo wa mimovha a wu fanelangi kuva ehenhla ku tlula 70% wa muholo ya xirho wa lembe . 
Tipulani ta sweswi eCambodia . 
Kuva munhu wa Britain ku nge vi leswi a swi ri xiswona khale . 
Tipholisi ta hina eka mhaka leyi ti ta tivisiwa hi Nhlangula lembe leri . 
A wu fani ni un'wana . 
Swin'we hi nga tshova longo ra vukungundzwana . 
Xana hi tihi Timfanelo ta Vaxanisiwa va Ukuthwala ? 
Mfumo wu le ka maendlelo yo thola mulamuri eka Huvo . 
Eka xiyimo xa muxaka lowu , xin'wana na xin'wana xi nga humelela . 
Hlela xiave na ntirho wa mfumo wa muganga . 
Lowu i ntlhontlho eka Hofisi ya Holobye wa hina na Ndzawulo . 
Namuntlha hi lava ku yisa emahlweni maendlelo lama ya nkoka . 
Ndzi ku hlohlotela ku nghenela eka tiforamu leti . 
eAfrika Dzonga hi tokotile hi kwalomu ka xiphemu xa ku hlamarisa xa timali . 
Hileswaku xiave lexi a xi papalateki mayelana ni mhaka leyi . 
Swikongomelonkulu swa masagwadi i ku : 
Swo tala tlhelo leri . 
Lowu i ntungu lowu faneleke ku herisiwa . 
Hi vonile leswi kuri nkarhi wo tala ku lulamisela swikambelo . 
Leswi i swiphemu swo hangalasa swi nga tekeriwaka enhlokweni eka xitori xa ndlandlamuko . 
Ku pfumaleka ka ku humelela eka swa thekinoloji .  . 
Hi 2005 , hi sungurile nxopaxopo wa xitirho lexi . 
Ndzi ehleketa kuri hungu ra twisiseka;a ku nge vi matirhele ya ntolovelo . 
Hi fanele ku tirhisa leswi hi vuswikoti hinkwabyo bya swona . 
Ndzi ku kombela kuva u titoloveta hi vundzeni bya Pulani ya Khume ra Malembe . 
Leyi hi ntiyiso i pulani ya Afrika . 
Nchumu wun'wana wa nkoka wa Nawumbisi lowu wu fambelana ni ku simekiwa ka vumatsalani bya xifundzankulu . 
Ndzi landzelela leswi ntlawa wu swi endlaka . 
Xana lawa i maxopaxopele ya le masungulweni ya sisiteme hinkwayo ? 
Pulana kuri swi ta ku tekela nkarhi wo leha ku fika kwihi ku heta projeke . 
Lowu i ntirhisano ni vanhu va kwala kaya , ti-NGO na van'wapurasi lava sungulaka . 
A ku ngari ni ku vaviseka . 
Kambe nawu nga famba ntsena ku fika laha . 
Tipholisi leti ti katsa : 
Yaleyo i ajenda . 
Ndhawu yi ni tindhawu leti landzelaka : 
Tirhisa vuxokoxoko lebyi nga eka tafula leri nga laha hansi ku hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Lembe leri landzelaka , xinhongana xi ta hundziseriwa eka Ghana . 
Arivia.kom yi le ndleleni leyinene - nakambe , mi tirhile swinene . 
Hi ta tlakusa ku tirhisiwa ka mafurha yo basa ya dizele . 
Leswi swi ta lava ntirho wo tikarhata swinene ku tlula ekusunguleni . 
Swivandla swa mune swa nkoka swa ku tirhisana hi leswi landzelaka : 
Nhlangano wun'wana na wun'wana wu nga kunguhata hundzuluxo wa Ntwanano lowu . 
Ni sweswi , switsundzuxo swa rihanyo a swi ringanangi . 
Endzhaku ka ku hlwerisiwa EU yi twananile mayelana ni maendlelo lawa . 
Varhangeri va xintu va tsakile swinene hi goza leri . 
Hi fanele hi xavisela vambe ku humelela loku . 
Matiko mambirhi ma fanele ku teka swipimelo swo kongoma ku tlakusa na ku ndlandlamuxa vuxaka bya mabindzu na vuvekisi . 
Vuswikoti byo tirha hi ku ntshunxeka . 
Na vona va khomiwile . 
Eku heteleleni hi lweriwile . 
E-e , a ku na xisivelo eka ku tumbuluxiwa ka makaya yantshwa ya vana . 
Swifambiso-hafu i ntlawa wuntsongo wa michumu leyi nga ya nkoka swinene namuntlha . 
Ntshikelelo eka hina exifundzeninkulu , hi ku kongomisa , wu fanele kuva eka : 
Hi fanele sweswi hi va hi lulamile . 
Ku fika ka vona va le ka nxungeto wa ku tlhakisiwa . 
Vuxokoxoko lebyi nga ta tirhisiwa ku hlayela minkutlunyo leyi koxiweke eka pharagirafu 8 . 
Hi langutela emahlweni ku tiyisisa ntirhisano wa hina swin'we ni vatirhikulorhi va hina . 
Hikokwalaho ka yini nkongomiso wuri eka mfumo wa miganga ? 
Xivandla lexi xi le khombyeni ngopfu eka mahetelelo ya mananga na ndzandza . 
Mbuyelo wa mimbuyelo hi ta nyikiwa swona na mutirhisi Entilini . 
Hi ndlela yaleyo hinkwerhu hi ya emahlweni swin'we . 
Vahluri va rhengu ro sungula va tiyimiserile hi ndlela leyi landzelaka : 
Tirha eka tafula ra mabindzu Lamakulu . 
Hi tindlela to tala xivono xi olovile . 
Ha khensa swinene Mufambisi wa Phurogireme . 
Sisiteme yintshwa yi ta tirhisiwa hi ku hetiseka hi lembe ra xiakhademiki ra 2010 . 
Timhaka leti landzelaka ti fanele ku tirhisiwa eku tsaleni xitsariwa : 
Swijumba swa timhaka laha nhlahluvo wa xivangelo wa ntungu wu lavekaka . 
Leswi hi ta swi endla ehansi ka vundzeni bya Vhiki ra Ku Aka ka Rixaka . 
Hileswaku vakhumbheki va nga tsaka hi vuvekisi bya vona eka khampani . 
Ku pfumaleka ka mitirho ku le henhla endhawini na switirhisiwa swa kala . 
A hi tirhisa vutlhari . 
Pulani yi kongomisiwile eka ku hluvukisa na ku hlayisa vuswikoti bya nkoka eka xiyenge xa rihanyo . 
Ndzi ni nxiximo wo hlambanya xiphemu xa vumbirhi xa palamende ya hina ya xidemokirasi kuva yi pfuriwile . 
Khomixini na ACP ya Yuropo na EU , EU ya vutomi byintshwa eWashington ! 
Naswona leswi swi katsa vumbhoni bya timbhoni na vaxanisiwa . 
A a ri na xivono xa Turkey na misava hi ku kongomisa eka vululami na ku humelela . 
Leswi swi fanele ku tekeriwa enhlokweni eka giredi 11 . 
U langutanile ni ntirho wukulu tani hileswi ku tlakusiwa ka nhlayiseko wa le mapatweni ku nga ntirho wo tika swinene . 
Ribuwa ra Dzonga ri ni swotala ku swi nyika hi ku landza vupfhumba . 
Mfambiso lowu wa le rivaleni wa vuxokoxoko xikarhi ka mfumo na vaaki va rona i wa nkoka eka xidemokirasi . 
Yin'wana ya tindhawu ta nkoka leyi kongomeke Afrika eka malembe-xidzana xa vu-20 i dyondzo . 
Mfikelelo wa inthanete wu kumeka hi ku anama . 
Matirhisele ya Pulani ya Nxaviselovambe wu le ndleleni . 
Nakambe , magoza lama kombisiweke na swihlovo hakunene swa makumele ya timali ku fikelela leswi . 
Kambe xiyimo eCongo xi tshamisekile sweswi . 
Tiphurogireme ta tikereke ta tinxakaxaka ku fana ni Vukhongeri bya ALPHA swi nghenisiwile ehenhla ka malembe mantsongo lama hundzeke . 
Tani hilaha a ndziri ku vuleni ekusunguleni , a hi tlheleleni eka leswi ndzi swi vuleke . 
Vumbiwa byi cinciwa kahle naswona Khomixinara a nga byeriwi . 
Hi langutile eka xiyimo xa le C'dlvoire . 
Vanhu va fanele ku titwa ngopfu va hlohlotelekile ku ta eka vukorhokeri bya mani na mani ku pfuniwa . 
Afrika Dzonga i musayini wa maendlelo ya Matiko ya Tinxaka eka ku ngungumerisiwa ka vanhu . 
Nkarhi wo aka wu le henhla ka hina . 
Moshito wu ni ku naveleriwa lokunene ka mina eka ku humelela ka wona . 
Swi le hansi ka vundzeni lebyi leswaku hi twisisa ntirhisano wa hina ni DRC . 
Timali to engetela ti nyikiwile eka swikongomelo leswi landzelaka : 
Ndzi swi endlile hi ndzexe . 
Hi ta ya emahlweni ku hluvukisa mintirhisano ni vanhu na ku tirha ni muaki un'wana na un'wana . 
Xikan'we loko Mintwanano ya Mphakelo yi hetisisiwile ku tava ni vuxoperi byo tiya bya matirhisele ya byona . 
Eka nkarhi wa sweswi ka hari kusuhi ku kombela Xihlambanyo xa Makhombo . 
Loko swi ri tano , eka nkarhi wa sweswi hinkwavo lava nga ni tilayisense ta ECNS va bohiwa hi xiboho lexi . 
Hileswaku yin'wana na yin'wana ya tiyuniti eka sisiteme yi ngava sisiteme hi vuyona . 
Bodo ya Nhluvukiso wa Vaaki yi tumbuluxiwile . 
Mbulavulo wa vuxokoxoko hi matirhele ya xin'we xa swiyenge swinharhu swa mfumo : 
I ntirhodyondzo lowu nga henhla eka milawu na minkoka . 
A ku ngari na vulavisisi lebyi endliwa eka hofisi ya Presidente ; 
A kuri ni mbuyelo wa kahle swinene ku suka eka vadyondzisi . 
Namuntlha kungu a ri ngi he andlariwi . 
Hambiswiritano , hi mavonelo yo nyika mpfuno , xifundzankulu xa Free State xi tshineleriwile . 
Madzolonga na nyimpi .  . 
Hi nkarhi wuri wun'we , matshalatshala yo hlaya ya vekiwile eka ku antswisiwa switirhisiwa eka tindhawu leti nga swela . 
Hikokwalaho ka yini leswi swi nga amukeriwi eka muvulavuleri ? 
Leswi i xiyimo xo karhi eLimpopo ni le Eastern Cape . 
Kumbe leswi ku ngava xin'we xa swihlawulekisi swo hlawulekisa swa muxaka wa vanhu . 
Hi yena a nga n'winyi a ri yexe efemeni . 
Ku kuma swotala hi vukorhokeri endhawini ya Genedendal tihlanganise na : 
Muxaka wihi na wihi wa ku chavisiwa a wu amukeleki . 
Ndzi tsakile ku tiyisisa leswaku leswi ndzi swi voneke ku fika sweswi hakunene swi wisa mbilu . 
Swi lava nhlanganiso na ntshikelelo wa ntirho lowu nga ku endliweni . 
Hlamusela swakudya swa rihanyo . 
U NGA tsali eka mindzilikana ya BUKU YO HLAMULELA EKA YONA . 
Va fanele hi ku engetela va fikelela mintlhontlho ya vundzeni na ku endla ntshikelelo ekusunguleni . 
Abramjee u vurile kuri vanhu i maphorisa ni maphorisa i vanhu . 
Vanhu va ni mfikelelo eka vuxokoxoko bya tinxakaxaka hi ku tirhisa inthanete . 
Swi khumbha vumundzuku bya vona vinyi naswona va fanele va va ni vutihlamuleri bya swona . 
Vamanana na vatatana:Eka ndzilikana wa tinxakaxaka ku ni minhluvukiso yin'wana . 
Kuva ku vile ni nkarhi wo hlaya mbulavulo wa wena sweswi , ndzi va ndzi hlohloteriwile na ku khutaziwa . 
Ku hlamula eka xivutiso xa wena xo hetelela . 
Vana ni nhlengeletano ni munhu la khumbhekaka . 
Pholisi ya swa timali leti nga tekaka nkarhi wu leha i xiphemu xin'wana xa nkoka xa pholisi ya hina . 
Minhlangano ya karhi ya simekiwa eswifundzeninkulu ku tirhana ni swikombelo leswi swo kombela ku hakeriwa mali ya ndziho . 
Ku ringanerisa dyondzo na vuleteri bya vatirhi va nhluvukiso wa vaakitiko swi le xiyimo xa le mahlweni . 
Tiphurogireme ta hina leti tirhisiweke eka xifundza ti ta tekela enhlokweni hinkwato timhaka leti . 
Xopaxopa nhluvukiso na matirhisele ya tiphurogireme ta mfumo ku suka eka mavonelo ya vuhlanganisi . 
Leswi i mhaka ya ku humelela . 
Hakunene , a ri phuphu ya nhluvukiso wa ndhavuko wa tiko , ngopfungopfu vantshwa . 
Vito na adirese ya tindhawu laha ku ringeta ku nga ta endliwa . 
Endzhaku ka nhlengeletano ni vufambisi bya senthara , komiti yi tekerile enhlokweni leswaku : 
Nkarhi wa lowo minhlangano ya vayimeri va vatirhi va vurile leswaku ku ni xiviko . 
Ku khensa muxaka wa xiphiqo mo ndzi pfumeleleni ndzi kombisa : 
Ku ni ntolovelo kuva ku vulavuriwa hi vavekisi va matikomambe . 
Nhlayo ya vanhu lava thoriweke eka vumaki bya timayini yi tlakukile hi 2002 . 
Ku khensiwa xiave na ku tinyiketa ka wena . 
Va tirha mitirho ya tala yo tika ni nkoka leyi a vari ku yi tirheni malembe . 
Ndzi tsakela ku ndzhundzhuzela phurogireme leyi eka ku humelela ka yona ehenhla ka malembe ya 13 lama hundzeke . 
Ku veka timali ku fanele ku hangalasiwa hi ku landza nhlayo ya vatirhi na milandzu . 
Nhlokomhaka ya xivutiso i:Mimbuyelo yo dyondza leyi katsiweke : 
Ndzi tshemba leswaku tsalwa ra mbuyelo ra Doha ri ta tlhela ri lulamisa leswi . 
A ku se tekiwa xiboho eka mhaka leyi . 
Hi tshemba kuri hi tirhile hi ndlela yo tshemba ku fika laha . 
Swi landzelela minhlawulo leyi nga humelela ya mfumo wa miganga leyi khomiweke hi Mudyaxihi lembe leri . 
Mintila leyi yi komba nxaniseko wa munhu evuchavelahwahwa . 
Xana vupfhumba byi hoxa xandla hi ndlela yihi eka ikhonomi naswona leswi swi nga pimiwa njhani ? 
Mimpimo hilaha yi hlamuseriweke hakona eka nghingiriko kumbe ntirho . 
Ndlela ya mahlelelo yi fanele ku fambelana ni xikongomelo xa mahlelelo . 
Ku bvumba loku nga antswisiwa ka maxelo ya tinguva ya Afrika Dzonga i ka nkoka swinene eka vaakitiko . 
Kambela kuri hi yihi mintlawa ya vutsoniwa yi nga ta kota ku nghenela eka mintlangu ya wena . 
Mafumelo lamanene i ku teka goza laha swi lavekaka . 
Milawu eka minxavo ya mirhi sweswi yi le ku tirheni . 
Rito khopharexini kumbe khopa ri fanele kuva xiphemu xa vito . 
A va nge khomiwi eka nkarhi wa khale loko vaonhi va khomiwa hi rinyandzo . 
Ndzi pfumeleleni ku engetela swibumabumelo swintsongo swo koma leswi fambelanaka ni vumaki bya wena . 
Leswi a swiri hansi ka 44 ku tlula lembe leri nga hundza . 
Ku twisisa leswaku hinkwaswo swi langutela ku xopaxopiwa . 
Hi tiva leswaku nkarhi wun'wana u tirha ehansi ka swipimelo swo tika . 
Dyondza vuxokoxoko lebyi nyikiweke na ku hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Xintshunxo xa mintlimbo xi teka tikonkulu ku ya eka xiyimo xa vumbirhi ya ku aka hi vuntshwa na nhluvukiso . 
Hi nge swi pfumeleli kuva swi fambela kule na hina nakambe . 
Vusiku bya namuntlha ndzi ta tshikela leswi eka van'wana . 
Hileswaku , a hi xiximeni matitwelo ya van'wana . 
Eka leswi hinkwaswo , ha mi xixima . 
Ka hari mina . 
Ma amukeriwa eka Xiphemu xa vu-11 xa Khomixini ya Nhlangano wa Matiko eka Nhluvukiso wa Nkarhi wo Leha . 
RFC yi khumbheka eka mitirhodyondzo ku lulamisa mhaka leyi . 
Hi fanele ku vutisa , xana hi swihi leswi ndzi faneleke ku swi endla ku endla tiko leri lerikulu hakunene . 
A ndzi fanele ku endla sete yo karhi ya tidyondzo . 
Mhaka yo tiya leyi endliweke eka xiviko yi fambelana ni GDP . 
Hlamusela swiyimo swa nhluvukiso hi ku landza malawulele ya mafambiselo . 
A va na ku hlawula eka xiyimo xa ku lulamela ka ku famba epatwini ra mimovha . 
Xikepe xi ta nyiketiwa eka Vutluti bya Afrika Dzonga hi N'wendzamhala 2005 . 
Hi ni nkarhi wa ntiyiso wo aka vaaki va xiviri na ku ehleketelela van'wana . 
Ku tika ka swa timali swi nyika ndlela yo ya eka ku n'oka ka ntiyiso ka ikhonomi . 
Ku kanetana loku i ka nkoka ku lava nyingiso wa ku tlhelela endzhaku loku . 
IFP ya khumbheka leswaku ndzawulo a yi le ku endleni ku ringana eka mhaka leyi . 
Vuswikoti bya Vutomi byi ngava , kambe a swi tano , kuva swin'we hi nkarhi wuri wun'we . 
Khodi yi lawula vathori hilaha va khomaka hakona vanhu lava va nga ni vutsoniwa entirhweni . 
Hi marito man'wana , ku tinyiketa ka Mpimanyeto wa hina swi tshama swi nga cincangi . 
Xivangelo xa nkoka swinene xa vusweti i ku pfumaleka ka mitirho . 
Swikukwana swo ringanele ku oxiwa swi fanele ku tlhaveriwa hi ku hatlisa .  . 
Phurogireme yin'wana ya nkoka swinene leyi nga ku ndlandlamukeni i yin'we ya gezi ro pfuxetiwa . 
Nhlayo yintsongo ntsena ya vaonhi a yi tirhisangi madzolonga nikantsongo . 
Lowu i ntiyiso . 
Leswi a kuri xirhangana xa mfumo . 
Xana hi tihi tidyondzo hi nga dyondzaka ku suka eka swiphiqo leswi projeke leyi yi swi tokoteke ? 
Kedi a yiri ni vutihlamuleri bya ku hangalasiwa ka timali ta Lotto . 
Hileswaku a ku si tshama kuva ni nkwetlembetano xikarhi ka Khomixinara na Mufambisi-Jenerali eka mhaka leyi . 
Kambe a hi fanelangi ku phuvisiwa ku tshemba leswaku i swa mahala . 
Leswi hi leswi u swi tisaka eWestern Cape lembe na lembe . 
A swi kanakanisi , votala va hina , haswimbirhi eka palamende ya xifundzankulu na le ka huvonkulu , va endlile swihoxo . 
Mbalango wa Vutivi lebyi nga Kona na Maendlelo Lamanene . 
Hi kuma nhlohlotelo ku suka eka magandzelo na mitirho yo tikarhata ya vanhu va hina hinkwavo . 
Ntwanano xikarhi ka Afrika Dzonga na Algeria ku tiyisisiwile . 
Xopaxopa mimbuyelo hi ku landza mimpimo ya tinxakaxaka . 
Hambiswiritano , swotala swi nga ha fikeleriwa . 
Holobye i Mutshamixitulu wa Foramu ya Mpimanyeto . 
Laha ku tumbuluxiwa huvo leyi nga ta tiveka tanihi Huvo ya Varhangeri va Xintu . 
Hileswaku mikarhi yin'wana hi tsandzeka ku komba leswi matiko mambirhi ya lulamiseke exikarhi ka wona . 
Leswi swi nge vi kule ni ntiyiso . 
Loko a ri ni mavonelo yo karhi eka mhaka leyi , u fanele a endla leswaku ni va na wona . 
Xiyenge xa dyondzo a xi karhi xi tirhana ni mpfumelelano lowu ku ringana nkarhinyana . 
Vuxirho bya minhlangano ya ndhavuko . 
U lava vaxoperi ku vula leswaku switatimende swa timali swi lulamile hi tindlela hinkwato . 
Hi ku angarhela timakisi ti fanele ku nyikiwa eka nkoka wa miehleketo na vutitwi . 
A nga na mpfumelelo eka maendlelo ya yena . 
Xana bindzu ri ta enela hi nhlayo ya tiyuniti leti eka nkarhi wa sweswi ti tumbuluxiwaka ? 
Ndlandlamuko na nhluvukiso swi tlula swinene kuva swi tshembela eka lexin'wana . 
Mixo lowu hi vonile xikombiso xa ntiyiso xa kuri hi fambe ku fika kwihi hi mpfhuka ka 1994 . 
Leswi a swi nge fikeleriwi . 
Hinkwawo ya magoza lama nga laha henhla i xiphemu xa pulani , Matshalatshala ya Nhluvukiso wa Nxumankulu xa Vanhu . 
Nawu wa Tikhampani a wu tirhiseki eka Vuyimeri . 
Mati ya tele ku fika non'weni kambe ma nge yisiwi evanhwini . 
Swi ta tlhela swi nyika varhangeri va tipolitiki nkarhi wo yingisela ku vilela ka vanhu . 
Hi fanele hi va ni vuvekisi byintshwa eka tiyunivhesiti ta Afrika . 
A va yimelangi ndzawulo ku va tshinelela . 
Leswi swi ta famba nkarhi wo leha ku vuyisa ntshembho wa vanhu wa xiyenge xa mfumo wa muganga . 
Swi fanele ku tekeriwa enhlokweni kuri xikoxontlheriselo a hi xikombelo . 
Hikokwalaho ka yini u tshamela ku vula leswi ? 
Hi byihi vundzeni byi nga ta khavhariwa naswona swi ta tirhaniwa na swona njhani ? 
Mpimo lowu wu kongomisiwile eka ku sivela xiphiqo xa mphakelo wo nonoka . 
Leswi a swi kongome eka vanhu lava va khumbhekaka . 
Mhaka ya masiku yo pfala , u ta vona eka tsalwa kuri u ta vula yini hi swona . 
Mphikizano wu fanele ku endliwa eka mintlawa minharhu leyi landzelaka : 
Hi lava tindzawulo tin'wana ku nghenelela hi matimba eka phurogireme leyi . 
Kambe a swi languteriwi leswaku ku aka ku ta tshikiwa . 
Swa nkoka swinene , matshalatshala lawa ya amukeriwile hi moya wa kahle hi vangheneleri . 
Va khumbheka eka mixaka leyi landzelaka ya ku ringeta : 
Mi komberiwa ku teka xipfuni xa nkarhi lowu ku burisana ni swirho swa xipano hi ntirho wa vona . 
Swikombiso leswi swi katsa : 
MaAfrika Dzonga hinkwawo ya fanele ku tinyungubyisa hi ku humelela loku . 
Kuva ni leswi emiehleketweni xivutiso lexi landzelaka xa ndzavisiso xi vumbiwile . 
I maendlelo yo yisa emahlweni ku lavisisa swiphemu swa nxavoxidzi wa swa mafurha . 
Pulani ya nkarhi wo leha leyi nga ku vekiweni ku hungusa ku lahlekeriwa hi mali yo hundzisela vun'winyi . 
Xiletelo xa vatirhisi xi fanele ku katsa leswi landzelaka : 
Ku fungha leswi : 
Swiboho swa Nhlengeletano swi tlakusa matshalatshala ya Afrika ku fikelela Swikongomelo swa hina swa Nhluvukiso wa Malembe-gidi . 
Xo hetelela , ku ya ehansi loku yaka emahlweni mpfuno wa ximfumo wa nhluvukiso i mhaka ya xivilelo xikulu . 
Hambiswiritano , hi amukela leswaku ku ni swiphiqo eka Timasipala to karhi leti ku nga ku langutiweni ka tona . 
Hambiswiritano , Khomixini yi fanele ku landzelela maendlelo yo karhi yo teka nkarhi wo leha . 
Leswi swa fana tani hi le ka Tigiredi ta 10 na 11 . 
Xana u yimele yini ? 
Ntlangu wo pfula wu tava kona ku sunguleni ka N'wendzamhala lembe leri . 
Hi amukela nawu wa ku pfumaleka ka nseketelo wa tipolitiki . 
Mahungu ya twala , ku olova na ku hlayeka . 
Xavumbirhi , ku engetela xiyimo xa ku hlayisa na vuvekisi eka tiikhonomi ta hina i swa nkoka . 
Leswi swi kurisiwile endzhaku hi xirilo xa misava xa ikhonomi . 
Ndhawu a yiri yintsongo naswona a kuri mbango wo biha eka mina kuva kona . 
Vukolonyi a byi lava ku fikelela xikongomelo xo fana hi : 
Ndzi pfumelele ndzi sungula hi ku khensa IHI kuva yi lulamisile khomferense leyi . 
A hi veni ni E-e ! leyi pfumanga swinene eka vugevenga eka swivumbeko hinkwaswo swa byona . 
Swi tlhela swi tlakusa ku nghenela ka mani na mani eka tiphurogireme leti kongomisaka eku antswiseni vutomi bya vona . 
Hi rhamba matiko man'wana yo lombisa timali ku hi joyina . 
I xikongomelo lexi xa vumune lexi hi xi tekaka ngopfungopfu xi ri xa nkoka . 
Timhaka leti landzelaka hileswaku ti fanele ku vuriwa nakambe : 
Leswi a swi ri karhi swi tirha exifundzeninkulu . 
Vumbiwa ra 1996 ri tshikelela mbulavulo wo ntshunxeka , ntshunxeko wa vuxokoxoko na mfanelo ya xihundla . 
Munhu wun'we eka xitulu xa vhilwa hi nkarhi . 
A kova ntsena vuxaka bya nkoka bya xidiplomatiki . 
Eka njhekanjhekisano hi ntirho wa nhluvukiso wa swifundzankulu hi lava ku tiya swinene . 
Komba ni ku hlamusela tinxaka to hambanahambana ta xitoko . 
Switatimende swa timali swa lembe na lembe swi fanele ku andlariwa eka Nhlengeletano ya Rixaka . 
Hi fanele hi tirha swin'we ku aka makaya ya nkoka yo dyondzela ya hinkwavo . 
Ku ni ntirho wo tala lowu seleke . 
Naswona swi hi vavisa hinkwerhu ka hina . 
Ku hava sayizi yo ringana hinkwavo eka minghenelelo ya swidzidziharisi . 
Vugevenga eWestern Cape byi vonile hunguto wa 17% ehenhla ka lembe leri hundzeke . 
Leswi swi le rivaleni a swi nga heti nkarhi wo leha . 
Ku vindzuka hi sungula swi ta antswa . 
Leswi swi ta vumba xiphemu xa nkoka wa ku ndlandlamuka ka tikonkulu na kurhula loku nga heriki . 
U nga rivala siku ra hina . 
A ndzi tivi kuri leswi swi vula yini . 
Mavonelo ya vona na leswi kombisiweke eka swibumabumelo leswi tsariweke swi tekeriwile enhlokweni . 
Leswi hileswi mfikelelo eka vululami swi faneleke kuva swona . 
Ku vile na ku humelela kun'wana . 
Ku vona leswaku nhlayiseko wa vadyondzi va hina i swa nkoka . 
Ku fika laha , Dairy Mail yi simekiwile hi 1994 . 
Nkongomelo a kuri Vukalaxihundla , Mfanelo eka Vuxokoxoko na Nhluvukiso wa Vanhu . 
Xikhimu xa ntirhisano xi hlayisekile . 
Sweswi ndzi chava vanhu lava ndzi tshameke na vona malembe lamo tala swinene . 
Lembe leri hundzeke hi kumile nhlayo yikulu ya mintsariso leyintshwa . 
Rhekhodo ya mahlelelo a yi pfuleriwangi ku kamberiwa hi mani na mani . 
Vaholobye na swirho swa le henhla swa mfumo va fanele kuva va fikeleriwa hi vamahungu . 
Ku tiyimisela i vutihlamuleri bya : 
Tanihi mutsari ndzi teka ku tlakusiwa ka litheresi kuva swi ri kusuhi swinene ni mbilu ya mina . 
Va fanele va nyika vumbhoni ku engetelela mavonelo lawa . 
Hundzuluxo wihi na wihi wa vumbiwa wu ta pasisiwa hi xiboho xo hlawuleka . 
Yanani eka muganga wa n'wina na ku vona hilaha mi nga pfunaka hakona . 
Swi fanele kuva ntiyiso . 
Mufambisi wa netiweke u fanele ku thoriwa ku hlayisa netiweke . 
Swi nyika swiletelo swa vanhu lava khumbhekaka eka matirhele ya Nawu ya Vululami bya Vana . 
Naswona a swi si tshama swi lulamisa xiphiqo xa ntlimbano . 
Hi ni milawu leyi ringeteke ku sivela ku khitikhana ka vanhu ku suka tindhawini ta le makaya . 
Hi le ku kumeni vuswikoti bya madyondzele lebyi hi nga ta swi tirhisa nkarhi lowu taka . 
Hikokwalaho ka yini nhlokomhaka yiri ya nkoka eka phurogireme ya Thekinoloji ya Vuxokoxoko ke ? 
Xana na nchumu u nga wu endlaka hi swona ? 
Khoramu ya nhlengeletano ya komiti yo tsundzuxa i vunyingi bya swirho . 
Leswi swi kumekaka eka tafula leri nga laha hansi . 
Milawu leyi landzelaka yi fanele ku tirhisiwa eka swirhandzwa hi nkarhi wa ku hlela tithendara : 
Ndzi swi vonile eswitarateni swa Kinshasa hi mpfhuka hi fika tolo . 
Leswi swi nyika mikarhi leyikulu eka matiko hamambirhi . 
Mafambiselo ya vuxokoxoko ka ha ta hluvukisiwa . 
Mhaka ya vumbirhi ku tekela enhlokweni i xiyimo xa milambu ya hina . 
Tikhomphyuta leti ti ta tirhisiwa hi vanhu lava landzelaka : 
Ku hava eka switatimende leswi swi nga ntiyiso . 
Vumaki bya tithekisi i xiphemu xa ndzhaka ya hina ya rixaka . 
Xifundzankulu yi lulamile naswona xi ta landzelerisa xiboho lexi . 
Ndzi ta pasa na ku tirha kahle . 
U komberiwa ku tshemba nseketelo wa hina na ku tinyiketela eku tirheni ka ntirho lowu . 
Hi nga tlangeri emavokweni ya vona . 
Kwalomu ka swilo swin'wana swimbirhi swa boha : 
Vona leswaku switirhisiwa swi kona mayelana ni nghingiriko ; 
Swivangelo swa misava swi ringanyeta leswaku maendlelo lawa ya ta ya emahlweni . 
Hlamusela mbango laha sisiteme ya maendlelo yi tirhaka hakona . 
Hileswaku , ku hava matshalatshala ma faneleke ku lombiwa hi xikongomelo xo swi tlakusa . 
Kuva ni swintsongo swa swona , ku ndlandlamuka ka kuva u wa hi ndlela . 
Sosayiti leyi nga tiyiseliki vusweti . 
Xivutiso lexi hi nga ku hlamuleni namuntlha i kuri Xana hi le kwihi sweswi . 
Tipulani leti landzelaka ti le xikarhi ka leti ti nga ta tirhisiwa eka lembe ra sweswi ra xibalo : 
Swirho swa mani na mani swi hlohloteriwa ku tirhisa vutleketli bya mani na mani ku ngari mimovha yo ka yi ngari ya mfumo . 
Swiletelo swa mitirho yo hamanahamna hi leswi landzelaka : 
Ku ka ku nga si thwasiwa swi tava swi simekiwe ngopfu eka leswi landzelaka : 
Swi tava swi boha eka minhlangano hinkwayo ya mfumo eka swiyimo hinkwaswo swa mfumo . 
Ku hava munhu a nga khomiwa hi siku leri . 
Swinawana leswi swi tirha ku hunguta ku durha ka ku nghena emakete ya vahaxi va kwala kaya . 
Xiringanyeto lexi landzelaka xi endliwile ku lawula ku hangalaka ka HIV : 
Swikombeto leswi na sisiteme ya vuxoperi swi fanele kuva kona ku nge si sungula projeke yihi na yihi . 
Khombo ra kona Tat . Salamao a nga kona laha , ndzi ehleketa kuri u fanele ku hlamula xivutiso xexo . 
Xikongomelo xa phurogireme xi ndlandlamukisiwile ku ya eka nhlangano na ntlakuso wa tinetiweke ta milavisiso ya tinxakaxaka . 
Xiviko xi fanele ku katsa swiphemu leswi landzelaka : 
Hi tlhela hi amukela xiave lexi endliwaka hi Canada eka Nhlengeletano leyi . 
Leyi i mfanelo leyi faneleke ku tiphiniwa hi yona hi MaAfrika Dzonga man'wana . 
Hi fanele ku vona leswaku mitirho leyi nga ta heta nkarhi wo leha ndzhaku ka 2010 . 
Tivisa muchuchisi wa mani na mani hi nkarhi wolowo leswaku u kona . 
Ku endla leswi kuri swi humelela , nsivelo wa vugevenga wu fanele ku sunguriwa eka xiyimo xa vaakitiko . 
Leswi fikisile eka phurogiremenkulu ku ahlula ku tsana loku . 
Vuxokoxoko bya yena bya vutihlanganisi hi lebyi landzelaka : 
Ndza tinyungubyisa kuva Muzulu na kuva Muafrika . 
Hi siku ra nhlawulo vanhu va ni mfanelo ku hlongola mfumo wihi na wihi va wu tsakelaka . 
I vutihlamuleri bya wena ku va byela kuri va landzelela . 
Hi le ku landzeleleni phurogireme yo yelana eAfrika Dzonga . 
A ndzi xi tumbetanga . 
Mfumo wa le xikarhi wu le tiyisiseni hi ku humelela vuswikoti bya vuswikoti bya wona byo xopela ku landzelela nawu lowu . 
Ha tshemba leswaku u ta yimela tiko hi xikongomelo eka nhlangano lowu . 
Murhi lowu endleriweke swihari wu fanele ku tirhisiwa eka vanhu . 
Hileswaku hi na vanhu ntsena vo hlaya swinene . 
Vuyimeri byi langutanile ni mintlhontlho leyi landzelaka : 
E-e . Xi na mpfapfarhuto wa Swipimelo swa Rhefarense . 
Philisi leyikulu yi tirhisiwile . 
Timhaka tin'wana leti ti nga ta kaneriwa hi nkarhi wa ntlangu wa masiku mambirhi ti katsa : 
Timhakankulu ta swivenge leswi nga ta yisiwa emahlweni eka malembe-khume lama landzelaka i : 
Hi hlanganile loko misava yi langutanile ni ntshikelelo wa ku ya ehansi ka ikhonomi ya misava . 
Swin'wana i ntshikelelo wo veka swipimelo swo tika swinene eka xivandla xa swa timali . 
Nhlengeletano ya Tinxakaxaka ya Ntshikelelo wa Tibombo ta Matherorisi . 
Ndzi tsakile ku dyondza leswaku lava va nga ni minkavelo va angurile kahle swinene . 
A ku na xirilo ku lwisana ni xiboho xa Khoto ya Swikoxo Leswintsongo . 
Ntwanano wo tano wu fanele hi ku tsala kunene . 
Xana u ehleketa leswaku ndzindzakhombo wa boha namuntlha ? 
Vuswikoti eka kwalomu ka tindzimi timbirhi kumbe tinharhu ta ximfumo ta Western Cape . 
A ku na nxiximo eka sisiteme ya vutleketli swo fana na leswi . 
Ku antswisa eka phurofayili ya ntirho wa vufambisi eka swiyenge hinkwaswo swa mfumo . 
A hi xirho sweswi ? 
Hlamusela kuri hikokwalaho ka yini ku tsaka ka khasimende ku ta khumbheka hi ndlela ya kahle . 
A hi Afrika Dzonga yi faneleke ku vula kuri i mani a faneleke ku fambisa tiko leri . 
Xiletelo xi fanele ku hluvukisiwa . 
Nhlanganiso wu fanele ku famba ku hundza Swiletelo leswi nga laha henhla . 
Xin'we xa swihlawulekisi swa tikonkulu ra hina lexi nga ndzhwalo i rivengo eka tinxaka ta matiko mambe . 
Xipano xa ntirho xi ya emahlweni xi hlangana ku languta xiyimo . 
Sweswi Foramu ya Ikhonomi ya Misava hi Afrika yi njhekanjhekisana hi timhaka ta vuvekisi eAfrika . 
Leswi i vuyimeri byo ka byi ngari kahle bya ntiyiso . 
Hakunene swotala swi vuriwile na ku tsariwa hi ku ya ehansi ka ikhonomi ya misava sweswi . 
Hlamusela xikongomelo xa pulani ya navetiso eka khampani . 
Vutihlamuleri bya lava va nga na minkavelo i bya vumbirhi eka vutihlamuleri bya khampani . 
Komba na ku tirhisa rhijisitara hi xikongomelo xo tsala . 
Fomo ya 14 i fomo leyi faneleke ku tirhisiwa eka xitiviso . 
Mikarhi hinkwayo Mandela a ri ni vuxaka byo hlawuleka ni dorobankulu leri . 
Nawumbisi wa Vukorhokeri bya Vuhlori lowu nyikaka mafambiselo ya swipimelo swa vukorhokeri na mphakelo wa vuswikoti ; 
Hambiswiritano ku na swihlovo swa mati swo ka swi nga hluvukisiwangi leswi nga tirhisiwaka nkarhi lowu taka . 
Swibumabumelo swi simekiwile hi ku ya hi mimpimo ya tinxakaxaka ta timfanelo ta ximunhu na milawu ya vumbiwa . 
Hi 2002 , Khabinete yi endlile minxaxamelo ya swibumabumelo ku tiyisisa Phurogireme leyi . 
Afrika Dzonga a ri roxe eku dodombaneni ni mhaka ya mphakelo wa gezi ro ringanela . 
Matiko yan'wana yo tala yo xavisela ehandle a ma na swinawana na nawu . 
Hi ku landza phurogireme leyi , Nkwama wa Timali ta Tiko wu kunguhata ku endla leswi landzelaka : 
Xi tumbuluxiwile hi 1940 ku tlakusa ndlandlamuko wa ikhonomi na nhluvukiso wa vumaki eAfrika Dzonga . 
Moya wa xikolo lexi wu ndzi byela leswaku wu tano . 
Kombisa ntwisiso wa swipimelo ehansi ka leswi ku navetisa ka vanhu votala ku nga vaka ni mbuyelo . 
Swirho swi vutisile swivutiso swo hlaya na ku khumbheka eka vurhumiwa eka nhlengeletano leyi . 
A ku na mfambafambo wa nxumankulu kumbe vatirhi . 
A va na ntshembho . 
Naswona eka maendlelo va kombiwile leswaku va hoxile . 
Mahlelelo eka dyondzo leyi ya tava hi ndlela leyi landzelaka na kona ku ngari na ku arisiwa ku : 
Ntsengo hinkwawo wa vanhu lava rhambiweke ku nghenela Ntlangu a kuri 500 . 
Hambiswiritano , ku fukuriwa ka mpfalo ku endliwile kuri hava swipimelo . 
A swi tekiwa leswaku a ku ngevi na ku nghenelela ka nkoka hi mfumo . 
Hi mpfhuka ka nkarhi wolowo , antswiso wo vonakala hi nkarhi wa ku angula ku tokotiwile . 
Leswi swi hetelela eka hunguto wo vonakala eka nkarhi hinkwawo wa lwandle lowu lavekaka eka ku nyika xitifikheti . 
Ku na CEO wa khomela;a ku na xirilo . 
Namuntlha , Afrika Dzonga i xirho xa nhlanganelo na vutihlamuleri xa matiko ya tinxakaxaka . 
Xitatimende xa Unesco xi komba sete yo twisiseka ya minkoka na maendlelo yo angarhela eka nhluvukiso lowu tekaka nkarhi wo leha . 
United Kingdom yi ta tshama yi tiyimiserile ku seketela NEPAD , Nhlangano wa Afrika na Afrika Dzonga . 
Hikuva leyi hi yona sosayiti leyi hi lorhaka hi yona . 
Leswi swi vuriwa Phurogireme ya Madyondzele . 
Mpfumelelo lowu wo hlawuleka wu ta hela hi 30 N'wedzamhala 2010 . 
Hi marito man'wana , mahetelelo yo fana ya kuva ku nga landzeleriwi kun'we ni swipimelo swa wona swi ta tirha . 
Eka nkarhi lowu taka komiti ya projeke yi ta tekela enhlokweni swivandla swin'wana swa nawu lowu fambelanaka ni vusirheleli . 
Leswi swi tirhela ni le ka ti-LDV . 
Vutirhiseki ku tava kuri lebyi bya xitifikheti xa vutshunguri . 
Ntlhontlho a wu ntsena eka vutumbuluxi kambe ni le ka xiphemu xo vuhangalasi . 
Hlamusela hilaha pholisi ya navetiso yi nga ta seketela ndzhuti wa khampani . 
Ndzi ku navelela ku humelela ka kahle eka matshalatshala hinkwawo ya wena . 
Leswi swi kona ngopfungopfu ka ndlandlamuko wo huma eAsia . 
Hikokwalaho ka mbuyelo , akhawunti ya bindzu ra swinhlahla ya Ndzawulo yi pfariwile . 
Komba ndhawu ya rivala ya bokisi . 
Afrika tanihi tikonkulu ri lahlekeriwa hi nxumakulu na vuswikoti ku tlula ndhawu yin'wana emisaveni . 
Nhlangano wa Vanhu na Nhlangano wa Rixaka wa Afrika . 
Boxa timhaka TIMBIRHI ku suka eka xivutiso lexi kombaka leswaku u hlamule swona . 
Maendlelo lawa ya le ndleleni . 
A hi titsundzuxeni hi ku tiyimisela loku hi ku endleke loko hi nghena eka Mfumo hi 1994 . 
Xikombelo xo pasisiwa xi nga endliwa eka Vufambisi bya Nhlangano wihi na wihi lowu nga ni Kondiraka . 
Yhaa i phurogireme ! 
Tisisteme ta rihanyo emisaveni hinkwayo ti le mahandzeni ya tindlela . 
A hi se heta sweswi . 
Va tekerile enhlokweni nkoka wa matshalatshala ya tinxakaxaka ku herisa ndlala . 
Ndzi vutise kuri hikokwalaho ka yini a vule sweswo ? 
Mfukuzana ya nhlonge i muxaka wo toloveleka swinene ya mfukuzana eAfrika Dzonga . 
Hinkwaswo leswi swi tirhana ni vugevenga lebyi nga lulamisiwa . 
Ina , ku ni swirhalanganyi swa timali . 
Hambiswiritano , ku na ku hambana xikarhi ka swikolo swa mfumo ni swo ka swi ngari swa mfumo . 
Hi suka ekule hi ri karhi hi tirha swin'we , hi hlanganisiwa swin'we hi nghingiriko , hileswaku hi nga endla swo tala . 
Eka mhaka ya ntiyiso , Durban yi hundzuke xiphemu xa muganga ya tinxakaxaka . 
I mixo lowunene , wa amukeriwa . 
Kuma na ku pulana nhlokomhaka , xikongomelo na nkungu ra ndzavisiso . 
Mavandla ya tipolitiki ya fanele ku rhwala vutihlamuleri ehenhla ka matikhomelo ya Tikhanselara ta vona . 
A hi tsakeli leswaku va ya emahlweni va hlundzuka kumbe ku tsan'wiwa . 
Hi ntiyiso , swi veka rixaka hinkwaro eka nxungeto . 
Holobye swi vula Holobye wa Vuhlayiseki na Vusirheleli ; 
Va ta endla ku lahlekeriwa hinkwako . 
Namuntlha swi vula siku ra matimu eka tiko ra hina . 
Manyikelo yo kongoma ya ta endliwa eka Mpfuxeto wa Mpimanyeto . 
Hi teka magoza lawa hikuva hi tiva leswaku moya wu ta hundza . 
Pfhumba ri endzerile Democratic Republic ra Congo hi 20 Khotavuxika . 
U komberile ku kombisa kuri hikokwalaho ka yini xiboho xi fanele xi nga tekiwi . 
Hi fanele ku landzula ku pfinyiwa na ku xanisiwa ka vamanana . 
Kambe vantshwa na vandzuhari va fanele va tekeriwa enhlokweni swinene hi tiko . 
Xavumbirhi i ku herisa hi ndlela yo hlamarisa vukanganyisi na vukungundzwana . 
Mpfumelelo wo cinca ku hela ka lembe wo fanele ku kumiwa eka Khomixinara . 
Vuxokoxoko byo engetela byi nyikiwile eka hofisi ya N'watinkota-Jenerali leyi avanyisiweke hi ndlela leyi landzelaka : 
Ku fana ni matiko man'wana , matholele ya yile ehansi swinene . 
Eku heteleleni namuntlha endzhaku ka mune wa malembe lama hundzeke , hi nga vika leswaku : 
Lexi i xivutiso lexi nga rivaleni lexi munhu a nga taka a nga xi hunisi . 
Tibasari ta dyondzo yo yisa emahlweni ta lava va nga ni nhlayo ya tikhoso ; 
Leswi kova ntsena swikombiso swa yin'wana ya tiphurogireme hi tinyiketelaka eka tona . 
Hi ku hela ka lembe-ximali leri hi langutela kuva hi ri ku tshunguleni 7 , 000 wa vanhu . 
Tani hilaha swi nga tano eka tinxakaxaka ku ni njhekanjhekisano wu nga ku yeni emahlweni hi ku laveka ka gezi ra nutliya . 
Hlamusela kuri hikokwalaho ka yini xiyimo xa xiporo xi nga taka xi ngari xipfuni eka vanhu . 
Ina , kondiraka ya thendara ya vuhlayiseki a yiri ya nkarhi wa lembe rin'we . 
Australia i xikombiso lexinene xa maendlelo lawa . 
Va gongondzile enyangweni kambe a ku vangi ni nhlamulo . 
Hi swibumabumelo leswi swintsongo , ndzi ni nhlonipho wo hlambanya Khomferense leyi kuva yi pfuriwile ximfumo . 
Ku xava hi nkarhi wa lembe : 
Hlengeleta vuxokoxoko hi mavonelo ya vaakitiko ntsena hi timfanelo na mintshunxeko : 
Hi laha naswona hi ku rhandza ngopfu . 
Komiti ya vukorhokeri bya nkoka yi fanele ku kambela xirhalanganyi hi ku hatlisa . 
I N'wendzamhala . 
Hi ni vutihlamuleri bya vumbiwa ni nawu ku seketela swivandla leswi . 
Afrika Dzonga ri na vuswikoti hinkwabyo ku phakela ku laveka ka koroni eAfrika Dzonga . 
Lava va tsakelaka ku ya emahlweni ni minghingiriko leyi va tshinyiwa . 
Ina , ku fika eka xiyimo xo karhi , ku leha ka nkarhi ku vile ni mbuyelo wo biha eka mphakelo wa vukorhokeri . 
Hlamusela mahetelelo ya ku pfuta eka sisiteme . 
Tanihi Holobye Mqulwana u vuleke kuri hi vekile xivono xa Western Cape . 
Ku tava ni tihambu ta mintlangu na nhluvukiso wa vatlangi eka tiko leri nga rhurhela . 
Hileswaku Vumbiwa a ri vuli nchumu hi mafambiselo yo gweva kuva ya tiyimela hi yoxe . 
Hikuva leswi swa durha , hi fanele hi tivekela hi swirhangani swa hina na ku tirha ku kongomisa eka minkongomiso ya hina . 
Nhlengeletano ku tava mhaka yikulu eku fikeleleni pulani . 
Holobye u fanele ku thola un'we wa swirho swa ntlhanu kuva mutshamixitulu wa Komiti . 
Ku veka minkongomiso na swikombeto ku fikelela leswi . 
Xin'wana xikombiso eka xiyimo xa le makaya i ntirhisano na O.R. 
Hi ta tsakela ku navelela vadyondzisi va hina hinkwavo holideyi yo hlayiseka na ntsako . 
Sweswi ku ni pfhumba lerikulu swinene ku lwisana ni Khomferense ya 2001 leyi khomeriweke eAfrika Dzonga . 
Swiringanyeto swo kongoma swi katsa : 
Ximakiwa xa hina xa ntiyiso xa pholisi ya ikhonomi lexi nga yima naswona xi nga ta hi yisa eka ndlandlamuko wa ikhonomi . 
Xiyuropo na Xaxiyene . 
Hi ntolovelo Tihofisi ta Vaholobye ti kunguhatiwa hi Presidente kumbe Holobyenkulu . 
Swi teke u lava ku xava purasi . 
Phurogireme leyi yi ta ndlandlamukisiwa ku katsa swifundzantsongo hinkwaswo eka lembe leri taka . 
Longoloxa swikambelwana leswi swi nga vaka kona leswi nga endliwaka eka xiphemu kumbe xitirho . 
Hi hlengeletanini laha namuntlha exividzini xa tinxaka to hambanahambana ta mintlangu yo tano . 
Ndzawulo yi kunguhata ku aka nhlengeleto wa swipendiwa ehenhla nkarhi wo karhi . 
Xana manyikele ya milawu leyi nga kona sweswi ya enerile ke ? 
Namuntlha khabinete yi khomile nhlengeletano ya yona yo hetelela ya lembe ra 2004 . 
Nakambe , Afrika ri pfulekele swa mabindzu . 
A kuri nkateko ku tirha eka komiti ya wena . 
Lexi i xivangelo xin'we xo tirhisa tinxaka to hambana ta maendlelo ya mahlelelo . 
Tindhawu tinharhu ta nkoka to nghenelela ti tava : 
Hi hlambanya ku endla swo tala na ku antswa hi swilo swintsongo . 
Swi yisiwile eka Komiti ya Nhlanganelo ya Milawu kuri yi tekeriwa enhlokweni . 
Ku siviwa ka xinawana xa 13 xa Swinawana . 
A swi ndlandlamuki endhawini laha ku ni ku hunisa na ku pfumaleka ka dyondzo ni vuxokoxoko . 
Loko ndzi va nyika sweswo ? 
Leswi swi kombisa leswaku ajenda ya xidemokirasi eka xifundza yi le ku fambeni kahle . 
Ku hava na mahundzuluxo na man'we lama nga laha henhla ya nga tirhaka loko kuri hava pholisi leyi faneleke ya xibalo . 
Loko u tirha tanihi mulamuri Mfumo wu fanele ku humesela xiboho mayelana ni mhaka . 
Matimba ya mahungu ya tshama kuri ntsako wa ndzivalelano . 
Ku fika sweswi R1.3 wa mabiliyoni yi tirhisiwile eka projeke leyi . 
Milandzu yo ntlovatloviwa yi vikiwile eka swiphemu swin'wana swa tiko ku katsa na Mpumalanga yi nga ni 8 wa milandzu . 
Xana leswi swi ta humelela rini ? 
Swikolo a hi swona ntsena swihlovo swo dyondzela . 
Hi tshemba kuri ndlela leyi mhaka leyi yi nga tengisiwa xiswona a swi tsakisi ni kantsongo . 
EAfrika Dzonga , mati i xitirhisiwa xo kala swinene . 
Kambe a ku ngari na xikolo xa swa mahungu eScotland lexi a xi vurile leswaku xidemokirasi xi le hansi ka nxungeto . 
Hi langutile eka mpimanyeto wa AU hi nkarhi lowu a kuri ni minjhekanjhekisano yin'wana yo hisa swinene . 
Xana swi tisile ku yini kuva swi leswi ? 
Xikongomelo xa khomferense i ku basisa na ku nyika ntwisiso eka endlelo ra manyikelo . 
Xana ndzi endlisa ku yini xikombelo xa ximfumo xa vuxokoxoko ? 
Ndhawu yo tshama ya ximfumo eka rin'wana ra madoroba mambirhi ya hakeleriwa hi Mfumo . 
Nyika swikombiso swa matirhele ya mimovha . 
Hi fanele hi hunguta nxungeto . 
Ku tirha swin'we hi nga swi kota naswona hi endla swotsls ku aka Afrika Dzonga wo hlamarisa swinene ! 
Endlelo ra ntlheriso wa xibalo ku fanele ku tekeriwa enhlokweni : 
Hi fanele ku lawula mavonelo ya hina eka vanhu lava hanyaka ni HIV / Aids . 
Hi na vatirhisani votala eka mphakelo wa vukorhokeri naswona hi nge fikeleli swikongomelo swa hina kuri hava vona . 
Milly a nga pfumelelani na yena eka leswi . 
Ndzi tsakela ku khensa Crusaid loyi projeke leyi yi veke kona hikwalaho ka yena . 
Ti-CDW ti ta tirha tanihi buloho xikarhi mfumo na vaaki . 
Eku heteleleni , ntirho wa yona eka nhlawulo wa mfumo wa miganga wu kaneriwile . 
Vuswikoti hi byoxe a byi nge tumbuluxi mitirho . 
Rendzo ri tiyisisa leswi landzelaka : 
Ku fambisa manyikelo ya nseketelo wo endla kunene wa matirhele eka vumaki ; 
A hi na ku tiphina ka dyondzo yo ndlandlamuka yo bidzurisa eka xiyimo xa hina . 
Kongomisa eka ku antswisa profayili ya rihanyo ya vanhu va hina ; 
Xana u pfumelelana na Mary ke ? 
Cottrell,T na van'wana . 
Hi ndlela yoleyo u nga va mukunguhati wa vumundzuku bya wena n'winyi . 
Mitirho ya Mfumo i ku langutela : 
Nhlengeletano leyi landzelaka ya komiti yi ta khomiwa eSwaziland ku ya eku heleni ka Nyenyankulu 1999 . 
Xihlawuhlawu xi nga va kona . 
Afrika Dzonga u ponisiwile ku suka eka ku biha ka xirilo . 
Loko ku endliwa GUI nhlayo ya swivangelo swo karhi swi tekeriwa enhlokweni . 
Mapatu ya ni ntirho wa nkoka eka ikhonomi ya hina eka rixaka na swifundzankulu haswimbirhi . 
Vufambisi bya mfumo byi nga kombela vuxokoxoko byo engetela kuva byi katsiwa eka pulani ya matirhele . 
Sachs u vile a vula leswi hi ntirho : 
Hlamusela ku vuyeriwa ka van'wana eka van'wana . 
Hi ndlela ya matimu yo karhi leswi landzelaka : 
Muyimeri un'we ku suka ka ndzawulo . 
Holobye swi vula Holobye loyi a nga ni vutihlamuleri bya Gezi ; 
Leswi swi ta pfuna ku herisa swirhalanganyi eka madyondzele . 
Naswona laha G8 yi tshembisile na kona va le ku endleni ka matshalatshala ku pfuna . 
Xana u nga anakanya loko hi ringetile ku endla leswi kuri hava mpfuno wa fomula ? 
Hi le ka ntwanano wa ku veka ku tumbuluxiwa ka mitirho eka senthara ya tipulani ta mfumo . 
Ndzi pfumelele ndzi tirhana ni xivutiso xa wena xo hetelela . 
Hi ku endla tano nawumbisi wu nghenisa miantwiso yo karhi eka sisiteme ya mafambiselo ya ntikiso wa mbango . 
Ku endliwa ka miganga ya swa Vurimi ; 
Swa antswa , i ku ringeta ku herisa xiyimo lexi xi nga vaka xa khombo . 
Xikombiso , sweswi vurimi byi tele vuthekiniki. 
Ntiyiso hileswaku timakete ti tala ku hoxa . 
Ndza tshemba kuri van'watipolitiki va nge yimi endleleni ya mina . 
Ntshunxeko a hi maendlelo yo hetelela ntsena ya nhluvukiso , naswona i tindlelankulu ta wona . 
Khopi ya phurogireme ya nkarhinyana yi khomisiwile . 
Vutleketli na Mitirho ya Mfumo swi ni vutihlamuleri byo aka swikolo ; 
Leswi landzelaka i swin'wana swa tidyondzo leti nga hlanganisiwaka ni Thekinoloji ya Mfumo : 
Mfumo wa hina wu teka leswi kuri swa nkoka swinene eka xiyimo lexi xa hina xa hundzuluko . 
Lowu i nkarhi wa ku ndlandlamuxa vumaki lebyi byo vuyerisa swinene ku ya emahlweni . 
Man . Lambley u kanerile magoza lama nga tekiwaka eka timhaka ta ku pfumaleka ka vuswikoti . 
Xikombiso xa leswi swi tirhaka , leswi swi nga tirhiki na leswi swi nga vaka swona . 
Ku ngava ni swivangelo swo hlaya swa ku hambana lokukulu . 
Vamuhungu va tiko hinkwaro va ta rhambiwa ku nghenela ntlangu lowu . 
Leswi nga endliwa hi ku tirhisa vuswikoti bya wena na pulani . 
Ntirho wa tintswalo eka vanhu va minhlangano ya swa vukhongeri eAfrika Dzonga wa tiveka swinene . 
Minghingiriko ya vhiki : 
Phurogireme ya Mahlelelo yi akiwile eka Xedulu ya Ntirho . 
Hileswaku ndza ha tshemba leswaku hakunene swiphiqo swa hina swa lawuleka na leswaku swi nga hluriwa . 
Hi komberile leswaku kuva ni kurhula na xidemokirasi eEgypt na Tunisia . 
Vumbiwa bya hina lebyintshwa bya xidemokirasi byi tiyisisa timfanelo ta munhu un'wana na un'wana . 
Vamaki va ta boheka ku engetela eka memorandamu hilaha swi lavekaka . 
Ndzi tshemba leswaku u ta tiphina eka nkarhi wa ku tshama ka wena exifundzeninkulu xa hina . 
Swirho swi ta thoriwa nkarhi wa lembe rin'we . 
Loko swi katsakanyiwile swin'wana swa swibumabumelo swa nkoka i : 
Wun'we wa minkongomiso wu le ka nsirhelelo wa nkarhi wo dyondzisa . 
Hi ku engetela xi na swikongomelo swimbirhi leswi landzelaka : 
Nhlayo yin'wana na yin'wana i antswiso wo vonakala eka malembe-khume mambirhi ku nge si fika 1994 . 
A wu si pfuxeta xivandla xa wena eka leswi ? 
Xiboho xa khabinete hileswaku ku sula a kuri ndlela ya kahle ku ya emahlweni . 
Khombo i kuri mikarhi hinkwayo a va na ku twela eka vatsoniwa . 
Nhlokomhaka ya mbulavulo wa mina i Ku teka Vutleketli ku ya eka Lembe-xidzana ra vu-21 . 
Ku twisisiwa kuri ku yimisiwa nkarhinyana ku tava mpimo wo hetelela ku wu tirhisa . 
Sungula xivutiso lexi eka pheji RINTSHWA . 
Hi nkarhi wuri wun'we vuswikoti bya ku hluleka lebyi vangiwaka hi ku tsana ka vona swi nga hungutiwa . 
Lowu a kuri njhekanjhekisano wa yena ePalamende . 
Ntlhontlho i kuri ku tirhisisiwa ku yini ku tinyiketela ku hambanahambana na tiphurogireme . 
Hi ku landza tinhlayo-fa-dzenga : 
Nchumu lowunene ku wu endla i nseketelo wa hina wa ntirho wa iKapaelihlumayo ! 
Matiko ma ni mafambiselo ya swa vululami bya vugevenga na nawu swo hambanahambana . 
Hlamusela ku tika ka swa nawu eka Nawu wa Rihanyo na Vuhlayiseki eka ndhawu ya vumaki . 
Va fanele va tekela enhlokweni vundzeni bya tlilasi , xik. : 
Hi 12 Nyenyanyana 2004 , xiyimo xa tihakelo a xiri lexi landzelaka : 
Tindzawulo ta mfumo ti tava ni nkarhi wo nghenisa tirhimba ta tipholisi ta vona na vukorhokeri . 
Xhatla xa gezi xi huma eka nhluvukiso lowunene etikweni . 
Namuntlha hi tlangela lembe rin'we ra nghingiriko wa nhlanganelo ku lwisana ni HIV / AIDS . 
Eku heteleleni ndzi navela ku boxa leswaku EPWP a yi kulu ku tlula hina hinkwerhu . 
Endzeni ka mfumo ku tinyiketela i ku phakela mfikelelo wa vukorhokerixidzi . 
Kambe a ka hari na ku tlhelela endzhaku namuntlha . 
Hambi ku nga va yini tindlela ta swihoxo swa nkwetlembetano , nchumu wun'we wu fanele ku vekiwa erivaleni . 
Mutirhi wa vutihlamuleri u ta tikarhatela ku vona leswaku minkanerisano ya tano yi va kona hi moya lowunene . 
Ndzi ehleketa kuri leyi i ndhawu yin'wana laha ndzawulo ya wena yi faneleke ku yi langutisisa . 
Kwalomu ka 70 phesente ya leswi swi le dzongeni wa Mananga ya Sahara . 
Loko kuri leswaku i mimbuyelo yo humelela sweswo ku tava engetelo . 
Eka xiyimo xa kahle munhu a nga kumbetela sayizi ya vangwa . 
A ku nge vi na vanhu lava nga riki na swihoxo . 
Yi tlhela yi vuriwa kuri i bakiti ro hisa . 
Fambisa phakelo wa vuleteri na ndzavisiso hi ndlela leyinene . 
Nhlengeletano yi kumile leswaku ku ni xivangelo xo tlangela . 
Leswi swi yisa eka ntlhontlho wa mina wo hetelela na nkanakano . 
Khalikuleta vholomu ya bokisi . 
Ku landzelerisa ko hetiseka na vukorhokeri bya vuxoperi . 
Va fanele va hakeriwa miholo yo hanyisa na swipimelo swa vona swa matirhele swi fanele swi antswisa . 
Mavhiki ma mune loko u thoriwile ku tlula tsevu wa tin'hweti . 
Ku fanele kuva ni ntila xikarhi ka tikholomu timbirhi . 
DA ri teka leswi tani hi mhaka ya nkoka ya xihatla ya rixaka . 
Ndzawulo ya Timali sweswi yi le ku endleni ka ndzavisiso eka hinkwato tindhawu leti . 
Ntirho hinkwawo wa hina a wu vuli loko hi ngari ni ntikelo eka swisiwana swa swisiwana . 
Eku heteleleni ku angula ka xifundzankulu xa hina eka xiyimo lexi ku ta lawuriwa hi mfumo wa rixaka . 
Mibedwa ya ndhawu ya mpfuxo wa swidzidziharisi yi ta kumekaka endhawini . 
Mhaka leyi ndzi yi endlaka i kuri xana xiphiqo xa hina xi entile ku fika kwihi . 
Ntlhontlho wa ku tlakusa nhlanganelo wa vanhu na ntwanano swi ta tshama kuri xirhangana eXifundzeninkulu . 
Xipano xa Ntirho xi ta ya emahlweni ni vulavisisi . 
Xana xihlovo xin'wana xa gezi hi xihi , xana xi endla yini ? 
Ndzi twile Swirho swin'wana swa Yindlu leyi va nyika nhlamulo yo kongomisa eka xivutiso lexi - e-e ! 
Hi kumile swiviko leswi landzelaka ku suka eka Timasipala ta Swifundza . 
Mintlangu leyi hamimbirhi a kuri mbuyelo wa xihlawuhlawu xa ku ya hi rixaka . 
Hakunene xivangelo hileswaku ndzingano wu ngava kona ntsena hi ku tirhisa nawu . 
Ndzi va navelela ku humelela lokunene eka matshalatshala ya vona ya vumundzuku . 
Tinhlamuselo ta mahungu ti le ku ndlandlamuxeni vutomi bya tona n'wini . 
Ku tirhisiwa kumbe ku tirhisiwa hi ndlela yo biha ka switirhisiwa swa ntumbuluko kumbe vanhu na ntikelo wa swona eka nghingiriko wa ikhonomi . 
A swi kumeka eka mitirho yintshwa eka dyondzo . 
Votala va vona va bohiwa hi madzovo . 
A ndzi voni nchumu xo hoxeka hi swona . 
Nhlangano lowu wu tikarhetela ku antswisa nhlayiso wa mutirhisi : 
Ku ni ku vulavula ngopfu masiku lawa ka ku tsan'wiwa ka Afrika . 
Ha swi tiva kuri ku ni kula kantsongo , ka xiyenge , xa mabindzu ta vantima . 
Kambe xitori a xi heleri laha . 
Mali ya tiko yi kombiwa yiri nete ya mali ya xibalo . 
Tinhlayo ta mabindzu xikarhi ka matiko mambirhi hamambirhi hi leti landzelaka : 
Hi khensa ngopfu nseketelo wo komba nghingiriko na ku pfumala nkarhalo wa vanhu va Britain . 
Leti i timhaka ta xivilelo xo tiya lexi lavaka ku nyikiwa nyingiso wa matimba swinene . 
Kambe Vundzeni lebyi ndzi ehleketa kuri i bya nkoka swinene . 
Xana u ehleketa leswaku vukorhokeri lebyi nyikiweke hi Hofisi ya Maqweta ya Mindyangu i : 
Hi ntiyiso mavandla yo tleketla vanhu hi swihahampfhuka a ya kumangi engetelo eka nkarhi lowu . 
Nkoka wa vona eka sosayiti ku ringana nkarhi wo leha wu lawuriwa hi xiyimo xa vona xa mavelekiwele . 
Va humesile wanhwana endlwini hikokwalaho ka musi lowukulu . 
Ku pasisiwa swi vula ku pasisiwa hi Vufambisi . 
Hi kombela eka vamahungu ku vona leswaku ku ni vuhlanganisi bya vutihlamuleri . 
Mfikelelo eka vukorhokerixidzi ku fana ni mati , gezi na nkululo wu antswisiwile eka swivandla hinkwaswo . 
Swihlawulekisi leswi tirhisiweke ku thola Huvo i : 
Loko nhluvukiso na ku humelela swi nonoka hileswaku swi le xiporweni . 
Komiti ya Tipotifoliyo hi Maphorisa yi ta endla xibumabumelo hi mhaka leyi . 
DoT yi ta tivisa Palamende hi xiyimo xa maendlelo lama hi ku famba ka nkarhi . 
Leswi swi tava swa nkoka hi mintirhisano yo angarhela yo lwisana ni vugevenga ngopfungopfu eka xiyimo xa le makaya . 
Xijumba xi endliwile hi tindzawulo leti landzelaka : 
Hi tekile xiyimo xo tika swinene eka vanhu lava endlaka vugevenga na vukungundzwana . 
Longoloxa swikombiso swa swipfuni swa navetiso . 
Lexi i xitori xa vona . 
Swi tava swi pfulekile swi engeteriwa hi Tiko rihi na rihi leri nga sayinangiki Ntwanano . 
I malulamisele waha yi nga ta endliwa ya swakudya ? 
Mahlelelo ya hetisiwile eka swifundzankulu swo tala . 
Sweswo i minchumu leyikulu ku nge se va ni Nhlengeletano . 
Xiave xa Bangi eka ku tiyisa ntshamiseko wa timali xi ta engeteriwa . 
Ndzi tlhele ndzi vuyeriwa eka minkanerisano ya tipolitiki . 
I xiphemu xa nhlayo ya le henhla ya switirho swo xopela nhluvukiso . 
Tani hi khale ndzi pfumelerile ku kamba mupfuniwa . 
Man . Robinson u ta vutisa Holobye wa Vamanana , Vana na Vanhu lava nga ni Vutsoniwa : 
Kambe eka ntirho wa hina hinkwawo hi leteriwa hi xirhambo xa Presidente xa mintirhisano . 
Komba nhlayo ya minkongomelo eka tsalwa . 
Endlelo ro tano a swi koteki hi tlhelo ra ikhonomi . 
Holobyenkulu u kwala ku sayina mintwanano leyi landzelaka : 
Afrika Dzonga na South Korea va tumbuluxile vuxaka lebyinene ehenhla ka malembe lama hundzeke . 
Tiko ra xihlawuhlawu ri tikumile riri eka xirilo tanihi mbuyelo wa swin'wana swa swivangelo : 
Mfikelelo eka vukorhokeri bya rihanyo byi andzile hi ndlela yo hlamarisa . 
Xikongomelo xa nkoka swinene xa nhlangano i ku phakela vukorhokeri eka swirho swa wona . 
Pfuna vanhu va le makaya eku antswiseni xiyimo xa vona xa mahanyelo . 
Hileswaku mfumo wu fanele kuri ku nyika xikombiso . 
Votala va vakhandziyi a na nhlawulo wa vutleketli byin'wana . 
Mati yo thyaka a mari xiphemu xa vutomi bya hina malembe yo hlaya . 
Leswi landzelaka i tiprojekenkulu eka phurogireme leyi eka lembe-ximali leri : 
Xiave xa xiyenge xa mintlangu na vuhlanganisi eka ku tumbuluxa mitirho . 
Ndzavisiso wo kambela ku ringanela wa nsalo wa gondzo wu endliwile . 
Vutomi a byi tava byi tsanile loko hinkwerhu a hi fana . 
Xitatimende xa Mafambelo ya Khexe xi komba swin'wana swa swiboho swa nkoka leswi tekiweke hi vafambisi . 
Xavunharhu , hina kun'we ni vatirhisani va hina hi le ku tirhaneni na Nawu wa Mimpimo ya Matholele . 
Hambiswiritano , manyikele ya midende hi swoxe a swi enelangi . 
Switifikheti leswi swi lavekaka ku humesiwa swi fanele swiri swa ntiyiso . 
Hambiloko ku ngari xilaveko , matshalatshala yo hlawuleka ya endliwile ku khumbha vamanana eka phurogireme . 
Endla leswi landzelaka : 
Timakisi leti rhumeriweke hi nhlangano lowu khumbhekaka wa mahlelelo ti ta tekeriwa enhlokweni . 
Eka ku heta dyondzo leyi , muchudeni u ta kota ku : 
Ntsengo lowu wu ta pfuna ku tlakusa na ku hluvukisa vumaki . 
Nkoka wa Midende wu yile ehenhla swinene eka lembe leri hundzeke . 
Hi ni nkarhi wa ku cinca mavonelo na ku tlhontlha mavonelo yo monya mayelana ni Tikonkulu ra Afrika . 
Swi le rivaleni , swipimelo swa swiboho swo hlaya swa laveka . 
Naswona hi kunguhatile ku hunguta swinene mimpimo ya swibalo ehenhla ka malembe-xikhume lama hundzeke . 
Muofisirinkulu wa Mfumo . 
Hi tshemba leswaku leswi kuva maendlelo yo hanya lama tirhelaka kahle ku ya emahlweni ka nhlangano lowu . 
I swa nkoka kuva vathori va famba swin'we ni tipholisi ta vatirhi na minhlangano ya vatirhi . .  . 
I mani a nga ta Kombela swa Timali ? 
Swivutiso swi nga endliwa eka : 
Loko ku ngari na vhoti ya wena mfumo lowu wu nge swi koti ku hundza ku langutela ka wena . 
Xana ku dyondziwe yini ? 
Swa fana , Bangi ya Misava i mutirhisani wa vutlhari wa NEPAD mayelana ni nhluvukiso wa switirhisiwa . 
Xana munhu loyi a ha hanya hi siku ro hetelela ra lembe ra mahlelelo ? 
Mimpimo eka swa Tinkota . 
A ku na vaofisiri va maphorisa va nga vaviseka . 
Ntirhisano wa tinxakaxaka na mpfuno hi ku landza Tsalwa ra 6 ; 
Yin'wana ya mintlhontlho ya nkoka leyi langutaneke ni phurogirementsongo : 
Nhlayo ya minkambelo na minsalo swi ndlandlamuka hi ntumbuluko ku ya eka maendlelo . 
Hikuva , ndzi fanele ku engetela laha i ikhonomi , xiphunta ! 
Xibumabumelo xi tsariwile ehansi . 
Nyingiso wu nyikiwile ku tirhisa vamahungu eka Xividzo . 
Ntirho wa vatshila lava landzelaka wu nga kaneriwa : 
Xiboho xa Holobye xi tava xo hetelela . 
Eka nhlamulo ndzi ta lava ku boxa nakambe xiyimo xa Mfumo eka mhaka leyi . 
Mativisanele ya tinxakaxaka mikarhi yin'wana ya fanele ku tekeleriwa ku fambelana ni mbango wa ndhawu . 
Nhluvukiso wa tindhawu leti wu khumbhile nhlayo ya maendlelo . 
Ku vona leswaku vuswikoti byo phakela eka nhluvukiso wa ikhonomi byi tumbuluxiwa eka xiyimo xa mfumo wa miganga . 
Minhlangano ya nkoka leyi khumbhekeke hi leyi landzelaka : 
Madokodela hinkwavo va le ntirhweni . 
Ha ha tshama hi vilela hi yin'wana ya mintlhontlho ya le ndzeni leyi langutaneke ni Sudan . 
A kuri ku sola swinene mayelana ni vulamuri bya n'wina hi mhaka ya Zimbabwe . 
Ina , ndzi ta ringeta . 
Vulavisisi eka mampimelo ya nkarhi ya ku simekiwa ka minghingiriko ku lwisana ni Mfumo : 
Va tava va hisekela ku ringeta mintlhontlho yintshwa na ku dyondza eka yona . 
Naswona hinkwaswo swi humelela loko vanhu vari ehansi ka nkucetelo wa xihoko . 
Eka ku engetela hi languta minhluvukiso yo tano kuva swi famba ni pulani ya hina ya nhluvukiso wa le makaya . 
Nhlengeletano yi tiyisisa dyondzo tanihi masungulo ya nhluvukiso lowu nga heriki . 
Kuma vuxokoxoko byo hlaya hi ndlela leyi sisiteme yi tirhisaka xiswona na leswaku u tihlanganisa na mani . 
Leswi a kova xiphiqo xa Limpopo ntsena kambe ntlhontlho wa rixaka . 
Nhlamulo eka leswi yi vile mhaka ya kahle swinene . 
Tirhana ni nhundzu yihi ni yihi leyi nga ya n'wana . 
Xana eka tindhawu laha ku nga hava tidarata ke ? 
Xana i vanhu vangani va hanyaka eka yindlu leyi ? 
Madzolonga yo lwisana ni vamanana a yo ka ya nga tolovelekangi kambe hakanyingi ya dlaya . 
Ntikelo wa Yuniti ya Mapulanelo ya Xifundzankulu wu sunguriwa ku va khumba . 
Kambela xiave na ntirho wa xivandla xa rixaka xa mfumo . 
Nimadyambu hi awara ya kaye , ina , sweswo swi lulamile . 
Hi lava ku tumbuluxa xivandla xo hefemula xa nhlayiso kuri wu endliwa . 
Va ni mfanelo ku vona ku cinca eka minyangweni ya vona . 
Hi fanele hi languta eka vupfhumba bya Afrika Dzonga . 
Lexi i xitatimende xo hola swinene . 
Ina , a hi nge vulavuleli Maamerika kumbe tiko rihi na rihi rin'wana . 
Nkwetlembetano wun'wana na wun'wana wu hambanile . 
Vakamberiwa va languteriwa ku hlamula swivutiso HINKWASWO . 
Hi ku komisa hlamusela timhaka TIMBIRHI . 
Tani hilaha van'wana va ngava va lemukile Afrika Dzonga i xirho eka mintwanano yo hambanahambana ya tinxakaxaka . 
Vuxokoxoko bya matimu yo karhi ya Holobye : 
Hi tihi tidyondzo ti faneleke ku dyondziwa eka vutomi lebyi hanyiweke kahle swinene ? 
Ku na vuxaka xikarhi ka dyondzo na vusweti . 
Leswi a swi nge koteki ku teka nkarhi wo leha . 
Ni leswi hi fanele ku vona leswaku minghenelelo ya hina hakunene yi ta teka nkarhi wo leha . 
Eka xiyimo lexi , nandzu wu tsarisiwile eka Ndzawulo ya xifundzankulu ya Nhluvukiso wa Vanhu . 
Vulavula hi nxungeto wa vugevenga eka vusirheleli na ntshamiseko ; 
Xana swi tiyisisiwile eka wena ke ? 
Nkongomiso a wuri eka timhaka ta nkoka leti landzelaka : 
ProNutro i swakudya swa nkoka swinene swa siku . 
Hi ta landzelerisa xivilelo xa wena . 
Swi endliwile ku tumbuluxa nkoteko lowukulu na ku nyika switirhisiwa swo ringanela . 
Xivangelo xa khombo xa hari xihlamariso . 
Xipimelo lexi nga pfumeleriwiki xa leswi i ku tiyisisiwa ka vuswikoti byo khomutela switirhisiwa swa kwala kaya . 
Swirho swi tava swi tsundzuxa Presidente eka matirhele ya nawu wa BEE . 
Holobye wa nhlamuselo leyi landzelaka : 
Hileswaku leswi hi swona swi endleke kuri ndzi thola Mpshe . 
Hlamula hi mfanelo eka nxaxamelo wa swiphiqo swa matirhele . 
Hi vuyelela ku kombela ku tshunxiwa ka socha ra Israel kuri hava swipimelo . 
Lexi xi le ka masungulo . 
Wa tiva kuri a ndzi nga ta endla leswi khale . 
Hileswaku a ku na xilaveko . 
Ina , nhlayo ya hina ya ku pfumaleka ka mitirho yi le hansi swinene etikweni . 
Hileswaku , xana leswi swi vula leswaku nkongomiso wa ku ya ehansi ka minxavo a ku fanelangi eka hina ? 
Lowu i wo sungula eka minghenelelo yo tala yo tano eka mintlangu ya xikolo . 
Yi le ku akiweni hikokwalaho ka mpfuno wa Afrika Dzonga . 
Swi komba ku khumbheka eka matitwele ya van'wana . 
Namuntlha ndzi lava ku va dzhundzhuzela evanhwini . 
Hi fanele ku endla swo karhi ku herisa vusweti na mpfumaleko wa nhluvuko eka tikonkulu ra hina . 
Ku na swilo swo ka swi nga twisiseki eka Buku ya hina ya Milawu leswi faneleke ku susiwa . 
Vona na miganga ya vona va na swotala ku swi endla eku akeni rixaka leri rintshwa . 
Hi ntsengo ndhawu leyi ku vulavuriwaka hi yona yi ringana ni purasi rin'we rikulu ra bindzuriso . 
Sweswi man'wana ya matshalatshala ya hina ma fanele ya kongomisa eka hundzuluxo wa vuleteri bya hina . 
Hileswaku vurhumiwa byi lava ku tlakusa vuvekisi na bindzu eAfrika Dzonga . 
Xana vathori va durheliwa ku fika kwihi ? 
Xana i mahetelelo wahi lama hi nga ma nyikaka ku suka eka matimu lama yo koma ? 
Vanhu va Florence : 
Xana hi wahi maehleketelelo ya nkarhinyana hi leswi ? 
U vutisile xivutiso:Xana u na switirhisiwa swo enela ku tirhana ni nhlayiso wa rihanyo ? 
Switembe swa SAPS i nkarhi wun'wana ku endla tano . 
Ku ni mimbuyelo yihi ? 
Hambiswiritano , ku languteriwa kuri vakomberi va hoxa xandla . .  . 
Swi tekiwa kuri leswi swi ta fikeleriwa ntsena hi mintirhisano yo dzika swinene . 
Tikhoto na tikhoto ta le hansi na hi ku landza tinxaka to hambanahambana ta mafambiselo . 
Hi swihi swo swi tisa : 
Leswi swi nyiketiwa ehansi ka rimba ra swirhangana swa G&A swa 2006 . 
Leswi hi swona swi endlaka kuri ndzi lava ku losa vurhangeri bya xivono bya makhomoredi lawa . 
I mixo lowunene ! 
Naswona swikombiso hinkwaswo i hileswaku nkongomiso wu fikeleriwa . 
Ku tumbuluxa swivandla swa vanhu lavantsongo ku ta ivisiwa eka tindzimi tin'wana ta Xintima ta kwala kaya . 
Hi ta tirha ku tlakusa mpimo wa vuvekisi eka ikhonomi yo sungula . 
Tiyisa na ku seketela vundzeni bya mindyangu ku sirhelela na ku hlayisa . 
Kambe ku na milavisiso yo yisa emahlweni leyi yi nga eku endliweni . 
Ndzi tsakile kuva leyi kuri mhaka yin'wana leyi AALCO yi nga khomana na yona . 
Afrika Dzonga yi na yin'wana ya tisisiteme letikulu to tshembeka ta nkambelo wa HIV emisaveni . 
Hi le ku simekeni marimba na tisisiteme leti nga ta pfumelela leswi swi humelela . 
Hileswaku a kuri ku yima ka swilo hinkwaswo . 
Xosungula i sayizi ya sampula . 
Loko kuri hava matsalwa lawa ku vhota a ku nga pfumeleriwi . 
U hlayise mali yo tala ! 
Xiviko xi yisiwile eka Holobye wa Vululami na Nhluvukiso wa Vumbiwa hi 26 Nyenyanyana . 
Siya ndzhaka . 
Endlelo leri ri ya emahlweni na minhlangano ya miganga ya le makaya yi ta tshama yi karhi yi tivisiwa hi minhluvukiso . 
Nyika xintshunxo lexi lulameke xa xin'wana na xin'wana xa switatimende leswi landzelaka . 
Mawuwani ku ya eka Ndzati swi ta yisiwa hi Hukuri . 
Timhaka leti landzelaka ti kaneriwile hi nkarhi wa khomferense : 
Vito ra mutirhisi ra Laveka . 
Pasiwedi ya Laveka . 
Xiviko xa ku humelela eka ku lulamisiwa ka Khapi ya Misava ya FIFA xi kaneriwile na ku tekeriwa enhlokweni . 
Hi nge lavi mhaka leyi yi hela . 
Ndzi fambisile hi ndzexe milandzelelano ya tinhlengetano leti khumbhaka vanhu ehansi ka xiyenge xa rihanyo . 
Nhlengeletano ya namuntlha i ku yisiwa ka endlelo rero . 
Hi lava ku vona mavandla yo yimela vatirhi yo tiya na ku tshamiseka swinene . 
Hi ku tshamiseka , xivilelo mayelana ni vundzeni a ku ngari nchumu wuntshwa . 
Leswi a swi tirha hi mpfhuka hi sungurile phurogireme leyi malembe mantsongo lama hundzeke . 
Va le ku yeni emahlweni va burisana hi xivona . 
Xikongomelo xo hetelela i ku tumbuluxa xiyenge xo fana ehansi ka AU 
Xana i nhlayo ya makizimamu yihi ya swipano swa bolo leswi nga endliwaka ? 
A ndzi nga ta ku rhumela nchumu lowu ndzi wu tivaka leswaku wu tsanile . 
Ku pulana ku ta endliwa hi varhangeri ku lulamisa timhaka . 
Ku tiyimisela ka mpimanyeto lowu wa nhlanganelo ku tirhana ni vugevenga na ku hoxa nyingiso wo kongomisa eka leswi landzelaka : 
Vanhu va fanele ku khensa matsalatshala ya vona na ku nyika nseketelo wa hina hinkwawo . 
Tinxaka to hambanahambana ta maendlelo ya xithekiniki ya fanele ku tirhisiwa exikambelweni . 
Vatirhi lava va lavaka ku nghenela eka tiphurogireme leti va nyikiwa nkarhi wo wisa hi vathori va vona . 
Swi vula leswaku ndzi ta teka nkarhinyana kambe ndzi ta vuya hi awara ya mune . 
Kuma vuxokoxoko lebyi faneleke ku byeriwa vatirhi . 
Mapulanele ya projeke na maendlelo yo xopela swi fanele ku tiyisisiwa . 
Mpimo wa ku nghenelela exikarhi ka vanhwana i swin'wana swi nga henhla swinene emisaveni . 
Hi xiviri swiyenge hinkwaswo swa sosayiti ya hina swi ni ntirho eka pfhumba leri ra tiko . 
Leswi hi ntiyiso swi nga hi vona kuri ku hemba eka Palamende . 
Hinkwenu mi ni navelo na vuswikoti bya vutlhari ku pfuneta ajenda leyi . 
Endla mindzingeto . 
Swi tava eka minhlangano ku hlambanya vukorhokeri tanihi vukorhokeri bya nkoka . 
Ndzi vone leswaku ndzi ringanele hi swo tlula leswi . 
Mpfumelelo wa kontara wu ni nkarhi wo ringana ntsena loko wa ha thoriwile . 
Xikombiso xa mbuyelo : 
Hi le ku tirheni na Holobye wa Dyondzo ya le Henhla , Dok. Nzimande eka mhaka leyi . 
Xana hikokwalaho ka yini hi lava rimba ra ODA ? 
Tikhopi ta vuhlanganisi byo seketela ti fanele ku katsiwa eka photifoliyo . 
Hi lava ku tirhisa nhlamulo yo twisiseka eka mintlhontlho leyi languteneke ni tiko . 
Hi swihi swi nga pasisiwa hi Khomixinara ehansi ka xyenge xa 30 . 
Swivutiso leswi fambelanaka ni mapulanele ya minghingiriko ya mapurasi swi nga tirhisiwa ku tlakusa maehleketelelo yo dzika . 
Lowu i mfungho wo khomeka wa hundzuluxo wa tilayiburari etikweni ra hina . 
Hileswaku i xiphemu xo olova xa kuva Holobye wa Timali . 
Ikhonomi ya hina yi ya emahlweni ku kula leswi endlaka xiave lexikulu eku hunguteni vusweti na ku pfumaleka ka mitirho . 
Votala eka xiyenge xa mitirho a va tirhi , ngopfungopfu vantshwa . 
Tin'wana ta tindhawu ta nkongomisonkulu wa lembe leri ra ha taka ti katsa leti landzelaka : 
Hi ku kongomisa , pfhumba ro lwisana ni milawu ya mapasi ri vumbile mbilu ya mpfilumpfilu . 
Hlamusela tikhonsepe leti landzelaka leti ti tshamaka tiri karhi ti tirhisiwa eka vundzeni bya ripfumelo : 
Xana i vuxokoxoko byihi byi faneleke ku rhekhodiwa ? 
Tshama u ri karhi u endla ntirho lowunene ! 
Minghingiriko yi fanele ku tlakusa vuxaka lebyinene xikarhi ka senthara , mindyangu na vaaki . 
Bodo ya Nhlangano wa Nhluvukiso wa Tiko ; 
Rivengo eka tinxaka ta matiko mambe a swi fana ni xihlawula-mbala na xihlawula-rixaka . 
Ku ni majele mambirhi yo ka ya ngari ya mfumo eAfrika Dzonga . 
Ku herisiwa ka tidhawu to ka ti ngari ta ximfumo etikweni ; 
Nhlangano wa Yuropo . 
Ku humelela ka Burundi i xikombiso lexinene xa matshalatshala ya wena na ku tiyimisela . 
Xifaniso xa vumbirhi xi lulamile . 
Tumbuluxa xivangelo ku tihlanganisa ni tikhasimende . 
Ku hundzuluxa vukorhokeri bya tiko a kuri mikarhi hinkwayo kuva ntlhontlho wo kulu eka hina . 
Ku suka eka tafula khalikhuleta ntsengo hinkwawo wa nhlayo wa : 
Ntirho wa mina i ku nyika masungulo ya xiviko xa yena . 
I mhaka ya ku tirha na mhaka ya ntwanano . 
Hi lava ku kuma switirhisiwa ku tirha tiprojeke ta xirhangana ta ICT ta tikonkulu na xifundzantsongo . 
Vatirhi va le mapurasini i va nkoka eka vulavisisi . 
Vuxaka lebyi bya nkoka byi tava hi xivumbeko xa mintirhisano ya ntiyiso . 
Hambiloko yi ha talele hi valungu ku ni nhlayo ya mindyangu ya makhaladi leyi hanyaka kona . 
Xana hi engetela njhani nhlanganiso xikarhi ka vona . 
Holobye Grant u ri : Hi fanele hi languta eka tindlela ta vuswikoti ku kuma mahungu kuri ya fika eka vanhu . 
I swa nkoka leswaku hi endla kuri vana va hina va hlayisekile hi nkarhi wa tiholideyi leti . 
Ku tsandzeka leswi , mfumo wu fanele ku teka xiyimo xa vurhena . 
Namuntlha ku antswa ku tlula tolo . 
Nkoka eka matshalatshala lama ku tava vuswikoti bya hina ku komba na ku tirhana ni swivilelo swa hina . 
Xidemokirasi a xi voyemelangi eka mikarhi ya nhlawulo . 
Eka ndlela leyi Sosayiti ya Mahungu yi nga ndlandlamukisiwa eka tindhawu to hambanahambana leti nga riki na nkateko wa switirhisiwa . 
Hileswaku a swi fanelangi swi tekiwa ku yimela kharikhulamu ya tiphurogireme ya dyondzo ya vadyondzisi . 
Vuxokoxoko bya nkhuvo wo nyiketa hi lebyi landzelaka : 
Tindhawu to hlawuleka ta malakatsi ta laveka ku herisa muxaka lowu wa thyaka . 
Xopaxopa sosayiti ya Afrika Dzonga hi ku landza ntwisiso wa ku hambana . 
Kambe a hi endlangi leswi a hi nga swi lavi . 
Na hina hi tokotile ku vava loku eka nkarhi wa khale . 
Swipimelo leswi landzelaka swi ta tekiwa : 
Xana i ntsengoxidzi muni ? 
Hinkwaswo leswi na timhaka tin'wana swi vekiwa emahlweni na ku kombisiwa . 
Mfanelo eka dyondzo ya karhi ya endliwa : 
Antswisa mafambiselo ya mimovha na malawulele . 
Tilulamise hi ndlela ya vutihlamuleri na vuswikoti . 
Hi tshemba leswaku xivangelo xexo xi ta hlula . 
I swa nkoka leswaku swikolo hinkwaswo swi na pholisi ya HIV / AIDS ku vona leswaku : 
A ndzi swi vona leswaku xiyimo a xi sungula kuva khumbha . 
Ndhawu leyi ya Rimba yi katsa nhlayo ya swiphemuntsongo . 
Hi tshikelerile swinene vuxaka lebyikulu bya matimu xikarhi ka matiko lama mambirhi . 
Hileswaku mhaka yi kaneriwile na ku tekeriwa enhlokweni eka nhlengeletano leyi . 
Xi vona leswaku ti na nkoka eka hunguto wa vusweti na tipulani ta nhluvukiso . 
Xana U Nga Pfuna Njhani ? 
Tirhisa TAFULA ra 1 ku khalikhuleta nkoka wa leswi landzelaka : 
Hambiloko nseketelo wu laveka , hi lava ku khensa ku humelela ka timasipala ta hina . 
I nhlamulo yo twisiseka eka timhaka leti langutaneke ni sosayiti ya hina . 
Ndzi pfumelele ndzi kombisa swin'wana swa mintwanano ya nkoka swinene . 
Ku yimisiwa ka nkarhi wo leha ka vilerisa swinene naswona swi ta landzelerisiwa swinene . 
I mhaka yo tiveka leswaku ntungu wu khumbha muganga wun'wana na wun'wana . 
Kambe switori swa wena swi tivulavulela hi swoxe . 
Nawu wu hundzuluxiwile hi mfanelo na leswaku hundzuluxo wa ha ku sungula ku tirha . 
ERussia matlhari ya vuriwa kuva yari eka xivumbeko xa xinsati . 
Hi ta hetisa nxopaxopo lowu hi nkarhi wa tin'hweti ta tsevu . 
Ku ka ku nga vhotiwi a swi khumbhi hi ndlela yihi kumbe yihi matirhele ya Telkom . 
Handle ka swipimelo leswi , ku durha loku nga toloveleka ka ku ya ehansi ka ikhonomi a ku tava kuri henhla . 
Ku tiyisisa mintirhisano xikarhi ka mfumo , miganga , ti-NGO na xiyenge xo ka xi ngari xa mfumo . 
A hi tekeni tinyeleti ku suka xibakabakeni . 
Ku phakela timfanelo leti kombisiweke eka Vumbiwa swi tlula ku tiyimisela ka mfumo lowu . 
Hi ndlela yihi naswona hikokwalaho swi humelerile ? 
Xin'we xa swikongomelonkulu swa hina i ku engetela nhlayo ya Vadyondzi lava pasaka Giredi 12 . 
Ku lulamisa hinkwako na tinotsi ta mapulanele swi katsiwile eka projeke . 
Laha i xikombiso xa xikambelwana lexi laveka tinhlamulo to lehanyana : 
Leswi swi vile swi tswarile mimbuyelo yo hlaya leyinene kambe swo tala swa ha lava ku endliwa . 
I xihlovo xa vumbirhi lexikulu xa Mfumo xa xibalo . 
Matimba ni mfumo wa miganga . 
Vanharhu , a hi mikarhi hinkwayo , a va famba swin'we nkarhi lowu nga hundza . 
Ku humelela ka wena i xiave lexikulu eka ku humelela hi ku angarhela ka Ndzawulo leyi . 
Sweswi swi le rivaleni leswaku leswi a hi norho . 
Hi na nchumu lowu wo xisaka emisaveni . 
Xiviko lexi xi ta xopaxopiwa hi tiphanele . 
Swi tirha tanihi xihlovo xa nkoka xa vutivi na vuxokoxoko .  . 
Xana i ncini Huvo ya Dorobankulu naswona yi tirha njhani naa ? 
Ndzi ta hlohlotela swirho swo chaviseka ku endzela Senthara loko yi tava yi pfuriwile . 
Ku hlanganisiwa ka matimba ya swiyenge hinkwaswo swa vaaki . 
Engetelo lowu wu ta hlayisiwa ku tlula nkarhi wa le xikarhi wo fikelela mbuyelo wo fana . 
Xana hi waha mavonelo yo angarhela ya matiko ya Maarabu mayelana ni xiyimo xa le Darfur ke ? 
Hambiswiritano , swimakiwa swo tano : 
I swa nkoka eka Much . 
Vuvekisi eka xiyenge lexi ku fanele ku ahlula : 
Leswi swi fanele ku fambelanisiwa ni matirhele ya timasipala laha hi tlhelo swi kumbetela ku averiwa ka tona . 
Dyondzo , vuleteri na nhluvukiso swi ta fikeleriwa eka vatirhi hinkwavo . 
Phurogireme yi ta hakeleriwa ku suka eka mudende wa nkarhinyana . 
Swi fanele ku gimeta mahungu man'wana na man'wana . 
Milawu yo hambanahambana yi nga endliwa hi ku landza swiyenge swo hambanahambana . 
Xana mintwanano leyi nga kona yi nga hundzuluxiwa;naswona , loko swiri tano , hi ndlela yihi ? 
A hi nge lerisi kuri Angola yi fanele ku endla yini . 
Matikhomele yo hoxeka ya bindzu . 
Ku tlula 100 000 wa vanhu va phakeriwile hi mati yo hlayiseka . 
Afrika loyi va nga ta n'wi tirhisa . 
Swi katsa tindhawu tin'wana ta le makaya exifundzeninkulu . 
Hi tshemba leswaku panele yi ta valanga leti na tindlela tin'wana hi vuxokoxoko . 
Muvulavuleri wo Hlonipheka , Presidente u hlambanyile lembe leri tanihi lembe ra ku tumbuluxa mitirho . 
U pfulekile eka mintokoto yintshwa . 
Leswi a hi swo ka swi nga koteki swi fanele kuva ntiyiso wa hina . 
Kuva ntiyiso eka ntshembo wolowo , hi fanele ku tirhela tiko kahle . 
Ku tumbuluxiwa ka mitirho ku tava ni ntikelo wo kongoma eku hunguteni mpfumaleko wa mitirho wa Xifundzankulu . 
Hileswaku nakambe hilaha hi vuleke , Holobye wa Dyondzo u ta sungula phurogireme yoleyo vhiki leri . 
Afrika Dzonga i tiko ro hambana hi ku landza ndhavuko , vukhongeri na tindzimi . 
Yuropo yi ta tshama yiri xihlovonkulu xa vuvekisi bya mambe byo kongoma eAfrika Dzonga . 
Hi lava ku nyika nseketelo wo kongoma eku pulaneni tiprojeke to kongoma eka xiyimo xa le makaya . 
Va tibohile ku titsarisela eka : 
Nawumbisi wu kunguhatile ku tumbuluxiwa ka mulawuri wa xiyenge xa swihlala . 
Va fanele va hlohloteriwa ku hluvukisa tiphurogireme ta vona venyi ku seketela matshalatshala ya mfumo . 
Mavonelo mantshwa ya e@syFile yi ta humesiwa eka nkarhi lowu taka . 
Ekusunguleni a kuri mavonelo kambe a hi tivi kuri hi yime kwihi . 
Vuxokoxoko lebyi byi ta vona leswaku ndzivalelo wu ta endliwa hi ndlela yo vonakala na hi vutihlamuleri . 
Hileswaku i Vumbiwa bya ku ya hi rixaka ! 
Veka siku leri xikongomelo xin'wana na xin'wana xi nga ta fikeleriwa . 
Hi ku ringana hi khumbheka hi vana lava lahlekeke lava va nga tshukaka vari vaxanisiwa swa ku tlhakisiwa ka vana . 
Ku na hefemulo . 
Mavito ya vamangari ma hlayisiwa yari xihundla hilaha swi nga ha kotekaka hakona . 
Tiprojeke leti ti ta hetisisiwa eka lembe-ximali lerintshwa . 
Hi ku tirhisa leyi na tipulatifomo tin'wana hi fanele ku ya emahlweni ku kuma nseketelo wa tikonkulu ra hina . 
Kombisa nkarhi lowu u nga ta lava mpfuno wa timali . 
Mafambiselo ya ku herisa vukati , hambiswiritano , ma pfulekerile mani na mani . 
Xo sungula ndzi pfumelele ku tivisa pulani . 
Muphakeri u fanele ku tihlanganisa ni Khomixini hi pulani leyi faneleke . 
Tsalwa a ri humesiwangi hi Ndzawulo ya Xikaya . 
Votala vanhu va ni mati na gezi . 
Xifundzantsongo laha mafambiselo ya nga ta khomeriwa kona . 
Twisisa nkoka wa ndzavisiso wa swa makete . 
Ndzi vile ndzi kongomisa ntlhontlho lowu languteke mfumo wa miganga kuva wuri ni matirhisele ya timali ta vatirhi va wona . 
Ku tlula malembe ku vile ni ku humelela ko hlaya ko tano endzhaku ka mindzilo yo chavisa ya le tintshaveni . 
A tava a ponisiwile : 
Kambe hi vonile hilaha matiko man'wana lama a ma tshembele eka vukorhokeri bya swa timali va hlulekeke . 
Vanhu va fanele ku tirhaniwa na vona hi ku ringana handle ka xiyimo xa vona . 
Ndzawulo ya mina yi na ntirho wo hlawuleka eka pfhumba leri . 
Leswi swi endla TB kuva xivangelo xo sungula xa mafu etikweni ra hina . 
Ku tava mitirho ya xithekiniki naswona ku tava mitirho ya vukorhokeri . 
Naswona u vurile leswaku u ve ni mimbhurisano ni vumaki . 
Xikongomelo i ku kambela thekinoloji leyi nga ta hangalasiwa etikweni hinkwaro . 
Nyika vakamberiwa nkarhi wo enela ku hetisa xivutiso . 
Tinhlamuselo to tsariwa na tinotsi hilaha u nga ta tirhana ni nhlokomhaka . 
I yin'wana ya mintlangu yinharhu leyikulu ya vukongeri bya Majuda . 
I swa nkoka eka mina ku nyikela xiphemu xa mbulavulo wa mina eka nkongomelo lowu . 
Hileswaku ndzi ehleketa leswaku n'wina vana lavantsongo mi na vutihlamuleri lebyikulu ku kuma dyondzo . 
Swikombiso swa vuhangasi swi katsa leswi landzelaka : 
Ndzi kwala mixo lowu ku avelana na n'wina masungulo lamantshwa na n'wina . 
Nakambe , ku ni swiyimo swo hambanahambana swa vutsoniwa bya miehleketo . 
Mutshamixitulu na xandla xa mutshamixitulu va khome hofisi hi nkarhi wa hofisi ya swirho . 
Ntshikelelo wa nthyakiso , ku huma ka gasi ya yindlu ya rihlaza na macincelo ya maxelo swa chavisa . 
Hi lava ku ehleketa kahle hi ku vangiwa ka ku vava hi ndlela ya ku khotsiwa . 
Swiviko leswi swi khumbha leswi landzelaka : 
Tafula leri landzelaka ri nyika ntshovelelano wa mimbuyelo ya vuxoperi bya rihanyo na nhlayiseko . 
Pulani yi katsa ku tiyisisa swiphemu leswi landzelaka swa phurogireme : 
Hi fanele ku cinca hi ndlela leyi hi phakelaka swintshunxo swa tiyindlu eka vanhu . 
Miantswiso leyi endliweke hi mfumo mayelana ni nsirhelelo wa vanhu ku katsa : 
Eka swiyimo haswimbirhi , xiyenge xo ka xi ngari xa mfumo xi salele swinene endzhaku . 
Nhlengeletano yi amukerile phurogireme ya ntirho eka matirhele ya mimbuyelo ya WSSD . 
Hambiswiritano , xi fanele ku kuma timfaneloxidzi ku aka ndzhaka yo teka nkarhi . 
Loko hinkwaswo swi tsandza ku na nhlamulo yin'we ntsena . .  . 
Ndzi hlohlotela njhekanjhekisano , mavonelo lama mi ma tisaka eka hina , ku nga xisolo . 
Ku hava matsalwa ma nga ta humesiwa eka siku ra nhlengeletano kumbe endzhaku ka swona . 
Pimanisa swipfuno na swo ka swi nga pfuni swa tindzimi ta ku endla tiphurogireme ta xiyimo xa le henhla . 
Hi fanele ku kunguhata swirhangana swa hina . 
I xirhalanganyi lexi nga erivaleni eka matshalatshala yo hlula ntlhontlho lowu . 
Leswi swi landzeriwile hi ku burisana ko dzika swinene . 
Xiyimo xa 3 i ku ya emahlweni ka switirhisiwa swa madyondzele . 
A ku na ku kanakana HIV na AIDS yi ta ya emahlweni kuva ni xiave xikulu na hi ntiyiso swinene . 
A va fanelangi va lawuriwa hi nhlangano wa le handle . 
Swiva-nomu swi nga kumeka eka xiyenge xin'wana na xin'wana xa bindzu . 
I xiphiqo lexi nga ta ka xi nga pfumeleriwi ku ya emahlweni loko hi languta ku tikeriwa ka xona ka ikhonominkulu . 
Hi le ka xiyenge xa vunharhu xa ku cinca loku ka swa vurimi . 
Lowu i nkarhi wa kahle wa swifaniso . 
Munhu un'wana na un'wana u ni xiave xo karhi na vutihlamuleri eka ntirho wo hlula HIV / AIDS . 
Nhluvukiso lowu wu pfumelela ndlandlamuko wa Sisiteme ya Rixaka ya Hundzuluxo . 
Ntirhisano wu ta tlhela wu : 
Xikombelo xi fanele ku endliwa na ku rhumeriwa eka xibedhlele lexi faneleke . 
Thekinoloji ya swakudya yi cincile muxaka wa swakudya na ndlela yo dya . 
Eka mabindzu , leswi swi landzelaka swi kunguhatiwile : 
Va nyikile yin'we . 
Leswi swi ta lava kuri hi nga vulavuli ntsena hi mintshunxeko ya tipolitiki . 
Vanhu vo tala swinene va ni tiyindlu . 
Hileswaku hi va ta hiri eka maendlelo yo tiyisisa xifundzantsongo xa dorobankulu ra Gauteng : 
Ndzi tshemba kuri nkarhi wo vulavula hi mintlhontlho ya hina wu herile . 
Ku vutisa i xin'wana xa tindlela leti tivekaka swinene ku xopaxopa ku ngari ximfumo . 
Maendlelo yo tumbuluxa yunivhesiti leyi nga ta rhurhela xibedhlele xo dyondzela yi le ku humeleleni . 
Vanhu va fika ni laha va dyondzaka ku ya emahlweni ku ndlandlamukisa vutivi bya vona vinyi . 
Hoxa tihlo eka ABD . 
Leswi swi katsa antswiso wa switirhisiwa swa hina na nhluvukiso wa swimakiwa . 
Ku leha ka matshungulele i ku vona leswaku vuvabyi byi nga gwiniha . 
Ndzandza ro chavisa etindhawini to tala ta tiko ti khumbhile vuthori bya le mapurasini . 
Xana hi xihi XIN'WE xa switatimende leswi landzelaka xi NGA RIKI ntiyiso ? 
Xana hi yihi mimbuyelo ya nxopaxopo lowu kumbe nhlengeleto wa swa vuhlori . 
Hi tsakile kuri ntsindza wa dorobankulu wa hina i kaya eka maendlelo lama ma nkoka . 
Leswi swi ta engetela malawulele yo anama lama nga ta yisa eka ntshembho lowukulu . 
Vangwa ri va kona hikokwalaho ka swivangelo swo hambanahambana . 
Ku tirhisiwa ka Xinghezi ku ta hlula naswona ku ta fambelana ni xiyimo xa vuleteri . 
Hinkwaswo leswi swi tumbuluxa swikoxo hi ku landza mafambiselo ya switirhisiwa swa vanhu . 
Malulamisele man'wana na man'wana ya tava yari hava xisolo eka mphakelo wa tsalwa ra 40 . 
Tithekinoloji ta mahlayiselo ya mati ti katsiwile eka xithediyamu . 
Mfikelelo eka vukorhokeri bya nseketelo ; 
Va nga kula ku suka eka matimba ya eka matimba na leswaku hi tava kona kuva seketela . 
Miganga leyi tshembhelaka eka xitirhisiwa ku katsa na vumaki bya swa mabindzu yi le ka nxungeto . 
Mfumo lowu seketelaka lava nga tsana na lava nga hava nsirhelelo exikarhi ka hina . 
Hi fanele hi ya emahlweni ni matshalatshala yo vona leswaku ku ni nhlanganelo wa ntirho wa mfumo ku katsa ni vuhlanganisi . 
Hi ni wun'we wa mimfumo ya tinxakaxaka no tsakisa ya swiluva emisaveni . 
Hi endla ku tiyimisela ko fana laha namuntlha hi tekela enhlokweni kuri leswaku leswi a nge swi endli hi ri hexe . 
Swihlovo swin'wana swa matimba ya gezi . 
Tipositara hatimbirhi ti tshikelele xiave xa mfumo eku lawuleni ndzavisiso wo tano . 
Tekela enhlokweni xitlhokovetselo tanhi hinkwaxo . 
Timhaka to tano ti tava mhaka ya xivilelonkulu eka vona . 
Nawu lowu wu swi veka erivaleni hilaha na kuri i rini vanhu va nga kombela asiyilamu eAfrika Dzonga . 
E-e , hikuva a ndzi si kuma xiviko hi mahlelelo ya sisiteme ya giredi ya 6 . 
Hi nga ha va ni timbirhi ku huma eka tinharhu . 
Vamanana va Afrika Dzonga va ha rhangela nyimpi ku lwisana ni muxaka wun'wana na wun'wana wa xihlawuhlawu . 
Ku lulamisa mhaka leyi ku twananiwile ku ya emahlweni ni SDI ya Walvis Bay . 
Xana Mbango wa Ikhonomi i ncini ? 
A yi ri khonferense ! 
Nawu wu endla mphakelo wa ku tumbuluxiwa ka Bodo ya Vutsundzuxi ya Timhaka ta Tinhenha ta Masocha . 
I mhaka ya vukona hinkwabyo bya vanhu . 
Vakamberiwa va fanele ku hlamula xivutiso XIN'WE . 
Namuntlha nkanelo wu ta hi nkarhi wa kahle . 
Xana u nga vekela Holobye wa Rihanyo xivutiso xexo ? 
Xana swi hlayisekile ku vula leswaku vugevenga a bya ha lawuleki eAfrika Dzonga ? 
Ina swi tano eka kereke , nhlangano wa vanhu na mintlawa yin'wana . 
Kambe ku tumbuluxiwa ka mitirho loku ku nga antswisiwa i ntlhontlho lowukulu eka hina hinkwerhu . 
Ku tiphina hi malwandle ya un'we wa minhluvuko ya khale emisaveni . 
Namuntlha hi na vukati bya xilungu na vukati bya xintu leswi nga vekiwa eka xiyimo xo ringana . 
A hi mhaka ntsena yo tlhengusa makumu ya doroba . 
Hi xiphemu , ndzi ehleketa leswaku i mavikele yo biha , hi xiphemu . 
Ku seketela nhluvukiso wa switirhisiwa swa vuleteri . .  . 
Holobye swi vula Holobye loyi a nga ni vutihlamuleri bya swa vurimi : 
Leswi i nkoka wa Monterrey na ntirhisano lowu nga kunguhatiwa eka ntwanano . 
Milawu yin'wana ntsena yi ta kumekaka eBibeleni . 
Projeke yi ta tirha tanihi nkoko ku hlanganisa ntirhisano lowu kunguhatiweke eka ntwanano . 
Xikongomelonkulu xa ntlangu i ku navetisa WCRC . 
Swihlovo swa food : 
Xiviko xa yena a xi hi nyikangi 100% - A ndzi tava ndzi hlamarile loko a swi endlile . 
Hi xiviri hi le ku va endleleni swilo kambe va ngari xiphemu xa swona . 
Hi ku aka vanhu hi aka vumundzuku byo antswa bya un'wana na un'wana exifundzeninkulu lexi . 
Ku tekeriwa enhlokweni ku ta nyikiwa eka ku vekeriwa ka xitsundzuxo lexi faneleke eka ndhawu leyi ya matimu . 
Mbuyelo wa vulavisisi wu fanele kuva : 
Rixaka ra muxanisiwa . 
A ndzi na nkungu ro tirhisa mpfumelelo lowu wa vumbiwa . 
Xana a hi nga fanelangi ku lava michumu leyi yi tumbuluxaka rimba ra nhluvukiso bya swa vumaki ? 
Xana hi swihi swilaveko swa mahungu ? 
Va rhwele vutihlamuleri bya Palamande ya vutengi bya timali ta hina ta tiko . 
Khomani vamanana na vana hi nxiximo . 
Tat . Presidente i madyambu lamanene na ku mi khensa swinene loko mi hi joyinile . 
Xana u nga xi hlamusela hi ndlela yihi xiyimo lexi ? 
Leswi swi hi vuleteri na maendlelo ya SADC . 
Holobye Moosa i mutshamixitulu wa ntshamo wa sweswi wa Khomixini . 
Kambe hi bohiwa hi vumunhu ku swi fikelela . 
Leswi va tivaka swona hileswaku misinya : 
Kombisa ntwisiso wa tinxaka na mitirho ya hangalaso . 
Ku tlula R9 wa mamiliyoni yi vekiwile etlhelo mayelana ni tiphurogireme leti tirhanaka ni HIV / AIDS . 
Pulani ya Xibindzu ya Ndzawulo ya Vusirheleli yi simekiwile ehenhla ka Pulani ya Rixaka ya Nsirhelelo . 
Ku hava na un'we a ndzi pfuneke ku endla swiboho . 
Ku laveka ka petirolo na dizele ku vile ku yima ndhawu yin'we ku tlula malembe ya ntlhanu lama hundzeke . 
Tekela enhlokweni leswaku leswi swi tirhela ni le ka xitiviso xa ku komba ku sirhelela ntsena . 
Hi lava ku lulamisa mhaka leyi kahle naswona yi nga kanakanisi ni timasipala . 
Swi lava ku kombisa minkoka yintshwa na milawu ya Afrika Dzonga wa xidemokirasi . 
Ndzi ta hlamusela hi ku lehisa swihlawulekisi swa nkoka endzhakunyana kona kwala ka mbulavulo . 
Ndzi lava ku ku vutisa hi Zimbabwe kumbe ntwanano na Zimbabwe . 
Hileswaku hi tirhile kahle swinene kambe swi languteka swi nga enelangi . 
Vukona bya tikhoso leti laviwaka hi xiyenge . 
Hangalaso wu endliwile handle ka milawu ya vuxokoxoko bya nsirhelelo . 
Tanihi Maafrika hi tiyimiserile ku tirhana ni mintlhontlho leyi langutaneke ni tikonkulu ra hina . 
Ndza twiwa . 
Vamanana na Vatatana va fanele vava ni sayense hi ku aka xintshunxo lexi . 
Hlamusela swivangelo na mimbuyelo ya ku hluleka ka bondo . 
Hi tala ku tekela leswi ehansi . 
Kumisisa vutivi na switirhisiwa leswi lavekaka eka pulani ya navetiso kuva yi humelela . 
Rimba ra mafambiselo ri le ku lulamisiweni ku fambisa maendlelo eka matirhele yo pfuxelela hi vutshwa gezi . 
Huvo yi fanele ku katsa eka milawu ya yona khodi ya matikhomele ya vanhu lava tsarisiweke . 
Lava i vanhu lava hi faneleke ku va khensa eka ntshunxeko wa hina na xidemokirasi lexi hi tiphinaka hi xona . 
Leswi landzelaka swi fikeleriwile : 
Matshalatshala lawa i ya nkoka swinene tani hiloko ya vumba xiphemu xa pulani ya nhlanganelo ya ECD . 
Ku tinyiketela ku tirha tiawara to leha . 
Hangalaso lowu hakeriwaka eka swirho ku fanele ku khomiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Xana a wu endla vululami ku ya hi ntsengo lowu wu rhwexiweke hina lembe leri nga hundza ? 
Holobye u humesele ku chavelela ka hina eka ndyangu wa Man . 
Yin'we ya leswi i ku landzelela maendlelo ku tlula mpimo . 
Vathoriwa a va lemukisiwi hi tipholisi leti ti nga kona . 
Swin'we hi nga hlula nyimpi leyi , swin'we hi ta hlula nyimpi leyi . 
Nsirhelelo wa ntshovelo eka nkarhi lowu wu wela ehansi ka Ndzawulo ya Mabindzu ya Mfumo . 
Kombisa ntwisiso wa matirhele ya mimpimo ya mahlayiselo yo sivela na maendlelo . 
Xilaveko lexi xi vile kona hi mpfhuka ka Ndzati 1993 naswona xi ta hlayisiwa . 
President Mbeki u ta nghenela nhlengeletano leyi . 
Nawu wa Nhluvukiso wa Vuswikoti na matirhele hileswaku i swa nkoka swinene eka Afrika Dzonga . 
Leyi i ndzhaka ya hina . 
Hi kotile ku engetela mpimo wa hina na ndlandlamuko wa ku tirhelana ka tinxakaxaka . 
Ku humelela eka minghingiriko leyi ku lava ku hatlisisiwa . 
Hi nga kuma mpfumelelano lowu nga hi yisa eka mimbuyelo . 
Ndzi pfumelele ndzi boxa leswi hi ku komisa . 
Sisiteme ya Ndzindzakhombo wa Rixaka wa Rihanyo yi ta tirhana na leswi . 
Mihundzuluxo eka Nawu wa Vukorhokeri bya Vaaki na yona yi pfapfarhutiwile . 
Mimpimo ya Mahlelelo eka Switatimende swa Dyondzo hilaha swi vekiweke hakona eka Rimba ra Vundzeni . 
Nhlangano lowuntshwa wu simekiwile eku heleni ka Mhawuri . 
Ndzi vula leswaku a swi tshembisi . 
Bodo yi fanele ku hlangana ka mune hi lembe . 
Hambanisa swipfuni na swo ka swi nga pfuni swa maendlelo ya mimbuyelo eka dyondzo . 
Ku hava nchumu lowu wu ndzi hlwerisaka , u ta hlamala . 
Xiviko xa lembe ku katsa ni switatimende swa timali leswi hleriweke na xiviko xa tinkota swi ta tivisiwa vanhu . 
Swikolo hinkwaswo swi kumile magaxa mambirhi yo sungula ku nge si hela Ndzati . 
Ku ya emahlweni , ku nghenela ka vamanana lavantsongo eka tiphurogireme to tano swi fanele ku hlohloteriwa na ku tlakusiwa hi matimba swinene . 
Xikombiso xa xitoloveto xin'we . 
Xana ku vile yini leswi kumiweke hi ndzawulo eka milavisiso leyi endliweke eka mhaka leyi ? 
Ku pasisiwa ka swiphemu swimbirhi swa nawu wa vurhangeri bya ndhavuko swi le ku tirheni sweswi . 
Eka mhaka leyi , hinkwerhu ka hina hi langutane ni ntlhontlho lowu kongomaneke ni mikarhi ya hina . 
Swiletelo swi tava pholisi ku suka hi 1 Sunguti . 
Hambiswiritano va ku kayela swinene . 
Tiprojeke letikulu leti landzelaka ti ta sungula malembe ya ntlhanu lama landzelaka : 
Ndzi pfumelele nakambe ndzi ku khensisa eka nkarhi lowu mayelana ni ku lulamisiwa ka xikoxo xa wena . 
Hi ta endla tinxaka ta misava na FIFA va tinyungubyisa . 
Swi fambelana na mphakelo wa mapatu-hi yona mhaka ya nkoka eka vuhlayiseki bya patu . 
Eka xiyimo xa misava muxaka lowu wa xirilo lexi wu koxa swintshunxo swo bohana . 
Vumundzuku wa tinhlayo byi languteka byi vangama hikokwalaho ka nseketelo wo huma eka sisiteme ya swa tipolitiki . 
Tilulamisa hi wexe hi ndlela ya vutihlamuleri na vuswikoti . 
Hi ta tirha swin'we ni vaphakeri lava va vuleteri . 
Timali to ka ti nga tirhisiwangi ti lava ku rhurherisiwa eka tindhawu laha ku nga ni xilaveko xa swa timali . 
Nyika tinhlayo leti faneleke ku suka eka xivutiso ku seketela nhlamulo ya wena . 
Hi nyikile nkarhi eka minhlangano ya vatirhi ku pfuneta eka nhluvukiso wa vadyondzisi . 
Matshalatshala hinkwawo ya hina ya fanele ku vekiwa eka vuleteri byo twisiseka bya vahlayisi va hina va kurhula . 
Ti-MTBPS ta 2010 ti tiyisisisa ntirho wa nkoka wa xiyenge xo ka xi ngari xa mfumo . 
A hi va hlayiseni hi ku hetiseka . 
Ku sukela 11.30 ku fika 12.00 vatirhisani va vanhu va ta va vikela hi ku humelela ehenhla ka lembe leri hundzeke . 
Nkongomiso wo hlawuleka wu fanele wu vekiwa eka nhluvukiso wa vuswikoti byo tsala no hlaya . 
Hoxa xandla eka nhlayiso wa vusirheleli eka xivandla xa ntirho . 
Ku hangalasiwa ka mavutho ku fanele ku hetisiwa . 
Ku durha hinkwako ka projeke leyi nga kusuhi na ku hela hi 2004 i R228 wa mamiliyoni . 
Nawu wa Vukorhokeri bya Vusirheleli wu pasisiwile ku hela ka 2004 . 
Swivutiso swinharhu loko ndzi swi kota . 
Ku navela ka tipolitiki ku kona . 
Namuntlha Afrika Dzonga i rito ra nkucetelo eka mbhurisano wa misava hi timfanelo . 
Swi le hansi ka ntiyiso lowu leswaku hi vonile mintlhontlho yinharhu leyikulu : 
Swi na vutihlamuleri byo vona leswaku minxopaxopo ya tirhisiwa mikarhi hinkwayo . 
Ndzi sola xiave xa ANC na IFP eka nkarhi wa sweswi . 
Tiphurogireme to nyika matimba eka vamanana . 
Nongonoko wa vukorhokeri lebyi phakeriwa wu nga kumeka eka pheji ra xiviko xa lembe . 
A kuri ntirho wo tikarhata naswona ku vile mintlhontlho yo tala ku hlula eka maendlelo . 
Ntwisiso wa Swinawana swa Vukorhokeri bya Vaaki . 
A swi tiveki kuri u lava ku tshama eka tindhawu to tshama eka tona kumbe e-e ? 
Hi tshemba eka vumundzuku bya dorobankulu leri , xifundzankulu , tiko na Afrika . 
Projeke yi nyiketiwa ku tlakusa ndzemukiso wa timhaka ta mbango eka vumaki bya malwandla . 
Rihanyo ra masungulo ra ikhonomi ya Afrika Dzonga a ri tsekatseki . 
Vulavula hi nhlawulo . 
Va lahlekeriwa eka swa dyondzo . 
Laha hilaha nhlayo ya tiwebusayiti ta yin'wana na yin'wana ya tindzimi ta xintu ti kumekaka kona . 
Mpimo wa xintshunxo . 
Hileswaku ndza khumbheka hi swona . 
Tipholisi ta vuvekisi a ti fanele kuva ni ntikelo wo fana . 
Vufambisi ku fanele kuva buku leyi pfuriweke . 
Tani hilaha hinkwerhu hi tivaka hakona , lembe ra 2000 ri vonile tiko leri hi nga akelana rona ri hlaseriwile hi mikhukhulu . 
U le ka xiyimo xo chavisa exibedhlele . 
Xikwembu a xi vee na n'wina . 
Ndzawulo ya khumbheka eka minghingiriko yo hlaya ya nkoka endzhaku ka mindzilikana ya Afrika Dzonga . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka eka vuxokoxoko lebyi nyikiweke laha henhla : 
Pfuneta eku lwisaneni ni vukungundzwana na swin'wana na swin'wana . 
Leswi i mintlhontlho leyi PGDP yi kunguhata ku hlamula . 
Ndzi lava ku katsakanya hi ku tekela enhlokweni leswaku ku humelela kun'wana na kun'wana ku pfula mintlhontlho yintshwa . 
Armscor yi ta lerisiwa ku herisa phurogireme hi ku hatlisa . 
Swi tlhela swi tlakusa ku nghenela ka vaaki eka tiphurogireme leti endleriweke ku antswisa vutomi bya vanhu . 
Bodo yi ta hlangana ka mune hi lembe . 
Hlamusela leswi ku herisa swi vulaka swona na leswaku swi yisa eka ku hunguta eka bayodayivhesiti . 
Minghingiriko yikulu ya ku engetela ndzemukiso hi ku kongomisa eka tindhawu ta le makaya ya swifundzankulu leswi nga swela swinene . 
Nakambe hi 1999 matimu ya ta hi nyika nkarhi wo hlawula vurhangeri bya hina bya tipolitiki . 
Hi vile hi dyondzile tidyondzo ta nkoka swinene eka maendlelo . 
Naswona ku veka khumbi xikarhi ka hina nakambe . 
I mani a nga ni vuswikoti bya ku tirha tanihi mbhoni eka rifa ? 
Vamahungu va rhambiwile eka ntshamo wo pfula wa khomferense hi ndlela leyi landzelaka : 
Swi ta pfumelela swivandla swa dyondzo , vuleteri na mitirho leswi nga ta vuyerisa eka AsgiSA . 
Afrika Dzonga namuntlha . 
Ndzi ku navelela Khisimusi ro tsakisa na lembe lerintshwa ro humelela ra ntsako . 
Ra ha tirhisiwa tanihi ntshamo wa Palamende ya Xifundzankulu . 
Swirho swa vurhumiwa swi humesile nhlayo ya swivilelo na swivutiso ku landzela mbulavulo : 
Tikhoto leti ti va kona kwala tlhelo na tlhelo na tikhoto ta ndhavuko . 
Matiko man'wana a ma tshamangi hi mavoko . 
Xiyengentsongo xi ta tekiwa kuva xi ta sungula ku tirha hi 1 Sunguti 2000 . 
Eka mavhiki lama landzelaka , hi ta tirha ku ya simeka N'wangulano hi Vamanana va xifundzankulu xa hina . 
Malulamisele yo tano a ma ringanelangi naswona a swi le ka ntsakelo wa vakhandziyi . 
Hi ta twanana hi nxavo hikuva a nge se tihlanganisa na mina . 
A hi nge tirhi ni mimfumo leyi tekeliki enhlokweni mintsakelo na nxiximo wa vanhu va hina . 
Vafambisi lava va nga vayimeri va mfumo va tava ehofisini ku ringana nkarhi wa malembe manharhu . 
I rito ra mfumo . 
Ntlhontlho wa mbuyelo wa le henhla hi vatirhi ehansi ka nhlangano i xiphemu xa mbango . 
Eka mhaka leyi , hi tekerile enhlokweni xilaveko xo twisisa ikhonomi ya hina ya xifundzankulu . 
Hileswaku a ndzi nge ngheni eka vuxokoxoko lebyi byi nga eka tsalwa leri . 
Swin'watseki swi vumba xiphemu xa nkoka xa tisisiteme ta ncheleto . 
Xivumbeko lexi ku navela ka yena ku nga ta xi teka xi kombisiwile eka Xiviko xa Lembe . 
Xikongomelo xa hina i ku hlohlotela vuvekisi eka vumaki bya vurimi . 
A hi lulamiseni timhaka leti eka xiyimo xa dyondzo laha . 
Vafambisi hinkwavo ya nkaye va Timasipala yi ta thoriwa ku hela ka Nyenyenyana . 
Naswona Muvulavuleri , hi ta ya emahlweni ku suka eka vurhena ku ya eka vurhena ! 
Hi lava ku vona leswaku ku hundziseriwa ka vuswikoti bya ntiyiso ku humelela . 
Maendlelo yo hlaya ya nhlanganelo eka nhlayiso wa rihanyo ya laveka . 
Mintwanano ya mphakelo wa vukorhokeri yi le ka xiyimo xo hetisisiwa ni tindzawulo ta tikhasimende . 
Mi fanele ku va ni masiku yo heta mitirho . 
Ku tshunxeka na ku teka swiboho hi ndlela leyinene ya van'watinkota va le ndzeni ni va le handle . 
Ku vuyeleriwa ka mahungu ku tshembiwa leswaku ku ta tshama emiehleketweni ya vona malembe yo hlaya lama ha taka . 
Namuntlha ndzi ta simeka rimbaxidzi na maendlelo . 
Holobye a nga nyika mpfumelelo wolowo kun'we ni ntwanano wa Holobye wa Timali . 
Nyika vuleteri bya Ajenda ya swa Tiyindlu eka malembe-khume lama landzelaka . 
Leswi swi tiveka tanihi xidemokirasi xo nghenelela . 
Swiletelo eka kuri leswi swi ta tirha hi ndlela yini swi va swi nyikiwile . 
Sisiteme yo tsundzuxa ka hari nkarhi hi nxungeto yi hluvukisiwile na ku ringetiwa . 
Senthara leyi yi tava ni nsusumeto eka nhluvukiso wa vuswikoti na titalenta ta vaaki va hina . 
Ku tava ni vulavisisi byebyo kumbe kuva na ku helela emoyeni ka nchumu hinkwawo ? 
I ntlhontlho muni ! 
Eka hina yin'we ya swiyenge swa nkoka swinene i xiyenge xa vutleketli bya mani na mani . 
Ehleketa hi tindlela laha u nga katsaka vanhu va tinxaka to hambanahambana ta vutsoniwa . 
Mpimanyeto wa projeke a wuri R11.5 wa mamiliyoni . 
Endzhaku ka nkarhi wo rila i swa nkoka ku ya emahlweni ni vutomi bya wena . 
Xiviko xo Sungula xa Lembe hi Matirhele ya Phurogireme ya Nghingiriko ya Ghana . 
Kombisa mintolovelo ya ndzhaka leyi nga heriki na ku nghenela hi laha swi kotekaka . 
Leswi swi ta tlhela swi kondletela ni ku tirhisiwa ka tindzimi leti ti nga tivekiki ngopfu . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni , ku xixima na ku hluvukisa leswi eka hina hinkwerhu leswi hi endlaka vanhu . 
Ku ni minghingiriko leyi bohaka leyi faneleke ku tekiwa hi swiyenge swin'wana swa mfumo . 
Vaakitiko a va fanelangi ku tlula hi nkarhi lowu wa ku burisana eka maendlelo lama . 
Ndzi tshemba kuri rixaka rin'wana na rin'wana hi ku olova ri fanele ku endla swa rona . 
Hileswaku magoza ya tano ya valombisi va vanhu ya wela ehansi ka maendlelo ya tsalwa ra 23 . 
Hi fanele hi tshembela eka mintirhisano ku teka projeke leyi ku ya emahlweni . 
Hi nga boxa laha : 
Swi ringana ni nxavo lowu koxiweke wa tinhundzu na vukorhokeri . 
Nhluvukiso wu lava ndhawu yo rhurhisiwa ya nkarhinyana leyi eka nkarhi wa sweswi swi nga eku anakanyiweni . 
Leswi hi swin'wana swa ku humelela loku hi nga ku fikelela hi nkarhi wa hina wo koma wa xidemokirasi . 
Leswi landzelaka swi nyikiwile eka vanhu : 
Hambiswiritano , ncheleto wu ha fanele ku endliwa hi ndlela ya vutihlamuleri , yo hlayisa mati . 
Hlamusela hilaha ntikelo wa ndzavisiso wa makete wu nga na wona eka ndzhendzheleko wa vutomi bya ximakiwa . 
Laha hi kona mpfuno wa FOCHA wu nga wa nkoka . 
Mbango lowu wu le ku xopaxopiweni . 
Vuswikoti byo tirha kahle hi mintlawa i swin'wana swa Mimbuyelo ya Nkoka . 
Ndzi tava ndzi endzela tin'wana ta tindhawu leti khumbhekaka nhlekanhi lowu . 
Xana a swi fana na yini ? 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , dyondzo yi kongomise ngopfu eka Komiti ya Ndzavisiso wa vusweti . 
Vanhu va ta nyikiwa ku hlawula hi ku landza ndlela ya matshungulelo lama va ma tsakelaka . 
U tekile ndzindzakhombo wo sirhelela yindlu . 
Vuswikoti byo vulavula hi timbirhi ta tindzimi tinharhu ta ximfumo ta Western Cape . 
Votala va ngava va bvumbile leswaku ku tava ni swiphiqo swo tika hi tlhelo ra le kule ra xinene . 
Xana va tiva kuri swihlawulekisi swa mahlelelo hi swihi ke ? 
Swi xungeta mafambiselo ya kahle ya timali na ku heta nkarhi wo leha ka Hofisi ya Poso . 
Xana swa twala ? 
Dyana ndzhaka ya misava . 
Tani hiloko hi tiva kuri vutivi a byi kumeka eka ntlawa wun'we wo karhi wa vanhu . 
Madorobankulu ya fanele kuva varhangeri naswona leswi i swa nkoka eka mbuyelo lowu humeleleke . 
Ku ka ku nga tirhisiwi timali hi tlhelo rin'wana swi ta tshama kuri ntlhontlho wun'wana hinkwerhu hi faneleke ku tirhana na wona . 
Vuxaka xikarhi ka Afrika Dzonga na Finland byi tiyile na ku ya byi kula . 
Swikombelo swa mpimanyeto ku suka eka tindzawulo ha yin'we-yin'we ta swifundzankulu a hi xiphemu xa maendlelo ya rixaka ya mpimanyeto . 
Leswi swi katsa ku tirhisiwa ka switirhisiwa swa mfumo . 
Engetelo wa nkarhi hi tin'hweti tinharhu to yisa emahlweni wu nga nyikiwa eka swiyimo swo hlawuleka . 
Timhaka ti le rivaleni na kuva ti olovile . 
Ku hava munhu a nga vula kuri ku na swipimelo leswi vekiweke eku kumeni swintshunxo . 
Sentech yi langutane na nhlayo ya mintlhontlho eka ku ringeta ka yona ku fikelela swikongomelo leswi . 
Leswi swi tiyisa xiyimo xa vumbirhi xa maendlelo ya ximfumo . 
Loko leswi swi nga tirhaniwi na swona , va ta swi herisa . 
Timhaka leti landzelaka ti vumba nhlamulo eka nkatsakanyo . 
A hi yotala man'wana matiko ya Afrika ya nga ni nkoteko lowu . 
Nhlamulo ya mfumo wa le xikarhi yi hlamuseriwile laha hansi . 
Matirhele ya mpimo mune laha henhla ya ta hangalasiwa ku tlula malembe manharhu lama landzelaka . 
Swi le ka hina ku fambisa swa timali ta ndzhendzheleko lowu hi ku hambanahambana . 
Kanela xitatimende hi ku kongomisa eka muxaka na swivangelo swa mindzhendzheleko ya mabindzu . 
Swibumabumelo swi fanele ku nyiketiwa hi ku tsala eka : 
Hileswaku n'wi byele ntiyiso . 
Ntirho wa vaofisiri va vamanana wu le ku humeleleni . 
Vuswikoti bya mafambiselo ya swa timali . 
Hi ku tirhisa mediyamu ya mati , hi nga : 
Hileswaku ntirhisano i nkoka wa vutomi eka vaakatiko . 
Swi endliwa hi ku tirhisana na Tipalamende ta Swifundzankulu na Vaakatiko . 
Phurogireme leyi katsa leswi landzelaka : 
Hluvukisa vuxaka bya vuhlori eAfrika naswona kun'we ni vatirhisani va hina va tinxakaxaka . 
Hileswaku leswi hi nga tava hi ri ku swi endleni hi tava ho herisa xikampfu endzeni . 
Xana u nga nyika basiso eka minchumu yo hlaya . 
Xivumbeko xa tipharagirafu xi fanele ku tirhisiwa . 
Hi le ka ndhawu leyi laha hi nga ta hatlisisa nseketelo wa hina eka van'wamapurasi . 
Maendlelo ya nawu ya le ndleleni mayelana ni ku kuma nakambe timali leti tirhisiweke . 
Kumbexana i kuri u kuma selifoni na kuri a wu na mali mundzuku . 
Hi le ka xiyimo xa kahle kuva hi ri na ntokoto wa malembe-khume lama hundzeke ku dyondza eka swona . 
Ku pfuneta hi timali tiphurogireme ta vuleteri . 
Leswi hi tlhelo swi antswisa mphikizano emakete ku katsa ni timakete leti faneleke to tlhandluka. 
Xana hi Tiva Yini hi ku Aka Vuswikoti ? 
Xana swi koteka njhani kuri GCIS yi lava ku fikelela swo tala hi vatirhi vantsongo ? 
Ndzi tsakile ku tivisa bodo yintshwa ya vafambisi va Vuhahisi bya Afrika Dzonga . 
Nawu lowu wu nyika nsirhelelo lowu tirhaka na matirhisele yo lawuleka ya mbango . 
Eku heteleleni xiviko xi boxa swivilelo swo vava leswi fambelanaka ni Swikongomelo swa Nhluvukiso wa Miliniyamu . 
Ku andza eka mpimo wa vugevenga .  . 
Hambiswiritano , minkanerisano eAfrika yi nga tika swinene . 
Hi kwihi kun'wana emisaveni u nga kumaka leswi ke ? 
Hlamusela ku tika ka ku hlela . 
Lembe leri hi nghenisile nhlayo ya mindlandlamuxo yo yisa emahlweni eka endlelo ra lembe ra nhlanganelo . 
A ndzi lemuki kuri na munhu un'wana loyi a kombeleke ku yimisiwa nkarhinyana . 
Holobye a nga lavi ku teka xivutiso . 
Ku tlakusa vutihlamuleri eka swiyimo hinkwaswo ku ya hi mpfumelelo wa nawu wa hina . 
Vuvabyi byi tshama kuri xiphiqo eku vikeni mahungu . 
Hi hlohloteriwile hi ku humelela na magoza ya malembe ya 10 lama hundzeke ya xidemokirasi na ntshunxeko . 
Kombisa ntwisiso wa vurhangeri . 
Xivangelo eka nhlayiso wa mbango wa nkarhi hinkwawo wa le ndzeni . 
Ku vuriwa leswaku vun'we i matimba . 
Hlamusela ntirho lowu masocha ya miri ya endlaka wona emirini . 
Hofisi ya N'watikonta-Jenerali . 
Hambiswiritano , 16.2 wa mamiliyoni ya ha lava ku nyikiwa . 
Nhlayo ya vatirhi yi kurile sweswi ku tlula hi 1 Sunguti . 
Minhluvukiso ya ikhonomi eAfrika yi tava yin'wana ya minchumu mimbirhi eka ajenda leyi . 
Swi tikomba leswaku malembe-xidzana ya vu-21 misava yi tava yi nga hari ndhawu yo hlayiseka . 
Nxavo a wu kuceteriwi hi mumaki kambe hi makete hinkwawo . 
Nhlengeletano swi vula Nhlengeletano ya Tinxakaxaka ta Xibayiloji ; 
Ndza swi tiva kuri u le ku tlangeni . 
Madoraba man'wana lamakulu na wona ya ta kongomisiwa eka wona . 
Ku kuma vuxokoxoko byo yisa emahlweni hi masungulo ya ku tumbuluxiwa ka ABGN , u komberiwa ku tshikelela laha . 
Loko u lava ku kumisisa swo tala hi tsalwa leri , tata fomo eka layini leyi nga ku tirheni laha hansi : 
Ku nyiketa loku ku ni nseketelo wa 13 wa 26 wa swirho swa Huvo . 
Malembe mantsongo lama nga hundza ya vonile swikolo na vaaki hi ku angarhela va tlherisela . 
Swi yisa emahlweni swi katsa ro sungula vatirhi vo suka khale ka matiko-xikaya ma Afrika Dzonga . 
Hi ta n'wi kuma - a ku na ku tiyisela ka muxaka lowu wa mahanyele . 
Dorobankulu na rona ri endlile ku tiyimisela ku hakelela miantswiso .  . . 
Hi ta vona leswaku vukorhokeri lebyi bya tirhiseka , ku koteka , ku va ni vuswikoti ni leswaku eka hinkwaswo byi fikeleleka . 
Ntirho lowu nga ta endliwa ehansi ka nhlokomhaka leyi wu katsa : 
Hi le ku vekiseni eka vanhu va hina . 
Swin'we hi le ku tiseni vukorhokeri bya nkoka kusuhi na vanhu va xifundzankulu lexi . 
Lembe leri Mfumo wu ta tirha ku humesa vutihlamuleri bya wona bya sweswi bya tinxakaxaka . 
Muchaviseki Xivulavuleri , nkarhi wo teka goza hi wona lowu ! 
Ku tumbuluxiwa na ku xanisiwa ka timakete letintshwa .  . 
Leswi swi ta nyika ku tiyimisela leswaku ntirhisano xikarhi ka mfumo na vanhu swi fanele ku fikeleriwa . 
Vanyiki va nhlayiso va vavuyeriwa va ni vutihlamuleri ku vona leswaku vavuyeriwa va kumeka va ha nghena xikolo . 
Xivangelo xa mina xa nkalanghingiriko i : 
Gasi yo huma eka malakatsi yi tekiwa yiri xihlovo xa bayomasi . 
Tilayini leti ti tshikelela miehleketo ya ndzhendzheleko . 
Huvo yi tava mikarhi hinkwayo eka xiyimo xo vonakala , ku angula na swi kota . 
Xana hi xihi xivangelonkulu xa ku vuyeriwa hi nete ya ntiyiso hi Ndzati ? 
Ku suka 2008 milandzu yintshwa na ya khale yi lawuriwile hi nkarhi wuri wun'we . 
Ehleketa swa nkarhinyana kuri hi huma kwihi na kuri hi fambile hi xihatla hi ndlela yihi . 
Hambiswiritano , ku nghenelela ka hina swi fanele ku humelela ehansi rimba ra nawu na vumbiwa . 
Swi ta ku nyika ku tshemba ku tirhisa vutivi lebyi u byi kumeka . 
Leswi landzelaka swi fanele ku tekeriwa enhlokweni loko ku makiwa xiphemu lexi nga engeteriwa xa tsalwa . 
Sweswi hi na vutlhari na ntokoto ku yisa tiko leri emahlweni . 
Leswi i ntiyiso eka timodlele hinkwato leti nga pimanyetiwa . 
Ku boxiwa ko hlawuleka ku ta endliwa ka matirhele ya swikolo swa le madorobeni ni le mapurasini . 
Hi le ku tirheni swinene endzhaku ka mintlhontlho ku tisa hundzuluxo lowu . 
Ku ni milawu mimbirhi yo letela leyi nga tirhisiwaka eka mintlangu ya vanhu lava nga ni vutsoniwa : 
Hi amukela ku burisana loku akaka eka mhaka leyi . 
Misava leyi a yi tshamisekangi , hambi kuri tiko rin'we ra mhamba . 
Hi fanele hi va ku cinca loku hi laveka:ku va swikombiso swa vana va hina . 
Kambe nhlamulo yo koma : a ku tiviwi pulani ya kuva Presidente a ta kombela ku rivaleriwa . 
Hi amukerile Nawumbisi wa Vurhangeri bya Ndhavuko na Mafumelo . 
Timhaka leti landzelaka a tiri eka ajenda : 
Huvo ya Minhlangano ya Mfumo . 
Xana swi kwihi swakudya swa Xiafrika . 
Minkunguhato ya hina yi fanele yi famba swinene ku tlula mfikelelo wa nseketelo wa timali . 
Xitori eka nhlayo ya matiko xi languteka kuva xi bihile swinene . 
I vutomi bya mabindzu ya tinxakaxaka na ikhonomi . 
Nyingiso wu kongomisiwa eka ndzingano lowu faneleke wa ntshamiseko na ku cinca . 
Ndza tshemba matiko lama hluvukeke sweswi ma ta hanya hi matitwele man'wana ya kahle . 
Hi seketela ntwanano wa Hundzuluxo wa Rihlaza eAfrika . 
Ku hava na un'we a balekeke madzolonga emapatwini ya hina . 
Ndzi ehleketa leswaku i mhaka ya vumbirhi leyi yi nga ya nkoka swinene . 
Ku na ntirho wa Maafrika Dzonga hinkwawo eka pfhumba leri . 
Maendlelo lawa ya ta ya emahlweni na ku seketeriwa hi maendlelo yo khomutela . 
Ku khensa ko hlawuleka ku fanele ku ya eka vaavanyisi . 
A hi kalangi hi fikelela ntwanano eka timhaka ta vuswikoti , eka timhaka ta vunghwazi . 
Tani hi xiphemu xa Phurogireme yo Twisiseka ya Nhluvukiso wa le Makaya , hi rhangisile swona : 
Namuntlha , a hi na ku kanakana leswaku FIFA i Mutirhisani wa Afrika wa Ntshembho . 
Kutani u yimile na ku lwela ntshunxeko wa vanhu va Afrika ! 
Mintlawa yin'wana eka sosayiti ya hina yi ya emahlweni ku tikuma vari evuswetini . 
Huvo yi fanele , ku ya hi Nawu lowu , yi kunguhata mitirho ya komiti ya le xikarhi . 
Ku ni mimpfilungano eka matiko man'wana hi mhaka ya xinawu . 
Ku hava un'wana a nga ta ku kumela nhlamuselo ya nseketelano . 
Sisiteme yo hambana ya xinawana yi tirhana ni mhaka leyi . 
Languta swin'wana swa swikombiso swa nkoka swa mbulavulo . 
Timhaka ta nkoka mayelana ni swa timali ta RDP ti nga andlariwa : 
Loko nhluvukiso wa ikhonomi wu fanele ku sungula , wu fanele hakunene wu sungula epatweni . 
Xo biha lexi mfumo wun'wana na wun'wana wu nga xi endlaka i ku titsakisa loko wu sandziwa . 
Mfumo wa Austria na wona wuve ni xiave eku akiweni ka Holo ya Vaaki eka ndhawu ley . 
Ndzi nyiketerile ndzawulo ku nyika nseketelo lowukulu eka xiyenge lexi . 
Siku ra ntshinyo ri ta vekiwa . 
Leswi hinkwaswo a swi languteriwile . 
Nkarhi lowu nga engeteriwa wo tirha wa komiti wu hela hi 31 N'wendzamhala 2005 . 
Swifundzankulu i tindhawu ta nkoka swinene ta ndzhaka eAfrika Dzonga . 
Swilaveko leswi bohaka swa ntirho : 
Ku hakeleriwa ko hetiseka ka ha languteriwile . 
Va nga ha vekiwa eka swivandla swa vona endzhakunyana . 
Swi nga va nandzu wa vugevenga loko kuri u ta tivona nandzu . 
Swi tlhela swi tiveka tanihi Vuhosi . 
Mpimo lowu nyikiwaka wu tirhisiwile hi Khomixini ehansi ka tin'hweti timbirhi . 
Komiti ya Ndzhaka ya Misava yi ta amukela Milawu ya yona ya Mafambiselo . 
Projeke yi ta ya emahlweni eka khoto leyi landzelaka eka n'hweti leyi taka : 
Mpfumaleko wa misava i xiphiqo lexi ndlandlamukaka lexi nyanyisiwaka hi mintlhontlho ya vusweti na ku pfumaleka ka mitirho . 
Eka ntirhisano wa hina hi kumile maendlelo yo fana . 
Leswi swi vekiweke hinkwaswo eka Tsalwaxidzi naswona a swi nge engetiwi laha . 
U komberiwa ku hi nyika ntshovelelo wa nongonoko wa leswi timali ti nga ta tirhisisiwa xiswona . 
Ndza mi losa hinkwenu . 
Xivangelo xa makhombo ya ntumbuluko eka miganga ya hina ya le makaya . 
Vuxokoxoko lebyi landzelaka byi ta tekeriwa enhlokweni : 
I khume ra malembe lama hundzeke kambe swi languteka wonge i tolo . 
Phakela vukorhokeri bya nkoka byo fana ni mati na nkululo ; 
Hi vile eka ntirho wa hina hi kombisile swipfuno leswi tani hiloko swi ta kombisiwa . 
Vamahungu va rhambiwile eka ntlangu hi ndlela leyi landzelaka : 
Vona leswaku muxavisi a hlayela mali emahlweni ka wena . 
Pulani yi fanele vonaka KU NGA SI VA na nhlamulo . 
Projeke yi fikelerile leswi landzelaka : 
Phurogireme yi landza : 
Swikongomelo swa tidyondzo ta ndhavuko wo voniwa swi nga katsakanyiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Mpfumelelo wa ku katsiwa ka ndhawu yin'we swi tava swi ri dyondzo . 
Lawa i masungulonkulu ya pulani ya hina ya ndlandlamuko . 
Hambiswiritano , mbango wa le handle lowu hi tirhaka eka wona a wu le hansi ka vulawuri bya hina byo hetiseka . 
Hi le ka xiyimo xa le mahlweni kuva hi tumbuluxa Senthara ya Rixaka ya Vuhlanganisi . 
Kwalomu ka xin'we xanharhu xa ntsengo hinkwawo wa Vuxirho ku fanele kuva vamanana . 
Hi ndlela leyi nhluvukiso wa vupfhumba wu fanele kuva lowu khomelelaka nkarhi wo leha . 
Nhungu wa leswi swi pasisiwile . 
Hikokwalaho ndzi vulavula hi ntirhisano ku kombisa vuxaka byo vuyerisa bya ku twanana . 
Hofisi ya Nhluvukiso wa Vanhu . 
Maafrika Dzonga ntsena va kombisile ntsakelo lowukulu eka ntlangu hi tindlela to tala . 
Hi fanele hi hlayisa muxaka lowu wa moya . 
Komba na ku tlakusa tisenthara ta vuswikoti . 
Nhlengeletano yo sungula ya Khomixini ya Nhlanganelo yi khomiwile ePretoria hi Mawuwani 1995 . 
Swi ya emahlweni kuva pulatifomo ya mbhurisano wo kongoma ni miganga . 
Pholisi ya hina ya ikhonomi ehenhla ka malembe ya khombo lama hundzeke yi lunghisiwile hi ku tinyeketela loku . 
Mpimanyeto wa nsirhelelo wa vanhu i xiphemu xin'wana xikulu xa muholo wa midende eAfrika Dzonga . 
Ku tivisiwa swi vula xilaveko xa ku dyondzisiwa . 
U vuyile exikolweni . 
Matshalatshala mo tisa vukorhokeri bya mfumo ekusuhi na vanhu byi lemukiwile . 
Vuxokoxoko bya nkombiso wa le mapatwini byi hi ndlela leyi : 
Leswi tirhisiwile tanihi masungulo ya ndzavisiso lowu kongomeke eka tindhawu leti kombisiweke laha henhla . 
Khombonkateko ndzi nge vuli nchumu ku ta fika sweswi ehenhla ka mhaka yoleyo . 
Ko va 58 wa tiphesente wa vanhu lava kumaka mati lamanene . 
Ntsika se yi sungurile ntirho wo lulamisa xiyimo . 
Vavasati , va na nkoka swinene wo nghenelela eka vutomi bya vona bya masiku hinkwawo . 
U nga sivela mafu emapatwini ya hina . 
Lexi i xivono lexi ndzi xi boxaka naswona ndzi tshemba leswaku hi ta xi fikelela . 
Ndzawulo yi tshembile leswaku ku pfumaleka ka vuxokoxoko swi na xiave lexikulu . 
Lembe leri hi ta va hi ri na mihlawulo ya vumbirhi ya mfumo wa miganga wa hina . 
Swi nga va mayelana na minongonoko na milawu ya mimfumo . 
Ikhonomi ya misava hinkwayo ya nonoka . 
Ku yisiwa ka Nongonoko wo Hluvukisa Ndhawu wu fanele : 
Ntwanano lowu wu ta simekiwa hi ku copeta ka tihlo . 
Ku nghenela eka vulamuri swi fanele swi hlamuseriwa hi khoto . 
Hi ntalo , xikongomelo xa MDGs i ku hunguta vusweti hi tindlela to tala . 
Afrika Dzonga ri ta nghenelela eka mimbulavurisano hinkwayo no kambela mhaka ya ikhonomi ya hina . 
Eka hinkwaswo ndzi khensa vanhu hinkwavo va xifundzankulu lexi lava nga veka ku tshemba ka vona eka hina . 
Ku twananiwile ku tumbuluxa Nhlangano wa Miako ya Switrhisiwa swa Mati swa tiko . 
Lembe leri taka hi ta va na mihlawulo ya mfumo wa miganga . 
Hi tshembisa leswaku phurojeke yi ta ya emahlweni naswona yi ta hela hi ndlela leyi ku kunguhatiweke hakona . 
Leswi swi fambelana na nawu wa mimfumo eku nyikeni ka vavasati matimba . 
Hi ta humesa nawu eka swipimelo leswi swi tumbuluxiweke . 
Hambiswiritano , timfanelo ta vanhu ti nge vi tinfanelo ta swa politiki ntsena . 
Xivilelo xa bodo xo tekeriwa enhlokweni . 
Sweswi nawu wu le ku kambisisiweni hi Komiti ya Matirhelo eka Mabindzu na Vumaki . 
Kanela xitshunxo lexi nga tekiwaka ku fambelana na mimpimo ya maendlelo . 
Switandzhaku swa matimu ya hina i swa leswaku swivumbeko swa mahanyelo ya hina swi cincile . 
Xitshunxo xa mali ni vumunhu leswi langutaneke na vanhu va Palestina . 
Ku hlwela loku fambelanaka na kona a ku le rivaleni . 
Swi nga endla , xikombiso , ku hanya ku ya emahlweni hambileswi swirho swi tshamaka swi ri karhi swi cinca . 
Mavonelo ya swiyimo swa sweswi swa vuxaka byo katsakanya no jongela ntirhisano wa nkarhi lowu taka . 
Swa pfuna ku kuma mahungu yo karhi hi mayelana na : 
Tlhontlho wa vanhu na ku cinca ka vutomi . 
Swivandla swa vona eka ku kanerisana swi tiyisisiwile . 
Swi le rivaleni leswaku swin'wana swi ta endliwa mayelana na vukhamba . 
Hi fanele ku tirha ntirho lowu hi moya lowu kondletelaka ku akiwa ka rixaka na ku tinyiketela eka tshunxeko . 
Hlamusela ku hambana exikarhi ka matimba na ntamu . 
Khombonkateko , a ku na qulu ra silivhere eku fikeleleni ka mphikizano lowukulu . 
Ku endla leswi , mfumo ku sukela hi 1994 wu vekile nongonoko lowu katsaka ku cinca : 
Khomixini yi ta rhanga yi endla xibumabumelo . 
Tanzania a yi nghenelela naswona yi tama ya ha ya emahlweni ku tinghenelerisa swinene eka mhaka ya Burundi . 
Tshalatshala ri xeduleriwe ku va ri hela hi ku hela ka Ndzhati . 
Nhlengeletano yin'wana na yin'wana yi ta humesela ehandle xihlambanyo xo tshova milawu leyi vekiweke . 
Xa nkoka ngopfu , kungu ri fanele ri amukeriwa hi miganga ya le kusuhi . 
Khamphani yin'wana na yin'wana ku katsa na matiko va fanele va tiveka eka xiyimo xa vona eka nkarhi lowu . 
Xana ha swi tiva leswaku swi endliwile kumbe ku tirhisiwa rini ke ? 
Sweswi hi fanele hi ya emahlweni no simeka FTA . 
Mbuyelo wa vulavisisi bya phorisa wu ta vula ku va loko magoza lamanene ma laveka . 
A ku na un'wana wa hina loyi a nga tsakelaka leswaku xiyimo xo tano xi phikelela . 
Eka xiphemu swi vule : 
Hi ntiyiso , mfumo lowu tengeke wu fanele wu tekiwa tanihi lowa le xikarhi eka vukorhokeri bya vanhu va ka hina . 
Swi ti komba leswaku vachayeri va mathekisi a va ri na ntlangu . 
Ku ya emahlweni na ku vulavurisana exikarhi ka lava va tithisanaka i swa nkoka . 
Leswi ku nyikaka ntsengo wa 25 . 
Lewi swi tiveka tanihi dyondzo ya matirhiselo ya le hansi . 
Ku tika ka vuhangalasi bya mahungu swi endlile leswaku ndlela yo kanerisana yi leha . 
Titliliniki ta le madorobeninkulu hinkwato ti lulamisiwile ku kota ku tirhana na swilaveko swa vamanana na vana . 
Xana Presidente u ta hlamula njhani eka leswi ? 
Swi lerisiwile leswaku swilaveko swa mpfuxeto wo titsarisela hi leswi : 
Ntirho wu sunguriwile hi Hukuri naswona wu languteriwa ku hela hi Mudyaxihi . 
Nkarhi lowu vekiweke lowu fambelanaka na masungulo lama wu yimile hi ndlela leyi : 
Yin'wana ya mitlhontlho leyi langutaneke na nongonoko lowuntsongo wu katsa : 
Ndzi tivisiwile leswaku swikambelo swi endliwile eka vanhu kumbe swiharhi . 
Ringetani ku yi antswisa . 
Ku humelela yini eka vatswari mayelana na mhaka leyi ? 
Hi mavonelo ya wena , hi nga lulamisa njhani ku tshamiseka ka mbangu ? 
Swibalo swi ta averiwa tiphurojeke ta miganga . 
Ku va erivaleni ka xibalo eka mupfindlusi i swa nkoka . 
Hi ku ringana , ku na nkarhi wa ndhawu ku ndlandlamuxa xikongomelo xa vuvekisi bya miako . 
Ndzi tshemba leswaku n'wana loyi a nga eka ntlangu , i n'wana loyi a nga riki ekhoto . 
Mhakankulu yo hluvukisa xifundza yi na matimba naswona yi ta endla leswaku ku va na ntshamiseko wa ku kula ka ikhonomi . 
Boxa ntirho wa xirho lexi funghiweke eka G. 
I mani ximunhuhatwankulu ? 
Endzhaku ka ntlhanu wa malembe , tiikhonomi leti ti tava na vutihlamuleri bya 36% bya ku kula ka ikhonomi ya misava . 
Hi kunguhata ku vitana khonfarense yo sungula ya Foramu hi Nyenyenyani . 
Xikombelo xa milawu yo fambisa xi hlamuseriwile eka matirhelo ya swa mirhi . 
Swi susa switirhisiwa etindhawini ta swona to fana na rihanyu , nhluvukiso na dyondzo . 
Ku hava swilaveko leswi swi endliweke eka ku vuyeriwa hi swa vutshunguri eka switatimente swa timali eka ndzawulo . 
Komiti yi tllhele yi languta mapapila yo tshika ntirho ya swirho swimbirhi swa komiti . 
Hi ntiyiso , hi nga hambana hi nhlamuselo ya rona . 
E-e , ndzavisiso a wu endliwanga . 
Matirhiselo ya mali eka swiyenge swo hambana ya komberiwile hi tindlela leti landzelaka : 
Xana ntirho lowu wu ta endliwa rini ? 
Hi marito man'wana , hikokwalaho ka yini mfanelo yo aphili yi nga vi ya mani na mani ? 
Ku hluvukisiwa na ku simekiwa ka ku tirhisiwa ka miehleketo yo ringanisa eka ku kungu ro simeka . 
Rhigisitara ri ta va na swiphemu swimbirhi : 
Mimfungho leyi yi antswisiwile lembe leri nga hundza : 
Eku hetelelni , u le ndhawini ya wena naswona leswi swi endla leswaku ku va na ku tlangela . 
Hungu ra mina eka vona hileswaku va fanele va yima kwalahaya . 
Swin'wana swa swiphutseri swi hundzukile mahlonga ya swiyimo . 
Nhlengeletano wu lerisile Ndzawulo ya Rihanyu ku ya emahlweni na ku sunguriwa ka Kungu . 
Switulu swa Huvo yo endla milawu swi fanele swi tatiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
U vurile leswaku a kova lwandle ra Valungu . 
Vuxaka lebyi byi tiviwa tanihi vutitivi . 
Ndzi ta tsakela na ku kombisanyana swintsongo nkoka wa Nawu lowu nga eka Ndzima ya 5 na 6 . 
Hi marito man'wana , va kumile mpfumelelo wo . .  . 
Hi leswi hi swi languteleke , ndzi tsakile , a hi nge va khomisi tingana . 
Ku ya emahlweni ka xivono lexi swi fambisana na ajenda leyi anameke ya nhluvukiso wa tikonkulu . 
Milawu ya Vatirhi yi ta tiyisisiwa hi Mavandla ma Huvo ya Tiko . 
Van'wamabindzu va tirhisa leswi ku tibiyelela eka ku hungutiwa ka xibalo xa mixavo . .  . 
Mikarhi yin'wana ku fanele ku tekiwa magoza yo tshinya eka vatirhi . 
Maendlelo ya hina ma ta sunguriwa eka minjhekajhekisano mimbirhi . 
Mufambisinkulu swi vula i Mufambisinkulu wa Ndzawulo wa Vulawuri . 
Afrika Dzonga ri lava ku tlhela ri vuyelela leswaku nyimpi a hi xitshunxo eka swiphiqo swa misava . 
Yisani kungu eka mfumo wa muganga . 
Hambi ku ri vametros va tsakela ku vulavula na hina . 
Vukorhokeri na Mafambiselo eka mhaka yin'wana na yin'wana leyi khumbaka swiyimo swa vatirhi eka ntirho wa vatirhela mfumo . 
Lembe leri , hi ta va hi ri karhi hi pima ku nghenelela ka hina ku lwisana na mavabyi lawa . 
Xin'wana na xin'wana xa swiyenge leswi xi na swivutiso swimbirhi . 
Xivangelo xa leswi hi leswaku Bangi ya FIFI yi na xiphiqo xa mali . 
Xana ndzi lava ku endla yini endzhaku ka ku thwasela tidyondzo ta mina ? 
Ntila wa ndzingano .  . 
Swi ta tlhela swi tisa masungulo eka mphamelano wa masimu ma dayimani ya Namaqualand . 
Nyika nhlamuselo leyi nga vaka yona ya leswi . 
Swi fanele swi kumisisiwa loko swi nga khumbana na na vugevenga byn'wana . 
Leswi swi yimela nkatsakanyowa ndlandlamuko wa lembe wa 7,9 wa tiphesente eka ku tlula malembe manharhu lama landzelaka . 
Xiviko xa Lembe na lembe xa Eskom . 
Mitirho ya wena yi amukeriwile swinene hi vandyangu . 
Eka vavanuna na vavasati , ndzi vulavula hi mayelana na ku akela tiyindlu , hi ku kongomisa eka Tindlela to endlela Vanhu Tiyindlu . 
Xin'wana xa swiyenge leswi nga eka ajenda yoleyo i ku nyiketa maqhingha ya vona yo hundzuluxa . 
Mutirhi wa le kaya a nga fanelanga ku endliwi ku : 
A ku ri na vukhamba byikulu bya swifuwo , hambi dyambu xi lo hosi . 
Swi na nkoka ku tekela enhlokweni leswaku a hi le ku vhumbeleni ka ku ninginika ka misava laha , ku tiyisisa Simons . 
Swi humesiwile hi Vurhangeri : 
Ntirho lowu wu ta ya emahlweni hi ku landza xihatla lexi laviwaka hi xiyimo xa hina . 
Hiswona , sweswi ndzi ta amukela leswaku ku na swiphiqo . 
Ku ka va nga ri na ku tsakela ku ololoxa swiphiqo swa vusiwana . 
Vuxokoxoko byo tala byi nga kumeka eka Nxopaxopo na Mpimanyeto wa Timali na Matirhiselo ya tona eka Xifundzankulu . 
Ndlela ya kahle yo tirhisana na ntumbuluko i ku hambana na oyili ya khale , i ku . .  . 
Hi fanele ku vulavula hi timhaka ta nkayivelo wa swicelwa . 
Nkoka wa mahungu wu antswisiwa loko wu tirhisiwa ku vutisa swivutiso swo landzelerisa . 
Xexo a ku ri xikambelwana xa hina . 
Swivangelo leswi hi ta swi langutisa hi vuenti laha hansi . 
Leyi hi yona ndlela yin'we yo kuma mahungu mayelana na minongonoko ya mfumo . 
Nkoka wa ku hlawuleka ka ndhawu . 
Namuntlha swi nga antswa hi va na swikongomelo swo hambana . 
Swibumabumelonkulu swa Komiti swi katsa : 
Ntokoto wo tirha na swisiwana i xilo xin'wana xa nkoka eswikolweni eka vurhangeri . 
Va ta nghenelela eka vurimi bya abaloni . 
A ku na goza ro tshinya leri nga tekiwa eka xirho . 
Antarctica , tanihi laha u tivaka hakona , i tiko ri ri roxe leri vanhu va nga kotiki ku hanya hi ku hetiseka . 
Ndzawulo yi nghenelerile leswaku swi tshamiseka : 
Nsivelo tanihi hi xilo xa nkoka eka ku nghenelela hi xihatla . 
Kambe vahlayela vanhu a va tangi hi voxe . 
Vukorhokeri byi fanele byi fambelana na timfanelo byi tlhela byi fambelana na makambelelo ma le xikarhi . 
Ku a ntswisiwa ka Nawu ku lava ku : 
Nkoka wa vumundzuku na swiyenge swa Transnet swi le mahungwini lama nga kona sweswi . 
Leswi swi ta endla leswaku ku va ni mfikelelo wo olova eka vanhu lava nga ni vutsoniwa . 
Swirho swingari swingani swa tiko ra Caricom swi le xikarhi ka matiko lama hluvukeke emisaveni hinkwayo . 
Boxa maendlelo lama nga ta tirhisiwa ku kambela mimpimo ya swiyimo swo hlohlotela eka ntlawa . 
Leti i tinhlayo tintsongo . 
Phepha ro kanela hi rona ri kona naswona ri kumiwa mahala . 
Hi fanele hi engetelela matirhelo ma hina hi tlhela hi cinca xiyimo xa dyondzo leswaku xi antswa . 
Xana u na vuswikoti lebyi lavekaka ku va eka bindzu ? 
Leswi hi leswi ndzi nga twa u swi vula mayelano ni vuhangalasi . 
Tanihileswi swi vumbiweke swi suka eka swiphemu swinharhu swo hambana na tinhlayo to olova ta vaakatiko , swa olova ku swi twisisa . 
Marito man'wana na matimba swi endleriwe ku tekela ehansi ku humelela ka hina hi mayelano ni mhaka leyi . 
Migingiriko leyi hinkwayo se yi nga tirha eka misava hinkwayo hi nkarhi wun'we . 
Matimba ya swona eka mahanyelo na vutomi bya ikhonomi se swa karhi swa twala . 
Vantshwa va hlangana ni mitokoto yo chavisa masiku hinkwawo . 
Ku hlayeriwa nakambe koko swi cinca mbuyelo wa nhlawulo eka Yindlu yo endla Milawu . 
Vuxokoxoko bya Nhlengeletano ya Tiko xikan'we na Yindlu yo Pfuleka swi yimile hi ndlela leyi : 
Ku pfumaleka ka ku lunghisiwa a hi xona xivangelo xa matimba ma le handle . 
Hikuva swi kona . 
Kambe hinkwaswo ka swona swi kongomisa eka swiphemu swo olova . 
A swa ha olovi ku va matiko ma phikizana mayelana na swa ikhonomi . 
Mhaka yo khomeka mayelana na ku seketela khoto leyintshwa yi na mfikelelo eka vululami . 
Masungulo ya maendlelo ma kona ma sunguriwile kahle . 
Matirhiselo ma ndhawu hi ndlela yo ka yi nga ri enawini hi xona xivangelonkulu xo hlaseriwa ka mapurasi . 
Hikokwalaho ku na ku laveka ka matshalatshala na vuxokoxoko bya ndzavisiso mayelana na mhaka leyi . 
Mitlawa leyikulu a yi pfumeleriwi ku kamberiwa hi ndlela ya xiyimo xa le henhla . 
Nyika xifaniso xo seketela nhlamulo ya wena . 
Vanhu lava nga riki na tiphasipoto ta Afrika Dzonga va fanele ku apulaya tivhisa . 
Hi ta mi tivisa loko siku lerintshwa ri vekiwile . 
Mitlhontlho leyi ku hlanganiweke na yona eka phurojeke : 
Hi tshemba leswaku nkarhi lowo tika wu ta tisa swa kahle eka xifundzankulu . 
Vuxaka byi kombisiwile . 
Ntirho wu sungurile hi ndlela ya matimba ku yisa emahlweni nhluvuko endhawini . 
Tiko ra hina ri le swirilweni . 
Ku na swiphemu swa mune eka endlelo leri . 
Leswi swi ta hlamusela swivutiso mayelana na ku humelela ka phurojeke . 
Ku nga va mhaka leyi tekeriwaka ehansi ku vula leswaku hi hanya eka mikarhi yo tsakisa . 
Ndzi na ku tshemba leswaku u ta endla leswaku hinkwerhu hi tinyungubyisa . 
Vayimeri va swa mahungu va rhambiwile ku va kona eka phurogireme leyi . 
Vadyondzisis a va fanelanga ku tshama va ri karhi va tirhisa tirhuburiki . 
Kungu leri ri endleriwe ku cinca ndlela leyi malakatsi mo biha ma . .  . 
Lexi landzelaka i xikombiso xa Ndhizayino na Maendlelo ma ntirho : 
Phepha ra khomixini leri nga kandziyisiwangiki hi Hofisi ya Presidente . 
Swifundzankulu hinkwaswo swi ta va na Ndhawu laha ku nga ta leteriwa swa mitirho hi ku hela ka 2005 . 
Ku na tinhlamuselo to tala leti nga tirhisiwaka tanihi tinhlamuselo to tirha hi tona . 
Leswi swi nga ta tanihi hi vuxiyaxiyi bya matimba mayelana na endlelo ra mpimanyeto . 
Ntirho wa vatinyiketi va Bambanani i ku humelerisa leswi landzelaka : 
Nyika nkomiso wa mhaka yin'wana na yin'wana tani hi xivutiso u sungula hi:U na ? 
Swirho swa va mahungu swi rhambiwile ku va kona eka ku endza ka holobyenkulu . 
Ndzi kombela ku khomeriwa swinene . 
Nyika swivangelo SWIMBIRHI ku seketela nhlamulo ya wena . 
Bende ya Dyondzo na Ndzetelo yi tinyiketa swinene eka ku kanetana na ntumbuluko wa Matimu . 
Hi ku engetela , xifundzankulu a xi kalanga xi va na tshalatshala ro vulavurisana . 
Sweswi , mitokoto hinkwayo leyi ku hlanganiweke na yona i vutihlamuleri bya muthori . 
Xo sungula , vufambisi bya xitirhisiwa xa mati leswi nga mhikizano wa misava mayelana na Vumbiwa . 
Xin'wana xa swikongomelonkulu swo lemukisa ku yimisiwa i endlelo ra aphili . 
Yisa emahlweni vukorhokeri lebyinene . 
Lama i maendlelo ma Ndzwulo eka vaendli va swikombelo : 
Naswona leswi swa hlekisa . 
Ndzi vulavurile na Holobyenkulu Skhatsha kambirhi eka vhiki leri nga hundza . 
Konnexions yi tsakela ku rhumela nongonoko wa mongo wa lowu nga kona wa mavandla . 
A hi swi endleni ! 
Hlamusela leswi rito leri khwatihatiweke laha henhla ri vulaka swona . 
Lulamisa switirhisiwa leswi faneleke ku tirhisa eka nkombiso . 
Hlamusela tindlela to hambana to lwisana na switereko . 
Ndzi ehleketa leswaku Presidente a nga tsakanga laha a nga kona sweswi . 
Sweswi u tsakela leswaku hi tirhisana swin'we . 
Hi twa hi vaviseka swinene ku va hi lemuka swikoxo swa mpimanyeto wa tiko . 
Ririmi ra Swikoweto ra Afrika . 
Leswi swi ta hi nyika ku fika eka nhlayo ya vaakatiko leyi nga ku ndlandlamukeni . 
Ntirho wa Khomixini wu aviwile hi swiphemu hi tindlela ta tsevu ta matirhelo leti landzelaka : 
A swi enelenga ku va munhu a chayela a nga dakwanga . 
Lama i marito ya n'wana wa 13 wa malembe hi vukhale . 
A hi vatirhisani lava ntsena va nga xiphemu xa nhluvukiso eka nkayakayo lowu . 
Ku va hi tirha hi ku tiyimisela i maendlelo mo sungula . 
Ina , Ndza swi vona , loko ndzi vhumba ndzi ehleketa leswaku swi nga va kolomu ka khumenhungu . 
Ku pfumaleka ka dyondzo swi na xiave lexikulu eka vusiwana . 
Swihlawulekisi swa masungulo ya xiphemu xa vukorhokeri i : 
Hlangana na hina leswaku u twa swo tala mayelana na nawu lowuntshwa . 
Eka vuxaka lebyinene ! 
Ku hlawula ndhawu yo aka eka yona . 
Nakambe hi ntumbuluko , va ta endla leswi ku engetela ku navela ka vona . 
Leswi na swona i Mpfuxelelo wa 50 wa malembe ya Chata ya Tshunxeko . 
Hi tirhisa mali eka yini ? 
Vatirhisani va hina va ta hlawuriwa eka mhaka yo pima mimbuyelo . 
Hi tshemba leswaku vanhu va Ndzawulo ya Swibalo va Afrika Dzonga va le ku hlamuseleni ka xiphemu xa vona . 
Kungu ro simeka Tshalatshala ra Mfumo wa Muganga wo Lwisana na vukungundwana wu antswisiwile . 
U vonile vavanuna vambirhi va tsutsuma va huma endzeni ka yindlu . 
Ku na vatirhi vambirhi lava nga ni vutsoniwa . 
Va fanele va languta na le ka swiphemu swin'wana swa tiko leswi nga ndhawu ya vupfhumba leyi tsakeriwaka hi vapfhumba va misava . 
Tin'wana ta timhaka leti ti hi vavisile swinene . 
Vanhu lava a va nghenelerile eka ku dyondzisa vanhu lava pfumalaka mitirho na vona va amukerile xengetelo wa siku na siku . 
Ku averiwa ka ku cincana na matiko ma le handle swi lawuriwa hi swivangelo leswi landzelaka : 
Leswi swi engetela eka ntshikelelo lowu hi nga na wona eka switirhisiwa . 
A swi nge endli bindzulo wa ntshovelo lowu . 
Hlamusela vuandlalo bya ndhawu ya le henhla eka xilebe . 
Hlaya vuxokoxoko lebyi landzelaka kutani u hlamula swivutiso leswi landzelaka : 
Swi le rivaleni , leswaku leswi i ku langutana na mitlhontlho yo tala leyi hlawulekisiwaka hi xihumelelo xa misava . 
Swi fanele swi hlamusela vutitivi bya ndhawu no kunguhata leswi va swi navelaka . 
Etikweni ra hina , ku va erivaleni na vutihlamuleri bya mfumo hi swona phuphu ya vupfhumba eka tshunxeko wa hina . 
Ku ndlandlamuxiwa ka vupfhumba ntsena laha Afrika-Dzonga . 
Vuxokoxoko byebyo bya laveka eku ku fikelela mhaka ya ku phakela ka tindlu . 
Hi ntiyiso leri ri vile lembe ra kahle . 
Leswi hi swona swi tirhisiwaka ku hlamusela leswi swirimiwa swi tumbulukaka kona exifundzeni xolexo . 
Swikombeto hinkwaswo hi leswaku nkoka wa dyondzo wu le ku antsweni . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku ka ha ri na vana lava yaka eswikolweni va ri ni ndlala . 
Nawu wa vumunhu wa misava wu koxa nsirhelelo wa vaaki . 
Kambe , nawu wa hina i goza lerikulu ku ya emahlweni . 
E-e , Holobyenkulu a nga nyikanga mpfumelelo eka matirhiselo ma mali . 
Xana vito leri ri vula yini ? 
Nawu lowukulu wa tshalatshala ro fambafamba , hambiswiritano , wu ta tshama wu ri karhi wu fana . 
A ku na muhlovo wun'wana lowu nga tirhisiwaka . 
A va khomile swin'wana , leswi a ndzi swi vona ra vumbirhi . 
Hlamusela hi ndlela leyi Khumbi ra Berlina ri nga onhela vutomi bya vanhu ntsena hakona . 
U vurile leswaku Afrika Dzonga ri tava kaya ra vanhu hinkwavo . 
Vulawuri bya le ndzeni na nxungeto wa vufambisi ; 
Tixedulu ti fanele ti tatiwa ka mune elembeni . 
Ku na swipimelo leswi vekiweke hi Mukhomi wa timali leswi swi faneleke swi tirhisisiwa xiswona . 
NPA yi ta tsakela ku endla swo tala ku pfala mavangwa ya mitirho . 
Nawu wu lava ku humelerisa leswi hi ku endla leswi landzelaka : 
Hi lava xitshunxo xa xihatla . 
Hi nkarhi wolowo , a ku na vandla na rin'we ra tipolitiki leri a ri ri kona . 
Ku tisunga ka vana lavantsongo i swilo leswi hanyaka , vavanuna na vavasati . 
Mpfapfarhuto wa nawu wu antswisiwile naswona wu ta endzeriwa kwala ku fambeni ka lembe . 
Mfanelo yo tirhisa swithuthuthu ; 
Vavanuna na vavasati hinkwavo a va tsakisiwi hi miholo ya vona . 
Ntlawa wa vatokoti vo huma Afrika Dzonga wu ta va na vanhu vo hambanahambana . 
Leswaku ku nga va ni swin'wana swo tala eka ntenyeko wa xiterko ? 
Xana xiphemu xa xitirho lexi xi tirhisiwa yini ? 
Nombiso lowu a wu lulamisiwile hi Masungulo ma Timfanelo ta Vanhu . 
Swi katsa ntikelo wa xitereko xa masiku mambirhi eka ikhonomi . 
Ku fika vhiki leri nga hundza ku nga se va na nhlawulo swi tikomba onge va nga kumiwa leswaku va lulamile . 
Xana ndzi nga famba ndzi vona misava ? 
Loko swin'wana , swi endla leswaku xiyimo xi nyanya . 
U vile xikombiso . 
Oditara Jenerala u nyikile xiviko eka leswi landzelaka : 
Vuyimbeleri byi nga tirhisiwa ku nyanyukisa xitori . 
Ikhonomi ya namuntlha ya misava yi fambisiwa hi nhluvuko wa leswi humaka eka vutivi na vukorhokeri . 
Hi ku tekela leswi enhlokweni , hi tinyiketela eka : 
Tindhawu ta hina ta le makaya leti nga hansi ka nhluvuko malembe lamo tala . 
Leswi swi tekile ndhawu ku lwisana na masungulo ma swikoxo leswikulu swa le makaya . 
Switina swi endliwile tani hi switirhisiwa swo sungula Tshalatshala ro aka Swa thekinoloji ya swa rihanyu swa Tiko . 
Tikhoso ti endliwile hi ndlela leyi : 
U tsakerile ku vulavula hi leswi eka nhlengeletano yin'wana na Komiti . 
Ku cinca loku ku endleriwe leswaku ku sunguriwa xika'we hi ti 1 Sunguti 2009 . 
Eka mpimo lowu , swi ta endliwa ntsena endzhaku ka malembe mo hlaya . 
Leswi swi na switandzhaku swo tala leswi nga khumbaka tiikhonomi hinkwato . 
Kambe , vavanuna na vavasati , mhaka yo ahlula yi tama ya ha ri mpimo wa kahle . 
Nyika tinhlamuselo ta mikomiso leyi landzelaka : 
Ku na swo tala leswi nga humelelaka eka ntirhisano lowu sungulaka namuntlha . 
Swiphemu swo hambanahambana leswi tivisiweke ku humelerisa swikongomelo leswi . 
Leswi swi ta aka ku va na ikhonomi ya kahle eka matikoxikaya . 
Mitsengo ya oyili yi tlakukile hi ku hundza 87% eka malembe lama nga hundza . 
Hi lulamisa njhani swiphiqo swa muxaka lowu ? 
Swi humesiwile hi Xandla xa Holobye wa Vusirheleri . 
Swikambelo swa le xikarhi ka lembe swi kambela ntirho lowu endliweke eka kotara yo sungula na ya vumbirhi . 
Tanihi mfumo hi languterile ntshikelelo lowukulu leswaku yunivhesiti ya swa thekinoloji yi nga na swona . 
Hi vanhu lava tekeriwaka enhlokweni . 
Swikongomelo swa SAPP hi leswi , exikarhi ka swona , ku : 
Swi sungurile hi 1990 , TT100 yi na nseketelo lowukulu eka mfumo na le ka xiyenge xa purayivhete . 
Hi rihi hungu ra mfumo mayelana na HIV na AIDS ? 
Tirhiselo leri ra timali ri ta sunguriwa ku vonisisa swilaveko swa masungulo na miako . 
Incini lexi nga hetela xi ku hlohlotela ku endla leswi ? 
Wanuna kumbe wansati i xirho xa nawu wun'wana na wun'wana . 
Hi fanele hi tirha hi ku hatlisa ku lulamisa xiyimo lexi . 
Swendlo swa wena swi na cinca vutomi byi va bya kahle kumbe byi tika . 
Ku nga hlayiwa yini ? 
Hlamusela vukorhokeri na mimbuyelo leyi tisiweke hi nhlangano . 
Nakambe hoyozela eka Swirho swa Huvo . 
Hi Sonto hi simekile FTA nimixo . 
Ku rhula ku endliwile eka mimpimo yo hambana ; 
Boxa vito ra ntungu lowu nga kona eka mhaka leyi . 
Naswona , eku heteleleni , u kumile leswaku u hundzisile mpimo wa vundzeni . 
Namuntlha ndzi vile mbhoni wa phurojeke leyi nga khumba mbilu ya mina . 
Sisiteme ya dyondzo ya hina yi na masungulo ma nkoka eku vulavula hi vangwa ra swikili . 
Ku ta tlhela ku va na xivangelo xo antswisa ku ringana ka vavasati na vavanuna . 
Nhlengeletano yi kumile leswi : 
Ku suka eka leswi , hi nga ka hi nga fambeli ekule . 
Hi nga kota ntsena ku endla swoleswo hi ku vonisisa leswaku vana va twisisa mmifungho ya tiko . 
Tanihi mbuyelo , swi le rivaleni leswaku a va tindlela to karhi to tiseketela . 
Xavani swichelwa . 
Ndzi tsundzuxiwile mixo wa namuntlha leswaku a swi vuyisiwile hi Mudyaxihi lembe leri nga hundza ! 
Ku tihumesela erivaleni . 
Ku humelerisiwa ka Tshalatshala ra Kungu i ntirhisano lowu endliwka exikarhi ka mfumo na vanhu va le makaya . 
Xipano i ntlawa wa vanhu lava lwelaka xikongomelo xo fana . 
Vupfhumba eKapa-Vupeladyambu byi tlakukile ku sukela eka malembe mambirhi lama hundzeke . 
Naswona a hi hlanganiseni loko ku ri ku hi nga swi kota . 
Leswi swi nyika xivumbeko xo helela xo twisisa ku rhurha ka vanhu eAfrika Dzonga . 
Nongonoko wa mitirho wu komba leswi xichudeni xi faneleke xi endla swona . 
Ku tinyiketela ka nawu wa ndhawu ya hina a ku papalateki . 
Kambe , vavanuna na vavasati , nkateko lowu wu ta na vutihlamuleri lebyikulu , na ku langutela lokukulu . 
Naswona hi ta tirha swin'we ku cinca ku navela ka hina ku va ntiyiso . 
Hi fanele hi va khensa hi ntiyiso eka ndlela leyi va tikhomeke ha yona . 
Leswi swi hi yisa eku hluvukiseni ka Vukorhokeri bya Tiko eka tshalatshala ro lwa na Vukungundzwana . 
Va vile ni xiave lexikulu eku humeleriseni ka Swikongomelo so Hlanganisa Phurojeke . 
Leswi a swi se tshamiseka kambe xihatla xo Nkulo na Nhluvukios swi kona . 
Hi tindlela to tala phepha i nyiko leri nga tlhelaka ri kamberiwa hi ndlela leyi . 
Ku kambela ku ya emahlweni hi ndlela ya ntolovelo . 
Leswi i swa nkoka hikuva hi le ku hetiseni ka Kungu ro Hlanganisa Switirhisiwa . 
Hi khensa nhlohlotelo na vuswikoti bya n'wina . 
Sweswi u ta fenela ku langutana na vululami etikhoto ta hina . 
Naswona hi le ku tekeni ka ku tlangela tshunxeko wa hina ku ya evanhwini . 
Xo hetelela , timali ta engetelo ti phakeriwile . 
Ku cinca ka mixavo ku tiyisisiwile eka tin'hwetinyana teti taihi mbuyelo wa matirhiselo . 
Ku hluvukisiwa ka miako ya nhluvukiso wa ikhonomi : 
Ndhawu ya swihahampfhuka ya tika naswona yi na mphikizano swinene . 
Vo tala va n'wina laha madyambu ya namuntlha mi vanhu lava veke sweswo . 
Ntwanano wu nghenisiwile eka ku phamela Mitshovelo ya Roche . 
Ntsengo lowu wu tlakuka wu ya eka 9.5% . 
Leswi swi tisa mitlhontlho leyintshwa eka tiko ra hina . 
Dokodela eka mhaka leyi , u ta teka xiyimo xa le HENHLA ntsena loko : 
Tinhlayo ta vona ti lawuriwa ku ya hi swilaveko na swiyimo swa xifundza xin'wana na xin'wana . 
Ku katsa na swiphemu leswi landzelaka emiehleketweni , hlamula swivutiso leswi landzelaka : 
Hi ndlela leyi mihlangano leyntsongo yi ta twa yi katsiwile eku endliweni ka swilo . 
Swi tlhela swi tisa mitlhontlho yo tala . 
Vupfhumba byi voniwa tanihi masungulo ya xibalo . 
Hi le ku antswiseni ka nawu wa hina hi nkoka wa varhangeri va ndhavuko . 
A ku ri na ku tika swinene eka tshunxeko wa vavasati . 
A swi koteki ku cheriwa mavabyi . 
Ku tlhela ku amukeriwa ku antswisiwa ka ku yimeriwa hi ntalo ka vavasati . 
Xivileleo xa yena xikulu i ku fika ka munhu wantima . 
Xiviko hinkwaxo xi ta va kona hi Nyenyankulu . 
Tipoyiti . 
Ndzima ya Vumbirhi yi humesela erivaleni nkoka wa swiyenge swo hambana swa mfumo eka RDP . 
Hi le ku languteni ka nkarhi wa kahle wa ku va kona ka murhi wa HIV . 
Ku ta humelela yini lokoHuvo ya Tiko ya MDC yi nga tsan'wa ntwanano ? 
Hi kumile tindlela tintshwa ku ndlandlamuxa ku nghenelela ka hina eka timakete leti . 
Lexi a hi xirhambo lexi nga hundzukaka xa nghozi . 
Leswi swi nyika matimba eka mixakaxaka ya vanhu lava vaka kona eka tinhlengeletano leti tshamaka ti ri kona . 
Hinkwavo vabohiwa va na mfanelo ya dyondzo ya masungulo . 
Mhaka yin'wana i xivutiso xa Khomixini ya Vukorhokeri bya Vululami , JSC . 
Mhaka yin'wana leyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni leyi hi nga ta tirhana na yona xikan'wekan'we i mhaka ya tindlu ta kahle . 
Ndzi hoyozela vahluri emadyambyini ya namuntlha . 
Ntirho wa DOD eka mhaka leyi i ku fambisa . 
U ta nyikiwa xidzidziharisi xa kwala . 
Phurophaganda yi tirhisiwile hi tindlela leti landzelaka : 
Kanela hi swiphemu swo maketa . 
Hambileswi ku lava ku nga tlakuka , nhlayo ya vatirhi a yi se tlakuka . 
Hi na xivono- kaya ra hinkwerhu . 
Thekinoloji ya swa rihanyu i xiphemu xa nkoka xa sisiteme ya rihanyu . 
Malembe lawa na switshembiso swi ta hambana na leswin'wana . 
Namuntlha hi kona laha ku tisa ku khensa ku tikarhata ka n'wina . 
Nkarhi wo aka wu fikile . 
Hi le ku lahlekeriweni hi vana na lavantshwa va hina , vumundzuku bya hina . 
Leswi swi nyika matimba eka vadyondzi ku va na vutihlamuleri eka ku tisirhelela ka vona . 
Komiti ya vukambisisi bya timali yi fanele yi hlangana kanharhu elembeni . 
Xivulavuri , Ndzi tsakela ku khensa swinene vaendli va tiphede eka ntirho wa vona lowa kahle lowu va wu endleke . 
Leri i goza ra hina ro sungula ku kombisa vutihlamuleri byo tirhisa swiphyophyi . 
Nkoka wu nga engeteriwa eka switirhisiwa swa ntumbuluko swa tiko .  . .  . 
A hi fanelanga ku rivala leswaku ku nga si fika 1993 hofisi ya majisitarata a yi ri xiphemu xa mfumo wa xikaya . 
Misava hinkwayo yi langutela eka wena . 
Kungu ro hlanganisa ra mfumo ri le ku kaneriweni . 
Holobyenkulu loyi a langutanaka na vusirheleri u ta va na vutihlamuleri eka palamente mayelana na Vuthu ra Vusirheleri ra Rixaka . 
Nkoka wo yisa emahlweni wu le ku endliweni eka ku angula ka hina mayelana na HIV na AIDS : 
Afrika Dzonga ri ya emahlweni ni ku vonisisa mhaka leyi . 
Leswi swi ta endla leswaku vaaki va ya emahlweni na ku landzelela ku simekiwa ka nongonoko wa mimfumo . 
Xiphemu xo sungula xi sungurile naswona xi languteriwa ku va xi herile exikarhi ka Dzivamusoko . 
Mayelana na ku kula ka ikhonomi , HSRC yi vonile nkoka wa vutivi bya ikhonomi . 
Eku heteleleni ka mfhumba leri ntlawa wo tsana wu ta herisiwa . 
Ku aviwa ka ku dyondzisa swi ta antswisa nawu mayelana na ku tirhisiwa ka ririmi hi mikarhi yo dyondzisa . 
Leswi vavasati na vavanuna i ku vonisisa leswaku ku ya ka ntirho emahlweni swi sala eka vanhu . 
Hi tsakisiwa swinene hi ku nghenelela loku hi ku tweke eka ku lwisana na mitlhontlho leyi tolovelekeke . 
Vantshwa hi vona ku tshemba eka ku humelela ka Afrika-Dzonga . 
Ku kamberiwa ka le ndzeni ku ta endliwa eka swifundzankulu hinkwaswo . 
Xivumbeko xa ntirho xi ti lombisa eka ndzetelo wa swikili eka ntirho . 
Mhaka leyi yi fanele yi tsundzukiwa tanihi masungulo ya hinkwaswo leswi ndzi nga swi vula namuntlha . 
Ku ta va na ku vulavurisana loku yaka emahlweni na swirho hinkwaswo leswi lavekaka . 
Laha hansi ku na nxaxamelo wa tibasari leti nga kona na mpfuno wa mali . 
Loko hi nga fikeleri eka ku tiboha ka hina ku ta va na switandzhaku swo tala leswi nga ta humelela . 
Eka mavonelo ya wena , leswi a ku ri xitshunxo xa kahle xa ntirho hinkwawo ? 
I thonsi ro ka u nga heli mbilu . 
Phurojeke liya yi le ku fambeni . 
Nkoka wa hina a wu cinci swinene vutomi bya hina . 
Xikongomelo a xi fikeleriwanga na kan'we . 
Nseketelo wa Kungu ra Matirhiselo ya Nawu wa le ntirhweni wu tiyisiswile ku ya emahlweni . 
Hi fanele hi tekela enhlokweni na ku amukela ku pfuna loku va ku endleke . 
Ndzi tshemba leswaku ha n'wi lava swinene laha Afrika Dzonga . 
Eka nkarhi lowu , ku tlakusiwa ka mitirho ya rihanyu ku le ku endlekeni etikweni hinkwaro . 
Xiphemu xa vumbirhi xa nawu lowu . 
U na ku tinyukubyisa ku va u ri na vadyondzi lava nga na ntokoto wa le henhla . 
Hambiswiritano , hi fanele hi dyondza ku suka eka swihoxo leswi leswaku hi kota ku antswisa matirhelo ya hina . 
Ku yingiseriwa ka ha emahlweni . 
Mali leyi ya mpfuno , leyi Mfumo wu yi nyikaka , i ya mahala naswona a wu nge hakeriwi endzhaku . 
I nhlengelo wa vumunhu bya ndhavuko . 
Ku na ntlakuko wa vana lavantsongo lava tsakelaka ku yisa emahlweni na swa mindhavuko . 
N'wana ku Kongomisiwa eka mani na mani loyi a nga ehansi ka malembe ma 18 hi vukhale . 
Hi wihi nkoka lowu endliwaka hi nketana ya xavisa nyama ya homu : 
Hlamusela leswi ku vuriwaka swona hi ku antswisiwa ka jenetiki . 
U vulavula hi mani ? 
Van'wana va vatirhi va ni vuswikoti ; 
Hi bindzurisa ku laveka ka timbuti Exikarhi ka Vuhumadyambu . 
Loko va nga dyondzisi Tinhlayo , va ta dyondzisa na Vutivi bya Tinhlayo . 
Hi xintalo , timhaka to tala i ndhwalo lowu nga vekeriwa eka swisiwana a wu tiyiseleki . 
Ku lunghisiwa na ku endliwa ka miako hi man'wana ya maqhinga . 
Ku ta humelela yini loko masiku mo endla swilo ma nga fikeleriwanga ? 
Ndzi twile leswi u nga swi vula mayelana na tiphesente , hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga vuli tiphesente ta kona . 
Ku tikarhata loku ku lava ku fambisiwa hi ntlawa wa komiti . 
Ndzi dyondzile leswaku ku tsandzeka swi nga endla leswaku u humelela . 
Ku endla leswaku hi humelela , tindhawu ta nkombiso wa mitirho ti simekiwile . 
Mahungu lama landzelaka ma fanele ma yisiwa ku fambelana na ku cinca loku pimanyetiweke : 
Hambiswiritano , swi ta endla mitlhontlho yo hambana . 
Offenbanch hi yexe , u veka tihlo eka leswi humelelaka . 
Hi langutile eka sisiteme hinkwayo . 
Mongo wa malembe lama hileswaku i nkarhi , endla ku hambana . 
Antswisa vuswikoti ni ku tshikelela eka swa rihanyu , dyondzo , vumunhu na vuhlayiseki . 
Eka leswi , hi nga languta na le ka ku tirhisana ka hina na Dzonga-eDzongeni . 
Sungula nhlamulo ya xivutiso xin'wana na xin'wana ehenhla ka pheji RINTSHWA . 
Hi ku komisa , vavasati na vavanuna , Afrika Dzonga ri tiyimiserile hakunene . 
Nkalantshamiseko wa swa tipolitiki wu endla leswaku ku va na ku nonoh'weriwa leswaku phurojeke yi ya emahlweni . 
Nhlangano wa Timfanelo ta Vatirhi . 
Ku tshaha Winston Churchill , hi le ku heteleleni ka masungulo . 
Tindhawu tin'wana leti nga ta hatla ti tekeriwa enhlokweni eka malembe lama taka : 
Hlamusela xikongomelo xa nkoka wa mbulavurisano wa kahle . 
Hi nhlamuselo , ndhavuko wu hundziseriwa ku suka endzhaku . 
Nkanerisano wa swa ndyangu , ku vulavula hi swirho swa ndyangu . 
A ku na ndzavisiso lowu nga endliwa eka khamphani yo karhi . 
Va hlayisekile tanihi xihlambanyo tanihileswi hi nga xiswona laha Afrika-Dzonga . 
Hi nga langutela eka vona , kambe hi nga endla yini loko hi va nyikile tindhawu ? 
Endlani vuxokoxoko bya tinhlokomhaka letintsongo . 
Leswi hi swona swi nga ta endla leswaku AsgiSA yi pima miehleketo ya hina eka malembe lama taka . 
Ku ya hi Vumbiwa bya hina vufambisi bya mfumo byi fanele byi fumiwa hi milawu na swilaveko swa tshunxeko . 
Mikanerisano yi ta ya emahlweni hambiloko yi endleriwa etindhawini to kanerisana to hambanahambana . 
Hi fanele hi engetela ku fikelela ka hina eka ku fuma vatirhi ku ya hi mitlawa ya swiyimo . 
Ndzavisiso hi tinxaka ta mabindzu . 
Afrika Dzonga ri tirhisa 0,7 wa tiphesente eka GDP eka Ndzavisiso na Nhluvukiso . 
Varhangeri lava nga na vuswikoti va Mimfumo leyi tirhisanaka va ta tirha hi ku hiseka eka ntekelelo . 
Xikambelo xa mahala xa nthyakiso xi tava kona eka tindhawu leti landzelaka . 
Swiboho hinkwaswo swi tekiwile hi vuyimeri byo hangalasa . 
Eka ku cinca ka maxelo , leswi i masungulo mo tlherisela endzhaku xiyimo xo hetelela . 
Vo tala vavatirhi va na vuswikoti ; 
Ndzi na nkateko wo tisa Mpimanyeto wa mina wa vunharhu eka Yindlu leyi . 
Leswi swi na nkoka eka vun'we . 
Ntirho wa misava wu tolovelekile tani hi ridaka . 
Naswona , ku na leswi hi swi vulaka nchavo wo karhi lowu nga kona exikarhi ka timhaka tin'wana ta tiko . 
Ndzi na miehleketo ya kahle . 
Nawu lowu wu tirhanile na ku tika ka swa vumunhu , swa tipolitiki na timhaka ta ikhonomi . 
U endlile mhaka ya nkoka eka mikanerisano leyi nga va kona . 
Ndzawulo ya mina yi vile xiphemu xa matshalatshala ma LIASA nkarhi lowu a yi ri ku humeleleni . 
Ha ha hlohloteriwa hi nseketelo wa sisiteme yo kambela . 
Ku maketa na ku navetisa matirhiselo . 
Njhekanjhekisano wa Freedom Front Plus wu le rivaleni . 
Ku simekiwa ka Huvo yo Tsundzuxa ya Vutirhi bya swa Rihanyu na Nhlayiseko . 
Xivutiso lexi hi nga na xona hi leswaku hambi vutifumi lebyi byi ta ya emahlweni . 
I xibalo xo ka xi nga ti kombi lexi kongomisiwaka eka ku tswonga ikhonomi . 
U ta fanela u endla leswaku mali ya mpfuneto yi va kona . 
A ku na un'we wa hina loyi a nga vaka na ntsako kumbe a eneriseka hi ntiyiso lowu . 
I swa nkoka ku vula vuxokoxoko mayelana na mhaka yoloye . 
A ku ri ni madzolonga mantsongo eswikolweni . 
Hambiswirtano , Ndzawulo ya Mabindzu na Vumaki a yi ri ku tirhaneni na leswi . 
Hi ta tsaka swinene loko vatirhisani va Korea wa Dzonga vo tirha na hina eka nhuvukiso lowu . 
Mfumo a wu hlamarisiwanga hi ku hlaseriwa loku . 
Lulamisani kungu ra ntirho . 
Ku tikarhata swi ya emahlweni ku vona leswaku ku na ku hluvukisiwa eka nkoka wa IDPs . 
Ku hela ka mikarhi ya mina i 2009 . 
Endla bokisi . 
Xiphemu xa xona , ku fanele ku va na ku dyondza vutomi byo hinkwabyo : 
Xikongomelo i ku nyika swisiwana basikiti ya mitirho eka mindyangu ya swisiwana swo hetelela . 
Kambe hi ta ya emahlweni ! 
Va ringetile ha swimbirhi . 
Khoto yi tiyimiserile swinene tanihi laha a yi navela hakona . 
Phepha leri ri hlamusela swilaveko swa makambelelo ya dyondzo ya le ndzeni na le handle . 
Tikhoso ta ririmi ta vatirhi . 
Mitirho ya mihlangano ya vatirhi , xikombiso , tiyuniyoni ta vatirhi . 
I mani a nga ta lahlekeriwa ? 
Mhaka yin'wana ya nkoka leyi khomixini yi nga ku lavisiseni hi yona mayelana na ku tirhisiwa ka vanhu hi tindlela to ka ti nga fanelanga . 
Hlamusela mitirho yo xava ku suka ehandle tani hi matshalatshala ya vusirheleri . 
Xikongomelo xa tiphurojeke leti ti hi yisa eka leswi landzelaka : 
Hi mavonelo ya wena , xana lexi i xiboho xa kahle ke ? 
Xiviko xo tiya xi humesela erivaleni swiphiqo eka tindhawu tin'wana ta khamphani-swilo hinkwaswo a swi tshamisekanga . 
Matshalatshala mo hunguta vugevenga byo lwisana na vamanana na vana ma tiyisisiwile . 
Leswi swi ta endla leswaku dyondzo na switirhisiwa swa rihanyu swi va kona hi ntlawa wo tala . 
Holobyenkulu Carlisle u tiyisisile swiyimo swa Huvo mayelana na vuyimeri . 
Afrika Dzonga ra ha ri emahlweni eka ku nyika matimba eka vavasati evanhwini va ka hina . 
Vulavisisi byi le ku endliwini hi ndlela ya swiphemuphemu . 
Ku tshaha eka Xiviko xa Mabindzu xa namuntlha , hileswaku Afrika Dzonga a ri roxe . 
Swivutiso leswi landzelaka swi kongomisa eka ku cinca ka swilo . 
Xikongomelo xo endla leswaku vanhu va va na swibindwabindwana eka masungulo lama . 
Ku suka ka leswi ku vile na mimbuyelo yo hambana eka mitlhontlho leyi langutaneke na tiko ra hina . 
Khamphani yi hakeriwile mali hinkwayo . 
Yin'wana etlhelo . 
Siku leri vekiweke ku humesa mbuyelo i 7 Sunguti . 
Swi fanele swi tekeriwa enhlokweni leswaku swikombelo swa mbuyelo lowu swi endliwa hi 31 N'wendzamhala . 
Ndzawulo yi le ku tirheni na mpfuxeto wa mitila ya marhavi leyi landzelaka : 
Timhaka to tala ti vulavula hi ntlawa wa mitlhontlho leyi vilerisaka vanhu vo tala 
Swi ta olova , ku tirhisa sisiteme , ku humesela erivaleni swigevenga . 
Se swi boxiwile , leswaku ku akiwa ka Damu ra DeHoop swi ya kahle emahlweni . 
Vanhu va tata eka wena ku ringeta ku hlohlotela miehleketo ya wena . 
Teka xiboho xa manedlelo lama u nga ta ma tirhisa loko u nyika xiviko . 
Leyi hi yona mitlhontlho naswona yi : 
Ndzi tiyimisele ku ya emahlweni na endlelo leri ku fika emakumu ka rona . 
Intiyiso a hi yimeriwile kahle . 
Ku suka eka lontsongo ku ya eka lonkulu . 
N'hweti hinkwayo a ku laveki vutshunguri . 
Mhaka leyi yi fambelana na swiboho leswi tekiweke hi 1997 . 
A ku na xilo na xin'we lexi va chavisaka . 
I varhangeri . 
Kambe , xa nkoka i ku i vamani lava vuyeriweke hi milawu leyi . 
Tanihi laha swi tikombeke hakona eka ku Hleriwa hi Mfumo wa Xikaya hi Holobyenkulu wa Timali : 
Mhaka yo sungula i vumunhu byo suka eka mafambiselo ya tiko . 
Loko va kala va ku kombisa u faneleke u endla swilo hi laha u tivaka hakona . 
Presidente wa Sudanese u hlambanyile ku nyika vukorhokeri lebyi faneleke eka vaaki va xifundza . 
Swi yimela thiyori ya xiyimo xa mixavo . 
Ku tlhontlhiwa ku tiyisisisiwa ka mfikelelo eka nhlayiso wa rihanyu ; 
Swilo swo tala swi pfuna eka ku tumbuluxiwa ka dorobankulu / dorobankulu ra tiko . 
Dyondzo tanihi nchumu lowu tisaka nhluvukiso wo ringana na nhluvuko na nhluvukiso wa misava . 
Mafambiselo lamanene ma switirhisiwa leswi hi xifundzankulu . 
Sisiteme leyintshwa yo lawula marhurhelo ya vanhu yi herile . 
Ku tshembiwa leswaku ku tlhaviwa swi humelerile hi nkarhi lowu . 
Hi tsakela leswaku leswi swi humelela ku nga si fika 2010 swi tlhela swi hatlisisiwa . 
Tifomo ta tikontiraka to thendara na tindlela to lawula matirhelo . 
U tsakela ku vulavula na un'wana eka riqingho ? 
Eka mhaka leyi , ndhawu ya timayini hi yona yi nga ta rhanga yi tekeriwa enhlokweni . 
Muchaviseki xivulavuri , lowu i nongonoko lowu hi nga ta tirha hi wona hi 2008 . 
Bangi ya Misava ku suka eka mhaka ya Nhluvukiso , yi ta nghenelela yi tlhela yi teka xiave lexikulu eka nhlengeletano leyi . 
Leswi ko va swilo vavasati na vavanuna leswi hi nga tsandzeka hu swi tekela enhlokweni . 
Xana u dya swakudya leswi nga kahle eka byongo ? 
Hinkwenu ndzi mi navelela Siku lerinene ra Vantshwa va Tiko . 
Leswi , hi mbuyelo , swi antswisile njhongelo wa le henhla wo tshamisisa xiyimo xa ikhonomi . 
Tlakukani mi bvanganyeta nkarhi . 
Hi swihi swirhalanganyi na leswi swi nga hi pfunaka ? 
Ku na xivutiso lexikulu xa ku hlotiwa ka timhondzo ta Timhelembe . 
Tanihi mfumo wa kahle , ku hangalasiwa ka timhaka ta tiko i swa nkoka eka un'wana na un'wana . 
Tiholobyenkulu na vateki va swiboho va fanele va va kona eka swihangalasamahungu . 
Hi fanele hi va na vutihlamuleri byo va kona : 
I yin'wana ya tindlela ta vutihlamuleri eka ku va kona ka vanhu va misava i : 
Hi tlhela hi va na memorandamu yo twisisana exikarhi ka Afrika Dzonga na Kenya . 
Ku fika laha , ndzawulo a yi katsiwile eka dyondzo ya DPSA leswaku yi tirhisiwa . 
Lavisisani mafu emakhotsweni hi xivangelo xa mitirho ya maphorisa . 
Nkoka hinkwawo wa swibye leswi hlengeletiweke ku suka eka mitlawa yo hambanahambana swi nga katsakanyiwa hi ndlela leyi : 
Nkarhi wa ku va exitulwini hi Mutshamaxitulu i ntlhanu wa malembe . 
Leswi hi leswi musunguri va Nhlangano lowu a tshembaka eka swona . 
Leswi i ku antswisiwa ka 400 000 wa mitirho leyintshwa leyi vuriweke lembe leri nga hundza . 
Afrika Dzonga ri tekile nkoka lowukulu eka masungulo lama . 
Miehleketo ya mina yi na wena hi nkarhi lowu wo tika . 
Mimpfapfarhuto na ku Khavisa , rixaka na mbango . 
Eka xiyenge lexi ku na swivutiso SWINHARHU . 
Ina A ndzi pfukanga kahle . 
Ndza khensa , Misava hinkwayo ! 
Ku hundza malembe ma mune vanhu va 460 453 eka Sisiteme ya Nsirhelelo wa Mahanyelo . 
Hi swihi leswi Yindlu leyi yi faneleke ku swi tshembe ? 
Ku hundza makumentlhanu wa maphepha ma khomixini ma ta nghenisiwa eka inthanete . 
Hi tshemba leswaku leswi swi ta entisa ntirho wo kambela . 
Rivoningo ri tirhisiwa hi tindlela to hambana eka ntlangu . 
Kombisa nkarhi lowu nga ta laveka eka ntirho wun'wana na wun'wana wo kambela . 
Misava leyi swisiwana swi nga vuyeriwaka swinene . 
Nhlayiso wa mpimo wa nhlanganelo wa nkarhi lowu nga kombisiwa etlhelweni . 
Ku humelela swi tisile mitlhontlho yintshwa . 
Loko ku ri na swiphiqo swin'wana swi ta lava leswaku mi swi ololoxa . 
A ku ri dyondzo ya mina yo sungula . 
Ku aka vuxaka byo vulavurisana na van'wamahungu hi xin'wana xa swikongomelo swa hina leswikulu . 
Ntikelo wa ndzingano wa vanhu no nyikiwa matimba eka nongonoko lowu wa tika ku wu kumisisa . 
Mali ya wena ya mpfuno yo huma eka mfumo yi ta kambisisiwa nkarhi na nkarhi . 
Hi nga voyama ku vula leswaku ku avelana swi ta antswa . 
Kapa ku ta va ntshamo wa Nawu wa Riphabiliki . 
Sweswi , Afrika Dzonga ri na 44% wa vavasati lava nga ePalamente ya Tiko . 
Hikuva hungu ra hina ri fanele ri va ra leswaku hi na swin'wana leswi hi faneleke hi swi tlangela . 
Milandzu yaleyo hinkwayo ! 
A ku na lexi hi nga xi endlaka ku suka eka xona . 
Se , i miehleketo leyi nga fika hi nkarhi . 
Eku hetelelni , komiti yi kumile swivilelo leswi landzelaka : 
Khombonkateko , eka xiyimo xa misava , leswi a swi hlamuseli mavonelo ma hina-ku nyika timali . 
Hambileswi leswi a swi tikomba swi tika emasunguleni hi leswi a hi lava swona . 
Presidente kumbe Xandla xa Presidente wa Khoto ya le Henhla yo Aphila ; 
Afrika-Dzonga , Mindzilekano yo Cinca . 
Valeteri va lembe : 
Ndzi tsakela ku vula leswaku nawu wa mali ya swa ndhavuko wu ta cinca hi ndlela yo hlamarisa . 
Mfumo wa xifundzankulu wu endlile mhaka leyi hi ndlela ya vutihlamuleri . 
Swibumabumelo na mpfapfarhuto wa nawu i mbuyelo wo kuma ku pfuniwa hi ku famba ka nkarhi . 
Xandla xi ta nyika xiviko ku ya emahlweni . 
Vaahluri va ta tifuma eka matirhelo ya vona . 
Swikongomelo swa hina hi ikhonomi ya Afrika Dzonga swi le rivaleni . 
Ku humelerisa ntirho wo aka Gauteng tanihi kaya ra mphikizano wa mitlangu ku ya emahlweni . 
Nomboro ya Fekisi ya Laveka . 
Tanihi mbuyelo hi tshama hi tiyimiserile eka Vumaki lebyi nga na Vuxaka na Vusirheleri . 
Ndzi twa ndzi nyumisiwile . 
Leswi swi lava vuvekisi . 
Xa vumbirhi , u lava ku tiva miholo na leswi fambaka na miholo . 
Swilaveko leswi nghenisiweke eNawini swi katsa mphamelo tanihi : 
Hi wahi maendlelo ya kahle ? 
Ntirho lowu , na ku endzeriwa hi mfumo , i nkarhi wo tsundzuxa ha swimbirhi . 
Timhaka ta nhlayiso wa swa rihanyu : 
Ndzi nga teka nkarhi wo vula minongonoko hinkwayo leyinharhu eka ndzawulo ya mina . 
Hi tlhela hi pfumelelana leswaku nhluvuko a wu ringananga ku ololoxa xiphiqo xa hina xo pfumaleka ka mitirho . 
Vulavurisanani hi tindhawu leti faneleke ku antswisiwa . 
Mimpimo ya Nhlangano ya Misava . 
Swi ta tlhela swi pfumelela ku ndlandlamuxiwa ka ku endliwa ka mitirho ya tindhawu to pfunela eka tona . 
Swi nga pfuna eka ku hunguta ku pfumaleka ka mitirho na swiyimo swa vugevenga . 
Ku vulavurisana ku ya hi swiyimo swa Vafambisi ku ya ehenhla ka ku cinca swa Vupfhumba ; 
Leswi hi endlaka leswaku hi va na nkarhi wa kahle . 
Hlamusela nkoka wo tiyisisa vukorhokeri lebyinene hi mikarhi hinkwayo . 
Leswi i swa nkoka ku kombisanyana mitlhontlho leyi nga langutana na timasipala . 
Ku landzelerisa loku ku ta katsa , hi ku kongomisa : 
Swin'wana swa switatimente swo pfuna namuntlha swi katsa leswi landzelaka : Ku ya emahlweni swi le rivaleni . 
Komiti yi ta nyika xiviko eka Holobyenkulu wa Mbulavurisano , loyi a nga ta : 
Xikongomelo xo antswisa Phurogireme ya Dyondzo i ku ahlula leswi landzelaka : 
Xiyimo xa maendlelo eka swiyenge hinkwaswo i xin'wana xa swikongomelo swa Mahlayiselo ya rihanyu . 
Xana ku humelerile yini eka ku ya emahlweni ku antswisa mafambiselo ya timali ? 
Hi langutela eka wena , hi ri ni ku tshemba swinene ku fikelela leswi . 
Ku cinca fambiselo swi fambisiwa hi Bangi ya Nhlayiso hi ku yimela Holobyenkulu wa swa Timali . 
Mali hinkwayo yi kumekile . 
Eka xifundzankulu xa hina hi le ku antswiseni eka ku hundzuluxa vukorhokeri bya vanhu . 
Loko vo endla , hi swi vula ku ala . 
Swi nyika rito eka lava a va miyetiwile hi vululami bya ndhavuko wa le Vupeladyambu . 
I ku tinyiketela ka vanhu vo tanihi wena lava nga ta endla leswaku leswi swi humelela . 
Xirho xo tsundzuxa xi nge nyikiwi nkarhi wo vhota eka mhaka yihi na yihi laha ku nga na komiti . 
Ntirho wa hina a wu heleli kona laha . 
Leswi swi kongomisiwa eka ku herisiwa ka vun'we eka vumaki . 
Naswona swi ta antswa ku tlhela ku vuriwa ku pfumala ndzingano wo tlhelela endzhaku . 
Ndzi tsakela ku pfumelelana na swin'wana swa swivilelo swa nsirhelelo . 
A ri kona evuchavelahwahwa . 
Hi hina vasayini va Nhlangano wa Vatirhi va Misava , lowu nga khoma mimpimo ya makambeleo ya vatirhi va misava . 
Hi khensa swinene nseketelo wa xiyimo xa le henhla lowu seketeleke muganga lowu nyikiweke phurojeke leyi . 
Mali leyi nyikiwaka Vatirhi lava Heleriweke hi Mitirho i xiphemu xa sisiteme ya kona . 
Tanihi masungulo mo endla xikombelo xa Modderklip xi fambisiwa hi timfanelo mayelana na Vumbiwa . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na malawulelo ya kahle eka ku koka rinoko ra swikili ku ta etikweni . 
Hlawula SWIMBIRHI ntsena eka swivutiso leswinharhu . 
Milawu ya swa Mabindzu eAfrika . 
Ndzavisiso wo pimanyisa wu le ku endliweni . 
Mhakankulu i ku humelela . 
Kumbe hi nga langutela ku swi kota . 
Hi malembe mantlhanu lama taka , mfumo wu ta vonisisa leswaku xikongomelo xa vukorhokeri xi ta fikeleriwa . 
Sisiteme ya mabangelo ya Afrika Dzonga yi na matimba eka nkayakayo wa swa timali . 
Antswisa vundzeni bya vathori eka xiyenge xa rihanyu hi ku : 
Xifundzantsongo xi ta vuya eka Khabinete na swikombelo swa leswaku swi nga fikeleriwa njhani . 
Ku huma ka nweti swi hlurile sayense na thekinoloji . 
Hi ntiyiso , swi va erivaleni leswaku xikimi xa nyimpi xi huma eka yena . 
Ntokoto lowu wu tiyisisa leswaku hi le ku hluvukeni siku rin'wana na rin'wana . 
Leswi swi hundzukile ntlhontlho wa xifundzantsongo . 
Sweswi u le Sudan tanihi xiphemu xa varhumiwa va Nhlangano wa Afrika . 
Mitirho leyi yi gongondza eka ku vulavurisana hi mpimanyeto . 
Vuxaka bya bindzu byi tlakukile eka malembe ya sweswi . 
Mitsengo leyo tala hi leyi landzelaka . 
Hi marito man'wana , phurogireme yi na swikongomelo swo tala swa nhluvukiso . 
Ku humelela ka Kungu swi le mavokweni ya tindhawu hinkwato leti nga ku pfunaneni eku tirheni . 
Xikongomelo xa Nhlengeletano leyi , handle ka loko vundzeni byi lava swin'wana : 
Hi kona marito ma vona ma tekeriwa enhlokweni naswona a ma nga honisiwi . 
Ndzawulo ya Mina yi tekerile enhlokweni leswaku yi fanele yi endla swin'wana hi leswi . 
Swi fanele swi tlhela swi fambelana na nawu wo gangisa . 
Xedulu yo antswisa Milawu yin'wana yi mpfapfarhutiwile . 
Komba vhengele leri nga ta tekiwa ri ri bindzu ra nhlengelo . 
Tsalwa ri tlherile ri vula leswi nawu wu nga ta tirhisisiwa xiswona . 
Xana ku nga vuriwa yini hi matshalatshala ya lava nga humelela eka mphikizano hi malembe ya 1976 na 1988 ? 
Xikombelo xi ta tlhela xi heleketiwa na vutiyisisi ku suka eka ndhawu yo tumbuluxa leyi a nga ta : 
Tekelani enhlokweni leswaku NAC swi nga endleka yi nga nyiki mali ya mpimanyeto ya phurojeke . 
Ndlandlamuka ka ikhonomi ya Afrika Dzonga wa karhi wa antswisiwa hi matshalatshala lama . 
Ku landzelela magoza hinkwawo eka tsalwa leri swi ta tekanyana nkarhi . 
Hi wihi gingiriko wukulu wa ikhonomi eEast London ? 
Nkul . Rwasa u vurile xikongomelo xa yena xo tlhelela endzhaku nkarhinyana lowu taka . 
Nawu wa vumbirhi lowuntshwa eka vaxavi wu namarhelana na leswi : 
Holobyenkulu wa Nhlayiso na Vusirheleri u cincerile ela Holobyenkulu wa Maphorisa . 
Ku kanetana loku khumbanaka na vona ku fanele ku tirhiwa hi ndlela ya kahle yo lamulelana na xihatla . 
Nawu lowu wu ta hlayisisiwa swinene eka lembe ximali leri taka . 
Ku suka loko ku antswisiwa maendlelo hi Mhawuri , milandzu leyi landzelaka yi tsariwile ehansi : 
Yi hetelele hi mimfungho ya ntikelo wa ku vuyerisa loku hi ku vonaka namuntlha . 
Hi fanele hi tirha swinene eku humeleriseni ka matimba na vuswikoti . 
Hikokwalaho ka yini u ehleketa leswaku u titwile hi ndlela yoleyo ? 
Vatirhisano va tibohile ku vulavula hi mitlhontlho leyi yaka emahlweni hi moya wa kahle no aka . 
Hi wihi loyi ndzi faneleke ndzi n'wi vona nandzu . 
Languta hi ndlela leyi swivumbeko leswi nga pendiwa swi nga longoloxiwa hakona . 
Vahaxi va vurile leswaku mhaka leyi ringanyetiweke a yi kahle . 
Namuntlha hi tshovela mihandzu yo va hi ri ku fambiseni . 
TRP yi vilerisiwa hi ntshamiseko na mafambiselo eka vumaki . 
Xikongomelonkulu xa ndhawu leyi xi katsa leswi : 
Loko swi laveka , ku lulamisa ka kahle ku fanele ku endliwa . 
Ka ha ri na mbuyelo wun'wana lowu u tsakelaka ku wu humesa ? 
Ntirhisano wo tshunxeka hikokwalaho ka Nhlangano wa Bindzu ra Misava wu hlanganisile matimba ku hluvukisa vumaki . 
Hi ku komisa phepha ro kanela hi rona ri kunguhata : 
Ndzi ehleketa leswaku ndzi vulavulela hinkwavo loko ndzi ku khonfarense yi fikelerile swikongomelo leswi . 
Ina.(a) na ( b ) a ku na swilaveko . 
Nomathemba Kontyo a ngo vulavula ntsena hi swona . 
Pfumelela ntsena ntlhanu wa timinete ku va swi humelela . 
Xana ku nga va ku ri na ku vuyeriwa ka rihanyu ra vanhu ? 
Nawu wu sunguriwile ku tirhisiwa hi ti 1 Sunguti . 
Mo namuntlha hi tlhela hi tiyisisa ku tinyiketa ka hina eka switshembiso leswi endliweke eCairo . 
Ku sukela nkarhi wolowuya muako wu ya wu ri karhi wu nga ha nyawuli . 
Tin'hweti timbirhi leti nga hundza a ku ri nkarhi lowu a hi ri ku tirheni swinene . 
Hi tshemba leswaku hi nga nyika xiviko eka vurhangeri bya xifundzantsongo kwala xikarhi ka vhiki . 
Rendzo ro endla vutomi byo antswa ni ku humelela loku yaka eamhlweni ka Afrika-Dzonga . 
Hlamusela leswi tshoveriweke mayelana na nkoka wa swona lowukulu . 
Timhaka leti mpfapfarhutiweke ti fanele ti katsiwa . 
Ntila wo sungula wu endleriwe wena . 
Nhluvukiso wa mirhi ya vana na swa nhlanganiso wa xibedhlele . 
Loko leswi swo endliwa hi ndlela leyi tsakisaka , vanhu va ta pfumelelana na matsalani . 
Hinkwerhu ha pfumela leswaku vanhu va hina a va fanelanga ku langutana na vusiwana na ku pfumala mitirho . 
Leswi swi hunguta vuswikoti bya ku nghena kuntshwa emakete . 
Yin'wana ya mitirho leyi endliweke ku ta fika sweswi yi katsa leswi landzelaka : 
Ndzawulo i xirho xa Nhlangano wa Vafundhisi va Makhotso ya Misava . 
Rimbewu hi xona nchumu wun'wana lowu va pfumelelaka leswaku va nghena . 
Mafambiselo yo tika ya mahluvukiselo ya swa thekinoloji . 
Laha hi laha Xitirho xo Lavisisa Tidyondzo xi nga ta ku pfuna swinene ! 
Swi endleriwe ngopfu vanhu lavantsongo . 
Ku ringana hafu ya lava hlamuleke swivutiso va tiva hi ta matumbuluxiwele ya Dorobankulu lerintshwa ra Buffalo . 
Hi ku xopela , vanhu vo tala va vuswikoti bya ikhonomi va aleriwile mfikelelo eka ikhonomi . 
Vuxaka bya mafundza byi yimisile matshalatshala tanihi hi masungulo yo lwisana . 
Hi Nhlangula , Holobyenkulu wa Timali u tivisile ku pfuxetiwa ka swikongomiso swa 2004 na 2005 . 
Swifambo swa rihlaza ku ta va wona nkongomelo wa nhlengeletano ya Musumbunuko . 
Kongomisa eka Photifoliyo ya Komiti ya Mabindzu na Vumaki ku va swi tekeriwa enhlokweni . 
Hi nga vekisa swinene . 
Hi ntiyiso Minongonoko ya Ndlandlamuxo ya Vatirhi hi yona ndlela leyi nga tirhisiwaka . 
Manana u yile emahlweni a kombisa leswaku ndzawulo yi ta tshama yi ri karhi yi kambela ku famba ka ntirho mayelana na mhaka leyi . 
Leswi nga ta tisiwa swi nga helelanga a swi nga tekeriwi enhlokweni . 
Misava hinkwayo eka leswa ntolovelo swi wela ehansi ka Dorobankulu . 
Xivumbeko lexintshwa i masungulo ma kahle ku aka eka wona . 
Leri i hungu , leri Mfumo wa Xifundzabkulu wu nga ri veka embilwini . 
I mhaka leyi va nga ku lweni na yona . 
Xo sungula , Ndzi pfumerile ku seketela ku tikarhata ka vumaki ku tlakusa xiyimo xa swihlahla . 
Tanihi Holobyenkulu loyi a nga na xiave ndzi kunguhatile ku cinca swin'wana eka Bodo ya Transnet . 
Vulawuri bya muganga byi na vutihlamuleri byo lawula mphakelo wa mati emindyangwini ya ndhawu leyi . 
Gautrain i xihatlisisi xa nhluvukiso wa ikhonomi eAfrika-Dzonga . 
Leswi swi fanele swi pfuna ku endla mitirho na ku hunguta vusiwana . 
Swiyimo etindhawini to holela a swi tsakisi . 
A hi ri ku hlanganeni na ndlandlamuka wa ikhonomi hi 4.2 wa tiphesente eka malembe ma mune lama nga hundza . 
Swi tlhela swi va na nkoka eka tshunxeko wa hina . 
Leswi swi ta tlhela swi ya hi ku i dyondzo yo karhi . 
Hi le ndlelani ya kahle na ku tikarhata ka hina ku tiyisisa leswaku Njhekanjhekisano wa swa mahanyelo eKapa-Vupeladyambu swa humelela . 
Swibumabumelo swi fanele swi tisiwa swi tsariwile eka : 
Hi na matimba na tindlela to ku endla leswaku mfumo wa muganga wu tirha ku antswa . 
Samiti yi ta , eka swin'wana , kanerisanani hi mitlhontlho leyi langutaneke na leswi nga ku endliweni . 
Xivutiso lexi ndzi lavaka ku xi vutisa hi lexi . 
Afrika Dzonga ri vile na ntokoto wa xiyimo xa le henhla xo tirhisa mphamelo wa sola eMisaveni hinkwayo . 
Ku nyikiwa mali kwala ndzeni swi ta endliwa hi ndlela ya nhlengelo kumbe ya le tlhelo . 
Hlanganisa swivulwa leswimbirhi . 
Pima mpimo wa mati lama humeke . 
Ku hlamusela mhaka ya mfanelo ya ndzetelo hi vugevenga byo kunguhatiwa ; 
Kungu ro sungula matshalatshala lamantshwa wu hetisiwile . 
Ku sunguriwa milawu leyi faneleke ya tiko . 
A nga ta vula leswaku miri yi ta vuyisiwa rini emakaya . 
Va ta tlhela va ndzeteriwa ku va na vuswikoti . 
Mali ya mpfuneto ya mfumo yi pfala ntsena xiphemu xa timali leti nga ta tirhiseriwa phurojeke . 
Leswi swi lava hina leswaku hi swi yisa emahlweni hi ndlela ya vurhon'wana . 
Ntirho wo sirhelela lavantshwa swi tiyisisa vumundzuku bya bya tiko ra hina hinkwerhu . 
Hinkwerhu hi tiva gingiriko wa ntirho wa miri na miehleketo . 
Xikombelo xi fanele xi endliwa tanihi xilaveko xa matimba yo nyika vulawuri . 
Vonisisa leswaku khamphani yi seketela hinkwavo , munhu ntsena na muxavi . 
Swi ti komba va nga tsakeli ku tlhela va hlanganisiwa . 
Vadyondzi a va fanelanga ku xupuriwa ku va va nga langutanga eka yona . 
Phurojeke yi lava leswaku swirho swa muganga swi nghenelela xikan'we na swirho swa OASIS . 
Naswona ha ha ri eka siku ro sungula ro tshama ka Richies . 
Hikokwalaho ka yini mhaka ya nhluvukiso wa ikhonomi na xitshunxo xa xiphiqo swi nga rhangisiwanga emahlweni ? 
Chata ya Tshunxeko hi yona masungulo ma palamente ya vanhu . 
Bodo yi nga endla milawu mayelana na makhomelo ya tinhlengeletano . 
Swifundzankulu swi fanele ku yisa tiphurojeke leti mali leyi yi nga ta tirhiseriwa tona . 
Hambiswiritano , leswi hi nga ku swi voneni namuntlha , swi entisa mafambiselo mo ka ma nga ri kahle , switirhisiwa na mikarhi . 
Swiboho swin'wana swa xiviko swi katsa : 
Afriaka-Dzonga yi hluvukisile yin'we ya tindhawu ta swihalahla leswikulu emisaveni hinkwayo . 
Swi le rivaleni leswaku ANC yi na xivono xo karhi xa tiko leri lavaka ku endliwa . 
Ndzi na ntshembo wa leswaku masagwadi mo tala ma ta landzela . 
Hi xona xo sungula xa Phurogireme ya Gingiriko wa SAPS ku hunguta vugevenga . 
Lexi tikaka hileswaku u fanele u xi kuma kahle , eka swiyenge hinkwaswo hi nkarhi wun'we . 
Nkarhi wun'wana na wun'wana u fanele u pfuleriwa . 
Kunenene hi vonile vuswikoti bya wena . 
Hikokwalaho hi vitanile vatirhisani vo ringanana leswaku hi ta antswisa ntirhisano . 
Kambe i yini ku Avelana Nhluvukiso na ku Hluvukisa ? 
Leswi swi ta pfuna eku hluvukiseni na le ku lweni na vusweti . 
Endzhaku ka ntlhanu wa malembe , mfumo wu antswisile ku nyika mali eka S&T ni ku pfuxeta . 
Rixaka ra matimba a ri weli endleleni ya ntirho wa ndzawulo ya mina . 
Leswi kumiweke na swibumabumelo swi ta yisiwa eka July Lekgotla . 
Nongonoko wu na nkoka eka vulavisisi bya ku landzeleriwa ka nawu lowu vayimeri va wu fambisaka . 
Ndlela ya kahle swinene no khomeka yo tirhisa switirhisiwa ; 
Vuyimeri byi nyikiwile mali hi ku hundziseriwa kunene eku sunguleni ka lembe ximali . 
Vuxaka byi hlamuseriwile . 
Ku humesiwile yin'wana ya mitiyiso , kambe ku nga ri hinkwayo ka yona . 
Leyi i Kondiraka ya Vanhu . 
Hi tihi tindlela ta kahle to teka xiboho ? 
Vuhlonga byi tiviwile etikweninkulu ra Afrika ku suka eku sunguleni . 
Ndzi lava ku bumabumela ku tinyiketela ka swirho hinkwaswo leswi khumbekaka etindhawini hinkwato eka ntirho lowu . 
Xana hi nga pfumelela leswi swi humelela hi ndlela ya kahle ? 
Mhaka ya vumunhu yi humeseriwile erivaleni . 
Va lava mbuyelo naswona va wu lava hi xihatla . 
Sweswi hi sungurile ntirho wa matimba wo tirhana na vuxisi na vukungundzwana . 
Leswi hi swona swi endlaka leswaku xivono xa tsalwa ra mina ra 2014 xi kongomisa ku tirhisana na van'wamabindzu vo tiyimela . 
Ndzi pfumelelana na ku hleriwa mayelana na ku kanetana . 
Ndzi sungurile ku tirha eka ndhawu ya ndzindzakhombo . 
Kunenene , ku na swiphiqo swo tala . 
Namuntlha hi na xo tlangela tanihiloko hi tisa ntshamiseko eka xiyenge xa dyondzo . 
Nhlamulo ya hlanganelo i ya nkoka ku hlamula lexi . 
Xirhi xin'wana na xin'wana xa vaaki xi nga kaneta hi ku tsala eka ku hlawuriwa ka munhu un'wana . 
Ku hlayisa leswi tsariweke a swi nga koteki mikarhi hinkwayo hikokwalaho ka ku pfumaleka ka tikhomphyuta . 
Murimi A u ta fanela ku va na vutihlamuleri byo phamela loko a vuya hi Nyenyenyana . 
Vuxokoxoko lebyi lavekaka eka nandzu wun'wana na wun'wana hi lebyi landzelaka : 
Swi hlohlotela miganga na ku nghenelela ka swirho hinkwaswo leswi khumbekaka eka swiyenge hinkwaswo swa sisiteme ya rihanyu . 
Humesela erivaleni swiphemu swa xiviko xa ndzavisiso . 
Tisamiti ta G8 na G20 ti endlile mhaka ya kahle eka xinghana xa misava . 
Ku fambisiwa ka vatirhi va le timayini hi xikongomelo xo bindzimuxa swa pfumeleriwa . 
Eka xikongomelo lexi xa njhekanjhekisano wo kongoma . 
Xiyimo lexi nga kona eSomalia xi tekiwile tani hi xivilelo . 
Kambe hi yihi miehleketo ya matshalatshala lama ? 
Hi swihi leswi u lavaka ku swi vona swi ri karhi swi humelela eka ntlakuko wa mitswalo ? 
Swa hina , a ku ri xitatimente xo khorwisisa kambe ku nga ri chati yo vhota ya lembe leri nga hela . 
Vavanuna na vavasati , xivono lexi nga riki na Kungu wa Gingiriko wo tiya xi file . 
Mpimanyeto wu ta yisiwa eka Huvo leswaku yi pfumeleriwa hi Mudyaxihi . 
Mahungu lama lavekaka lama fambelanaka na EIA hi lama landzelaka : 
Tekani xikombiso xa nyimpi yo lwisana na milawu leya ha fanelaka ku pasisiwa . 
Kambe eAfrika Dzonga hi na mitlhontlho ya hina . 
Namuntlha leswi swi endliwile , hi tindlela to hambana , etikweni hinkwaro . 
Swiviko swo tala , swivutiso swo tala . 
Mahungu mayelana na mhaka leyi ma longoloxiwile eka tafula leri nga laha hansi . 
Hi mi navelela mikateko eka tiphurojeke na migingiriko ya n'wina hinkwayo . 
Ntirho a wu fanelanga wu tshikiwa handle ka ku pfumeleriwa hi khoto . 
Eka nkambisiso wa hina , xiphemu xa nawu xi tirhisiwile kahle , xi ta pfuxelela miganga ya hina . 
Kambe FDI a yi se tshama yi olova ku va kona . 
Hikokwalaho ku hlamusela loku , ku fanele ku vonaka tanihi xitirho xo hlohlotela . 
Leswi landzelaka swi fanele ku katsiwa exikarhi , ka swin'wana : 
Leswi swi vula ntirho wo leha . 
Ku tekela enhlokweni ku dyondza nkarhi wo leha tanihiloko hi langutana na mitlhontlho leyi nga sala . 
Munhu a nga yimisa voko leswaku a ta nyikiwa tsalwa . 
Nhlayo ya vanhu va misava , hi ndlela yin'wana , hi ku hlamusela swikongomelo swo hlayela vanhu hinkwavo . 
Xivutiso hi lexi ; hi kunguhata yini ku tirha hi nkarhi lowu wa matimu . 
Ndzawulo yi na mpimo wa le henhla eku gangiseni ka vatirhi no fambisa mandzetelelo . 
Leyi i mitlhontlho leyikulu leyi hi nga langutana na yona hi nkarhi lowu wa malembe ya 21 ya vudzana . 
Hi byeriwile leswaku mhaka ya misava hinkwayo a yi nga cinciwi . 
Hi tsakile ku va na wena u tile eka nhlengeletano leyi ya nkoka . 
Xiyenge xa vuphorisa xi na nkoka eka endlelo ra SAPS hi ku landza swikongomelo leswi nga fikeleriwaka . 
Kambe ndzi ta vuya eka sweswo . 
Naswona hi fanele hi va na mafambiselo ya kahle ku endla leswaku ku va na ku cinca . 
Nxavo wa mahungu lama wu nga va mhaka leyi nga kumiwaka hi vatirhii van'wana . 
Misava yi le ku laveni swinene ku humelela eku heteleleni eka mikanerisano ya bindzui eka Doha . 
Ku na ntwanano mayelana na ku tika ka swa sayense ya HIV na AIDS . 
Va kwihi vavasati naswona hi ya endlisa ku yini ? 
Tsalwa na mbuyelo wa xiviko xa makambelelo . 
I mani murhangeri loyi a landzelaka wa Eskom ? 
Hi fanele hi tirhisa switirho leswi nga kona ematikweni ya hina ku tiyisisa nsirhelelo wa swakudya . 
A va lava ku mangala nandzu wa vugevenga . 
Nandzu lowu wu le khoto sweswi . 
Man . Styn u komberile Holobyenkulu wa Vukorhokeri bya Vanhu na Vufambisi : 
U ehleketa leswaku nhlokomhaka ya xitlhokovetselo yi fanerile ? 
Khombo leri fambelanaka na ku pfumaleka ka mfikelelo wo koteka wa vukorhokeri bya Bende yo angarhela yi katsa : 
I mani munhu loyi ku vuriwaka yena eka ntila wa vumbirhi lowu tshahiweke ? 
Vativi va ku suka eka vahlawuriwa lavambirhi va fikelerile xiboho lexi nga hela hi ku yimbeleriwa ka : 
Hi na tihofisi ta 42 leti tirhanaka na mhaka leyi , hikokwalaho leswi swi ta va swi ringanile . 
Kungu ri tlhela ri boxa loyi a nga ta fambisa vulavisisi . 
Tinhlayo leti ti komba ntsengo wa kahle wo cincacinca ka ikhonomi . 
Xin'we xa leswi i vusweti lebyi toloveriweke lebyi khumbaka mamiliyoni ya vanhu va hina . 
Hi ku pfuniwa hi vatirhisani va swa vutomi , hi tshemba leswaku hi ta tumbuluxa tindhawu ta 35 to tirhela eka tona hi 2015 . 
Nawumbisi wu le ku antswisiwa leswaku wu tirhisiwa eka Nawu . 
A ku na nhlohlotelo wa timfanelo . 
Huvo yo Fambisa ya Vaholobyenkulu va Matiko mambe yi ta tekela enhlokweni swiviko ku suka eka leswi landzelaka : 
Ku nga kanganyisiwi ka vukona bya gezi swi na nkoka lowukulu eka vumaki lebyi . 
Loko modele leyi hi yi vonaka ya matiko hinkwawo yi nga cinci , yi ta hanya . 
Hambiswiritano , tindhawu tin'wana leti tifumaka ti ti tsariserile hi 2003 . 
Ndzi tshemba leswaku rixaka lerintshwa ri ta hlayisa langavi ra tshunxeko leswaku ri hanya . 
Hinkwawo maendlelo lama ma ri mambirhi ma fanele ma ringana .  . 
Hi swihi swipimelo swo cinca eka tikonkulu ra hina ? 
Longoloxa mitirho hinkwayo leyi faneleke yi endliwa hi ku mpfapfarhuta nxaxamelo wa mitirho . 
Leti i timhaka leti faneleke ku tekeriwa enhlokweni eka mpimanyeto leyi taka . 
Leswi landzelaka i yin'wana ya miehleketo mayelana na : 
Leswi hi ku nkomiso i xikongomelo xa hina . 
Kambisisa xivangelo xa ku tlakuka ka leswi . 
Vundzeni bya leswi , ku ta va ku ri ku antswa ka vukorhokeri bya swikombeto . 
Bokisi ri fanele ri va na swipfalo leswaku swi ta pfariwa . 
Mhakankulu yo avelana ya Sisiteme i Ndzawulo ya Timhaka ta le Makaya . 
Angola i xitlangi xa nkoka eka Xifundza xa le Dzongeni wa Afrika . 
Swi endlise ku yini ? 
Hambiswiritano , a swi le ka nxavo wa ARVs ntsena . 
Kambe , ndza kombela , a swi tlheli swi va kahle . 
Leri i lembe ro antswisa vukorhokeri ri tlhela ri va lembe ro gingirika . 
Vanhu va mune va dlayiwile hi rhavi ra le xineneni ra mfumo . 
Ku fikelela ntirho lowu , Khomixini yi hlanganisiwa na : 
Hi ku angarhela , tikhoto ta hina ti endla ntirho wa kahle . 
Holobyenkulu swi vula Holobyenkulu loyi a nga na vutihlamuleri bya swa sayense na thekinoloji ; 
Macincelo ya switirhisiwa swa timali ma ta tlhela ma endliwa : 
Ku lulamisa switirhisiwa swa timali swi ta humelela eka . 
Endla leswaku un'wana na un'wana a va na vutihlamuleri . 
Se u yile eka komiti ya swo languta mitirho ya vanhu mavhiki lama hundzeke . 
Hi wahi macincelo ya kahle eka 2009-10 ? 
Ntwanano wa leswaku ESTA a wu ringanelanga naswona wu lava ku hleriwa ; 
Timhaka ta nkoka timbirhi , xikombiso . 
Mhaka sweswi yi fambelana ni maendlelo na mafambiselo ya swa nawu . 
Yana emahlweni u vutisa swivutiso mayenana na timhaka leti nga hundza . 
Eka nkarhi wa le xikarhi , Sentech yi ta ya emahlweni yi langutisa eka swikongomelo swa maendlelo : 
Ku languteriwile leswaku makungu ma fanele ma va ma hetisiswile hi Ndzati 2005 . 
Ntirho wo dyondza wu tirhisiwa ku pimanyeta hi tlhelo ra switirhisiwa leswi nga kona . 
Intiyiso , eka tiko leri avaneke , ku fikelela ntwanano a hi ntirho wo olova . 
Sweswi hi ta vona xikombelo xa xikolo lexi tekiweke ntsena tanihi masungulo ma pfhumba leri . 
Xilaveko xo lwisana na vugevenga na vukungundzwana xa laveka swinene etikweni ra hina . 
Ndzi tsakela ku vona vana va vona na vatukulu va vona . 
Xifundzankulu a xi ri na swihlawulekisi hi ku pfumala ndzingano exikarhi ka swifumi na swisiwana . 
Hikokwalaho hi kunguhatile ku lulamisa xiphiqo lexi nga kona . 
Eka lembe ximali leri hi ta languta swinene eka nhluvukiso wa Ikhonomi yo Vuyelerisa swilo . 
Handle ka swona ku humesela erivaleni xivono swi seketeriwile . 
Mimbuyelo ya Dyondzo leyi landzelaka leyi nga ta vuriwa eka ntirho lowu : 
Ku na vanhu vanharhu lava va nga nghenela eka ikhonomi leyi pfulekeke . 
Leswi nga ta tlherisiwa swi fanele swi sayiniwa . 
Vatirhi lava toloveleke ku tinghenisa eka swa vugevenga ? 
Ha hanana eka van'wana . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku hambanyisa exikarhi ka swibalo swa nkarhinyana na swa nkarhi wo leha . 
Tiyisisa leswaku dyondzo eka vavasati na vanhwanyana a ku fanelanga ku nga fikeleriwi ntwanano ; 
Lawa hi wona maendlelo lama lavekaka ma nawu . 
Xivono xa mfumo xo angarhela eka ntirho wa mpfuxeto wa swicelwa eka ikhonomi ya swicelwa i : 
Ku akiwa ka miako ya swa vurimi . 
Mahungu man'wana ma nga kumiwa eka webusayiti . 
Naswona a swi pimeriwanga laha Afrika . 
I mavonelo ma hina leswaku eka nkarhi lowo tika hi papalata swo tsakela ka hina . 
Endzhaku ka masiku mambirhi , u ta va na nkarhi wo vula mhaka ya wena . 
Mahungu hinkwawo lama nga kona ku suka enhlengeletan'wini ma nga kumeka laha . 
Leswi tsariweke ehansi swi ta tirhisiwa ku languta madyondzelo na kungu ku ya emahlweni . 
Hi langutela mbuyelo lowunene eka mikanerisano ya hina . 
Ina , mitirho ya mfumo yi fanele yi xiyisisiwa. 
Ina , hi tindlela hinkwato ntirho i wa nkoka swinene . 
Vukambatinkota byo tiyimela bya kahle eka sisiteme ya Komiti ya Wadi . 
I madorobankulu lama a ma rhurherile . 
Loko vanhu va ri eku rileni va fanele va pfuniwa . 
Ndzi kombela leswi twisisekaka . 
Hambiswiritano , ka ha ri na xivangelo xin'wana xo sungula ntlawa wa masocha ma Afrika-Dzonga . 
Yuniti leyi tirhisiweke eka ntsengo wa mugayo . 
Leri hi rona hungunkulu ra pfhumba ra hina . 
Swilo swa antswa swinene sweswi . 
Ku kuma ku yimeriwa eka Nhlangano wa Misava na Mfumo wa Rixaka . 
Xiyenge xa vunharhuxa ndzavisiso lowu , ku langutiwa eka vumbhisa bya lavakuu , sweswi swi le ku endliweni . 
Matiko lama ma nga ku hluvukeni ma langutanile na xiyimo xo vana swikweleti swo chavisa : 
U tivisile maphorisa . 
Tanihi vaakatiko va Afrika Dzonga munhu un'wana na un'wana u na mfanelo yo hanya . 
Tsarisa switshoveriwa leswi trhisiweke eka vurimi . 
Timhakankulu tinharhu ntsena , xikombiso . 
Hermanus i tiko rin'wana ra nkoka leri ku fikeriwaka eka rona emisaveni hinkwayo ku hlalela nkavangaheti . 
Mpfhumba ri ta endliwa hi ku tirhisana na Ndzawulo ya Vuhangalasi bya mahungu bya Afrika-Dzonga . 
Xiphemu lexi xi ta va mhaka yo yisa emahlweni na ku xopaxopa na vulavisisi eka malembe lama taka . 
Swi fambisa ku yini leswaku xi va xivangelo xo ka swi nga ha phakeriwi ? 
Nkarhi wun'we wo ringana tin'hweti ta tsevu ku tava hi siku ro hetelela ra Nyenyankulu na Mhawuri . 
Leswi swi tlhelele endzhaku hi malembe manharhu . 
Un'wana na un'wana u tiva vito ra mina . 
Ha swi tiva leswaku ku na matiko lama sayineke Phasipoto ya Xielekitroniki na matiko man'wana . 
Pulani ya Endlelo ya Huvo yo Aka Mbango ya 2011-14 . 
Ku tirhisiwa ka tikhampani . 
Hi ti 6 ta N'wendzamhala hi 1996 Afrika Dzonga ri bohile ntwanano wa rimba ra swa sayense na thekinoloji na Nhlangano wa Yuropa . 
Matimba ya lwandle ya ni nkoka namuntlha ku tlula eka nkarhi lowu nga hundza : 
Vavanuna na vavasati , ku akeriwa tindlu hi xona xilaveko xo sungula . 
Ka ha ri na swo tala leswi Afrika ri faneleke ku swi dyondza eka matiko lama nga ku hluvukeni . 
Vuxokoxoko byin'wana mayelana na leswi nga laha henhla naswona swi ta nghenisiwa eka tiwebusayiti : 
Mhakankulu leyi ku nga langutiwa eka yona eku hluvukiseni ka miganga . 
Ku laveka ku pfunana ku kuma vumbhoni . 
Hi marito man'wana , hi lava varhangeri vo tlhariha va tlhela va tiyimisela eka mhaka leyi . 
Ku kota ku fikelela , u fanele ku endla xikombelo exikarhi ka tsevu wa tin'hweti ta ku lova ka loyi a nyikeleke . 
Xikombiso xa swivutiso lexi nga ta hlamuriwa xi le ka rungula : 
Tlhontlho wa ha ri wukulu . 
I ku tsandzeka ka hina hinkwerhu . 
Hi ku kombela leswaku u nga tshembi leswaku mfumo hi wona wu nga ta endla . 
Afrika Dzonga ri sayinile mafambiselo mo landzelela swiyimo na Kyoto . 
Naswona swi fambelana na ku tirhisana na van'wana . 
A hi se endla swinene leswi tikombaka leswaku hi tirhile hambileswi se hi nga sungula ku tirhisa miehleketo eka tindhawu ta mfumo . 
Naswona leswi i swa mina eka dyondzo leyikulu ndzi nga yi kuma . 
Leswi swi katsa timfanelo ta vona ku nga ri ku tshama va ri ku chaveni ka madzolonga na ku tshikeleriwa . 
Hi fanele hi khoma nxupulo lowu . 
A ku na miehleketo leyi ti kombaka yi lulamisiwile eka tsalwa leri . 
Xiyenge xo sungula lexi fanelelke ku akiwa xi sunguriwile . 
Timali leti nyikeriweke a ti fanelangi ti wela eka timali leti nga tumbetiwa . 
A hi tirheni swin'we ku hlanganisa rixaka , hi yisa emahlweni tshunxeko no wu sirhelela . 
Tiboheni eka ku lwisana na ku xanisiwa ka vavasati eka timhaka ta swa masangu . 
Leswi , i ku vutisa maendlelo hi ku tivisa xikan'we na ku tivisiwa hi swirho leswi khumbekaka . 
Tanihilaha mi tivaka hakona mitlangu na ndhavuko hi yona ndlela ya matirhelo eku hundzuluxeni ka rixaka . 
Hikuva ku na swilo swintsongo evuton'wini leswi nga swa mahala . 
Vandla ra Rixaka leri komberiweke ri ta vika eka mimpimo hinkwayo leyi tekiweke ku hlamula xikombelo lexi . 
Xikongomelo xa hina hi mimpimo ya nkarhinyana a ku ri ku pfula patu hi xihatla . 
Hi na mfikelelo wa ntlawa wa vuvekisi bya misava . 
Ku susumeta maendlelo ya vuxaka swi ta va khiya ro tisa ku ringeta loku . 
Minjhekanjhekisano ya Huvo ya Nordic ya Vaholobyenkulu yi hlamuseriwile . 
Dyondzo i nyangwa ya ku humelela eka vumundzuku bya hina . 
Mbuyelo wa leswi i ku va hi tshembela ngopfu eka milawu ya vutilawuri hi ntirho wo karhi . 
Vaaki , van'wamabindzu na swiyenge swa vaaki va muganga va yimeriwile eka foramu . 
Khampani yi nyikiwile vutifumi na vuolovi bya mafambiselo ya le henhla . 
Eka xikongomelo lexi ku na swimbirhi swo hlawula eka swona . 
Hi na milawu na swinawana leswi mikarhi yo tala swi lwisanaka . 
Leswi swi anakanyiwile swinene eka ku wa ka munhu ka xitereko xa masiku hi lembe . 
Nawumbisi wu hluvukisiwile hi ku landza vundzeni bya mafambiselo ya matimba ya le ndzhandzheni na rixaka . 
Leswi swi ta nghenisiwa hi ku ya hi vundzeni bya tindzawulo ta rihanyu . 
Vanhu va Xikwembu va fanele va rhangela eka ndlela leyi . 
Pfumelelani munhu un'we a nyika xiviko . 
Vanhu vo tala va bvumbile hi ta nyimpi ya xin'wana manana . 
Tirha hi ku ya hi Xeduli ya Nawu wa Masungulo ya Milawu ya Mitirho . 
Ku tsundzuka na ku tlangela leswi endliweke hi vantshwa eka ku cinca tiko . 
Hikuva hi le ku hluvukiseni ka xidemokrasi vanhu va endla swilo swikulu . 
Eka nkarhi lowu a swi si fanela ku vula swo tala . 
Holobyenkulu u ta nyika xiviko eka JSCI leswaku xi tekeriwa enhlokweni . 
Endlelo leri ri ta langutisisiwa na ku kamberiwa . 
Bodo ya Nhluvukiso ya Vumaki yi fanele ku hlamula eka mitlhontlho leyi . 
Maphorisa ya vikile leswaku xiyimo xi hatlisile xi vuyelerisiwa eka vulawuri bya kahle . 
Vuvekisi eka miako na vathori va vatirhi eka ndhawu i swa nkoka . 
Swa swikongomelo swa ntirho . 
U na phurogireme yo leha loko wena na hina hi nga si tiva leswaku hi nga endla vululami . 
Ku na kungu ro yisa emahlweni exikarhi ka hina vambirhi . 
Nhlangano wa IFP na ANC yi ta yi huma ekule . 
Bodo yi fanele ku tumbuluxa vumbiwa naswona loko swi koteka foramu yo tsundzuxa yi fanele yi endla milawu . 
Hi ri swin'we hi nga yimisa mafu emapatwini ya hina . 
U vurile leswaku ku vuyisela mimbulavurisano hi wona masungulo . 
Ku fanele ku va ni vaxavisi vo tala lava xavisaka xixavisiwa xo karhi 
I varhangeri va muxaka muni lava hi nga na vona emiehleketweni ? 
Ku cinca loku ka tika kuku lawula naswona ku yimela nxungeto wa nkoka wa masungulo ya xibalo . 
Leswi i ku simeka ka ku tiboha ka ntlhanu wa malembe ku seketela swikolo hi : 
Ku ndlandlamuxa na ku nhlanganisa mitwanano ya vuxaka bya ikhonomi . 
Vutshila na Nkhaviso . 
Hambiswiritano , Khomixini ya Timfanelo ta Vanhu yi fanele yi hetelela hi ku tirha ntirho lowu . 
Nxopaxopo wa vuxaka exikarhi ka vukhongeri na swa milawu ya ikhonomi ya : 
Sweswo hi leswi vaaki va Zimbabwe hi voxe va vulaka swona . 
Lavisisa maendlelo eka dyondzo . 
Leswi swi ta ya ekule eka ku hi pfuna ku antswisa ndlela ya mafambiselo ya swa timali . 
Hosi , eka swin'wana swa leswi i ku laveka ka muako . 
Leswi i mbuyelo wa mpfumaleko wa switirhisiwa leswi averiweke eka ku lunghisa na nhlayiso . 
Hofisi ya Xitshunxo ya Vavileri va Vahakeri va xibalo yi ta languta eka swin'wana swa leswi landzelaka : 
Hi fanele hi tsaka ku va na hina hi va nyika tikherotso . 
Switiviso swin'wana eka ndlela yo yisa emahlweni phurojeke swi ta nyikiwa hi xihatla . 
Hi na swikongomelonkulu swa tsevu eka mhaka leyi : 
Sweswi i nkarhi wa kahle wo tiveka eka xiyimo na ku lulamisela ku rhendzeleka . 
Senthara yi fambisiwa hi Kholeji ya Kapa . 
A hi nghenelelanga eka endlelo ro cinca hikokwalaho ko lava ku cinca . 
Khabinete yi amukerile leswi tisiweke swa Nawumbisi ku ya ePalamente . 
Hi va byerile ku papalata eka mahanyelo lawaya . 
Xana ndzi lava swikili swa njhani ku swi tirhisa eka ntirho ? 
Hi fanele ku tshembeka eka ku humelela na ku tsandzeka ka hina . 
Komiti yo hlanganisa yi vekiwile ku langutisisa ku hleriwa ka CJS . 
Hikokwalaho ndzi kunguhatile ku tisa van'wamabindzu lavakulu ku suka eAngola . 
A vavisekile swinene . 
Hi le ku akeni ka miganga leswaku vanhu va ta cinca mahanyelo . 
Xiphemu xintsongo xa vuhlanganisi bya swa timali a xi katsiwile eka rimba ra mafambiselo . 
Xo sungula , swi nga endleka hi ku tirhisa maendlelo ya kahle ku va na mpimo xiave xa ku pfumaleka ka mitirho hi 2014 . 
Hi ku kongomisa eka nandzu lowu , nawu wa leswaku loko munhu a nga tirhanga a nge holeriwa wu ta simekiwa . 
Ku hambana exikarhi ka mimpimo leyimbirhi yi tlula mhaka ya nhlamuselo ya wona . 
Van'wana va kumeka eAfrika Dzonga , kambe vo tala va huma eYuropa . 
Vavulavuleri va Mfumo va fanele ku fikeleriwa hi vahangalasamahungu ku avelana vuxokoxoko . 
Nawumbisi lowu wa tika , kambe a wu vulavuleki hi tipolitiki . 
Afrika yi na nkoka swinene eka Turkey leyi langutanaka na swilo swo tala swa tipholisi ta matiko ya le handle . 
Khadi ra xikoro yi ta nyikiwa tanihi Khodi ya Endlelo ra Kahle . 
A ndzi Mutokoti eka nchumu:kahlekahle a ndzi na Ntokoto eka Nhluvukiso . 
Matikoxikaya ma langutiwile ku va ya tirhisa tiyuniti to fambafamba . 
Hi ku hela ka vutomi bya yena , xikongomelo xa milorho ya yena a xi vonaka . 
Magoza makulu ya fambiwile eka ku hunguta vukungundzwana , vuxisi na vugevenga byin'wana . 
Swikambelwana swi nga tirhisiwa ku ringanisa tiphurojeke . 
Kutani ke , a hi njhekanjhekisaneni ku ya emahlweni . 
Ku ni ku cinca ka ndhavuko loku nga ku humeleleni eAfrika Dzonga . 
Vatirhisano va tiveka . 
Leswi swi ta fambisana kun'we ni ku tiyisisa maendlelo ya Komiti yo Vilela ya swa Timali ta Nhlayiso wa hina . 
Siku i matimu eka hina . 
Xa nkoka hi fanele ku sungula ku tshembana nakambe . 
Un'wana u fanele ku va mutokoti eka ntirho wo karhi . 
Ndzi pfumeleli ku tlhela ndzi hlamusela swintsongo hi leswi : 
Endlelo ri ta fika emakumu loko Khabinete yi tava yi tekile xiboho xo antswa . 
U se a swi tekile , kambe a ku si nghenisiwa nchumu . 
Leti i timhaka leti hi nga njhekanjhekisanaka kahle eka khonfarense ya muxaka lowu . 
Xiyenge xa 16 xa Nawu wa Slums xi na ntlimbo na nawu wa rixaka hi swivangelo leswi landzelaka : 
Matiko ya twananile ku fikelela nhluvuko wa ndzingano na ntshamiseko . 
Leswi swi vile ni xiave eka ku aka hi vuntshwa eka sisiteme ya swa rihanyu ra hina . 
Leswi a hi swilo swa kahle ku va eka matimu ya vito ra wena . 
Swikili swi ta kamberiwa : 
Tatana u lovile mavhiki mambirhi lama nga hundza . 
Hi laha ku endla vukamberi bya matirhelo . 
Xidemokrasi eAfrika Dzonga . 
Ku tinyiketela ka mina ka tiveka . 
Hinkwerhu hi ta va valuveri kun'wana . 
Tanihi laha mi tivaka hakona milawu ya mahanyelo lamanene yi tsariwile eka gazette hi Nyenyenyani lembe leri . 
Tiko na xifundzankulu swa hina swi le ka ndzilekano wa swikulu leswi nga humelelaka . 
Tiyani na ku tiva leswaku ndzi Xikwembu . 
Ku tiyisisa vuxaka exikarhi ka mfumo na miganga . 
Na yona a hi yona ndlela yo vilela . 
Nkayakayo lowu a hi ku rhandza ka hina . 
Hetisa ku simekiwa ka qhingha ro hlengeleta mali leyi nghenaka . 
Ku hava tiphurojeke leti humelelaka ntsena hi xikongomelo xa Khapu ya Misava . 
Ndzingano eka ku nghenelela swi ni nkoka eka switsongwatsongwana hinkwaswo swinharhu . 
Hi ku ya hi vuxaka , nhluvukiso wa phurojeke hi ku kongoma hi wu engetelela nseketelo . 
Va tlherile va tsundzuxiwa leswaku va nga rhwali mali yo tala . 
Swisiwana swa misava swi languterile eka khonferense leyi ku tisa ku hambana eka vutomi bya vona . 
Leswaku va nga va va fikelerile kumbe va nga fikelelanga goza ro tshinya a ndzi swi tivi . 
Miehleketo leyi seketeriweke yi fanele yi nyikiwa . 
Intiyiso miehleketo ya hina yi le ku humeleleni . 
Tanihi mhaka yo angarhela , vatirhisano va ta fanela ku va na xibalo xintshwa . 
Swi vula leswaku hi kwalomu ka awara ya khumembirhi naswona a ndzi tlhelelanga endzhaku . 
A ku ri ni xivandla xintsongo xa xihoxo . 
Afrika Dzonga i ya vanhu hinkwavo lava hanyaka eka yona . 
Sweswi kuna mitwanano yo hambana . 
Mimpimo yo sungula leyi tivisiweke hi Nhlangula yi ta sungula ku tirha lembe leri : 
Leswi swi ta humelerisiwa eka tisenthara to lulamisa leti hlawuriweke eka lembe ximali leri . 
Hi le mahlweni swinene ka xedulu . 
Xana u nga swi hlula njhani swilo leswi ? 
Angarhelo wa nhlamuselo leyi landzelaka : 
Vabohiwa lava tshunxiweke nkarhi wu nga si fika va fanele ku landzelela swipimelo swo karhi . 
Nawumbisi wu antswisiwile endzhaku ka ku tekela enhlokweni swibumabumelo leswi kumiweke . 
Swi lawula leswaku vumundzuku bya hina byi ta va njhani . 
Inhlikanhi lowunene na ku mi amukela . 
Va tirhela ku tiyisisa vutihlamuleri byikulu lebyi va faneleke ku hanya hi byona . 
Khomixini ya swa Mitlangu yi ta kanela hi nkayivelo wa varhangeri lava leteriweke . 
Hanya hi ku landzelela swihlawulekisi swa nhlonipho . 
Leswi swi ta endla leswaku hi tiyisisa milawu ya mphakelo wa swa mabyalwa . 
Nhlangano lowu wu ta va na mpimanyeto wa R120 wa mamiliyoni . 
Naswona a hi nge kumi dorobankulu ro antswa ro rhurhela . 
Khomixini ya Timfanelo ta Vanhu va Afrika Dzonga yi vumbiwile hi Tikhomixinara na Matsalani . 
Hi vekile etlhelo R2 miliyoni ya swiphemu swo sungula eka xiphemu xa vumbirhi . 
Hi langutanile ni mitlhontlho yo tika eka nkarhi lowu taka . 
A ku na matimba eka ndzingano . 
Xana i vangani Vantima lava nga eka switulu swa vurhangeri eka swiyenge swa mfumo na purayivhete ? 
Kambe va tsandzekile ku dlaya moya wa yena . 
Nawu wu fanele ku sungula ku tirha ku sukela hi Khotavuxika lembe leri . 
Ku nyika switsundzuxo eka Tikomiti eka tindlela na tinhlamuselo to simeka swiboho . 
Hi ndlela yo karhi , va fanele va tumbuluxa mitirho na ntshamiseko wa mahanyelo ya vavasati na mindyangu ya vona . 
Vuxokoxoko bya lembe leri a byi hetisekanga . 
Leswi swi fanele swi hambana hi malembe ya khume . 
Ku fana na ( 1 ) na ( 3 ) laha henhla . 
Vanhu va ka hina vo tala eka xifundzankulu a va nga ri na mathikithi yo nghena eka ntlangu . 
Swivutiso swo fana na leswi swi boxiwile . 
Xana u fanele ku tshova milawu ku endlela leswaku nhluvuko wu hatlisa ke ? 
Eka tlhelo ra vuphakeri , nongonoko wo aka wu le ndleleni . 
Xiyenge xa swirho swo lawula swa bayiloji i ndhawu yo hlawuleka ya nkoka eka ndzavisiso . 
Mfumo wu ni tshembo ro humelerisa ku rhurhisa vanhu va 8 000 lava saleke hi ku hela ka vhiki leri . 
Tanihi Mufambisi hi fanele hi ya eka vona hi ya va vona na ku vulavula na vona . 
Swikombiso swa vayimeri : 
Swiyimo swa Vuxokoxoko bya Thekinoloji . 
Rhipoto yo hetelela yi hetisiwile hi Hukuri . 
Yin'wana yi nge dyondziwi handle ka yin'wana . 
Mitirho ya Direktara yi nga katsakanyiwa hi ndlela leyi : 
Ku aka miganga na mindyangu . 
Kambe hi na matimba yo karhi ku suka laha hi nga kumaka vatirhi kona . 
Hi fanele ku nghenelela eka mphakelo hi tlhelo ra xiringaniso . 
Ku humelela na ku tsandzeka ku humelela ka nhlengeletano ya hina swi lawuriwa hi mafambiselo ya nkarhi na xichavo . 
Ha swi tiva leswaku swi tele swi faneleke ku endliwa . 
Hi ku seketela leswi , swikongomelo swa xiyenge xa phurogireme i ku : 
Eka vumundzuku swi tihumelerisa tanihi xihlovo xa mphikixano wa swicelwa . 
Leswi nga humelela Egypt i nyimpi . 
Swa timali , thekinoloji na vatirhi swa laveka eka ku simekiwa ka phurogireme ; 
Xiyenge xa purayivhete hi ku tirhisana na leswi sunguriweke swo kongoma swa ku simekiwa ka nhluvukiso . 
Hikokwalaho leswi landzelaka swi humelerile eka ku simekiwa ka Nawu wo Lawula wa Swibalesa : 
Ku hoxa xandla eka vutleketli bya le moyeni eka mavabyi ya HIV / Aids . 
Tanihi matikoxikaya , madoroba na madorobankulu lama akiweke khale . 
Mabindzu a ya nga pfumeleriwi ku tlhela ya nghenela sisiteme ya swa timali ta xibalu eka malembe manharhu . 
Afrika Dzonga i muxaviselanonkulu wa Australia eka tikonkulu ra Afrika . 
EU i nhlangano wa misava wo hlawuleka lowu katsaka swirho swa matiko ya 27 . 
Ku durha ka nkambelatikonta ku fanele ku endliwa hi Vukorhokeri . 
Leri i tiko ra hina naswona a hi riphabiliki ra banana . 
Xipano xo tirha a xi ta nyika xiviko eka Holobyenkulu hi Nhlangula . 
Intiyiso i swilo swo hambana swa kahle ku nga ri swo hambana swo biha . 
Swi le rivaleni leswaku leswi a swi fanele swi nga vi tano , ku vula Nkul . Ndebele . 
Xiviko lexi landzelaka xi hetisiwile hi Khomixini ya Nawu : 
Swi ta njhekanjhekisaniwa eka Huvo yo endla Milawu hi ti 22 ta Ndzati . 
Ringanyeta bindzulo wo hetelela . 
Hi fambisiwa hi vumbiwa bya hina naswona hi nge honisi mhaka ya timfanelo ta vanhu . 
Ku tiyisisa ka ku ya emahlweni ku nga engeteriwa hi : 
Leswi swi ndzi tisa hi ku kongoma eka Huvo ya Rixaka ya Swifundzankulu . 
Leswi landzelaka hi swona khiya ra leswi katsiwaka eka endlelo : 
Vateki va mahungu va rhambiwa eka nhlengeletano na vatirhi va vuhlayisi bya swa rihanyu lowu nga ta khomiwa hi ndlela leyi : 
Leswi swi ta kaneriwa swi tlhela swi endzeriwa . 
Switandzhaku swa dyandza . 
Rayili i xiphemu xa nkoka eka kungu ra vutleketli bya vaaki . 
Hi yihi mimpimo leyi nga vekiwa eka ku herisa sisiteme ya mabakiti ; 
Swi kona eka leswi hi swi fikeleleke ku sukela loko xidemokrasi xi velekiwile . 
Swirho leswin'wana swi vonile leswaku swi le khombyeni . 
Hi nkarhi lowu fanaka Ndzawulo ya Dyondzo ya Kapa Vupeladyambu . .  . 
Leswi hi swona swi endlaka leswaku hi kholwa leswaku [ the ISI ] ku ta eAfrika swi ta tisa ku cinca . 
Tanihi leswi mali yi nga eka kota ya yena , u na lunghelo wo yi tirhisa . 
Hi ni tshembo wa leswaku swivutiso leswi swi ta hlamuriwa loko hi ya emahlweni ni ndzavisiso wa hina . 
Ndza tshemba nakambe leswaku leswi swi ta hlohlotela vavhoti lava nga ni lunghelo ku endla swikombelo swa matsalwa lama faneleke . 
Xikhiya lexi xa tiveka leswaku i xikhiya xa xihundla . 
Bayothekinoloji i xin'wana xa switirhisiwa leswi nyikiwaka . 
Hi na nhlanganelo wa maqhingha eka nhluvukiso wa swikili . 
Hi ku angarhela , nhlanganelo wa vamanana na mbango wa le kusuhi na vona swi ta swi huma ekule . 
Va siwanekile hikuva va aleriwile nkateko wo fikelela tindhawu ta vaaki . 
Swi ta humesa pholisi ya nhluvukiso wa doraba na mpfapfarhuto wa pholisi ya nhluvukiso wa le makaya . 
Swikombiso swa swikoxo leswi i : 
Loko ntlawa wu nga si tsarisiwa tanihi vatirhisano , a wu na matimba lawa . 
Hi ndlela yaleyo , ntshikelelo wu nga fikeleriwa hi tindlela to hambanahambana . 
Hi swihi swilo eka nongonoko u twaka u ri ni matimba ngopfu eka swona ? 
Vumbiwa bya hina tanihi laha hi tivaka hakona byi tswariwile eka ku lwa ka tshunxeko wa rixaka . 
Hi swivangelo swa vusirheleri , mfikelelo wa mimpimo yo hambanahambana yi ta akiwa eka sisiteme . 
Vo tala va vona va lavile ku kuma mitirho leswaku va ta tundzela mindyangu ya vona . 
Hi lava swo tala swikulu swa SMME eAfrika Dzonga . 
Swiviko swa muxaka wolowo swi ta hangalaseriwa hi matsalana ku ya eka Mihlangano hinkwayo eka Nhengeletano. 
Hi lava ku timbuluxa na ku simeka sisiteme ya kahle yo vonisisa no hlela matirhelo . 
Swi ta va njhani loko vaaki hinkwavo va endla leswi ? 
Ku ya emahlweni , hi fanele ku antswisa nkoka wa nkota eka vuvekisa bya kahle . 
U endla milawu ya yena n'winyi . 
Mayelano ni leswi , MONUC yi sungurile khale ku teka magoza . 
Xivutiso xa mina xo sungula xi hlamuriwile . 
Nkul . Presidente ha khensa swinene ku va u vulavurile na hina . 
Laha ku heteleleni exineneni ku na Bodo ya tidirektara ya Armscor . 
Tipulani leti ti ta hetisisiwa endzhaku ka ku sayiniwa ka ntwanano . 
Nkunguhato wa nkarhi wo leha wu lehisiwa ku hundza ntlhanu wa malembe . 
Ndhawu yi ta hetisiwa hi ku famba ka nkarhi . 
Fikelela vuxokoxoko na ku byi hlamusela ; 
Ku ta va ku nga ri ku hlawula ko hetelela eka leswi kongomaneke na vadyondzisi . 
Leswi tikhoto ti nga kuma swona hi mayelano ni mhaka leyi . 
Ku xiyaxiya loku yaka emahlweni ku endlela ku nghenelela no lulamisa i xivindzi xa endlelo ra hina . 
Ntlangu lowu fambelanaka na vutleketli bya vaaki wu ta va kona ku engetela sisiteme ya ntolovelo ya vutleketli bya vaaki . 
I ku laveka ka mfikelelo wa dyondzo lowu leteleke endlelo ra hina . 
Swi tlherile swi tekeriwa enhlokweni leswaku ku hlangana ka swa rimbewu na vupfhumba swi nga ka swi nga honisiwi . 
Ntirho wukulu wa Ntlawa wa Vufambisi wu ta ya emahlweni ku va lowo tsundzuxa . 
Leswi hi tisela ntirho wo tika kambe lowu bohaka . 
Xana swi hambana njhani ? 
Xivumbeko xa Ndzawulo ya Nhlayiso na Vusirheleri ; 
Vadyondzi va ta languteriwa ku ahlula swiphiqo eka xikambelo lexi . 
Mhakankulu ya hina i ku seketela vanhu va ka hina . 
E-e , ndzawulo a yi tiyimiselanga ku engetela mali yo pfuna . 
Nhluvuko mayelano ni ku humelerisiwa ka swibumabumelo swi vikiwile hi nkarhi wa nhlengeletano ya ti 16 Sunguti . 
Endlelo leri ri fanele ri fambisiwa hi vaaki va miganga hi voxe . 
Tolo ndzi tsandzekile ku ku fonela . 
Va hlulekile hikuva matimba ya mati a ya ri makulu . 
Eka swin'wana , mfumo wa miganga wu fanele wu tiyisisa leswaku va ; 
Pulani ya swikongomelo swa Ndzawulo ya Vutleketli eKZN hi mhaka leyi hi leswi landzelaka : 
A va ri vanghana . 
Vuxokoxoko byo tala bya xiyenge lexi kongomaneke na pulani ya BEE byi ta humelerisiwa eka tin'hweti tinharhu leti taka . 
NAC yi nga hakelela mpimanyeto hinkwawo wa phurojeke . 
Mihlangano ya nhungu yi hundzile eka endlelo leri eka siku ro sungula . 
Hi rhandza ku khensa miganga eka ku vika vugevenga na ku nghenelela eka ku lwa na vugevenga . 
Ndzi boxa leswi hikuva hi swona swi fanelaka ku lawula ndlela yo aka tindhawu . 
Hi tirhile-hi humelerile . 
Hi mayelano ni leswi hi ta endla switiviso ku nga ri khale hi timhaka leti . 
Xitatimente xa Nkhuluko wa Mali xi kombisa swiboho swo karhi swa nkoka leswi nga endliwa hi vafambisi . 
Laha hi kona laha Ndhawu ya Dyondzo ya Vululami yi faneleke ku tirha ntirho wa nkoka . 
Phurogireme ya Nhluvukiso no Aka hi vuntshwa a yi endleriwile ku va phurogireme yaleyo . 
Leswi swi ta pfuna eka ku antswisa mitirho leyi taka na ntshovelo wo hetelela . 
Ku lawula ku xavisela byalwa na swidzidziharisi eka vana na vantshwa . 
Hukuri ku fika Nyenyenyani swi ta heleketiwa hi Nyenyankulu . 
Tiko ri le ku yeni kahle emahlweni . 
Ha tinyungumbyisa ku va MaAfrika Dzonga . 
I xikombiso xo tirhela eka xiyenge xa vaaki na mitlawa ya swa vukhongeri . 
Kereke yi tekela enhlokweni tshunxeko wo hlawula . 
Nkarhi wa yena wa phenceni a wu si fika . 
Leswi swi ta tiyisisa ku va na rimba ra endlelo ro tiya . 
Eka xiyenge xa swihlahla DWAF yi ta yi emahlweni yi ndlandlamuxa ntshamiseko wa tirhelo ra swihlahla eAfrika . 
Ku na vanhu vo tala swinene lava van'wana vo vona va nghenelelaka eka vugevenga bya xiyimo xa le henhla . 
Leswi i swa nkoka eka rixaka . 
Tshaha eka ndzimana ku seketela nhlamulo ya wena . 
U ta tihlanganisanyana na muganga . 
Xo hetelela hi boxile mhaka ya miako leyi nga masungulo . 
Ku humelerisiwa ka swilaveko leswi swi vonile ntshamiseko ka swikolo swo tala . 
Hi ri swin'we na miganga ya hina , mfumo wu ta ya emahlweni wu tiyisisa ku lwa ni vugevenga . 
Matimba ya swa ikhonomi eka Vantima lawa ya simekiweke hi ku angarhela i masungulo eka nhluvuko na nhluvukiso wa ikhonomi . 
Ndzi twa ndzi kwata ngopfu hi vubihi bya vugevenga . 
Ehleketa hi goza ra kahle ro lulamisa xihoxo . 
Twisisa , xixima na ku hoyozela vuvona na ndhavuko , na leya van'wana ; 
Mimpimo yo tala yi simekiwile ku hluvukisa ku nghenelela ka vaaki eka migingiriko ya SALRCs . 
Mavovelo manganimangani , xo sungula eka ku pima xiphiqo . 
Hi ta tirha hi matimba ku tiyisisa leswaku ku hava tindzawulo ta hina leti nga ta tekeriwa ehansi . 
Xikolo xi fanele ku hlangana kan'we hi lembe . 
Mi nga va rixaka rikulu . 
Ndza swi tiva leswi nga vuriwa . 
Tindhawu teto ti katsa : 
Pulani ya Gingiriko ya vumbirhi ya 2011 ku fika 2013 yi languteriwile ku amukeriwa hi nkarhi wa nhlengeletano . 
Swirho swo Chaviseka , hi marito ya Mutsari wa le Brazil , Paulo Coelho , na tshaha : 
Angarhelo wa leswi sunguriweke eka pholisi leyi nga kona . 
Engetelo wa mpimoxiave wa vugevenga . 
Kambe eka xilaveko hinkwaxo xa vuxaka ku leterile endlelo . 
Khabinete yi tekerile enhlokweni nhluvuko wa xiviko eka ku tumbuluxiwa ka Nhlangano wa Nhluvukiso wa Vantshwa va Tiko . 
Ringanyeta mikoka ya A na B. 
Marito ya tinhlokomhaka : 
Nhluvukiso wa swa Vurimi i xilaveko xo sungula xo angarhela . 
Ku tlula kotara yo leha hi languterile mpimo xiave wa nhluvuko eka ntlakuko wa ikhonomi . 
Hi yihi mihlaselo ya rihanyu leyi fambelanaka na ndhawu ? 
Miako ya Masipala hi yona phuphu ra bindzu ra timasipala . 
Rendzo ri kongomile ku : 
Migingiriko leyi yi ta va yi herile hi lembe ximali ra 2011 . 
Nkongomelo lowu wu lava nghinghiriko wa xiyenge xa purayivhete na Mfumo . 
Phurogireme leyi sweswi yi ta ndlandlamuxeriwa eka timasipala . 
U ta lava switirhisi leswi landzelaka ku humelerisa phurojeke : 
Ntlangu lowukulu wu fanele ku voniwa tanihi nkongomelo naswona ku nga ri nkongomelo wo hetelela . 
Nkul . Walker u tsakile hi mbuyelo . 
Matimba ya vutivi ya fanele ku humelela ya basile eka mhaka leyi . 
Swi le ka ku tiyisisa eka ku fambelana ka ntswalo lowu faneleke ku endliwa exikarhi ka vatirhisano . 
Swin'wana swi lavekaka i : 
Ka ha ri ni mitlhontlho eka ndhawu leyi tanihi leswi vukorhokeri bya laborhetari byi nga fikelelekiki . 
Swi hi nyika ku tshembo ku kulu . 
Afrika Dzonga sweswi ri le ka xiyimo xo hlawuleka eka matimu ya ikhonomi : 
Leswi swi katsa ni nkavuciva . 
Nxopaxopo wa makambelelo ya vun'winyi ya muxaka lowu a ya fanelanga ku endliwa ehandle ka swin'wana . 
A ku ri moya wa kahle swinene . 
Xiviko lexi xi ta andlariwa epalamente hi ku landza xiyenge xa 46 xa Nawu . 
Hi fanele ku tsala ntila loko mfikelelo wa le ka dyondzo wu nga endliwi hi mfanelo . 
Hlawula YIN'WE ya tinhlokomhaka leti landzelaka . 
Leswi vamanana na vatatana , swi yimela ntlakuko wa nkoka wa 3000 wa tiyuniti loko hi wu pimanyisa ni wa lembe leri nga hundza . 
Mhaka yo hunguta vusiwana yi le xivindzini xa gingiriko wa phurogireme leyi ya mfumo . 
Hlamusela mpfanganiso wa khomphyuta ku ya hi matirhelo na vukorhokeri lebyi nyikiwaka . 
Ku pfumeleriwa ka swihangalasamahungu swi ta humelela hi ndlela leyi : 
Ku languta lomu mali yi yaka kona , hi nge tsakeli tinhlamulo . 
I xitori xa rixaka leri nga va nhlonga ra tshunxeko na xidemokrasi . 
Vupeladyambu , Vuxa na Xikarhi wa Afrika na le Asia . 
Tindhawu to teka eka tona ta xifundzankulu sweswi ti vekiwile . 
Miganga yi fanele ku teka vutihlamuleri bya tiphurojeke leti nga endleriwa ku pfuna vona . 
Hi langutela leswaku Nhlengeletano leyi yi ya emahlweni yi tiyisisa hi matimba . 
Handle ka ku amukeriwa ka nhluvukiso , ku ni mitirho yintsongo yi nga tumbuluxiwa . 
Xo biha xa kona , a hi tindhawu hinkwato leti nga vona ku cinca ka kahle . 
Vanhu va le ntsungeni va nyikerile swo tala swa mpfuneto wa vumunhu . 
Vanhu vo tala i swisiwana hikuva ku hava mitirho . 
Swa hina i nyimpi ya ku lwa no rivala na ndhavuko wa timfanelo ta vanhu . 
Ku avela mali ehansi ka xambhulelo xin'we xa Nkavelo wa Mafambiselo ya vufambisi bya swa Timali hi Mukhomi wa mali . 
Sweswi ku na 752 lava thoriweke eka phurojeke . 
Ku ya hi mitirho leyimbirhi ya nkoka nhluvukiso lowu nga ndhundhuzeriwaka wu endliwile . 
Ku hangalasa , hi ku ya hi theme leri boxiweke nkarhinyana ri languteriwile ku hoxa xandla eka vufambisi lebyinene . 
Vateki va mahungu va kumeka va ri ni tileputhopo ta vona eka ntirho wa vona . 
Hi mikarhi yo tala switori swa mihlangano leyi swi languta eka xitori xa Afrika Dzonga . 
Ntlumbano emapatwini wa ha tele . 
Ku hakelela nkayivelo wa mpimanyeto .  . 
Kombisa ku twisisa ka le henhla eka vundzeni bya gingiriko wa le rivaleni . 
Ku twisisa minongoti : 
Hi ndlela yaleyo , a hi nge sirheleri leswi nga phikulaka vusiwana bya n'wana . 
Lowu i ntirho wo tsala wo kongoma . 
Hi ku kongoma , va seketela na ku ndlandlamuxa tshunxeko wa Bangi ya Nhlayiso na mafambiselo ya yona . 
Leswi swi landzela mpfuneto lowu mfumo wu nga wu nyika eka malembe lawa . 
Huvo yi fanele yi tsundzuxa Holobyenkulu eka swilo swo tala ku katsa : 
Swi vuriwile leswaku swi le ku tekeriweni enhlokweni hi nhloko ya maphorisa ya rixaka . 
Mfumo wu fanele wu hlayisa xiviko xa swilo hinkwaswo leswi fambiseke xiswona . 
Va faneriwa hi ku xiximiwa . 
Rimba ri fanele : 
Hi fanele hi langutisa kahle mitlhontlho yo tala leyi mfumo wa miganga yi langutaneke na yona . 
Nkul . Presidente , tiya eka sweswo . 
Hi hina nyangwa yo nghena Afrika naswona hi na vutihlamuleri bya ku komba malwandla ya Maafrika . 
Yin'wana ya mitlhontlho leyi nga boxiwa ekhonfarenseni yi vile : 
Xiviko xa ku humelela xi nghenisiwile eka tinotsi to hlamusela . 
Mpfuno wa mali lowu mfumo wu wu nyikaka i wa mahala naswona a wu lavi ku tlherisiwa . 
Kambe eka hinkwaswo sweswo leswi swi fanele swi humelerisiwa hi n'wina-vahangalasi va mahungu . 
Ku na ku kanakanisa swinene eka mbuyelo lowu humesiweke hi mutshama xitulu wa IEC . 
Vuxokoxoko lebyi a byi nghenisiwanga sweswi . 
Ku tirhisiwa ka swirho kun'wana na kun'wana loku nga hlawuteriwaka ku chavisa ku fanele ku papalatiwa . 
Hlohlotela tindhawu tin'wana ku nghenelela eka ku sivela vugevenga . 
Nyika xihlambanyo na mafambiselo ya tindhawu eAfrika Dzonga ; 
Kombisa vuxaka exikarhi ka swilo swo hambana ku hlanganisa eka swa timakete . 
Ndzawulo yi ya emahlweni yi hlula nyimpi ya vukanganyisi na vukungundzwana : 
Vumbiwa ku ta va byona nawu wa le henhla wa tiko . 
Eka xitsalwana xa wena katsa na tipoyiti leti landzelaka : 
Xilaveko lexi i khiya ra kahle ra mafambiselo na ntirhisano wa vutihlamuleri leswi mfumo wu khomelelaka eka swona . 
U vuyile Afrika Dzonga endzhaku ka ku heta phurogireme ya ndzetelo . 
Kambe a hi leswaku hina vambirhi hi ya eka yena hikokwalaho ka phurojeke ya wena , e-e . 
Vavekisi va Magiriki va gingirika eka xiyenge xa swa timali , vutluti na swakudya . 
Hi ta kota ku kuma vanhu lava nga ta tsemakanya handle ka nawu . 
Vuxokoxoko byintshwa no nyanyula na thekinoloji ya vuhlanganisi swi ta kombisiwa eka n'wina namuntlha . 
Swin'wana swo engetela leswi nga ringanyetiwa , swi nyika : 
Hi ta seketela no tiyisisa ku vonisisa ku humelela ka mhaka leyi . 
Hi vonile na ku humelela ko antswa ka mimbuyelo ya vukambatinkota . 
Nawumbisi lowu yaka emahlweni ka Yindlu i wa rimba ra nawu . 
Vaswihangalasamahungu va rhambiwa ku va kona eka siku leri ro hlawuleka . 
Njhani a nga swi vulanga sweswo ? 
Emahlweni ka phepha ra wena u ta dirowa tihlo rikulu . 
Pholisi ya rixaka yi vula leswaku : 
Muchaviseki Xivulavuri , mfumo lowu rhangeriwaka hi ANC wu tshama wu ri mihandzu ya vanhu . 
Xo sungula , leswi matiko ya hoxisaka swona xandla eka ku kula ka ikhonomi . 
Xikombiso , laha swirho swin'wana swa ndyangu wa n'wana swi hlayisaka n'wana . 
Ha swi tiva hinkwerhu leswaku eka ikhonomi ya ku hlangana ka misava nhuvuko wa swa timali i tlhontlho wo tika . 
Hi fanele hi ya emahlweni hi hluvukisa vutihlamuleri na vitiyimeri. 
Tiko ra hina ri langutanile na ndzindzakhombo mayelano na ku tumbuluxiwa na ku phakeriwa wa gezi . 
Johannesburg yi ta va ni vutihlamuleri bya matiko ya khume ya le Dzongeni wa Afrika . 
Vuxokoxoko bya n'wana : 
Xikongomelo xa hina i ku tlakusa mpimo wa vutshunguri bya TB . 
Xana ku na ndhawu ya maendlelo ya vurimi bya muxaka lowu eAfrika Dzonga ? 
Migingiriko yo hlawuleka yi ringanyetiwile ku nyika nkoka eka swikongomelo ku katsa : 
Kambe tinhlayohlayo ti komba leswaku vo tala va vona a va vhakachi . 
Intiyiso tanihi hi xifundzankulu hi sungurile ku hlamula eka kholo leyi . 
Ndzawulo ya mina yi sungurile na goza leri . 
Lembe leri hi ta engetela nhlayo ya switulu laha tikhondomo ta vavasati ti nga kona . 
Swikoxo mayelano na xiyimo xa munhu mayelano na swa miehleketo ya yena ; 
Mbuyelo wa ndzavisiso lowu i wa nkoka hikuva : 
Handle ka UNCTAD misava ya hina , ngopfu leya ha hluvukaka yi nga va swisiwana ngopfu . 
Ha swi tiva leswaku ku na vanhwanyana vo tala ku tlula vafana eka swikolo swa hina swa le henhla . 
Hi nga ka hi nga tshami hi tigedla hi pfumela leswaku swiyenge swa vumaki swi kahle . 
Mimpimo ya ntlimbano eka switirhisiwa leswiya i xiphiqo lexi yaka emahlweni . 
Hambi ha amukela njhekanjhekisano lowu kumbe e-e , a swi endli poyiti yo karhi . 
Hi fanele hi kambela matimu ya hina eka swa thekinoloji na masungulo ya vumaki . 
Tanihi laha swi kombisiweke hakona hi vaxanisiwa va khale , vadyuhari hi vona va hlaseriwaka ngopfu . 
Nawu lowu nga ringanyetiwa hi Holobyenkulu wu nga fambelana ni leswi landzelaka : 
Referendamu ya vumbiwa yi ta endliwa hi N'wendzamhala . 
Swiboho swo helela swa Nhlengeletano hi leswi : 
Hlayela leswi nga vuyisiwa eka vuvekisi . 
Ntsombano wa sisiteme ra endlelo ra vunghana ri languteriwile swinene . 
EAfrika Dzonga swiyenge swo tala swi tirha swin'we ku humelerisa Khapi ya Misava . 
Nyika swiringanyeto swa swivangelo leswi . 
Nkongomelo wa khonfarense i ku Hlela Matimba ya Vuxaka bya le Handle bya Vusirheleri . 
Lowu a hi WONA ntlakuko wa ntolovelo wa swa timali . 
Swo tala swa ku xanisiwa hi timhaka ta swa masangu swi humelela emindyangwini . 
Ntwanano lowu wu tiyisisa ntirhisano exikarhi ka matiko lamambirhi na ku ndlandlamuxa ku rhula na ntshamiseko . 
Leswi swi lava vutumbuluxi na ku cinca eka maehleketelelo . 
Rhijisitara leyi kombisiweke eka ndzimana ya ( a ) yi fanele ri katsa leswi landzelaka : 
Hi le ku kombiseni leswaku hi vekile ku hambana ka hina etlhelo . 
Swin'wana swa swilaveko ni swikoxo leswintshwa swo huma eka vaaki swi katsa : 
Rimba leri ri katsa nhlayo yo tala ya swiboho swa nhlanganelo leswi khumbaka tindhawu leti landzelaka : 
Vugevenga byi nge tirhiwi hi ku hetiseka hi maphorisa ntsena . 
Ku sivela ni ku sirhelela eka ndzilo : 
Leswi swi humelerile nkarhi lowu hundzeke naswona yuniyono yi ta ya emahlweni yi tshinya . 
Leswi swi nge endliwi hi ku tirhisa riqingho , ku vula Harris . 
Malawulelo na mafambiselo lamanene . 
Vanhu ntsena a va fanelanga . 
Mhakankulu yi fanele yi va mayelano na ku tlakuka ka mixavo ya swakudya . 
Hi fanele hi tirha swin'we tanihi va buti na vasesi . 
Ku suka eka swo angarhela ku ya eka swo kongoma hi leswi tiphurojeke ta vumaki ta hina ti vulaka swona . 
Valulamisi va ku vilela i swirho swa xipano xo tirha . 
A hi nge tirhisi vukorhokeri bya nomu ku ringanyeta loko hi kuma nkoka eka mali . 
Hi ndzhenga ku ta tirhiwa leswi nga ta yisa eka pfaleni ka Nhlengeletano . 
I khampani ya vanhu leyi Afrika Dzonga yi nga ni vuvekisi byikulu . 
Hi ku katsakanya hi dyondzile leswi landzelaka : 
Swiviko swi ringanyeta leswaku ku tlherisela xiyimo swi vula ku laveka ka leswi landzelaka : 
Hi ku ya hi nhlamulo leyi nga lahaa henhla ( b ) na ( c ) a swa ha laveki . 
Hi tlhelo rin'wana vurona bya Afrika Dzonga byi salerile endzhaku . 
Mfumo wu tekela ngopfu vanhu enhlokweni eka ku yisa emahlweni nhluvukiso wa Nawumbisi . 
Swilaveko swo hlawuleka swa landzeleriwa eka ku avela tibasari . 
Tlhontlho eka hinkwerhu i ku khupuka ku avana lokukulu . 
Hi hava matimu na vumundzuku . 
Swi le rivaleni leswaku tindhawu to tala ta mabindzu leti khumbekeke a ti seketela swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku Nkul . Beukman u ni swo swi vula . 
Kambe leswi swi ta hetisisiwa ku nga ri khale . 
Hikokwalaho , i tiphurogireme ta nkoka ntsena leti ku tirhiwaka na tona hi ndlela leyi : 
Makumetsevu wa tiphesente ta mitirho etikweni ra hina ti le ka bindzulo wa swa vurimi . 
Pfumelela vadyondzi va endla vulavisisi na ku nyika xiviko etlilasini eka leswi landzelaka : 
Ku vulavurisana hi timhaka ta vugevenga ni tindlela to byi hunguta . 
Hi swihi swa rimbewu leswi tirhisiwaka ku hunguta ku hangalasiwa ka HIV / AIDS ? 
A ku nge vi na ku hakelela emahlweni eka ku xava tinhundzu kumbe vukorhokeri . 
Hi avelana switirhisiwa . 
Hambiswiritano , nkarhi wa hi vondzoka naswona hi fanele hi tirha sweswi no tirha hi vukheta . 
Sisiteme yo lavisisa no kambisisa eka milandzu leyi yi tumbuluxiwile . 
Xana ndzi nga byi kuma kwihi vuxokoxoko byo tala bya Nawu ? 
Vulavisisi byi herile naswona byi hlamuseriwile hi xiviko . 
Ku ta fika sweswi ku hava swiviko , ku hava lava nga na swona eka nkarhi wa sweswi . 
Hi nkarhi lowu u ta vhakachela tiphurojeke leti nga ni vuxaka ni ku tumbuluxa mitirho . 
Nyika nhlamuselo ya rito ku tlherisela tanihi laha ri tirhisiweke hakona eka ndzimana ya 4 . 
Mitihro yin'wana ya Thekinoloji yi fanele ku vonakala hinkwako eka leswi landzelaka : 
Ndzi na tshembo ra leswaku vatirhi va le mapurasini se va vonile ku cinca . 
Hambiswiritano , hi ku angarhela ku hava swisolo eka swiviko leswi : 
Xiphiqo lexi a xi hambananga ; tlhontlho lowu a wu hambananga eka Afrika Dzonga . 
Va lava xitshunxo xa xihatla . 
Muganga wu ta vuyeriwa ku suka eka mpfuxo wa miako ya ncheleto . 
I swa nkoka leswaku vumaki , vurimi na swiyenge swa timayini swa hina swi lulamela ku pfuxetiwa . 
Vanhu va fanele va tirhisana na nawu . 
Hi ri swin'we hi nga hluvukisa no ndlandlamuxa ku hambana ka tindzimi ta hina . 
Nkul . Mutshamaxitulu , hi tsakile ku tiboha eAfrika Dzonga ku humelerisa swikongomelo leswi . 
Matimba ya hina ya ta lawuriwa hi matimba ya ntirhisano wa hina . 
Matsalwambisi lawa hi ma hlayisaka i ya vanhu va Afrika hinkwavo . 
Swikombiso swin'wana swo kongoma hi leswi : 
Hi teka xiboha xo tirha na vatirhikulobye ku hatlisisa ku simeka . 
Hi yima hi lulamile ku teka vuxaka bya hina ku ya eka mpimo wun'wana wa matirhelo . 
Swi hi mayelano ni miehleketo na mayelano ni mikunguhato . 
Hi ku engetela , tikhampani tintshwa ti nga sunguriwa eka malokhexi yo tano . 
Nakambe , leswi swi ta lava leswaku hi nghenelerisa xiyenge xa tiyuniyono ta vaaki . 
I matimba ya vuhlanganisi yo tiyisisa vuxaka na ku tiboha ka muganga , tiko na matiko ya le handle . 
Ha swi tiva hinkwerhu leswaku dyondzo a ku ri xona xitirhisiwa xa xihlawuhlawu . 
Khiya ro sungula i mbulavurisano na vuxokoxoko byo tshembeka . 
Khabinete yi lerisile leswaku swiyenge swo hambana swa vatirhi eka swiyenge swa vuxaka swi hlanganisiwa . 
A ndzi pfumelelani ni vukhale bya leswi . 
Ndzi alana na mhaka ya leswi swa vukhale ; 
Xopaxopa na ku hlamusela ntirho wa tithekiniki eka Swilo leswi kombisiweke . 
Nhluvukiso wa 200 wa mitlawa ya makaya ya vuhlayiselo eka malembe manharhu lama taka . 
Nawu lowu wu na swilo swimbirhi swa nkoka leswi engeteriweke eka wona . 
Ntirho wo tala wu endliwile eka NSF ehandle ka leswi . 
Leswaku mfumo wu teka njhani ntirho swi le henhla ka mhaka ya pholisi ku nga ri ehandle ka nawu . 
Swi ya swi engeteleka leswaku ku ni ku laveka ka ku tiyisisa matimba ya mafambiselo ya phurojeke ya hina . 
Nakambe leswi swi komba leswaku Gauteng leyinene yi le ku akiweni . 
Hikokwalaho hi ri eku tsutsumiseni ( naswona hi ta ya emahlweni hi tsutsuma ) ka nongonoko wa nhlengeletano . 
Tinhlayohlayo leti ti tirhisiwa ku xopaxopa mpimanyiso wa matirhelo ya mabindzu na vumaki . 
I nkarhi wa ku GINGIRIKA - Sweswi ! 
Nhlayiso na vuhoyozeri bya pulanete ya hina swi le xikarhi ka mikoka leyi . 
Nkavelo wa misava i wa nkoka loko ntshovelo wu fanele wu fikeleriwa . 
Ku hluvukisiwa ka vavasati a swi hlayiseriwanga kumbe vutihlamuleri bya mfumo ntsena . 
Varhumiwa va Afrika Dzonga va katsa mfumo , vaaki na mihlangano yo ka yi nga ri ya mfumo . 
Hlamusela mitlawa yo amukela swikumiwa swintshwa . 
Xana ndzi endla yini ? 
Kambe leswi swi fanele ku kombisiwa hi vanhu hinkwavo exifundzeninkulu . 
Hlamusela nkoka wa mitila yo sungula hi ku ya hi xitlhokovetselo hinkwaxo : 
Bodo ya Vulawuri yi fanele yi nyika xiboho xa komiti yo tshinya . 
Ku lemukisiwa ka vaaki ku sungurile naswona ku ta tiyisisiwa eka tin'hweti leti taka . 
Ntsengo wu yisiwile ku va wu suriwa . 
Pfumelela xivulavuri xi twakala . 
Xiyimo xa munhu xa ntirho xi nga susiwa ntsena hi swivangelo swa- 
Mayelano ni leswi Nkul . Mandela a nga tlanga xiphemu xa nkoka . 
Xana mutsari u vula yini hi leswi landzelaka : 
Khomixini yi le ku mpfapfarhuteni ka nawu lowu nga ta nyika nseketelo na vuhlayiseki eka vaxanisiwa . 
Ku ndlandlamuxa ku hakelela tiphurogireme leti nga ta fambisa swa vurhangeri bya vantshwa lava nga ni ku twisisa hi swa rimbewu . 
Mavonelo ya fanele ya rhumeriwa eka : 
Hi ndlela yaleyo khonfarense yi ta endla ajenda ya vumundzuku byo cinca eka sisiteme ya vululami bya hina . 
Ku hava xo hambana lexi nga kumeka eka ndzavisiso wa sweswi . 
Hlela , hluvukisa na ringanyeta ku lulamisiwa ka milawu ya swa ikhonomi . 
Kombisa na ku hlamusela swiringanyeto swa tithekinoloji ta khomphyuta ya sweswi ; 
Hikokwalaho ka mbuyelo wa leswi engeteriweke , khampani yi ta tshama yi ri khampani leyi tiyimelaka ; 
Swikongomelo swa tiphurogireme ta swikolo i ku ndlandlamuxa : 
Hi le ku lulamiseni ka timhaka leti hi tindlela tinharhu . 
Tindzawulo hinkwato ta Mitirho ta swifundzankulu ti languteriwa ku landzelela swo fana na swona . 
Sweswi ku hava makungu yo cinca Nawu wa Vuhaxi eka mhaka leyi . 
Matimba yo tirha ehansi ka ntshikelelo na ku tinyiketela ku tirha tiawara to leha . 
Ndlela ya matikhomelo yi hlayiwile no hlamuseriwa . 
Hlamusela mitirho ya masungulo . 
Xiviko lexi hi xi kumeke eka Tibodo hi leswaku va na . 
Ku pfilunganyeka mayelano ni tikhoto ta Afrika Dzonga ? 
Hlamusela swikongomelo swa matirhelo ya mitirho ya tihuvo . 
Muxavisi u ta pfumeleriwa ku : 
Swi pfumelela ku cinciwa eka mitirho ya vona eka sisiteme . 
Hi nkarhi lowu fanaka , ku vuyisela dizele hi vahumelerisi vo sungula ku ta tlakuka . 
Un'wana u lulamerile ku ya yingisela . 
Hlaya ku fikela eka 75 wa marito na ku honisa leswin'wana swa nkatsakanyo . 
Switandzhaku swa ntshikelelo eka ntlawa . 
Kwalaho hi kona ku nghenelela ka mina ku yaka kona . 
Mhaka yo karhi yi ta hlamuseriwa laha xivutiso lexi xi nga ta sukela kona . 
Tumbuluxa tibodo ta mpfuneto tanihi leswi ti nga ta nkoka eka ku simekiwa ka Malongolokelo lawa ; 
I madyambu lamanene na ku amukela Nkul . Presidente . 
Mati i vutomi ! 
Mimpimo leyi yi ta endliwa ximfumo eka ntwanano exikarhi ka Holobyenkulu na MEC . 
Nhlamuselo ya rito ra filosofi ya swa ndhavuko eka Nawumbisi yi hlayeka hi ndlela leyi : 
Hi nga humelerisa leswi hi nkarhi naswona swi ri eka mpimanyeto . 
Mupfuneti wa swa thekiniki u langutanile ngopfu na tiphurogireme naswona u endla swintsongo swa tiphurojeke . 
Masiku lawa ya khumetsevu i xitsundzuxo xa nkoka ku vona leswaku ka ha ri na rendzo ro leha . 
Ku pfuriwa ka senthara yintshwa ya vukorhokeri i nhluvuko wa kahle eka Kholeji ya Belgian . 
Matimba ya Gingiriko wa Ntirho eka nhlengeletano leyi . 
Ku vile ni vuendzi byo tiyisisa ntirhisano eka tin'hweti leti nga hundza . 
Vuxokoxoko bya nawu byi nga kumeka eka Ndzawulo ya Vululami na Nhluvukiso wa swa Vumbiwa . 
Leswi i ku navela ka mina eka vumundzuku bya MaAfrika Dzonga hinkwawo . 
Leswi nakambe swi hoxile xandla eka ku avelana na ntshamiseko wa matirhelo ya ikhonomi . 
Vito ra nhlangano i Remmoho Project . 
Ndzawulo ya mina yi simekile xipano xo tirha xa ndzawulo ku tirhana ni timhaka leti . 
Hi ta ya emahlweni hi nghenelerisa mihlangano leyi tsakelaka ku tsala na ku hlela milawu ya xikolo . 
Siva hi leswi kombisiweke swa xikongomelo xexo . 
Ehleketa hi swa timakete ni leswi ti endlelaka tiko na van'wamabindzu . 
U vurile leswaku hi lava nhlampfi leyikulu . 
Ku nyuhela ka swihlangi i xiphiqo eka matiko yo tala lama hluvukeke . 
Vuxokoxoko bya vuvekisi lebyi humelelaka exifundzeni xa Dzonga wa Afrika i wuntsongo . 
Xana Dyondzo ya le Henhla i yini ? 
Tsalwa ra ndzandzalelano ra Khomixini ri katsa leswi landzelaka : 
Hi ku tirhisana na tiforamu leti , vafambisi va muganga va ta ndlandlamuxa nhluvukiso wa tindhawu ta miganga ya vona . 
Vaswihangalasamahungu va rhambiwile ku va kona hi ndlela leyi : 
Hi nghenelerile ngopfu . 
Lexi i xiphemu xa AsgiSA lexi langutaka eka dyondzo na nhluvukiso wa swikili . 
Xa vuntlhanu , mafambiselo ya chayeni ya mphakelo yi fanele ku tiyisisiwa . 
Swi fanele swi va rimba ro hluvukisa ra nkoka . 
Swikongomelo swo ndlandlamuxa filimi i : 
Nawu wo Hetelela i wa tsalwa ra nhlanganelo lowu ngheniseke Ntsombano na Malawulelo . 
Swikombelo leswi nga fikeleriki swilaveko leswi a swi amukeriwi ku tekeriwa enhlokweni . 
Hi swona , nongonoko wu kona naswona wu le ku tsutsumeni . 
Matimba ya xiviri ya nga fikeleriwa hi : 
Hikokwalaho ka yini swirho leswi hinkwaswo swi fanele ku tirhisana ? 
Matirhiselo ya wena ya nkarhi i ya xiyimo xa le henhla . 
Ku sukela sweswi phephahungu leri ri ta tiveka hi vito ra The Opinion . 
A hi nga kanakani ku endla swilo ku hambana , ku endla hi vutiyimiseri ! 
Rubiriki yi katsiwile ku endlela ku pfuna vadyondzisi hi makambelelo ya mitirho . 
Loko swin'wana swa nkoka swi nga ri kona eka xitatimente xa wena , u fanele u byela muchuchisi . 
Sweswi va vile ni mimbulavulo yinharhu . 
Sweswi ku hava leswaku munhu a tinyuma hi ripfumelo ra yena ra vukhongeri . 
Kombisa loko u kuma muholo ku suka eka swihlovo swin'wana . 
Xexo i nchumu wun'we . 
Lexi xi vuriwa Xedulu ya Ntirho . 
Mihluvukiso yo angarhela eka Nhlangano na ku yisa emahlweni . 
Mimpimo ya milawu leyi landzelaka i ya nkoka ku endlela ku cinca vutshila , ndhavuko na ndzhaka . 
Leswi i swa nkoka na ku amukela ku cinca ka pholisi . 
Ti DDG timbirhi eka Ndzawulo ya Bindzulo na Vumaki . 
Swin'wana swo tala swi kona . 
Migingiriko yintsongo ya miri exitejini i ya nkoka swinene . 
Engetela hinkwaswo leswi eka swo tala swa ku hambana ka ndhavuko wa hina . 
Eka tsalwa leri , vukhongeri byi kongomisa eka nhlanganelo na masungulo ya ku titoloveta eka misava . 
Lexi i xivilelo xa rixaka naswona xi lava maendlelo yo nghenelela ya rixaka . 
Makhiya mambirhi ya swilaveko swa Ndzawulo i ku tiyisisa leswaku : 
I swa nkoka hi ku ya hi ku nghenelela ka nkarhi . 
Vukorhokeri byo tano byi kahle eka vanhu va Kapa Vupeladyambu . 
Mali yi averiwile hi Mukhomi wa mali wa Rixaka hi xikongomelo xa sweswo . 
Xiphiqo i xikulu ngopfu . 
Vaonhi va fanela va langutana na voko ra matimba ra nawu . 
Leswi i ku hunguta ku andza ka ku avelana mbuyelo . 
Ntsengo wu fanele wu hakeriwa hi Vantima na Valungu va Afrika Dzonga . 
Tiyimisele ku ya emahlweni hi ripfumelo na vutitshembi . 
Swin'wana swiyenge swa bindzu swi kaneriwile laha hansi : 
Swi tlhela swi tisa ku ehleketelela ka xivongo xin'wana . 
Tindhawu leta ntlhanu hi leti : 
Tibuku ti tshama ti ri ta nkoka eka ku hangalasa ka vutivi na mahungu . 
A xi nga chavi ku cinca vun'winyi . 
Pulani yo sivela vugevenga ya muganga yi nyika masungulo ya nkoka eka leswi nga lulamisiwaka . 
Tindzawulo ta mfumo leti fambelanaka ti tava ni vutihlamuleri eku humeleriseni ka migingiriko leyi landzelaka : 
Tindhawu ta mune to hambana eVupeladyambu bya Yuropa na UK . 
Vuxaka lebyi byi hlamuseriwa hi ntlawa wa timfanelo na vutihlamuleri eka xikolo . 
Miehleketo ya hina hileswaku sweswi hi le ku tikiseni eka ku vona timhaka ta ntswalo wa swa rixaka . 
Tiphurogireme na tiphurojeke leti nga tata ehansi ka leswi nga voniwaka eka nkarhi lowu taka ti katsa : 
Eka vanhu vo tala handle ka tshunxeko wa swa tipolitiki vutomi bya tika . 
Swikongomelo hinkwaswo swa hina swi vile hikokwalaho ka mbuyelo wa vanhu va ka hina . 
Mhaka leyi mayelano ni Xiyenge xa 45 yi ni xiave xikulu xa swiphiqo . 
Tindhawu tin'wana leti hlanganeke ku vile hikokwalaho ka ntwanano lowu katsaka : 
Leri i siku ra matimu evuton'wini bya hina . 
Xiyimo lexi nga hluvukisiwa i xa vululami byo hetiseka . 
Swi languteriwile leswaku 320 wa vatirhi va ta vuyeriwa eka mali leyi . 
Phurojeke leyi yi rhangeriwa hi Huvo ya swa Timakete ta Misava . 
Hi ri swin'we na mfumo wa muganga hi tile na tindlela to langutisa nkoka wa moya . 
Maendlelo ya le ku endliweni ku simeka ku engetela miholo . 
Xin'wana xa nkoka i ku kondletela swa mabindzu eka lava nga tirhiki . 
Hi fanele ku yisa emahlweni hi hlamula hi tindlela ta kahle eka swiphiqo swa vatsoniwa eka xifundzankulu xa hina . 
Xikongomelo xa phurogireme i ku lwela xiyimo xa le henhla xa sayense na thekinoloji hi ku tirhisana . 
Leswi swi ta gimetiwa ku nga si hela n'hweti . 
Ndzi ta tsakela xihambukelo tanihi leswi ndzi nga tava ndzi tshunxekile ku endla ku rhandza . 
Ku hakela mali ya mpfuno swi seketeriwa hi vukona bya timali.1 . 
Ku dyondza ku ta va eka hina hilaha ku nga heriki . 
Hlawula lembe ro humelela ra nkoka hi ku hlonipha swa vuxavisi . 
Eku heteleleni , eka xiyenge xa nhluvukiso wa vaaki , Telkom yi nga tinyungumbyisa . 
Kambe hi tiyimiserile swinene eka ku hlula nakambe . 
Hi ku engetela , nongonoko wa vayimela vathori wu hetisekile . 
China yi tikombile ku tiyimisela ku tirhisana na Afrika Dzonga eka ku hundzisa swikili na nhluvukiso . 
Kambe hi nga na ku twisisa ku endla nakambe ka yena . 
Ku tumbuluxa komiti ya nhlanganelo wa swicelwa , gezi na ntirhisano eka rimba ra komiti . 
Ntsengo wo ringana R300 000 yi vekiwile etlhelo ku endlela ndzetelo lowu . 
Xikongomelonkulu xa SGB i ku tiyisisa leswaku xikolo xi famba kahle . 
Ku na migingiriko yo tala kumbe mitlangu leswi va nga swi endlaka handle ka mpfuno . 
Hlayela vuhansi bya ndhawu ya bokisi . 
Swi le rivaleni leswaku laha ku nga ni nhluvuko wo karhi nkhuluko wa bindzu na vuvekisi i wuntsongo . 
Ina , hi languterile eka vona . 
Hi va tekela enhlokweni . 
Hlamusela mpimo wa ndzavisiso wa makete tanihi laha wu nga xiswona eka vundzeni bya swa makete . 
Khodi ya Swilaveko hi xirho xa Khabinete ku ya eka Presidente . 
Leswi a hi ku tekela ehansi leswi tirhiweke leswi nga endla leswaku ku va ni ku humelela . 
Xana hi wahi Matimba ya ku Rhwala eka Muganga ? 
Ntirho wo rhurhisa ku tava phurojeke yikulu . 
Swivilelo eka swiboho swi endliwa eka Khoto Leyikulu ya Swivilelo . 
Vantshwa va vumba nhlayo ya le henhla ya vaaki etikweni ra hina . 
Tanihi leswi yi nga ndhawu ya vupfhumba , yi hambanile ngopfu na tindhawu tin'wana ta Afrika Dzonga . 
Hi ku ya hi mhaka leyi , ntirhisano wu ta seketela : 
Leswi swi tlula hi kambirhi avelo wa mpimanyeto wa swa xifundzankulu eka Ndzawulo ya Vutleketli . 
Ntirho lowu wu fikile emakumu hi 1998 . 
Xana hi wahi mahiselo ya swihalaki eku sunguleni ka xikambisiso ? 
Swa tika ku vona leswaku hikokwalaho ka yini lavanharhu va tsandzekile ku hlula xigevenga . 
Va vuriwa Vuthu ra Ntirho wo Hlawuleka . 
Leswi swi tano emakaya na le migangeni leyi nga riki kahle eAfrika Dzonga . 
Ku tlula 8 , 000 wa machudeni va vile ni nkateko wa kahle . 
Emaheleni ya lembe leriya mpimoxiave wa ntswalo a wu tshamile eka 13 wa tiphesente . 
Vatirhi va yimisiwile nkarhinyana na/ ku hlongoriwa hikokwalaho ka mbuyelo wa vulavisisi . 
Tanihi vatswatsi hi fanele ku veka mindzelekano na ku hi va hlonipha . 
A ndzi na ntiyiso wa leswi vuriwaka hi vutivi bya swa tipolitiki to rhula . 
Ku ni ntirho wa swa nhluvukiso wa vutumbuluxi bya ntirho hi ku tirhisa vaaki eka vukorhokeri na miako . 
Swi ta ringetiwa hi Holobyenkulu wa Rihanyu . 
A swi na nkoka ku tsala Maendlelo yo Dyondzisa eka xin'we xa switeji leswi . 
Laha ku na rin'wana khiya ra migingiriko na tindhawu ta vuvekisi : 
Hi nga yima swin'we hi vula : 
Leswi landzelaka hi swin'wana swa ku vuyeriwa ka vaaki swo huma eka MPCC leyi : 
Switirhisiwa swi ri swoxe a swi ringanelanga ku vumba machudeni ya kahle . 
Lowu i tlhontlho lowu nga voniwa khale ku nga si fika lembe ra 2000 . 
Huvo ya New York Times ku nga ri Miller ntsena , kambe hinkwato ka tona . 
Leswi swi tano hi swa ikhonomi ya miganga na nhluvukiso wa ikhonomi ya miganga . 
Kapa a yi hambananga eka mhaka leyi . 
Hlamusela rito ra swa mabindzu hi ku kongomisa eka nxungeto . 
Ku ya hi Holobyenkulu mitlangu leyi landzelaka yi humelerile : 
Machudeni ya kumile no hluvukisa maendlelo ya ntlawa eka xitshunxo xa swiphiqo . 
Leswi i swilaveko eka muxaka na ntiko wa mimovha leyi tirhisiwaka . 
Xilaveko xa leswi nga kotekaka i mbilu ya lexi . 
Hi vile hi hunguta ku nghenelela ka hina eka vusirheleri eka malembe yo hlayanyana . 
Nhlengeletano ya le Johannesburg yi humelerile kahle swinene . 
Leswi a swi nga ri na ntiyiso lowu hetisekeke . 
U nga va u vilerisiwa hi vuhlayiseki bya varhandziwa va wena . 
Leswi i swo tika eka misava hinkwayo . 
A ho lava ku hunguta vusiwana ntsena , kambe ku nyika tshembo wa mitirho na ku humelela . 
Ntirho wu ringanyetiwile ku sungula n'hweti leyi taka . 
Milawu ya Khoto yi lulamerile ku hangalasiwa . 
Profesa Badat eka ku humelela loku nga fikeleriwa u ri : 
Vutivi na maendlelo ya milawu na tithekiniki swi fanele ku engeteriwa eka migingiriko ya mitlangu . 
Ndzi hava marito yo ringanela ku tshikelela leswaku xibedhlele lexi i xa n'wina . 
Tanihi loko swi ri na nkoka ku fana no olovisa , ku tolovela eka ku cinca ka maxelo sweswi i xilaveko . 
Mimfumo ya miganga yi sungurile ku tirha eka nhluvukiso wa vaakatiko . 
Matsalwa hinkwawo lawa ya fambelanaka na n'wana ya kumiwile hi nkarhi wa ntsariso ; 
Vulehi bya xivilelo . 
Tumbuluxa ku ndlandlamuxa : 
Sweswi hi ta hundzulukela eka vukungundzwana na vuxisi . 
Vuxokoxoko bya phurojeke lebyi katsaka leswi landzelaka : 
Hi Nyenyankulu lembe leri hi ta humesa mpfapfarhuto wa nawu lowu nga ta fambisa endlelo leri . 
Swirho swa vahangalasamahungu swa rhambiwa eka rendzo . 
Xikombiso xin'we xa tiko leri hluvukeke i ... 
Mfumo na vukorhokeri bya vusirheleri hi ku kongama swi vekile masungulo ya vugevenga lebyi . 
Vusirheleri eswikolweni byi engeteriwile . 
Ku hava ku humelela eka un'wana wa hina handle ka sayense . 
Ndzi rhandza ku amukela Ajax Amsterdam eka dorobankulu ra hina ro hisa . 
Vugevenga na ku chava leswi fambaka na byona swi nga hluriwa hi ku sivela . 
Sweswi swa fanela eka mina ku langutisia swinene eka vanhu va nkoka namuntlha . 
Ku kumiwa ka swicelwa swi ni matimba swinene eka xiphemu xa tikonkulu hinkwaro . 
Nhlamulo ya mfumo wa nhlayo yintsongo ya Valungu hambiswiritano , a yi nga lawuriwi . 
Xana hi ta nyiketa Afrika ya njhani eka vumundzuku ? 
Ku hluleka ka ku humelerisa matirhiselo eka yin'wana na yin'wana ya tiphurogireme swi paluxa leswi landzelaka : 
Hi komberiwile ku rhurhela Palamente ya Pan African naswona hi pfumerile . 
Mati yo nwa yo hlayiseka no tenga ma fanele ma tshama ya ri kona . 
Hileswaku tlhontlho lowu hi langutaneke na wona tanihi mfumo i ntirho wo humelerisa . 
BUKU yo HLAMULELE yo hlawuleka yi ta nyikiwa laha ku nga ta hlamuriwa swivutiso HINKWASWO . 
Vanhu lava nga voniki ngopfu va nga avanyisiwa hi mitlawa yimbirhi . 
Ku nghenisa kun'wana na kun'wana ku fanele ku sunguriwa hi siku . 
Eka ku tumbuluxa modele ya xihoxo Palamente yi langutile eka tindhawu leti landzelaka : 
Pfhumba ri ta tiyisisiwa lembe hinkwaro . 
Nkoka wa Tiyuniti to Lavisisa a wu fanelanga ku tekeriwa ehansi . 
Mhaka leyi yi le ku tekeriweni enhlokweni . 
Swi humile ngopfu eka nhlokomhaka . 
A swi si humelela leswaku vutivi bya vatirhi byi va na nkoka eka endlelo ra ntshovelo . 
Vuxokoxoko a byi si lulamela ku ya eka Holobyenkulu . 
Tindhawu tin'wana ta vuswikoti leti fambelanaka ni Xiyenge xo kongomisa . 
Mpimo wo angarhela wa xibalo ( hi ku ya hi GDP ) wu fananisiwa ni swiyimo swa misava . 
U fanele ku va na ndhawu yo cukumetela thyaka kona . 
Leyi hi yin'wana ya Tiphurojeke to Ringeta leyi a hi ri ku tirheni ka yona : 
Matiko ma hina lamambirhi ya fanele ku tirhisana ku endlela ku humelela . 
I mani a nga ni vutivi byo endla wili ? 
Xana matimba ya nyutliya i yini ? 
Swilo a swi hlangani . 
Xana hikokwalaho ka yini phurojeke yi ri ya nkoka ? 
Leyi i mitlhontlho leyi hi faneleke ku hatlisa hi yi ololoxa . 
Lexi a xi nga endleriwi ku lemukisa . 
Swi le rivaleni leswaku vuxokoxoko bya munhu byi kumile nkoka eka swa makete . 
Vanhu lava twisisaka leswi swa nhluvukiso wa tiko swi vulaka swona va ta avanyisa . 
Eka milandzu hinkwayo swilo swinharhu swi hoxekile . 
Hi fanele ku tiyisisa nkarhi wa ntirho ku endlela ku antswisa mimbuyelo ya dyondzo . 
Vo tala vadyandzhaka va tiphurojeke leti i vavasati , vantshwa na vanhu lava nga ni vutsoniwa . 
Endlelo leri eka swin'wana ri ta katsa leswi landzelaka : 
Tihunyi hi tona xihlovo xa matimba eka mindyangu yo tala ya le makaya . 
Holobyenkulu u thorile Mufambisi wa swa Vutumbuluxi eka xiphemu lexi nga sala xa lembe ximali . 
Ku na yinhla yin'wana yo hlawuleka . 
Maendlelo yo vilela ya ta tumbuluxiwa no simekiwa hi Sunguti . 
Va tilavela swilo naswona swilo hinkwaswo swi va swa vona . 
Swi hunguta nxungeto wa ntlulelo wa HIV . 
A swi kanakanisi leswaku swi tava ni tlhontlho . 
Mimbulavulo yi va kona ya leswi saleleke endzhaku eka ku tlakuka ka mixavo ya swakudya . 
Ku vevukisa ndzwalo wa xibalo hi ku engetela masungulo ya xibalo . 
Xin'wana xa swikongomelo swa Eskom i ku endla nawu wa swa mbango . 
Xana xiyimo xi njhani naswona xi khumba njhani eka swikongomelo swa rixaka ? 
A hi endleni leswaku swi ahluriwa . 
Phanele yi hangalasile phepha hi matimba ya vugevenga eka nhluvuko wa ikhonomi . 
Nkatsakanyo wa dyondzo:Nhlamuselo , xikongomelo na xikopu xa dyondzo . 
Makungu yo tala yo nghenelela ku seketela vumaki eka tlhontlho lowu . 
Xo sungula , ndzi kombela ku rivaleriwa eka Xinghezi:xa mina tanihi laha , mi tivaka leswaku ndzi Mufurwa . 
Ndzi twa ndzi xiximiwile nakambe ku va exikarhi ka n'wina . 
Leswi swi kombisiwile hi mavonelo ya vanhu lava nga kona kwala . 
Longoloxa no komba swichakalachala leswi tirhisiwaka eka vuphakeri bya gezi . 
Ku hlela rimba ra mavumbelo ya swivulwa swa hina swa laveka swinene ku tlula eku sunguleni . 
Vuleteri bya lavakulu byi tiyisisiwile . 
Kambe mhaka ya ndzetelo a hi tlhontlho eka mfumo na CETA ntsena . 
Hi tirhisa mali ya vona ku kuma modele na ku endla leswaku swi humelela . 
Leswi hi swi lavaka i ku cinca mavonelo ya tisisiteme na tibajete ta hina . 
Siku ra ku kumisisa : 
Khiya ra timakete ta le handle ta Kapa-Vupeladyambu i United Kingdom na Germany . 
Nkarhi wa siku lowu nhlaselo wu nga humelela hi wona . 
E-e , a yi nga vekiwanga eka thendara . 
Amerika , tiko leri ndzi nga ri tekela , i khale ri ri na swa vumbiwa bya xidemokrasi emisaveni . 
Hi ni mapfalo ya ku tsandzeka eka sisiteme ya mafambiselo ya hina sweswi . 
Va kotile ku kuma maghweta hi ku pfuniwa hi Nsirhelelo na Mpfuno . 
Muganga wu fanele ku tinyungubyisa hi xitirhisiwa na ku tiyisisa leswaku a va xi onhi . 
Na mina ndzi xi twile xitori lexi . 
Kazakhstan u tsakela ku tiyisisa vuxaka na Afrika Dzonga . 
Endzhaku ko tirha malembe ya nhungu u yirisiwile malembe ya ntlhanu . 
Ku humelela ka tiphurogireme leti swi lawuriwa hi vuxaka bya vaaki na purayivhete . 
Mpfapfarhuto wa xiviko xa mihlangano ya vaaki xa xitshunxo xa swivilelo xi amukeriwile hi Khomixini hi Nyenyankulu . 
Van'wana va n'wina mi kona laha namuntlha naswona mi le ku kunguhateni leswaku mi nga vi kona mundzuku . 
Xana swi nga fambisiwa njhani ? 
Hi vile switirho eka nkanerisano wa ku rhula na ntshamiseko eka tindhawu lomu a ku ri ni ntlimbo . 
Milawu yi fanele yi vekiwa ku hlamusela leswaku vanhu vo tala swi vula yini . 
Ndzawulo yi tekela enhlokweni leswaku hi ni nkayivelo wa ndhawu ya tihofisi . 
Mbuyelo hileswaku munhu u ehleketa hi ku nonoka swinene naswona nhluvukiso wu tlhelela endzhaku . 
Eka swin'wana swa nkoka leswi nga cinca i : 
Hi nkarhi wolowo phirimiya wa ala ku endla swo karhi . 
Machudeni ya fanele ya humelerisa vutivi bya vona bya sayense na mahetelelo eka xiviko leri nga erivaleni . 
Eka xiyenge xa rihanyu tsariwile leswaku : 
Vo tala va n'wina lava ambalaka magaweni sweswi mi ta va varhangeri va mundzuku va mabindzu ya hina . 
Nandzu wu kaneriwile hi vuenti swinene kun'wana . 
Hi tiyimiserile ku hunguta nxavo wa ntwanano wa swibindzwana na mabindzu lamakulu . 
Hambiswiritano , ku ni ku wa eka vuxirho bya yuniyoni ya bindzulo . 
I xiphemu xa swimbirhi swa ku tshikeleriwa ka vavasati na mbuyelo wa nkalandzingano . 
Foramu ya Maphorisa ya Muganga yi languteka yi nga tirhani na madzolonga emindyangwini . 
Ku ni swo tala leswi fikeleriweke hi mfumo na miganga hi ku angarhela hikokwalaho ka vuxaka . 
Hi ta tshama hi ri xipano lexi hlulaka loko hi tirhisana . 
Hi lava ku nyikiwa ka matimba swinene ka vavasati hi matlhelo hinkwawo . 
Ku fanele ku nyikiwa vuxokoxoko byo tiya lebyi nga ta endla migingiriko leyi lavekaka ku ya emahlweni . 
Swa fana ni mimburisano ya bindzulo wa Maafrika . 
Va nyikiwile switlhavatlhavani swo huma eAmerika . 
Namuntlha i siku ro sungula ra kotara ya vunharhu eka khalendara ya xikolo . 
Afrika Dzonga yi pfumeleriwile eka Ntsombano hi 1997 . 
Swi fanele swi katsa : 
Ndza tshemba sweswo swi hlamula xivutiso xa wena . 
Dzonga Vuxa bya Asia . 
Vutomi bya tika eka vavasati ku tlula eka vavanuna . 
Ku va hi vurile leswi hi tshikelela hi vuyelela eka endlelo leri . 
Ku fika laha , ntirhisano wu ta nyika , hi ku kongomisa : 
Hambileswi swi nga hetisekangiki , sisiteme ya nhlanganelo ya rixaka ya Afrika Dzonga yi huma ekule ku sukela hi 1994 . 
I mhaka yo tiyisela . 
Komba tindhawu hinkwato . 
A swi le ka ntumbuluko wa hina ku tivekela swiyimo swa le hansi . 
Ku antswisa eka fambiselo ro angarhela ra swikolo : 
I ntolovelo lowu lavaka ku vulavuriwa na ku hundzuriwa hi ku hatlisa . 
Tanihi laha u nga vonaka hakona , xikombo eka senthara yi hi tindzimi tinharhu . 
Vatirhikulobye va mina va ta tirhana na swona hi vuenti endzhakunyana ka nkarhi . 
Hi mayelano na xikweleti xa timakete ta hina ku vile na swin'wana swo nyanyula swa mihluvukiso lembe leri . 
Vuxaka lebyi nga kona exiakarhi ka vona na tindhawu leti nga ku hluvukeni ta misava a byi enelanga . 
Xifundzankulu xi ta tirhisa R2.1 biliyoni eka phurogireme leyi ku hundza malembe manharhu lama taka . 
Xiyenge xa makete xo xava eka mitshovelo yo hambanahambana . 
Ku antswisiwa ka xiyenge xa 1 hi ku rhabiwa ka nhlamuselo ya Khomixini ya Vukorhokeri bya Vaaki . 
Tikhampani a ti fanelenga ti vilela hi ku hambana ka nkalamfambelano wa tisisiteme ta khomphyuta . 
Kambe sweswi hi nga tshama ku hava xivandla xa Khabinete . 
I modele ya kahle leyi hi nga yi vuyelerisa ko tala eka swifundzankulu leswin'wana . 
Xitatimente a xi kahle naswona a xi hetisekanga hikokwalaho ka swivangelo leswi landzelaka : 
Ndzi mi tisela ku xeweta ka kahle ku suka eka mfumo na vanhu va Afrika Dzonga . 
Ku hava swiletelo swo hlawuleka mayelano na xitayili xa ntirho . 
Xana u nga tirhisa njhani tindlela to hambana ta makambelelo ? 
Ku hambana eka mikanerisano eka swa vurimi yi ya emahlweni . 
Hi fanele hi hangalasa mahungu ya leswaku ku hava murhi wo tshungula HIV / AIDS . 
A a ri kwala endlwini ya mina namuntlha . 
Swi fanele swi nghenelela swinene , swi ta gingirikeriwa swinene . 
Kutani ke , eka xikoro lexi hi ta tihlanganisa na Holobyenkulu . 
Xiphemu xo tika xa rendzo xi nga va xa ha ri emahlweni ka hina . 
U fanele ku swi tirha hi ndlela yo hambana . 
President kumbe Presidente wo Khomela . 
Switshunxo swa nkarhi wo koma swi nge tiyiseleki eka nkarhi wo leha . 
Hi lava ku nghenelela ka tiyuniyoni eka maendlelo lawa . 
Ntwanano wu ta katsa vuxokoxoko lebyi landzelaka : 
Ku tirhisa vatirhi eka vufuwi bya tinyimpfu i swa nkoka . 
Hinkwerhu ka hina hi lava ku hunguta nxungeto no engetela ku titshemba na ku va rivaleni . 
Nakambe ku hambana loku ka tika ku ku hlamusela . 
Ntirhisano lowu i wa nkoka eka ntirho wa hina wa swa vutivi . 
Hi sayinile Ntwanano wa Rihanyu na Vuhlayiseki na van'wamabindzu na vatirhi . 
Xivono xa mfumo wa xifundzankulu xa hina i ku aka Kaya ra Hinkwerhu . 
Mfambelano wu humelerisa ndlela leyi vuxokoxoko byi hlanganaka na swilaveko swa ntiyiso swa vatirhisi . 
Hambiloko a ta . .  . 
Kongomisa eka http://www.dpsa.gov.za ku kuma vuxokoxoko bya Ndzawulo ya Mafambiselo na Vukorhokeri bya Vaaki . 
Lexi i xilaveko xo fana na ntirhisano wa Dzonga-Dzonga . 
Swicelwa i khiya lerinene eka vuahluri . 
Leswaku eku heteleleni ku kumeka nhlamulo yo hetiseka . 
Xivulwa xo ka xi nga hetisekanga xi fanele xi tekiwa ku ri xihoxo xa ririmi . 
Loko ku ri hava mitirho mindyangu ya tsandzeka ku titundzela . 
Ku lawula na ku tiyisisa swa vukorhokeri ; 
Leswi i swa nkoka eka vumundzuku bya nhluvuko wa ikhonomi ya Kapa Vupeladyambu . 
Huvo yi nga hlangana nkarhi na nkarhi , kambe swa boha leswaku kambirhi hi lembe . 
Ndzawulo ya Vatirhi yi nga khumbiwa ku nyika vuxokoxoko byin'wana hi mhaka leyi . 
Ku na xilogene xa mfumo:Hi ri swin'we hi nga endla swo tala . 
Tivisa vaxavi va le ndzeni mayelano ni xedulu ya ntirho lowu va khumbaka . 
Tiphurojeke leti hinkwato ti herile exikarhi ka 2002 . 
Eka tinhlamuselo hinkwato leti , matirhiselo ya mali ya tlakukile swinene eka kotara yo hetelela . 
Xengetelo wa lembe wu kona hi tindlela hinkwato to endza eka lembe leri . 
Swi humelerile hi ku kongomisa eka nawu wa swa mindyangu . 
Swi le ka yena ku hlawula nhlangano wa yena . 
Mitlhontlho leyi hi langutaneke na yona i yikulu ku ahluriwa hi mfumo wu ri woxe . 
Mauritius yi pfulekile eka swa mabindzu . 
Nhlamuselo ya mafambiselo yi kamberiwile . 
U endlile ntirho wo hlamarisa eAfrika . 
Ku fanele ku langutiwa ngopfu eka milandzu ya madzolonga ya swa masangu na milandzu leyi khumbaka vana ; 
Hi ndlela yaleyo a hi voni xivangelo xo titshemba mayelano na vumundzuku bya Afrika . 
Hikokwalaho ka nkoka wa tindzimi leti vulavuriwaka na ku tirhisiwa ehandle ka mindzelekano . 
Goza leri landzelaka i ku siva switirhisiwa leswi fambaka hi miako ya nkarhi hinkwawo . 
Vuswikoti eka tindhawu leti landzelaka wa laveka : 
Mhaka yo sungula hileswaku Palamente yi pasisile xikombelo xa ndzivalelano wa swa xibamu. 
Mamiliyoni ya vanhu va hanya eka swiyimo swo vava na vusiwana byinkulu . 
Xana mfumo i yini ? 
Tsalwa ri languteriwa ku simekiwa hi 2006 . 
Un'wana na un'wana u fanele ku teka vutihlamuleri eka leswi humelelaka . 
Lexi i xikombiso xa ntiyiso xa leswi hina tanihi mfumo hi nga swi fikelelaka loko hi tirhisana . 
Vuhlayiseki bya le Mapatwini a hi vutihlamuleri bya mfumo ntsena . 
A hi tirhisaneni ku humelerisa xikongomelo xa nhluvukiso wa vantshwa . 
Eka vaakatiko va Afrika Dzonga lowu intiyiso i nkarhi wo pfuxeta hi vuntshwa . 
Mavuthu ya hina ya nyimpi ya le Burundi . 
Afrika Dzonga ri endlile nhluvuko wo vonaka hi malembe mantsongo ya xidemokrasi xa hina . 
Magistarata u nyika xigwevo etiholweni naswona mihlangano yi va yi nga ri kona . 
Timasipala tintsongo ti sungurile ku nyikela eka ntirho wo seketela ntirhisano . 
Eka ku pfuka ka nkayakayo wa ikhonomi ya misava , bindzu ri hungutekile ku ya eka R27 miliyoni hi 2009 . 
Ku hatlisisa vuphakeri bya tiyindlu i xin'wana xa swilaveko swa masungulo lexi mfumo wu nga ku xi endleni . 
Naswona swi tano hi maehleketelelo . 
Tiphuphu to antswisa matirhelo ya nxavo wa vaaki a ti si cinca . 
Timali hinkwato ti ta vuriwa hi ku vulavurisana na Holobyenkulu wa Timali . 
Hi kholwa leswaku varhumiwa va hina eka swa mabindzu va le ku humeleleni eka tlhelo ra vona . 
Hambiswiritano , ku ni vumbhoni byo tala ku komba leswaku vugevenga bya siveleka. 
Leswi swi nyika masungulo ya mavhiki ya nkarhi wa Dyondzo ya Vutiolori . 
A hi sunguleni namuntlha ! 
Vanhu lava pfumalaka makaya va fanele va hlayiwa na vona . 
Sweswi hi nyika tinkota to Angarhela ta Mfumo na Xiyenge xa Vaaki . 
Leswi swi vula ku veka mimpimo yo hohlotela nhluvuko wa swa ikhonomi . 
Loko hi lava ku katsela , hi fanele hi dyondza eka tiphurojeke leti nga hundza . 
Naswona vukungundzwana na vugevenga swi tsanisa hikuva swi tele ngopfu eka vanhu va ka hina . 
Ndzi lava ku tsundzukiwa ku va ndzi endlile swin'wana eka vanhu lava xanisiweke . 
Swi ta endla leswaku vanhu lava nga ni vutsoniwa va tiva no tirhisa timfanelo ta vona . 
Swi teka xivumbeko xa vumbiwa lexi boxaka eka manghenelo : 
Tibuku ti antswisa vutivi na matwisiselo ya hina ya misava no ndlandlamuxa mavonelo ya hina . 
Hi le ka endlelo ro languta ndhawu ya kahle eStorms River . 
Hi ku engetela , swiboho leswi landzelaka swi tekiwile : 
Maendlelo lama landzelaka ya fanele ku tirhisiwa : 
Ku tlakuka ka swa mixavo ya misava swi languteka swi ri eka vulawuri . 
Hi mayelano na leswi hi ta leteriwa hi Nawu wa Rimba wa Vuxaka bya Mimfumo . 
Swiyenge leswi khumbekaka eka ntshovelo . 
Lexi i xa le Zimbabwe . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi mfumo wa hina wa xidemokrasi wu endlile Mhawuri ku va N'hweti ya Vamanana . 
Rendzo ra namuntlha i ku ta vulavula na van'wamapurasi na ku kumisisa leswaku xiyimo xi njhani . 
Swikweleti swo biha swi suriwille hi lembe reri swi nga voniwa hi rona . 
Ku hlela ka pulani ya mabindzu lamantsongo sweswi ku le ku endliweni . 
Hi ni vuswikoti byo pfuna kumbe ku onha nhluvukiso . 
Magoza lawa ya katsile leswi landzelaka : 
Mfumo wu languteriwa ku tiboha eka leswaku wu ta tlakusa njhani NYS . 
Hi fanele hi khomana ku humelerisa mafambiselo ya nhlayiso wo antswa . 
Bokisi ra masungulo ra rhadiyo a ra ha ri endlwini . 
Ku vulavula hi swa mayelano na asibesitosi swi tshama swi ri swa nkoka eka Ndzawulo . 
Ndzi lava ku tlhelela eka pheji ya nharhu eka ku hlela maendlelo ya vululami bya vugevenga . 
Ku hlamula xivutiso lexi , nakambe hi languta eka Chile ku hi rhangela . 
Nkoka wa vukati eka rixaka ra manguvalawa . 
Eka Nkunguhato na Nhluvukiso : 
Tanihi laha swi boxiweke , mitlhontlho yi tela kambe ku ni nhluvuko . 
Va fanele va tekela enhlokweni leswaku vaxavi vo hambana va ni leswi va languteleke swona eka vukorhokeri . 
Hi ku dlayelela , ndzi lava ku tlhela ndzi vula leswaku xa masungulo eka hinkwaswo i vakhandziyi va hina . 
Sweswo i swikulu , kambe i vangani lava ha hlanganaka ? 
Ku hava tindlela timbirhi eka leswi . 
Kunguhata ku tshama wa ha bohiwile eka mhaka leyi . 
Mbuyelo wa makambelelo lawa wu xopaxopiwile . 
Loko IDP yi nga fikeleli mimpimo leyi vekiweke a yi nga amukeriwi . 
U vurile leswaku ndzawulo yi ta yi andlalela Palamente hi Ndzhati . 
Ku ta va ku vulavurisana ka ntiyiso , mfumo wu hlangana na vanhu . 
Hambiswiritano , ku kombisiwile mixungeto yo tala hi MPC . 
Nkarhi wu nga engeteriwa hi ku twanana . 
Xo hetelela a hi hlohloteriweni hi Madiba loyi a nge te : 
Hi nga tsandzeka ku vona hi xihatla tinhlamulo ta swiphiqo swo tala leswi hi langutaneke na swona . 
Topbank yi lulamile . 
Hi ku komisa languta leswaku leswi swi nga humelerisiwa njhani ? 
Leswi swi vumba xiphemu xa kahle xa pulani . 
Vadyondzisi va ni vutihlamuleri byo hlawuleka ku tiyisisa leswaku tiawara ta le titlilasini ti tirhisiwa hi ndlela leyi faneleke . 
Va hunguta mpimo wa xitsongwatsongwana engatini . 
Hi tsakela ku amukela swibumabumelo swa dokodela eka mhaka leyi . 
Phurogireme ya ndzawulo ya vatirhi yi fanele ku tirhana na leswi hinkwaswo , mapatu na swin'wana . 
Ikhonomi ya hina yi le ku hluvukeni hi rivilo leri nga si tshamaka ri voniwa etikweni ra hina . 
Hi lava swiyenge swa purayivhete na vaaki ku tirha swin'we ku humelerisa xivono eka rihanyu ra hina . 
Munhu a hi xirho xa ndyangu lowu kumaka mpfuno wa nhlayiso ; 
Ku navela ka yena i ka leswaku a va wansati wo sungula endhawini . 
Ndzi komberile Palamente leswaku yi ndzi pfuna eka ndlela leyi nga emahlweni . 
Hi tsakile ku vika leswaku ntirhisano lowu wu tswarile mbuyelo wa kahle . 
Hi nkarhi wa pfhumba ra nhlawulo ndzi vile na nkateko wo hlangana ni va xiyenge xa vutshila bya hina . 
Hlamula swivutiso SWIMBIRHI eka swivutiso swa nhungu . 
Hi le ku kombeni leswaku Kapa-Vupeladyambu a ka ha ri xihlala . 
Xa nkoka swinene hileswaku hi ya emahlweni hi xixima ku tiboha ka hina ku va hi nga tlheleri endzhaku eka ku hundzula ikhonomi ya hina . 
Matiko lama ha hluvukaka ya swi tiva leswaku ya ni munghana wo tiya no tshembeka eFinland . 
A hi yimelanga switirhisiwa swa nkoka swo tala hi nga si tirha . 
Mpimo wo tumbuluxa mitirho wu fanele wu engeteriwa . 
Ndzi ehleketa leswaku vanhu va twisisa swinene . 
Nhluvukiso wa swa vutlhari bya tipolitiki eka muganga swi katsa ngopfu leswi landzelaka : 
Ku languta eka ku hlayisa nkarhi wo dyondzisa ku suka eka ku nghenelela ka le handle . 
Hi tlhelo rin'wana , Mbombela , yi yimile ku tivumbela xifaniso xa yona . 
Vapfuneti vambirhi va le vhengeleni eka lava tsevu va tshikile ntirho eku sunguleni ka Nyenyenyani . 
Hi ni tin'hweti ta le hansi ka timbirhi ku nga si sungula Khapi ya Bolo ya Misava . 
Ku navela ka tipolitiki ku humelerisa ndhavuko . 
Hi fanele hi ringanisa vululami na ndzivalelano . 
Ku aka nhlangano wo tiya wa vatinyiketi eka ku aka hi vuntshwa na nhluvukiso . 
Hi ya emahlweni hi lomba xilogene xa Vanhu va Vutsoniwa va Afrika Dzonga . 
Phepha leri humesiweke ri paluxa mikumbetelo yo antswisa mfikelelo eka sisiteme ya vululami bya vugevenga . 
Ndzi ta tinyungubyisa loko va swi endla swi humelela . 
Ku suka eka leswi nga laha henhla , swibumabumelo leswi landzelaka swi nga endliwa : 
Ku antswisiwa ka swa maendlelo swi tisile ku cinca eka basikiti ya nkatsakanyo . 
Xo sungula , nhlamuselo ya Quranic eka Vumunhu hileswaku i muganga wun'we . 
Ku tlakusa ntirhisano wa swa sayense na thekinoloji ; 
Kereke yi seketela mfumo . 
Hlamusela nkoka wo komba nxiximo . 
I swiphemu leswi nga hambanyisekiki eka ku aka leswinene eka vanhu va ka hina . 
Xilotlela xin'wana xa vufambisi bya nhluvuko ku vile nhluvuko eka vumaki . 
U songasongile njhekanjhekisano wakwe hi ku vula leswaku , ndza tshaha : 
Mfumo wa Afrika Dzonga wu tekerile enhlokweni rhikhodo ya mafambiselo ya swa timali . 
Ntlangu lowu wu kotlanile na Siku ra Misava ra Vanhu lava nga ni Vutsoniwa . 
Hi endlile leswi hinkwaswo hikuva hi tsakela ku rhula ku nga ri nyimpi . 
Tichanele leti swikumiwa swi nga xavisiwaka hi tona ti nga va hi ndlela leyi . 
Hi ta ya emahlweni hi hlanganyeta vuxaka exikarhi ka Afrika na xikarhi wa Asia . 
Vulavisisi bya masungulo i byin'wana bya nkoka eka ku vumba nawu lowu ringanyetiweke . 
Nhlangano wu ta va muhlayisi wa Tisenthara ta Vuswikoti . 
Hi fanele hi tirha hi khinkhi ku hluvukisa swilo swa nkoka . 
Xana i mali muni leyi ndzi nyikelaka yona ? 
Ku durha ka makhotso lawa ku ehleketeleriwa ku va ehenhla ka R1 biliyoni . 
Kuma vuxokoxoko byo tala bya migingiriko yo simeka ya leswi landzelaka : 
Swivutiso hinkwaswo swi fanele ku hlamuleriwa eka buku yo hlamulela eka yona . 
Ntlangu wa ha ya hi rixaka etikweni ra hina . 
Swilaveko swa pholisi ya mpfuxeto wa swicelwa hi leswi landzelaka : 
Hi ntiyiso xivumbeko xa ikhonomi ya misava xi nga kumeka xi ri ndhawu yin'we hi nhluvukiso . 
Xipano xo tirha a xi fikelelanga swikongomelo swa xona . 
Nkul . Madikamaanswered ku vile ni tikhoso to koma to tala ku ya eka vaaki . 
Vuxokoxoko bya Thekinoloji eka tigiredi tinharhu . 
Milulamiso yo yisa emahlweni yi nga laveka ku ndlandlamuxa swin'wana swa leswi . 
Kombisa no simeka mimpimo yo antswisa ntshovelo ku ya hi xiviko xa gingiriko . 
Tsondzela nhlamulo ya wena . 
Kanela leswi hi ku kongomisa eka YIN'WE NTSENA ya vukhongeri . 
Hi hundzisela nchavelelo wa hina eka vandyangu eka nkarhi lowu wo tika . 
Swivutiso leswi swi yisiwile eka Ndzawulo ya rixaka . 
Hi leswi vuriwaka . 
Hambiswiritano , swi kumekile leswaku Cdr B. 
Hi le ku ngheneleleni eka goza ro tisa ntwanano eka vurhangeri . 
Leswi swi hungutiwile hi ndlela leyi muthori a endlaka mphakelo wa swa xibalo hakona . 
Tekela enhlokweni leswaku ku vile ni ku cinca eka swa timali eka lembe leri . 
Yingisela na ku angula eka swivutiso ku va u basisiwa . 
Hi ya emahlweni hi aka na ku hlayisa vuxaka bya kahle bya mimfumo na vatirhisano va hina emisaveni hinkwayo . 
Swa tsakisa , swinene . 
Nakambe ndza mi khensa . 
Xiviko xo hetelela xi ta yisiwa eka mfumo eku heleni ka lembe leri . 
Nhlamuselo ya vugevenga ya hambana kusuka eka tiko rin'wana kuya eka rin'wana . 
Hi fanele ku tirha tanihi ndyangu . 
Ndzi lava ntsena ku tiyisisa . 
Ku hava nchumu . 
Mfumo wu tiyimiserile no tiboha ku lwisana na vukungundwana . 
Kambe leswi hi swi endlaka hi leswaku ku tava na ntlimbano lokukulu . 
Yimani ndzi sungula hi : 
Ndzi mi navelala swa kahle hi nkarhi wa nhlengeletano . 
Kambe hi nga swi kota no endla swo tala - ngopfu-ngopfu eka ndhawu ya vuvekisi thwii bya matiko mambe . 
I yini Swikongomelo swa Swiletelo leswi ? 
Switandzhaku swa nyimpi eIraq na nhluvukiso eMiddle East swi ta kaneriwa . 
Leswi swi tirha eka Dzivamisoko . 
Ku sirhelela Vumundzuku . 
Eka xikongomelo xa Nhlengeletano lowu : 
Ntshuxeko wa vuteki bya mahungu i xiphemu xa vutomi bya hina bya siku na siku . 
Xivutiso hi leswaku hi endla yini sweswi ? 
Endlani leswi landzelaka : 
Ndza tinyungubyisa kuva xiphemu xa xipanu lexi . 
Ku twananiwile leswaku Xiviko xi fanele ku humesiwa eka vaaki . 
Minchumu ya mhaka hi lei landzelaka : 
Kambe hi fanele ku teka xiboho xo hetelela . 
Ndzi tsakela ku kombisa timhaka timbirhi . 
Hinkwaswo leswi va faneleke ku swi endla i ku tirha swinene . 
Leswi swi ta languteriwa naswona i ntumbuluko wa ntirho . 
Leyi i ndhawu yin'we leyi hi faneleke ku ehleketa hi yona eka vumundzuku . 
Lowu a hi nchumu wo olova . 
Van'wana va laha na hina namuntlha . 
U ta tekeriwa enhlokweni . 
Antswisa matirhelo na ku tirheka ka Khomixini . 
Nkul . Xipikara , ndza khensa swinene . 
Xana swi vula yini ? 
Hi ta fika hikuva hi le ndleleni leyi nga yona . 
Dyondzo i ya nkoka . 
Ndzi ku navelela swa kahle eka minkanerisano ya n'wina . 
Laha hilaha hi nga kona mayelana na timhaka leti . 
Ku engetela , ku tava na : 
Afrika Dzonga i xiphemu xa nhlengeletano . 
Ringanyeta xivangelo xa leswi . 
Tiko ra Laveka . 
Hi yihi mhaka ? 
Hi fanele ku tlhelela eka xiyenge xexo . 
Ndzi lava ku tisa mhaka ya xihatla . 
Hi Nhlangano wa Matiko : 
Entiyisweni , hi ta tlhela hi nghenelela eka ndhawu ya dyondzo na vuleteri . 
Eka mhaka ya vuhlayiseki : 
Kambe hi fanele ku tilulamisela ku hakela xikweleti xo humelela . 
Hina ntshembho eka n'wina . 
Ha khensa nseketelo wa n'wina . 
Hikwalaho nhlengeletano leyi i ya nkoka eka hina hinkwerhu . 
Leswi swi hi fikisa emakumu . 
Eka tlhelo lerin'wana , hi fanele ku twala eka manghenelo ya hina . 
Ntirho wa boha . 
A hi ri erivaleni . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku a hi tirhangi kahle tanihi tiko . 
Endlelo ro hlamusela makete a hi vugimamusi hi roxe . 
Xana hi fanele ku endla yini ku tisa ku hambana ! 
Hi wihi ntirho wa ntirhisano ? 
Nongonoko wu hi ndlela leyi landzelaka : 
Timhaka leti landzelaka : 
Va pfumerile eka xilaveko ku cinca Matiko ya tinxaka , ngopfu-ngopfu Huvo ya Vuhlayiseki . 
A hi nge va nyumisi . 
Ku sivela leswi : 
Swi nga va hi ndlela yihi na yihi , mi amukeriwile eka Nhlengeletano . 
Sweswo i swa nkoka . 
Swi khomeka kahle eka vumundzuku . 
Swi tlhela swi va xikombiso xa ntirho wa vuteki bya mahungu . 
Hi marito man'wana , hi na marungulo hinkwawo ; ku hava nkayivelo wa marungula . 
Ndzi mi navelela ku humelela eka wekixopo . 
Hlamusela hilaha ku endliwaka leswi . 
I mhaka yo olova . 
Endlelo ri tshamisekile sweswi . 
Hlamusela xiphiqo . 
Vumbiwa bya Afrika Dzonga . 
Naswona hi taya emahlweni ku nyika nseketelo wa tisenthara ra vutshila . 
Endlelo hi leri landzelaka : 
Hi langutele mbuyelo . 
Xiboho xa swirho swo tala ku tava xiboho xo hetelela . 
U na switirhisiwa , naswona ku hava xivutiso hi xilaveko . 
U tirhe swinene ngopfu . 
Swi le rivaleni . 
Kutani hi laha hi nga kona mayelana na minhlawulo . 
Nakambe ndzi tsakela ku mi khensa swinene hi malwandla ya n'wina . 
Hoyohoyo eka vona . 
Ndzima leyikulu yi endliwile eka vumaki bya vuteki bya mahungu bya xiilekitroniki . 
Kutani lowu i nkandziyiso wo sungula . 
Hi fanele ku tirha naswona hi fanele ku swi endla hi hexe . 
Vulawuri eka Riphabliki . 
Kuya hi Phuresidente , swikongomelo swa nongonoko lowu i ku : 
Lowu i gingiriko wa nkoka swinene . 
Kambe ka ha ri na xiphiqo xa ikhonomi hi yoxe . 
Hi vule leswaku hi lava ku vumba muxaka wa vumundzuku byo hambana . 
Byi na xikongomelo xo sirhelela timfanelo ta vana lava . 
Kahle-kahle , sweswo , i yini . 
Ndzi sungule kwalaho , naswona ndza tshaha : 
I mhaka ya tin'hweti titsongo : 
Ku fika kun'wana , naswona ku hava ku tisola eka leswi . 
A ndzi nge vuli leswaku hi mina . 
Swifambo na vutihlanganisi . 
Ndzi fanele ku tshikelela leswaku leri a hi pfhumba ra mfumo ntsena . 
Inkomu eka ku tivisa masungulo . 
I swa mfumo . 
Vukhale bya muxanisiwa . 
Hi Xileriso xa Khoto . 
I swa nkoka eka hina kuva xiphemu xa gingiriko lowu wo pfuxeta ematikweni ya misava . 
Xikongomelo nkulu i ku herisa madzolonga ehenhla ka vamanana na vana . 
Kutani , leswi hi swin'wana swa ringanyeto leswi nga ta langutiwa . 
Simekiwa xitshunxo . 
U muyimeri wa vatirhi . 
Hi ta seketela mpimanyeto . 
Vugevenga bya ha ri tlhontlho lowukulu eka hina hinkwerhu . 
Kambe nchumu wa nkoka lowukulu a hi ku fikelela ku twanana . 
Kambe kuna xiphiqo . 
Hi fanele ku tiva switandzhaku swa swiendlo swa hina . 
Avuxeni no khensa nkarhi wo burisana na n'wina . 
Xifundzantsongo Xa Laveka . 
Swiringanyeto eka wili leyi swi ta tisiwa eka mina emakumu ka Khotavuxika . 
Ndzi rhandza ku mi khensa eka matshalatshala na ntirho wo tika . 
Ndzi rhandza ku mi khensa no mi hlohloyela kuya emahlweni hi ndlela leyi . 
Ndzi rhandza ku n'wi khensa eka vutshuri na vurhangeri eka xiyenge lexi . 
I nkateko kuva laha na n'wina eka east coast . 
Intiyiso swi ta teka nkarhi wo leha na ku kayakaya ko tika . 
Sweswi leswi hi ringeteka ku swi endla hi leswaku hi fanele ku cinca xiyimo . 
Tiva swilo . 
Ha rhambiwa ku entisa ntirhisano na vanhu vale Palestina . 
Leswi swi fanele kuva exikarhi ka nongonoko wa rixaka ra vunharhu . 
Kambe ku tlhela kuva na swiendlo swin'wana . 
Kambe ek axiyimo xa hina , hi fanele ku ololoxa xiphiqo . 
Hi ta fika kwaleho . 
Kambe hi lava xinawana xo antswa eka timakete ta swa timali . 
Va na matimba yo : 
Entiyisweni , i ntolovelo wa matiko ya misava . 
Sweswi leswi ndzi nga swi vulaka hi leswaku hi le ku endleni ka ndzima . 
Vayimeri vo Hlonipheka va Vanhu va Riphabliki ra Furhwa : 
Kanela mavonelo ya wena ya mhaka leyi . 
Hilaha hi faneleke ku vuyela endzhaku . 
Ndzi tshembha eka vumundzuku , hikuva ndzi tshembhela eka dyondzo . 
Kambe swi ta teka nkarhi wo leha . 
Ndzi ehleketa leswaku hi na nseketelo wa Holobyenkulu wa Timali eka leswi . 
Kutani , ndzi lava ku vula leswaku ha mi khensa swinene . 
Nkoka wa masungulo lawa ya le rivaleni . 
Tihuvo leti tiya emahlweni ku nghenisa xandla xa nkoka eka vutomi bya swa mfuwo wa tiko . 
Hlela leswi landzelaka : 
Hambi tano ndzi ta tsakela kuva laha ku sukela eku sunguleni , a swi nga koteki . 
Hlamusela leswi landzelaka : 
Vatirhi va le mapurasini na vona va nghenisa xandla xa nkoka mayelana na leswi . 
Ndzi ta vula swin'wana hi sweswo ku nga ri khale . 
Sweswo i matimu hi ya tiko ya hina . 
Hi lava ku : 
Ndzima yo twala yi endliwile mayelana na leswi eka masungula laya landzelaka : 
Ndzi ehleketa leswaku hi nga ya emahlweni hi kanela mhaka ya vun'winyi . 
Xo sungula xa leswi i vuxaka bya hina na matiko ya misava . 
Vumbhoni bya muholo wa n'wana . 
Nakambe yimani ndzi mi nyika xikombiso : 
Kuna vuxaka lebyikulu bya ikhonomi exikarhi ka matiko mambirhi . 
Vukati eka Islam byi tekiwa kuri bya nkoka swinene . 
Nhluvukiso wo tiyiselaka i tlhelo rin'wana ra xingwece eka xidemokrasi . 
Hi hava ku hlawula ku fikelela leswi hi tivekeleke swona . 
Ndzi rhandza ku khensa vanhu hinkwavo lava a va ri enkosini . 
Lumaile ku endla . 
Hi lava yini ku fikelela swona ? 
Hi ku endla tano , hi tiyimisela ku : 
Langutisa Netherlands . 
Leswi swi fanele kuva masungulo laha hi akaka ku suka kona . 
A va lava ku endla sweswo hi ndlela yova erivaleni . 
Sweswo ndzi ehleketa kuri swi le rivaleni . 
Hambiswiritano , a swi ringanangi sweswi . 
Leswi swi olovile ku swi endla . 
Ndzi ehleketa kuri swi tano ! 
Hambiswiritano , swo tala swa ha lava ku endliwa . 
Ku sivela vugevenga , entiyisweni , i ndlela yo antswa ku lwisana na vugevenga . 
Hi sihalarile eka leswi naswona hi taya emahlweni hi endla tano . 
Ndzi pfumelele ku khensa : 
Mhaka yo angarhela swa misava a hi nchumu wuntshwa . 
Kuva ku ri : 
Lulamisa leswi landzelaka : 
Hi tiva leswi tlhontlho wu nga xiswona . 
Ndzi ta kota ku swi susumeta . 
Ha swi tiva leswaku ikhonomi ya hina yi langutane na mitlhontlho . 
Tiva magoza laya faneleke ku tekiwa tanihi mbuyelo . 
Hakunene swi le ku humeleleni . 
Ku ya eka ndhawu ya vuvekisi . 
Xiyimo a xi amukeriwi . 
Sweswo swi hi tisa emakumu ka nhlengeletano wa swa mahungu . 
Kuna swivangelo xo va leswi swi ri tano . 
Wolowo i nkarhi wo hetelela ndzi koteke ku vulavula na yena . 
Kota ku endla mahetelela ku suka eka mbuyelo lowu . 
Ndzi langutele eka nkanerisano . 
Leswi humelelaka sweswi a swi amukeleki naswitsongo . 
Wa swi vona leswi humelelaka ? 
SAPS a yi le ka xiyimo xo hlamula xivutiso . 
Hi langutele nkombiso . 
Kambela nkoka wa mati . 
Ndza tshembha leswaku hi nga hlula eka mitlhontlho leyi . 
Kambe nhluvuko i ntirho wo tika lowu hi fanele ku wu fikelela . 
Hi taya emahlweni hi tirhisana swin'we ku antswisa vutomi bya vanhu va hina hinkwavo . 
Naswona sweswo i xin'we xa swilo leswikulu . 
Hambiswiritano , leswi a swi vuli leswaku hi ta honisa tindhawu ta matiko xikaya . 
Hinkwerhu hi tiva mhaka ya leswaku xidemokrasi i endlelo . 
A va si fikelela makumu . 
Afrika i vumundzuku . 
Milawu ya ntlangu yi le rivaleni . 
Xana u tiyimisele ku yisa endlelo leri emahlweni ? 
Tiva leswi landzelaka : 
Ndzi heta hi ku vula leswaku kuna swipimelo leswi tekiweke ehenhla ka vukungundzwana . 
Dyondzo ya Xidemokrasi . 
Ndzhaka ya xihlawuhlawu ri tava na hina nkarhi wo leha lowa hata . 
Va swi tiva leswaku : 
Matsalwa lawa ya fanele ku hlayisiwa nkarhi wo ringana ntlhanu wa malembe . 
Sweswo swi fanele ku hi endla hi tirha swin'we . 
Muxaka lowu wa hanyelo a wu pfumeleriwi , naswona a swi nge tiyiseriwi . 
Swi le rivaleni leswaku ku hava xitshunxo xo olova eka xiphiqo xa vugevenga . 
Kambe hi na xiboho xo kota ku teka swiboho hi ku yimela Vusirheleri 
Ku seketela xirhambo , ku vumbiwa ka Mfumo wa Vun'we wa Rixaka . 
Hambiswiritano , swi le rivaleni leswaku ku hava switshunxo swa nkarhi wo koma . 
Swikongomelo leswi swi tlhela swi kongoma eka ku fikelela Swikongomelo swa Nhluvukiso wa Millennium . 
Vuhlanganisi i xiphemu xa nkoka swinene xo khutaza . 
Makunguhatelo na Mafambiselo . 
Hi lulamile no tiyimisela kuva hi tirhisa ntalo lowu . 
Kuna xivutiso xa swiyimo swa dyondzo . 
Hi swi kotile ku endla ntirho wolowo . 
Madzolonga ehenhla ka vamanana na vana byi le henhla swinene . 
Mfumo wu teke magoza yo twala ku antswisa nhluvukiso wa xiyenge lexi . 
Lembe na lembe swa fana . 
Eka mhaka leyi , hi le ku endleni ka ndzima ya kahle eka vanhu va hina . 
Xavumbirhi , sweswo a hi nge koti ku nyika mitirho eka hinkwavo , namuntlha . 
Mi kombisile ndlela ya kuya emahlweni . 
Swi kaneriwile naswona swi vekiwe etafuleni . 
Ndza vilela leswaku swiphiqo leswi a swi si ololoxiwa . 
Hi fanele ku twisisa leswaku ku hava minkanerisano leyi lavekaka . 
Xavumbirhi , i yini leswi hi swi lavaka ematikweni ya hina ? 
Xikongomelo xa bindzu . 
Nhlamuselo ya nhundzu . 
Eka mhaka ya vumbirhi ya vun'winyi ndzi tsakela ku vula leswai landzelaka . 
Ndzi ehleketa tano . 
Hi endle ndzima ya nkoka mayelana na leswi , kambe swo tala swa ha lava ku endliwa . 
Kutani hi amukela xiboho . 
Va amukeriwile . 
Naswona leswi swi hi tisa eka mhaka ya vumbirhi . 
Kambe a swi koteki kuva na nhlayo yo biha ya vanhu ! 
Teka magoza laya faneleke ku antswisa xiyimo xo enerisa . 
Va ehleketa leswaku hi vona va mani . 
Eku heteleleni , vamanana na vatatana , ndzi lava ku mi amukela hinkwerhu eka nhlengeletano ya hina yo sungula . 
Leswi nga sala swi le ka n'wina . 
Ndza tshembha leswaku swin'we hi nga endla swo tala ku vuyerisa vanhu va hina . 
Munhu un'wana na un'wana u tava na mfanelo wa vutomi . 
Hakunene swo tala swi endliwile . 
Olovisa leswi landzelaka : 
Hive hi na rimba leri hi nga ta endla leswi eka rona . 
Vukorhokeri kuya hi pholisi ya Vukorhokeri . 
Kutani u hlawuriwile eka Palamente leyi tanihi Xirho xa Palamente , tanihi leswi hi tivaka . 
Swi tlhela swi va erivaleni leswaku hi endla ndzima eku lwisaneni na vuswrti na mpfumaleko wa ndzingano . 
Lexi hi xin'wana xa swiviko leswi nga ta tekeriwa enhlokweni hi Samiti . 
Matshalatshala lawa ya tekiwile hi ku landza ku tsakela ka matiko laya khumhekaka . 
I xiboho xa Vumbiwa . 
U fanele ku tekiwa tano . 
Ha ha ri na ndlela yo leha ku yi famba ku aka hi vuntshwa tiko ra hina . 
Kambe ndzi na ntshembho leswaku ku nga ri khale swi tava tano . 
Ha pfumele leswaku leswi swi hume endleleni . 
Marungula a ya kumeki . 
Mafambiselo eka Vuphasi bya tihlampfi . 
Leswi i ku tiboha ka hina ku antswisa nkoka wa marungula eka xiyenge xa hina . 
Swi le rivaleni , swi le ka ku tsakela ka vaaki leswaku u endla tano . 
Maendlelo ya matiko ya tala kuva na switandzhaku swo biha emisaveni hinkwayo . 
Xana hi ta sungula rini ? 
Leswi swi fanele ku lulamisiwa . 
Nhlamulo ya hina i e-e . 
A hi ku kotlanisa ka tinhlayohlayo loku nga le khombyeni . 
Kutani , i xiyimo lexi nga le xikarhi . 
Xexo i xiyimo xa ku fikelela vululami . 
Hi ta swi kota ku tiyelerisa swilo leswi hinkwaswo eka nkarhi lowu taka . 
Hi mi navelela swa kahle . 
Ntshikelelo wa ku cinca eka nawu i : 
Nhlengeletano leyi yi ta nghenisa xandla xa nkoka ku hi yisa eka tlhelo ra kahle . 
Swi tisa mfumo eka vanhu , ku nga ri tlhelo rin'wana . 
Xiyimo a xi nge olovi ku ololoxiwa , kambe xi fanele ku ololoxiwa . 
Ku tlula sweswo , a hi ku simekiwa ntsena ku suka ehansi . 
Kutani swi ta yisiwa eka Xipikaea xa Palamente . 
Dyondzo na yona yi na nkoka . 
Hlela leswi landzelaka : 
Laha hilaha muganga wu faneleke ku nghenisa xandla . 
Naswona kuya hi leswi , hi le ku endleni ka ndzima ya kahle . 
Khansele ya Nordic ya Vaholobyenkulu . 
A ndzi si tshama ndzi huma laha tikweni . 
Swa ndzi vilerisa naswona hi leswi ndzi lavaka ku swi vula . 
Kutani nkarhi wu fikile ku tihlamulela . 
Xa nkoka eka leswi , leswi ndzi lavaka ku vulavula hi swona namuntlha , i : 
Ndlela emahlweni a yi nge olovi . 
Ehleketa hi sweswo . 
Hi enerisekile kuri hi nghenisile xandla eka nhluvukiso wa ikhonomi ya Afrika . 
Laha i swirho swa komiti : 
Ku endlela ku fikelela leswi , leswi landzeleka swi ta endliwa : 
Leswi swi taya hi xivumbeko xa xivutiso . 
Ha khensa eka mavonelo . 
Ndzi lulamile ku ya emahlweni . 
Eka mavhiki mangari mangani laya taka hi ta : 
Kutani u ta kota ku vuyeriwa ku suka eka mpfuno lowu landzelaka : 
Ku hluleka eka leswi a hi ndlela . 
Ku ngava na : 
Leswi swi ndzi tisa eka mhaka ya nkoka laha . 
Ku hava ku kanakana hi swikongomelo swa hina . 
Ha khensa swinene . 
A va endlangi tano . 
U ehleketa yini ? 
Ndzi langutele nhlamulo ya n'wina eka swiringanyeto leswi . 
Vanhu vo tala va tirhile swinene eka mhaka leyi ya nkoka . 
Kambela leswi landzelaka : 
Tanihi leswi mi swi tivika , hi tibohile eka ntlhanu wa leswi rhangisiwaka : 
Ndzi ta tsakela ku langutisa eka tiphurojeke titsongo ta nkoka leti . 
I swa xihlovo xa nkoka xa swakudya emisaveni hinkwayo . 
Ku tsarisiwa koloko ku hi ku tsakela ka vaaki . 
Kutani , ndzi ehleketa leswaku kuna swin'wana leswi ndzi tsakelaka ku swi ringanyeta . 
Ndzima ya nkoka yi endliwile mayelana na Tikhodi ta Matirhelo ya Kahle . 
Ku herisa ndzhaka ku fana na leswi a hi ntirho wo olova . 
A va vileli hi xiyimo xa vamanana . 
I xiphemu xa endlelo ro hlamusela leswaku hi va mani . 
U vumba xiphemu xa mafambiselo ya xikolo na muganga . 
Leswi swi nga endliwa eka xiyenge xa vurimi . 
Lowu i ntiyiso eka : 
Hi fanele ku tirhana na swilaveko thwii naswona i xiphemu xa xitshunxo . 
Kambe , hi fanele ku tirha swinene ku endla leswi . 
Ku tiyimisela ku hakela nxavo . 
Mfumo wa hina wu hlayisa vuxaka bya kahle na Mfumo wa United States . 
Mfanelo wa xindzhuti xa ximunhu . 
Wu tumbulukile ku suka emasunguleni ya 20th century . 
Mayenala na leswi ndzi tsakela ku mi rhamba eka samiti ku ehleketa hi swilo swimbirhi : 
Ku hava lexi nga cinca mayelana na leswi . 
Vavanuna na vavasati va lahlekeriwile hi mitirho . 
Va tivisiwile hi leswaku leswi swi ta humelela . 
Mitlhontlho ya matiko ya misava ; 
Ha kholwa leswaku kuna xikopu lexikulu eka xa sweswi . 
Hikwalaho ka yini ku laveka yintshwa ? 
Hi fanele hi endla leswi swi va erivaleni . 
Ku nga ri ntsena ntshikelelo wa nkitsikitsi wa ikhonomi ya matiko ya misava . 
Tiko ri ta yima ri ku hwii . 
Mfumo wu le ku endleni hinkwaswo leswi nga le mavokweni ku lulamisa xiyimo . 
Hambiswiritano , ku hava ntshembho eka swiyenge swa CPF . 
Xi ta tirha ku seketela ntirho wa Holobyenkulu . 
Ku antswisa nkoka wa swimakiwa na vukorhokeri ; 
Kutani , i yini ndlela yo ya emahlweni ? 
Kuna masungulo man'wana lawa ya endliweke . 
Eka Swirho hinkwaswo swa Komiti Nkulu ya Rixaka . 
E-e ndzi hava . 
Ha khensa swinene eka mstahalatshala ya n'wina no tirha eka leswi . 
Ha swi tiva leswaku hi nga tshembhela eka wena , naswona ha mi khensa eka leswi . 
Ndzi ta tsakela kuva ndzi ku nyika xikombiso lexi xa matshalatshala . 
Naswona hi sungurile ku endla tano . 
Kambe i muako ntsena . 
Ha ha ri kule ku fikelela leswi . 
Hi leswi ndzi tshembhelaka eka swona . 
Leswi swa nyumisa . 
Xiringanyeto xi ta kaneriwa eka nhlengeletano lowu taka eka Huvo ya Vaholobyenkulu va Dyondzo . 
Swo tala swi nga endliwa no fanela ku endliwa . 
Langutele emahlweni ka : 
Khomisa sweswo . 
Timhaka hi leti landzelaka : 
Vukorhokeri hi lebyi faneleka : 
Swivilelo swo tika swi tlakusiwile . 
Hi ta swi endla hi tindlela timbirhi . 
A hi ku tsakela ka vumaki , vakhandziyi , kumbe vaaki hi ku angarhela . 
Leyi a ku ri khombo riri roxe . 
Lowu i ntirho wa 2002 . 
Mi tirhe kahle hinkwerhu ka n'wina . 
Migingiriko ya Huvo ya Vuhlayiseki na Vusirheleri . 
Hi hava nkateko wa nkarhi wa kahle . 
Ndzi pfumelele ku kombisa swin'wana eka vona : 
Ha tinyungubyisa hi n'wina . 
Lexi ku vile xiphemu xa nhluvukiso wa ku kayakaya ka hina . 
Leswi swa boha hi swivangelo swo hambana . 
Naswona swi khumbheka kwihi eka nhlengeletano ya xihlawuhlawu hi mbala . 
Ku kunguhata no tirhana endlelo ra mpimanyeto . 
Samiti yo lwisana na vukungundzwana eka xiyenge xa vaaki . 
Entiyisweni hi na swo tala ku tlangela . 
Leyi i mhaka leyi nga khumbiweki swinene . 
Fikelela swilaveko swa tikhasimende ta hina . 
Hi na xiboho xo tsundzuka leswi . 
Leri ku tava rendzo ro leha swinene . 
Swimakiwa leswi i : 
Xikongomelo i ku nyika nseketelo eka vantshwa . 
Pholisi ya vumaki yi ta lava ku tiyisiwa eka tindhawu leti landzelaka : 
A hi ro sungula ku vula leswi . 
Hlamusela tlhontlho . 
Swiyimo swo Pfuxeta Tipholisi ta ku Rhurha . 
Hi fikelele leswi landzelaka : 
Hi na ntshembho leswaku hi tiyimiserile ku endla ntirho lowu . 
Swo tala swa leswi swi le ka matiko laya ha hluvukaka . 
Ina , ndza swi tiva ku na swo tala ku endliwa ku antswisa vutihlamuleri bya vaaki . 
Naswona , ku endlela ku endla leswi , kuva enawini ka swivandla swa tinxaka to hambana i swa nkoka . 
Mindyangu ya khumbheka . 
Kuna timhaka to tala leti faneleke ku langutisiwa . 
Eka mhaka leyi , Swiyenge swa tiyisisa ndzingano wa vavanuna na vamanana . 
Hi langutele ku hetisiwa ka swiyenge leswin'wana . 
Ku tirha ka xinawana . 
Hi hava matimba yo tirhana na mhaka yo karhi . 
Leswi i swa nkoka eku vumbeni hi vunsthwa na nhluvukiso . 
Leswi a hi nkateko . 
Ku kondletela ku yisiwa ka mpimanyeto . 
Ndzi ya kahle yi endliwile eka leswi landzelaka : 
Kutani , hi ehleketa leswaku leswi swi ta ringanela ku tirhana na mhaka leyi . 
Nyenyankulu ya lembe leri taka . 
Swi kahle ku vuya . 
A hi nge siyiwi endzhaku . 
Ku tava na nkarhi wa swivutiso ku suka eka vateki va mahungu . 
Hi haleni namuntlha ku vula leswaku leswi swi cincile . 
Sweswo swi olovile . 
A swi vuli leswaku hinkwerhu ha pfumelelana . 
Hi swi kotile ku endla leswi hi swivangelo swimbirhi . 
Ngopfu-ngopfu Afrika Dzonga . 
Kutani , eka n'wina hinkwerhu lava endleke ntirho , ha mi khensa swinene . 
Xo biha , ka ha ri na ku honisa lokukulu eka mhaka leyi . 
I yini switandzhaku swa leswi ? 
Hi yimela ku rhula na ntshamiseko etikweni ra hina na misava hinkwayo . 
Mbuyelo wa endlelo leri wu ta kumeka ku nga ri khale . 
Kutani , hi fanele ku tirha swinene hi leswi . 
Swi nyika mhaka yo twala eka ku antswisa eka vuhlayiseki . 
Kambe hi un'wana wa hina . 
Swi le rivaleni swinene , naswona leswi hi swona hi swi landzelaka . 
Ndzi fanele ku twisisa leswaku . 
I mhaka ya leswaku hi lava muxaka lowu wa minjhekanjhekisano . 
I mhaka ya leswaku hi tiyimiserile hi swikongomelo swa hina . 
Hi mi navelela minkanerisona ya kahle . 
Kutani swi le rivaleni leswaku a hi nge fikeleli leswi hi tivekeleke swona . 
Ina , swi fambelana na pholisi ya rixaka . 
Teka vutihlamuleri eka goza ku ololoxa xiphiqo . 
Loko leswi kuri hanyelo ra kona , swi to hi dyela nkarhi na mali . 
Naswona ndzi ehleketa leswaku swi le kusuhi no hela . 
Nsirhelelo wa vaaki na nhluvukiso ; 
Swa terisa vusiwana swinene . 
Nseketelo wa vuswikoti bya ikhonomi ya ndhawu . 
Swikongomelo i : 
Kambe a hi tsundzukeni leswaku ntirho lowu a wu nge vi wa mahala . 
Kasi ka ha ri na ntirho wo tala ku endliwa . 
Switirhisiwa leswi hi nga na swona i swa vanhu . 
Entiyisweni , hi ta kanela Middle East na Iran . 
Ndza tshembha hi swona leswi humelelaka . 
Leswi swi ta khumba swiyenge leswi nga riki swa mfumo na swa mfumo . 
Ina a va lavi ku swi tirhisi sweswi . 
Nchumu wa vumbirhi i ku pfuxeta xiyimo xa polotiki eka xifundzantsongo . 
Swi hi ku landza Swinawana swa Vukorhokeri bya Mfumo . 
Mbalango eAfrika Dzonga . 
Ndzi langutela ku vona xiviko xexo . 
Ndzi tsakile ku vona vanhu vo tala laha . 
Leswi hi swi endla hi tindlela to hlaya to hambana : 
Nkarhi lowu i wa nkoka swinene . 
Palamente hi nkarhi wa lembe leri . 
Ha khensa swinene eka nkarhi no mi amukela hinkwerhu ka n'wina . 
Sweswo i mhaka ya leswaku hi le ndleleni yo kula ka ikhonomi no tiyiseleka . 
Mi laha namuntlha hi swivangelo swo hambana . 
Yimani ndzi vula sitsongo eka mhaka leyi . 
Norho wa vutomi byo antswa . 
Entiyisweni , xikongomelo a hi mhaka ya hinkwaswo . 
Ndzi tshembha leswaku vonelo leri ri amukela hi vo tala va vatirhikulorhi eka mfumo . 
Hi ku yimela : 
Kutani swi ta : 
Vumaketi eAfrika Dzonga . 
Vulawuri na Vuhlanganisi . 
Leswi swi fambelana na xivutso xo tiyiseleka . 
Leswi fanaka ? 
Ndzi ehleketa leswaku nghenelo leri ri hoxekile . 
Nawu wu tirhisiwile . 
U fanele kuva na leswi landzelaka : 
Ku tekeriwa enhlokweni swi ta nyikiwa eka leswi landzelaka ; 
Switiviso eka mhaka leyi swi ta endliwa hi ku famba ka vhiki . 
A hi nchumu wuntshwa . 
Xo hetelela lexi ndzi lavaka ku vulavula hi xona i mhaka yo sivela . 
Ntirho wa wena a hi wo olova . 
Kambe ndzi ta vulavula hi swona . 
Munhu un'wana na un'wana u tava na mfanelo wa ntshuxeko wo tihlanganisa . 
Yina xikongomelo xo : 
Hi rhamba ntirhisano exikarhi ka vanhu va Afrika Dzonga na mfumo . 
Phurojeke yi ta hela emakumu ya Mawuwana . 
Ntirhisano kuya hi leswi ku tava mhaka ya kahle ku yi endla . 
Ndza tshembha leswaku u nyikiwile tsalwa . 
Lexi a hi xivutiso ntsena xo hlayisela matikhomelo ya kahle ya swa timali . 
Hambiswiritano , i swa nkoka ku tekela enhlokweni leswaku mfanelo wun'wana na wun'wana wu famba na vutihlamuleri . 
Hi ku landza milawu , a hi nge swi endli laha . 
Ku tiyisisa ntirho wa Afrika Dzonga eka Endlelo ro ku Rhula eMiddle East . 
Ndzi tshembha leswaku nongonoko lowu wu ta fikelela swilo swo hlaya . 
Sweswo ku pfumelelaniwa hi swona . 
Kutani swi le xikarhi ka mfumo na vateki va muhungu . 
Entiyisweni , hi tiyimiserile ku endla swo hambana . 
Seketela nhlamulo ya wena . 
Ndzi tavona leswaku hi tirhana na swona . 
Xexo a hi xivutiso xintshwa . 
Sweswi ndzi lava ku langutisa eka leswi humeleleka laha kaya . 
Leswi hi nga swi fikelela . 
Xana wa lemuka , lexi i xiboho xa Phuresidente . 
Kutani a va fanelangi kuva ekhotsweni . 
Nhlokomhaka ya xivutiso lexi : 
Vamanana na vatatana , tanihi leswi mi swi tivaka , kuna muhluri eka mphikizano wun'wana na wun'wana . 
Ku nghenelela eka phurojeke . 
Ndza eneriseka hi mbuyelo wa rendzo leri , a vula . 
Xana hi fanele ku endla yini ? 
A swa ha ri tano . 
Ndzi vona ku antswa eka vumundzuku . 
Ku vevukeriwa eka swilaveko swa vukorhokeri . 
Ku antswisa nkoka wa dyondzo na rihanyo wa vanhu va hina ; 
Leswi hi leswi hi vulaka swona ku antswisa vutomi bya vanhu va hina . 
Ndza eneriseka leswaku va swi kotile ku hi joyina namuntlha . 
Njhekanjhekisano wo tlhandlamana i mhak aleyi nga kona . 
Eka leswi , ndzi kombela Huvo ku vona leswaku : 
Ku tsakela ko antswa ka n'wana i ka nkoka swinene . 
Dyondzo a yi fanelangi ku pfumelela mhaka yi tisa nkwetlembetano . 
U tava laha , eka tiko leri . 
Ndza swi twa leswi ndzi swi vulaka . 
Eka timhaka leti , kuna tindhawu timbirhi ndzi lavaka ku langutisa eka tona : 
Hi lava ku vona leswaku swiyenge hinkwaswo swa nghenelela . 
Ku hlamula ku suka eka vo tala eka vumaki byi kahle . 
Yin'we ya timhaka ta nkoka ta Tsalwa ra timfanelo i ku antswisa ku fikelela ka vukorhokeri bya timali . 
Ku teka swiboho a swi olovi hi minkarhi yo tala . 
Hi teka magoza yo sungula . 
Xana ku nga endliwa yini ku lulamisa xiphiqo ? 
Eka mhaka leyi exikarhi ka vatatana na vamanana . 
Ndzi enerisekile . 
Hi ta seketela Nawumbisi . 
Hlayisa eka mhaka ya le ntirhweni . 
A hi lavi ku sungula swin'wana swintshwa . 
Milawu leyi yi ta hlanganisiwa eka xiphemu xa vumbirhi xa lembe . 
Xo sungula xi fambelana na na nkayivelo wa swakudya . 
Yi fanele ku pasisiwa hi Vulawuri . 
Hinkwerhu ka n'wina mi endle ntirho wa kahle . 
Ndza ku tiva ! 
Ku humelela yini hi sweswo ? 
Kambe u vula swona . 
Leswi hi swi tivaka hi leswaku va tivisiwile . 
Ku nga ri ku cinca swa khale . 
Nkitsikitsi wa ikhonomi ya matiko ya misava wu tekela ehansi xilaveko xa ku cinca ka swiyenge swa matiko swa timali . 
Hi ndlela yihi ? 
Kuna swilo leswi hi nga le ku swi endleni sweswi . 
Ha tshembha leswaku hi le ndleleni ku phakela phurojeke leyi . 
I yin'we ya timfanelo ta ximunhu ta masungulo . 
I yini ndzingano wa dyondzo ? 
Ndzi tsakile leswaku endlelo leri ri le mahlweni swinene . 
A hi mojulu . 
Swi ndzi nyika ntsako lowukulu kuva xiphemu xa ku hlangana ka hina ka hina laha ka nkoka . 
Laha hi le misaveni laha u faneleke ku va eka mphikizano . 
I xiboho xa kahle lexi tekiweke . 
Xiphiqo hi fanele ku tirhana na xona . 
Hi ta tsakela ku hatlisisa ntirho wa kona wo lwisana na vusweti na mpfumaleko wa nhluvukiso . 
Xana hi tirhana njhani na ikhonomi ya misava ? 
Hi fanele ku vona leswaki mali yiya laha yi fanele kuya kona . 
Hi tshembha ndzawulo yi ta langutisa leswi tanihi mhaka ya xihatla . 
Ku tava nkarhi wo sungula yi khomeriwa eAfrika . 
Ku sukela loko ku pasisiwile nongonoko lowu , ha tsaka ku burisana hi leswi na n'wina : 
A ndzi na ntiyiso loko va langutisile milawu . 
Ndza tsaka ku vula leswaku matshalatshala ya humesile mbuyelo wa kahle . 
Yimani ndzi mi byela hi swona . 
Exikarhi ka lava i vamanana , vana na vadyuhari . 
Leswi swi vile khokho ra ntirho wa hina eka tin'hweti leti hundzeke . 
Swi le rivaleni leswaku ndzima yi endliwile eka swo tala leswi rhangisiweke . 
Xosungula , hi fanele ku langutisa eka leswi hi nga xiswona . 
Twisisa swilaveko . 
Vanhu vo tala va ta kombisa leswaku sathana u kumeka eka vuxokoxoko . 
Mi amukeriwile , Vamanana na Vatatana , ha khensa kuva mi tile . 
Swirho swa Khomixini swi thoriwe hi Phuresidente ku sukela hi Sunguti . 
Entiyisweni , ndzi ya kahle yive yi endliwile . 
Leswi ku tava xiphemu xa tirhekhodo . 
Hlamusela mbuyelo . 
Kwalaho , hi na yini ? 
Swi lulamile , leri a hi vonelo ra hina . 
Vuvekisi lebyi nga riki bya mfumo eka eneji yo pfuxetiwa hi vuntshwa . 
U tava na mfanelo wo tiva . 
Nghenelela eka migingiriko leyi . 
Mbuyelo wolowo wu fanele ku papalatiwa hi tindlela hinkwato . 
E-e , a wu swi endlangi . 
Milawu leyi i : 
Boha vulehi na vuanami bya lebulu . 
Exikarhi ka Isirayele na Palestina swa boha . 
Matirhiselo ya : 
Ku xanisiwa ka vamanana na vana , na swirho swin'wana swa nkoka swa muganga . 
Hi lahlekeriwe hi swilo swo tala . 
Naswona hi va khensa hinkwavo ka vona . 
Yimani ndzi mi khensa kuva eka tlhelo ra swisiwana . 
Swifambo swi ta nyikiwa . 
Afrika ya khumbheka . 
Kutani , ndzi na ntiyiso leswaku kuna swikombiso swin'wana swo tala . 
Hi tirhile swinene ku antswisa nkoka wa vutomi bya mamiliyoni ya vaaki va Afrika Dzonga . 
Hi na rendzo ro fana . 
Ku sukela nkarhi wolowo : 
Entiyisweni Afrika hi ku angharhela na misava hinkwayo . 
Marungula lawa a ya kumeki . 
Hi ta endla kuva na ku hlangana . 
Hambiswiritano , swi lava nseketelo wa vaaki . 
Endhaku ka leswi , hinkwerhu hi Mapalestina . 
Entiyisweni , swo tala swa ha fanele ku endliwa loko hi lava ku cinca swilo . 
I yini xiyimo xa leswi ? 
Kungu ri ta hetisiwa emakumu ka Mudyaxihi 2011 . 
Ku tiyisisa nkoka wa dyondzo na vuleteri entirhweni . 
Xo hetelela , nhlangano wa swa timali wu ta fikeleriwa hi ku nghenisiwa ka nxavo wa mali wo fana . 
Hi taya emahlweni hi tirha ku hunguta madurhelo yo endla bindzu etikweni ra hina . 
Ndzi tshembha tano . 
Tinhlayonhlayo ta kumeka sweswa eka vaaki . 
Switshunxo swi fanele ku kumeka naswona hi swona sweswo . 
Ku avana endyangwini . 
Swi tisa : 
Vatsari va . .  . 
Hinkwerhu hi fanele ku endla hi kambirhi matshalatshala ya hina . 
Kambe kuna ku tinyiketela eka ntirho na vanghenisi va xandla hinkwavo . 
Naswona a hi nge swi tiyiseli leswi . 
Komiti yi na vonelo ra leswaku nkarhi lowu wu lehile swinene . 
A kuri nkarhi . 
Ku vile phurojeke ya vanhu lava nga na vutsoniwa . 
I ntsako lowukulu eka mina ku tsaka na n'wina eka ku tlangela . 
Kutani , i swa nkoka leswaku hi langutisa eka swiyenge leswi . 
Tanihi leswi swi nga xiswona , ku na xiyenge xo antswisa . 
Xivutiso nkulu . 
Ku endla swin'wana a swi enelangi . 
Yeleyo i pholisi ya Mfumo naswona xelexo i xiyimo xa DOD . 
Ku hava magoza man'wana laya tekiweke . 
Khopi ya xiviko yi fanele ku yisiwa eka Khomixini ku langutisisiwa . 
A hi tirhisaneni ku tisa ku hambana . 
Endla xiviko eka mbuyelo wo kambela . 
Leswi yisaka eka : 
Leswi i : 
A hi hoxile . 
Nongonoko wa nhlengeletano wu hi ndlela leyi : 
Hi ku endla tano , u tava u nghenisa xandla eka nhluvukiso wa xifundzhantsongo na tikonkulu . 
Hiya emahlweni hi tihlanganisa hi ndlela leyi . 
Hi ku endla tano , hinkwerhu hi lemuka vundzeni bya xiyimo xa misava xa sweswi . 
Nkarhi wu lulamile kuva n aku cinca . 
Wu vula leswaku a hi tiyimiselangi kuva na vutihlamuleri . 
Swiletelo swa masimekelo . 
U tshikelele leswaku ku nga va na xitshunxo xa masocha . 
Eka xiphemu xa hina : 
Exikarhi ka leswi kuna : 
Ku cinca eka swa timali . 
Xiboho xihi na xihi lexi tekiwaka hi Khomixini xi fanele ku yisiwa na le ke Phuresidente . 
Va pfumerile ku tirhisana swionene na miganga ya matiko ya misava eku lweni na vuthororisi bya matiko ya misava . 
Swi tele leswi nga vaka ekhombyeni . 
Xosungula xa nkoka , lowu i nkitsikitsi eka matiko laya ha hluvukaka . 
Autonomous Schools Project i xikombiso xa kahle xa leswi . 
Eka swivangelo hinkwaswo , ndza kholwa leswaku mbalango wa Afrika Dzonga i wa kahle : 
Mfumo wa muganga lowa ha hluvukaka wu ta vula leswaku hi fanele ku cinca ndlela leyi hi endlaka ha yona swilo . 
Hambi tano hi bohiwa hi ku tiyimisela ko fana eka xidemokrasi na timfanelo ta ximunhu . 
Leswi swi kombisa tlhontlho wa ntiyiso . 
Ndzi vile eka poso leyi ku tlula lembe . 
Development Bank yina ntirho wo hlawuleka ku nghenisa xandla eka leswi . 
Ha tshembha leswaku kuna tindhawu to tala leti hi faneleke ku tirhisana . 
Manana Xandla xa Xipikara , ndzi khensa eka nkarhi lowu . 
A swi nge onhiwi . 
Ndzi ku byerile . 
Ku hlanganisa vumaki i swa nkoka , naswona hi sungurile . 
Kuna ndzima leyi endliweke eka mfumo ku lulamisa mhaka leyi . 
A hi mhaka ya hofisi yin'we ya ndzawulo . 
Ntshikeleleo wa matshalatshala : 
Vaholobyenkulu va kanerile switandzhaku swa nyimpi eIraq . 
Kutani leyi i mitlhontlho leyi faneleke ku kaneriwa . 
Lexi hi xin'wana xa swiviko lexi faneleke ku yisiwa eka Samiti . 
Swo tala swi endliwile naswona swo tala swa ha fanele ku endliwa . 
Kutani , kuna nongonoko lowu nga kona , lowu hi tirhanaka na wona . 
Dyondzo yi ta nghenisa xandla xa nkoka eka ku kula loku . 
Swiringanyeto swa milawu swi nga komisiwa hi ndlela leyi : 
Leswi ndzi byeriweke swona hi leswaku a ndzi nga swi tivi leswi ndzi faneleke ku swi endla . 
A hi nge swi rivali sweswo . 
Hikuva , emakumu , hi na ntshembho eka vaaki va Afrika Dzonga . 
Swin'we hi fanele ku teka vutihlamuleri eka ku humelela ka ntirhisano lowu . 
Hi fanele ku vona leswaku vanhu lava va lulamisa rendzo ra vona . 
Hi fanele ku kuma swiyenge swa vanhu ku tirha na swona . 
Ku dyondza Mimbuyelo naswona a yi fanelangi kuva nchumu wo hetelela . 
Misava yi le ku cinceni swinene eka khume ra malembe laya hundzeke . 
Sirhelela no tlakusa timfanelo ta vanu lava nga na vutsoniwa hi : 
Leswi swi tano ku tlula khale . 
Naswona leswi swi te hi nkarhi wa njhekanjhekisano . 
Ku humelela yini eka ikhonomi ya hina ? 
Leswi swi hi swivangelo swo hlayanyana , ku katsa : 
Hinkwerhu ka hina hi na mfanelo wova hi nga voniwi nandzu . 
Vatlangi hinkwavo va na ku nghenisa xandla . 
Sweswo , i ntiyiso , khokho ra xiphiqo . 
Endzhaku ka malembe manharhu : 
Hi nga vula swo fana . 
Hi vule leswaku i xin'we xa swiringayeto eka IPAP . 
Xiviko eka ku simekiwa ka Nawu wa Vuxaka bya Mafumelo yo hlanganela : 
Ha khensa nakambe eka ku nyikiwa nkarhi . 
Hi fanele ku vona leswaku vanhu va ta kumiwa . 
Ku tirha swin'we , hi nga endla swo tala eka vanhu va hina . 
Milawu ya Endlelo ya PSC yi ta katsiwa na yona . 
Eku heteleleni , ndzi ta tsakela nakambe ku vula leswaku HA KHENSA ! 
Eku lwisaneni na AIDS , a ku fanelangi kuva na mphikizano . 
Hi vhota hi ku yimela vavhoti . 
Ndzi tsakela ku vuyelerisa sweswo namuntlha . 
Hi ta vulavula ePalamente ya Yuropa hi Hukuri . 
Wa swi tiva hilaha u nga tirhanaka na swilo leswi . 
Eka tin'hweti titsongo leti hundzeke hi vone ku cinca lokukulu eka ikhonomi ya misava . 
Xana u ta endla yini hi Setas ? 
Phurojeke yi ta fambisiwa ku tlula malembe manharhu . 
Ndzi tshembha ndzi humelerile ku endla sweswo . 
Lexi i xiphemu xa ku hambana ka misava . 
Ha tsaka hi ndzima leyi tikombaka hi ri eku yi endleni . 
Kwalaho , hi fanele ku tirha swin'we ku lulamisa tlhontlho lowu . 
A swi nge olovi , kambe ku tiyimisela swi kona . 
Minongonoko yi fanele ku nghenisa xandla eka nhluvukiso wo titiva eka vana . 
Swi bohiwile eka milwau yo tirhela erivaleni na ku nghenelela ka vaaki . 
Timfanelo ta ximunhu na xindzhuti swa vanhu hinkwavo swi fanele ku hlonphiwa . 
Leswi swi fambelana na : 
Ndzawulo ya Vurimi . 
Ndzi ta sungula ndzi vulavula hi Ndhawu yo Xavisela ya Mahala . 
Vamanana na Vatatana , swo tala swi endliwile hi nkanerisano wa dyondzo etikweni . 
Xosungula ndzi tsakela ku kombisa leswaku mfumo wu tiyimiserile eka dyondzo . 
Ha lemuka hi matimba walawo . 
Loko hiya emahlweni ku tirha swin'we , ku hava ndlela yova hi nga humeleli . 
U na vuswikoti ku endla tano . 
Ndza khensa eka masungulo lawa , a vula . 
Ku nyika marungula eka : 
Ku tekela ehansi ka matiko laya hluvukaka . 
Swi olovile swi lava ku nyikiwa nkarhi ku humelerisiwa . 
Hi ta swi kota ku fikelela leswi eka tin'hweti timbirhi . 
A ku nge he vi matirhelo ya ntolovelo . 
Tlhontlho i ku vona leswaku swi nga humelerisiwa . 
Swo tala swa ku engeteleka loku swi humelerile eka tsevu wa tin'hweti leti hundzeke . 
Xiviko xi langutisiwile no pasisiwa hi Komiti . 
Hi le ku kanerisaneni hi mhaka ya nkoka , vusirheleri bya mfumo . 
Nakambe , mfumo wa muganga wu na ku nghenisa xandla ka nkoka . 
Ndza tiyisisa leswaku hinkwerhu ha pfumelelana eka hinkwaswo leswi ndzi swi vuleke ku fikela sweswi . 
Tanihi mhaka ya xihatla , hi fanele ku tirha swin'we ku : 
Ku hava ku cinca loku endliweke eka nawu lowu . 
Hina vutihlamuleri ku vona leswaku swi ya emahlweni swi va kona . 
I masungulo naswona ku nga ri makumu ya endlelo . 
Tiphurojeke leti i : 
Kutani sweswo hi leswi hi tirhanaka na swona . 
Ndzi lava ntsena ku tiva leswaku hi kwihi ku hambana eka leswimbirhi . 
Ku landzelela endlelo eka ku vumbiwa ka Yunivhesiti . 
Xiyimo xa Afrika . 
Hlayisa xiviko . 
Hofisi ya Phuresidente yi khumbhekile eka phurojeke eka nkombo wa malembe laya hundzeke . 
I swa nkoka ku kunguhatela vumundzuku . 
Naswona ndzi vona leswi kuri mhaka leyikulu . 
Hoyohoyo eka sweswo . 
Ku teka nkateko swi nga fikeleriwa . 
Xikongomelo nkulu xa Nhlangano wa Afrika i ku vumba Nhlangano wa Matiko ya Afrika . 
Hlelelo ri fanele ku tirhisiwa ku : 
Ku fikelela xikongomelo lexi hi lava ku nghenelela ko nkhinkhi eka xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Ku cinca ka mafumelo ya misava ku katsa na ku cinca ka Nhlangano wa Matiko na swiyenge swa wona . 
Ku hava magoza ya nga ta tekiwa ku lulamisa xiyimo . 
Leswi humelelaka mayelana na leswi ? 
Xiphemu xa nkoka eka nongonoko lowu i xilaveko xo tirhana na vatirhisani . 
Kutani hi sala na mhaka yo cinca eka UN . 
Ku hlamula ku hi ndlela leyi landzelaka : 
Hi ku angarhela hi tsakile hi leswi hi swi voneke eka switirhisiwa . 
Minhlayiso leyi yi endliwile eka tindhawu leti landzelaka : 
Swi fanele kuva erivaleni eka hinkwavo leswaku a hi nhlamulo laha . 
Ka ha ri na xiphiqo xo pfumala ejensi yo valanga . 
Hinkwawo magoza lawa a ya amukeleki . 
Ndzi tsakela ku veka swilo hi ndlela ya kahle . 
Entiyisweni , i vutihlamuleri bya hina ku hatlisisa ku kula eka swiyenge leswi . 
Timhaka ta xibalo na tona ti fanele ku langutisiwa . 
Vukorhokeri bya Matiko mabe na vukorhokeri bya vuhlorhi i matlhelo mambirhi ya xingwece xin'we . 
Minkoka leyi hi leyi : 
Kambe hi tiyimiserile ku humelela . 
Kambe hi endle masungulo lamanene . 
Xana u endla yini ? 
Hi fanele ku ba hansi eka leswi . 
Hi hina hi nga tala . 
Leswi swi languteriwe ku hela emakumu ya Mhawuri . 
Xiyimo xa wena eka sweswo ? 
Nhlamulo eka xivutiso xexo i e-e ! 
Vamanana va tlhela va rhwala mpingu wa ntshikelelo wa ximunhu na ikhonomi eka HIV . 
A ndzi vuli leswaku xiyimo xa mina xi taya emahlweni . 
Naswona a hi swa nkoka ku tlula leswin'wana . 
Ndzi hlamusele swin'wana swa leswi . 
Tanihi leswi mi swi tivaka , ku hava ntwanano wa xipolotiki mayelana na xiyimo . 
Leswi i ku hlamula eka tlhontlho wo ya emahlweni na ku cinca . 
Hi rihi vonelo ra wena eka leswi ? 
Ku cinca loku i khale ku languteriwile . 
I nkarhi wa leswi ku fika emakumu . 
Kambe hi na ku vilela . 
Mi amukeriwile naswona ha khensa . 
Ku endla swikombelo swa mitirho . 
I vutihlamuleri byo nghenelela na ntirhisano . 
Swi ndzi tisa eka mhaka ya leswi ndzi lavaka ku swi endla eka mbulavulo wa mina namuntlha . 
Hina swo tala . 
Hi ringeta ku kumisisa leswi humelelaka . 
Khomixini yi tava na matimba hinkwawo ya khoto ya nawu . 
Hi ku pfuniwa hi maphorisa , swo tala swa swiphiqo leswi swi ololoxiwile . 
Ndzi nga kombisa ku amukela ka mina eka ntirho lowu endliweke kahle ku fikelela . 
U amukeriwile eka Nkarhi wa Ntshembho . 
Hambiswiritano , leswi a SWI katsi matimba yo : 
A hi nge vi na vutihlamuleri eka swiendlo swa ti-NGO . 
Swivangelo swo vonaka swi nghenisa xandla xa nkoka . 
Nkhuluko wa kahle wa nhundzu , vukorhokeri , mali na vanhu ; 
Ndzi nga kuma ntirho . 
Kuna nhlayo ya masungulo ku ndlandlamuxa matirhiselo ya swona . 
Ku pfumaleka ka leswi , a hi nge vi laha hi nga kona namuntlha . 
Xiyenge xa Ntirho wa Swiendlo . 
I yini xikongomelo xa xiyenge xa hlelelo ? 
Kutani u lava ndzinganani wa kahle , kambe ndzi ehleketa leswaku hi nga swi endla . 
Yi lava ku siva vangwa exikarhi ka Ikhonomi yo Sungula na ya Vumbirhi . 
Sweswi swi pfulekile . 
Phuresidente u te : 
Hi fanele ku olova eka mhaka leyi . 
Xana ku vile na ndzima mayelana na leswi ? 
Ku tiva swiphiqo leswi kumekaka eka xiyenge xa sweswi . 
Ndzi ta vuyela eka mhaka endzhaku . 
Ndzi na mavonelo ya mina eka mhaka leyi . 
Hi taya emahlweni hi simeka hi xitalo White Paper eka dyondzo yo angarhela . 
Ku nga rivariwi leswi hundzeke . 
Lebyi i vutihlamuleri bya vatirhi va swikepe . 
Nakambe , ndzi lava ku hoyozela vavuyeriwa . 
Hi ku tekela leswi enhlokweni , hi tiboha ku : 
Hi ndlela leyi va na vuhlayiseki bya ntlawa . 
Ku tiyimisela eka ku fambafamba . 
Kwalaho ku kula eka vumaki bya swihlahla i ka nkoka eka mfumo . 
Xiviko xi ta hetisiwa ku nga si hela Mawuwana . 
Nyika vumbhoni eka leswi landzelaka : 
Ndzi ehleketa leswaku i ntirho lowu hinkwerhu hi faneleke ku wu rhwala . 
Ndzima yikulu yi l eku endliwenei eka swo tala eku lwisaneni na vugevenga . 
Vavanuna na vamanana lava va veke xikombiso . 
Hambi swi ri tano , tinhlayonhlayo ta sweswi ti kombisa leswaku ha ha ri na ndlela yo leha ku yi famba . 
Ndzi tsakela ku khensa hinkwerhu lava endleke phurojeke leyi yi humelela . 
Ina , hikwalaho ndzi bile riqingho . 
Switlhavatlhava Switsongo na swo Vevuka eAfrika . 
Kambe hi ta swi endla kahle . 
Khume ra malembe yo sungula ya xidemokrasi xa mfumo wa muganga a hi makumu hi woxe . 
Hi teka nkarhi lowu hi vuyelerisa ku tiyimisela ka hina eka vanhu va Free State . 
Kutani , hina , hi minkarhi yo tala hi fanele ku hakela eka leswi . 
Ntshikelelo wu fanele ku vekiwa eka nhluvukiso wa mabindzu mantshwa na laya nga kona . 
Xana hi yime kwihi sweswi , naswona hi nga antswisa njhani ? 
Hi lava tinhlamulo eka swivutiso leswi . 
Vukorhokeri lebyi i : 
U hava vulawuri ehenhla ka leswi . 
Tanihi mfumo hi le ku endleni hinkwaswo hilaha hi nga kotaka ha kona ku kuma rimitsu ra xiphiqo exi . 
Nkarhi lowu taka u ta boheka ku tekela leswi enhlokweni . 
Xitatimente hi Matsalana Jenerali wa Nhlangano wa Matiko . 
U na mfanelo wo sindzisa leswaku mali yo tala yi fanele ku tirhisiwa kahle . 
A swi twisisa khale . 
Ntiyiso hi leswaku a ndzi ehleketi leswaku van'wana va hina vana ntiyiso wa swona . 
I vanhu va njhani lava nga ta endla leswi ? 
Kutani ku vuyeriwa eka xivutiso xexo . 
Ka ha ri na swo tala hi faneleke ku swi endla . 
Lembe leri , ndzima ya nkoka yi endliwile eku simekiweni ka kungu leri . 
A nge swi koti ku suka laha tikweni hi mhaka ya sweswo . 
Ndzi ta tsakela ku khensa vaaki eku hlayiseni ka nawu na ntshamiseko . 
A hi boheki ku byeriwa nhlamuselo ya ntshuxeko . 
Ndzi tshembha hi teke xiyimo eka mhaka leyi xi va erivaleni . 
A hi ntirho wo olova ! 
Hi yihi mhaka leyi nga yona ? 
I vutihlamuleri byo tika . 
Hi le ku langutiseni ka mhaka hi ku angarhela . 
Ndzi tsakela ku khensa vatirhikulorhi va Khabinete eka nseketelo wa vona . 
Hi nkarhi wo fana , hi lava ku hatlisisa nongonoko wa mati na mbhasiso . 
Khomixini yi ta amukela milawu ya yona ya endlelo , kuya hi ku pasisiwa hi Huvo . 
Hi tirhisa mfanelo wa ntshuxeko wa xiviko na mafambelo . 
Leswi swi fanele ku kaneriwa na Khomixini . 
Kutani ku hava xitshunxo eka xiphiqo lexi ! 
Ku kayakaya koloko i ku lwisana na vusweti na mpfumaleko wa mitirho . 
Lava i vanhu hi va tirhelaka . 
Nakambe , leswi swi fambelana na swilo leswi rhangisiweke hi ntlawa lowu . 
Van'wana va n'wina mi tile ku ta dyondza . 
Vonelo rin'wana hi leswaku matiko ya vevukile naswona leswi i mhaka ya kahle swinene . 
Ndza mi khensa hinkwerhu eka nkarhi wa n'wina na ku tirha swinene . 
Afrika Dzonga na yona ya katsiwa . 
I ntirho wo tika . 
Kutani , i yini ntirho wa muteki wa mahungu eka leswi hinkwaswo ? 
Ndzi langutele ku nghenelela ka hinkwerhu eka pfhumba leri ra nkoka . 
Hambiswiritano a swi tali ku va tano . 
Kambe kuna ku nghenelela loku hi vulavulaka hi kona . 
A ndzi kona kwalaho . 
Ndzi vula leswi hi swivangelo swo tala . 
Swi le rivaleni , leswi a swi tiyiseleki . 
Ku cinca ku ta yisiwa ePalamente ku lulamisiwa . 
Humelerisa swilaveko swa ntirho . 
Sweswo swi lulamile . 
Xa nkoka , ndzi tsakela ku khensa hinkwerhu kuva mi tile eka nhlengeletano leyi . 
Xana u tava va vutisa ? 
Nyika xin'we xa swivangelo leswi landzelaka : 
Hi tshembha lexi hi xin'wana xa swihlawulekiso swa nkoka eka nhluvukiso . 
Ndzi nga vula leswaku va ta dyondzo ku tiyisela . 
Xitatimente hi lexi landzelaka : 
Naswona hi ! 
I yini leswi nga humelelaka ? 
Swo tala swi fikeleriwile , kambe swa ha tele leswi lavaka ku endliwa ! 
Ntirhisano wa tiko eku lulamiseni mitlhontlho ya madzolonga ehenhla ka vamanana na vana . 
Xipikara xo Hlonipheka , vamanana na vatatana , ha ha ri na ntirho wo tala ku wu endla . 
Timhaka tin'wana ta ku twanana . 
Hi na ku tsakela lokukulu eku tirhisaneni na matiko yo hlaya ya Afrika . 
A hi ntirho wa hina ku lavisisa . 
Ndzi pfumeleri ku teka nkarhi lowu ku mi navelela swa kahle eka minkanerisano ya n'wina . 
Kambe , kuva ndzi vule sweswo , hina ntirho wo tala ku wu endla . 
Kambe , eka hinkwaswo , hi tsakela ku hlamusela ku khensa ka malwandla hina eka vutomi . 
Hiri ha khensa . 
Leswi fanaka , hi ta yisa emahlweni ku tekela enhlokweni ndhawu ya nkoka eka nhluvukiso wa vurimi . 
U nga swi navelela , kambe a swi vuli sweswo . 
Swin'wana swa leswi i mahala . 
Hi fanele ku langutisa leswi tanihi tlhontlho no tirhisana swin'we ku fikelela xikongomelo . 
Leswi swi tano tanihi leswi swi faneleke kuva eka xiyimo xa ntolovelo xa xidemokrasi . 
Tirhisa marungula ku hlamula xivutiso . 
Hi ta tsakela kuva hi mi khutaza kuya emahlweni na tirho wa kahle lowu mi wu endlaka . 
Nakambe , hi tshembha leswaku EU a yi endle kahle ku teka xiboho . 
Pasisiwile hi Khomixini hi ku swi tsala . 
Va tile ku hi byela leswi humeleleka . 
I swa nkoka leswi a hi tekeli ehansi sayizi ya vumaki bya mafambiselo ya nkhuvo . 
Ku kula ka ikhonomi i ka nkoka . 
I va mani valavo ? 
Va na xiphemu xa dyondzo . 
Mitirho ya vulavula . 
Hi tshembha i masungulo ya swo tala leswi nga le ku teni . 
Sweswo i mhaka ya ku tsakela ka endlelo ra rixaka . 
Yi ta vumbiwa hi vayimeri va Mimfumo na va Muganga . 
Sweswo i xiphemu xa masungulo mantshwa lawa hi vulavuleke hi wona . 
Eka hlelelo ro hetelela , i ku tlangisa ntsena switirhisa swo nkoka . 
Laha ndzi lava ku tiyisisa nkoka lowukulu wo nghenelela hi vaaki eka endlelo . 
Vafana na vanhwanyana . 
Hakelo yi hi ndlela leyi : 
Kambe ntirho lowu endliweke ku fika sweswi wu kombisa leswaku hi le ndleleni leyinene . 
Sweswo hi swin'wana swa nkoka swinene leswi hi faneleke ku swi endla ehandle ka nhlengeletano lowu . 
Nyika swivutiso SWIMBIRHI . 
Nongonoko lowu nga : 
Kuva hi tiyimisela u : 
Entiyisweni , swi le xikarhi ka ku kula na nhluvukiso wa tiko rihi na rihi . 
Hi fanele ku tlhelela eka Hofisi ya Holobyenkulu eka mhaka leyi . 
Lowu i nkarhi wo sungula kuva leswi swi endliwa laha Afrika . 
Hi yile emahlweni hi antswisa xiyimo xa mahanyelo ya vanhu va hina : 
Xikongomelo i ku yisa emahlweni na endlelo leri eka malembe mambirhi laya taka . 
Ndzi nga tsakela ku sungula ku tirhana na timhaka ta Afrika : 
Hambiswiritano , ndzi na vonelo ra leswaku kuna xivangelo xo endla tano . 
Ndzi tiva ntirho wa yena . 
Hakunene i ntsako ku katsiwa eka nhlengeletano ya muxaka lowu . 
Hi ta tsakela kuva hi mi rhamba kuva xiphemu xa endlelo ra matimu hi ndlela leyi : 
Tiphini hi madyambu . 
Xosungula xi le rivaleni . 
Xana leswi swi faneleke kuva hi ndlela leyi ? 
Ndzi lava kuva ndzi ku tiyisisa leswaku ndzi langutele ku tirha na n'wina . 
Leyi hi yin'wana ya timhaka leti hi tirhangiseke lembe leri . 
Mati ya mahala i xikombiso xa leswi . 
Leswi swi katsa leswi landzelaka : 
Ndzi na khopi . 
Ndzi lava ku tirhisa xikombiso . 
Kutani ndzi tava ndzi enerisekile hi sweswo . 
Xivutiso xa ha sele . 
Kambe hi nga endla swo tala , ku antswa . 
Hi fanele hi kota ku landzelela xikombiso xa yena . 
Kambe i xiviko xa ntirho lowu yaka emahlweni . 
Kutani kuna swilo swo tala swa swiyenge leswi swo karhi . 
Ku tiyimisela eka xikongomelo xo fana . 
Xana swi vula yini eka hina hinkwerhu ? 
Kutani ku hava xiboho lexi tekiweke eka mhaka yo karhi . 
Kombisa nkarhi lowu nga tekiwa eka ntirho . 
Ndza tshembha hinkwehu mi ta pfumela leswaku nhlengeletano leyi i khale yi languteriwile . 
Mfumo wa Afrika Dzonga wa tsaka hi ndzima leyi endliweke . 
Swiendlo leswi hinkwawo swi fanele kuya hi ku nghenelela ka vanhu va hina . 
Kutani , va fanele ku tirhana na swivutiso leswi . 
Komiti ya Vaholobye vo Hlanganela yi simekiwile . 
A vulavula eka Nhlangano wa Matiko . 
Ndzi khutaza vaaki kuva xiphemu xa xitshunxo . 
Swi tlhele swi yisa eka ku hungutana ka xiyimo xa rixaka . 
Hambiswiritano , eka swiyimo swo tala leswi a swi si endliwa . 
Vuxokoxoko bya nongonoko lowu wu hi ndlela leyi : 
Kuya hi girafu xiyimo xi hi ndlela leyi : 
Kuma moya . 
Hambiswiritano , hi le ku laveni ku fikelela ku antswa ka kahle hi nkarhi wo koma . 
Hina nkateko wa matimu . 
Kasi , sweswo ka ha ri ntiyiso eka swiphemu swo karhi swa tiko . 
Timhaka ta nhluvukiso na ku rhula eka xifundzantsongo na swona i mhaka yo vilerisa swinene . 
Tanihi leswi mi swi tivaka , Ejensi yo Tumbuluxa Thekinoloji yi fanele ku vumbiwa eka vumundzuku . 
Ndza pfumela leswaku Mabirithixi va na mfanelo hinkwawo ku endla tano . 
Ndzi ta vuyela eka sweswo endzhaku . 
U endle nchumu wa kahle . 
Namuntlha , kuna vantshwa vo tala lava khumbhekaka eka ikhonomi leyi nga riki ya ximfumo . 
Ku sukela kwalaho , hi tirhanile na mhaka leyi eka ndzawulo . 
Vito ra nhlangano . 
Kambe ha swi tiva leswaku hi na leswi hi swi rhangiseke . 
Xana sweswo swi ta khumbha njhani ntirho lowu faneleke ku endliwa ? 
Mune wa Swiviko swi yisiwile eka Holobyenkulu wa Vululami : 
Ndzi vule leswi landzelaka : 
Xikongomelo nkulu xa muganga i ku : 
Endlelo leri ri ta hundziseriwa eka lembe ximali leri landzelaka . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi fambelana na vuhlayiseki na vusirheleri . 
Kuna timhaka tin'wana . 
Hi tirhe kahle . 
Yisa kungu eka vaaki . 
EU i munyikeri wa timali lonkulu eka ndhawu leyi . 
Ndzi ta tsakela ku khensa xiyenge lexi nga riki xa mfumo eka ku nghenisa xandla eka leswi . 
Leswi swi nga engeteriwa . 
Xana u nga tsakela ku nghenisa xandla eka muganga ? 
Hi tshama eka tikonkulu leri nga evuswetini lebyikulu emisaveni . 
Afrika yi hava switirhisiwa swa sweswo . 
Ku phorisa xiyenge swi lava ku sunguriwa eka tindhawu ta matiko xikaya . 
Lexi i xiphiqo xa ejensi . 
Swikongomelo nkulu swa Nawu i : 
Swi ta teka nkarhi ku fikelela mbuyelo lowu hi wu languteleke . 
Hi swin'we eka leswi , vamanana na vatatana . 
A hi vuyeleni eka xivutiso xo sungula . 
Ndza eneriseka hi ndzima leyi Ndzawulo ya mina yi yi endleke lembe leri nga hundza . 
Leswi i xivangelo xova xiboho lexi xi ri xa nkoka . 
Ndzi lava ku kombisa swimbirhi swa leswi . 
A hi nge tekeli ehansi ku antswisiwa ka vuhlayiseki bya vaturhi eka xiyenge . 
A hi sunguleni . 
Yimani ndzi cincela eka ntirho wa Mitirho ya Xibalo xa Afrika Dzonga . 
Hi langutela swiringanyeto swa wena . 
Kuna timhaka to tala leti rhangisiwaka eka ajenda ya matiko laya hluvukaka . 
Eka swivangelo nkulu eka leswaku i ntolovelo wo dyondza no dyondzisa . 
Ha swi tiva leswaku Minhlangano ya Matiko yi langutisa swivutiso leswi hi tindlela to tala . 
Yi fanele ku lwisaniwa na yona hi matimba ya yona hinkwawo na tindlela leswi nga kona eka hina . 
Swi tlhela swi fungha ku paluxiwa ka Afrika Dzonga eka misava hinkwayo . 
Hi ta vumba vutomi byo antswa bya hinkwavo . 
Hi ndlela leyi hi ta seketela swikongomelo swa NEPAD . 
Hinkwaswo leswi swi fikeleriwile hi ku pfuniwa ka Afrika na muganga wa matiko ya misava . 
Kutani hi taya emahlweni hi endla tano . 
Murhangeri wo Kaneta u ta vutisa Phuresindete wa Riphabuliki : 
Ku ta humelela swo fana eka vathori lavan'wana vo tala , lavantsongo na lavakulu . 
Nawumbisi lowu wu ta landzeriwa hi Nawumbisi wa vumbirhi hi Nyenyankulu 1995 lowu nga tava : 
Swiringanyeto swi le rivaleni naswona swi olovile . 
Ku na ku laveka ka nxopaxopo wo kumisisa mhaka ya maxevelo , na mitshovelo swa vurimi leyi kokaka rinoko . 
Mhaka yo hatlisisa swa nhluvukiso wa vumaki bya swa vapfhumba yi tiyile . 
Hi ehleketa leswaku vatsundzuxi va ringanile . 
Eka tsevu wa tin'hweti leti hundzeke ndzi simekile mhaka leyi hi hlanganisaka laha namuntlha . 
Ndzawulo a yi se fikelela 2% ya xikongomiso lexi vekiweke hi Mfumo eka mhaka leyi . 
Hi na timbilu to hanana eka ku nyika swisiwana . 
Xivutiso xa mina xi kongomisa eka Matsalani wa Maphorisa . 
Makungu ma fanele ma vuriwa leswaku mhaka yo pfuna leyi pfumalekaku yi le ndleleni . 
U vurile leswaku , swi na mahlomulo swinene . 
Eka tlhelo rin'wana na rin'wana ra ntlangu wa ndhavuko wa Afrika , vuyimbeleri byi na xiave lexikulu . 
I mahetelelo ma kahle leswaku a ku na xiboho lexi faneleke xi tekiwa eka mutirhela mfumo un'wana na un'wana . 
U fanele u yingisela hi vurhon'wana u tlhela u vula tinhlamulo ta wena ehubyeni . 
Hi fanele hi ndlandlamuxa malandzelerisele na rimba ra makambelelo . 
Nongonoko wa vuxokoxoko bya matimba wu humesiwile . 
Hlaya leswi hi ku fambelanisa ni xikombiso lexi nga ehansi . 
Leswi landzelaka i nkomiso wa Bili : 
Nyika nhlamuselo ya rito makete . 
Siva ku hambana loku nga kona naswona u tisa vanhu leswaku va tiva mahungu ya tiko . 
Nhlangano wa Afrika wu kunguhatile leswaku hi fanele hi va kaya ra Palamente ya Pan African ; 
Kanela tindlela ta xivumbeko xa vutifumi . 
I ku ringeta ku humesela erivaleni xiyimo xolexo . 
E-e.I manghenelelo lamanene eka vana lava va nga tlula nawu . 
Hambiswiritano , xitsalwana xo tirhisa xi hambanile swinene . 
Xikongomiso xi fanele ku olovisiwa leswaku xi fambelana na MFMA . 
Swicelwa leswi nga tlhelaka swi pfuxiwa leswi tumbuluxiweke ku suka eka swicelwa swa ntumbuluko swi ta pfuna eka ku hluvuka loku tshamaka ku ri kona . 
Holobyenkulu swi vula Holobyenkulu wa Mfumo wa Muganga . 
Xikombelo xi kanetiwile hikokwalaho ka xivangelo xa timhaka leti landzelaka : 
Xirilo lexikulu hileswaku hinkwaswo leswi sunguriweke a swi koti ku fikelela matikoxikaya . 
Lowu i nongonoko wa vukhume lowu antswisiweke hi 2006 . 
Kambe swi le ndzhaku ka malembe manharhu lama nga hundza . 
Hungu ra mina hileswaku u nga yima ku tirhisa swidzidziharisi . 
Mpfapfarhuto wa nawu wu ta heleketiwa eka Khabinete hi 2006 . 
Maendlelo lama nga ku kunguhatiweni leswaku ku vekiwa Nawumbisi wa Vululami wa Vana wu ya emahlweni . 
Ntwanano wa vun'we wu vula leswi landzelaka : 
Va rihanyu va Mfumo Wo Tiendlela va kumile mpfuno wa timali lowu humaka eka van'wamabindzu vo tiyimela va matiko ma le handle . 
U hlawuriwile hikokwalaho ka leswi u nga muyimeri wa ntlawa wa lavantsongo va xifundzankulu lexi . 
Tanihi vanhu lava kumeke mpfuno eka misava , vahangalasamahungui va fanele va pfumela leswaku hi vona va nga hluleka . 
Hi ta nyika misava Khapu ya Misava yo antswa leyi nga si tshamaka yi va kona . 
I Siku ro Tsaka swinene ra Afrika eka n'wina hinkwenu . 
Mali ya mpfuneto yi na nkoka lowukulu eku simekiweni ka TXsaao . 
Ku na vana van'wana lava nga ku hluphekeni . 
Tindlela to pfuna ti fanele ti tirhisiwa hi xihatla . 
Leswi swi nga vonaka hi ku : 
Hlamusela ni ku tirhisa marito : 
Ha swi tiva leswaku vavasati va rhangela mindyangu yo tala laha tikweni . 
Mfumo(muganga , tiko hinkwaro na swifundza ) ; 
Tshunxeko wa hina wu le ka xiyimo xa kahle . 
U humele erivaleni tanihi murhangeri wa vavanuna . 
Nkomiso wa mitirho ya swiphemu swo hambana : 
Ku antswisiwa ka rhavi leri ku suka eka rhavi ra Vumbiwa leri kongomisiweke eka ndzimana 1 . 
Ku tshama etindlwini swi nga ri enawini . 
Xiviko lexi langutisiweka xa munhu lembe na lembe xi yisiwile eka Nhlangano wa Yuropa hi 2010 . 
Matshalatshala ya le ka xiyimo xa le mahlweni ku nghenisa ntlawa lowu saleke . 
Eku heleni ka lembe ra 2002 , ntsengo wa bindzu hinkwaro exikarhi ka matiko mambirhi wu yimile eka R43,9 billion . 
Ntikelo wa Mimbuyelo ya Dyondzo ya phepha hinkwaro yi yimile hi ndlela leyi : 
Swirho swa cincacinca endzhaku ka tin'hweti ta tsevu tin'wana na tin'wana . 
Hi yihi XIN'WE eka leswi landzelaka xi nga RIKI na nkoka eka masi ? 
A ku na ku hambana loku nga yina ndhawu yin'we , kambe hi kota ku lemuka swin'wana . 
Ku hlwela eka milandzu ya le tihubyeni swi fanele ku yima . 
Lama i maendlelo lama nga sungula ku tlhelela endzhaku . 
Ndzi khunguvanyekile swinene hikokwalaho ka mahungu . 
Mbuyelo wa presidente a wu se tivisiwa . 
Vatswari va ri vambirhi va na ntirho lowu nga enawini ku hlayisa vana va vona . 
Ku simekiwa ka ku hlanganisiwa ka xiletelo ; 
Swi le rivaleni , vukorhokeri bya xiyimo xa le henhla i bya nkoka . 
Leswi swi nga endla kumbe ku tshova ntshembo wa vavekisi ku vekisa eka ikhonomi . 
Ku nonowha eka ku humelela ka tshalatshala hi yona ndlela ya kahle ya phurogireme yo vulavurisana . 
Loko mi kala mi twanana eka swin'wana mi fanele ku veka kungu leri faneleke ri vekeriwa leswaku ri endliwa . 
Lumeko wa S se wu pfariwile . 
Hi amukela mafundza lawa no languta emahlweni ku kombisa ntirho wa hina wa rixaka hinkwaro eka mhaka leyi . 
Van'wamahungu hinkwavo va amukeriwa ku va kona . 
Vuswikoti bya leswi byi ta fanela ku endliwa hi ndlela ya vutihlamuleri bya ikhonomi . 
Hi lava leswaku miganga yi twisisa ntirho lowu hi wu endlaka eka Tisenthara ta Vululamisi . 
Masungulo yo Nhlangano wa Mpfhumba ra Ntsariso wa Muganga . 
Hikokwalaho hi fanele hi vonisisa leswaku hi thola vamabalani lava nga na vuswikoti no tiyimisela . 
Muholo wa vuvekisi a wu hundzi nkambisiso wa lembe . 
Vavekisi va nga languteriwa ku tiendlela ntswalo wa vona eka tshaku ra swihanano . 
Ndyangu wo fana na wolowo hi navela ku wu tiyisisa . 
E-e , Ndzi ta vulavula tanihi munhu wo kokela etlhelo tanihi n'walungu . 
Vumbhoni byi endliwile eka matlharhi eka ntila wa 11 , leswaku ku tava na matlharhi yo hambanahambana . 
Leswi hi swona swihlawulekisi swa ntiyiso . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi a ku na nkarhi wo tlhelela endzhaku . 
Hi lava ndlela yo hatlisa yo kula eka nhluvuko na mitirho . 
Holobyenkulu wa Dyondzo , vathori na ndzawulo ya le henhla ya dyondzo na tindhawu to dyondzisela . 
Mhaka yo tala leyi nga na vuxokoxoko bya ndzaviso wa timhaka ta nkhukhulo yi le ndleleni . 
Vukungundzwana byi onha ku yisa emahlweni tiko , swa timali , mahanyelo na swa tipolitiki eka matiko lama hluvukaka na lama mo ka ma nga hluvukangi . 
Veka xirhendze xa wena ehansi . 
Eka sweswo hi ta yingisa swinene no nyika mpfuno wun'wana tanihi leswi wu lavekaka . 
Khombonkateko , swin'wana swi humele erivaleni hi nkarhi wolowo . 
Sweswi hi hoxiwile kahle emilawini . 
Mpfilungano wa miehleketo wo pfumaleka ka mitirho i mhaka yo biha swinene , kambe a swi nge yi emahlweni swi nga lulamisiwanga . 
Mhakankulu leyi endliweke eka Komiti ya Vuyimeri bya mfumo hi leyi landzelaka : 
Hambiswiritano , ku na tidyondzo leti faneleke ku va kona,leti lavaka ku dyondzisa eka ku nyikela swirho . 
Komba swiphemu leswi . 
Van'wamahungu hinkwavo va rhambiwa ku ta eka ntirho lowu . 
Wanuna u khomiwile naswona u tivonakarisile ehubyeni . 
U kona laha ? 
Hikokwalaho swi fnele swi sirheleriwa hi ndlela ya mavondzo . 
Khomixini yo swa Nhlawulo na yona yi fanele ku tivisa mbuyelo wa yona . 
Na vona a va swi koti ku swi hambanyisa . 
A hi fanelanga ku xenga ku tshemba loku hi kombiweke kona eka ndhawu ya hina . 
Migingiriko leyi kunguhatiweke lembe leri yi katsa : 
Cukumetelani etlhelo , eka ku languta nhlamulo eka ( 1 ) laha henhla . 
Leswi hi swi endlaka swa vumundzuku swi lawuriwa hi leswi hi swi tekaka swa nkarhi lowu nga hundza . 
Hikokwalaho , a swi lulamanga naswona a swi laveki ku sola Presidente kumbe mina hi ndlela yoleyo . 
Leswi i swa nkoka wa ntiyisiso wa Vumbiwa eka nkoka wa xihlawuhlawu na mpfumala xihlawuhlawu wa rimbewu . 
Swi fanele ku tekeriwa enhlokweni leswaku tinhlayo leti na tiphesente swi katsa ntlakuko wa mixavo . 
Ku pfuxetiwa ka vululami swi tisa rimba lerinene leri nga ta endla leswi . 
Xitiviso a xi fanele ku hangalasiwa namuntlha na Nawu a wu fanele wu sungula ku tirha . 
Swibumabumelo swa xiviko lexi swi nghenisiwile eka Nawu wa Vukungundzwana wa 65 wa 2008 . 
Leswi swi ta andlariwa eka nhlengeletano ya Khabinete ya Mawuwani . 
U komberile matlhelo hinkwawo ku lava xitshunxo lexi nga tisaka ku rhula . 
Valawuri va muganga va na vutihlamuleri eka miako ya nkhulukiso wa mati . 
Lulamisa no endla swakudya . 
Ndzawulo ya Vukorhokeri bya Vululami yi le ku tirheni eka leswi sunguriweke leswi landzelaka ku ahlula xiphiqo lexi : 
Ntirho wu nga kumiwa laha . 
Nkarhi wa sweswi a wu kongomisi ngopfu eka lembe . 
Ku nga si , ku na 1,2 biliyoni wa vanhu lava nga ha kotaka ku hanya hi mali leyi nga hansi ka dolara hi siku . 
Xikombiso ku na : 
Hi n'wina tinghwazi eka leswa nkoka swi sunguriweke . 
Pimanyeta leswaku mali yi kona ya ringeto lowu hlawuriweke . 
Tiphurojeke leti ti tirhisiwa hi mfumo tani hi murhi lowu faneleke ku tirha hi ku hatlisa ku va mfumo wu tirha eku hluvukiseni . 
Swikombiso swi nga va : 
Ku lulamisiwile ntsengo wo ringana tiphurojeke ta tindlu ta 20 . 
Leswi swi katsa mafambiselo lamanene , vumunhu lebyi nga kona ku antswisa mfumo , nkuriso wa timali ni ku hluvukisa vanhu . 
Swikongomelo swa nhlayelo wa vanhu eAfrika Dzonga i xo endla leswi eka ntlhanu wa malembe man'wana na man'wana . 
Loko mhaka ya nthyakiso misava a yi nga ehleketiwanga eku sunguleni , vanhu . .  . 
Ririmi ro Engetela ro Dyondza no Dyondzisa hi rona . 
Ndzi kombela leswaku hi n'wi khensa na yena . 
Byela munhu hi ndlela ya musa . 
Matimba ya vavasati ya engeteriwile loko hi khomanile hi va rito rin'we . 
Switatimende swi endliwile emaphoriseni lava ha lavaka lava endleke vubihi . 
Ku tlakuka ka nxavo wa gezi . 
Leswi swi fikeleriwile loko ku simekiwa Nawu wa Ndzinganelo wa Vatirhi wa 1998 . 
Ku tiyimisela ku tirha endzhaku ka tiawara to tirha loko swi laveka na vuswikoti byo tirha ehansi ka ntshikeleo . 
Swi ya emahlweni : 
Vuswikoti byo tirhisa thekinoloji ya manguva lawa a swi fanelanga swi tsan'wiwa . 
Lowu i nkoka lowu tirhiweke hi tindhawu to hlayisa swilo swa khale malembe lama hundzeke . 
Hlamusela xikongomelo na ntirho wa makanelwa ya nhlengeletano . 
Tin'wana ta tipurojeke leti ti ta simekiwa kusuka eka ntirhisano wa mfumo na vanhu lava tiendlelaka swa mabindzu na mitirho ya vona . 
Khomixini yi yimerile xiviko ku suka eka valulamisi va khonfarense . 
Va hlohloteli ku dyondza hi matimba . 
Swiringanyeto leswo rhanga swi katsa : 
Ku akiwa ka yindlu ya rihlaza . 
Mpfumelelo wa Proxy na wona wu ta nyikiwa . 
Matiko ya mune kumbe manharhu ntsena eAfrika ma na lunghelo wa mabindzu ya makete yo ka ya nga ri ya mfumo . 
Hi le ku tlangeleni ka Afrika Dzonga naswona hi le ku tlangeleni ka miganga laha . 
Ku fanele ku va na vuleteri bya lavakulu mikarhi hinkwayo . 
Tekani xikombiso xa mhaka yo nyika tiyindlu eka tiko . 
Durban hi rona doroba ro sungula ku n'wi nyika tshunxeko hi 1999 . 
I MARITO yo pfuxelela , naswona i ndlela leyi hi ehleketaka hi yona eka timhaka to karhi . 
Mahungu lama komberiweke eka ( a ) ma nga kumeka eka vuhangalasi lebyi . 
U kumile risiva ra wena ra ndzhangelo naswona hi tsakile swinene hi nhlohlotelo lowu u wu nyikeke . 
Nsirhelelo wa swakudya wu tama wa ha ri tlhontlho . 
Vutivi hi byona xitirho xa matimba bya xidemokrasi . 
Ndzi na ku tshemba hinkwako leswaku leswi swi le ku tirheni ku ya hi kungu leri kunguhatiweke . 
Vanhu lavantsongo lava tiyimiseleke ku tumbuluxela van'wana mitirho . 
Hi swona leswaku hi nga ka hi nga swi koti ku lahlekeriwa hi rifumo ra ndzhaka . 
Eka mhaka leyi swi fanerile leswaku mhaka ya ntirho yi endla xiphemu xo endla tikontiraka . 
Hi wihi nkoka wo Pfuneta ku Rhurha ? 
Ku akiwa ka madamu mantshwa swi ta lavisisiwa . 
Leswi i ku rivalelana . 
Mpfhuka wa le xikarhi wa Witbank lembe hinkwaro . 
Hlamusela ntirho na ku va kona ka switirhisiwa swa basiso . 
Nawumbisi wu yisiwile ePalamende wu ya langutisiwa na ku va vanhu va wu yingisela . 
Xana hi twisisa yini hi mhaka ya misava hinkwayo ? 
Ndzi mi hlohlotela leswaku mi tiya ni ku sungula mhaka leyi mi yi yisa emahlweni . 
Ku endla leswaku mafambelo exikarhi ka le kaya na le ntirhweni ya olova eka lavantsongo va le madorobeni lava dyondzekeke . 
Lembe leri nga hundza , hi komberile vhoti ya wena ku endla Kontiraka ya Vanhu . 
Exikarhi ka leswi a ku ri Namibia na Afrika-Dzonga . 
Ntshikelelo wu vekiwa eka leswi swi faneleke ku rhanga swi endliwa swa misava hinkwayo eka vurimi . 
Mitlhontlho na swinavetisi swa kahle leswi tisiweke hi ku Cinca ka Maxelo i swikulu . 
Hambiswiritano , swi cincacinciwile ku sukela khale ku va swi tirhisiwa misava hinkwayo . 
Vito : vito ra ndhawu leri fambelanaka na khodi . 
Ndzi kholwa leswaku eKapa kungu ri nga endleriwa na wena . 
Eka ku engetela kun'wana , ndzinganiso wa vukorhokeri na wona wu fikeleriwile hi nkarhi wa ntlhanu wa malembe . 
Mapatu yo ka ya nga ri kahle ya hi khumba hinkwerhu . 
A ndzi se tshama ndzi swi vona ndzi yo swi twa kunene . 
Loko swifumi swi tsan'wa ntiyiso lowu , ku tava na ku hluvuka kuntsongo . 
Hikokwalaho swa tika ku swi kumisisa na ku swi tumbuluxa misava hinkwayo . 
Ndzi khumbekile swinene hikokwalaho ka swona . 
Namuntlha ha hlangana tani hi vanhu na miganga ya Kapa Vupeladyambu . 
Leswi swi ta tlhela swi endla mali yo tala leyi nga kona ku hakela swikweleti . 
Laha swi faneleke magoza yo tika yo tshinya ya ta tekiwa . 
Maendlelo eku yingiseleni ka aphili ma fanele ku lawuriwa hi mutshamaxitulu . 
Xandla xa Mufambisi wa Huvo ya le Xikarhi ka Dzonga , eGeneva . 
Hinkwerhu hi na ntirho wa nkoka lowu hi faneleke ku wu endla ku va na nkarhi wo endla swa mabindzu na mitirho . 
Swi vula leswaku a ku nga vi na ku engetela ku fika kwalaho . 
Munhu yaloye a nga fanelanga a va xirho eka ku hlangana kun'wana ; 
Switirhisiwa leswi landzelaka , switirhi na mathulusu swa laveka eku simekiweni ka PET : 
Khansele hi yona muthori naswona yi fanele yi ringanyeta swipimelo swa vukorhokeri bya vathoriwa . 
Swo tala swa leswi swi kumekile endzhaku ka mahungu lama kumiweke ku suka eka vanhu . 
Eka ntirho lowu hi wu endlaka hi fanele ku aka xitsundzuxo emiehleketweni ya vona . 
Va tekerile xifaniso xa Vukorhokeri bya Maphorisa ya Afrika Dzonga ehenhla . 
Ku fika kwalaho , vanhu va sungula ku va va miganga xikan'we no va vanhu va misava hinkwayo hi nkarhi wun'we . 
Xana ndzi na ku navela lokukulu eka mitirho yo karhi kumbe mitirho yin'wana ? 
Va vile vapfuneti va migingiriko erixakeni ra Afrika-Dzonga . 
Xikombelo xi fanele xi tivisiwa hi Swiletelo leswi antswisiweke hi Ndzawulo . 
Ku ya hi ku tumbuluxiwa ka mitirho , tiphurojeke hinkwato ti fanele ti landzelela milawu hikuva ti ri endzeni ka milawu . 
Mfumo wu tirhile hi matimba ku va wu humesela ehandle ku lwa na vukungundzwana etikweni ya hina . 
I ntlawa wa mitokoto lowu endliweke hi vanhu lava tshamaka emigangeni yoleyo . 
Mitshunxeko leyi nga kona emisaveni yi sasekile ku fana na milawu leyi endleke yona . 
Mfumo wu taya emahlweni wu tirha na tindzawulo tin'wana eku hlamuseleni ka nkoka wa masocha lama lweke khale . 
Tifomo leti tatiweke ti fanele ku yisiwa hi yin'wana ya tindlela lei landzelaka : 
Dyondzo leyi a hi dyondzo ya ntikelo , kambe yi endleriwe ku hlamula swivutiso leswi landzelaka : 
Leyi i ndhawu yo ka yi nga twisiseki ; a yi le rivaleni . 
Xiphemu xo sungula eka Phepha ro Odara i swivutiso leswi kongomisiweke eka Xandla xa Presidente . 
Ku fambisa mpfumelelano na timfanelo ta nawu wa misava hinkwayo . 
Hi lava miehleketo leyi bohiweke xikan'we na ku cinca , naswona hi tlhela hi lava miehleketo leyi bohiweke leyi lavekaka eku cinceni . 
Tiko ri endla milawu leyi nga ta pfuna ku tirha leswi faneleke swi va xiswona . 
Swi pfuna ku pfala vangwa hi timhaka ta vukorhokeri bya miganga . 
Tinhlokomhaka leti bohaka eka nongonoko hi leti : 
Matiko lamambirhi ma tirha eka tshalatshala ro vulavula hi mavangwa ya vuxavisi . 
Sweswi ku ta va na mhaka yo twala yo sungula ku yimisa ku humelela ka madzolonga . 
Ku humelerisa matimba ta vupolitiki swi ta fambisa ku hetisiwa ka ntirho lowu nga sala wa thekiniki . 
Humesela erivaleni swikongomelo swa wena mayelana na : 
A ku na goza ri nga tekiwa ehenhla ka mutirhela mfumo wo karhi eka ndzawulo ya mina . 
Ntlawa wu langutisa swinene eka timhaka leti fambelanaka na vugevenga lebyi endliweke hi ndlela ya elekitironiki . 
Xiphemu xa vumbirhi xo tlhela ku vumbiwa Swihlahla swa Komatiland xi sunguriwle hi Nyenyenyani . 
Ku khensa ka risima eka Mufambisinkulu loyi a sunguleke leswaku ku va na ntirho lowu . 
Hi nge swi koti ku landzelerisa leswaku hi tihi tibolo ti nga xaviwa . 
Na mina ndzi tsakile ku tivisa leswaku hi thorile Bodo ya Xikambelo . 
Mbuyelo wa xikombelo wu ta rhumeriwa vakomberi . 
Tanhi xihlangi , u le ka vunavelo bya vutomi bya lavakulu . 
Kambe loko swi fika etlilasini , a hi na vulawuri eka swona . 
Murhangeri wa Vuvekisi bya Vahlampfa u rhurherile eka xiyenge xa vukorhokeri . 
A hi lavi yindlu leyi nga ehansi ka 40 m2 . 
Lexi va xi endlaka i ku fambisa , ku pfuna mavandla leswaku ma pfumela . 
Vafambisi va sweswi a va cincanga . 
U swi endlile hikuva u twisisa ku kula ka ntirho lowu nga emahlweni . 
Un'wana u fanele ku va langutela ku tiyimisela ku dlaya kumbe ku dlawa . 
Endla xikombelo xo titsarisela wena n'winyi . 
Leswi vumbiwa byi nga cincisiwaka xiswona . 
Hi fanele ku va kahle hi ndlela leyi hi nga ta tirhisa mali ha yona . 
Nongonoko wa wena wu na nkarhi wo tinghenelerisa na tindhawu leti hinkwato , na swo tala . 
Xo sungula , hi fanele ku fambisa nawu hi ndlela leyi nga ta hunguta nxungeto wa ntlakuko wa mixavo . 
Afrika Dzonga hi rona ri rhangelaka misava hi tlhelo ro xavisa malahla ematikweni ya le handle . 
Hambanyisa exikarhi ka Ndzindzakhombo leyi Bohaka na leyi nga bohiki . 
Nhlengeletano yi nyikile misava matimba ku lwa na vusweti yi tlhela yi sirhelela mbango . 
Ku na ku twanana ka angarhelo ka leswaku ku tirha ka sisiteme ya xibalo ku kota ku : 
Makete yi hlangananile ngopfu . 
Hambileswi ku nga xikongomelo lexi tekeriwaka ehansi . 
Switirhisiwa leswintsongo hi nga na swona swi fanele swi tirhisiwa hi ndlela ya kahle . 
Nhlangano wu ta hlamusela wu tlhela wu boha leswaku ku endliwa yini . 
Hlamusela rito xilaveko . 
A swi olovi ; u fanele u tihlawulela . 
Swin'wana leswi fikeleriweke hi Ndzawulo ya Maphorisa eka mavhiki mantsongo lama hundzeke : 
Ndzetelo eka tindhawu ta nkoka , leti kunguhatiweke na mali ya vugevenga ; 
Ku nghenelela ka miganga na ku tinghenelerisa . 
Eka kotara yo sungula ya 2005 , hi tumbuluxile ku tlula 60 000 wa mitirho . 
Ntlakuko wo phakela mali . 
Ku yisa emahlweni vupfhumba bya Metropolitan . 
Lexi hi xona xiviko xo hetelela lexi humeselaka dyondzo leyi endliweke na swibumabumelo swo huma eka leswi . 
Hinkwaswo leswi nga ku endliweni se swi herile . 
Leswi swi tswarile ku hunguteka ka nhlayo ya makhotso lembe leri nga hundza . 
Munhu un'wana na un'wana u tava na mfanelo yo ringana yo endla ntirho . 
Leswi i ntiyiso swi fana na xiwelo lexi vaka kona loko ku endliwa masangu . 
A ndzi tivi nchumu hi n'wina hinkwenu , kambe ndzi tama ndza ha ri na ku tshemba hambileswi ndzi nga hansi ka ntshikelelo . 
Hnikwerhu ha swi tiva , hi tlhela hi pfumelelana leswaku swiyimo swa vukorhokeri i swa mphikizano wa rixaka . 
U khomelerile eka xivono lexi . 
Tikereke to hlaya ta ximoya ti tumbuluxiwile eka malembenyana ma sweswi . 
Xikombiso i ku susiwa ka malakatsi na mphakelo wa mati , ngopfu ematiko xikaya . 
Ku katsa na mali leyi averiweke hi 2004-05 GCIS yi kunguhatiwile ku endla ntirho wa yona . 
Manghenelo ya fanele ma aka ku pfulekelana no tshembana eka ku susumeta swikongomelo swa nhluvukiso wa tiko . 
U khomelerile leswi landzelaka mayelana na : 
Presidente u kumile na ku tekela enhlokweni xiviko hi Ravumune . 
Humesela erivaleni ku hambuka loku nga endlekaka eka nawu wa mahanyelo . 
Pfala vangwa leri nga xikarhi ka ntiyiso lowu nga kona sweswi na leswi languteriweke eku heteleleni hi mfumo . 
Kambe , a hi si tshunxeka eka ntshikelelo wa swa ikhonomi na rimbewu . 
Xa vumbirhi , hi fanele hi lwela ku hunguta nkoka wa tindlu tani hi tinhundzu ta nkoka . 
Swi le rivaleni leswaku mati na nhluvukiso wa ikhonomi swi khomanile naswona xin'wana a xi swi koti ku tirha handle ka xin'wana . 
Ku nga endliwa yini xa kahle sweswi ? 
Nawumbisi a wu languteriwile ku pasisiwa hi 2004 . 
Tiko ri fanele ku sungula ku hlaya vanhu hi N'wendzamhala . 
Swirho swa Bodo ya Swikweleti na Bindzu ; 
Leswi swi ta koxa tindlela ta nkoka ku va ti yisa emahlweni matimba ya timasipala . 
Ku siviwa ka yena swi ta tivisiwa hi ku famba ka nkarhi . 
Hi tivekerile ku va hava vutshembeki ku va hi hunguta vugevenga lebyi nga kona . 
Netiweke ya mapatu yi na nkoka ngopfu eka ku humelela ka ikhonomi ya Kapa Vupeladyambu . 
Vulawuri byi nga endla ntirho wa byona endzeni na le handle ka Riphabiliki . 
Swilaveko swa vana hi swona swi tisaka ngopfu mbuyelo hambi ku ri ku n'wana u hlayisiwa kwihi na kwihi . 
Ku hela ka lembe ximali ka Khomixini i ti 31 ta Nyenyankulu ta lembe rin'wana na rin'wana . 
Na yena a nga ri ePalamente nkarhi wo leha . 
Hlngeleta mahungu tanihi laha swi komberiweke hi varhangeri . 
Ku hetisa xiphemu lexi , u fanele ku hetisa ku hlengeleta maphepha lama nga na xitshunxo : 
Ndlela leyi nga ta yisa emahlweni Mimpimo ya Makambelelo leyi fikeleriweke yi yimile hi ndlela leyi : 
Vuxokoxoko bya pfhumba ra lembe leri byi ta tivisiwa hi ku famba ka nkarhi eka vhiki leri landzelaka . 
Un'wana na un'wana u hambanile na van'wana naswona u na swilaveko swa yena . 
Ha ha ri ekule na ku fikelela emaninginingini ya mpfumaleko wa swikili eku akiweni ka ndhawu . 
Hi fanele hi lwela ku yisa emahlweni vuswikoti bya le henhla . 
Maendlelo lama nga tirhisiwaka ku tisa ntshamiseko wa timali eka swirho ma fanele ma tumbuluxiwa . 
U nga kota ntsena ku hlamusela khoto . 
Languta matsahalatshala man'wana lama nga pfunaka ku langutisisa ntshamiseko wa mafambiselo . 
Nawumbisi wu na swin'wana wu nga swi hlamuselaka hi dyondzo ya ntivo mbango : 
Lavo aka va na vutihlamuleri eka 10% ya mafambiselo ya timali laha misaveni . 
Van'wana va hina hi nga sungula ku vutisa xivutiso lexi . 
Leswi swi hi yisa eka ku languta ngopfu eka leswi nga hundza swo ka swi nga tsakisanga eka malembe ya 1990 . 
Madyondzelo man'wana ma languta ngopfu eka swiphemu swi'wana swa tsalwa leri . 
Nhlangano wa matshinyelo a wa ha pfumeleriwi . 
Hi maendlelo man'wana , swin'wana swa switirhisiwa leswi swi fanele swi vekiwa etlhelo ku kota ku fikelela leswi hi nga langutana na swona . 
Xana u ta humesa mali liya sweswi kumbe ku humelela yini hi mali leyi ? 
Loko ku nga ri na mpfuno na nseketelo wa vona , lava va nga ehenhla va ta tirha va nga humeleli . 
Swi vuriwile eka phephahungu ra mahungu ya elekitironiki nakambe . 
Hina , hambiswiritano hi tiyimiserile eka ku langutisa ku va hi vona leswaku mpfumelelo wa hina wa tirhiwa . 
Phepha leri nga tsariwa ro fambisa swa mabindzu ri kombisile eka tindhawu to tala ; 
Mindyangu leyimbirhi yi kumisisile mafu ya vana va vona . 
Xikongomelo xa nhlangano lowu ku tava ku tsundzuxa mfumo eka timhaka to tika to fana na : 
Ku sunguriwa ka mafambiselo ya valanguteri va timhangu i ku , endzhaku ka swona , ku sivela ku onhakeriwa hi timhangu . 
Hlamusela tindlela tin'wana eka ku vumbiwa ka mitirho . 
Hambiswiritano , hi ta langutisa leswi tani hi dyondzo leyi nga hi yisaka emahlweni eka pfhumba ra 2010 . 
Muchaviseki Holobyenkulu u vurile leswaku naswona ndza swi tshaha : 
Maendlelo lama ma kumisisile leswi swi lavekaka ngopfu laha Dorobeninkulu . 
Tiyisisa mhaka yo tshamisekisa na makunguhatelo ya maendlelo eka swiyenge hinkwaswo . 
Eka nhlamulo ya wena u nga langutisa swin'wana kumbe hinkwaswo leswi landzelaka : 
Ndzi langutele ngopfu Vahlanganisi va Xiyenge leswaku va nyika xiviko eka leswi swin'wana leswi ku pfumelelaniweke eka swona . 
Hi ta tlhela hi tlakusela ehenhla swilo leswi eka vufambisi bya le henhla bya huvo ya le henhla . 
A ku na ndhawu yo sivela ku dzahiwa ka fole . 
Maendlelo man'wana mo lava vatirhi ma antswisiwile hinkwako , endzeni na le handle . 
Ku vila na ku vulavurisana hi Lembe ra 2000 leswaku swi landzeleriwa . 
Mhakankulu ya nkoka ya huvo yo endla milawu i ku va yi yisile emahlweni eka malembe lawa mhaka leyi katsaka leswi landzelaka : 
Yi tlhela yi va na nhlangano wa vuvekisi lowu fambelanaka na maendlelo ya vundzeni bya Afrika . 
Hi nhlangano wa mimfumo na matiko ya le handle , ku va ku yisiwa emahlweni ku humesela ehandle tshunxeko wa vutitwi : 
Mina ndzo va muvulavuleri . 
Nhlayo ya vanhu lava thoriweke ku ya hi swifundzankulu hi lava : 
Hi xihi XIN'WE xa xitatimende lexi nga ntiyiso eka leswi ? 
Tanihi hi le ka misava hinkwayo , ku hava na xilo na xin'we lexi vuriwaka hi vanhu . 
Tifomo leti ti nga kumeka eka webusayiti ya SARS . 
Ku na maendlelo man'wana lama tiyisisaka eka mhaka ya leswaku phurojeke leyi yi lava vusirheleri bya vuaki . 
Hlamusela hi mahlawulelo ya ndhawu . 
Xiviko lexi xi fanele xi yisiwa eka Senthara ya Vulavisisi bya Timali . 
Famba loko swi koteka . 
Eka swin'wana swa swikongomelo , phurojeke leyi yi kongomile eka : 
Eka ku hlanganisa van'wamabindzu lava nga ta tisa swo karhi eka van'wamabindzu lava tiyimelaka va ri voxe na lava va tiko swi tava swi ri na nkoka eka ku languta rihanyu . 
Leswi a swi hunguti nkoka wo langutisa ku yisa emahlweni leswaku hi vaha vana lava va nga khumbeka ngopfu . 
A hi tirheni swin'we ku va hi humelerisa ntiyiso wa Mpfuxelelo wa Vuafrika . 
Ntirho lowu hi nga na wona sweswi wu na nkoka swinene . 
Ntirho wukulukumba eka ku langutisa mahanyelo eka swilo leswi hi vulavuleke hi swona wu le ka swifundzankulu . 
Ndzi tirhile hi ku va ndzi rhumiwile ku va ndzi vona vukorhokeri bya ndhavuko wa hina eka tiko ra mina . 
Hambiswiritano , tlhontlhonkulu i ku tisa ku tshemba eka ku aka tindhawu ta vanhu eka swifambo swa vanhu . 
Ku laveka maendlelo yo nghenelela eka mhaka leyi , ngopfu eka ku tisa vukorhokeri na nhuvukiso . 
Nawu kumbe nawu lowu tolovekeke . 
Wa swi tiva leswaku i nkarhi wihi u faneleke ku vulavula hi ndlela yoleyo . 
Langutisa matirhiselo lama nga a ntswisaka maendlelo . 
Ndzawulo yi amukela tindlela leti tekiweke ku tumbuluxa khansele leyi langutisisaka maendlelo ya mirhi . 
Switshunxo leswi tirhaka leswi tikaka ku swi kuma swa laveka . 
Hi nga langutisi ku ya ehanhla ka nkoka wa swona , maendlelo mo nghenelela a hi mantshwa . 
Mhaka yikulu ya swikongomelo swa ndhawu leyi i ku : 
Tirhana na vaxavi hi ndlela ya vumunhu na ndlela ya kahle . 
Leyi hi yona ndlela yo sungula ku va hi languta vanhu eka matirhiselo ya timali . 
Nkanerisano lowu wu ta nghenisa matirhelo ya Kahle eka ku Tumbuluxiwa ka Nkunguhato wa Vukorhokeri bya kahle . 
Mhaka yo biha yo yisa sisiteme ya maendlelo ehansi yi ta humelerisiwa hi swiphemuphemu . 
Ndza tshemba hinkwenu ka n'wina mi na vutivi eka matumbulukelo ya arivi.kom. 
Swi kunguhatiwile leswaku tsalwa ro kunguhatiwa ri ta hetisisiwa ku nga ri khale . 
Ku kongomiwile nakambe ku va ku tumbuluxiwa madyondziselo yo sivela HIV na AIDS . 
A swi ri eVupeladyambu bya Berlin . 
Mhaka hinkwayo leyikulukumba yi vekiwa emahlweni ka vufambisi . 
Leswi swi endla leswaku ku va na tlhontlho tanihileswi ku nga riki na vanhu lava hlanganisiweke lava nga na vutivi , switirhisiwa na switirhi . 
Leswi hi swin'wana leswi hi faneleke hi swi hoxa eka vanhu . 
I vumundzuku bya vona lebyi sweswi byi khumbekaka . 
Kambe ku ta fika sweswi leswi swi lunghisiwile . 
Swiphemuphemu swi komisiwile hi ndlela leyi : 
Vuvabyi lebyi bya xirhami xo hlasela mahahu hi byona byi tisaka ngopfu vuvabyi lebyi laha misaveni . 
Mphikizano wa khwayere leyi i phurojeke leyi tshamaka yi ri kona leyi hi nga yi teka . 
A hi endleni leswaku muganga na vantshwa va va na vutivi hi eka nghozi yo tirhisa swidzidziharisi . 
Hi ku komisa , mhaka leyi hi nga ta na yona yi lava ku : 
Hi 2008 / 2009 , nhlangano wa misava wa G20 wu tirhile swinene mhaka ya swiphiqo swa misava swa mafambiselo ya timali . 
Lembe leri hi tirhile kahle swinene . 
Khomixini yi fanele yi yisa mhaka leyi kunguhatiweke eka Holobyenkulu . 
Swi lava vutihumeseri ehandle ka ku va vanhu va twisisa leswaku Bajete ya timali yi fambisiwa njhani . 
Tinhloko ta matiko va na ntirho wukulu eka mhaka leyi . 
Tinhlayo leti ti vula leswaku vutomi bya timali ta hina ti le mavokweni ya vona . 
Matiko ya Vupeladyambu na Vuxa bya Yuropa , Dzongeni na le N'walungwini wa Amerika , Axiya , Australia na matiko hinkwawo ya Dzonga wa Afrika . 
Swi tumbuluxiwile leswaku matirhiselo ya swidzidziharisi swi fambelana ngopfu na ku hoxa enghozini vutomi . 
Xifundzankulu xa Kapa-Vupeladyambu na xona a xi siyiwi . 
Eka malembe lama taka ku ta fana na le masirheni . 
Mafananelo ya matumbulukelo ya mitlangu ya N'hweti ya Ndhavuko swi sungurile etindhawini ta hina . 
Mhaka leyi yi fanele yi simekiwa yi tlhela yi tiyisiswa hi matimba . 
Swi teka ntsena tin'hweti tinharhu . 
U fanele a humelela ekhoto namuntlha . 
Xivangelo xa kona xi fanele ku langutiwa ngopfu hi huvo yo endla milawu hi ku ya hi milawu . 
Hi mihlangano Mfumo na mihlangano yo ka yi nga ri ya mfumo : 
Hikokwalaho hi amukela ngopfu mhaka leyi ya ha ku humelelaka ya nhluvukiso leyi humeselaka ntumbuluxo ya tibangi ta vanhu . 
Hi yi vulavurile mhaka leyi eChina . 
Mhaka leyi yi tile hi nkarhi lowu matiko ya tsevu lama vulavuleke ma nga ku swi endleni . 
Namuntlha hi yimile eka xivono lexi xa nkoka xa leswaku vutomi bya kahle na mindyangu eka vanhu hinkwavo . 
Mahungu lamanene hileswaku vutiyimiseri eka ku nghenelela swi fanele swi tirha . 
Maendlelo man'wana mo nyika matlhelo ma ta endla leswaku hi va na xitshunxo eka mhaka leyi . 
Vumundzuku bya hina byi sungula endlelo leri kwala . 
Matimba lama nyikiweke Mukhomixinara Katz a ma ndlandlamukile swinene . 
Eka hinkwaswo leswi hi hlanganiseke vanhu va tiko ra Iran va ta tiyisisa leswaku va tibohile eka mhaka leyi . 
Mahungu lama fambelanaka na swirho swa matiko ma fanele ma tisiwa eMahlweni eka vanhu lava nga na mfanelo yo nghenela nhlengeletano . 
Sweswi swi tika ngopfu ku va hi ehleketelela leswi nga endliwaka hi nga langutisi ngopfu mbuyelo lowo biha . 
Ku chipisa ka tinhundzu swi hi ndlela leyi landzelaka : 
Ku languta emahlweni eka nhluvukiso , vutshunxeki na ntshamiseko ; 
Hikokwalaho a swi se tshama swi tirhisiwa eAfrika Dzonga ku sukela hi Nyenyenyani . 
Eka n'wina ndzi ri mi tirhile kahle ! 
Swikombiso swa matirhelo lama kahle swi fanele swi langutisiswa . 
Mhaka yo tika hileswaku xiviko a xi landzelelanga maendlelo ma kahle . 
Eka Xifaniso1.3 xi kombisa leswaku mhakankulu ya xibalo tanihi tiphesente ta GDP . 
Vutleketli byi tana bya ha ri tlhontlho exifundzenkulu . 
Ku tsutsumisa swinene nhluvukiso wo endla oyili na gasi ; 
Ndzi nga hetelela hi ku khensa swinene eka vakondleteri bya nhlengeletano leyi Helaka ! 
Tanihi vanhu va tshunxeko , hi tiyimiserile ku vulavula na mfumo eka malembe lamo tala . 
Hoyohoyo eka hinkwenu vahluri madyambu ya namuntlha . 
Tiphurojeke ti fanele ti langutisa eka ku tlakusa , nhlayiso ni nhluvukiso wa ndhavuko . 
Mpimanyeto wa Vufambisi byi fika eka 28% ya mpimanyeto wa Ndzawulo . 
Ndzi na ntshembo swinene leswaku mafambiselo na matwisiselo wolawo ma nga fikeleriwa . 
Hlamusela leswi vuriwaka hi mpimo xiave wo endla . 
Hi tshemba leswaku mi ta amukela xirhambo lexi . 
Hambiswiritano , hi mayelano na mhaka yo xavisa no xava swi le rivaleni . 
Afrika Dzonga a ri nga ha fani na leswi a ri ri xiswona endzhaku Kapu ya Misava ya FIFA . 
Matshalatshala ya swikongomelo swa Tiposo ta Afrika Dzonga eka xinkarhana lexo koma hi lama ma landzelaka : 
Mavonelo ya vuvekisi eka xifundza . 
Mbuyelo wo sungula wa lembe lowu langutisiweke wu ta hangalasiwa hi Mhawuri lembe leri . 
Phurojeke yi ta humelela ntsena loko vanhu va nghenelala . 
Ndzi tshemba leswaku hinkwenu mi titwa mi ri ekaya laha xikarhi ka hina . 
Swivutiso hinkwaswo swi nga yisiwa eka : 
Matshalatshala ya tsevu ma ta humesela ehandle nkunguhato lowu fanelek ku fikeleriwa . 
Mitirho yi tirhile exikarhi ka nhlangano lowu hlawuriweke eka malembe ma khume lama hundzeke . 
Ku na mahungu lama nga kona mo kombisa ku hlamula eka mhaka ya xihatla , ni le ka mbulavulo wa foramu . 
Mpimanyeto hi wona mhakankulu eka matirhelo man'wana na man'wana . 
Mbuyelo wa matirhelo ya timali wu tihlamusela hi woxe . 
Hi ku tsaka , hileswku matiko ya OAU ya le ku langutiseni ka mhaka ya ku rhula na ntshamiseko eka tikonkulu ra hina . 
Maendlelo ma Xiviko i yini ? 
Hlamusela maendlelo ma swilo Swinharhu leswi faneleke swi tirhisiwa . 
Mhaka leyi nga ku tirhiweni ya kahle hi va Scopa hi leyi landzelaka : 
Hikokwalaho , ku ta va na mbulavurisano na bodo ya SAA eka mhaka leyi . 
Eka nkarhi wun'wana ku ta va na mpfumaleko wa Timali ku suka eka Tiko . 
Vavanuna vanharhu va khomiwile . 
Hlamusela matimba ya maxaviselo loko hi kongomisa eka maxaviselo lama hi nga na wona sweswi . 
Mhaka yo biha hileswaku leswi humeleleke eka Mamokgethi a hi mhaka leyi hi nga yi tekaka yi ri yo sungula . 
Un'wana i mudzaberi wa xipano xa Springbo xa rhagibi naswona un'wana i Holobyenkulu wa Timali . 
Loko ndzi lava leswaku ndzi ya emahlweni no humesela ehandle ku nga va ku ri vanhu ntsena lava va ngo titwela . 
Mhaka leyi ya madyelo ya timali a yi ri karhi yi humelela nkarhi lowu wo leha kambe Mfumo wu nga ri kona . 
Namuntlha hi nghena eka ntwanano hi langutisa switirhisiwa eka ku humelerisa swikongomelo leswi . 
Swikili hi leswi : 
Ntirho wa n'wina a hi ku famba mi vumba mavandla . 
Exikarhi ka swin'wana , leswi swi katsa ku va hi aka no sivela leswi humelelaka eka tihuvo ta hina ta vululami . 
I swirilo leswi nga eka hina ku va hi tsandzeka ku ringanisa kahle matirhiselo ya timali ta misava . 
Leswi swi ta vula leswaku mhaka ya nkoka ya swikongomelo swa Ndzawulo swi humeserile ehandle hi ndlela ya kahle . 
Hambiswiritano , A ndzi na ku kanakana hi mhaka ya mbuyelo wa swikolo swa matiriki kumbe leswin'wana . 
A ku na maendlelo man'wana lama nga tirhisiwaka ku vuyisa timali leti nga lova . 
Vitinyiketeri leby endliweke hi mukomberi hi ku landza nawu wa black economic empowerment ; 
Swikolo a swa ha hlayisekanga . 
Hikokwalaho , hinkwaswo swi ta gimetiwa hi lembe ra 2007 . 
Vuhangalasi bya mahungu byi ta tirha swinene eka ku humesela erivaleni mafambiselo ya tindhawu ta vululami . 
Wun'wana wa kona hileswaku ku thoriwa i ndlela yin'wana yo humelela ya nkoka . 
Swi humeseriwile nakambe tanihi xin'we xa 13 wa nkuriso emitirhweni eka xifundzankulu . 
Leyi hi yona mhakankulu leyi nga endla leswaku a wini xidlodlo xa vunghwazi bya vanhu . 
Va ri va tshemba leswaku va nga ka va nga ngheneleli eka ku teka swiboho emindyangwini . 
Tindlela leti nga ta onha mafambiselo ma namuntlha ti fanele ku papalatiwa . 
Hi losa vutinyiketeri bya n'wina eka vana va hina na tiko . 
Hi ku xixima vugevenga lebyi kunguhatiweke , hi leti tindlela tin'wana to humelerisa : 
Eku pfaleni , mitlhontlho ya nkuriso na nhluvukiso yi le mavokweni ya hina tanihi tiko . 
Leswi hileswi a hi vulavula hi swona . 
U vile na migingiriko eka mihlangano yo hambana ya machudeni na vantshwa . 
Ntiyiso wu nga ka . 
Ndzi kombela vantshwa va hlawula ndlela ya kahle evuton'wini . 
Swilo swo khomisa tingana swi langutisiwa ngopfu eka vapfhumba vavaxavi leswi va hlanganeke na swona eKapa-Vupeladyambu . 
Hi fanele hi sirhelela hi tlhela hi koxa timfanelo leti . 
Leswi swi langutiwa ngopfu loko tiko ra Namibia ri hlula xihlawuhlawu hi 1989 . 
Hlamula swivutiso leswi hi ku landza leswi vekiweke : 
Mitirho leyi tisiweke hi Varhumiwa yi wela eka swiphemu leswi landzelaka : 
Tlhontlho i wukulu ngopfu eAfrika . 
Khonfarense a yi ngheneriwile hi varhumiwa va 125 vo huma ematikweni lama nga hluvuka na lama ma nga hluvukangiki . 
Ndzi kombela nakambe vatswari leswaku va hlohlotela vana va vona leswaku va va xiphemu xa dyondzo yin'wana loko xikolo xi humile . 
Hi ta hlohlotela ku va ku tirhisiwa mimovha leyi nga riki na njhini emapatwini . 
Nkarhi wo hlengeleta sweswi a wu kahle . 
I xiphemu lexi lavaka ku kunguhatiwa no pimanyeteriwa . 
Munhu un'wana na un'wana kumbe xirho u na mpfumeleo ku tisa mavonelo hi nawu wa Khomixini . 
Sweswi hi na 15 wa malembe hi ri na Vumbiwa . 
Hi ntiyiso vuhangalasamahungu ma tirhile ntirho wukulu eka ntirho wo fambisa mahungu ni mbulavurisano . 
Hi pfumelelana eka mepe wo fambisa Mfumo wa Nhlanganelo hi ndlela leyi : 
Ku na matimba mo hlawuleka etibukwini . 
Hlamusela hi nkoka wa nkungu na ku tilunghisela . 
Hi lava ku endla mhaka yo tiya yo nghenelela eka ku fambisa ikhonomi tanhi hi xandla xa vumbirhi . 
Vaakatiko lava nga Britain a swi kanakanisi leswaku va tinyiketa swinene eka tiko ra vona leri nga rhurhela mitlangu . 
Mbulavurisano i ku tirha ku ya emahlweni , ku tirhisiwa ka switirhi na miehleketo . 
Sagwadi ri endleriwe ku tisa swilo swintshwa na ntshamiseko eka tindhawu ta vanhu vo tifuma na ta tiko . 
Mi nga rivali swihalngi . 
Sisisteme leya khale a yi vanga na ntirho lowu ku hambanyisa exikarhi ka leswi swa le ndzeni na swa le handle . 
Hlamusela ntumbuluko na ndzavisiso wa makete lowu ku kongomiwaka eka wona tanihi leswi wu endlisaka swona eka nhlangano . 
Tekela enhlokweni ku tika ka ku vulavula kun'wana na kun'wana u tlhela u teka magoza mo swi ololoxa . 
Tindhawu ta 25 ti hlawuriwile eka xikongomelo lexi . 
Ematshan'wini yo vutisa xivutiso lexi u le ku endleni ka xibumabumelo . 
Ku kambela na xiphemu xa ndzavisiso : 
Swi ta engetela swinene eka vutihumeseri erivaleni ni ku ndhundhuzela ku tinyiketela eka nawu . 
Mali leyi hi yona ntsengo wo xava lowu ku twananiweke wona exikarhi ka mavandla . 
A h ri ku languteni eka tindhawu letikulu timbirhi . 
Hikokwalaho ka yini va nga humeleli ? 
Mfumo wu ta tirhisana na vulavisisi byin'wana na byin'wana lebyi nga ta vekiwa eka mhaka leyi . 
Hi N'wendzamhala 2009 hi vurile leswaku hi lava ku vona ku hela ka xitediyamu hi 2010 . 
Lebyi i vuendzi byo sungula eka mfumo laha Afrika Dzonga eka mfumo lowuntshwa lowu lawulaka eIraq . 
India , China , Vietnam na Brazil , tanihi xikombiso , va le ku tekeni ka magoza ya le henhla ku antswisa ku nghenelela ka vona . 
Mo ndzi humesela erivaleni ku khensa ka mina ku va mi ndzi rhambile eka khonfarense ya nkoka wo tani . 
Ntsengo wa mpimanyeto wa R36m wu endliwile ku humelerisa ntirho lowu . 
Ku fanele ku tirhisiwa ririmi leri faneleke . 
Leyi i dyondzo ya lavakulu . 
Endzhaku ka sweswo va lahlekeriwile hi mitirho ya vona . 
Huvo yi ta va na ntshamo hi Ravumune na Ravuntlhanu . 
Mpfumelelano i wa nkoka na mpimo yo hlayela rixaka swi na nkoka . 
Vuyimbeleri tanihi vutshila eku kombiseni ka ku navela swi tswala swilo swintshwa . 
Swi le rivaleni leswaku ku hluvuka ka swicelwa leswi tlhelaka swi pfuxetiwa swi lava swihanano swa mali . 
Muchaviseki Xivulavuri , vusirheleri na vufambisi bya swa mbangu ka ha ri tona timhakankulu leti faneleke ku rhangisiwa . 
Afrika sweswi yi tisa mitlhontlho yo hlaya na nkarhi wo endla swin'wana . 
Ku hangalasiwa ka vumbiwa swi tisile ku cinca ka nkoka eka mhaka leyi . 
Vana va hina va fanele ku tiva nkoka wa mfungho wa Mujego wa Tiko . 
Hi ndlela yo tika , vo tala va vona va nonoh'weriwa ku nyika vukorhokeri eka vaakatiko hinkwavo . 
Hi ku ya hi malembe ndhawu ya swa vurimi yi avelana swiphiqo swa yona swo ringana . 
Ku tirhisa swidzidziharisi i xiphiqo lexikulu exikolweni xa n'wina . 
Mfumo wa rixaka wu kanerile mhaka leyi tsemiweke ku ndlandlamuxa ku tirhisiwa ka tindhawu ta swa rihanyu . 
Leswi vulaka leswaku vanhu ematikoxikaya a va nga mangali xiphiqo xolexo . 
Ku na laha ku kongomiwaka kona swinene ku antswisa mafambiselo yo tsemakanya na nawu . 
Hi endla leswi hi ku tsundzuka leswaku siku rin'wana ko va sweswo , siku rin'we ntsena . 
Swin'wana leswi ku kotiweke ku humelela eka swona ku ta fika sweswi swi katsa leswi landzelaka : 
Nawu ku katsa na ku tirhisiwa ka mirhi yo engetela swi hlamuseriwile hi ndlela ya xinawu . 
Kombisa ku twisisa ka masungulo ma gezi . 
Nsawutiso wu hlayisekile . 
Hi ndlela yo tika , ku tikarhata swinene ka hina ku kongomanile na ku nghenelela ka vanhu eka ntirho hi woxe . 
Etikweninkulu , tshunxeko wu le ku humeleleni . 
Mutshamaxitulu u pfumerile eka xikombelo lexi . 
Vufambisi bya Inkomati Catchment Agency hi byona byi nga rhanga byi tumbuluxiwa . 
Ku akiwa ka xitediyamu swi le ku endliweni . 
Ku tirha swin'we , Manana Xivulavuri , hi na vuswikoti byo fikelela xikongomelo lexi . 
Haswimbirhi , vumunhu bya wena na mfanelo ya xinawu swi endlisiwa xiswona . 
Vika ku pfumela ka yuniti ya bindzu eka tshalatshala ra bindzu . 
Mimpimo ya muako yi nga pfuna ku lawula vugevenga , kambe a hi swona switshunxo leswi ololoxaka . 
Hlaya nawumbisi ro sungula . 
Hlaya hi vurhon'wana kutani u hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Hi swihi swilaveko swa wili ya nkoka ? 
Hikokwalaho hi tiyisisa leswaku ndhawu ya xikambelo yi sirhelelekile vusiku na nhlekani . 
Vula swilo SWIMBIRHI ntsena swo hambana . 
Swi le ku fambeni kahle naswona swi le ku endliweni leswaku makungu ya hina ya rixaka ya humelela . 
Afrika Dzonga yi na swileriso swimbirhi swa tipolitiki na vulawuri bya swa nyimpi eBurundi . 
Kungu leri ri ta katsa leswi faneleke ku rhanga swi endliwa , nxavo na ku hluvukisiwa xiphemu lexi sunguriweke . 
I swo kota ku tisa rihanyu na vuhlayiseki na dyondzo eka vanhu va hina . 
Ku twisisa swi antswisa ku vulavurisana hi ndlela yin'wana . 
Nhlengeletano ya Nepad yi ta tekela enhlokweni ni leswi landzelaka : 
Ku susa ku yima ndhawu yin'we : 
Wo ndzi ku nyika vuthala byin'wana . 
Ndzi twa ndzi ri na ku tshemba leswaku swin'wana swa kahle swi ta endleka eka ku tirhsana . 
Vatsundzuxi va mafambiselo ya swa timali . 
A ku na muako emugangeni ku seketela xiyimo lexi xa nxungeto . 
Hi ntiyiso , vantshwa hi vona vanhu va mali eka swifundzankulu . 
Maendlelo lama hi wona ma faneleke ku tirhisiwa : 
Tikhomixina a ti thoriwile hi ndlela yo tinyiketela naswona ava holeriwi . 
Ndyangu lowu wu nga Rifumo leri nga toloveleka wu na ndhawu ya nkoka eka leswi . 
Siku leri vekiweke ku tivisa mhaka leyi ri ta vuriwa khalenyana kwala lembeni . 
Swi tshama ku ri mhaka yo xopaxopa no hlela mahungu leswi endlaka ku hambana . 
Laha ndzi vulavula hi lwangu . 
A ku na un'we hi ximumu xa 1929 loyi a kumbeteleke leswaku ikhonomi ya misava a yi lava ku wa . 
Hi fanele hi endla miganga ya hina leswaku yi va yi sirhelelekile eka vanhu hinkwavo . 
Xiviko xa Ntiyiso na Ndzivalelano . 
Ndzi tsaka ku bumabumela nkarhi wa 2003 wa le Xikarhi wa Xitatimende xa Nawu wa Mpimanyeto eka Yindlu leyi . 
Mimpimo hi yona timhakankulu ta Matimu . 
Ku tumbuluxiwa ka Khansele yo Hlela ya Vufambisi swi bumabumeriwile . 
Ndzawulo ya Dyondzo yi le ku tirheni ni Nawu wa Rimba ra Tilayiburari eSwikolweni . 
Sweswi matiko lama hluvukeke ma le ku fambiseni ka tinkota to tala . 
Hi ta n'wi kombela leswaku a tlhela a endla xikombelo nakambe . 
Xikan'wekan'we loko timhaka hinkwato ti endliwile . 
Ntirhisano wa vanhu nas swa vurhungi swa muganga swi hangalakile . 
Nkul . Presidente , Ndzi ehleketa leswaku u tirhanile ni swivutiso mayelana ni mhaka ya miako . 
Swiphemu swa 9 na 12 swa nawu lowukulu swi siviwile . 
Ndzi khensa ku va mi nghenelerile eka ku yisiwa emahlweni ka tithendara . 
Swirhendzevutani swo sungula swimbirhi swi ta langutisa eka mati na swicelwa . 
Lowu i nkarhi wo sungula wa swichudeni swa Afrika Dzonga . 
Kambela mahungu na switirhi leswi u nga na swona . 
Ndzi na khopi efayilini ya mina . 
Ku suka eka Khomixini leyi hlawuriweke ravumbirhi , ha pfumelelana eka timhaka leti : 
Ku simeka leswi , hi lava swikili swo karhi . 
Mhaka yin'wana ni yin'wana leyi fambelanaka na phexeni yi ta lulamisiwa ku nga ri na ntshikelelo wa vatirhi . 
Hambiswirtano , ndzi tiva leswaku swiphiqo swi nge lulamiseka hi ku swi tsan'wa . 
Ndzi ta ku rhumela leswi swa ntlhanu . 
Ndzi lava ku vutisa leswi hi faneleke ku swi endla hikuva u tsarile swikambelo . 
Namibiya:I rin'wana ra vadyandzhakankulu leri vuyeriwaka eka mpfuno wa nhluvukiso wa Czech eAfrika . 
Makhomelo ma kahle ma ntlangu i ma nkoka swinene . 
Leswi swi endleriwa hi ku tekela enhlokweni xedulu ya vumune ya Vumbiwa , lebyi hlohlotelaka mafumelo lamanene . 
Vuhlayisi lebyikulu byi fanele byi tekeriwa enhlokweni laha swi faneleke ku kambela kumbe ku kombisa nhundzu . 
Ku andlala , ndzi pfumeleli ndzi tshaha tihlayohlayo ku suka ka Afrika-Dzonga . 
Khomixinara na Vafambisi va ta seketela ntirho wa STCs . 
Samiti yo sungula yi endliwile eCairo hi 2000 . 
Hinkwaswo leswi swi endla masungulo lama tiyeke eku endleni ka ku cinca ka maxelo . 
Loko Holobyenkulu a fanele a swi tirhisa , u ta va a nga endlanga xihoxo eka sweswo . 
Munhu loyi a khumbekaka u fanele a tiyisa leswaku mahungu ma twisiseka . 
Kambe hi nge chupuki hi nga soriwangi . 
Humesela erivaleni tindlela to hambana ta ntshikelelo na swivangelo swa kona . 
Hakelo ya ntlangu . 
Loko swi langutisiwa hinkwaswo , swi fanele swi yimela mitlawa leyi vumbiweke hi vutshila . 
Sweswi swi na nkoka ku va hi fika emakumu ka mimbulavurisano ya mavhiki lamo tala . 
Xitirhisiwa lexi xi le ku hoxeni ka xandla swinene eka ku dyondzisa vantshwa va hina . 
Ku hlula swiphiqo leswi hi wona tlhontlho lowukulu lowu langutaneke na Ndzawulo ya Vutleketli . 
Ku ya hi vumbiwa , nawu wa swikongomelo swa vaaki i : 
Lavisisani thekinoloji tanihi swihlovo swo nyika mahungu . 
Hi ta languta eka swona . 
Leswi swi fikisa eka phurojeke leyi langutaneke na nxungeto lowu nga ta yi wisela makumu . 
Swi pfuna hi ku kongoma eka swikongomelo swa Ndzawulo ya Mabindzu na Vumaki : 
Matiko ma hina mambirhi ma pfarile swa tipolitiki na vuxaka bya ikhonomi . 
Nigeria yi tekiwa tanihi hi tiko rin'we ra Afrika Dzonga leri nga ni vunghana ngopfu eka tikonkulu ra Afrika . 
Hi ku ya hi mpfilupfilu xin'we xa swivangelo xi nga va na nkoka . 
Xana lexiya hi xi tirha njhani ? 
Ntirho lowu engeteriweke wu vuriwile laha . 
Xikongomelo i ku vumba no seketela tinetiweke ta vutomi ku vuyerisa vana lavantsongo . 
Zandi , u nga ehleketa njhani sweswo ! 
Xikambelo Swikambelwana swi tala ku va na nxaxamelo wa swivutiso . 
Hikokwalaho xikombelo xo Tisa ku rhula , ku tirhisana ni ku vulavula hi ku tiyimisela swi komba vun'we no seketelana . 
Na rona i rito ro tsundzuxa . 
Antswisa swa kahle eka ku nghena na ku xixima vulawuri bya ndzilekano . 
Swi na nkoka leswaku hinkwavo va hlangana hi ndlela yin'wana ya mhaka ya nsirhelelo . 
Makungu hinkwawo ya tindhawu ma ta katsiwa eka IDPs . 
Xopaxopa nhlayiso wa vukorhokeri bya vaaktiko . 
Ku na ku laveka ka ku lulamisa mbulavurisano wa mfumo na swihangalasamahungunyingi ku fikelela swikongomelo swin'we . 
Eka leswi , eka hinkwaswo , hi humile endleleni ; 
Ha ha lava ku ndlandlamuxa ku hlangana exikarhi ka ku yisa tidyondzo emahlweni na ndzetelo na swilaveko swa tindhawu ta le mitirhweni . 
Loko u endla leswi a wu nge pfuki u dyondzile naswona u ta tshama u ri karhi u endla onge u le ku dyondzeni . 
Vadyondzi va hina va komba leswaku va nga sisimuka eka tlhontlho lowu . 
Magoza lama tekiweke hi Ndzawulo ya antswisile maendlelo mo gangisa swidyondzeki . 
Eswitarateni ? 
Hi fanele hi pfumelela leswaku swi hluvuka no humelela hi ndlela ya ntumbuluko . 
Vanhu vo ringana kaye va dlawile . 
Hambiswiritano , hi titwa kahle hi mhaka ya mixavo ya le henhla leyi nga ta ehlisiwa . 
Yin'wana ya mihlangano yaleyo , ya 18 na varhangeri va yona va yirisiwile . 
Ndzi tshemba leswaku Dyondzo ya le Henhla yi ta tsakela ku tirhisana hi matimba . 
N'wana u fanele ku va kona eka nkambelo wa yena ku ya hi Nawu . 
Loko hi lulamisa mhaka leyi swin'we , ndhwalo wu ta vevuka . 
Landzelela milawu ya mahanyelo . 
Leswi swi ta endliwa xikan'we loko ku kumiwile mahungu . 
Hlamusela hi laha swi faneleke ku tumbuluxiwa hakona : 
Hinkwavo va petiwile tanihi , laha ndzi vuleke . 
Ku simekiwa ka ndhawu yo pfuna eka yona yi vekeriwile Nyenyankulu . 
Bangi ya misava , eka dyondzo leyi a yi langutiwile sweswinyana a yi kongomisa tidyondzo ta Vuxa bya Asia : 
Ndza khensa swinene . 
Matirhelo lama ma fanele ku tswala swikongomelo swimbirhi . 
Naswona ma nga ka ma nga ha xengiwi . 
Vuxokoxoko lebyi byi fanele byi tirhisiwa swin'we na masiku ma ku hela ka n'hweti . 
Xikombelo lexikulu xa Kungu hileswaku : 
Swo tala swi nga endliwa ku byala mihlangano ya vamanana na ku tiyisisa leswaku va nghenelela . 
Hi ku angarhela , vuxokoxoko bya munhu byi fanele ku sirheleriwa hi ku landza swikongomelo leswi landzelaka : 
Hungu ri fanele ku va erivaleni mayelana na nkoka na ku titsarisela loku nga ku teni . 
Mimbuyelo ya tshunxeko wa bindzu wu na ntikelo ku tlula mixavo . 
Muchaviseki Witbooi u vurile leswaku hi fanele hi tlhelela endzhaku ku nga si fika 1994 naswona ndzi pfumelelana na yena . 
Matimba ya le xikolweni ku nga ri eka mutswari . 
Vumundzuku bya hina byi le henhla ku tlula leswa tolo swa hina . 
Tafula ri komba leswaku vadyandzhaka va kumeka ematikoxikaya . 
Hambiswiritano , AU a yi se amukela xikombelo . 
Xitshembiso xi sindzisa swipimelo eka matimba ma mutirhelamfumo wa rihanyu . 
Ku fhumelela ka nhluvuko wa vurimi swi lawuriwa hi vukona bya ndhawu ya vurimi . 
I tlhontlho wukulu lowu langutaneke na rixaka ra varhangeri . 
Vuvekisi a byi endleriwa ku : 
Khonfarense leyi yi ta endliwa hi masiku mambirhi ku nga Ravumune na Ravuntlhanu . 
Ku tsandzeka ku endla sweswo hi ta vula leswaku ku fikelela bidi . 
U fanele ku kombisa kahle lava nga eka nxungeto . 
Hi swihi leswi hi nga swi endliki kahle ? 
Ha ha tirhana na leswi onhakeke khale ku fika sweswi . 
Hi fanele ku tiyimisela eka miako leyi nga ta laveka . 
Mi nga va na vanhu lava nga mi kanganyisaka . 
Mhaka ya ku simekiwa ka ndhawu yo pfunela eka yona yi herile hi 2008 . 
Kombisa matirhiselo ma switirhi swo pima hi swona eka nxaxamelo . 
Tikonkulu ra Afrika hinkwaro ri le ku hoyozeleni naswona ri tinyungubyisa no tsaka hi wena . 
Maendlelo lamankulu yo hlela ya lembe ya yimile hi ndlela leyi : 
Swikongomelo swa Holobyenkulu wa Dyondzo ku suka eka Masagwadi ma Dyondzo ya Tiko hi leswi : 
I mfanelo yin'we leyi faneleke yi tirhana na vuhlayiseki bya mbango . 
Vukambisisi na mbulavurisano na tindzawulo leti ku kongomiweke swi ta hela hi Khotavuxika . 
Mo ndzi mi komba swintsongo hi Phurogireme ya Ndzawulo ya Milawu . 
Lowu i mfumo lowu hi nga tava wona . 
Longoloxa switirho SWINHARHU leswi nga tirhisiwaka ku siva vangwa . 
Hi 2001 , hi nyikile xitiviso xa Free Starter yintshwa . 
Hi tshembisile lembe leri nga hundza leswaku hi ta engetela ritavala leri sirheleriweke naswona hi swi endlile . 
Kambe nhluvuko wa hina a wu se kumiwa hi vanhu hinkwavo . 
Hlamusela tiphurogireme ta switirhisiwa mayelana na matirhiselo ya swona . 
Tanihileswi swi boxiweke , mo ndzi tlhela ndzi vula leswaku ripfalo ra mina ri basile . 
A hi nyiki mahungu eka munhu un'wana na un'wana eka timhaka letiya . 
Tirha tihlayelo hi ndlela leyi faneleke ku ololoxa swiphiqo emitirhweni . 
Ku kumeka ka vukungundzwana ; 
Mfumo wu lawuriwa hi switsundzuxo leswi wu swi kumaka . 
Tlhelani mi xedula mitirho hi mikarhi ya ntolovelo ku nghenelela eka ku humelerisa swikongomelo leswi kunguhatiweke . 
A va tiyimiserile ku rivalela . 
Ndzi ta tsakela ku hlamusela phurogireme yo Pfuxeta Xibedhlele . 
Huvo yi ta ringanyeta swipimelo swa mpfuxeto wo titsarisela . 
Swi ti komba ku ri na ndzilo hinkwako . 
Yin'wana ya tiphuphu ta ASGISA i swikili swa nhluvukiso na dyondzo . 
Xitirhisiwa xa dyambu xa ha ri kule na ku kumeka eAfrika-Dzonga . 
Loko khopi leyi fakazeriweke ya fayili ya le khoto yi fika eka matsalani , Khomixinara u ta tivisa xitshunxo . 
Swi sirhelela timfanelo ta vatirhi no sivela ku chavisiwa . 
Ku fambisa swi ta humelela ntsena ku fika laha vaakelani va hina va nga ta tirhisa maendlelo mo fana . 
Gingiriko wa ntirho wu kunguhateriwe ku . 
Vaakatiko ntsena , milawu ya xinyama leyi yirisiweke evuton'wini . 
Ka ha ri na foramu yin'we leyi nga ta simekiwa , naswona i foramu ya ikhonomi ya xifundzankulu . 
Matiko mo tala lama ha hluvukaka , ku katsa na Afrika-Dzonga , ma langutanile na mitlhontlho eka ndhawu ya thekinoloji ya rihanyu . 
Leswi , hi ntiyiso , swi hi nyika xikongomelo xo tlangela khume ra malembe ya tshunxeko . 
Dipoziti ya 50% yi ta hakeriwa hi siku rolero . 
Ku humelela eka phurogireme leyi hi loku landzelaka : 
Hi nkarhi lowu xitsongwatsongwana xi ta tluletiwa loko varhandzani va endla timhaka ta masangu . 
Hakanyingi , hikokwalaho ko aleriwa ndzhaka , leswi swi vula ku aka ku suka ehansi ku ya ehenhla . 
Ha swi tiva leswaku a hi le ku vulavurisaneni leswaku hi nga hundzuluxa makhomelo ya kahle ya rihanyu kumbe e-e . 
Ntirho lowu va nga ku wu endleni wa ndhavuko wu na nkoka naswona wu fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
A ndzi kanakani hi swa n'hweti leyi taka . 
Risimu ra 10 ri tlangiwa ra vumbirhi . 
Mavito ma swirho swa Bodo a ma nga boxiwi . 
Hi fanele ku khomana hi vekela tibiriki eka mpimo xiave wa ntlulelo . 
Swisirhelelo swo tala swa tshikelela naswona hi na matimba yo swi susa . 
Lembe leri , Ndzawulo yi langutisile swinene eka ku sirhelela nkarhi wa swiletelo . 
Tindlela ta makambelelo lama ringaneleke eka Dyondzo yo karhi ma ta tirhisiwa . 
Se leswi i swilo leswi nga ta hi tlherisela endzhaku . 
Phurogireme yo Dyondza tanihi masungulo yo tlhengusa no aka kona . 
Hi fanele ku koka switirhi swa hina ku lwa na vutherorisi emisaveni hi Nhlangano wa Misava . 
Ku ta vuriwa loyi a nga na vutihlamuleri eka ku cinca ka vukorhokeri . 
Swirho swa Bodo ya NAM swi ta nghenelela eka leswi . 
Ku hlangana ka Mimbuyelo ya Dyondzo 1-4 yi ta kombisiwa eka swivutiso . 
Loko hi fanele ku aka tindlu to ringana emigangeni ya hina , hi ta lava miehleketo yintshwa . 
Ku kombisa mitirho swi ta katsa : 
Va fanele va endla nkombiso lowu faneleke wa swa ku navela ka tipolitiki ku heta ku miyela . 
Ku lemukisiwa hi timhaka ta nkoka hambiswiritano a swi enelangi . 
Mimpimo ya Makambelelo lama nga ta ka ma nga katsiwi eka mitirho yo kambela leyi kunguhatiweke . 
Nhlamulo yo enta yi ta nyikiwa hi ku famba ka nkarhi . 
Eku hlayisiweni ka leswi , hi mongo lowu ndzi lava ku vula leswaku yisani emahlweni ! 
Xiviko xo sungula xi hetisisiwile naswona xiviko xo hetelela xi ta hetisiwa hi Sunguti . 
Ndzi tinyungubyisa ndzi nga ti pfinyingi eka leswi u nga swi endla ku humelerisa ku humelela ka matimu . 
Makungu mo tlhengusa ku chavela ekule , hambiswiritano , ma mpfapfarhutiwile . 
Xisolo xa mina lexikulu hi leswaku hi fanele ku langutisa eka swicelwa eka nhluvukiso wa van'wamabindzu . 
Kungu leri , leri kumeke nkateko wa Khabinete , ri simekiwile 
U tiyisisile leswaku ntirho wo pfuxeta miako wu le ndleleni . 
Kambe va landzelela swilaveko ke ? 
Swirho swa Bodo yo yimela Mahungu ma Thekinoloji ya Tiko . 
Loko a hi nga ri na phephahungu leri , pfhumba ra Satyagraha a ri tava ri nga humelelanga . 
Swi nga humelela ntsena loko ku ri na ku twisisa . 
Tiko lerikulu ri vile na ndhavuko wo leha eku seketeleni ka ntirhisano wa hlanganelelo . 
Swi ta vula ku hlamusela mafambiselo yo tirhisa misava . 
Handle ka swona ringanyeta vundzeni bya xirhendzevutani . 
Hikokwalaho hi tinyiketa ku : 
Hi ta va hi ri karhi hi simeka tiphurojeke na vatirhisani va hina eka lembeximali leri ku nga : 
Swikombelo leswi tatiweke swi fanele ku yisiwa eka : 
Kungahelimbilu na languta leswi kongomiweke swi na nkoka . 
Xitifikheti lexi nga nyikiwa ku ya hi Nawu owu , a xi nge hundzisewi . 
Endlelo ri kongomisa eka ntlhanu wa makungu , yo sungula lama nga : 
Mindyangu hinkwayo yi ta kuma mati lama basisisweke eka ntlhanu wa malembe lama taka ; 
I swa nkoka leswaku tikhamphani ta swicelwa ti tirha eka tindhawu leti nga ni milawu leyi tiyisisiweke . 
Sweswi purasi ri tirhisiwa ku byala swa vurimi . 
I ku tsandzeka ka sisisteme ya mafambiselo ni varhangeri va hina . 
Mfumo wu ta ya emahlweni wu tirhisana na Huvo leyi hi ku xixima timhaka hinkwato . 
Eka khume wa malembe ma hina mo sungula ma tshunxeko , mfumo wa mani na mani , na ku cinca hi vekile ntirho lowu faneleke ku endliwa . 
Ndza khensa swinene , wo ndzi vulavula na tata wa wena . 
Teka mhaka ya risima yo laveka ka ku hlangana ka makambelelo . 
Tinyiketeli swinene eka FATF na xikongomelo xa yona eka swa mpimo wa tipolitiki ; 
Nkayakayo lowu humeseriweke ehandle wu tswariwile hi swiphiqo swa timodele na mafambiselo ya sisiteme ya swa timali . 
A va swi koti ku tihanyisa . 
Nhlengeletano yi hlamuseriwile swintsongo mayelana na ku yisa emahlweni loku endliweke eku akeni ka switediyamu . 
Mufambisi wa Ntirho , ha khensa leswi ka ha riki na mitlhontlho yikulu leyi langutaneke na vaakatiko . 
Nkarhi wo kanerisana wu fikile . 
Milawu ya swicelwa na swikombelo swa vona swa vurimi . 
Hi tihi timfanelo leti ta vanhu naswona vundzeni bya tona hi byihi ? 
Afrika hinkwayo yi na rito rintsongo eka vona . 
Mavonelo ya misava ya cincile hi ndlela yo hlamarisa eka nkarhinyana lowu wa ha ku hundzaka . 
Tani hi xifundzankulu hi ta famba hi ku hatlisa eku humeleriseki ka xikongomelo lexi . 
Ndzi tsalerile Musirheleri wa Vanhu ndzi kombela ku pfuniwa kambe a swi pfunanga . 
Xilaveko xo dyondzisa swa timali na dyondzo hi ku angarhela , swi le rivaleni . 
Vufambisi byi nghenelela eku tekeni ka swiboho . 
Xikongomelo xa swilaveko leswi i ku engetela ku fikelela vukorhokeri bya vuhaxi bya mani na mani . 
Xiviko xi katsa nkarhi wa 1998 na kotara yo sungula ya 1999 . 
Mutirhi un'wana na un'wana u na lunghelo ro vumba no nghenela yuniyoni ya bindzu . 
A ndzi endlanga , a ndzi ehleketa ku n'wi fonela sweswi . 
U nga tirhisa ntirho lowo xavisa . 
Ku tlakuka ka vusweti na ku ya emahlweni ka swiphiqo swi engetelela ntshikelelo . 
Hi tsakile swinene hikuva ntirho wu le henhla ka 70% leswaku ku hetiwa ku aka xitediyamu . 
Tinhlokomhaka leti nga ta vulavuriwa siku ra kona ti ta katsa leti : 
Se nawu wo tinghenelerisa hi wu endlile na ku pfuniwa h mali eka rihanyu . 
Ntirho wu katsa phurojeke leyikulu ya matapula . 
Mikarhi yo pfula : 
Yunivhesiti ya Johanesburg . 
Leswi swi ta lava swin'wana swo hambana , swi langutisa ngopfu eka endlelo . 
Pholisi ya vuvekisi leyi faneleke ku landzeleriwa mayelana na mitirho hinkwayo ; 
Vaxavi a hi vona ntsena vavavisiswa eka ku laveka ka ntlakuko wa mixavo . 
Vaxavi va nga kuma mikavelo ku suka eka tikhampani tin'wana leti tsarisiweke hi ku ya hi Nawu wa Tikhampani ta Riphabiliki . 
Leswi swi ta namba swi endliwa sweswi . 
A ndzi koti ku n'wi susa emiehleketweni ya mina . 
Hambiswiritano , nseketelo wa ha ri wa le hansi swinene . 
Hamusela hi rito ra mafurha na oyili na ku veka mali . 
Ndzi na ku tshemba leswaku hi ntiyiso hi kotile ku tlhela hi kuma misava leyi a yi lahlekile . 
Timhaka hinkwato ti ta hetisisiwa ku nga se hela Hukuri . 
Fambisa migingiriko yo dyondza no dyondzisa eka nongonoko . 
Khombonkateko , hinkwaswo swa ntsengo lowu swi ta byarhiwa hi vaxavi eka ntlakuko wa mixavo . 
Mipfumelelano yin'wana yi sayiniwile . 
Exikarhi ka maqhingha lama ku na : 
Kambe hi byihi vundzeni bya maqhingha yo lawula tiko ? 
Hamula xivutiso lexi u nga tirhisanga khalikhuleta . 
Lowu i nkarhi wa hina wa vunharhu eka ntila lowo nghenelela eka nkombiso . 
Sweswi swi fanele ku endliwa hi masungulo ya le henhla . 
Kongomisa eka tafula leri nga eka pheji leyi landzelaka . 
Kambe a hi veni ni tihanyi vunene . 
Vukorhokeri bya tata tifomo eka khomphyuta byi ndlandlamuxiwile leswaku byi kota ku landzeleleka . 
Lava nga riki Varhangeri:Hi ku fambelana na makete . 
Xikombiso xin'we xi nga tirhisiwa leswaku swifundzankulu leswin'wana swi ta kota ku landzelela . 
Loko wo languta eka phepha ra marito ndzi ehleketa leswaku ku na swibumabumelo swa 24 . 
Naswona swi endliwa hi tindlela ya vutshila . 
Komba swiyenge swa nawu eka xivumbeko xa nhlangano eka xiyenge xa makete . 
Lowu i ntirho wuntshwa lowu nga nyikiwa matsalani wa matikoxikaya . 
Mfumo wa pfumela naswona wu ya emahlweni ku tshikelela nkoka wa xiviko xa ku ka ku nga tirhiwanga kahle etimalini . 
Xikombelo xi kongomisiwile eka Khomixini yo endla Milawu hi Mawuwani . 
Ku ya hi vundzeni bya mhaka hi vula leswaku a hi hlamuselanga swi va erivaleni . 
Loko u swi lava u nga kuma switsundzuxo swa nawu u nga se ya ekhoto . 
Eka tindhawu tin'wana a swi kona . 
R56 a yi endli xiphemu xa endlelo ra netiweke ya mapatu ya rixaka . 
Dyondzo yi tama ya ha ri phuphu ya hinkwaswo leswi ringetiweke ku tirhana no mpfumala nhluvuko no kula ka ikhonomi . 
Ku hakeriwa ka vukorhokeri i mhaka ya nkoka swinene eka ku durha ka mixavo ya sweswi . 
Nhlengeletano na tiyuniyoni a swi endleriwi foramu yo kanerisana . 
Mfumo wu ri woxe wu nge swi koti ku hlamusela nhluvuko na mitlhontlho ya tiko . 
Vatswari hinkwavo va na ntirho wo seketela vana va vona , ku katsa vana lava va nga riki emindyangwini . 
Xiviko lexi xi nyika nkomiso wa xikombelo xa tiphurogireme to dyondzisa eswikolweni . 
Afrika Dzonga a ri na ntila wa lwandle wa rixaka . 
Hi kumeka hi ku olova . 
Hi ku hangalasela ka swiletelo hi lava ku tumbuluxa ku tiyisisa na ntshamiseko . 
Hi ku fambelanisa ni ntlangu hi woxe , ku na timhaka to tala ti nga kombisiwaka . 
Yin'wana ya mijeko ya hina i tiko ra vutshila bya vusirheleri bya darhata . 
Ku kambela hi ku angrhela i ku yisa emahlweni ku teka swiboho hi matirhelo ya vadyondzi . 
Hambiloko a file wa ha swi teka eka mina . 
Ku komba mavangwa na tindhawu leti faneleke ku tirhiwa ku ya emahlweni . 
Ndzi tshemba leswaku yindlu ya yena yi ta amukela na Mpimanyeto leyi nyikiweke DPE . 
Kunguhatani switirhisiwa . 
Swi tikomba onge u vona swilo leswi emapatwini . 
Phurojeke yi ta ndlandlamuxiwa hi ku landza ku humelela na vukona byo nyikiwa mali ku ya emahlweni . 
Tani hi marito ya Puesidente wa hina , ku bohana swi cinciwile . 
Seketela ku ndlandlamuka ka ku olovisiwa ka xikweleti ; 
Ku sunguriwa ka doroba a swi si hela . 
Hi navelela mikateko eka ntlawa lowu a wu nghenelerile . 
Hi endla khumbi exikarhi hina tani hileswi hi fambaka . 
A ku nga ri na ntirho lowu a wu ri ku fambeni eku sunguleni kumbe ku hela ka lembe ximali . 
Ntlangu wa vuyimbeleri wu voniwile tanihi xiphemu xa ndhavuko wa hina wa endlelo ra vupfhumba . 
Ntshikelelo wo hlawuleka wu ta vekiwa eka ku dyondzisa vavasati , vatsoniwa na vantshwa . 
Ku tlula 80% wa vanhu va ka hina va langutela ku pfuniwa eka ndhawu ya swa rihanyu ra vanhu . 
Tirhisa leswi landzelaka , exikarhi ka swin'wana , tani hi xiletelo eku hlamuleni ka xivutiso . 
Ku letela na ku hlanganisela mafambiselo ya xidemokrasi : 
Swi ta nyika xiviko eka tinhloko ta swikolo xikan'wekan'we loko ntirho wa swona wu hela . 
Vanhu lava a va ri ku endleni ka mhaka leyi eka ndhawu yoleyi lembe rin'wana na rin'wana . 
U thoriwile hi ku ringeta . 
Wo ndzi avelana na wena switori swin'wana leswi nga humelela : 
A ku ri na ku vulavurisana exikarhi ka mfumo hi tindlela to hambana . 
Hi fanele hi yima ku tsutsuma . 
Vuxokoxoko byi kombisiwile eka Mikumbetelo leyi Hungutiweke ya Matirhiselo ya mali ya Rixaka . 
Hlamusela vuxaka exikarhi ka migingiriko yo hambana ya nhlangano lowu hlawuriweke . 
Vukorhokeri lebyi i bya mahala eka varimi hinkwavo . 
Hi fanele hi tlhela hi anakanya tindlela ta hina mayelano na phurojeke leyi . 
Lexi kombisiweke eka ndzimana xi fanele ku famba swin'we na mali leyi boxiweke . 
Miphikizano yi humelerile ku humelerisa xikongomelo lexi vekiweke . 
Xavumbirhi , hi fanele ku endla nkombiso vuswikoti bya nhlangano . 
Ka ha ri na nhlengeletano ya mitlangu ya ndhavuko na swin'wana . 
Hi mbilu ya mina hinkwayo , ndzi tshemba leswaku hi ta hlula . 
Ku aviwa ka timhaka 
Ku pfumala ndzivalelano 
ku amukeriwa hi vaxavi 
Makhomelo ya tinhlengeletano 
Mimbulavurisano na ndhavuko 
mpfuno wa vutshunxeko 
Diku ro humesa 
Ndhawu ya Vusirheleri 
muxaka wa xivutiso . 
ku twisisa tisisiteme 
Milawu ni maendlelo 
Nseketelo wa mavandla ya tipolitiki 
Tshunxeko , timfanelo ta vanhu na vutihlamuleri 
xihlovo lexintshwa xa swicelwa . 
Vuyimeri na muhlangano leyikulu yo tani hi tibangi na swin'wana 
Xikombelo xa mpfumelelo 
Tihakelo ta vukorhokeri 
Ku va erivaleni eka vufambisi bya mali ya mfumo 
Xikombiso xa mpfumelelo 
Nkhuluko ka miehleketo 
Hlamusela switandzhaku eka nawu wa matikhomelo 
Nongonoko wa nhlayo ya swilo 
eka munhu un'wana na un'wana 
vayimeri va nhlayo ya vanhu . 
Ku pfumala vuleteri 
khoma leswi swi faneleke swi endliwa . 
Rixaka ra nhlangano 
ntirhani hi ndlela leyi . 
Ku pfuamaleka ka ndzetelo 
Swintsongo ngopfu eka swinharhu 
ehansi ka misava 
hlayela ku sungula 
ku twisisa vuxaka 
Tidyondzo na ntokoto 
Ku engeteriwa ku laveka ka swicelwa 
Nhlamuselo ya nhundzu 
ku endla mpimanyiso 
Matirhiselo lamanene ya switirhisiwa 
Ehleketa hi vana 
Vaakatiko va tindhawu ta le makaya 
ekule na mindyangu ya vona 
Vito ra nhlangano 
Rifu ekhotsweni 
Swirho swa ntlawa 
Nxaxamelo wa mahungu 
Mfumo wa mani na mani eku heteleleni 
Mbuyelo na mbulavurisano 
Nhlamuselo yo cinca ka maxelo 
Papila ra vulawuri 
Mitlawa ya swihehlo 
hi ndlela yo fana hi nkarhi wun'we . 
Tindhawu tin'wana ta nkateko 
I swivutiso swintsongo swinene 
Nkambisiso wa swiyimo 
Xikongomelo xa swiletelo 
Ku nyikiwa timali na vuvekisi 
Mpimanyeto wo dyondza 
Nkambelo wa swakudya 
ku ringana malembe yo tala : 
Ririmi na makambelelo 
Timhaka tin'wana ta Nkoka 
vutivi na vuswikoti 
Vayimeri va mitlawa ya tipolitiki 
TAFULA RA SWIVUTISO 
Ku ta tshamiwa kwihi 
ku antswisiwa ka vuxaka mayelana na mfumo wa sweswi . 
Ku nyika miehleketo hi varhumiwa 
Siku ra Ndzivalelano 
Vulawuri byi nyikiwile 
Ku hluvukisa Tindhawu to ka ti nga ri ta mfumo 
Tindlela ta mune ta nkoka 
Ku kula ka mavandla ya tipolitiki 
Ku tirhisiwa ka switirhi 
Xitatimente xa xikongomelo 
mfanelo ya mitirho 
Xikombelo xo tsarisa 
Hi vahi vatirhisano 
Varhangeri va mfumo wa le makaya 
I yini muxavi 
Ku tekeriwa enhlokweni ka swikombelo 
Xi ta nyikiwa njhani xiviko 
Ndzi khensa nkarhi wa wena 
Swi nga tirhisiwa hi ndlela ya kahle 
Tsutsumela endhawini 
Nkoka wo lawula swiringanyeto 
Hlamula eka ku cinca ka maxelo 
Vutihlamuleri bya vayimela ku langhwa 
Swi nga antswisa nkoka wa vutomi 
nkoka wa xikongomelo xa matimba 
Makumu ya laha ku yiwaka kona 
Ku twisisa ku vumbiwile 
Bindzu eka misava hinkwayo na nhluvukiso wa ikhonomi 
exikarhi ka vavanuna na vavasati 
swa olova ku toroka 
Vupfhumba tani hi bindzu 
Vukorhokeri leby nga katsiwangiki 
Mpfumelelo wa nawu wo sirhelela mahungu 
Maendlelo yo avela 
Ku susiwa ka swivilelo 
Mafurha na oyili 
Swi nga hlayisa n'wana 
Ku heleketa matsalwa 
Ndhawu ya nawu 
Ndzindzakhombo wa rixaka wa swa rihanyu 
Milawu ya machudeni 
Vutshunguri byo aleriwa 
Ku pfumaleka ka tindlu 
Nxaxamelo wa switirhisiwa 
Vanhu a va nga tinyiketeri 
Ntirho wa vurhangeri 
Vupfhumba eswifundzeninkulu 
Nxopaxopo wa vusweti 
Vutihlamuleri bya vaxavi 
Vayimeri va tindhawu ta mabindzu 
Hi swihi leswi kaneriweke epalamende 
Nkatsakanyo na swibumabumelo 
Siku ra Timfanelo ta Vanhu Emisaveni hinkwayo 
Ku tirhisiwa ka nkarhi hi ndlela ya kahle 
Nhlamuselo ya vutsoniwa 
Ku sungula bindzu 
Vutihlamuleri na Ku tirhisana ka swa mabindzu 
Ndzetelo wa vanhu lava nga ni vutsoniwa 
Hofisi ya Xipikara 
nhlohlotelo wa ntirho . 
Ku hundzisiwa ka xikombelo 
Swikongomelo swo amukeriwa 
Vito na Adirese 
ku ya hi vatumbuluxi 
Swi kongomisa eka nhlangano wa lava Xihambano xo Tshuka 
Swirho swa nhlangano wa nhluvukiso wa miganga 
mitlawa eAfrika-Dzonga 
va hlohlotela ku kula loku nga ni ntshamiseko 
tindhawu ta mfumo 
ti hlangana na ikhonomi ya misava . 
Swi cinca hi ku famba ka nkarhi 
tumbuluxa swipimelo swa ntshamiseko wa vumundzuku 
Fomo na vundzeni bya xikombelo 
swi sungula ku twisiseka 
swiphemu swo fana na thyaka 
Nxavo wa tibanana 
swi nga ariwa 
swi ya hi vundzeni bya mhaka 
Loko leswi swo ka swi nga fikeleriwi 
yingiselanani 
Ntirho wa swivulavuri 
Swi fanele swi hlayiwa 
Ku kamberiwa ka matsalwa 
vaxavi vo hambanahambana 
Ku herisiwa ka Nyimpi yo Rhula 
swi vile na nhlohlotelo wo biha eka mbango . 
kumbe a swi honisiwile 
xitshunxo xa kahle 
Dyondzo ya n'we yi tirha hi vuenti . 
Munhu u tshunxiwile . 
Datara yi nyikiwa laha hansi : 
Hi Save the Children : 
Ku tirhiswa ntsena eka swifuwo . 
Lemuka hi mintolovelo ya kahle . 
Hi vulavulela vaaki van'we . 
Ntolovelo lowu wu fanele ku yima ! 
Ku nghenelela loku i : 
Wolowo i ntirho wo tika . 
Oho , inkomu , jaha ra mina . 
Xana sweswo swi kaneriwile ? 
A va nge yi hakeli . 
Nsusumeto eka tlhelo rin'we : 
Nhlayo ya vahlaseri . 
Eka tindhawu ta ndzhaka . .  . 
Leswi ndzi nga na ku tsakela eka swona ? 
Kungu rintshwa ri langutisisa eka : 
Xana mpfuxeto wu endliwile ? 
Yin'we leyi a tiendleleke . 
Xana u tiva buti wa yena ? 
Hinkwaswo swi sungula hi ntirho . 
Mbulavulo wo sungula hi Manana . 
Vukhamba bya Nhundzu ya Mfumo . 
Xana swi ta sungula kwihi hinkwaswo ? 
Naswona yi rhangeriwa hi ku rhula ; 
Vumunhu a byi hambanisiwi . 
A wu nge heli mbilu . 
Hlanganisa ndzima ya madyelo . 
Hi swi lemukile eku sunguleni leswaku : 
Leswi a hi swo kanetana . 
Girafu i yin'we eka yin'we . 
Swa nchumu lowu ? 
Ntlhanu wa swiyenge i : 
Ndzavisiso wu endliwile . 
Hi kumile switirho swo tala . 
Vuvekisi na xikweleti . 
Xana muhlovo wu tirha kahle ? 
Boha swilaveko swa mpfuneto wa timali . 
Amukela minkutlunyo YIHI NA YIHI YA NKOMBO . 
Hi vuyile ePitori . 
Mitlhontlho ya ha ri kona emahlweni . 
Basisa tindhawu . 
A nga nyikiwangi beyili . 
Twisisa tidyondzo ta nandzu . 
Ikhonomi ya hina yi yimile . 
Matitwelo hi ku wina ka wena . 
Mahlanganiselo na swa miehleketo . 
Eka xiyenge lexi hi ta : 
Xibalo eka mali ya mudende . 
Langutisa eka tifureme ta 1 na 2 . 
Nhlangula na Hukuri . 
I endlelo leri yaka emahlweni . 
Y2k , xana wa yi tiva ? 
Sweswi sweswo ku tava Ayoba ! 
Ntokoto wo chuhisa . 
Tindlela ta mangheniselo : 
Xiyimo xa Ntwanano wa Vukorhokeri . 
Swivilelo swa vona swi katsiwile : 
A swi tirhi hi ndlela yeleyo . 
Mitlawa yi nyika swiviko etlilasini . 
Huvo ya mhasipala yi nga . 
Tsalwa a ri hlamuseriwangi kahle . 
Dyondzo eka Mbalango . 
Ndhawu yo Dyondza Tindzimi . 
Pfumelelana eka no sayina Milawumbisi . 
U titshinetile eka yena . 
Ku ngava na ti-SAMA to tala . 
Kuva ntanga wo tinyungubyisa . 
A hi endleni xikombiso xin'wana . 
Hinkwavo va lava ku mali ya mpfuneto . 
Xikombiso , ntirho wa 1 i : 
Hlamusela endlelo ra ndzavisiso . 
Amukela vonelo ra lava kanetaka . 
Ku kuma marungula tihlanganisi na : 
Leswi swi lave ku cinca . 
I ndhawu ya marungula . 
Hlaya xifaniso laha hansi . 
Fomo ya mafambiselo ya swa rihanyo . 
Xaxameta timhaka ta matirhelo . 
Xivangelo xihi kumbe xihi xo twala . 
Tirhisa fomo yintshwa ya EMP201 . 
Makete lowu nga riki wa ximfumo wa mabindzu . 
I yini bondo ya yindlu ? 
Nyika xikweleti eka vundzeni . 
Hlamusela hlelelo ra swilaveko . 
Laha vutivi byi nga mahala ; 
Ringetela hi nseketelo . 
Tiva switirho swa vuhlayiseki . 
Xana u tirhisa ACE eka yini ? 
Noti ya xikweleti a ku ri ya : 
I yini Matirhelo ya le Hofisini ? 
Sala kahle , ndzi ta ba riqingho endzhaku . 
Xikweleti xo kumeka hi ku olova . 
Tirhisa xitirho kahle . 
Xana ku vile na mimbuyelo yihi kumbe yihi ? 
Miehleketo ya bindzu ya mani na mani . 
Ku hlanganisiwa ka Mavuthu ya 2 . 
Kwalaho , vadyondzisi va lava ku : 
N'wendzamhala na Sunguti . 
Muchayeri a ri ntsongo . 
Eka xikombiso lexi i 2 . 
Tindhawu leti katswiweke ti katsa . .  . 
Hikwalaho ka yini miganga yi tumbuluka . 
Rhepa mimpfumawulo hinkwayo ku fana . 
Xivumbeko xa xivulwa xo tsana . 
A hi nge hlweli kuya emahlweni . 
Eka dyondzo leyi u ta : 
A hi tekeni voko ro hetelela . 
Komiti ya Misava ya Rixaka ; 
Vuxokoxoko byo tihlanganisa bya yena i : 
Va ve eka vuntlhanu hiku angarhela . 
Nchumu wolowo wu sasekile . 
A swi hlamuseriwangi hi ndlela . 
Nyika swivangelo leswi SWINHARHU . 
Sweswi ntirho wo tika wa sungula . 
Xihlanganisi xi nga tirhisiwa . 
Swiyenge swinharhu i : 
Minongonoko leyi yi katsa : 
Loko swi ri tano , ku vhumbiwa yini ? 
U nga hi heleli mbilu . 
Vonelo ra wena eka vukati . 
Nseketelo wa N'wana na wa Ndyangu . 
Ikhonomi ya Xipolotiki xa Matiko ya misava . 
Swilaveko swi katsa : 
Xiphemu lexi xi fanele ku katsa : 
U endle mpimanyeto wa leswi . 
Hi fanele kuva na ntirhisano . 
Mpfuneto lowu nyikiweke wu hi : 
Hlamusela masocha ya miri . 
Hi wihi ntshikelelo lowu ya nga na wona ? 
Lumumba a nga yimi na swona leswi . 
Teka makanelwa ya nhlegeletano . 
U taya tengisiwa ku nga ri khale . 
Eka lava ng ana swona . 
Ku basisisa na ku hlayisa . 
Sweswi a nga langutana na ntiyiso . 
I yini swi nga le ka Webusayiti ? 
Vuhleri byi fanele nkarhi hinkwawo byi : 
Mitlhontlho leyi yi katsa : 
Hi le ku yingiseleni swinene . 
Lava a hi vanhu lavakulu . 
Vatirhi ku tihlanganisiwile na vona . 
Hiya emahlweni . 
Maphorisa a ya tale hinkwako . 
I yini Tlhelo ra Dyondzo ? 
Hi kombela u hi rhumela xitori . 
Tindhawu tin'wana ta nkoka leti faneleke ku lemukiwa : 
I yini Phurofayili ya Xikweleti ? 
Nhlangano na Nhlamuselo yo twala : 
Xana ndzi fanele ku tlula lembe ? 
Mitlawa ya xithekiniki i : 
Kuma vurhangeri lebyi faneleke . 
Ndzi twa onge byi kona eka xipanu . 
Mfumo wu na mali . 
Swihlawulekisi swa swipanu . 
Vekela no tirhisa tileyara : 
I yini xihlala xa nuclear ? 
Ku cinca loku ringanyetiweke ku katsa : 
Komiti yi lemukile leswaku ; 
Endlelo ro tano ri katsa : 
Ku tiva xiyenge : 
Levhele yo kunguhata nongonoko . 
Xana van'wana va ehleketa ku fana ? 
Teka swiboho swa pholisi eka : 
Hlamusela xiviko xa ndzavisiso . 
Leswi antswisiweke swa nkoka i : 
Kambe , a swi na mhaka , ndzi fikile . 
Inkomu eka mbuyelo wa n'wina . 
Xitatitemente lexi xi vulavula hi : 
Pfula fayili ya GovBody.doc. 
Ku hava timaraka leti nga ta nyikiwa . 
Nseketelo wa Vukorhokeri byo Avelana . 
Langutisa tinhlamulo tin'wana . 
Matsalwa ya kumeka ku suka eka : 
Nyika vumbhoni eka vutitivi laha henhla . 
Xana swi ta fana na yini ? 
A WU NGE kumi mpuneto wa swa xinawu : 
Thyana swiyenge swinharhu leswi . 
Sweswi hinkwaswo swi famba hi ndlela . 
Eka swiyimo swo tika swinene ; 
Tsundzuka mhaka ya ximunhu . 
Ku teka goza ro lulamisa . 
Xileriso hi swiyenge swimbirhi : 
Nhlamuselo ya makete . 
Xana swi hlangana njhani kun'we ? 
Swivumbeko leswi swi katsa : 
A hi nge tlheleli endzhaku eka swona ! 
Tindlela leti ti katsa : 
Switirhisiwa leswi swi katsa : 
Hi langutane na mitlhontlho . 
I mhaka yo yi fumiwa . 
Timhaka leti ku vulavuriweke hi tona ti katsa : 
Tendzo timbirhi eAsia . 
Ha ku khensa swinene . 
Xiphemu xa mhaka ya vaaki . 
Swiletelo eka vadyondzisi . 
Loko swi koteka , endla tinotsi . 
I yini hi veke na vumbhoni ? 
Ku koxa xiviko xa ntirho . 
I mhaka ya xihundla . 
Xana a xi ri na vito rin'wana ? 
Siku na nkarhi wa tshamo : 
U nga rhumela cheke eka : 
Hlayela nkoka wa h . 
I yini swi yimelaka hi D ? 
Nxaxamelo lowukulu wa marito ; 
Tiva laha n'wana wa wena a nga kona . 
Manghenelo ya hina ya hi kambirhi : 
Nawu wu kahle loko : 
Sweswo a swi hi siveli . 
Engeteleka eka xilaveko . 
A hinkwaswo swi nga onhaka . 
Swo tala tanihi leswi swi nga herisiweki . 
Sweswi hi le ku cinceni gere . 
Xana swi fike njhani laha ? 
Tihakelo ta n'hweti na n'hweti ti le hansi . 
Xikombelo xi ariwile . 
Xiviko xa tinkota xo basa . 
Boha nkoka wa p . 
Nawumbisi wa Xiphurofexini hi 2002 . 
A nge . 
Kungu ro olova ri pfampfarhutiwiele . 
Vanyuperi va endle vuhleri . 
Tendzo na tona ta kumeka . 
Swi kombisa leswi landzelaka : 
Xana a swi navetisiwi ? 
Sweswo swi ndzi vilerisa ngopfu . 
Swikongomelo swa yona i : 
Ntirho wa Tibodo i ku : 
Ku vile na tithendara timbirhi . 
Hlaya ndzimana laha hansi . 
Nxavo wa oyili wa cincacinca ; 
Vumbiwa na Ntlawa wa Vumbavha . 
Ha khensa , mo khensa swinene . 
I yini bindzu leritsongo ? 
Mulanguteri : Ndzi lava vutomi bya mina . 
A hi le ku hlayeriweni tanihi tinyawa . 
Ina , xana u tshama kwalaho ? 
Xihlovo xa tibondo ku tava : 
Kutani ku humelela yini , Holobye ? 
Vukona bya makhombo ya rihanyo . 
Tinhlokomhaka leti katsiwaka i : 
N na K leswi yi nga na swona . 
Muganga wa Mogwase ; 
Ndza xaniseka Phuresidente . 
Leri i dzovo rale henhla ra tihlo . 
Lexi xi khanseriwile , hikwalaho ka yini ? 
Eka milandzu leyi fambelanaka na swidzidziharisi . 
Vana va twa ndlala . 
Marungula ya katsa : 
Vuxokoxoko byo Hlambela , swikanyakanya no tsutsuma : 
Kambe a va lahlekelangi hi ntshembho . 
A wu nge vuyelerisi swa khale . 
Langutisa Xikambelo xa Endlelo laha . 
Masungulo man'wana ya katsa : 
Kambela switirhisiwa swa sisitmi . 
Mafambiselo ya Maxavelo ya Nhundzu . 
Tinhlamulo to karhi leti nga kona . 
Mahungu lamanene eka vatirhisi va magondzo . 
A ku ri loyi a laviwa swinene . 
Ndzi n'wi byele leswaku a ndzi ri mani . 
Vachaviseki va ta katsa : 
Tihi kumbe tihi ta tinhlamulo leti : 
Ku endla miganga yi hlayisekile . 
Swakudya leswi landzelaka : 
A ha ha avanangi . 
Xana swin'wana swi na ku tsemakanya eka swin'wana ? 
Ndhawu ya Dyondzo ya Tindzimi . 
Hi laha mbedo wa yena wu nga kona . 
Ndyangu wa Mpumalanga . 
Ndhawu ya Dyondzo kumbe Dyondzo . 
U nga veki swisolo swa wena eka mina . 
Xiyimo xa Xiviko xa Xifundzankulu : 
Xihlovo xa switirhisiwa swa wena hinkwaswo . 
I yini Vun'wamabindzu ? 
Gingiriko wu lava matimba . 
Swipimelo swa ntolovelo swa maxavelo . 
Vumbiwa bya hina bya hambana . 
Hi nkongomo wa Yimisa AIDS . 
Mabindzu ya Misava Endzhaku . 
Hanyelo , mintolovelo , swin'wana na swin'wana . 
Kuma rimitsu eka A na B. 
Marungula hi xitalo bana riqingho : 
Ku engetela sayizi ya mihandzu . 
Tsalwa ra timfanelo ta mphakelo wa vukorhokeri . 
Wu fanele kuva wa ndhawu yeleyo . 
Ku hava rivengo , nkulukumba . 
Ndzi ta thwasa swinene . 
Xiviko xa Nhundzu ye le ndyangwini xa mani na mani : 
Phurojeke ya ena yi fanele ku kombisa : 
Mhaka yo tsundzuka timhaka . 
Cheers , n'wi byeli . 
Swa nkoka leswi kumiweke swi katsa : 
Kuna nkaye wa swifundzankulu . 
Tinetiweke ta Xihundla to Helela . 
Vito ra Bindzu ra muthori . 
Nkavelo kuya hi nongonoko : 
Vuswikoti byo fambisa ntlimbano  . 
Ndzi ku lava u hanya , John . 
Tindhawu ta nkombiso ti katsa : 
Vuxaka bya kahle bya ximunhu . 
U kucuteriwa hi ku olova . 
Swikombiso swa khumen'we i : 
Ku cinca eka balansi ya eneji . 
Swilo swi hambanile laha . 
Vuxokoxoko bya ntirho . 
Swileriso swa vadyondzisi . 
Ndzi hetelela hi marito ya yena : 
Tendzo to tala eka mabindzu . 
Photifoliyo ya leswi fikeleriwaka . 
Ku hunguteka eka vuhumelerisi . 
Ku fanele kuva xivumbeko xo khotseka . 
Hi leswi swin'wana swa swiringanyeto : 
Langutisa switatimente leswi : 
Ndzi kanetana na xiyimo lexi . 
Twisisa mhaka ya dyondzo . 
Leswi landzelaka swa labeka : 
Nongonoko wo sirhelela swibyariwa . 
Va landze varhangeri . 
Masungulo lawa ya katsa : 
Xana kuna swin'wana swo hlayiwa ? 
Nhlamulo yiri yin'we i Xikwembu . 
Vateki va mahungu va rhambiwa hinkwavo . 
Ikhonomi yi languteka yiri kahle ! 
Tihakelo ta mhasipala na swibalo . 
Swa durha ku lunghisa . 
Ku fa tindleve swi nga vangiwa hi : 
Rhijisitara ra Nsirhelelo wa Vana . 
Ku andlala nguva ya le xikarhi : 
Kambe ku tlakuka a ku ringani . 
Leswi swi cincile sweswi . 
Masungulo yan'wana ya katsa : 
Kungu ri hi mune wa swiphemu : 
Vuswikoti bya mafambiselo ya phurojeke . 
Ku vona leswaku kuna vuhlayiseki bya eneji ; 
Hi majaha ya Afrika . 
Vadyondzi van'wana va ta hluleka . 
Munhu u endliwe hi ntshembho lowu . 
Lexi i xibedlhele xa wena xintshwa . 
Hlawula nhlawulo leyi nga yona . 
Swivangelo swa ku hisa swi nga va : 
Xi njhani xiyimo kwaleho ? 
Sayina ku kuma phephahungu ra hina : 
Mpimanyiso a hi xitirhisiwa . 
Vhoti ya Timhaka na Swihlahla . 
Ntlawa wolowo wu ta va na xilaveko : 
Khansele yi fanele kuva na lembe ra yona . 
Hofisi yi nghenisiwile . 
Rini na hi mali muni kuva ehansi ? 
Kanela no nyika mavonelo . 
Naswona u yime exikarhi ka vona . 
Leswi swi na mimbuyelo yo twala . 
Xana Holobyenkulu u endla yini ? 
Tiva vugevenga byo karhi . 
Xana endlelo rero ri famba njhani ? 
Kambe a hi tshikeni Mintanga yiva tano . 
A hi kambeleni rhekhodo : 
Nawu lowu a wu cinciwangi . 
Leti i tibuku to hambana . 
Hikwalaho ka yini , na yena a ndzi lahlekerile . 
Swi lulamile , ndzi ta ku vona kona . 
Vatirhi va Vuxaka bya Vaaki . 
Oho , kova vonelo ntsena ? 
Khavisa nongonoko wa dyondzo ? 
Xana lexi i xiyimo xa swa nawu ? 
Hilaha u nga rhekhodaka marungula ? 
Hlamusela thema ra software . 
Laha u nga kumaka marungula ? 
Nomboro ya riqingho ra Khoto : 
Yimani ndzi mi nyika mune wa swikombiso . 
I mani a nga ta rivala sweswo ? 
Xana Swiletelo leswi swi endleriwe mani ? 
Xana nhlamuselo yi endla yini ? 
Senthara ya Tidyondzo ta Pholisi . 
Vutisa swivutiso swa swihlovo . 
Ndzi na tlhontlho masiku hinkwawo . 
I yini mpimo wa f(x) ? 
Ku engeteriwa ka siku ro pfala . 
Laha ku bohiwa hi ndlela leyi : 
Kwalaho ku nga na matimba . 
I muxaka wa njhani wa xiphato lexi ? 
Ku fungha ku fanele kuva xikongomelo . 
I yini Ntolovelo wa Bindzu ? 
Hinkwaswo eka maphepha hinkwawo . 
Vaxanisiwa hi vambirhi va vavisekile . 
Xiyenge xa 1 ku kuma vuxokoxoko hi xitalo . 
RDP ya hanya nova kahle . 
Tirhisa Swikombiso na Timhaka : 
Xana xitatimente lexi xi lulamile ? 
U xihlovo xo antswa eka hina . 
Ku endla swi fanele ku hlamuseriwa . 
A hi lava ku susumetiwa eka leswi . 
Swi khumbha mitirho yo fana na : 
Nhlamuselo yi vula eka : 
I ntirho wihi va wu endlaka eka : 
Timhaka ta Xifundzantsongo na Misava ; 
Vululami lebyi byi tshamisekile . 
Xana swi ta khumbha njhani van'wana ? 
Swi langutisiwile eka ( i ) laha henhla . 
Leyi i misava ya Shaka . 
Ka hari na mitlhontlho yo hambana leyi saleke . 
Thyana muxaka lowu wa muchini . 
I fomula yo olova swinene . 
Leswi swi kombisiwa laha hansi . 
Maxavelo na malulamiselo : 
Ku tirhana na matsalwa laya tsariweke . 
Xikombelo xo kambela rhekhodo . 
I yini ku Humelerisiwa ka Swifuwo ? 
Swa nkoka leswi kumiweke hi leswaku : 
Tikhodi ta mitlangu leyi tlangiweke . 
I mani a nga herisiwaka ? 
Ntlawa wa kahle wa swivulavuri ! 
Xana poso a yi kona ? 
I ntshikelelo wihi xi nga na wona ? 
Ndzi le vukatini na vana vambirhi . 
A hi nge rhendzeleki nkarhi hinkwawo . 
Mandisa a nga na matikhomelo . 
Xana hi hlayisa njhani eneji ? 
Swi ya eka n'hweti sweswi . 
Yoloye i Nelson Mandela . 
Vinyi va tithendara va ta hlangana eka ndhawu . 
Swivangelo swa mina swo endla xivilelo i : 
Xana munhu a nga hakela njhani ? 
Tithedi ta Mfukuzana hi Mudayxihi . 
Afrika endzhaku ka tshunxeko . 
Xana u lawula njhani munhu un'wana ? 
Tinghwazi ti hi ferile . 
Mune ku suka eka tafula laha henhla . 
Kambe hinkwavo va lava mali . 
African National Congress . 
Naswona ku hava milorho yintshwa yo khomelela . 
Nazi Germany na Japana . 
Masiku yo hetelela ya swikombelo : 
A swi vuli ku endla swilo ntsena . 
Swi nyika ndlela yo karhi . 
Xana a nga va a vula yini hi sweswo ? 
Nghenisa xandla eka nhundzu yo rhumeriwa ehandle . 
Hlamula Yen ya le kusuhi . 
Ralph u khunguluke ematini . 
Swiphiqo swa hina ho swi vanga . 
Kutani ha swi lawula . 
Nkoka lowu landzelaka wa tirha : 
Xiphiqo xa nkatsakano . 
Nongonoko wa Tikhomixini : 
Vuxokoxoko hi lebyi landzelaka : 
I yini leswi u nga taka u nga swi yimeli ? 
Timbala ta swihahampfhuka leti hlawurikwe i : 
Hi yihi leyi hlawuriweke ? 
Makete wu ta phakela ! 
Xana nhlokomhaka ya olova ku yi hlaya ? 
Eka kungu , hi ta : 
Xana i yini ku Thyakisiwa Vito ? 
Nyika vukorhokeri bya endlelo . 
Senthara ya Nhluvukiso wa Vuswikoti . 
Xana ndzi swi tiva njhani loko ndzi nga endlangi ? 
Swa nkoka leswi swi katsa : 
Rimba ra Vutivi ro Kongoma . 
Swiyimo eka xiyenge xexo . 
Vatirhi lava nyikiwaka hi Palamente . 
Xana ndhawu ya A yi hi byela yini ? 
Hi ku tirhisa vulavisisi hi nga : 
Xana ntirho wu ta tsakisa ? 
U munghenisi wa manghilazi ek andhawu . 
Mpimo wa ncicaniso wa timali lowu cincaka . 
Mikarhi yeleyo i khale yi hundzile . 
Ndhawu ya O i masungulo . 
Swikweleti swihi na swihi swa aviwa . 
Va vule leswaku u na nsele . 
Rhijisitara leri faneleke ri tirhisiwile . 
Ndhawu ya nhungu wa mitlawa : 
DA yi seketela xiviko lexi . 
Swikongomelo swa foramu i : 
Nkomiso hi xivumbeko xa ndzimana . 
Hlelelo ra ntlawa leri nga riki ra ximfumo . 
Xa hina i xifundzankulu xo hlayisa . 
Vukorhokeri lebyi nyikiweke byi katsa : 
Hlamula ntsena TSEVU wa swivutiso . 
Rhendzela nhlamulo leyi ku nga yona . 
Munhu la rhurhaka i : 
I kangani u endla vutiolori ? 
Vekela mahanyelo eka xona ! 
Tikhasimende i vatirhisi vo Hetelela . 
Kutani a ndzi nge hlamuli yeleyo . 
Vukona bya ncheleto . 
Mikutlunyo yi ta nyikiwa eka : 
Ehansi ka nkongomo wa Yimisa AIDS . 
Swi fanele ku pfuna varimi . 
Hi lava ku tiyisisa ku pfuna . 
I swa xitayili no olova . 
Ku sirhelela timfanelo ta vaakatiko : 
Swiviko swa Ndzingano wa le Mintirhweni . 
Ku hunguteka ka swirho eka minhlayiso ; 
I mani a lavaka ku tlhaveriwa ? 
Hi tise ntshamiseko eka rihanyo . 
Kuna swiharhi ku swi langutisa . 
Switatimente swo kombisa bindzulo . 
Leswi kumekaka eka Sanral . 
UDM yi seketela Nawumbisi . 
Vuswikoti bya vurhangeri bya phurojeke . 
Nkayivelo wa vuswikoti lebyi nga talangiki . 
Ku tumbuluxiwa ka ntalo wa ximunhu ; 
Xana ndzi seketela njhani mavonelo ya mina ? 
Vaaki hi ku angarhela a va hlayisi . 
Tata n'we xanharhu hi mati . 
Tihlanganisi na swirho swa xipanu . 
Hlamusela mbuyelo wa swikambelo . 
Ku hlela makungu ya makhombo . 
Swivangelo swo pfuxeta madoroba : 
Machudeni ya fanele ku tiva sweswi : 
Tikhoso ta Khomandara na Vatirhi . 
Kutani thyana swilo leswi vutisiweke . 
Ku cinca ku fanele kuya emahlweni . 
I xifundzankulu xa vanhu . 
U komberiwa ku xi hunguta ? 
Ntlangu wa bolo wu tsale ntshembho . 
U fanele ku hluleka ku nyika vumbhoni byebyo . 
I muxaka muni wa ntirho ndzi wu lavaka ? 
A hi si lahlekeriwa hi matimba . 
Vhotani kuya hi laha ku twananiweke ha kona . 
Nhlayo ya tinhlokomhaka yi ta vekiwa : 
A nga vangi na nkarhi wa kahle . 
Hlamula swivutiso laha hansi . 
Xana u nga kuma mali ya yini ? 
Swiyimo swa kombisiwa . 
Afrika Dzonga yi na ikhonomi . 
Sweswi yi le ka lembe ra vu 12 . 
Ku ringanela , u fanele kuva : 
Ndzi nyikile tinhlayohlayo eku sunguleni . 
Vanhu vo tala va khutaziwa . .  . 
A va suka evupeladyambu bya Afrika . 
Ndzawulo yi tibohile ku : 
Nkarhi hinkwawo kambela leswaku u na : 
Xana u le kaya kumbe entirhweni ? 
Khumen'we wa vatirhi va dlayiwile . 
Vana va tala kuva vaxanisiwa . 
A ndzi tshembhi leswi . 
Datara ya ntlawa eka xibiko . 
Hilaha nandzu wu heleke ha kona . 
Afrika Dzonga , lemuka . 
Hi ku kanetana , xa le kusuhi . .  . 
Kambe ku hava tihomu . 
Mavandla lawa ya katsa : 
Vuyima swikepe na ntleketlo wa le matini . 
Leswi a swi nyumisa swinene . 
Nsayino wa mumangari . 
Ndzi ta tshika Muqibela wa mina . 
Leswi swi katsa exikarhi ka swin'wana : 
Ku humelerisa datara swa hlamuseriwa . 
Yimani ndzi vula leswaku SADC yi amukeriwile . 
Hlamusela thema ra mafambiselo . 
Ndzima hi HIV na AIDS : 
A hi tekeni xivutiso xo hetelela . 
Steinberg leyi a yi endli . 
Kambe ka ha sale mitlhontlho yo tala . 
Lowu i ntirho wa hina ku wu hlayisa . 
Twisisa tsalwa kahle swinene . 
Rixaka a hi nkhuvo . 
Lawa ya vile mahungu layanene eka hina . 
I mani a nga tirhisaka ku ahlula loku ? 
Murhandzani un'we u sukele un'wana . 
Kungu ra Dyondzo ri nga akiwa . 
Nongonoko lowu wo cinca wu ta : 
Wu le henhla ku tlula laha va fikelelaka . 
Kwalaho tlhontlho i : 
I yini ntirho wo Hlela ? 
Leswi swa ringanela kahle . 
Humesa xiviko xa nghozi . 
U pfumerile eka maphorisa . 
Hi ku pfumaleka ka mati ya pompi ? 
Xana hi kahle ku fana na marito ya hina ? 
Byela munhu hi xiviri . 
U hava laha a nga yaka kona . 
Vuxokoxoko bya muholo byi kumiwile : 
Tinhlayohlayo ta mabindzu ya matiko mambirhi : 
Swi fike laha , a swa ha laveki . 
U kombisile vonelo ra yena . 
Pfula fayili ya Xitatimente.xls. 
Pfula fayili ya Riverview.doc. 
I yini Mbuyelo wa Dyondzo ? 
Leswi swi kombisa ku humelela . 
Ku yimela muganga wa vaaki : 
Milawu yihi , ndzi vutisa , leyi tirhaka ? 
Vandla ra Vuleteri bya Ntolovelo . 
Leswi swi katsa ku tirha na : 
Swi hi mhaka yo tirhela vanhu . 
Xana vanhu van'wana va ta swi tsakela ? 
Swivutiso swi nga kongomisiwa eka : 
Pfuxeta tindlela to hlela . 
SAPS i vukorhokeri byin'wana . 
Xana vatirhisani ku fanele kuva vamani ? 
Ku hlangana ku nga si fika Nyenyankulu : 
Va nga pfumelelana kumbe va kanetana . 
Mani na mani a nga hundzuka mutsoniwa . 
U na vumunhu byo miyela . 
I tindlela tihi ti nga kona ? 
Hlamusela xiphiqo lexi nyikiweke . 
Xana endlelo rero ri tirha njhani ? 
Ndzi vula , tikhansele ta n'wina . 
Xana u nga hlamusela kuya emahlweni ? 
Eka vahluri , mi tirhe kahle ! 
Nhlayo ya Milandzu hi Xifundzantsongo : 
Ku kuma mahungu hi xitalo endzela : 
Leti i timali leti tirhisiweke kahle . 
Tiphurojeke leti nga ta endzeriwa i : 
Hlayela vuenti byo tsemiwa . 
Na yena u hi siyile hi xihatla . 
Vuvabyi byi ya emahlweni byi . .  . 
Xana ku humelela ka wena i ka yini ? 
Vutshunguri byi le ka swiyenge swimbirhi : 
Nyika mitirho ya DNA . 
Tiva tihakelo ta VAT to hambana . 
Xiletelo xa Thekinoloji ya Xikaya . 
Antswisa vutomi bya vo tala . 
Kucinca ka eneji na khemikali : 
Tigiredi ta lembe ro karhi . 
Ndzi ta ba riqingho mundzuku ekaya . 
Leswi hi loko ndzi rhandza ntirho wa mina . 
Kunguhata vuxokoxoko bya mapakelo . 
Hlayela madurhelo ya phurayimari . 
Ku hleriwa ka xiphemu xa purasi . 
Hlawula vito ra fayili . 
Ku pfuxeta nxaxamelo wa mimovha . 
Matsalwa walawo a hi ya ntumbuluko . 
U nga endla Nsinya wa Rose kuva kahle . 
Xana ndzi nga pfuna njhani ? 
Ndzi tile loko xi endla tano . 
Xana sweswo swi khumbha mpfuneto wa swakudya ? 
Mintolovelo ya Xitatimente xa Miholo : 
Afrika ) eka swimbiso swo tala . 
Langutisa ku vuyiseriwa ka vadyondzisi . 
I yini Hanyelo ra Vatirhisi ? 
Xileriso xa mfumo eka nhundzu ya manyunyu . 
Amukela nhlamulo yihi na yihi yo twala . 
Swiphemu swa 1-4 swa gingiriko lowu . 
Yin'we ya tindhawu timbirhi yi humelerile . 
Eka van'wamitlangu va hina vaxinuna na vaxisati ! 
Fambani miya humelerisa Masalamusi ! 
I mani a nga ta endla tinkota ? 
Yimani ndzi ringanyeta mianakanyo yitsongo . 
Xana u buka munhu njhani ? 
Laha u nga xavaka tsalwa leri : 
Ximakiwa xi fanele ku vonaka . 
U nga tirhisi mavoko ya wena ya nga sirhelelekangi . 
Swi sasekile ku swi langutisa ! 
Tshunxeko i ntiyiso lowu nga kona . 
Tirhisa tinhlokomhaka leti landzelaka : 
Tinharhu ku suka eka tafula laha . 
Ku xaviselana hi swa mabindzu a kova nchumu ntsena . 
Ku engetela eka ku nyikiwa ka ti-ICT . 
Mafambiselo ya Khombo ra Mabindzu : 
Thendara yi fambe ku ringana n'hweti . 
Ku tlhela ku lerisiwa leswaku : 
Hikwalaho ka yini buti a nga ri nchumu ? 
Tindhawu leti boxiweke ti tano . 
I ndzimana yin'we ntsena . 
Hangalaka swi ta endla hi tlhelela endzhaku . 
Madzanadzana va le ku xaviweni . 
Xana u swi tiva njhani leswaku a hi ri kona laha ? 
Fananisa Tindhawu ta mavonelo ta 1 na 2 . 
Kutani xitatimente xa mina xa sungula : 
Tinhlokomhaka leti katsiwaka ku tava : 
Xana tindhawu leti ti vumbiwa njhani ? 
Machudeni ya ta dyondzisiwa ku : 
Xana vonelo leri ri lulamile ? 
Kherefu ta poso ya bindzu : 
Dyondzo ya vugevenga na Mafumelo . 
Ntwela vusiwana wu hi ku teka goza . 
Vadyondzisi va fanele ku hlawula xin'we . 
Xana ndzi nga langutela tinkota rihi ? 
Lowu i tlhontlho lowu hi langutaneke na wona . 
Ku humelela yini hi ku nghenisa xandla ka vumbirhi ? 
Tinhlamuselo ta swifaniso . 
Leswi a swi khomiwi . 
Nhlayo ya leswi pasisiweke . 
Anhu va hina va fanele hi ku tshembheka . 
Xana hi fike kwihi hi ndzima ? 
Tipholisi ta xiyenge ta Mfumo . 
Amerika . Australia , Asia . 
Swikongomelo swa TWIB i : 
Mimbuyelo i ya vatirhisani . 
Vaehleketeriwa vambirhi va khomiwile . 
Vukorhokeri bya nseketelo wa mpfuneto ; 
Xana sweswo swi lunghisiwe njhani ? 
Tikhamphani leti nga na ku tsakela i titsongo . 
Sayina loko u famba . 
Vukorhokeri byi hi swiyenge swimbirhi . 
Tipolotiki to pfumala nawu . 
I xikambelo xa xitsalo na phepha . 
Ku lawula nkarhi kahle . 
Ringetela hi ku tikeriwa . 
Nyika minhlangano yihi kumbe yihi YIMBIRHI . 
Mpfuneto wa xithekiniki wu tava : 
Ku mangala hi ndlela leyi faneleke swi pasisiwile . 
Masungula yan'wana ya katsiwile : 
U hetelele a lovele xitokisini . 
Kandziyisa swiviko swa vulavisisi . 
Mabindzu ya humelerisa vutivi . 
Vuxokoxoko byihi kumbe byihi byin'wana lebyi faneleke : 
Tsalwa leri ri hlamusela njhani . 
Ha khensa , Manana Xipikara . 
Matirhelo yo hlayiseka ya michini . 
Xiviko xo sungula xa Afrika Dzonga . 
Ndzi langutele leswi , a vula . 
Minkhuvo eka swo hambana ; 
I yini Applied Accounting ? 
Xitshunxo xa wena xi fanele ku nyikiwa : 
CGE yi na vutihlamuleri bya : 
Nakambe - timbati ta hina ti pfulekile ! 
Nyika xivangelo xa nhlamulo ya wena ? 
Vadyondzi va ta lahlekeriwa i minkutlunyo . 
Vuswikoti bya mafambiselo ya kontiraka . 
Xana u yile exikolweni namuntlha ? 
Ku vile na khumembirhi wa swivulavuri . 
Swivutiso ku boha : 
Swi fika eka R471 wa mamiliyoni . 
I madzolonga wahi lawa ku ngheniweke eka wona ? 
Mpfuneto eka vaxanisiwa va le migodini ; 
Tithiransekixini ta n'hweti : 
Ina , ku vevukeriwa ka laveka ; 
Xivutiso xo hetelela . 
Xana u ba riqingho u ri kwihi ? 
Vutomi bya vanhu byi na nkoka wo ringana . 
Ku nghenisa khodi swi nga va hi tindlela to tala . 
Vanhu vo tsana na vona va amukeriwa . 
Nongonoko lowu wu pfumelela ku . .  . 
Tata tifomo ta swikombelo . 
Vutitivisi byo tala byi kona . 
Ku tirhisiwa ka swidzidziharisi ko engetela . 
Tiva swiphemu swa swivangelo . 
Entiyisweni matiko ya xaniseka . 
Tsala nhlamulo ya wena hi tiawara . 
Kuna vutomi endzhaku ka khotso . 
Yeleyo ku vile IDP ya kahle . 
Kutani sweswo swi ta humelela lembe leri taka . 
Naswona a swi fanelangi ku helela kwalaho . 
Hlamusela leswi xivumbeko xi nga xiswona . 
Xana u vavisekile byongo ? 
Kambela switepisi eka vuhlayiseki . 
Rhijisitara ri nyikiwile laha hansi . 
U nga hlayisa vutomi bya wena . 
Ku hambana loku nga ka rixaka . 
Hambiswiritano , a hinkwaswo swi nga lahleka . 
Xandla xa Phuresidente xa Xiyimo xa le henhla . 
Vula mitirho ya RNA . 
Ku kuma vuxokoxoko byo tala tihlanganisi na : 
Xaxameta swiyimo leswi nga hlayisekangiki . 
Endla vulangutisa byo kongoma . 
Kutani mafambiselo ; 
Endla mitirho yo cinca . 
Vamanana va valungu na vona va tilulamisile . 
Dyondzo ya Mhaka kusuka eZimbabwe . 
Nhlamulo ya mina yi nga ku hlamarisa . 
I mani a nga ta phorisa maphorisa ? 
Nkongomo laha wu fanele kuva eka : 
Ndzi vula leswaku mi nga endla hi swimbirhi . 
Hlayisa xiviko tanihi lexi Dilivhariweke . 
Swikhenso swa hina hi ku angarhela swi ya eka : 
Hina swikongomelo swa ntlhanu swa nkoka . 
Antswisa ku avelana ka marungula . 
Leswi landzelaka swa hlamuseriwa . 
Ndza khensa eka mutirhi kulorhi . 
Naswona hi ta nghenelela eka : 
Xana vanhu a va endli swikombelo ? 
Vanhu vaka hina va na tindlu . 
Ririmi ri tirhisiwa kahle . 
Lava i vatswari lavatsongo va hina . 
Hi rihi vonelo ra wena ? 
Twisisa dyondzo ya mhaka . 
Swiringanyeto swi katsa : 
A ndzi vulangi swo fana na sweswo . 
N'wi tatele tafula leri . 
Zoni ya Nhluvukiso wa Tifeme . 
A swi vava swinene , a vula . 
Hi tekelela manghenelo yo hlula . 
Mpimo wa le hansi wa vuleteri . 
I mani loyi ndzi nga vaka ndzi vulavula hi yena ? 
Leswi landzelaka swi ta nyikiwa : 
Xana hi le kwihi mayelana na nandzu ? 
Vateki va mahungu hinkwavo va rhambiwa . 
Ku hava mimepe kuyi landzelela . 
I yini switandzhaku swa vona ? 
A swi nge hi heti matimba namuntlha . 
A wu nga si velekiwa nkarhi wolowo . 
Ndzi pfumelela na Howard . 
Ndzi hava tinhlamulo hinkwato . 
Ku kuma marungula hi xitalo , bela riqingho : 
Xana wasi yi yimele yini ? 
Ku engeteleka ka gingiriko wa matimba . 
Sweswo ku vile ku tlhelela endzhaku . 
Sayense na yona ya ringanyetiwa . 
Tindlea to rhumela no xava . 
Kutani mhaka a yi humelelangi . 
Kambe , tlhontlho wa ha ri kona . 
Hi tlhela hi endzela makaya y avona . 
Xana Mpimanyeto lowu wu nyika yini ? 
A hi hlayiseni rihanyo ra kahle . 
Bende ya Dyondzo na Vuleteri . 
Xirho xin'we xi hehliwile . 
U nga tirhisi tikhomphyuta ta mani na mani . 
Ndza ku kombela , n'wi pfumelela a yi sayina . 
Yi vula leswaku a swi tirhi . 
Ku cinca ka swikandza swa siku . 
Engetela mali ya mfumo . 
Migingiriko ya ntirho leyi kunguhatiweke . 
Swi hi ku amukela . 
Milawu ya nkoka i : 
Hinkwerhu mi tiambasadara . 
Pfumaleka nhlayo ya tindhawu ta nkoka . 
Leswi siw kombisiwa eka tafula C6 . 
I mani a nga koxaka ku suka eka nkwama ? 
Hinkwerhu a hi tsundzukeni leswi nkarhi hinkwawo . 
Xo hetelela xi xiveriwile . 
Hi hava makumu ya xihoxo . 
Nkarhi wa Afrika Dzonga wu fikile . 
Kuna tindhawu tinharhu to kongoma : 
Xiviko xa OECD xi koxa leswaku : 
Xana u vula yini kahlekahle ? 
U nga endli switatimente swo leha . 
Oho e-e , hi va mani hina ku nghena ? 
Xana u nga hlamusela njhani sweswo ? 
Leyi i ndhawu ya hina yo koteka . 
Kumbe xitshunxo xihi kumbe xihi xin'wana xo twala . 
Poso na vuhlanganisi ; 
Sipho u paluxile leswi landzelaka : 
Hakunene hi tekela enhlokweni nseketelo wa n'wina . 
Leyi i nhlamulo leyi langutisiweke kahle . 
Ku tsongwa rivoni ra rihlaza . 
Va khutazi ku lorha leswikulu . 
A ku ri hava vaxinisiwa va ma-Asia. 
Minhlangano ya vatirhi ; 
Xipanu xa Mafambiselo ya vatswari . 
Nkoka kumbe vholumu ya nhundzu . 
Xana u koxa njhani ku suka eka leswi . .  . 
Mpfumelowo wo chayela wa xiphurofexini . 
Lawa i madurhelo hi fanele ku hlangana na wona hi vumbirhi 
Swi sungule tanihi khamphani ya mfumo . 
Xana u tihlayisa njhani ? 
Xana u njhani ekaya sweswi ? 
Ku tirhana na Vusweti hi Xiherhi . 
Xana u swi hambanisa njhani ? 
Hikwalaho ka yini ku cinca loku ku endliwile ? 
Ku hetisiwa ka tixedulu : 
Ku hava swivilelo leswi amukeriweke . 
I ntolovelo wo tika ku wu herisa . 
Vinyi va swiavi hinkwavo va longoloxiwile . 
Vanhu va ka hina a va faneriwi hi swa le hansi . 
Ntirho wa Swiyenge i ku : 
Ndlela yi endliwa hi ku famba . 
Yina pholisi ya layiburari ya yona ; 
Milandzu hi yimbirhi yi le mahlweni ka khoto . 
A hi laha kuva hi tsana . 
Mbuyelo h nkarhi wa gingiriko . 
Tata fomo ya xikombelo . 
Leswi swi fanele ku yisiwa eka : 
Xana xitsalwana lexi xi endla yini ? 
A ndzi rila , hi le tlhelo . 
Ku cinca Nawu wa Mabindzu ; 
Ambala no ringananisa mavhilwa . 
Xana tsalwa ri vonaka kahle ? 
Lava va vekiseke na vona ; 
A nyanya , ku nyanya swinene . 
Khume ra malembe man'wana na man'wana a ri wanuna wa kahle . 
Lowu i nkarhi wo tika swinene . 
Mune wa vavabyi lava va lovile . 
Hikwalaho ka yini tinomboro tiri na mhaka ? 
Ku dzahela emubedweni swi na nghozi . 
Tsala ehansi swileriso . 
Hina nhlengeletano-dyondzo ya vatsoniwa . 
Vatirhi hinwkavo va na vuswikoti ; 
Ku fanele kuva swiyimo swo twala . 
I Mani a nga Endlaka Xikombelo xa Basari ? 
Milawu ya tipompo ku fana na : 
Xana u vona leswi swi amukeleka ? 
Xana Ximoko Nkulu xi endla yini ? 
Swikombiso swa tinhlokomhaka leti nga vaka kona : 
Ndza ku tlhontlha ku vula xin'we . 
Tiqingho leti ti ta hlanganisiwa . 
Ntlawa wa Nongonoko wa Vativi : 
Hlamula hi tiawara na timinete . 
Papila leri na rona a ri rhumeriwile . .  . 
Ndzi tsundzuka ku yimisa voko ra mina . 
Ku kongoma ka hina i ka lembe ra 2014 . 
Hlamusela hikwalaho ka yini tilo ri ri ra wasi . 
Va katsiwile hi ku twanana . 
Ku hleriwa ka swiphemu swa mapurasi . 
Hi nga tsala tinhlamulo tanihi : 
Kuna minongonoko ntsongo : 
Lexi i xihlala , a hi swona ? 
U khomiwile no pfaleriwa . 
Kunguhata no tsala eka tinhlengeletano . 
Entiyisweni swi olovile , hakunene . 
Hi tshembhela eka ntirhisano wa matikonyingi . 
Mpimanyeto i R2,85 wa mabiliyoni . 
Tatana wa yena u nghenile ekamareni . 
Nxungeto wo tano wu nga va : 
Xana vanhu va tirhisa nambu njhani ? 
A ndzi yimbelela hi vutomi bya mina . 
Leyi i ndzololo ya tihlo . 
U tlhela u lava Pasi ku vhota ! 
Mafambiselo yo lawula matsalwa . 
Hi le tlhelo , a ndzi nge rivali . 
I ntirho wihi wu koxaka swinene ? 
Kungu ra endlelo ri katsa : 
Swiviko leswi faneleke swi pasisiwile . 
I yini sayizi ya ntiyiso ya G ? 
Tsundzuka a hi xihoxo xa wena . 
Ndzi tsundzuka xin'wana na xin'wana swinene . 
Tinhlamulo to koteka ti katsa : 
Leswi hi swi endlile eka swin'wana swa : 
Yina y2k leyi tsariweke eka yona . 
Vulawuri lebyi nga ringanangiki bya ririmi . 
A ku ri vatirhi va Afrika . 
Kambe swi kahle swinene . 
Switirhisiwa leswi nga siyiwaka : 
Ndhawu leyi yi tele ngopfu . 
Leswi swi yimela 7,4% ya GDP . 
I yini Mintolovelo ya Mafambiselo ? 
Ntlawa wa Hlelelo ra Matirhelo . 
Mpfuxeto wa Rihanyo wa Afrika Dzonga . 
Ku langutisisa nkarhi na nkarhi eka tinotsi . 
Henhla na le hansi : Yini , njhani na hikwalaho ka yini ? 
Holobye u fanele ku boha : 
Xana mbuyelo wu humelele kwihi ? 
Veka siku rin'wana na rin'wana ku hambana . 
Mudyondzi a nga yi susa . 
Marungula man'wana laya faneleke . 
Kahle-kahle , leswi a swi kanganyisa . 
Marungula laya faneleke yan'wana . 
Gatsby loyi a ri eku chayeleni . 
Tirhisa khodi ya nxaxamelo leyi hlamuseriweke . 
Xana nhlangano wo tirhisiwa ntsena ? 
Hlamula ntsena NKOMBO wa swivutiso . 
Rhijisitara ya Vinyi va tibondo : 
Swi tisa vun'we na makumu . 
Kuna 18 wa milandzu leyi mangariweke . 
Hi xitalo minkwetlembetano yo twala . 
Ndza tshembha swi pfunile . 
Ndzi ti twa ndzi ri wa ndhuma sweswi . 
Nkomiso wa ku voniwa nandzu : 
Nseketelo wa Mabindzu yo Hlanganela : 
Mimbuyelo yinharhu yi humela ehandle : 
Xana xitatimente xa mina xi ta posiwa rihi ? 
Rhamba Minkoka ya tafula ra Mavandla . 
Ntsengo wa miholo lowu hakeriweke ; 
Vurimi na ncheleto . 
Leswi landzelaka swi mangariwile : 
Dyondza xivulwa lexi landzelaka : 
Xi ta yisiwa emahlweni ka Khabinete . 
Leswi a swi fikeleriwangi hi ku olova . 
Mijeko yi vula leswi landzelaka : 
Swi endla onge a swi ri hansi ka emphaya ? 
Xivumbeko xa phepha ra xikambelo : 
Misava ya vumba byi fanele ku papalatiwa . 
U nga vi tshika u va khomisa tingana . 
Vukorhokeri bya Vuchuchisi bya Tiko . 
Minkomiso yi tirhisiwile eka tsalwa : 
U langutela mbuyelo wa kahle . 
Swi olovile hi ndlela yeleyo . 
Vutihlamuleri bya yona byi katsa : 
Ndzati i n'hweti yo hlawuleka . 
Ku hungutiwa ka ku lova ka vana . 
Xana hi swi endlise ku yini ? 
Imbizo i nkateko wo : 
Xana u rhandza ndlela leyi xi nga xiswona ? 
Tinhlengeletano ta Khansele na makanelwa : 
Minongonoko ya dyondzo yi katsa : 
Eka swilaveko swa matirhelo . 
Nawu wa Mafambiselo ya Mbango . 
Kumbe i vanhu lava hi va tivaka . 
Hi taya eCape Town . 
I yini mimbuyelo ya ADR ? 
Mayelana na marito laya engeteriweke : 
A ya fanelangi kuva ya anamile . 
Tiva vateki va mahungu vo hambana . 
I yini Mafambiselo ya Timali ? 
Kutani swi fambelana hi ndlela yeleyo . 
I software yihi yi faneleke ku tirhisiwa ? 
Lulamisa switatimente swa timali . 
Mbuyelo wa ha yimeriwile . 
Ku nyika xikweleti swa tika . 
Hi hlonipha ku nghenisiwa ka xandla . 
U kona naswona u miyerile . 
Vadyondzisi va yile eka yena . 
Endla leswi faneleke . 
Ku hava loyi a tlula vumunhu . 
Va endla tano hi ku lava : 
Vumba eka masungulo ya sweswi . 
Leswi , hi ku tirhisana , swi katsa : 
I tlhontlho wa misava hinkwayo . 
Hi nga tsakela kuva hi ku amukela . 
Tiva no vika ku cinca . 
Nyika xiviko no sirhelela minjhekanjhekisano . 
Mulawuri-Jenerali hi Nawu lowu . 
Ndza mi xeweta hinkwerhu madyambu lawa . 
Nkayivelo wa mpimanyeto wa mahlayiselo . 
Vandla ri seketela Namuwmbisi lowu . 
Swiyimo swi nga yisiwa ehansi ! 
I mani a nga na tlhontlho lowuku ? 
Swikombiso swa Nhluvukiso wa Misava . 
Ndza n'wi venga . 
Swa tika . 
Hi swimbirhi A na B. 
Ku n'wi komba : 
I ntolovelo . 
Eka muziyamu ? 
Swi vuli swi twala . 
I yini VAT ? 
Wa yi byala . 
Xana i vutshila ? 
I Nkarhi wa Hina ! 
Siku ro tiphina . 
Ina hi ringetile . 
Xiphemu kumbe nchumu . 
A ku ri nkitsikitsi . 
Khoto kumbe yena . 
Xana hi nga tlangisa ? 
Xana u ri yini ? 
U nga fambi . 
I yini PACT ? 
A hi humeni . 
Ndzi lulamile . 
I ku ehlisa moya . 
I ku tiyisela ka wena : 
Ku fikela Sonto ? 
Tlanga vuyimbeleri . 
Soca yi na xikongomelo xo : 
Nkarhi wa meleka . 
U vupfile . 
Xana a lulamile . 
U nga ndzi endli . 
Ku hava vuenti . 
Nandzu wa Khoto wa nomboro ya : 
Ndza tirha . 
Na le xitejini : 
Swi hi WENA . 
Xina malembe mangani ? 
Ndzi va hluvulela xihuku ! 
Tirhisa hi vukheta : 
Bindzu kungari Mpfuneto ? 
Ku vevukeriwa ! 
I yini xinyenyana ? 
Hi nga hluleki . 
Yi ringeta ku : 
Yi tisi ekaya ! 
Hi mi hluvulela xihuku . 
Vutshila byi ta letela . 
Langutisa eka vugevenga ! 
Xana u nghenile ? 
Ndzi kahle hikwalaho ka yini ? 
Thayana Nawu ha wun'we . 
U ta lava ku : 
Nawumbisi wu ta : 
Wu hangalasiwile . 
I yini Xitori ? 
Vholumu ya bokisi : 
Madzolonga eka TV . 
Swi lulamile , xana swi tano ? 
Tate a tiyisile . 
U nga heli mbilu . 
Ku nwa kona . 
Xana a ku ri xihahampfhuka ? 
Irish wa swi tiva . 
Tinotsi eka tafula : 
Ina ndza n'wi tiva . 
A ndzi lava mali . 
Xana ndzi endla njhani xikombelo ? 
Dirohwa eDurban . 
Cinca vito ; 
Xana a xi kule njhani ? 
Xana u kahle ? 
U dyondzekile . 
Ku hava vuthala naswitsongo . 
U tshamisekile ? 
Bodo leyi heleleke : 
Wa tiyiseleka . 
A hi vulavuleni ngopfu . 
I Yini Xikweleti ? 
Ina ndza n'wi tiva . 
Hi va khomile . 
Hikwalaho ka yini hi sungula laha ? 
Tiphini hi siku ra wena . 
I Yini Tiloni ? 
Xana ku na mavangwa ? 
A ndza ha tingheni . 
Hi nga xi hlula . 
I munghana wa yena . 
Xi kule eka mina ! 
Ku hlamuriwa hi nomu : 
Endzhaku ka khume ra malembe : 
Bidi yi rhambiwe hi : 
Tinhlayohlayo hi ku komisa . 
E-e ku nga ri mojulu . 
I mani a nga ta hlela ? 
Xana ndzi taya kwihi ? 
Eka xifundzankulu : 
Tirhisa fomula : 
U tirhe hi matimba . 
Ndza mi xeweta hinkwerhu . 
Vahluri i : 
Sweswi hi tshunxekile ! 
A ndzo va wo hlawuleka . 
Oho ina swi tano . 
U fanele ku swi yia : 
Khapu ya Misava ya Rugby . 
I mani u n'wi belaka riqingho ? 
I sayizi yihi ? 
Eneji ya hlayisiwa . 
Xana hi swona leswi ? 
Ndhawu yo paka i mahala . 
Xa le henhla i xo hetelela ! 
Vandla rihi kumbe rihi ra Mfumo ; 
Xana u vule yini ? 
Va tshamela ku va swisiwana . 
Xitayile xa xikece : 
Xana ndzi nga kambela njhani ? 
Ku endla mpfuneto wa xihatla ; 
Vito ra mudyondzisi : 
Hi Ma-Afrika . 
Langutisa ( a ) laha henhla . 
Langutisa chati . 
Xana u njhani nsati wa yena ? 
Muxaka wa nandzu : 
Ndzi rhandza bolo ya milenge . 
Wa ndzi tlakusa . 
Sweswo swa ndzi vavisa . 
Hikwalaho ka yini u mpfikula ? 
I yini Sutta ? 
Va kongoma eka hinkwavo . 
I yini IRP6 ? 
Swivangelo i Ina : 
Eka Mahungu Man'wana . .  . 
Mitirho leyi i : 
Ndza pfumela buti . 
Ku hava masimu ya rihlaza . 
U swi kumile . 
Ndzhundzhuluko wa mati : 
U na nkanu . 
Langutisa eka layini ya 1 . 
Nxaxamelo wa leswi onhekeke : 
Sweswo i swa ntolovelo . 
Tirhisa Minjhekanjhekisano : 
A swi kona kwalaho . 
Ndzingano wu fambile . 
Ndhawu ya ntshamo : 
Vumaketi bya mahala . 
Kamara yo lawulela kona . 
A hi fanelangi ku hluleka . 
Tanihi Kungu ri vulaka : 
Susa switirhisiwa hinkwaswo . 
Vantshwa na mitlangu ; 
Swikongomelo swi kongoma eka : 
Kuva na vun'winyi eka ku humelela ka wena . 
Kambe u nga chuwi ! 
Eka swifundzankulu hinkwaswo . 
Nyika tindlela TIMBIRHI . 
Vuxokoxoko bya nkhuvo : 
Swichi ya S yi pfulekile . 
Ndhawu ya nandzu : 
Ku tshunxa timali : 
Yeleyo i yo sungula . 
Ndzi kombela u swi hundzisa . 
Hi lava poneke . 
Swiambalo swi kona kwalaho . 
Kumbe a swi tano . 
Swilo leswi yiviweke . 
Nyika TSEVU wa swivangelo . 
JSC yi kwalaho . 
Xipanu lexi hlulaka . 
Ku hava nxaxamelo lowu nyikiwe . 
Nhlayo ya tikhopi : 
A yi helangi ? 
Swa hi tsakisa . 
I mani loyi u n'wi fowunelaka ? 
A nga khumbhekangi . 
Hi tihi tirhekhodo ? 
I xa muxaka wa njhani ? 
Langutisa nhlamulo laha henhla . 
Ku hunguteka , ina . 
Ti-MDG ti katsa : 
Ku humelela yini hi swa wena ? 
Mpfuneto wun'wana wa xikweleti ? 
Ku hava xihoxo xo twala . 
Ku hava ku hetisisa . 
Lulamisa goza ra madyelo . 
Tirhisa fomula : 
Xana swi humelele njhani ? 
Swi vula namadyambu . 
U duvuriwile . 
A ndzi ri phorisa . 
Ha khensa , Mutshamaxitulu . 
Hlamusela no endla xikombelo : 
Nhlamulo yi kongomile ; 
Nhlangano wa Xihambano xo Tshuka . 
Kambe u na xibalesa . 
Nyikiweke hi Nomboro ya Nandzu . 
Ndhawu ya vaaki . 
Pfuxeta no hlela : 
Hikwalaho ka yini yi cincile ? 
Oho sweswo swi bihile . 
Vumbhoni bya vutitivisi : 
A hi swi kumeni kahle ! 
Vito ra muendli wa xikombelo : 
Mpimo wa eneji wa le henhla . 
Ndhawu ya Dyondzo : 
Xikongomelo xi hlaya : 
Mavonelo , loko ya ri kona : 
Nyika magoza MAMBIRHI . 
Ntlawa ha wun'we wu fanele : 
I makungu ya kahle ! 
Hakunene u endle tano . 
Mabangwa eka ku landzelelana . 
Basisa michini . 
Hinkwavo lava a vari kona a kuri : 
Kutani ndza ku landzelala . 
Hinkwaswo swi vula swo fana ! 
Swikambelo eka ku langutisa hi ku hiteka : 
Eka masiku mangani ? 
Goza a ri lehile . 
Yeleyo i byewu . 
Kumbe yi laveka ngopfu ? 
A hi etlelangi . 
Vutshila bya Afrika Dzonga . 
Leri a ku ri vito ra yena . 
Ku banga eka ku Cinca . 
Xana u le ku endleni ka yini ? 
I xa muhlovo wa njhani ? 
Tsevu wa matlhelo i : 
Kambe ha khensa hambi swi ri tano . 
Ku cincacinca swibyariwa . 
A hi ndzhukano . 
Swi lava ku pfuniwa kutsongo . 
Xana a endla yini ? 
Xana swi cince njhani ? 
Xana ndzi nghena kwihi ? 
Ndhawu ya mhangu : 
Ku hava tindhawu ta nkoka . 
Vatsongo va yi amukela . 
I yini swi vangaka vugevenga ? 
Va lava tindhawu . 
Nyikiwaka hi ku hlanganela hi : 
A hi chavi . 
Xana u mutsari ? 
Tshunxeko ku suka eka xilaveko ; 
Riqingho rero ri bihile . 
Ku kuma murhi . 
Ku hava vumbhoni lebyi nyikiweke . 
Eka yona , u tsala : 
Rhendzela nhlamulo ya wena . 
Ku tisola ka mina lokukulu . 
Yi papalata kumbe u hunguta . 
I mani a hakelele xikweleti ? 
Xikombiso xa leswi humesiwaka : 
Kungu ri katsa : 
Lembe ro velekiwa . 
Swi hundzele hi nkarhi . 
Kuna CCMA . 
I yini xitatisi ? 
I yini Basari ? 
Ndzeriso wa Disa : 
Ndzi vona lava ndzi va kolotaka . 
Xana u hola mali muni . 
I mani yoloye Touch ? 
Yima ndzi kombisa . 
I yini ku Maketa ? 
U nga ha vileli ! 
Kombisa hi R. 
Yindlo yi avanile : 
Vhoti yin'wana na yin'wana ya tirha . 
Vuxokoxoko bya nkhuvo : 
Xilemukiso eka vatshami : 
Muvabyi wa Mfumo ; 
Vuyima swikepe byi nyika : 
Xana VAT yi tirha njhani ? 
Tinxaka ta Nsusumeto hi nkanu : 
Fungha tifigara ntsena . 
Xikwembu a xi mi katekisi hinkwerhu . 
Swipanu swa nyikiwa : 
Ku fanele ku pfumala ritshuri . 
Xana swibalesa i swa yini ? 
Ndza ku kombela ka . 
Ku lahleka ka mitirho . 
A hi tiyiselaneni . 
Swi tirha kahle . 
I mani Holobyenkulu ? 
Kutani a hi swilo swintshwa . 
Munhu la hehliwaka . 
Xana u lemuka yini ? 
Hikwalaho ka yini hi vula leswi ? 
Ku kuma yini hi ku vuyeriwa ? 
Eka Poso yihi na yihi . 
Xana ndzi fanele ku kuma ntirho ? 
Xana xi cinca njhani ? 
Ndzi velekiwe hi 1920 . 
Eka miri leyi loveke . 
Xana u endla yini nkulukumba ? 
Endla vuvalangi . 
Exikarhi ka leswi kumiweke : 
Hlamusela nxaxamelo wa ntirho . 
Hofisi yi kongoma eka : 
Switsotswana na mavabyi . 
Vutivi i Matimba . 
Loyi a nga na rivilo ? 
Mpfumaleko wa vatirhi : 
Xana u wu kurisa njhani ? 
Nxavo na vholumu . 
Kambe , i ntiyiso ? 
Vandla rihi kumbe rihi leri faneleke . 
Swa nkoka eka malwandle . 
Xana munhu u endla njhani xikombelo ? 
Boha xivumbeko . 
Ku nyikiwe nxaxamelo : 
Mhaka yi nga katsa : 
I cheke yi nga yona ? 
Sisitimi yi nga . .  . 
Xitatimente xa mahungu hi : 
Xitsundzuxo xa vativi eka . .  . 
Vuhlayiseki hi tiejente . 
I mhaka yo tika . 
I yini xibalo xa muholo ? 
Ndzi lava mufana wa mina a vuya . 
Xana hi Kwihi Ndzi nga Kumaka . .  . 
Ku hava loyi a languteleke . 
Edwards tanihi swirho . 
I xikombiso xa tirhelo ra kahle ! 
Ku hlanganisa khonkhirete : 
A ri mukhorwi . 
Xana leswi swa twala ? 
Hlawula User Name . 
Langutisa MATAFULA ya 4 na 5 . 
I xitshembhiso ! 
Hlayisa tifayili hinkwato . 
Xana ntirho wa koteka ? 
Hunguta GDP . 
I yini ukhamba ? 
Swa Nomu na swo Endliwa : 
Pfumelela mati ya khuluka ! 
A swi nge papalatiwi . 
A swi ri rhijisitariwa sweswi ? 
Teka khume ra marito . 
Ku hava swipfuno swa nseketelo . 
Xikongomelo xa rendzo ; 
Mafambelo ku suka etinyongeni . 
U swi vonile i swikulu . 
Vekela swiphemu swa nxaxamelo . 
Tinxaka ta maendlelo eka swilo : 
Nawu wa tiyisisa : 
Masiku walawo ya ha ri tano . 
Nghenisa nomboro ya riqingho . 
Un'wana u tshama a tsala : 
Vuxokoxoko byo helela laha hansi . 
Langutisa eka Kavanyisa ka 4 . 
I yini ku honisa ? 
Nxaxamelo lowu nga helelangiki : 
Eka vunghana bya kahle ! 
Vukulu bya tindhawu : 
Mimbuyelo leyi i : 
Musirheleri a nga : 
Xana u famba rini ? 
A swi nge ringanani . 
Nkoka wa D i wukulu . 
Vevukile hi ntiko . 
Hunguta ndzima ya makulelo . 
Vukulu bya miako : 
Hambanisa tafula . 
Nhlamuselo wa Vuntshwa : 
Hungu leri Faneleke : 
Khansele ya Bangi ; 
Ntswalo eka mali : 
Eka vuxokoxoko byin'wana : 
Wolowo i nawu . 
Vanhu va sungule ku tsutsuma . 
Leswi ku kongomiweke eka swona swi katsa : 
Tsundzuka ku hefemula . 
Post Office Limited . 
Swimbirhi kumbe swo tala swi tluriwile . 
Xana swi humelele kwihi ? 
Nhlengeletano yi kongome : 
Swikongomelo leswi swi katsa : 
E-e , a swi tano na switsongo . 
Swo angarhela hi Nawu lowu . 
Ku vekela khonkhirete : 
Mpfumelo eka vuahluri . 
Makungu lawa ya katsa : 
Ya fanele ku sungula hi U ; 
Tindhawu to kongoma i : 
Nhlamulo yi nga va : 
Hi kwihi laha u faneleke kuya kona ? 
Rhekhodo ya matirhelo laya nga navumbhoni . 
Endla mojulu ya DNA . 
Magoza lawa ya katsa : 
Hinkwavo a va ri vantima . 
Hinkwerhu hi Ma-Afrika ! 
Eka vuhlayiseki bya muganga : 
Xana u na ntiyiso sweswi ke ! 
I yini ntiko wa wena ? 
Rhavi rintshwa ra 3 . 
Mabindzu na Malulamiselo : 
Nawu wa No . wa Khomixini . 
Swi hi vutomi bya ntiyiso . 
A ndzi ti twi kahle hi leswi . 
Vanhu va Haiti : 
A swi yimangi kahle . 
Kanelani hi Siku ra Vantshwa . 
A yi endliwangi kahle . 
Nawumbisi wu tirha eka : 
E-e u nga n'wi tisi . 
Siku ra xihahampfhuka . 
Vumbhoni byo hambana . 
Xana ndzi nga boha njhani ? 
Sungula no vekela vuenti . 
Mintshikelelo leyi i : 
I yini vulehi bya wena ? 
Kherefu ya ndhawu i : 
Nkarhi wo pfuka evurhongweni . 
Tirhisa kamara ro amukeleka . 
Imeyili Yi Fanele ku Tirha . 
Wu kwihi nchumu wolowo ? 
Va nyiki nyama . 
Phuresidente u tsarile : 
Endzhaku ka khumembirhi wa tin'hweti : 
Tlhela u tlanga nghoma . 
Eka ndzilekano . 
Ku pfuna ku tumbuluxa 1 . 
Mitirho yin'wana yi katsa : 
Hunguteka eka nhlayo yo velekiwa . 
Hello , minjhani . 
Xikongomelo xo byala . 
Afrika na le ntsungeni . 
Xana xi humelela kwihi ? 
Tatisa xikwere : 
Hayi , va kwihi ? 
Ndza ku tsakela , na mina . 
Xana mpimanyeto wa n'wina a wu ri njhani ? 
Hi lowu nxaxamelo wo kambela . 
Vito ra muvuyeriwa : 
Mphakelo hi siku . 
Ndzi nga dyondza vuswikoti . 
Khiya ra xihundla wa yona . 
Nkarhi wa tikhoso ; 
Ndzi ta ku vona eka Expo . 
Nawu wo Wundla : 
Switsalwana na xikambelo . 
Mudyondzisi u ta hlela . 
A wu ndzi bipangi . 
Ndhawu ya le handle ya bokisi : 
Nhundzu leyi landzelaka : 
Ku cinca ku Cinca Kwihi ? 
Vadyondzi va hlamula eka : 
Swivulavuri swi fanele : 
Nyika lembe na n'hweti . 
Hlamusela ku hlawula ka wena . 
Xaxameta leswi rhangisiwaka . 
Tinxaka ta ntolovelo i : 
Lawula pH ya mati . 
Mpimanyeto wa bindzu . 
Ku hava mali leyi yiviweke . 
A ri na 85 wa malembe . 
A swi olovangi eka switirho swa yona . 
I vundzeni byihi byintshwa ? 
Gqweta ra Ndyangu : 
Tindhawu ta Dyondzo ntsena . 
I yini ku xanisiwa ka n'wana ? 
Ku Langutisa vanhu lava nga kona . 
Kutani a swi nge vi swi hoxekile . 
Kasi va ku dlayile . 
Langutisa eka No 1 laha henhla . 
Magoza ya Kahle ya Afrika . 
Fananisa na dyondzo leyi landzelaka : 
Hi ku hluvulela xihuku namuntlha ! 
Mpfuneto wo Hetelela eka Xibalo . 
Valanga no tumbuluxa : 
Nkul Xandla xa Phuresidente . 
Xana va vutisiwe hinkwavo ? 
Ndzi ta kanetana na sweswo . 
Madurhelo na minxavo . 
Xana ndzi nga vulavula na Nono . 
Xi endliwe kahle ? 
Nyika xivandla xa kahle . 
Ravuntlhani a lulamile . 
Nomboro ya riqingho ra le hofisini . 
Bombo ya Ntalo wa vanhu ? 
Sunguti ku fika 31 Nyenyankulu ; 
Xikambelo na dyondzo ya nandzu . 
Xiphemu xexo xi tiyisiwile . 
Xana u ta xavisa kwihi ? 
Kuya hi Unesco : 
Xana leswi swa ku vilerisa ? 
I ntlawa wihi wa malembe wu nga na wona : 
Siku ro xava . 
Vandla hi Nyenyankulu 1985 . 
Swa onha eka vuvekisi . 
Swilo swi jikile . 
A tsakela nchumu lowu . 
Ku paka i mahala . 
Ntshikelelo wa Phurojeke 2 : 
Ndzi pfukile wena u njhani ? 
Leswi a swi tali ku humelela . 
Manana wa yena a tiyisile . 
Tinxaka ta vuvekisi : 
Matitwelo ya cinca . 
Matiko walawo ya lahlekeriwile . 
Ku hava mpimo . 
manghenelo ya ntiyiso . 
Vukorhokeri byi katsa : 
Tshama eka mpimanyeto wa wena . 
Vuxokoxoko bya masukelo : 
Entiyisweni ndzi xiximiwile . 
Langutisa nhlamulo eka ( 1 )  . 
Ndhawu ya ikhonomi . 
Huma u kuma mpfuno . 
Ntirho wa xona i ku : 
U nge E-e Eka ku Kombisa ku Vilela eka Swidzidziharisi . 
A hi nge kanakani eka sweswo . 
Ndza tinyungubyisa hi yena . 
Vana na madyambu lamanene ! 
Ku cinca kun'wana eka rito . 
Amukela vutihlamuleri hinkwabyo . 
Ndza ha lava vutitolovetisi byin'wana . 
Swilo swa nkoka swi katsa : 
Ku nga ri eka hinkwaswo ; 
Na switirhisiwa leswi : 
Vadyondzi na vanghana . 
Va le khotsweni . 
Swivutiso na tinhlamulo : 
Timhaka ta nkoka leti kaneriweke : 
Hlaya xiviko hinkwaxo . 
Huma u ya tlangela ! 
Leswi swi na mintshikelelo yimbirhi . 
Vuleteri bya tika . 
Kutani hi leswi sweswi ! 
Endlelo na xiyimo : 
Xana nchumu lowu i wa wansati ? 
Dyondzo yi kume leswaku : 
Vanhu vaka hina va lava ntshembho . 
Fungha xivangelo xin'we ntsena . 
Xana ntirho wa koteka ? 
Vantshwa swi va fanerile . 
Laha ku nga na tihomu ? 
Mpfuxeto wo fananisa . 
Xaxameta vundzeni byintshwa . 
Ku tlhantlha ka tinxaka : 
U nga tlhela u tihlanganisa : 
A ve a file . 
Hi wahi mavonelo ya vona ? 
Papalata ku endla u ri wexe ; 
Hinkwaswo swilo swi tshamisekile . 
Swa masungulo na swiyenge : 
Holobye a nga lava . 
Vukhavisi bya Afrika Dzonga . 
Munhu u fanele ku tirhisa xinhongana . 
Sweswi hi khwayere yin'we ! 
A swi si tshama swi lulama . 
Hi kombisiwe kuva hi hoxile . 
Minxungeto leyikulu i : 
Matsalwa laya phakeriweke : 
Sweswo a swi ri swinene . 
A hi ntirho ntsena . 
Hofisi yi kumeka e : 
Tiko leri Tshembhisiweke i MAHALA . 
Xana u nga nghenisa mali muni ? 
Minkhuvo yin'wana yi katsa : 
Xivindzi xa bindzu ra hina i : 
A hi fanelangi ku chukisiwa . 
Swikombiso swa nga katsa : 
Tanihi phesente ya GDP : 
Vito ra nhlangano : 
Sweswi swi le henhla . 
Xana hi le ka n'hweti yihi ? 
Fanele ku sungula hi L ; 
Madurhelo ya vatirho yo kongoma . 
Ku xavisiwa ka ntlangu wa vutomi . 
Wu kwihi nkwangwalatilo ? 
Swihlovo swimbirhi swa tirhisiwa : 
Paka eka ndhawu ya movha . 
Leyi i ndhawu ya wena . 
Lulamisa switirhisiwa . 
Software ya Xihlovo xo Pfuleka . 
I mani loyi a nga tiviwi ? 
Doroba ra Mina - Vumundzuku bya Hina ! 
Hi fanele ku fika hi hlayisekile . 
Ku vutisiwa swivutiso a ku ri hi : 
Xiviko xo hetelela xi languteriwile . 
Eka wili ya wena u nga : 
Swikolo swi fikelela leswi . 
Mudyondzi wa xikolo , na swin'wana . 
Van'wavutshila va hina va xiyimo xa le henhla . 
A swi tikombi kahle . 
Xana ndzi nga kuma ku pfuneka kwihi ? 
Teka goza laha swi faneleke . 
Xilaveko a xi tsanile na xona . 
Lexi hi xona xo khomeleleka ! 
Hlamusela fomula . 
Humesa pulani ya fuloro . 
Ku leteriwa ka timininjhere ; 
I yini ku tirhisa vana lavatsongo ? 
A yi hluvukisiwangi . 
Hi pfumelelana na Cosatu . 
Nombora xivutiso xin'wana na xin'wana . 
U hetelele hi ku pfumela . 
Langutisa eka ( 3 ) laha henhla . 
Ndza swi tiva leswi u nga swi endlaka . 
Xana wa ku hlonipha ? 
Va tlhela va kongoma eka hinkwavo . 
Nawu wo Cinca Vuhlayiseki . 
Swiyimo swa NCS . 
Endlelo ri katsa : 
E-e a ndzi tihluphangi . 
Xiyenge xa ovhari : 
Komiti yi lava : 
Leswi swi teka swivumbeko swimbirhi : 
Bangi ya le Xikarhi ya Afrika . 
Xana van'wana va ehleketa yini ? 
A vaviseke swinene . 
Hi Ma-Afrika Dzonga ! 
Mi tirhe kahle vatirhikulorhi ! 
Ku ringeta kun'wana ku endliwile eka : 
Xitiviso xa Mfumo xa nomboro . 
Hikwalaho ka yini hi tirhisa tikhomphyuta ? 
Vonelo eka riqingho : 
Ndzi sungule nchumu wolowo . 
Kutani , ndza n'wi hlongola . 
Xo biha , ku vile siku ro tika ! 
A hi nge fambi hi ri hexe . 
Kherefu ya mina ya poso i : 
Timininjhere hinkwato ti lva : 
U na muhlayisi . 
A hi khumbheki . 
A ndzi yi lavi yeyo . 
Tirhasiti i ta : 
Xiboho na Xigwevo . 
Tiphurojeke ta nkoka ti katsa : 
U ehleketa tano buti ? 
Hi vatirhi va wena ! 
Hlamusela mbhindzulo wa ntolovelo . 
Loko u hefemulela ehandle : 
Cuba yi nyikela hi masocha . 
Pheji rin'wana na rin'wana i ku hlula . 
Vaphakeri van'wana va mati : 
Mimbuyelo ya nkoka yi katsa : 
Na ku lorha na ntshembho . 
Tidyondzo ku suka eka rendzo ? 
I mani a nga wundlaka n'wana ? 
Ntsena ( i ) yi lulamile . 
Ina , tanihi muendli wa xikombelo . 
Xana u nga hlamula leswi ? 
U swi vona hinkwako . 
Pfuka ntsena elwandle . 
Mitlhontlho leyi yi katsa : 
Nyika swiyimo SWINHARHU . 
Nhlamulo a hi TIK . 
Swi lulamile ku njhani wena ? 
Swi nga dyondzisa n'wana . 
Mitlimbano leyi i : 
E-e u humile . 
Na ku yi onha . 
Hi engetela mathema yo tsakela . 
Afrika Dzonga yi xanisekile . 
Swivangelo leswi swi katsa : 
Ku cinca koloko . 
A hi hlayiseni goza rero . 
Pfuna munhu ku teka goza . 
U komberiwa ku khoma tano . 
Hlamula MUNE wa swivutiso : 
Rimba ri kongoma ku : 
Khopi ya pulani . 
Nkarhi wa bindzu eka malembe . 
Nhlamulo ya yena a yi olovile . 
Tindlela leti ti katsa : 
Vuxaka eka n'wana : 
Tirhisa switirho swa kahle . 
Swivangelo leswi a ku ri : 
Matlhelo hi xikombelo . 
Kambe a ku ri Sizwe ntsena . 
Swiyimo tanihi xiletelo . 
Yi tanihi kwihi hi sayizi . 
Xana va kanerile sweswo ? 
Tikontiraka timbirhi hi 2006 . 
Siku ro vuyela entirhweni : 
Hikwalaho ka yini ku nga ri na layini I ? 
Lontsongo swinene , dyuhala swinene . 
Timhaka ta pholisi ta xihatla : 
Hi na makhombo mambirhi . 
I xiboho xa yena . 
Ku cinca kun'wana ku katsa : 
Kuma vulehi bya PT . 
Vuahluri byi lava ku : 
Xilaveko xa ntshuxeko : 
Foramu ya Khadi ra Xikweleti . 
A hi swifaniso swo tala . 
Hilaha a tiyisile nkarhi wolowo . 
Hilaha swi tiseke xiswona hi : 
Mbuyelo a wu ri kahle . 
Hikwalaho ka yini u nga endlaka ! 
Ku tsemakanya lwandle ro hlundzuka . 
Teleto i tinomboro letikulu . 
Nkoka wa phurotheni eka madyelo . 
I yini swivangelo swa yona ? 
Ri tanihi hi kwihi rirhandzu ra wena ? 
Xana hi pimanyete yini ? 
U nga tlhela u ndzi bela riqingho . 
Vundzeni bya nxaxamelo : 
Hi nkarhi wa rendzo : 
Vatirhela mfumo lavakulu ; 
Swikolo leswi swi katsa : 
Layiburari ya Mabofu . 
A nga wisa hi ku rhula . 
Nyimpi yi fanele ku yima . 
Ku hava mali yi nga xavaka sweswo . 
Yi nyikiwe ntirho wa ku : 
A wu yi exikolweni . 
Switsongwatsongwana swi hangalaka hi ndlela leyi . 
I valavala va wena . 
Mpfuneto wa swa timali wa Swifamba swa Madoroba . 
Xiviko xa tikonta xi fanele : 
Tiva vundzeni . 
Mianakanyo ya hlamarisa . 
Ndzi hakelele bokisi ra mufi . 
Xo hetelela , ndzi ya eku etleleni ? 
Nkwama wa Mafambiselo ya Nhundzu ; 
I wa NPA . 
Swi fika eka phurayimari . 
Kutani u duvuriwe a lova . 
Ndzi na vafana vambirhi lavatsongo . 
Xana u ta hola mali muni ? 
Ndlandlamuxa mbhindzulo : 
Cheke yi humesiwile . 
I yini yi swi tisaka sweswi ? 
I mani a hakelelaka pheji ? 
I muxaka wa njhani wa mhaka : 
Swikolo swa Afrika Dzonga ? 
Langutisa tinxiyi . 
Xichudeni xi fanele kuva na : 
Kherefu thwii eka Xikwembu . 
Va nghene evhengeleni . 
Xikombiso munhu a nga : 
Hi Ma Afrika Dzonga . 
Xana mimbuyelo yi fikeleriwile ? 
Leswi landzelaka swa tirha : 
Xana dyondzo yi nga endla yini ? 
Jones u ta vuya ! 
Vateki va mahungu hinkwavo va rhambiwa . 
Makhumbi lamakulu ku vile : 
Nxaxamelo a wu heli . 
Namuntlha i Siku ra Ndzhavuko . 
Ku direyina eka Miako . 
Vaaki va Afrika Dzonga ; 
Kuma vulehi bya KT . 
Kuma vulehi nya AB . 
Ndzi lava nchumu luwana . 
Tikhamphani ta buloko yo avelana . 
Milenge ya hina enyangweni . 
Swiviko swo pfala hi Manana . 
Ku sungula eCape Town ? 
Ndzi Tshembhela eka Afrika . 
Xana swi ta humelela yini ? 
Xana vatswari va vona va hlaya ? 
Xosungula tima gasi . 
Swirho a swi nga tirhi . 
U kumiwe endzeni . 
Mpimo wa ntolovelo wo thiransifera . 
Hi muchini wa rixaka : 
U famba ku fika kwihi ? 
Xana ku tirhisa mali swi ringanerile ? 
Eka ndzinga wa swa le mintirhweni ? 
Mphikizano wu tinyike matimba . 
Siku ro pfala leri engeteleriweke . 
Ku kuma swivutiso swin'wana : 
E-e ndza vabya namuntlha . 
Hi ku pfumaleka ka vuswikoti eka yena ? 
Sweswi a hi nge vi na swona sweswo . 
Tikhamphani ta mfumo . 
Mikongomo leyi ya mune i : 
Ku hlaya ka matimba ! 
Mahlayela ya masungulo eka : 
Komiti ya Khombo ra Xikweleti ; 
Hlamusela nkomiso ha wun'we . 
Xana NCPS yi nga ku pfuna njhani ? 
Tibuloko na buloko swa tirha : 
Onge xipanu xo antswa xi nga hlula . 
I yini swi vangeke ku tlumba . 
Hi Xandla xa Holobye . 
Xana hi ta ambala yini . 
I mali muni nchumu lowu ? 
Tshikilela laha ku kumisisa . 
U vule leswaku ndzi ba riqingho . 
Namuntlha i siku ro hetelela . 
Jikela exineneni le ku yimiwaka . 
Pasi ra Afrika Dzonga . 
Yimani ndzi langutisa eAfrika . 
Tiphilisi ta ku cincanisa ka swa timali ; 
Swiphiwo leswi swi katsa : 
Xana swiboho swi endliwa njhani ? 
Foramu yo Lombisa Mali . 
Rhijisitariwa ka mafu : 
Vukorhokeri lebyi byi katsa : 
Hi cincana ku vulavula . 
Mahlori ya Mali . 
Ku fika sweswi hi ta : 
Tiphurojeke leti ti katsa : 
Xikongomelo xa hina xi hi kambirhi . 
Xana maphorisa ya endla yini ? 
A ri na 39 wa malembe . 
Naswona , swi ya emahlweni . 
Minongonoko ya hina yi katsa : 
Malawulelo yo antswa ya mavabyi . 
Milawu leyi yi vula leswaku : 
Kambe swi va swa nkarhi wutsongo . 
Karanja na vanhu va yena . 
Eka lava hlamuleke : 
Kunguhata gingiriko wa ntirho . 
Hi fanele kuva na hanyelo . 
Mavonelo ya tekeriwa enhlokweni . 
Manana Xipikara , ndzi ya emahlweni . 
Kumbexana , kumbe a swi tano . 
Hlamusela xivutiso . 
Swiyimo leswi swi kongoma ku : 
I yini mbhindzulo eka xibalo ? 
Swin'wana swa minsusumeto : 
Munhu u vumbiwe hi Xikwembu . 
Mune wa tikontiraka i : 
Milawu ya vutiolori : 
Nawu wo Nghenelela wa ariwa . 
U tsuvuriwile . 
Hi vulavule na un'we wa vaaki . 
Mavonelo ya fanele ku katsa : 
Milawu ya swidzidziharisi na tipholisi ; 
Naswona leswi swi lava vurhena . 
Xihlawuhlawu a xi bihile . 
Nyika timaraka hi ndlela leyi : 
Vumbhoni byo Kambela : 
Mitlhontlho ya nkoka yi katsa : 
Vanhu a va hlangani . 
Hi tiva mitlhontlho ya hina . 
Leswi a swi n'wi sivelangi . 
Yimani ndzi swi kombisa : 
I nxaxamelo wo tirha swinene . 
Nongonoko wo tswarisa : 
Tindhawu ta dyondzo ti katsa : 
U nga kokeli exineneni . 
Vuxokoxoko byo simekiwa i : 
Khume ra matiko ya nghenelerile . 
Goza ra xiboho xihi na xihi lexi tekiweke . 
Leswi swi ta lava . 
Hi landzelela swileriso . 
Tisenthara to seketela vaxanisiwa . 
Leyi i phurojeke ya mina ya swifuwo . 
Kunguhata no tsala swiviko . 
Vuxokoxoko bya titliliniki : 
Mbuyelo wa xiphemu . 
Hlamusela vukorhokeri bya vaaki . 
Hlamusela thema ra xivutiso . 
Hi kungu leri hi ta : 
I mani a tumbuluxeke xihlovo ? 
Joyina kungu ra rixaka ! 
Hi ta vonana eka khonsati ! 
Hikwalaho ka yini va nga hi pfuni ? 
Tlhelo lerin'wana ro hlekisa . 
Siku Lerinene ra Timfanelo ta Ximunhu ! 
Lunghisa muxaka wa nkhaviso . 
Swin'wana leswi kayivelaka , xik . 
Ntirho hinkwawo wu fanele ku nyikiwa siku . 
Nghenelela hi khinkhi ! 
U tikolota swona ! 
Ha khensa ku hi endzela . 
Leri i risimu ro kombisa ku vilela . 
Mimfumo ya miganga ya hambana . 
U endle hi tinyungubyisa ! 
Mbuyelo wa lembe wu hundzile . 
Ntokoto na valanga : 
Ku tinyiketela na Vutshembheki . 
U ndzi bele riqingho tolo . 
Tisa xikombiso xin'we xa swona . 
Vutshila byo Voniwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Xivulwa lexi nga helelangiki . 
I ngati ya hina . 
Xana nchumu lowu wu helerile ? 
I yini Mali ya Vaaki ? 
Munhu wun'we u vavisekile . 
Muholo wa le henhla wa munhu . 
Tanihi tafula laha hansi . 
Senthara ya Switirhisiwa ya Xinawu . 
A ndzi tisoli eka swona . 
Xana rifu ra yena a ri fanerile ? 
Exineneni i Norham . 
Ku famba na yena ? 
Swi nga fambelana . 
Ndza lan'wile , ndzi n'wi sukerile . 
U NGA tirhsi phepha ra girafu . 
I ya kulu ku hluleka . 
Golidi yi nyikiwile hi tibangi . 
Va famba hi lorhi . 
Langutisa eka marungula ya 1 . 
I yini sisitimi ya BRT ? 
Ya dyondzisa swinene . 
I yini ku hlanganisa ? 
A ndzi le ku endleni swilo sweswo ! 
Tindhawu ta ndzhaka ya Afrika . 
Xana i yini ESP kahle-kahle ? 
I yini swi faneleke hi ku hlayiwa ? 
Ntlawa wa Vugevenga bya Xielekitironiki . 
A swi fana na fesitivhali . 
I mitirho ya Afrika . 
Xana u ya vonile mahungu ? 
Langutisa xikombiso hi vuenti . 
Tndlela to tala to hlayisa mali . 
Exikarhi ka leswi ha hlayela : 
Tandza eka swiyenge hinkwaswo . 
Ndzi vabyile 12 wa malembe . 
I mani a nga wundlaka n'wana ? 
Vumundzuku bya hina byi sungula laha . 
Humesa mpimanyeto wo olova . 
Ku hava loyi a nga dlaya , ndza tshembha ? 
Longoloxa tindhawu to kamberiwa . 
Ndlela yo cincisana . 
Xana ku dyondza swi tirha njhani ? 
Langutisa ( a ) laha henhla . 
Vunavetisi i ndzhukano . 
Huvo ya Tindzimi ta Afrika . 
Kamnela hi ku tirhisa swikombelo . 
I ku tirhisiwa ka mali hinkwako koloko . 
Yi hlanganisa swiharhi . 
Hlamusela u tirhisa swikombiso . 
Hlanganisa eneji na vulehi . 
Xana ku dyondzisa swi tirhsa njhani ? 
Swikambelo swa le ndzeni , na swin'wana . 
Nawumbisi wa Vululami bya N'wana . 
Siku i 5 Nyenyenyana . 
Tiva tindhawu leti funghiweke . 
Swilo swin'wana swi katsa : 
Madurhelo i R5000 hi siku . 
Wa ndzi twa , NA KATSONGO ! 
Leswi swi yisa eka nkitsikitsi . 
U nga nwi no chayela . 
Migingiriko ya nkoka yi kata : 
Khonkhirete yitsongo yo sirhelela . 
Swikongomelo swa yona swa ntiyiso i : 
Bana riqingho ku tiyisisa . 
Vuxokoxoko bya mina i : 
Swi teke kwalomu ka mavhiki mambirhi . 
Va ta hlula eka nandzu luwa . 
Swikombelo swa sweswi swi katsa : 
Swin'we hi ta humelela . 
Ntirho wa Poi ? 
Ndza swi tiva sathana wa hanya . 
Mpimo wa ncicaniso lowu bohiweke . 
Hi nkarhi wa mitirho leyi : 
A hi endli nkarhi . 
Xinawana kumbe hi nawu wun'wana wihi kumbe wihi : 
Xikombiso Berlin Vupeladyambu : 
Mpfumaleko wa vulawuri ; 
Ndzi teka muholo wo tala . .  . 
Nhlamuselo ya nhundzu : 
Mimbuyelo yi nyika . 
Ndzi ta vulavula ku suka eka tinotsi . 
I yini n'wamabindzu ? 
Xana leswi swi vula yini ? 
U va na xikongomelo evuton'wini . 
Loko swi ri tano swo tanihi kwihi naswona kwihi ? 
Hinkwerhu hi swifumi kumbe swisiwana . 
I madurhelo wahi ya khumbhekaka ? 
Vutshamo eAfrika Dzonga ? 
Va endle hi tinyungubyisa . 
Hi yihi mikarhi ? 
Siku na ndhawu ya rifu : 
Leswi swi nga vanga ku hlwela . 
Ku tikukumuxa ka vaahluri ? 
Ku baleka a swi ri swa nkoka . 
Swi le henhla swinene . 
Vula , 10 ra malembe ku suka sweswi ? 
Ku hava nsusumeto naswitsongo . 
U nga wundla mudyondzisi . 
Hi ku tirhisa xikombelo laha henhla . 
Swa ha Tele leswi taka . 
Matitwelo ya machudeni . 
Xitatimente xi vulavula hi : 
Ku antswa ka vulawuri bya ndzilekano ; 
Nakambe a ndzi lava ku hleka . 
A hi loseni , swi famba njhani ? 
Nyika mitirho YIMBIRHI . 
I yini ntlawa wa matitwelo ? 
Vholumu ya phirizimi . 
Mimbuyelo yi hi ndlela leyi ; 
Hlamuselo no konbisa : 
Ntirho dyondzo lembe leri hundzeke . 
Vuleteri bya vundzeni bya vaaki . 
Phuresidente wa hina u vulavurile . 
Vuxaka na n'wana : 
Ndzi tlhela ndzi vulavula laha hi J.G. 
Rhumela papila ro landzelela . 
Rhekhoda xin'wana na xin'wana xa sweswi . 
Lawula ntiko wa miri . 
Nkarhi hinkwawo xava hi nxaxamelo . 
Xana va le khoto namuntlha ? 
Eka ku kula , hi ta : 
Ku hlawula matikhomelo xik . 
Ndzi ta ku i mani a beke riqingho ? 
Ndzi kumele nomboro yeleyo . 
Swikongomelo swa mavuthu yo hlawuleka . 
Hikwalaho ka yini va hlangahlanganile ? 
Yindlo leyi yi tlhele yi nghenisiwa gezi . 
I nhungu ntsena wa tiphurojeke leti nga rhijisitariwangiki . 
Vundzeni byi vumbiwa hi swiyenge leswi landzelaka : 
Tipholisi ta nkoka ta mfumo ku fikelela leswi i : 
Vuxokoxoko bya ta humesiwa hi Bangi ya le Xikarhi . 
Sweswi muchaviseki Maynier u hava xiphiqo na sweswo . 
Vukorhokeri bya maphorisa bya nkoka byi fanele ku pimiwa hi ; 
Vaakatiko lava nga riki va Afrika Dzonga na vona va fanele kuva na : 
Vadyondzi va vumaki bya tikhemikali va fanele ku kota ku : 
Hambiswiritano , swilo swi languteka swi antswa swinene . 
Landzelela mintolovelo ya ntirho hi ndlela yo hlayiseka . 
Tikhaphani tingaritingani ta Afrika Dzonga ta khumbheka . 
Hi leswaku , mimpfuneto yeleyo a yi tiyiseleki . 
Xiphiqo xa gezi xi suka eka ku kula . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka eka marhurhelo : 
Server ya fayili yi fanele kuva muchini wa matimba . 
Mbalango wa ikhonomi ya hina wu languteka wu ri kahle . 
Xana u twisisa yini hi mhaka ya ntshembho ? 
Xana wa swi tiva leswaku u tshike no ndzi xeweta . 
Ndhawu leyi langutisiwaka ngopfu i Kapa Vupeladyambu . 
Xana a hi langutisi ntsena eka tindhawu ta matikoxikaya ? 
Switsongo swa leswi swi balekile ku soriwa hi vuenti . 
Siva marito lawa hi tinhlamulo ta ntiyiso . 
Senthara ya tiqingho leyi heleleke na yona ya laveka . 
Na nchaviso wa rifu hi woxe a wu nge va siveli . 
Hakunene , TB i xivangelo lexi rhangeke emahlweni xa rifu : 
Namuntlha , hi le ku rileni eka ku lahlekeriwa ka vona , a vula . 
Minxavo ya swakudya yi hi kanharhu , eka malembe mambirhi ntsena . 
Tinhlayo ti nga hambana kuya hi swiyimo swa maxelo . 
Hlamusela xitandzhaku xo va mati ya nga tengisiwi . 
Tirhisa leswi laha henhla eka ndhawu ya le ntirhweni . 
Hikwalaho ka yini Machayini va tisiwe eAfrika Dzonga ? 
Pfhumba ro lwisana na vukungundzwana eka mfumo wa muganga . 
Nkul M J ELLIS : Swi lulamile , ha khensa swinene . 
Hi swikongomelo swa xiyenge lexi ; 
Milawu ya mhasipala a yi fanelangi ku tlula ya rixaka . 
Ku hunguteke ka Nkwama wa Mali yo Siva . 
Ha khensa kuva mi amukerile muxaka wa Hambisanani . 
Tisisitimi to hlamula eka ku kambela no hlela . 
Ringanyeta tindlela ku endla tinhlengeletano ti famba kahle . 
Leswi landzelaka swi fanele ku kombisiwa eka pulani ya ndhawu : 
Mali leyi yi fanele ku tirhiseriwa , exikarhi ka swin'wana : 
Hlamusela nhlamulo ya wena eka XIVUTISO 2 . 
Swiyimo swo kambela no nyika xitifikheti . 
Ku hunguta ku tirhisiwa ka switirhisiwa swa rixaka . 
Ku yisiwa ePalamente swi ta landzela endzhaku . 
Nkarhi hinkwawo hi fanele ku tsundzuka ku byalwa swimilana swa hina . 
Langutisa swinene eka swin'wana swo fana na dyondzo ya wena . 
Hi na mitirho yimbirhi leyi bohaka ku yi endla eDoha . 
Hi lava ntirhisano wa xiviri eka nhluvukiso . 
Ngopfu-ngopfu rimba rero ra pholisi ri fanele ku : 
Kombisa nhlayo ya mabindzu hi kherefu . 
Xana Milawu ya Vululami bya Vugevenga yi tirha yini ? 
Mintwanano leyi fikeleriweke yi bohe vatirhisani ku : 
Swivutiso hinkwaswo eka xiyenge lexi swa boha . 
Ku nga tihlanganisiwa na vona hi ku tirhisa Khoto ya le Henhla . 
Xiyenge xa 32 xa Vumbiwa xi vula leswaku : 
Khotavuxika na leswaku u pfule nandzu wa vukhamba . 
Ku tiyisa ntalo eka mabindzu ya SADC . 
Nombora tinhlamulo HINKWATO kahle nova swi vonaka . 
Manghenelo lawa ya mbuyelo wa nkarhi wo koma ya fanele ku cinca . 
Xikolo xa wena a xi kombisi Nchumu handle ka ntiyiso . 
Hlamusela nhlamuselo wa mbuyelo byo aka . 
Timvhilopo to hambana ti fanele ku tirhisiwa eka bidi ha yin'we . 
Marungulo yo hlaya ya matimu ya nga hlayiwa laha . 
Byebyo i vumunhu na mfungho wa ntwela vusiwana . 
Swihlawulekiso swa nkoka leswi ringanyetiweke eka Nawumbisi i : 
Nawu eka Hofisi ya Matirhelo yo Hlawuleka . 
Hey , a ndzi hlamala leswaku hikwalaho ka yini u nga bi riqingho . 
Va tshembhela eka ku vonakala ka Xikwembu xin'we . 
Leswi swi nga antswisa ntsena vukahle bya vukorhokeri bya hina . 
Mayelana na ku xitshunxo eka Xitsalwana 2 : 
Holobye u dyondze kuva na ntirhisano . 
N'hweti leyi ku vile na 19 wa mafu . 
Vulawuri bya Vuyima swikepe , ntsena loko ku ri na khoramu ; 
Eka mitlangu , kuna nkombo wa mitlawa ya vutsoniwa : 
Minongonoko , makungu na swikongomelo swa fikeleriwa . 
Kwalaho va tekiwe tanihi vaxanisiwa . 
Fotosintesis yi nga yimeriwa hi leswi landzelaka : 
Ku nghenisiwa ka riqingho , mati na gezi . 
Migingiriko ya nkoka ya Ndzawulo i ku : 
Hlayela matimba yo chayela sisitimi ya bandi . 
Hi ve hi le ku fikeleleni ka mbuyelo wo khutaza . 
Ndzi ta vulavula na vona mundzuku kwalomu ka khume am . 
Hlayela leswi landzelaka , hi ku tirhisa ndzingananiso : 
Emisaveni hinkwayo 90000 wa vana va fa hikwalaho ka mavabyi . 
Leswi swi khumbha ngopfungopfu eka mimovha ya xielekitrinoki . 
Hi yime laha hi hefemula , xiphemu xa hina xi file . 
Eka xiviko xa mina xo vekiwa exitulwini ndzi vule leswi landzelaka : 
Kuya ka mina eka ku helela hi mali eka mabindzu . 
Sungula xivutiso HA XIN'WE ehenhla ka pheji RINTSHWA . 
Vekiwe hi ku katsiwa ka Parow Quarry . 
Ndza tshembha Holobye Davies u ta va na hina eka leswi . 
Ntirhisano wa ntiyiso wa N'walungu-Dzongeni eka dyondza . 
Ndzi ehleketa leswaku ndzi ve ndzi tirhane na xivutiso lexi . 
Ntlovelo lowu wu languteriwa kuya emahlweni kuya eka 2014 . 
Ndzi tlhela ndzi ku rhamba eka rendzo ra le ka senthara na mina . 
Xikongomelo nkulu xa vona i ku susumeta ku vuyeriwa loku nga riki ka mfumo . 
Boha xilaveko eka xihumelerisi xin'wana na xin'wana kumbe vukorhokeri . 
Yi languteriwa ku tumbuluxa ku tlula 11000 wa mitirho . 
Kwalaho manghenelo yo tala yo leha ya laveka . 
Khomixini yi tivisiwile hi 22 Khotavuxika . 
Ntshikelelo wo tano wa ku tirhisa ka matimba hi ndlela yo biha eka Makenya : 
Hakanyingi va tirha hi mitlawa yinharhu kumbe mune . 
Eka hinkwaswo leswi , Afrika Dzonga yi tirha kahle . 
Mintsengo leyi yi fika kwalomu ka 10% wa mali leyi tirhisiwaka . 
Entiyisweni , mikitsikitsi ya tifeme a yi nge heli . 
Ina , kuva munhu a tlumbiweke hi movha . 
Phuresidente yi endle 43 wa switshembhiso eka xiviko xa yena . 
Khansele yi fanele ku vuyela eka mina hi 30 Nyenyankulu . 
Nongonoko lowu i khokho ra Ndzawulo . 
Nchumu wihi na wihi lowu u wu endlaka , u nga ringeti ku balekela xikweleti xihi kumbe xihi . 
Mitlhontlho yintshwa yi tala ku rhamba manghenelo mantshwa . 
Ku siveriwa ka vugevenga , ku tlula ku lawula vugevenga . 
Pholiyo yi nga siveriwa , kambe a yi tshunguleki . 
Xaxameta swihlawulekisi swihi kumbe swihi SWINHARHU swa monopholi . 
Mutirhi ha un'we u fanele ku tlhela a kuma password leyi nga faneki na ya munhu . 
Leswi nyikeriweke swi yile eka lava hlawuriweke lava landzelaka : 
C yi seketela vutomi , eka ku humelerisa na ntirho . 
Hi tiyisile ntirhisano wa hina na Australia . 
Hi fanele ku kunguhata ku nghenelela ka hina eka gora rin'wana na rin'wana . 
Nongonoko wo Hlela wa Nhlavutelo wa Vutomi . 
Xana hi tivuyetela njhani eka swiyimo swa van'wana ? 
Kahlekahle , vumaki bya hina byi vumba Afrika Dzonga ! 
Tindlela ta khoto a hi ta ximfumo naswona tiolovile . 
Kuya hi endlelo leri bohiweke na swiyimo . 
Ntirho wu pfuxetiwa hi nkarhi wa xiphemu xo kamberiwa . 
Tiakhawunti ta timali ta malembe laya hundzeke ti pfariwile sweswi . 
Xitsonga xi na nhlayo ya le henhla ya minkomiso . 
A xi tiki ku tlula khapu leyikulu ya kofi . 
Nyika marhavinkulu MANHARHU ya vukhongeri . 
Ku pfuxeta hi vuntshwa ndzhaka ya migodi ya khale . 
Vuxokoxoko bya dyondzo byi namarhetiwile laha hansi . 
Ku tshama kuri na swirhalanganyi na ku hlangahlangana . 
Hi na leswi faneleke ku huma eka xihuhuri lexi . 
A hi matirhelo hinkwawo ya lavaka swilo leswi . 
Hofisi yi ta rhangeriwa hi Muchuchisi . 
Tihakelo mayelana na xirho xa komiti ya tinkota . 
Kunguhata mianakanyo no swi tsala ehansi eka xivumbeko . 
Xana leswi swa koteka loko ku langutisiwa switirhisiwa swa hina switsongo ? 
A hi n'wana wa wena , i Tik a rhangelaka leswi . 
U lahlekeriwe hi ku titshembha hinkwako naswona u titshamele a ri yexe . 
I mani a nyikaka vurhangeri na vukondleteri ? 
Laha marito ya humelaka ehandle ku suka eka vuenti bya ntiyiso ; 
Swa tika ku nyika tipensele to pfumala mafurha . 
Loko swi ri tano , xana leswi swi nga hlamuseriwa swi eneta ? 
Xana swikolo swi nga langutela yini eku sunguleni ka 2010 ? 
IDC yi nyika swimakiwa swa timali swo hambana : 
Hetisisa pholisi ya hina ya loko xikolo xi tele . 
Swikombiso swa swikongomelo sweswo swa nhlangan i ku : 
U tlhele a va mutshamaxitulu wa phenele ya minkanerisano . 
Ntsengo wa 247 wa mitirho yo tiyiseleka yi tumbuluxiwile . 
Hi switirhisiwa swintshwa , a nga tlhela a vona nakambe . 
Nhlokomhaka a hi ya nkoka loko yi langutiwa rosungula . 
Emiehleketweni ya yena , hinwkaswo a swi ri erivaleni nova makumu . 
A swi tshami swi basile xikan'we ndhawu yeleyo . 
Nawumbisi wa Tikholichi ta Dyondzo yo Yisa emahlweni na Vuleteri ; 
Hlamusela mhaka yo maketa pholisi na kungu . 
Xinawana xa 13 xa Swinawana xa herisiwa . 
Mhaka yin'wana i mbango wa vulawuri wo tsana . 
Tindlela to hambana ta tirhisiwa ku tiyisa khonkhirete . 
Kongomisa tinhlamulo tihi kumbe tihi leti u nga vaka na tona : 
Swikombiso swo kombeteka swi ta tlakusa nhlamulo ya wena . 
Hi ta antswisa makungu ya hina yo rindzela mikitsikitsi . 
Ku hlawula ha kun'we ku na ku tiya ka kona na ku tsana . 
Kutani , namuntlha a hi tlangeleni ntshuxeko wa hina . 
Ku hava eka tisensus leti ti veke emahungwini . 
Swikombelo leswi swi fanele ku tisiwa eka xitiviso . 
Ku suka eka tafula laha henhla hi nga kuma nkomiso : 
Nhlokomhaka yi na swihlawulekisi swa nkoka leswi landzelaka : 
Swivutiso swa vateki va mahungu na swin'wana swi nga kongomisiwa eka : 
Xana phurofexini leyi ya ripfumelo ri vula yini ? 
Kapa Vuxa yi ta vuyeriwa ku suka eka EPWP . 
Ku fikela sweswi , 158 wa tikamara to dyondzela kona ti akiwile . 
Vanhu va seketela eka mpfuneto wa timali eka ntlangu . 
Hi tava hi hetisa ntwanano lowu ku nga ri khale . 
Hlamusela hi ku komisa endlelo leri humeleleka . 
Xirho xa bodo ya mati xi nga tlheka xi thoriwa nakambe . 
Tirhisa phepha ra ntirho laha hansi ku hetisa ntirho lowu . 
N'waximawusa u fanele kuva khamphani kumbe nkwama wa thirasiti . 
Swinavetiso swa ximunhu swi fanele ku katsiwa . 
Vurhumiwa byi ta suka hi 3 Hukuri . 
Xitirho xa mbango na vukorhokeri lebyi fambelanaka . 
Ku pasisiwa swi fanele ku endliwa ku nga si hela 35 wa masiku ya ntirho . 
Sweswi va na kwalomu ka tsevu wa tiphesente ta lava nga tirheki . 
Ku dyondzisa i xirhambo , ku nga ri ntirho ntsena . 
ITP34 yi tirha tanihi papila ro hetelela ra xikoxo . 
Leswi a ku ri eka ku hakela mali leyi a yi sele ya akhawunti ya R450 . 
Leswi u swi endlaka loko wena kumbe n'wana wa wena a ri na swikombiso ? 
Jenerali wa Tikonta u kume leswi landzelaka : 
Tumbuluxiwe Mpfapfarhuto wa Pholisi ya Matirhelo ya kahle ya Eneji . 
Swilaveko swa ntolovelo swa senthara ya vaaki : 
Ku hlayisiwa loku nga ringanangiki eka miako hinkwayo . 
Holobye u fanele ku thola Khansele ya Rixaka . 
Hlamusela endlelo ra ku basisa nkululo . 
Ntirhisano wo aka wu ta sunguriwa . 
Tikhopi ta mpfapfarhuto wa Nawumbisi wu nga kumiwa ku suka eka : 
Nxavo wa sweswi wa timakete wa nkavelo i R310 . 
Tshama na ku cinca ematikwnei ya misava eka ku cinca . 
Xana swikolo swi fanele ku tirhisa ISP yo fana ? 
VW Polo ya ha ta tshama yiri kona eka bindzu . 
Maendlelo lawa ya tirha eka ku ringetela hinkwako ka swa titliliniki . 
Kuma ndzingano wa ntila eka A na B. 
Yisa matsalwa laya landzelaka eka Mufambisi : 
Nkhuvo wa Siku ra Vamanana wu ta khomiwa hi ndlela leyi : 
Nkarhi wun'wana wu ta kan'we , naswona nkarhi wun'wana a wu vi kona . 
Tindzimi to engetela leti dyondzisiwaka hi xikolo . 
Hi akiwe ku rhurhela tinhlengeletano na swikhenso . 
Vukhongeri lebyi hlawuriweke tanihi xikombiso : Vukreste . 
Murhandziwa wa wena u fanele ku nyika xitiyisiso xa nseketelo . 
Leswi ndzi swi ringanyetaka i tlhontlho lowukulu . 
Tikhopi ta mpfapfarhuto wa Nawumbisiti nga kumeka eka : 
U himiwe enhlokweni hi rihwevo . 
Swi lulamile , swilo swi famba hi ku nonoka kambe swi kahle . 
Ku vile hi mhaka yova hi dilivharile hi nkarhi eka Fifa . 
Xihlawulekisi xi ta endliwa eka matirhiselo kunene . 
Rhekhoda mianakanyo nkulu na yo seketela tanihi leswi lavekaka . 
Tirheka eka Mitirho hinkwayo ya Hlelelo ro Koteka : 
Muchayeri yoloye u khomiwile hi Musumbhunuku vhiki leri . 
Swi pasisiwile ximfumo hi ti 31 Nhlangula . 
Timhaka timbirhi to fambelana ta faneriwa hi ku boxiwa laha . 
Nkarhi hinkwawo hi chukucha laha mpfumaleko wa ndzingano ku nga NTIYISO . 
Hi un'wana wa tinhenhla leti nga dumangiki eKapa Vupeladyambu . 
Minxavo leyi van'wamapurasi va yi kumeke eka swibyariwa swa vona . 
Ku tlhenguka ko hundza 40mm swi nga languteriwa . 
Ku nghenela kan'we hi mutshul aku ta langutisiwa . 
Vumbhoni bya ririmi eka migingiriko yo endliwa : 
Leswi swi ta sungula ku tirha ku sukela hi ti 1 Dzivamisoko . 
Tindlela timbirhi tin'wana u nga pfunaka ndzi nga si tshama ehansi . 
Ndzi tirhana na leswi ehansi ka tinhlokomhaka tinharhu to anama . 
Nkwetlembetano wu humelele ku tlula madzanadzana ya malembe . 
Eka leswi nawu lowu tsakelaka vatirhi lava kondleteriweke ? 
Mbalango wo koma eka leswi wu komisiwile laha hansi : 
Ina , ha ku khensa , Nkul Mutshamaxitulu . 
Hlamusela hilaha tidayagiramu ta khale ti nga tirhisiwaka : 
Mamiliyoni ya vatirhi va hanya ehansi ka rihanyo ra ntolovelo . 
Hi tlhele hi kuma mikutlunyo eka ku fikelelaka ka nkoka . 
Nhlavutelo lowu nga kamberiwangiki ehandle . 
Mitlawa leyi landzelaka yi tirha eka yuniti : 
Yi endla tano hikuva tiphayiphi leti tirhisiweke ti larile . 
Swi tlhela swi nga vuli leswaku hi tlhela hi swi endla nakambe . 
Tindhawu ta 5-8 mayelana na vutshamo . 
Nkhuvo wa masagwati wu ta khomiwa hi ti 4 Mhawuri . 
Swi tlhela swi tiviwa tanihi swinonisi swa manyoro . 
Mimbuyelo ya Nhluvukiso hi tindlela leti landzelaka : 
Xo biha , a swi tali ku famba hi ndlela yeleyo . 
Tiphurojeke leti it sungula hi 1997 naswona ti katsa : 
Tivutisi kuri hikwalaho ka yini u hlawule ntirho wolowo . 
Tsala eka dayari madyelo ya wena eka vhiki leri hundzeke . 
Hlamusela thema ra sisitimi ya nseketelo ya thiransekixini . 
Tumbulaxa ntirhisano wa vumaki . 
Xifundzantsongo xi tlhela xi va xihlovo xo fuwa xa timhandze . 
Ntirho wa wena wa vutshila i wa xiyimo xa le henhla , hakunene . 
Byala swibyariwa swo hambana ku hangalasa khombo . 
Ku kongoma ko engetela eka datara na makhomelo ya datara . 
Tiva swilaveko swo karhi leswi khasimende yi nga vaka na swona . 
Va n'wi khutuzile mali na selula . 
Xitiyisiso xi vona xiyimo no tekeriwa enhlokweni . 
Vuswikoti byo susa switirhisiwa leswikulu na mphakelo . 
Hlamusela matirhelo ya betri yo titirhisa hi yoxe . 
Manghenelo ya hina lembe leri a ya nge hambani . 
Vuxirho bya minhlangano yeleyo i byo tinyiketela . 
Tinhlayo , Vurimi na Sayense ya Vutomi . 
Swisiwana swi tala ku dzaha ngopfu , ku hlamusela WHO . 
Naswona ku tava mali muni ya mpfuneto hi munhu ? 
Langutisa eka marungula ya nkoka ya xikambelo . 
Swi kahle kuva muntshwa eAfrika Dzonga ! 
Anakanya loko hafu ya vona a va ri eka vutshunguri bya TB ! 
Tindlela to pimiwa eka mafambiselo yo biha ya tiamli . 
Mbuyelo lowu eka ku lahlekeriwa ka mali ya R2wa mabiliyoni . 
Malembe mambirhi laya taka ya ta hi ndlela hi tshama hi gingiriteka . 
Yisa leswi kumiweke hi xivumbeko xova erivaleni no landzelelana . 
Vumundzuku byi tshembhele eka magoza lawa hi ya tekaka sweswi . 
Ku hava switshunxo swo ollova eka HIV na AIDS . 
Minkoka yeleyo yi kumeka eka Vumbiwa bya hina . 
I yini ku twisisa ka wena eka thema ra rixaka ? 
Ku herisa vusweti i mhaka yo tika no teka nkarhi wo leha . 
Ku hi tindlela tihi vukhongeri byi nga xiphemu xa xiphiqo ? 
Nomboro yo fana ya swimilana yi tirhisiwile . 
Nhlamuselo na vuhlanganisi bya nkongoma . 
Khoma munhu loyi a nga na vutsoniwa hi xichavo . 
Kambe i xihundla , xa khombo swinene . 
Leswi swi tlherisela endzhaku ndzima hi xiyimo xa le henhla . 
Ku tisa mhaka leyi , Phuresidente a vula : 
Leswi ku tava nkhuvo lowukulu lowu nga si tshamaka wu voniwa emisaveni . 
Ku tivisi vateki va mahungu swi ta humelela hi ndlela leyi : 
Ndzi khensa hinkwavo lava veke na ntirhisano eka ntirho lowu . 
Vuleteri bya vatirhi va le mapurasini eka vumaki bya vhinyo . 
Vuxokoxoko i bya nkoka ku fana na mikutlunyo ya tikhodi . 
Va fanele ku ta na vumbhoni bya xikombelo . 
Xi fanele kuva kona eka vateki va mahungu hinkwavo sweswi . 
Xitiyisiso xi amukerile ku suka eka ndyangu . 
Leswi swi le hansi ka mpimo lowu languteriweke wa ku tlakuka ka minxavo . 
Ntlangu wa masagwati wu ta humelela hi ndlela leyi : 
Hi nkarhi wo fana nhlavutelo lowukulu wa laveka . 
Xiphiqo xi vile eka mfumo wa muganga . 
Swiletelo leswi landzelaka swi fanele ku tekeriwa enhlokweni : 
Kwalahi hi ri xana hi lwisana njhani na leswi ? 
Ha swimbirhi swi fanele ku tiyisana , a vula . 
Xiyimo xa timali hi ku angarhela xi kahle . 
I yini Nongonoko wa Vantshwa va Xiphurofexini ? 
Sweswi u ta v akatsa eka ku dirohwa ka wena . 
Vayimeri va Mabindzu ya Matiko ya Misava ; 
Va lwile ehenhla ka ku tlakuka ka madurhelo ya mahanyelo . 
Minkhuvo ya vurimi yi longoloxiwile mahala . 
Ku engetela ndzi tsakela ku tivisa no khensa vukona bya : 
Xikongomelo na muxaka wa milawu yo tlhandlamana . 
Vuxokoxoko bya xiviko xa vateki va mahungu byi hi ndlela leyi : 
Ndzi lava xitsundzuxo lexi enteke loko xi langutiwa . 
Swiyenge swa fomula swi vekiwe hi ndlela leyi : 
Vana va nyamalarile etikweni hinkwarhu . 
Hi na SAPS , Vululami , Rihanyo na Dyondzo . 
Xana xi ke xi nga tirhisiwa hi xikongomelo xo hambana ? 
Magoza laya tekiwaka ku antswisa mpimo wo kumisisa i : 
Vito na nomboro ya pasi ya muendli wa xikombelo ; 
Ka ha ri na nhlayo ya tindhawu leti nga na xiphiqo . 
Marungula man'wana laya nga tirhisiwaka hi vadyondzi : 
Swikongomelo swa masungulo ya StAR ya katsa : 
Va nyika vurhangeri bya kahle bya lava nga langutelaka eka hinkwavo . 
Lexi i xivono xa nkoka no va na ku titshembha . 
Vaendli va swikombelo va rhambiwa kan'we eka malembe manharhu . 
Ku tlula 1500 wa mitirho ya nkarhinyana yi ta tumbuluxiwa . 
U nga chavi ku mangala hambi kuri timininjhere ta wena . 
Hlamusela leswi vulaka swona hi mudyohi la susumetiweke . 
I yini endlelo ro sivela vugevenga bya muganga ? 
Leswi hi faneleke ku swi endla i ku hlanganisa hi nga si khansela . 
Mfanelo wa ndhawu ya le mitirhweni yo hlayiseka . 
Kuna tinxaka timbirhi to honisa vana , ku nga : 
Kutani hi langutisa swinene eka tikhasimende ta hina . 
Xana Khabinete yina vonelo eka leswi a swi vuleke ? 
Leswi i masungulo ya 30 wa malembe no yisa emahlweni . 
Komiti yi vone leswi landzelaka : 
Mitirho eka ku vumbiwa bya vukhongeri byi katsa : 
Ndzi ehleketa leswaku i bindzu ra yena naswona ku hava un'wana . 
Ku kayakaya ehenhla ka vusweti , vuvabyi na leswi lavaka . 
Hambiswiritano , mitirho yi ta , ku nga ri hi ku hlela nakambe . 
Mangala gingiriko wa vugevenga eka maphorisa . 
Hlamusela nhlamuselo ya thema ra datara ya vuandlalo . 
Ikhonomi yitsongo ya rixaka na pholisi ya timali . 
Yi ta yisiwa eka Khabinete hi Dzivamisoko . 
Hi titshineta eka tiko ra hina na vonelo leri . 
Eka ku kunguhata Makungu ya Tidyondzo i swa nkoka eka : 
Wena na tikhasimende ta wena a mi nge khomisiwi tingana . 
Vuyimeri bya Minhlangano yo Pfuxetiwa hi vuntshwa ; 
Hi na Khomixini yta Ntiyiso na Ndzivalelano . 
Kutani sweswo i xiboho xo karhi etikweni . 
Miako : Masungulo ya Nhluvukiso . 
Ku suka eka xivono lexi , leswi rhangisiweke swa hina i : 
Loko u nga hakeli mali ya nhlayiso , vana va wena : 
Nhlayo ya switirhisiwa swa 19 MDR sweswi swi tshamisekile . 
Mitlangu hinkwayo yi fikelele leswi a swi languteriwile . 
Tidyondzo leti Dyondziweke ku suka eka Ntokoto wa Khume ra Malembe Kambirhi . 
Ha mi khensa kuva mi hi seketerile ku fikela sweswi . 
Matirhelo ya xikamberi ya fanele ku hlamuseriwa . 
Namarheta leswi landzelaka eka tifomo ta swikombelo : 
Vateki va mahungu hinkwavo va rhambiwa ku va kona eka ntirho wo amukela . 
Nkul RN CEBEKULU : Ina , kova vonelo . 
Yina njhini ya ndzilo ya khale swinene eAfrika Dzonga . 
I mfungho wo kahle wa ntirhisano wa hina . 
Sweswi ku langutisiwa eka nkoka wa vutshamo bya vanhu . 
Xiyenge xo kotek axi ta tlhela xi hleriwa . 
Swi nga tlangiwa thwii endzhaku ka yin'wana . 
Xana hi lava kungu rintshwa ra ntleketlo ra Doroba ra Kapa ? 
Vanhu va hina a va languteri switsongo eka hina . 
Kuna tinxaka timbirhi ta ku avelana mali , ku nga : 
Leswi hi swona ku phorisa muganga swi nga xiswona . 
Leswi swinyanya ku tlula Nigeria , Brazil na Indiya . 
Xikalu xo cinca a xi si tshama xi humelela kun'wana . 
Kutani , i kungu ro pfuneta ra ntlhanu wa malembe . 
Nsirhelelo eka swiphemu swin'wana swa le kaya swa pfuna naswona . 
Vumbiwa bya Afrika Dzonga byi Andlala Leswaku : 
Tisayense ta Vurimi ti langutisa eka dyondzo ya : 
Biothechnology i ya nkoka ku kurisa bindzulo . 
Nhlamulo yova na vonelo yi susumetiwa hi filimi leyi hlawuriweke . 
Leswi landzelaka swi fanele ku katsiwa eka xitsalwana : 
Matiko lamatsongo ya fanele kuva na rito leri faneleke . 
I mani a nga na rito ro hetelela i NERSA kumbe Mfumo ? 
Lulamisa ku yiwa eka ntshamo wa khoto . 
Ku tihlanganisa na tindzawulo ta nkoka kuya emahlweni . 
Hi kombela leswaku u hi pfuna ku tiva vanhu lava . 
I ndhawu ya nkoka leyi nga taka yi nga hundziwi . 
Leswi vuriwaka ku biya muti swi yirisiwile . 
Hi ku pfuniwa hi wena a ku nge vi na mpfumaleko wa nawu sweswi . 
Nhlamulo i ina , Nyanda u endle ntirho wa kahle . 
Minxupulo eka ku yisiwa endzhaku ka nkarhi ka mintlheriselo ; 
Xana Phuresidente Mwanawasa u vula leswaku kuna nkitsikitsi ? 
Leswi swi endliwe ku khutaza masungulo ya PHP . 
A hi tirhisani ntsena na matiko yo hambana . 
Naswona xirhami xexo xi lava ku hundzuka ntungu . 
Tiva tinxaka to hambana ta swiviko swa timali . 
Ku secha ku rhula i ku secha matimba . 
Hlamusela timhaka TIMBIRHI leti nga pfunaka mutshamaxitulu . 
Mabasa i muvatli wa ku Rhula na Xidemokrasi . 
Naswona sweswo swi ta engetela eka gora ra mani na mani . 
Ku tlakusiwa swi ta hetisiwa hi swiphemu swimbirhi . 
Maphorisa ya languteriwe ku khoma van'wana . 
Ku tlakusa ku hlanganisa ka tlhelo ra mphakelo ro tiyiseleka ; 
Loko u twa swi tika swinene ku rivalela ? 
A hi vurhena laha byi tekeriwaka enhlokweni nkarhi hinkwawo . 
Tiphesente hi nongonoko ti vile hi ndlela leyi : 
Senthara yi nga ku pfuna hi tindlela leti landzelaka : 
Muxaka wa vuxokoxoko lebyi lavekaka eka Makungu ya Dyondzo . 
Titwi u tshunxekile ku nghena no huma hilaha u swi lavaka ha kona ! 
Annexure A leyi namarhetiweke i nxaxamelo wa xipanu . 
Leswi ringanyetiweke swi kombisa swikambelo hi ndlela leyi landzelaka : 
Va teke mali kutani va famba hi movha wa vona . 
Hi na mavonelo yo tala eka vukhongeri bya matiko ya misava . 
Khokho ra 3 , leri tirhanaka na hanyelo ra makete . 
Ku tluriwa ka xiyenge lexi i nandzu . 
Namuntlha u na hina laha ku simeka EPWP ya hina . 
Hi lwisana na xiphiqo lexi ku suka eka matlhelo hinkwawo . 
Mpfuneto wa timali wa xihatla a wu si nyikiwa . 
Antswisa mafambiselo ya timali eka mfumo hi : 
Tsalwa leri ra pholisi ri vula leswi landzelaka : 
U nga endla swo tala hi vutomi hi digri ya sayense . 
Tata fomo ya xikombelo eka pheji leri landzelaka . 
Leswi a ndzi lava kuva na swona loko ndzi ri na 15 a kuri ku dyondzeka .  . 
Matsalwa lawa ya pholisi ya kombisa leswi landzelaka : 
Kungu ra vona a ku ri ku hlamarisa n'wamapurasi . 
Kwalaho , ku bohiwile ku yima hi ku hefemulela ehenhla . 
Hiwakaho tifigara ta mina tita hambana na ta wena . 
A hi kanakani kuya emahlweni hi lava ku khanseriwa . 
Swi tikomba onge ka ha ri na mapheji matsongo ku hetisa . 
I mhaka ya sweswi eka Ndzawulo . 
Hi tlhela hi kanela ndzindzakhombowa rihanyo ra vaaki . 
Vanhu va hina va faneriwa hi swo antswa ku tlula sweswo ! 
Swifamba swa Mimovha swa Mfumo yina vutihlamuleri bya : 
Vuxaka exikarhi ka van'wamapurasi na vatirhi va le mapurasini . 
Ntshikelelo wa ku tlakuka ka minxavo swi nga va swi nga vi erivaleni . 
Kutani , hi na ntshembho eka vana va Afrika . 
Mpfhuka wu suka eka mintolovelo ya matiko ya tinxaka . 
Laha i hafu ku bile awara ya n'we nanhlikanhi . 
Xikambelo xi ta endliwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Leswi swa hi pfuna tanihi leswi hi kunguhataka no teka swiboho . 
Ku hava vana lava khumbhekaka eka ku thalana . 
Nyika nhlanganiso wa nseketelo wa vonelo ra wena . 
Leswi swi endliwa exihundleni naswona swa tumbetiwa . 
Lembe leri hundzeke nkayivelo wu vile 5½ wa tiphesente hi GDP . 
Lexi xi tirhana na swiyenge hinkwaswo swa Mfumo . 
Swi va erivaleni hi ku tsakela ka wena . 
Samiti ya 2007 yi ta langutisa eka minkongomo yimbirhi : 
Ku nyika vurhangeri eka goza ra ku cinca ka maxelo . 
Xikambelo lexi xi hambanisiwile hi swiyenge swimbirhi : 
Swi vula ku antswisiwa vukorhokeri na miako . 
Tikhemikali ti ndzi tsakisile ku sukela eka malembe ya vutsongo swinene . 
Manghenelo man'wana kumbe man'wana laya faneleke ya amukeriwa . 
Ndzawulo ya Nhluvukiso wa Vaaki ya le Kapa Vupeladyambu . 
A nga hakeriwangi eka nkombo wa tin'hweti to sungula . 
Swiphemu leswi saleke swa xivutiso swa tshikiwa . 
Vanhu lava nga le ka matimba va langutela ku khomiwa kahle . 
Madzanadzana ya machudeni ya hina ya dyondza eCuba . 
Endla swiringanyeto eka vinyi va swiavi lava fanelaka . 
Ndzhaka ya muganga i xiphemu xa vutitivisi . 
Mbhukuto wa makhekhe a wu nge katsiwi eka VAT . 
Sweswi ndzi ta hlamusela hi ku komisa leswi fikeleriweke . 
Hakunene ku vile ntshikelelo wa vuntshwa . 
Swivutiso swa ntolovelo leswi nga vutisiwaka : 
Tiva mavabyi kuta hi swibyariwa swa swimilana . 
Laha ndzeni i mimepe ha un'we ya nkombo wa tindhawu . 
Ku valanga levhele ya vukorhokeri bya vatim va mindzilo . 
Khansele yi vumbiwa hi vanhu lava landzelaka : 
Tirhisa siku rin'wana na rin'wana leri u nga na rona ku antswisa vuswikoti bya wena . 
Langutisa leswaku i vuswikoti byihi bya ntirho byi laviwaka swinene . 
Lemuka tindhawu timbirhi to hambanisiwa eka xivulwa xo fana . 
Muchaviseki Holobye , u lava ku teka xivutiso ? 
Ku cinca eka ku khotsiwa ka tika kambe ku nga ri kuva swi nga endleki . 
Swikombiso swa nkoka mayelana na leswi swi katsa : 
Ku hava leswi rhangeke leswi bohaka . 
Ndz tlhontlha mani na mani ku hlula leswi ndzi swi endleke . .  . 
Minthwaso na Rimba ra Pholisi ra Hlelelo . 
Hlamusela swivangelo swa goza rin'wana na rin'wana eka xedulu . 
Leswi kumiweke swa vulavisisi ku vile leswi landzelaka : 
Hlela vuswikoti bya wena na tindhawu ta nhluvukiso . 
Kombisa ku twisisa ka wena ka makumu ya xihoxo . 
Hi na swo tala swo fana naswona u na rirhandzu . 
Ngopfu-ngopfu , swikongomelo swa swona swa le handle i ku : 
Nkul Xipikara , hi na xiphiqo . 
Palamente eka xidemokirasi i mahungu laya tekeleriweke . 
Va nga tlhela va lulamisa eka timhaka to karhi . 
A wu nge voni swo tala , kumbe ku hanya nkarhi wo leha . 
Ntirho wo aka eka Road P700 wu le ku endliweni . 
Xana ndzi ta hlela rihi vutivi bya vona na vuswikoti ? 
Yi valanga no seketela endlelo ra dyondzo . 
I mani a tshamaka kusuhi no tirhisa nambu khale ? 
Loko u lava marungula yo tala , tihlanganiai na : 
Xana hi endle ku hlawula ku rhula na nhluvukiso ? 
U nga ehleketi leswaku un'wana u bile riqingho . 
Ku hava eka hina loyi a nga amukelaka xiringanyeto lexi . 
Tipholisi , tindlela na swiletelo swi pasisiwile . 
Loko swi hundzuka ndhwalo , hi fanele ku swi tshika . 
Vayeni va matiko ya tinxaka na vona va amukeriwile .  . 
Ku hundziseriwa ka mfanelo lowunene lowu pimiweke wa nhundzu . 
Hlamusela nhlamuseloi na xikongomelo xa tindlela ta wayere . 
Xiphemu xo sungula i endlelo ra hlelelo ra swilaveko . 
Tindlela to hangalasa makanelwa ti kaneriwile . 
Namuntlha ku nga va ntirho wa ndhuma wa Haydns . 
Exikarhi ko kayakaya , u tlangele ntshembho . 
Tlakusa nhluvukiso wa vuteki bya mahungu bya laha kaya na ku hambana . 
Ku tluriwa ka nawu wa ku lawuwa ka ku cincanisa . 
Nyika vukorhokeri 24 wa tiawara hi siku , 7 wa masiku hi vhiki . 
Timhaka ta nkoka leti kaneriweke eka nhlengeletano lowu ti katsa : 
Tiva tindhawu to durha leti funghiweke A ku fika eka E. 
Tihakelo ta R40000 a ti si rhekhodiwa sweswi . 
Exikarhi ka leswi hi ku komisa ndzi nga avelana leswi ladzelaka : 
Tirhisa swikombiso leswi fanelele ku kombisa leswi laha henhla . 
Ku tirhisiwa na vuvekisi byo tiyimela bya kontiraka . 
Hi na ntirho wolowo wa vurhangeri lowu susumetiweke eka hina . 
XANDLA XA XIPIKARA : Xirho xi taya emahlweni . 
Hakunene leswi i vutihlamuleri bya xifundzankulu . 
Hlamusela ha xin'we xa swivangelo leswi landzelaka hi ku komisa : 
Vadyondzisi va na kugu laha va nga swi hlanganisaka . 
Va langutela eka hina eka ku pfuxeta ntshembho wa vona . 
Mudende wa vana , vadyuhari na vatsoniwa . 
Hi le ku tshoveleni leswi hi swi byaleke nkarhi lowu hundzeke . 
Hlayela ku hambana ka xiyimo eka datara . 
Vamanana va vumba 70% wa vuxirho bya nkwama . 
Hlamusela swihlawulekisi SWINHARHU swa monopholi . 
Nhlayo ya timhangu to fana ti le ku hetisiweni . 
Vo tala va vona va file va nga si vona tshunxeko . 
Swiyimo swa Hlelelo swi le ka Ndhawu ya dyondzo . 
Vukorhokeri bya hina bya vuhlorhi byi hi tirhele kahle . 
Madurhelo ya dyondzo ya endlelo a kuri R33000 . 
Ndzi ta khongela embilwini ya mina leswaku va ndzi tshembha . 
Mintlimbano ya le henhla yi vangiwa hi swivangelo swo hambana : 
Hi le ndleleni yo herisa Malariya hi 2007 . 
Nkarhi wo nwa swipyopyi hi nkarhi wo biha emirini . 
Boha muholo ku suka eka ximakiwa xin'wana na xin'wana kumbe vukorhokeri . 
Vatirhi va ta landzelela swiyimo leswi amukelekaka . 
Mpfuneto mayelana na mintswalo eka loni ya yindlo ; 
Hlayela ndhawu yo lala eka nsimbhi . 
Kuna tindhawu to tala ta USB endzhaku ka PC ya mina yintshwa . 
Mhaka yi le ku lavisisiweni hi SAPS . 
Nhlamulo ya tsakisa ku yi hlaya kambe a yi vhumbheki . 
Leswi swa ringana na mpimanyeto wa xifundzankulu xahina hinkwaxo . 
Switulu swa vayimela ku langhiwa va wadi a va khumbhekangi . 
Xana hi nga va hi tshunxeke switsongo eka ntshuxeko lowu hi nga na wona ? 
Hlamusela nhlamuselo ya ku nghenelela eka dyondzo . 
Ku khutaza ku nghenelela eka vurhangeri . 
Xana phurojeke leyi yi na vuxaka na timali ta vaaki ? 
Ndzi byele ro hetelela , xana u lava ku tekana na yena ? 
Ndhawu ya Pitori yi bohiwe hi leswi landzelaka : 
Nkoana Mashabane u lulamisela Rendzo ra Ximfumo . 
Ku hlayisa ntshamiseko wa vatirhi eswikolweni . 
Xinawana xa Nawu wa Mpfuneto wa Mavuthu ta Matiko mambe . 
Tata no yisa matsalwa laya nga wona . 
Hi hlamusela vukorhokeri hi xitalo laha hansi . 
I imfanelo tihi leti a lwela tona eka mhaka yin'wana na yin'wana ? 
Leswi hi swi hlamuseleke laha i xileriso xa mavuthu . 
Ku vumba vito ra LASA ro tiya leri tiviwaka . 
Mpfapfarhuto wo sungula wu hangalasiwile ku kuma mavonelo . 
Hofisi ya majisitarata yi fanele ku nghenelela eka timhaka leti . 
Hikwalaho ka yini a wu nga ri kona entirhweni vhiki leri hundzeke ? 
Njhekanjhekisano wu winile hi xipano xo lwisana na vugevenga . 
Eka nkarhi lowu tiko ra ha ta langutana na : 
Hi yihi mitlhontlho ya nkoka eka vukondleteri ? 
Xiphiqo xi vangiwile hi layini ya xihoxo ya Telkom . 
Mbhindzulo eka mali eka vumundzuku eka nhundzu leyi xaviweke . 
Mfumo wu endla xivilelo eka vuahluri lebyi . 
Khabinete yi pasisile xiviko hi 31 Mhawuri . 
I yini mpimo wa bindzulo ? 
Ku tumbuluxiwa ka rimba ra S&T ra NEPAD . 
Endla milawu ya mpimanteto yi tshamiseka no vumba tipulani ta bindzu . 
Swifaniso swa swigevenga swi hangalasiwile . 
Swiphemu leswi swa nawu swi vile swo tumbuluxa : 
Leswi a ku ri hi ku langutisa ku vekela ku cinciwa ka marito . 
Muxaka na nkarhi wa vuleteri bya vuswikoti swi nyikiwile . 
Matimba ya munhu i nkongomo wo tiya eka ntlangu lowu . 
Hlamusela swivangelo leswi hungutaka ku cincana ka ku hisa . 
Hlamusela swikongomelo swin'wana swihi kumbe swihi SWINHARHU swa ndzindzakhombo . 
Kambe u seketela masungulo ya ku cinca ? 
Wallabies i xipanu xa kahle no kota ku phikizana . 
Phurojeke leyi yi ta landzelela endlelo ra thandera hi kambirhi . 
Vangheneleri lava saleke va ta vumba vahlaleri . 
Hi tlhele hi vona swiphiqo switsongo . 
Afrika Dzonga yi yimeriwe kahle eka Foramu . 
Ha khensa swinene , Xipikara . 
Phurojeke ya Khanya na yona yi ya emahlweni yi kula . 
Kwalaho migingiriko yi katsa , exikarhi ka yin'wana : 
Hlamusela ntirho wa xiphemu xin'wana na xin'wana xi vaka na xona eka vumaki . 
Muahluri a nge endli vuahluri bya madurhelo . 
Ndhawu ya le handle ya bokisi ra mali ra rhekuthengula . 
U nga ringeti ku susa swinsimbhana hi voko ra wena . 
Langutisa nxaxamelo lowu heleleke wa tinhlokomhaka leti kamberiwaka . 
Ndzi na xitiyisiso leswaku kuna xivutiso xin'we kumbe swimbirhi . 
Xandla xa Phuresidente wa hina u le ku teni haleni vhiki leri taka . 
Khadi ra posikarata ra kumeka ePosweni . 
A swi helelangi kamnbe i swa ntiyiso no fikeleleka . 
Nawumbisi wu ta kandziyisiwa ku kuma mavonelo ya vaaki . 
Xana molecule lowu ku tava xihlovo xa kahle xa eneji ? 
Ku tlhantlha ka swiyenge swo hambana na swivutiso : 
Hikwalaho ka yini hi nga endli tano hi ku voniwa nandzu no ta na switshunxo ? 
Tindhawu tin'wana laha Afrika yi tirheke kahle i : 
Swinyunyeteri sweswo i vukorhokeri na ku tirhisa . 
Leswi landzelaka i swikombiso swa mphakelo lowu nga katsiweki : 
Leswi swi languteriwe ku kula ku fika eka 20000km hi 2010 . 
Xaxameta mpfuneto wa timali hinkwawo lowu u wu kumeke nkarhi lowu hundzeke . 
Swifundzantsongo hinkwaswo swi na kwalomu ka ndhawu yin'we ya vukorhokeri . 
Cinca xitatimente lexi landzelaka kuva xileriso : 
Xikongomelo xa Niyah a xi nga ri xo tenga . 
Hi fumile eka swimakiwa swo khomeka na ndzhaka . 
Ekaya , ha hlayisano sirhelela hinkwavo . 
Hi vubihi lebyi lavaka ku lulamisiwa hi xihatla . 
Ntukulu wanga wa vunharhu u velekiwe tin'hweti tinharhu leti hundzeke . 
Sweswo swi ringana na 40,5% wa ntalo wa vanhu hinkwawo . 
Vo tala va na xitiyisiso xo nghena eka dyondzo ya le henhla . 
Ndhawu leyi yi landzelela swiyimo leswi landzelaka : 
Hi le tlhelo , Manana Ncube u languteka a hanye kahle . 
Longoloxa swiyenge swa masungulo eka kungu ra makete . 
Hlayela ntsengo wa mbindzulo kahle . 
Mimbuyelo ya Dyondzo yi ta tekiwa kuri leyi fikeleriweke . 
Xaxameta xitirho na tindlela leswi tirhisiweke eka ku pima . 
Aha , a ku ri hava nhlengeletano kambe ndzi swi lulamisile . 
Kuna minkwetlembetano ntsena exikarhi ka va swiyimo swa le henhla . 
Phuresidente Kaunda u vule leswaku a kuri nkarhi wa kahle . 
Ntsengo wa R324 wa mamiliyoni wu tirhisiwile lembe leri . 
Kuva ku nga ha ri na xichudeni lexi dyondzelaka ehansi ka murhi ; 
Mintshikelelo yin'wana leyi tiviweke ya Afrika i : 
Hlaya no twisisa phanele yo lawula muchini . 
Hi lava vanhu vo tala lava nga na vuswikoti na vatirhi vo kota ku hlaya . 
Muahluri Lex Mpati i phuresidente wa SCA . 
Vuhleri bya muganga i mhaka leyikulu leyi nga ta endliwaka . 
Leyi a kuri ndlela yo antswa ku tlula ku lomba timali . 
Phepha ra xikambelo ri vumbiwa hi mune wa swivutiso . 
Hi ti 1 Sunguti , 5 wa swirho swi joyinile tlilabu . 
Eka sweswo , 10% ntsena leyi tirhaka . 
Langutisa nhlangano lowu u nghenaka kahle . 
Murhandziwa wa mhani u khomiwile . 
Vuhumelerisa bya laha kaya byi seketeriwa hi tihakelo . 
Ha ku lava , ha ku navela naswona ha mi khensa . 
Hlamula INA kumbe E-E no seketela nhlamulo ya wena . 
Ambala swiambalo leswi nga hava swilogene swa khamphani . 
U yi ringayetile hambi leswi gezi a riri ritsongo . 
Hambanisa timhaka to twisisa vukhongeri . 
Hlamusela swa kahle SWIMBIRHI swa xiyenge lexi eka Ethney . 
Hlamusela makete hi ndlela yo nghenelela yo anama . 
Nhlamuselo ya xiyimo xa le henhla ya endlelo ro navetisa . 
Nongonoko wa Dyondzo yo Hlata na Xedulu xa Ntirho . 
Vadyohi va milandzu yo tika va nga lahlekeriwa hi mfanelo wo dyondzisa . 
Nkarhi hinkwawo mfumo wu ringeta ku fikelela nkoka wa vaaki . 
Mudende wa vaaki i vutihlamuleri bya mfumo . 
Nkarhi wa Afrika wua fikile - Afrika Dzonga yi lulamile ! 
Hlamusela timhaka ta ku maketa pholisi na kungu . 
Leswi swi engetele ku hlayela kun'wana ka vugevenga ehenhla ka yena . 
Langutisa swinene eka matsalelo na ririmi . 
Vaendli va swikombelo va pasile ku ri hava ku kamberiwa naswitsongo ; 
Lavisisa no yimela milawu ya mahlelelo . 
Ndzi nyikile swikombiso swimbirhi eka Irana na China . 
Kapa Vupeledyambu i kaya ra ntiyiso eka bolo ya milenge . 
Naswona loko ndzi langutisa , dyambu ri hundzuka ritsongo . 
Kambe tidyondzo ta wena na tona ti tisa ntsako eka mina . 
Lowu i tlhontlho wo yisa emahlweni wa hina na nkarhi hinkwawo . 
Xivumbeko xo ndzetelo xa yuniti ya vatinyiketeri ; 
Munhu a nge titweli vusiwana eka van'wamapurasi lava . 
Nawu wuntshwa wa valweri a va pfumelelani na xitshunxo lexi . 
Voltage eka xiyenge xin'wana na xin'wana yi ta hungutiwa . 
Nhlamulo ya xiphemu xa n'we xa Xivutiso 105 i e-e . 
A ndzi ri hava nkateko ehenhla ka munhu luya wa le Amerika . 
Ku lawula ku hlamuseriwa tanihi ntirho wa vufambisi . 
Ntokoto eka makungu ya endlelo na vulavisisi . 
Phillip Pandora i n'winyi wa bindzu . 
Leswi swi landzele hi nhlengeletano eDar-es-Salaam . 
Hlelelo hinkwaro ri endliwa hi mudyondzisi . 
Kambe , ndzi vula , swi kahle naswona i mfanelo ya wena . 
Vo tala va vavabyi lava a va holi naswona va lova . 
Kungu ra endlelo ra Afrika Dzonga : 
Ntirho wa pulasitiki yo sivela mati ekhumbini i ku . .  . 
Siku ro pfala ra swikombelo i Khotavuxika . 
Tinomboro leti timbirhi ti nga nyika vuxokoxoko mahala . 
Endlelo ra xihlawuhlawu a ri tirha eka matimu . 
Romeos a ringeta ku lamula lavambirhi . 
Ku fikela sweswi , 434 wa swikombelo swi hleriwile . 
FFC yi na vutihlamuleri thwii eka Palamente . 
Khabinete yi lemukile malulamiselo ya Siku ra AIDS ra Matiko ya Misava . 
U nga endla xikombelo xa layisense ya byalwa handle ka loko u : 
Kwalaho , kumbe hi ndlela yin'wana , vhumba nkoka wa z . 
Siku leri ro tlangela rina matimu yo vava . 
Xana va / u pfumelelana na xiringanyeto xa mina ? 
Hambiswiritano , Khoto ya le Henhla yi ringa tengisa vabohiwa . 
Mfumo wu tsakela ku sindzisa mavonelo ya vuhedeni . 
Hambiswiritano , swibalo leswi swi le hansi swinene . 
Namuntlha i Siku ra matiko ya Misava ra Vanhu lava nga na Vutsoniwa . 
Kambe a nga lavi ku xavisela buti Joe . 
Sweswi hina mfumo lowu hluvukeke na vumbiwa . 
Hi na ntalo kumbe switirhisiwa . 
I muxaka wihi wa vanhu ndzi nga ta tsakela ku tirha na wona ? 
Hlamusela matirhiselo ya matsalwa laya hlengeletiweke . 
Tinhlayohlayo ti kombisa , exikarhi ka swin'wana , leswaku : 
Nyika mitirho yin'wana YINHARHU ya vandla leri . 
Hlamusela nkoka wa ndhawu yo tirhela kona yo basa . 
Leyi i ndhawu leyi nga bohiki naswona yi nga tatisiwa . 
Nkoka wa ikhonomi eka vumaki wo thatheriwa . 
Mojulu lowu tirhisiwaka hi wun'wana wa ntirhisano . 
Holobye wa Vusirheleri u ta nyika vuxokoxoko byo tala . 
Tihlanganisi na xirho xa Business against Crime . 
I swa nkoka eka vanhu hinkwavo ku tirhisa ximunhu ? 
Swimakiwa swi fanele ku khumbhana na laha hansi . 
Ku sivela vugevenga kova nchumu lowu wa xitshunxo . 
Xiviko xo sungulo a xi languteriwe hi Hukuri . 
Ha khensa eka tibondo leti hi nga avelanaka na vona . 
Nhlamuselo na kutirhisiwa ka swipimelo . 
Xitsongwatsongwana i xirho xa Nairovuris genus 1 . 
Kutani Kaya ra Hinkwavo i ra nkoka . 
Tiphurojeke to tala leti nga le ku endliweni tikatsa , tanihi leswi mi swi tivaka : 
Hi langutane na ndzhaka ya xihlawuhlawu laha . 
Xiletelo xi fanele ku endliwa tanihi leswi bohiweke . 
Vateki hinkwavo va mahungu va rhambiwa kuva kona . 
Nhlayo ya le henhla ya lava nga thoriwangiki na lava nga tholekiki . 
Mikutlunyo leyi Lavekaka yi ta nyikiwa tanihi hi ndlela leyi : 
Yi endliwe ku yimisa vugevenga byi nga si humelela . 
Leswi swi le henhla hi gidi ku suka eka ntlhanu wa malembe laya hundzeke . 
Ku hava goza rin'wana ri tekiwaka ehenhla ka mudyondzi . 
Vukati bya rimbewu rin'we sweswi ra amukeriwa ematikweni man'wana . 
Tiyisisa ndhawu ya matirhelo ya mimovha . 
Swi nga tirhisiwa ntsena hi maletere lamakulu ya ntima . 
Vutisa lava u va tivaka loko va rhijisitariwile . 
Hi vahi vavuyeriwa va nhlangano ha wun'we ? 
Ndzi pfumeleli ku tshama switsongo eka xitatimente . 
Hi xihatla hi fanele ku hundzela emahlweni na xiboho lexi . 
Valanghiwa va pimiwa eka xiyenge xin'we hi nkarhi wuri wun'we . 
Wa vona loko xi nghenile a xi nge he humi . 
Tiva swikongomelo swa nhluvukiso wa tisisitimi . 
Mbuyelo wa ntirho wo hleriwa wu ta pfuna . 
Sweswi u lulamerile eka swikombiso leswi tirhiweke ro hetelela . 
Kambe hi ta ku kumela marungula ku ri hava xiphiqo . 
Milawu leyi rhangelaka swikongomelo leswi i : 
A hi nyikeni swikhenso laha swi faneleke . 
Mali yo pfuneta n'wana i xiphemu xa sisitime yeleyo . 
Hlamusela nawu wa vutihlamuleri bya maphorisa . 
Ntirho wa vateki va mahungu a wu nge tshikileriwi ku hundza laha . 
Kambe , a hi hetisangi endlelo rero hi 2006 . 
Masungulo ya swidzidziharisi ya ha ri eku lavisisiweni . 
Hlayisa ku twisisa ka matiko ya tinxaka na nseketelo . 
Ndzi ehleketa ku hambana , ku hava nkwetlembetano . 
Mitirho leyi languteriweke ya khansele yi katsa : 
Kutani ku fika kwalaho u na xikweleti xo karhi . 
Xana u ehleketa leswaku u xiphemu xa swilo leswi buti ? 
Hlawula switirho swa kahle na xitirhisiwa xa ntirho . 
Kutani kuma phanele ya vativi ku ahlula mianakanyo leyi . 
Hi ku tinyikitela hi mutswari un'we kumbe hi vambirhi . 
Ku humelela loku ku katsa , exikarhi ka swin'wana : 
Lulamisa kungu ku vona leswaku leswi vekiweke swa fikeleriwa . 
Ndza tivutisa loko Palamente yi ta ndzi pfumelela kuva wo angarhela . 
U ehleketa leswaku vatswari va yena vana xivangelo ku endla leswi ? 
Minhlayelo yi fanele kuva erivaleni no katsa tiyuniti . 
Xana vadyondzi va fanele ku tiva yini kumbe va kota ku endla yini ? 
Ndzi fanele ku tlhela ndzi kongomana na mitlhontlho . 
kan'we , hikuva Vaholobye va Timali va bohe ku endla tano ! 
Ku haa ku hlangana ka kahle exikarhi ka vona . 
Kutani , loko u ri na sweswo , a wu lawulangi ku tlula mpimo . 
Njhani na laha switirhisiwa swi tirhisiwaka kona , swa hlamuseriwa . 
Kombisa hilaha ku ringananisiwaka phepha swi lavekaka . 
Kambe hi na timfanelo to tala ta masungulo . 
Vukati bya Baháí i nhlangano wa wanuna na wansati . 
Xana hi nga pfumelela Holobye kuya emwhlweni ? 
Swipimelo swa Hlelelo ra Nongonoko wa Dyondzo . 
Xiviko lexi xi angarhela tindhawu leti landzelaka : 
U fanele ku tihlanganisa eka sweswo no swi kanela . 
Ku hlanganisiwa ka Nawu ku kunguhateriwe 2012 . 
Mitirho hi ku angarhela ya nongonoko lowu i ku : 
Nyika vito ra xifundzankulu xa Afrika Dzonga lexi nga na : 
Loko n'wana wa wena a hlangana na swin'wana swa leswi landzelaka : 
Ndzi nyikeni nkarhi na yena hi ta n'wi kuma . 
Hlamula kwalomu ka xivutiso XIN'WE ku suka eka xiyenge lexi . 
Va ta suka laha tikweni kumbe va tava marhavela . 
Xana i vonelo ra leri tlhelaka riva ra Khabinete ? 
Xana vanhu va vule yini hi mfumo wa vona ? 
Tiva matimba ya switirhisiwa swa phurojeke . 
Hambiswiritano , leswi swa hambana ku suka eka mhaka yin'we kuya eka yin'wana . 
Ku hlula vusweti a hi endlelo ra vunene . 
Timhaka nkulu ta Nawumbisi hi leti landzelaka : 
Ku vile ntirho wa rirhandzu eka Ndzawulo laha ndzi tirhaka . 
Nhlengeletano wu endliwa hi ndlela leyi nga riki ya ximfumo . 
Kambela no pfumela kahle eka swivutiso . 
Lebyi i vuvekisi byo antswa u nga byi endlaka . 
Hi XIHI xa switatimente leswi landzelaka swi nga VUNWA ? 
Kuna misava leyi pimiweke yo humelerisa swakudya . 
Ku hava switirhisiwa leswi boxiweke kus eketela xitori . 
Ku khansela ka mahlangano a ku pfumeleriwi . 
Endleleo ra mpfapfarhuto wa e-learning ri tumbuluxiwile . 
A hi tekeni mali ya mpfuneto wa nseketelo wa vana tanihi xikombiso . 
Gingiriko wa ntlawa wu tala ku fananisiwa na leswi . 
A swi si vonaka eka hilaha hi humesaka misava . 
Leswi swi nghenisa eka ku kula ka nseketelo wa ikhonomi . 
Leswi a hi ntiyiso naswona a swi bohi ku tirhisiwa . 
Hi 2001 75% wa vanhu va na mati yo tenga . 
Kwalaho ndzi tsakile ku kum amahungu man'wana ya kahle . 
Hi tiyimisele ku susumeta ku cinca eka tilevhele hinkwato . 
Ku tirhisiwa ka swipyopyi swifanele ku papalatiwa nkarhi hinkwawo . 
Kambe ripfalo ri vutisa xivutiso : Xana swi lulamile ? 
Aquorum ya Khanselel y Rihanyo ya Rixaka i yin'we . 
Kuna ntlhanu wa tihofisi ta mpfumelelo ya filimi edorobeni . 
Tirhisa girafu ku hlamusela datara eka tafula . 
Endla xitiyisiso no yi sayina tanihi muendli wa xikombelo . 
Khomixini ya Afrika eka Timfanelo ta Ximunhu na ta Vanhu . 
Minongonoko , makungu na swikongomelo swa fikeleriwa . 
Xikombiso xa le rivaleni i matirhelo ya khireni . 
Endlelo ra minkanerisano ri le ku humeleleni sweswi . 
Hlamusela hilaha u nga ta tumbuluxa makete lowu ku kongomiwaka eka wona . 
Loko hi ri na moya wo lwa siku rin'wana . 
Makhombo lawa ya lava tindlela to karhi . 
Tiva muxaka wa xitatimente xa timali laha henhla . 
Xivutiso lexi vutisiweke xi vulavula hi vumbavha lebyi humeleleke . 
Ntirho wolowo wu katsa swikongomelo leswi landzelaka : 
Kutani u ta hlangana na swivutiso sweswo . 
Mhaka ya ntlawa wa timhaka yi fanele ku twisisiwa . 
Lowu a hi nxaxamelo wo twisiseka wo vangiwa hi hina . 
Langutisa eka nhlamulo ya Xivutiso xa 1206 . 
A va nge he vuyi no hi byela xitori xo biha . 
Ndzima yi ta vikiwa kotara yin'wana na yin'wana . 
Kutani u nga yi fananisa na mfumo wa khale . 
Ku vile swimunhuhatwa ha xin'we eka mfanelo wa swona . 
Mfumo lowu wu tshamisekile naswona wa tirha . 
Vo tala va n'wina , ndza tshembha , va swi toloverile . 
Yi tumbuluxile mojulu wa mpfuneto wo twisiseka . 
Yimela van'wana ku ringeta mianakanyo eka ntlawa . 
Ku tlula kumbe ku sivela voko wa vululami . 
Nongonoko wa nhlengeletano wa kumeka loko wu komberiwa . 
Phurojeke ya soreji ya Zakheni wu yimisiwile . 
Jenerali-wa-Tinkota u nyikile xiviko eka leswi landzelaka : 
A hi lavisisi ntsena mabiloho na mapatu . 
Endliweke hi siku ra Mudyaxihi , Hi Xileriso xa Khoto . 
Fananisa ku hambanisiwa ka swiyenge swo sungula na swa vumbirhi . 
Ndzi mi navelela swa kahle eka ku tlangela loku . 
I nkarhi sweswi kuva u yimela vantshwa va hina . 
Makungu ya katsa switirhisiwa na vatirhi . 
Mitirho leyi ya hleriwa tanihi leswi yi yisiweke . 
Marungula man'wana ya hi kambirhi eka tafula . 
Hi boheke ku yisa vukorhokeri loko hi ri karhi hi cinca mfumo . 
Va vile vaxanisiwa va mahanyelo ya vuphukuphuku . 
Xikongomelo na swiyimo swa ku avelana kolokoko ; 
Tiva tindhawu timbirhi kumbe tinharhu ta mikitsikitsi ya sweswi . 
Kuva na timhaka leti hinkwato , na swihoxo switsongo . 
Tihakelo ta bangi ti languteriwa kuva R450 hi n'hweti . 
Leswi swi langutele ku hetisiwa hi Nyenyankulu . 
Mpfapfarhuto wa xiletelo xo simeka wu pasisiwile . 
Varhandzani i khale va nga ha tshami swin'we . 
Leswi swi vula leswaku munhu yoloye u lahlekeriwa hi mhaka ya nkoka . 
Hakunene u nga tshembhela eka nseketelo wa hina kuya emahlweni . 
A ri muhluri na yena eka xiyenge xa rihanyo . 
Ku vhota ka mani na mani ku humelerile hi 22 Dzivamisoko . 
Van'wana va nga va vakhale kaswi van'wana va tava vantshwa . 
Va tlhela va ri na rhekhodo ya kahle . 
Swa ha tava kona evuton'wini , kutani hlawula kahle . 
Hakunene , ndza tsundzuka kahle a kuri lembe leri hundzeke : 
Xana swi tav tlula rini eka 96m kusuka ehansi ? 
Hambiswiritano , mhaka leyi yi ariwile hi Samiti . 
Hlamusela misava ku suka laha xipikara xi sukaka kona . 
Makungu hinkwawo ya fanele kuva erivaleni ku fana na . 
Endlelo ra hina ra vuhlanganisi ri ta pfuna eka leswi . 
Ku hava eka khumen'we wa tikhamphani ti hlulekeke ku tirha . 
Pfhumba ro tano ri ta hi yisa eka swifundzankulu . 
Ndzi ta endla xiviko xa xihatla . 
Ntirho wa tibangi wu langutisa eka miako . 
Ku pfumelela ku rhurha ka talenta ya matiko mambe . 
Mali yi vile eka tendzo ta ximfumo leti landzelaka : 
Siku ra nkoka ra Afrika Dzonga hakunene . 
Hlayisa ndhawu yo paka ya vusiku yi ta tlhela yi katsiwa . 
Ndzi ve ndzi kombele majaha mambirhi ya makhaladi . 
Ntirhisano a wu fanelangi ku rhijisitariwa eka Vat . 
Tiva muxaka wa xivumbeko eka xikombiso xin'wana na xin'wana : 
Samanisi yo khoma mbhoni hi xihoxo . 
Switandzhaku swo hluleka ku landzelela swa tika . 
Naswona swi ta antswisa ku biha emirini na livhi ya lembe . 
Nkul Valli , Jenerali wa Khansele ya United States ; 
ku hakerisiwa xibalo hi kambirhi swi fanele ku herisiwa hi ndlela leyi : 
Boha , hi ku tirhisa milawu yo hambanisa : 
Hlamusela nkoka wa xikopu xa phurojeke . 
Swin'wana swa le hansi , ku tava ku tshika ntirho . 
Mitirho ya mani na mani ya vathori eka vatirhi va vona . 
Ma-Afrika Dzonga ya ta kuma mahetelelo hi voxe . 
Yi nyikiwe ntsengo wa R11 wa mamiliyoni . 
Manghenelo laya nga vaka kona eka xiyenge xo koteka : 
Hlayela Madurhelo ya Vatirhi yo Kongoma hi n'hweti . 
Xaxameta tindzawulo tin'wana leti kumekaka eka bindzu . 
Xitiyisiso xo amukela thyaka . 
Entiyisweni xitirhisiwa lexi lavekaka eka ndhawu leyi ! 
Ntwanano , ku fana na Roma , a yi akiwangi hi siku rin'we . 
Huvo Nkulu na n'winyi wa ndhawu . 
Mfuwo wa yena na hanyelo eka vutomi swa hambana . 
Swi fanele ku pfuxetiwa xilaveko xa ku tiyisisa ka mfumo ; 
Leswi landzelaka i swikombiso swa matsalwa ya swihalaki : 
Hlamusela tinxaka ta MUNE tihi na tihi eka ku hlanganisiwa ka ikhonomi . 
Vusweti i xiphiqo xa misava hinkwayo tanihi leswi vekiweke laha henhla . 
Swi ta ringanyetiwa leswaku u endlile xikambelo xa HIV . 
Valandzeri vale xikarhi a va nge tirhisiwi eka tiyuniti . 
Kuma pholisi yo maketea ku suka eka nhlangano . 
Hi nga ringeta ku kuma swin'wana eka mintokoto leyi . 
Xibedlhele xintshwa xa Somerset a xi nge susiwi . 
Hlamusela swihlawulekisi swa nkhuluko wa gezi . 
Swiletelo swa Imbizo ya Rixaka swi tumbuluxiwile . 
Kuna 12 wa mimbuyelo leyi hi tiboheke eka yona . 
Nakambe , lembe leri nga hela hi simekile Pfhumba ro HLANTSWA . 
Boho yi ta hangalasa komiti nkarhi wun'wana na wun'wana . 
Xikambelo xo boha leswi xi vuriwa Xikambelo xa Endlelo . 
Tshika ku miyela - vulavula hi madzolonga . 
HOLOBYE WA MABINDZU YA MFUMO : Ha khensa . 
Ku vumba mbango wo hlayiseka wa xikolo swa tikanyana . 
Xana ndzi ta boha njhani leswi va swi tiavaka no swi endla ? 
Sweswi u rhumiwa kuya pfuna ku tshungula vuvabyi lebyi . 
Xana ndzi vula yini hi maxaka eka leswi ? 
Loko swi nga ri tano , nyika marungulo yo engetela . 
Hi vadyondzi lavakulu u fanele ku tiyisela . 
Komiti yi tlhela yi ringanyeta leswi landzelaka : 
MOU yive yi mpfapfarhutiwile no pfumelelana eka . 
Mpimo wo nghenelela a wu ri ehenhla swinene . 
Swikombelo swo fekisiwa a swi nge pfumeleriwi . 
Nseketelo wa kahle eka varhangeri na vatirhi kulorhi . 
Tibazi ti kumiwile ti ri hava mimpfumelelo wihi kumbe wihi . 
Vanhu lava nga fambaka emisaveni hi ku tinyungubyisa . 
Hlayela matimba laya tirhisiwaka loko ntirho wu endliwa . 
Leswi swi yise eka xiyenge xa kahle xa vutshila xi pfariwa . 
Ku hunguta ku humelela ka swa le handle leswi hanyaka hi swin'wana . 
Kambe minkateko na yona i ya nkoka swinene . 
Vatshami hi nkanu va akile swidakana eka tindhawu to tala ta tiko . 
Ku langutana na mitlhontlho leyi vekiweke lembe leri hundzeke : 
Rendzo ri sungurile : ku hava ku tlhelela endzhaku . 
Ku cinca swi tala ku fananisiwa na ku hundzuluka . 
Ku hungutiwa ka tihakelo ta ntolovelo eka vuhumelerisi . 
Muxaka lowu ndzi wu rhandzaka wa vuyimbeleri , na leswaku hikwalaho ka yin indzi wu rhandza . 
Langutisa eka mahlamuselelo ya wena ya switsundzuxo . 
Ringanyeta hi ku antswisa muholo na ku hunguta madurhelo . 
Hi endle Ithali ; sweswi hi fanele ku endla Mantariyani . 
Poso eka Akhawunti ya Bangi eka Buku ya Timali ta Mani na mani . 
Tsala ntsena nomboro ya xivutiso na nhlamulo ya wena . 
Xiyimo xa vusweti lexi katsiweke eka hlelelo i : 
Ndzi lava ku pfumelelana na muchaviseki Xandla xa Phuresidente . 
Naswona sweswo i xihlovo lexikulu lexi hi faneleke kuva na xona . 
Swi vutisa xivutiso lexi nga rivaleni : i yini vusweti ? 
Ngopfu-ngopfu mudende wa nkarhinyana wu tirhiswa ku : 
Xana i yini nhlokomhaka ya ku Tumbuluxa hi Mavoko yi hi yini ? 
Xikongomelo xa Siku ra Afrika ra Vatirhela Mfumo i ku : 
Kuma eka inthanete matimu ya vandla ra vaaki leri . 
Leswi landzelaka i ku cinca kun'wana ko twala : 
Tsundzuka tinhlamuselo hi nomu na leti tsariweke . 
Nawumbisi wu kongoma eka ku lawula ntirho wa vusirheleri . 
Swinawana swi na ku cinca kunharhu ka nkoka eka swona : 
Mpfuxeto wu kombisa leswaku ntolovelo lowu wu ya emahlweni . 
Ku hava loyi a vuleke leswaku a wu nge kaneri hi Zimbabwe . 
Ku cinca ka misava a hi ntirho wo kongoma wa ARC . 
Hlamula leswi landzelaka mayelana na mati ya misava : 
Senthara yi languteriwe ku hela hi 2006 . 
Swiyenge sweswo leswi nga tirhisiweki swa lahliwa . 
Va nga hlamula hi ku olova eka ku cinca na swilaveko . 
Ngopfu-ngopfu mintirhisano leyi yi fanele yi lava ku : 
U nga hakela akhawunti ya wena hi tindlela leti landzelaka : 
Swikolo swimbirhi swo hetelela swi kumeka eka Kapa Vuxa . 
Xana leswi swi tshikelela njhani eka mutsundzuxi wa xiphurofeni ? 
Xinawana lexi xi sungula ku tirha hi Dzivamisoko . 
E-e , ndzawulo a yi si endla tikonta teto . 
Milawu ya Khale ya Furhwa ya ntlangu hinkwawo . 
Hi teka ntirho wa hina wo valanga kuva wa nkoka . 
Vantshwa na vatirhisi va swidzidziharisi - xitshunxo lexi nga vaka kona . 
Nkarhi wo hlamula wu le hansi kuya eka 30 wa timinete hi xitalo . 
Nhlengeletano ya vaaki yi khomiwe hi ti 17 Ndzati . 
Timhaka timbirhi ta kumeka eka xiphemu lexi xa vunharhu . 
Eka buku ya yena Xana Amerika yi lava Pholisi ya Matiko mambe ? 
Swi fane na nhlamuselo leyi nyikiweke hi maphorisa . 
Nongonoko wu ta sungula hi ku famba ko leha ka hinkwavo . 
Konnexions yi na database ya tikhasimende hinkwato . 
Munhu loyi ku vulavuriwaka hi yena u hlawule kuva a nga fambi . 
Hi khensa ndzhaka ya Matsalana-Jenerali Annan . 
Hlawula swiangi swa kahle eka xikombelo . 
Ha yin'we ya ku tengiwa ku hete kwalomu ka n'hweti . 
Vumbavha byi onha vo tala no vuyeriwa eka vatsongo . 
Nyika ntirho ku suka laha ntshaho lowu wu tekiweke kona . 
Hlamusela nkoka wa vuswikoti byo hanyisana na van'wana . 
Hlamusela matitwelo ya wena loko u hlaya layini leyi . 
Hinkwavo handle ka un'we va khomiwile no rhumeriwa ekhoto . 
Xivumbeko xa xiyimo lexi pfuxetiweke xi le ku tumbuluxiweni . 
Nhlayo leyikulu ya vahumelerisi lava nga kona emakete . 
Ku hava xikongomelo xin'wana xo navetisa eka ndzawulo . 
Fureme ya 1 yi vonaka yi ri xilemukisi hi ku tsutsuma . 
Hlamusela mhaka ya khodi ya xivumbeko na ntirho wa yona . 
Ku endla leswi eka giredi 12 swi hundzele hi nkarhi . 
Mpfumaleko wa vuswikoti bya mafambiselo wu tivekile . 
Langutisa APPENDIX C eka xikambiso xa Kungu ra Dyondzo . 
Mafambiselo ya vaaki ya nhlavutelo laya tumbuluxiweke . 
Ku nghenelela ka China eAfrika i swintshwa . 
Hlawula no vumba vuyimeri exikarhi ka siwn'wana : 
U laveka ku pfuneta tanihi n'watikonta wa le ndzeni . 
Muyimela ku langhiwa a nga tirhisangi muxaka wa mbhurisano . 
Hlayela ntsengo wo lulamisa hi ndlela ya kahle . 
Tirhisa tindlela ta mahanyelo entirhweni . 
Hi fanele ku papalata ku dzaha no tirhisa swipyopyi . 
Phepha leri ri aviwile hi mune wa tindzima letikulu . 
Swi teka EDD 3-4 wa tin'hweti ku siva xiyimo . 
Hlayela nhlayo ya tibolo leti kayivelaka . 
Tshama ehansi hi milenge ya wena ekhumbini . 
Mintwanano leyi sayiniweke hi matiko mambirhi ku sukela hi 1994 : 
Switirhisiwa leswi swi katsiwile eka tafula laha henhla . 
Tibodo to valanga ti endliwile nkarhi na nkarhi . 
Ndzi ehleketa leswaku xexo i xivutiso lexi a xi vutisiwa . 
Leswi swi tirha eka hi vambirhi ti-CEO ta nkarhi hinkwawo na to khomela . 
Leswi a ku nge vi gingiriko wa vumbirhi kumbe nchumu wa vuhungasi . 
Xelexo a ku ri xivutiso lexi Dr Van Dyk a ndzi vutiseke . 
Thema ra sisitimi yo helela ya marungula ri hlamuseriwile . 
Vuvabyi bya leswaku Ku Nga ri Ekaya ra Mina a swi pfuni . 
Hlamula kuya hi tinhlokomhaka-ntsongo leti landzelaka : 
Mhasipala yina vanhu va kwalomu ka 4 wa mamiliyoni . 
Sweswi tikhasimende hinkwato ti khomiwa ku ringana . 
Eka nhlayo leyitsongo ya milandzu ; 
U nga lan'wi eka milorho ya wena . 
Langutisa eka xikimi xa swa vutshunguri ? 
Poso na Vuhlanganisi : 
Engetela swiyimo swa vuhumelerisi ; 
Leswi ku fanele kuri ndzhaka ya hina ya 2010 . 
Timhaka ta ximunhu ta hlamuseriwa . 
Vito ri cincile hi 1998 . 
I xitirho xihi xi faneleke ku tirhisiwa ? 
Maphakiti yo hlanhleka a ya nge tekiwi . 
Xana ndzi fanele ku fana na mani ? 
Tindhawu tin'wana ta le ndzhaku ka nkitsikitsi : 
Leti ti katsa exikarhi ka tin'wana : 
A hi languteni eka xikombiso xin'wana . 
Swi tisa ku nyanyuka lokukulu . 
Xi na tindhawu laha hansi . 
Ku tirhisiwa hi vusopfa ka misava yo rima . 
Ku hava ndlela leyi vekiweke sweswi . 
Kunguhata no fikelela swikongomelo swa vona . 
Leswi swi katsa exikarhi ka swin'wana : 
N'wana wa wena u faneriwa hi swa kahle . 
Ku humelela ku fika sweswi swi katsa : 
Nhlayo ya mpfumaleko wa mitirho yi le henhla . 
Naswona loko sweswo swi tirha , swi lulamile . 
Xana i xivutiso xo landzela xexo ? 
Vulavulani swi va erivaleni nkarhi na nkarhi . 
Swihlawulekisi swa ncino . 
Xitsundzuxo eka timhaka ta vuvekisi ; 
Hi heta ku humesa xitatimente . 
Ndlela yo Maketa ya 62 eka UK . 
Swiphaketana swa moya swi fanele ku papalatiwa . 
A hi kombiseni mhaka leyi . 
Antswisa tisisitimi ta tikhamera . 
Xana u ta hlamula njhani eka yena ? 
Ku humelela yini hi mpfumelelo wa mina ? 
Va cincile swipimelo . 
A hi nga vulavuli hi Enron . 
Langutisa nhlamuselo ya endlelo . 
Namuntlha Asia yintshwa ya humelela . 
Xivumbeko xi ta hlamuseriwa . 
I yini Marungula ya Bindzu ? 
Ku yingisela ku ta tiyiseriwa . 
Xipanu lexi lavisiseke nandzu . 
Nkoka wa chati ya GANTT . 
U ta nyikiwa timaraka eka : 
Vulawuri Nkulu byi fanele : 
A hi na yona laha hi nga kona . 
Ku tsakela ka mina ku famba na wena . 
Ku kuma marungula hi xitalo bela riqingho eka : 
Swikombiso swin'wana swi nga katsa : 
U NGA hlamuli swivutiso hi swimbirhi . 
Xaxameta no tiva swiyenge . 
Hi marito ya Stephen Wurm : 
Nongonoko wa vatirhi va wena ? 
Ha khensa , Xandla xa Phuresidente . 
Nkwama wu le hansi . 
Va tsakela vatirhi va vona . 
Thema ra sisitimi ra hlamuseriwa . 
Hilaha goza leri ri faneleke ha kona ! 
U nga tirhisi khontheni . 
Mulanguteri : a ndzi nge yingiseli sweswo ! 
Vatirhi vo kongoma na vuhumelerisi : 
Xana u yi vonile , hi Sonto . 
Leti i mune wa tinxaka letikulu : 
Vundzeni lebyi byintshwa byi fanele kuva : 
Ku hamban aloku nga ka ndzhaka . 
Vukorhokeri byin'wana bya dyondzo . 
Eku sunguleni xo tlangisa a xi wisile . 
Xana switirhisiwa swa kahle swi tirhisiwile ? 
Xiyenge III Xihlovo xa Xiviko : 
A swi fanelangi ku va swi entile . 
U nga tirha ku fika vusiku u ri wexe . 
Swi nga ponisa vutomi bya wena . 
Hiaha u nga fambisaka bindzu ra wena ra Vukhavisi : 
Xana nxaxamelo wo rindzela wu lehe ku fika kwihi ? 
I vadyondzi va ngani va lavaka ku famba ? 
Kanela hilaha u titweke ha kona . 
Amukela nhlamulo yihi kumbe yihi leyi faneleke . 
Xana kuna swikombiso swa nthyakiso ? 
Mianakanyo ya ntalo wa mali . 
Cheke yi fanele ku khanseriwa . 
Kherefu ya ndhawu ya bindzu : 
Lulamisa mpimo wa maphamelelo . 
Hambiswiritano ku xavisela matiko mambe swa tlakusiwa : 
I xiphemu xihi xi sukaka eka xona ? 
Munghana un'we u xanisiwa loyi un'wana . 
Leri lembe i nkarhi wa Afrika . 
Tiko ra wena ra hi khutaza na hina . 
Veka nkarhi wa muganga wa wena . 
Xana Ndzi nga Endla Yini hi Siku ra Mandela ? 
Hlamusela ntshikelelo wa le henhlka wa ngati . 
U nga ahlula hi wexe . 
Vahehliwa vanharhu va khiomiwile . 
Magoza laya tekiweke ku landzelerisa vatswari : 
Swivangelo swo hlundzuka . 
Tinhlamulo ti ta engeterwa eka ku hlaya . 
Swiyimo swa gingiriko . 
Hambi leswi vuriwaka hi lava nga tshembhiki . 
Mapeletwana hinkwavo ya fanele kuva ya tsariwe kahle . 
Xitatimente xa Nhlokomhaka ya Thekinoloji . 
Vuxokoxoko byi longolixiwe laha hansi . 
Moya lowu wu fanele ku humelela . 
Tata xitatimente xa muholo . 
Sivela ku haha ka nkahelo wa mati . 
Nghenisa xandla eka GDP . 
Ku humelela ku hi kwalaho ka Ntirhisano ! 
Mahetelelo mambirhi ya fikeleriwile : 
Sweswi swi tirhisiwa ku koka rinoko ra vupfhumba . 
NSFAS yi na vutihlamuleri eka : 
ANC yi seketela mpiamanyeto lowu . 
Xitatimente xa Nhlokomhaka ya Switatimente . 
Kambe , hi xihatla ndzi swi tivile . 
Ku hava vandla leri nga na matimba lamakulu . 
Letela vatirhi va Ntleketlo . 
Kambe ntirho wa mina namuntlha wu pimiwile : 
Tindhawu ta swimila eAfrika : 
Mudyondzi a nga tirhela ekaya . 
Ha swi tiva leswi loko mudyondzi : 
Makungu walawo ya fanele ku katsa : 
Eka wena ndzi nga veka kwalomu ka makumetsevu . 
Marungula man'wana ( loko ya ri kona ) : 
Bangi yi na xiphiqo xa nkhuluko wa timali . 
I mani a lunghisaka Ajenda ya vuleteri ? 
Tsala tsalwa eka xiphephana . 
Valava matsalwa matsongo . 
Va balekile hi movha . 
Mapato lamakulu laya khumbhekeke i : 
Ndzi kombela sweswo swi susiwa . 
Hi nga pfumeleli marito ya hina ya miyela . 
Tiva minkateko yo xavisa . 
Washington D.C , Bangi ya Misava . 
Ndzi nga hlambela loko ndzi na ntlhanu . 
Xinawana xa 15 xi vula leswaku : 
I yini Nchumu Wuntshwa wa Vutumbuluxi ? 
Tsala swivulwa switsongo swo koma . 
Mikitsikitsi leyi yi onha vutomi . 
Tirhisa vuswikoti byo teka swiboho . 
Hi lava ku basisa ematlhelo ya patu . 
Timali na ntshamiseko 5 . 
Tiva minkoka ekaku kambela . 
Foramu yina mitirho yimbirhi : 
U hanyile no fela van'wana . 
Langutisa xibukwana lexi tanihi xiletelo . 
Nyika maendlelo laya landzelaka : 
Tindhawu leti lavaka ku tlakusiwa ; 
Vadyondzi va fanele ku leteriwa ku : 
Pfumelela tinhlamulo to pfumala makumu . 
Tindhawu to karhi ta Phephahungu . 
Tiyisisa ku lawula ka ku tluleriwa hi mavabyi . 
Ndzi nghene ebazini kuya ekaya . 
Ku phakeriwa ka timaraka eka xin'wana na xin'wana : 
Hlamusela mitirho ya mafambiselo . 
Exikarhi ka timhaka ta nkoka leti boxiweke ku vile : 
Xitsalwana xa wena xi fanele kuva na nhlokomhaka . 
Xana kuna tindlopfu to tala ? 
Va vula leswaku na sweswi a va yi voni . 
Kumbe ku leteriwa tanihi valunghisi va swa magezi ? 
Mavoko hinkwavo eka vateki va mahungu ! 
Tiphurojeke ta nkoka ti katsa : 
Xivilelo eka matitwelo ya vahlayi . 
Eka hina ku lwela ntshuxeko ka haya emahlweni . 
Land Bank a yi hambanangi . 
Ku kongoma ku tava eka ku dilivhara . 
Xitiyisiso eka ku dilivhara nhundzu . 
Mudyondzi u fanele ku kota ku : 
Veka ntlawa un'wana na un'wana hi ndlela leyi : 
Muahluri Holmes u te naswona ndza tshaka : 
Muahluri Nkulu wa Afrika Dzonga ; 
Datara yi hlayisiwe hi ndlela leyi : 
Dudu loyi a nga na dyondzo ya kahle . 
Nkoka wa kahle a wu fanelangi ku vekiwa . 
Swivutiso swi fanele ku yisiwa eka : 
Vuhlanganisi byi nga rhumeriwa eka : 
Swi fikeleriwa hi ku swi anakanya . 
Swiyimo swa Kungu ra Dyondzo ? 
Tindhawu ta nkoka ta vuleteri ti katsa : 
Nawu wa mhasipala a wu tirhi eka : 
Engetela ku fikelela eka nhlayiso wa rihanyo ; 
Swi le rivaleni a hi nga karhalangi . 
Va hava xiphemu xa xihlawuhlawu . 
Tinomboro ta riqingho ra bindzu : 
Ndhawu yo hiselela ya olova ku yi vona . 
A hi vumbeni ku humelela ka hina . 
Vuswikoti bya mudyondzi byo : 
Lowu i mpimo wa ku kula wa 5,7% . 
Komiti yi ringanyeta leswaku : 
Xandla xa Phuresidente , Holobye . 
Xikongomelo a xi si tiviwa . 
Tumbuluxa vulemukisi bya vubihi lebyi . 
Nyika swin'wana swo vuyerisa eka leswi . 
E-e . Ku hava siku leri vekiweke sweswi . 
Siku ro velekiwa ra mutirhi . 
Xikongomelo xa PSDF i ku : 
Tiambulense a hi ti rhendzerile hinkwerhu ka hina . 
Nyika swivangelo swo teka goza leri tekiweke . 
Hi rihi endlelo ro rhekhoda ? 
Leti i tidyondzo to HLAMBA . 
I yini vonelo ra Khabinete eka leswi ? 
Va n'wi byele eka vuyima swihahampfhuka . 
Swi ringanile eka nhlayo ya vana : 
Hi nga pfumeleli ndzhaka ya yena yi nyamalala . 
Yimani ndzi tiyisisa hungu leri . 
Swi hlanganisiwile swi tiya . 
Endlelo ri kongoma eka . .  . 
Xana u te yini , xivilelo ? 
Vukheta eka vuhlayiseki bya landzeleriwa . 
Hi kwihi laha u nga kumaka vukorhokeri ? 
Nkarhi hinkwawo u endla swilo swi voyamela eka matitwelo . 
Hi langutela swilo leswikulu eka wena . 
Swa chavisa , a hi Ntiyiso . 
Swi vula kuri hi ta vonana kona . 
Intiyiso ku vile mhaka yo vavisa . 
Swi nga humelela eka tiko rin'wana na rin'wana . 
Vaakatiko a va nge hlaseriwi . 
Xana Nigeria yi endle yini hi leswi ? 
Leti i tinhlayohlayo to chavisa . 
Nhlayo ya vana lava rhijisitariweke : 
Leswi hi swoxe i swo hlawuleka . 
I ku kayakaya hi minkoka . 
Mimbuyelo ya Dyondzo hilaha yi kotekaka ha kona . 
Kambela vuhlayiseki entirhweni . 
Nhlayo ya vatirhi van'wana : 
Tiva no vika swiphiqo . 
Swi simekiwa kuya emahlweni . 
Tivisa ku landzelerisa nkarhi na nkarhi . 
No tsaka ntwanano ku nga : 
Hlayisa swiviko eka ndhawu yo hlayiseka . 
Matshalatshala ya vona ya khensiwa . 
Hlayisa fomo tanihi Bindzu Rintshwa . 
Hi ku sula Ndzimana II . 
Ntshembho eka Vukulu . 
Ku hava xileriso eka madurhelo . 
Kuma switshunxo swa mani na mani ku : 
Ku hluleka eka vulawuri bya laha ndzeni . 
Nongonoko wa mitirho ya Hlelelo . 
Hanyelo rero ri fanele ku cinca ! 
A hi tekeni timinete titsongo ku wisa . 
Hi endle ku cinca ko nyanyula . 
Tindhawu ta Endlelo ro Vuyerisela . 
Khabinete yiyi amukerile hi Mhawuri . 
TLP yi kongoma eka ku antswisa . .  . 
Hinkaswo switirhisiwa leswi swi tirhile . 
Mitlhontlho leyikulu yi lava mianakanyo yintshwa . 
A ri muteki wa mahungu la hloniphekaka . 
Swiboho swa hina swi vuriwa Milawu . 
A hi nge koti ku mi khensa ko enela . 
Doroba ri hlamurile hi ndlela leyi : 
V ahi tshembha kuva hi ri hava ku vavisa . 
A swi kona ( langutisa(b) )  . 
Xana ku hangalaka ku nga pimiwa njhani ? 
Nhlamulo yi vile yo hlamarisa . 
Vutomi emapatwini i nghozi . 
Census yi endliwe hi 2002 . 
Papila a ri hlamuriwangi . 
Xana xivumbeko xi vuriwa yini ? 
Xana va fanele ku avelana mali njhani ? 
Vutshila byi langutisa eka ntirho . 
Swiyimo swo tiyisisa eka mphakelo : 
Xiyimo xelexo a xi si fika . 
Ku kula koloko ku fanele ku katsiwa . 
I yini xiyimo xo tumbuluka ? 
Ha khensa eka ku nghenisiwa ka xandla . 
Kombisa mimbuyelo leyikulu ya rihanyo . 
Vuyelerisa endlelo ro fana ra . 
Hi wahi mavonelo ya wena hi sweswo ? 
Nhlamulo a yi ri yo tsakeriwa swinene . 
A hi ndhawu yo hakela hi khexe kambe . .  . 
Vaxanisiwa a va bohiwile . 
A hi le kusuhi na sweswo . 
Hlamusela mhaka ya kharikhulamu . 
A hi endleni rito rin'wana na rin'wana ri twala . 
Hi l eku hlayeleleni exikolweni . 
Hi ri lowu i Nawu wa Co-Co : 
Hikwalaho ka hina hi hlela kuya emahlweni ? 
Lava i vanhu va xiphurofexini . 
A ndzi tshama na hahani wa mina . 
Tekela enhlokweni eka endlelo ra miri . 
Loko u xisiwana u nga lova . 
Maphorisa ya tile hi xitalo . 
Nhlamuselo ya theminoloji : 
Nomboro ya Selula ya Laveka . 
Swihlovo swa mati na Misava . 
Tinhlokomhaka to kanela ti katsa : 
Mitlhontlho yi tiyile . 
Hi tiko ro pfumala mati . 
Kutani nchumu wun'wana wo hlamarisa wu humelela . 
Hlamusela masiku yo fika emakumu ya tihakelo . 
Tinxaka ta Tisetifikheti swi katsa : 
Hi lava ku basisa doroba leri . 
Asymmetric encryption ya tirhisiwa . 
Ku kula ka vanhu na ntlimbano ; 
Ndzi kahle xana swilo swi famba njhani ? 
Phepha ri lehe tiawara TINHARHU . 
Nkarhi wo Tlharamuka . 
Kahle-kahle u swi tirherile ! 
Swipimelo eka tiawara ta bindzu . 
Xitoko xi xaviwa hi ndlela leyi : 
Xana ndzi nga ku bela riqingho hi nkarhi muni ? 
Nawu wu ta boha Mfumo . 
Kuna nkhuhlano lowu nga sivelekiki . 
Ku humelela ko antswa emadorobeni . 
Ku langhiwa ka ntlawa ka amukeriwa . 
A hi swi heriseni hi xihatla . 
Xana u hakela rini loni ? 
Naswona swi onha vumunhu bya hina . 
Mbuyelo wu nga va wo tika . 
Vukorhokeri bya vuhaxi bya vaaki ; 
Ntsengo lowu kombisiweke eka . .  . 
Id yi veka munhu wihi na wihi enghozini . 
Pfumba ri na swiyenge swinharhu . 
Matsalwa ya xihundza yaya kona . 
Swirho swo Hlawuleka swi nga katsa : 
Va tlhele va hangalasa swilo endlwini . 
Ku cheleta swi tirhisa mati yo tala . 
Discovery - xitiviso xo humelerisa . 
U tshame madyambu edorobeni . 
Vumba endlelo ro maketa . 
Kuna minongonokontsongo : 
Ku tiyisisa mafumelo ya kahle . 
Va nga kota ku langutana na xiyimo . 
Ntirho i wa macinelo ya Afro-contemporary . 
A fanele ku tirhisa rhakete ya yena ntsena . 
Vangheneleri va ta tirha hi vambirhimbirhi . 
Maphorisa a va yi venga , a vula . 
Mimbuyelo ya Dyondzo ya tirhisana . 
Foramu yi na mitirho yimbirhi ya ntolovelo : 
Tiphurojeke to aka ti katsa : 
Tirhisa ti-ICT ku ololoxa swiphiqo leswi ; 
Ku tlhakisa vanhu swi yirisiwile . 
Swiboho swo tirhisa mojulu wo humelela ka bindzu rin'wana . 
Swiboho swo fambisa rhavi ra bindzu . 
Swi le rivaleni kombisa ntirho wa wena . 
Hi fanele ku njhekanjhekisano no kanela . 
I ntshamo wa mhaka yo hlawula hi mbala ? 
Vukorhokeri byi sungurile hi 2003 . 
Kambe , xingwexe lexi xi na matlhelo mambirhi . 
Nghenelerisa vavanuna eka endlelo ra wena . 
Leswi swi vuriwa Makungu ya Dyondzo . 
Xirho xo chaviseka , u nga ya emahlweni . 
Langutisa matitwelo laha hansi : 
Ndzawulo yi le ku langutiseni : 
Ntokoto wa malembe mambirhi yo dyondzisa . 
Xana tiko ri hundzuka leri nga le vuswetini ? 
Hlamusela ku tumbuluka ka xivelekelo hi ndlela leyi landzela : 
Martin u le ka ssofa ra le mahlweni . 
Swi pfuna munhu ku langutisa tindlela . 
Hlela ku Hluleka ku hlela . 
Afrika hi ku angarhela ; na Afrika . 
Hlawula vito ra xitirhisiwa xa wena . 
Amukela nhlamulo leyi faneleke , xik . 
Vukorhokeri lebyi vekiweke i : 
Ku fana no olovisa ; 
Swa fanele ku tshahiwa hi ku anama : 
I yini nkarhi wa f(x) ? 
Tirhisa mimovha ya matimba swinene . 
I switirhisiwa swihi swi tlangaka ? 
Ku ngari ku dirohwa switlhavana swi tikaka . 
Xikongomelo xa xitsalwana a xi fikeleriwangi . 
Tindzimi ta ntiyiso lowu nga kona ; 
Swirho leswi landzelaka swa nkarhi na nkarhi : 
Xana u nga tisirhelela njhani ? 
ANC a yi nge koxi swo fana . 
I yini xikongomelo xa mutsari ; 
Nxavo wa bini i R5000 . 
Nyika vito ra mali ya le Botswana . 
Ku yisiwa ka swiviko : 
Ina va kona laha eWestgate . 
Nhlangano wa Vufuwi bya Tihuku wa Afrika Dzonga . 
Ku kaneta ka wena ku fanele ku katsa : 
Xana xitsongwatsongwana xa mukhuhlwana xi tlulela njhani ? 
Hi ku suriwa ka Kavanyisa II . 
Vutihlamuleri byin'wana bya ad hoc . 
I ku vuya ekaya ko khumbha mbuilu . 
Tinhlayohlayo ti vulavula na vulawuri . 
Ndzi swi hlayile eka webusayiti ya IOL . 
Mafambiselo ya bindzu ra swakudya ya tava : 
Hi fikelela hi ku pfunana na Richard . 
Rhekhoda swilaveko swa vuyelerisa . 
Nhlamuselo ya nchumu wa nomboro ya nhundzu . 
Sweswi ndzi le ku xi langutiseni . 
Ntokoto wo dyondzisa wo enta . 
Tlakusa matirhelo yo fikeleleka . 
Xana u kuma njhani Vaphakeri va BEE ? 
Minthwaso yin'wana leyi faneleke : 
Swiyimo swi katsa : 
Eka lava , vo tala a ku ri Ma-Afrika . 
Sisitimi yo maketa yo lawuriwa . 
Dyondzo ya ku Cinca yo hambana ya tirhisiwa . 
Tsala ndhawu YIN'WE ntsena hi layini . 
Hleleo ra ntshikelelo eka ntirho wa ntlawa . 
Ha khensa swinene , Xipikara . 
Namuntlha swilo leswi swi famba swin'we . 
Swikongomelo swa EPWP i : 
Kanela ku tekela enhlokweni vumunhu . 
Nyika swivangelo swa ku humelela . 
I yini Nkwama wa Nghozi ya le Patwini ? 
Swivuriso swo tiveka swi nga tirhisiwa . 
A va ha lavi vugevanga sweswi . 
Hambiswiritano , a swi tali ku tirhisiwa . 
Nguva ya madzolonga yi herile . 
Tiva tindhawu leti nga pfuxetiwaka . 
Kambe ndzi pfumeleli laha ndzi sunguleke . 
Hi minhlangano ya matiko ya misava : 
Norho wa yena lowukulu i kuva . 
Swikongomelo swo tirhisa mavoko i ku : 
Eka E kuna jenerali wa le moyeni . 
Xikongomelo xa xiviko i : 
Hakunene u endlile ntirho wa wena . 
Dyondzo ya xivumbeko xa nenge . 
Nhluvukiso wa Nongonoko wa Dyondzo . 
Swin'wana swa leswi kumiweke swi katsa : 
I ximakiwa xa njhani xi nga . .  . 
Leswi landzelaka swa laveka : 
Nhlamuselo ya tlhelo ro biha : 
Loku ku vile ku fikelela ko humelela . 
Mitlhontlho ya hina leyikulu i : 
Xana Tlhontlho wa hina wu ta tirha njhani ? 
Nhlokomhaka leyi yi hi ku phorisa . 
Swiyimo swa ntirho a swi kahle . 
Tilevhele ta le hansi ta vuhumelerisi . 
Sweswo swi hundzuka tlhontlho lowukulu . 
Tirhisa phatheni ku tata tsalwa . 
Wa hina a hi tlhontlho lowu nga faniki na yin'wana . 
Ririmi eka levhele leyi lavekaka . 
Ri fanele kuva kwalomu ka khumenhungu . 
Kambe ku hava loyi a nga ta tlherisiwa . 
Hi lava ku pfuxeta ndzhaka . 
Mbhulavulo wu famba kahle . 
Ndzi ehleketa kuri mani na mani wa yi seketela . 
Nyika vonelo eka nkoka wa nhundzu . 
Tihlampfana letikulu ti nga tirha eka wena . 
Xana switirho sweswo swa boha ? 
Mafambiselo ya xipanu xa nhluvukiso . 
Ku tshembha wena hikuva ndza titshembha . 
Xana hi ta hlengeleta njhani marungula ? 
Tihakelo ta valavisisi va le handle . 
Ku Herisiwa ka Misava ya Venda hinkwayo . 
Ku hava tlhelo ra kahle ra nyimpi . 
Ku hangalasiwa ka vumaki . 
Hlaya vundzeni bya leswi nga ta dyondzisiwa . 
Hlamusela no kombisa hilaha u nga : 
Yi fanele kuva hi xivumbeko xa CCYYMMDD ; 
I yini Xiyimo xa Hlelelo ? 
Ku antswisa rihanyo ra miehleketo . 
Rhavi leri ri na vutihlamuleri bya : 
Xa ha ri xitsongo no olova . 
Leswi swi tekiwe swi twala . 
Toyota Corolla eka inthanete . 
Ku pfuxeta mahanyelo swi le hansi . 
Papalata switandzhaku swa nkhuhlano . 
Hlamusela tindlela leti tiviweke . 
Kutani va susumeta rivanti ri pfuleka . 
A ndzi lava ku hundza hi laha u tshamaka kona . 
Leswi landzelaka swi bohiwile : 
Meno ya tiyile swinene ku tsema . 
Xileriso i xiringanyeto ntsena . 
U nga hlaseriwa eka sweswo ! 
Nandzu wu ta ya tengiwa ku nga ri khale . 
A hi kongomeni eka ku hetisa ko antswa . 
Swin'wana swa nkoka swi katsa : 
Mhaka yin'wana yi le ka mibedo . 
Ku fikelela eka swa khale i mahala . 
Ndzi mi siya na marito ya John . 
A hi tshami hi ri vana vutomi bya hina hinkwabyo . 
Hi kwihi laha u nga endlaka xikombelo xa visa ? 
Xihlovo xi ri xoxe xa muholo . 
Nkarhi wa wena wu herile . 
Timhaka to tala a tisi hlamuriwa . 
Hi ri , ku suka eka ku tlangisa kuya eka nuclear . 
Ngopfu loko swi endliwa hi mina . 
Xikopu xa NYDA xi katsa : 
Khume ra minkoka ya masungulo i : 
Balansi ya ndzinganano wa tihakelo . 
Ku thola swi ta endliwa sweswi . 
Tumbuluxiwa ka vuswikoti bya ririmi : 
Hlamusela khombo ra swibuluki . 
A ndzi karhati vana van'wana . 
Hi wahi madurhelo eka vadyondzi ? 
Basisa ndhawu leyi nga ta kamberiwa . 
Exikarhi ka leswi rhangisiwaka rosungula i : 
Ntshaho ku suka eka Phepha ra Balansi : 
Phuresidente Mbeki u yile emahlweni ku katsa : 
I yini swi ringaneleke hi ku Pfuxetiwa nakambe ? 
U amukerieile eka Vukosi bya ka Zulu ! 
Malembe yo nyika mpfumelelo i 18 . 
Swi ta engetela tilevhele ta vuswikoti . 
Pfala xikombelo xa database . 
Swikombiso switsongo swa nyikiwa laha hansi . 
Sungula mbhurisano wa wena hi ndella leyi : 
Leri i khombo ra Othello . 
Xana ku cince yini ku sukela GEMS ? 
I mani a faneleke ku sungula ntirhisano ? 
Hi lava vanhu vo fana na wena . 
Xana u ringetile ku tshika ku dzaha ? 
Hambi eka lava hi tshikileleke . 
Dyondza dayagiramu exineneni . 
Ntlhanu wa tilevhele ta nseketelo i : 
Ku hava xileriso xa Mfumo xi nyikiweke . 
Tata no humelerisa matsalwa . 
Kuma leswi u lavaka swona laha . 
Emoyeni , wa ha ri na hina . 
Nongonoko wo Dyondza Madzolonga . 
Kambela ndhawu ya le ntirhweni eka ku hlayiseka . 
Xana mpfuxeto lowu wu ku pfunile ? 
Mavandla ya endla ku hlawula ka wona . 
Xana makete wa hina wa mitirho wu tlimbanile ? 
Xana vanhu lava va khumbheka njhani ? 
Swo tala swa swona swi tshembhele eka khomphyuta . 
I mani a nga le khombyeni ra mfukuzano ya nhlonge ? 
Ku hava matsalwa laya nga ta cinciwa . 
Ku hava ku vaviseka ku vikiweke . 
U tlhele a endla nghilazi yiva yitsongo swinene . 
Xana i muxaka wa njhani wa leswi fikeleriwaka hi wu vekaka ? 
Tindzawulo ta Mfumo wa le Xikarhi ta Dyondzo . 
Hakunene , a va rhumiwe hi Xikwembu . 
Ndzi ta yi teka , ku vula Manana Nebo . 
eDzongeni wa Kapa kuna : 
Nongonoko wa Endlelo ra Vuvekisi . 
Swipimelo leswi landzelaka swa tirha : 
Tisisitimi ta misava ta tirha . 
I tidyondzo tihi u ti tivaka swinene ? 
Swi nga yisa eka swiphiwo swa nkhuluko wa timali . 
Loko swi ri tano , yi nyikiwe mani ? 
Kutani leswi i ntirho wa hina lowu bohaka . 
Thola khomixini yo lavisisi . 
Xihundla xi humile esakeni . 
Hi le ku lweni na wona tlhontlho lowu . 
A hi tiko ra vantima n avalungu . 
Eka nkarhi wo vona vavabyi . 
Ndzi na swa mina swidyoho . 
Ndzi swi vula ku tinyiketela hi ku olova . 
Tlhelela eka xiyimo xo ololoka . 
Xiringanyeto xin'wana xa xikweleti lexikulu . 
A hi tipheni no tlangela . 
Va fanele va nwa mati ya thyaka . 
Vuxokoxoko bya vavhoti byi fanele kuva bya ntiyiso . 
Ku kongoma lokukulu ku rhendzela eka : 
Hi kwihi ku fana eka tilayini ? 
Kuna tinxaka timbirhi to tshembha leswaku Xikwembu a xi hanyi . 
Bindzu ra nhundzu yo hlakala hi yin'wana ya tindhawu teto . 
Ka hari na nkarhi ku fika eka 2010 . 
Hlamusela timhaka leti landzelaka : 
Leswi na swona swi le ku langutisiweni . 
Timhaka tin'wana ta kahle ti katsa : 
Ku tsemiwa i ka vumune elayini . 
Ku antswisa mafambiselo ya timali . 
Laha ku landziwaka tsalwa leri : 
Milawu ya michini ku fana na : 
Ku yiviwa ku swifuwo ka hari xiphiqo . 
Swivutiso hinkwaswo swi na timaraka to ringana . 
Nhlayo ya mitirho ya khombo ra le henhla . 
Mintolovelo ya Afrika na xintu ? 
Va ta langutela tinhlamulo tin'wana . 
Ku engetela , mfumo wa kunguhata : 
Hi le ka moya wo langutela swa le mahlweni . 
Sweswi hlayisa xitirho . 
Lowu i nawu wo vumbiwa hi vuntshwa . 
Uranium i xicelwa xa endlelo . 
Ku rhekhoda mpfumawulo eka nhlengeletano : 
Tirhisa tafula laha henhla tanihi xiletelo . 
Nongonoko lowu i wa swiphemu swinharhu . 
Hlayela ntiko wa bandi . 
Mutshamaxitulu , ha khensa swinene . 
Ina , nkhuvo wu kondleteriwile . 
Eka ku nghenelela , hi ta : 
Mavandla ya yile mahlweni no pfumelelana leswaku : 
Hofisi Nkulu , Mutlangi wa Lembe : 
Landzelerisa ndlela ya wena kuya eka thonsi leri landzelaka . 
Ya le UK yi humelerile swinene . 
U nga hundzuka hlonga ra swipyopyi hi ku : 
Tivhoti hi ku yimela un'wana a ti pfumeleriwi . 
Pholisi ya kahle ya mafumelo . 
Nghenisa eka dokhumente endlelo ra . 
A hi endleni leswi hi ri vambirhi ! 
Huvo yo Maketa ya Vurimi . 
Sayizi ya purasi i 973ha . 
Leswi swi kumeka eka ntlawa wa vuntlhanu . 
Xana xi khomelele nkarhi wo tanihi kwihi ? 
Ndzhaka wa malwandla lamakulu . 
Valanga migingiriko yo tiyimela . 
Ina , magoza man'wana ya tekiwile : 
Tinetiweke nkulu leti khumbhekaka i : 
Hlaya eka phancisi laha hansi . 
Nawu wa Mfumo wa Muganga wo Lulamisiwa . 
U nhenha hikuva u hlurile . 
Langutisa eka mepe wa vuandlalo . 
U suka hi Ravumune . 
Hi ta vona leswaku kuna ku landzelela ka 100% . 
Ku joyina switirhisiwa swo hambana . 
Ndzi ta xi xavisa hi kwalomu ka 19 . 
Loko muxanisiwa a boheleriwile . 
U NGA tirhisi tinhlamulo to mbiluhatiwa . 
Nyika swikombiso swo khutaza . 
Xana ku Tirhisa ku Phorisa ku hi yini ? 
Loko muxanisiwa a vavisekile . 
Hinkwavo a va swi tiva leswi a swi vula swona . 
Hlamusela leswi miri wa wena wu nga endlaka swona . 
Vumba xitirhisiwa xo pima . 
Khamphani yin'we yi yisile thendara . 
Hlamusela swikongomelo leswi swo koma . 
Hakunene misava a yiri ya rhandzavula . 
Hlawula ku hlangana ka ntiyiso : 
Mbuyeo wa Dyondzo eka xiphemu ha xin'we . 
Hi ku hambana ka xona na ku cinca . 
Nandzu wa vugevanga wu rhijisitariwile . 
Ku hlayisa ku cinca , tshikilela OK . 
Leswi vumbaka Britain namuntlha ? 
Leswi i ku humelerisa ka hina ka nkoka : 
Hofisi ya Supply Chain Management . 
Fomula ya mudende wa Vaaki i : 
Leswi i 5% ya mpimanyeto wa NPA . 
Vito ra vathori na kherefu ; 
Mintolovelo yo Nghenelerisa eka Mfuwo . 
Nongonoko wa Dyondzo ya Vuswikoti bya Vutomi . 
Maxavelo yanene ya switirho . 
Vutivi bya mafambiselo ya vaphasi va tihlampfi : 
Hi rihi laha ku wundla swi nga fanelangiki ? 
Timhaka ta mune ta nkoka leti humelelaka . 
Siya layini endzhaku ka nhlamulo yin'wana na yin'wana . 
Buku ya xihlovo yi fanele ku katsa : 
Xana swilo swi nyikiwa mikutlunyo hi nkarhi wun'we ? 
Tifomo hinkwato ta kumeka eka inthanete . 
Nhlangano wo Tihlanganisa na Mabindzu . 
Hinkwawo swi vangile ku onhaka eka xikeoe . 
Vutomi a hi nchumu wutsongo eka mina . 
Afrika i sisitimi ya mahala ya mabindzu . 
Tinhlamulo ti kombisa ku kanakana kun'wana . 
Ku hangalaka eka vupfhumba . 
Switirhisiwa swa le ndyangwini na le hofisi . 
Sisitimi ya mbeleko wa xisati . 
Tsevu wa Tikomiti ta Khabinete i : 
Kombisa ku tiviwa loku landzelaka : 
Na swilo swo biha swi va swa kahle . 
U tlhela a lawula vutomi n rifu . 
Xana u endla yini hi mpimanyeto wa wena . 
Ku yimela vanhu a swi tava swi olovile . 
Sungula ku kanela hi xiviko xo hetelela : 
Hlayela nkoka wa a na b . 
Xana tlilasi yi lava kuya kwihi ? 
Vahehliwa vambirhi va khomiwile . 
I yini ku lulamisa phurojeke ? 
Kambe tlhontlho wu leka wena . 
Pfumelela vonelo rin'wana ra wena . 
Matiko ya hina ya avelana swilo swo tala . 
Phurojeke leyi yi ta sungula ku nga ri khale . 
A hi nyimpi kumbe xihahampfhuka xa nyimpi . 
Mitirhodyondzo yimbirhi yi ta nyikiwa . 
A va nge phakeli vana . 
Tiva muxaka wa ntirho lowu . 
Swirhalanganyi swa mabindzu swi nyamalarile . 
Vekela phositara eka galari . 
Xitsundzuxo xa mahlayiselo ya tibuku xa kumeka . 
Xana kuna xitshunxo xo nyuhela ngopfu ? 
Hi fanele ku hlayisa eneji . 
Kholera i vuvabyi bya vusweti . 
A ndzi kona kwalaho ; a ndzi etleli . 
Entiyisweni , valavisisi vari . .  . 
Ntsengo wu tirhisiwe hi ndlela leyi landzelaka : 
Hikuva a nga yangi na le ka yin'we . 
Dirohwa eka sisitimi yo fana ya axes . 
Kaya i ndhawu ya nkoka wo enta . 
Swikongomelo swa Olympiad i ku : 
Ku vile na ndhawu etlhelo rin'we . 
Hi teke swiboho leswi landzelaka : 
Ku hluleka ko tala ku nga languteriwa . 
Leswi swi tekiwa tanihi tinxaka . 
Ndzi mi navelela minkanerisano yo humelela . 
Xana i tlhontlho lowu kumbe nkitsikitsi ? 
Kanela ku cinca eka xivumbeko : 
Ntirho wa tika no koxa . 
Kambe hi na timojulu ku tirha ku suka eka tona . 
Khamphani ya Poso na bindzu ra yona . 
Leswi swi pfuleriwe ku kuma mavonelo eka vaaki . 
Xileriso xa ku Fananisa ka O. 
Swilaveko swin'wana na swin'wana leswi faneleke . 
Nyika matsalwa laya faneleke : 
Vana vanharhu va lovile ekaya . 
Mukamberi u fanale ku olova ku endliwa . 
Datara ya hina ya sweswi yi kombisa leswaku : 
Vhoti ya vatirhi hinkwavo i ya nkoka . 
Swirho swinharhu swi kumekile swi ri na nandzu . 
Swi tala ku vuriwa PERO . 
Ndzi tshame kona ku ringana tin'hweti tinharhu . 
Naswona sweswo swi ya hi vatsari . 
Leswi saleke swi tirha eka tifeme . 
Leswi swi ta hangalasiwa hi 2007 . 
Kambe sweswo i nchumu wa nhlengeletano . 
Memorandamu yo Hlanganisiwa ; 
Mimphakelo leyi yi sirheleriwile . 
Ku hava eka Xitsalana xi khumbhaka : 
Leswi hilaha nhluvukiso wu humelelaka . 
Xana nomboro leyi yi yimelela yini ? 
Langutisa eka tafula ra Xitsalana xa 2 . 
Eka wena , Phuresidente Obasanjo . 
Ndzi nyika nseketelo eka mpimanyeto wa mina . 
Xirho xin'we a xi voniwangi na nandzu . 
Xana swi languteka no twala ku fana na yini ? 
Xana kungu ra xihatla ri kona ! 
Ndzi pfumelelana swinene na mavonelo lawa . 
Ndzi tivile xihlawuhlawu xa mbala vutomi bya mina hinkwabyo . 
Nkarhi wa nongonoko wo tshungula : 
Hlamula TSEVU wa swivutiso hi ndlela leyi : 
Xana hi nga hlela njhani marungula lawa ? 
Ku humelela yini loko ndzi lava ku cinca wili ya mina ? 
Swiyenge swa kamara ya xiyimo i : 
Ku hava Mu-Afrika Dzonga lahaya . 
Nyika muxaka wa mahlangana laya kumiweke eka : 
Xiletelo xi katsa leswi landzelaka : 
Holobye i mutshamaxitulu wa Huvo . 
Vateki va mahungu hinkwavo va rhambiwa hi ndlela leyi : 
I mianakanyo leyi nkarhi wa yona wu nga fika . 
U ta ya tshwela etiheleni . 
Mpfumaleko wa timovha to kambela . 
Ololoxa swin'wana leswi nga tiviweki . 
Switirhisiwa swa vumba swa humelela emisaveni . 
Kutani DME a yi khumbheki . 
Hlayela vholumu ya thini ? 
Ririmi leri xikolo xi ri dyondzisaka . 
Vulawuri bya Vulanguteri byi ta : 
Xitiviso xa solfa xi ta amukeriwa . 
Tlhontlho wu tlhela wuya emahlweni . 
Vukorhokeri hinkwabyo lebyi nyikiwaka byi katsa : 
Ku dyondzisa no dyondzo Ntivo-misava . 
Swa le rivaleni no kongoma . 
U kombise vurhangeri na xivono . 
Mafu ya Kihika na van'wana . 
Hlayisa xitirhisiwa endhawini yo hlayiseka . 
Xana hi twisisa yini hi miehleketo ? 
Ku humelela yini exifundzeninkulu ? 
Hi wahi mavonelo ya Khabinete ? 
I mani a nyikaka vukorhokeri byebyo ? 
Vanhu lava lavaka swakudya swo rihanyo ra kahle . 
Hambiswiritano ka hari na mitlhontlho leyi saleke . 
Makhombo na leswi nga pfuneki swi katsa : 
Tirhisa tafula laha hansi kuva ri ku pfuna . 
Hanya hilaha ku nga heriki moya wa 16 Khotavuxika ! 
Hundzuluxa tsalwa kuya eka tafula . 
Xana mhaka leyi laha henhla yi vula yini ? 
Xana xikombelo xi nga endliwa rini ? 
Ndzavisiso lowu wu lava ku : 
Kutani kuna gingiriko wo nava . 
Tsala ehansi vito ra endleleo Y. 
IFP yi seketela hi xitalo Nawumbisi . 
Amukela nhlamulo ya kahle . 
Ndzi ku navelela swa kahle eka hinkwaswo leswi a swi endlaka . 
Hambiswsiritano , ku cinca a swi nga siveleki . 
Hlamusela thema ro humelerisa datara . 
Xana matimba ya tlangisiwa njhani ? 
Khodi eka mavonelo ya ta funghiwa ! 
Lava nga na swirhalanganyi swo dyondzisa . 
Kambe milawu yiri yoxe a yienelangi . 
Walawo i marito yo tika , hakunene . 
Eka leswi , a wu ri muleteri wa hina . 
Sweswo hakunene swi ta n'wi enerisa . 
Kutani Napoleon u yimile ku hlamula . 
Sweswi hi kwihi kun'wana u nga kumaka sweswo ? 
Xiyenge xa 9 xa Nawu wa Xibalo xa Muholo . 
Matimba walawo a ya nge hundziseriwi un'wana . 
Visser hi xiyimo xa yena . 
Ntshikelelo wu fanele kuva eka tlhelo ra vunharhu . 
Kutani xiviko xi humelerile . 
A hi nge tsakeli ku herisiwa ka matimu ya hina . 
U ta vona Mavhengele ya Ndabeni . 
Hi cincile nhlayiso ro hetelela . 
Kanela ntirho na swiletelo . 
Xivutiso xin'we xo hetelela . 
Xana fomula yi suka kwihi ? 
Xiphemu ha xin'we xi na ntirho wun'we kumbe yimbirhi . 
Ntirho wa hina wu na vaaki va matiko ya misava . 
Boha minkoka ya k na a . 
I endlelo ro tihlela . 
Loko kuri ina , hlamusela vuxaka . 
Tsundzuka mavulavulelo i ya nkoka . 
Xiyenge xa swiambalo na malapi : 
Swa tika ku endla a twisisa . 
Hlamula xivutiso XIN'WE eka XIYENGE XA B. 
Xivilelo xa vumbirhi i ndzilekano . 
Socha leri a ri nga ri toya . 
Ku engela , ntirhisano wu ta : 
Xana kuna xikongomelo xa ncino ? 
Hlayisa Ad kutani u pfala tsalwa . 
Nhluvukiso wa Vupfhumba ku sukela hi 1994 . 
Swi le rivaleni , nkarhi wa Afrika wu Fikile . 
Xana swi vula yini hi kandziyisa DVD ? 
Vadyondzi va nyika vonelo ra vona . 
Ku cinca eka tihakelo to cincanisa . 
Oho , xana ndzi ta ku vona rini ? 
Sweswi ndzi byeli leswaku xi tiya njhani ? 
I yini Ntwanano wa Sayizi yinene ? 
Phepha ra Xiyimo xa Xiyenge xa Dyondzo . 
Nyika MUNE wa swihlawulekisi swa xitayili . 
Xitirho xo onhaa xi vikiwile . 
Leswi swi endliwa hi n'hweti eka muthori . 
Mojulu wu nga ku hlayisela nkarhi na . .  . 
Tiva no hlamusela ku tluleriwa hi mavabyi . 
Switirhisiwa leswi vadyondzisi va nga ta swi tirhisa . 
Ndza ha fanele ku dya mukhapu . 
Hungu ra Ntolovelo ra Nhlangano wa Matiko . 
Ndzi vula n'walungu yi tirhisana na dzonga . 
Ku kanakana kun'wana eka xiviko . 
Ku ringeta ka yena a ku vangi ka ntsena . 
Siku ri vula nhungu wa tiawara ta ntirho . 
Switirhisiwa swa vadyondzisi swi nga katsa : 
Nomboro ya serial na siku leri yi humesiweke ha rona . 
Muako wu ta tlakusiwa ; 
Ku amukela tindzimi ta le kaya . 
Ndzawulo ya Nkwama wa Timali ta Mfumo . 
Ku antswisa tindlela ta tikonta . 
Kambela swivulwa leswi landzelaka : 
Kutani , xana Dassie u fana na yini ? 
Afrika Dzonga yina kaye wa swifundzankulu . 
I yini Rhijisitara ra Nhundzu leyi nga Fambafambeki ? 
Xana hi na vanhwanyana vo tala ku tlula vafana ? 
Va boha muholo . 
Tirhisa R101 kuya ebulohweni . 
Hlamusela thekinoloji ya mbango . 
Miganga yo tiya ya vutshuri : 
Khomixini ya Mitlangu ya Afrika Dzonga . 
E-e , ku nga ri eka swipanu kambe eka mitlangu . 
Hinkwaswo swi tshamisekile . 
Xana hi mina ntsena ndzi voneke leswi ? 
U fanele ku angarhela ku cinca . 
Hi nawu wihi a vulaulaka hi wona ? 
Khodi ya IMDG ku fanele ku tihlanganisiwa na yona . 
I mikarhi yihi ya xibalo yi kumekaka ? 
Siku ro fika emakumu i 15 Mawuwana . 
Hlamusela ku hangalasiwa ka maendlelo . 
Mpimo wo kula ka ntalo wa vanhu wa le henhla . 
Xihlawulekisi lexi faneleke xi hlayeka : 
Palamente na yona yi twa yi lahlekeriwile . 
Tikomiti to Hlawuleka ta Xithekiniki . 
Hlayela gezi leri hundzisiweke . 
Tirhisa ku kambela nkoka eka endlelo . 
A ndzi si tshama ndzi nghena xikolo nkarhi wo helela . 
Nkombiso wa tendzo tanihi xitirho : 
Tifigara ta swa timali ti ta kombisa : 
Mayelana na ku cinca ka Matiko ya Misava : 
Tiva tinxaka to hambana ta tihlampfi . 
Hikwalaho ka yini a nga tshineli ? 
Lexi a hi Xihuhuri Piet ! 
Ku Cinca ka Mfumo wa Muganga : 
Tindlela ta mahlayiselo ya xedulu . 
U tekila nova na vana vambirhi . 
Kutani yana emahlweni eka muchaviseki Farrow . 
Ku vile na swivutiso swo enela ? 
Ku landzeleria , holobye . 
Vekela tiyuniti no dirohwa swipimelo . 
Swinawana leswi swa tirha : 
Xana sweswo a hi endlelo ro honisa ? 
Swiyenge swin'wana swa ntsariso : 
Leswi landzelaka swi tava swa nkoka : 
Nkateko wa kona , a nga vavisekangi . 
Ndzima yiri yoxe i ku cinca loku . 
Wa swi vona hi vulavula hi swilo hinkwaswo . 
Hlayisa no pfala matsalwa hinkwawo . 
Hi leswi ANC yi nga tela swona . 
Vatswari va fanele ku pfuna vana va vona . 
Ntirho wu endliwile eka swiyenge swimbirhi : 
Vamanana a va nga khomiwi hi xichavo . 
Tumbuluxa muxaka na xivumbeko : 
Tinkota ti humese leswi landzelaka : 
Vadyondzi va fanele ku endla xiphemu xa vona . 
Va hakeriwa hi siku hi ndlela leyi : 
Lavhele ya vona ya dyondzo a yiri ehansi . 
SAPS yina vutihlamuleri byo : 
Ndzawulo ya Timali ya Free State . 
Entiyiswnei , foramu a yi langutisa eka : 
Langutisa eka leswi va hlanganeke na swona vona ; 
Tirhekho leti faneleke ti fanele ku hlayisiwa . 
Nyika vonelo eka mati na gezi : 
I tinxaka tihi ta mimfumo leti ti vekiweke ? 
Ha khensa swinene , muchaviseki Maziya . 
Xana swi vula yini kuva Mu-Briton ? 
A va ri exiterekweni xa mazambhala . 
Ku langutisa na Rririmi ku swi Endla . 
Ku fikelela swivandla swa mabindzu ; 
Murhandzani un'we u oswele un'wana . 
Nawu wa 5 wu tlhela wu tirha eka nawu lowu . 
Afrika Dzonga yina xiyimo xo valanga . 
Switirho swa ndhawu yo sweka swa kumeka . 
Loko u ri ntsongo , swa antswa ; 
Vugevenga byi khumbha swifumi na swisiwana . 
Swirho swa xipanu xa ntirho xi katsa : 
Sweswo swi tava kahle . 
Hlaya swivutiso hinkwaswo hi vukheta . 
A hi fungheni namuntlha tanihi vito ra kaya . 
Mpfumaleko wa miako ya vaaki . 
Nawumbisi wa Timfanelo wu vula leswaku : 
Tsalwa ra mahala ri katsa leswi landzelaka : 
Vumba no hlayisa moya wa xipanu . 
Hi swihi switandzhaku swa mpimanyeto ? 
Ndzi bela masungulo lawa mandla . 
I mali muni leyi u nga yi koxaka ? 
Tidyondzo ta nkoteko ti le ku endliweni . 
Kholichi yi simekiwe hi 2002 . 
Hikwalaho ka yini va ri vaakelano a kahle ? 
Layisense a yi nge hundziseriwi . 
Oho , wa swi tiva , u tifanele na . .  . 
Hlamusela hikwalaho ka yini hungu ri humelela . 
Hi famba ku hundza eka ku vulavula . 
Ava tinxaka to hambana ta ndzilo . 
Xin'wana i dyondzo ya lavakulu . 
Leswi landzaka swi fanele ku katsiwa : 
Afrika Dzonga yi na ku hlawula ko olova . 
Kambe a nga swi kotangi ku fika kwalaho . 
Masiku mambirhi laya landzaka ya boha . 
Mayelana no siva swivandla : 
Xana u vula yini hi Nkombo wa Magoza ? 
Hlamula eka vuhlanganisi bya vusirheleri . 
Ndzi ta tshika eka nhlangano wolowo . 
Makhombo lawa ya fanele ku lawuriwa . 
Nyika endlelo ro nghenelela . 
Xibukwana xo letela no hlela . 
Ndzi ku navelela Siku ra Vantshwa ra xitsundzuxo . 
Hi khutaza ku tumbuluxiwa ka vona . 
Afrika Dzonga yi fuwile hi swicelwa . 
Ndzi munhu loyi a cinceke swinene . 
Hikwalahi ka yini munhu loyi a ri eka ndhawu leyi ? 
Ndzi tshembha ndzi le rivaleni hi leswi . 
Langutisa eka rhasiti ya muholo laha henhla . 
I va mani vangheneleri eka phurojeke ? 
Vateki va mahungu hinkwavo va rhambiwa hi ndlela leyi : 
Tirhisa yin'we ya tindlela leti landzelaka : 
Kuna tijimi timbirhi epalamente . 
Xana ndzi boheka ku hakela swin'wana ? 
Hi lava vanhu vo kota ku tshula . 
Nghilazi i yo langutisa hi yona . 
Hinkwavo vo hleva va tava kona . 
Hlamusela nawu wa vonelo . 
Hi vone vusweti , no tlhela hi vona ntshembho . 
Nkwama wa Vutshunguri na Dyondzo . 
Patu leri heleke ri languteriwa ku : 
Kambe ndzi hlayile Bibele na yona . 
Nkoka wo lawula ku nghenisa . 
Nhluvukiso wa ntirho wa vatirhi . 
Swipimelo leswi kaneriweke swi katsa : 
Nhloko ya xirho xa xinuna yi le rivaleni . 
Lebyi i vutihlamuleri bya hina bya vaaki . 
Landzelela maendlelo ya matirhelo yo hlayiseka . 
Ku sukela hi Mudyaxihi ku pfariwa ku tava : 
I mani muendli wa xikombelo la humeleleke ? 
Leswi swi ta pfumelela mudyondzi ku : 
Matilo ya basile , yana kona ! 
A ndzi tshembhi leswaku hi endla swo ringana . 
Ntwanano eka Ntirhisano wa Maphorisa . 
O hi le xikharhi ka xikandza xa wachi . 
Nkwama wa Vutshuri bya Vutshila . 
Hakunene leswi swi lava ntalo . 
Xana Mali ya Vaaki yi tirha yini ? 
Ku vuyeriwa hi langutele swilo swimbirhi . 
Swikongomelo swin'wana swa nkoka swi katsa : 
Hi Kwihi Laha Ndzi Nga Kumaka Marungula Yan'wana ? 
Hi swimbirhi swi fanele ku khomiwa kahle . 
I sayizi yo fana ya 5star . 
Ku tlhele kuva nkombiso wa kahle . 
Mali yo kayivela i 4 wa tiphesemte hi GDP . 
Ndza tshembha u ta kota ku yi kuma . 
Velemukisi bya laveka . 
A swi endleki matshalatshala ya wena ya nga tekeriwi enhlokweni . 
Matirhiselo ya kahle ya switirhiso leswi faneleke . 
Ku hava munhu loyi a nga hlulekaka ku ololoxa xiphiqo . 
Nongonoko wa Nhluvukiso wa le ribuweni . 
Ku ta humelela yini hi swona ? 
Tinhlengeletano na swiboho swa huvo . 
Nchumu wa 6 wa ajenda ya nkarhinyana . 
Hi nkarhi wolowo , Nkul Botha u te . 
Swo kongomiwa swimbirhi eka dyondzo i : 
Xaxameta tithekiniki ha yin'we leti tirhisiweke . 
Hundzisela phepha ra nhlamulo exineneni . 
Matitwelo ya wena endzhaku ka mhangu . 
Vusiku byi tshinerile , naswona hi lahlekile . 
Nkarhi lowu a swi hambanile . 
Timali to lahlekeriwa hi vuhumelerisi . 
U vikile xiviko eka SADC . 
Yeleyo i mhaka leyi hi vulavulaka hi yona . 
Hlamusela xilaveko xa moya . 
Hi hoyozela hi timbulu ta hina hinkwato . 
Vumba lebulu eka ximakiwa xin'wana na xin'wana . 
Ndzi hlayile buku leyi . 
U tikomba a twa ku vava swinene . 
Xana minhlangano yeleyo ya boha ? 
Antswisa swiyimo swa matirhelo . 
Andlala mitirho ya bindzu . 
Swo rhangisiwa swa nkoka swa xihatla i : 
Eka levhele ya tiko , yi tlakusa : 
Kuna mune wa Mimbuyelo ya Dyondzo . 
Tipulaga ta gezi ti fanele ku siviwa . 
Xiphemu xa 2 xa xivutiso xa tshikiwa . 
Nigeria yi hlawuriwe eka Ntlawa wa B. 
Swikombiso swa swikolo sweswo swi katsa : 
Vana hinkwavo na vantshwa va nga dyondza . 
Hlamusela mhaka leyi landzelaka : 
Hanya hilaha ku nga heriki Masocha ya le matini ya Afrika Dzonga ! 
Ajenda yo cinca sweswi yi anamile . 
Vumundzuku bya hina byi sungula hi dyondzo . 
I yini ntirho wo fana wa pulasitiki ya Teflon ? 
Swivandla swin'wana swa Mitirho : 
Ku lwisana na , HIV na AIDS swi hi : 
Hi ta yimela ku nghenelela ka wena . 
Ku hava tikhopi to fekisiwa ti nga ta amukeriwa . 
Ku kula ka ikhonomi eka misava leyi nga ku ndlandlamukeni 
xiyenge xa vumaki 
Mahungu ma nga hlawuteriwa 
Komba xiphiqo lexi hi navelaka kuva hi kota ku 
Xiyimo xa nchavo 
pfapfarhuta mpimanyeto 
Ntirhisano eka xiyenge xa ndhavuko 
xiyimo xa le henhla swinene 
Swirho swa Sisiteme ya Vululami 
nkoka wa swakudya na vuhlayiseki 
Foramu ya Mati ya Misava Hinkwayo 
Xikongomelo xa xikolo 
Hileswaku mimbuyelo hinkwayo 
ntshunxeko ku suka eka xihlawuhlawu 
Kombisa matirhele ya inthanete 
ku khumbheka eka projeke 
Xiyimo xa vuswikoti 
ku akiwa ka Khumbhi ra Berlin 
A a ri wo sungula 
Xikongomelo xa xikolo 
swikongomelo swa bindzu 
swi tumbuluxiwile 
MATIRHELE YA MIMPIMO LEYI 
nhlengeletano na Mativiselo 
Matirhele na Matirhisele ya khodi ya matikhomelo 
Swiyenge swa Projeke 
ku tekela enhlokweni swilaveko swa vaaki 
Ku katsiwa ka tafula 
ku tekiwa hi vunyingi 
ku hlamuseriwa hi vuxokoxoko 
Mahungu lama nga ta phakeriwa 
akhawunti ya mutirhisi 
Mativiselo ya Kyoto eka Nhlengeletano ya Rimba ya Nhlangano wa Tinxaka eka Macincelo ya Maxelo 
Ku tlakusiwa ka timfanelo ta vana 
ku kombiwa hi Khomixini 
Tanihi mbuyelo wa phurogireme leyi , 
eka malembe ya mundzuku 
ku tirhisiwa ka kahle ka data 
nhloko ya tafula 
vulavula hi mhaka 
Dyondzo yo Yisa Emahlweni na Vuleteri 
Swikongomelo na mimpimo 
Fambisa mfikelelo eka makete 
A swi kona eka munhu un'wana na un'wana 
Xivono xa Vumbiwa 
mahungu lama nga kona eka Holobye 
Muyimeri wa Riphabuliki ra Federali ra Jarimani 
mintlhontlho leyi hi yi langutaka 
Ntirhisano na xiave xa vaakatiko 
Xiya xo hetelela 
Mativiselo eka Gezi 
Eka mhaka ya ku landzula 
Nsirhelelo wa mahungu 
Nhlayiso wu le ka ntsakelo lowunene wa N'wana 
Ntirhisano eka xiyenge xa Sayense na Thekinoloji 
Tikhodi ta Maendlelo Lamanene 
Xiya Dyondzo 
Siku ra Timfanelo ta Vanhu 
Kuva vandla ra nyimpi yi va ya ximanguvalawa 
rihanyo ra vanhu na swiharhi 
Swakudya leswi nga ringanisiwa 
Ntsengo wa nxavo wa ntshovelo 
Engetela eka nxaviso wa oyiliyimbisi 
Tinxaka ta swimakiwa 
Vugevenga na madzolonga 
Fambisa mfikelelo eka swa timali 
mahungu mi ta lulamisiwa 
Mahetelelo ntsena 
Vundzeni bya nkhaviso 
Tindhawu ta nseketelo 
LEMBE RA NAWU 
switirhisiwa na swa ikhonomi 
xikarhi ka swivangelo 
Vutihlamuleri bya Mfumo 
nkarhi na vukorhokeri 
Ntirhisano eka xiyenge xa yingisela no vona 
Matirhele ya Nawu lowu 
Xikongomelo xa Nawu lowu 
Tiva dyondzo 
swi ta fika emakumu 
xiphemu xo sungula xa fomula 
Cinca tlhelo 
Sisiteme ya Mahakelelo 
RIHANYO NA VUXOKOXOKO 
havambirhi ka vona 
Laha swi nga ta humelela kona 
Ku boxiwa ka mahungu 
Holobye wa Rihanyo 
Ntirho wa mfumo 
Nhlangano wa Matiko ya Misava wa 8 ya Nawu wa Lwandle 
nhluvukiso na ntshunxeko 
Vanhu na Vuhlayiseki 
Sirhelela ntirho 
ku vekisa eka switirhisiwa swa vanhu 
xiphemu xihi na xihi xa timfanelo 
Pholisi na Ndzavisiso 
Nhlangano wa CEDAW ya ku Herisiwa ka Tinxaka Hinkwato ta Xihlawuhlawu 
Mpfumaleko wa vululami 
Eku vonakaleni 
Ku hava eka leswi boxiweke laha henhla 
Nyika leswi landzelaka 
antswisa ikhonomi 
hi na navelo wa swa tipolitiki ku endla leswi 
VUXOKOXOKO BYA XIKAMBELWANA 
XIKONGOMELO XA VHOTI 
Nhlangano wa CRC wa Timfanelo ta N'wana 
Swi tengile 
Presidente ya Sineti 
MPIMO WA NTIRHO 
Swikongomelo swa Nawu lowu 
Vayimeri va vaakalatiko eka galari ya vanhu 
Mati na gezi 
Ku tinyiketa ka tikonkulu ra Afrika 
Vutleketli na bindzu 
dyondzo na mutirhisi 
Mayelana ni nkwama 
Vamanana na dyondzo 
maendlelo na matirhele 
hi ku tirhisa Holobye 
swa tirha na swin'wana 
xiyenge xa dyondzo 
tyimpi ya ku lwisana ni vusweti na mpfumaleko wa nhluvuko 
Loko Vumbiwa 
Endzela Presidente wa Riphabuliki wa Burundi 
Ku cinca ka Nawu 
Nkoka wa mahungu 
ehansi swiyimo swo tika swinene 
Leswi swi ta ku pfuna 
Ku hlayiseka ka switirhisiwa swa ntumbuluko 
swi tava swa nkoka 
swi vula huvo 
kusuhi ni tikhoto 
Ku tirha eka ntlawa 
ku xopeka swa rixaka 
Khale na sweswi 
Ndlela ya mfikelelo 
Hilaha swi vekiweke hakona eka Xedulu 
Nkoka wa xumaki 
Swa vanhu na swa Xithekiniki 
Nongonoko wa vakamberiwa 
Nhlangano wa mahungu 
seketela mahungu 
Kongomisa eka nhluvukiso 
Swivutiso swo tekela enhlokweni 
Vuhlayiseki bya data 
Vatirhikulobye na vanghana 
mphakelo wa Nawu lowu 
Tekela enhlokweni nhlamulo 
lulamisa xiphiqo 
Ndhavuko na mintlangu 
Ku cinca ka xinawana 
Yindlu na muti 
Vito ra khoso 
Vito ra Xirho 
Mahlelelo hinkwawo 
ku endla xikombelo 
tumbuluxa maendlelo 
nongonoko wa swihlawulekisi 
Tindlela ta vuhlayiseki 
Swinawana swa Nawumbisi 
magidigidi ya malembe 
minghingiriko ehansi ka vumaki 
xinawana hi ku kongomisa 
Vuxa Xikarhi na Dzonga wa Afrika 
Leswi swi andzile 
tasungulo ya vhiki 
Ku herisa vukanganyisi na vukungundzwana 
Swirho swa huvo 
Miehleketo ya bindzu 
swa nkarhi wo twisiseka 
swa vona hi voxe na minghingiriko ya vona 
Tirhisa khonsepe 
Ku tlakusiwa ka ndzavisiso na nhluvukiso 
Teka goza mayelana ni 
Matirhisele ya switirhisiwa swa Vanhu 
U kunguhatile 
Xiviko xa Khomixinari 
Mahlelelo ya vana 
Vuxaka bya bindzu bya matiko mambirhi 
Timhaka na Vupfhumba 
Mpimo wa vutihlamuleri 
Mbango na vupfhumba 
Ku vekiwa erivaleni ka ntirho wa Huvo 
Swa Ikhonomi na Mafambiselo 
Mphakelo wa nsirhelelo 
Mfumo na vuhlanganisi 
ku durha ka vundzeni 
xirho xa ntlawa 
Mphakelo wa vusirhelelo 
xiyimo xa vana 
Ku kongomisa eka swa Rixaka 
Nsirhelelo na Vukorhokeri bya Vuhlayiseki 
Swipimelo swa bindzu 
Khonsepe ya globalizexini 
Tisisiteme na vulawuri 
Thekinoloji na swa Vanhu 
Nhlangano wa switirhisiwa 
A na B 
Mpimo wa vukorhokeri 
Ku nghenela ka vana 
ku tlakusa ka ajenda ya nhluvukiso 
Matwelo ya vulavuri 
Ntshunxeko wa vaavanyisi 
Swirho swa komiti leyi nga cinciki 
Holobye wa Dyondzo 
Macincelo ya milawu 
Ehleketa hi van'wana 
Pholisi ya timali na swa timali 
Nchumu wa swa Vululami 
tinxaka ta mfikelelo 
lembe leri landzelaka 
Mabindzu na Pholisi ya Mphikizano 
Ku cinca eFrance 
Va ni vanharhu 
Nhlayiso na Nseketelo 
Hunguto wa timfanelo 
SWIKHOMISIWA EKA NTWANANO 
Muxaka wa bindzu 
Eka xiphemu 
vumbhoni bya nkarhi 
Muxaka wa Mati 
Vundzeni bya macincelo 
nhlayiso wa masungulo ya rihanyo 
puswikoti bya ngati 
nkayakayo wa timali ta misava na ikhonomi 
xiyimo ni swin'wana 
Nkarhi wa ku phakela 
Ikhonomi na Nhluvukiso wa Vanhu na Vuendzi 
nkanelo wa swimakiwa 
Xihlambanyo xa vhoti 
ku tlakusa ku hoxa xandla 
ku nga si fika eka 
ku lwa na masungulo 
Matimba ya Presidente 
Nsirhelelo wa vatirhisi ehenhla ka 
Ndlela ya ku nghenela 
nxavo wa swimakiwa 
Ku hluvukisiwa ka swivutiso 
Vayimeri va bindzu 
YIMA KU EHLEKETA 
Swikongomelo swa Huvo 
Pholisi ya Matirhiselo ya Gezi hi vuntshwa 
Ku antswisa swipimelo swa matirhelo 
Sweswi ndzi ya eka mphakelo ya Nawumbisi 
Nomboro ya xikombelo 
ku tirhisa data 
vaaki na tiko 
Ku hluleka ku vika 
Nyika xivangelo 
Ku pfariwa ka Khomferense 
kombela eka swirho 
Nxopaxopo wa ntirho 
eka tindhawu leti landzelaka : 
Ku hluvukisa maendlelo 
Ku landzelela milawu 
Nhlawulo eZimbabwe 
Vavasati na madzolonga 
Swikongomelo na maendlelo 
Ku hlengeleta mali na Nseketelo 
Khodi ya matikhomelo 
Xopela xivutiso 
Nkoka wa Mphakelo 
Siku ro thoriwa 
Nhlayo wa matirhelo 
mbango na vanhu 
swa rixaka na misava hinkwayo 
Swikombiso swa ntirho 
SWIYIMO SWA SWIVUTISO 
Ku engeteriwa ka nkarhi 
Swa nkwama na swa timali 
vanhu lava nga ta 
swihlawulekisi swa malapi 
Swinawana hi ku ya hi 
Minkoka na mimpimo 
Ku khumbheka ka vaaki 
Holobye wa Vutleketli 
Vutivi bya timfanelo 
Swipimelo swa matirhele 
Milawu ya khampani 
lembe-ximali 
Vanhu na swilaveko swa vona 
Tumbuluxa hungu 
katsakanya vuxokoxoko 
Mbango na switirhisiwa swa ntumbuluko 
Ntsakelo eka van'wana 
Xihlambanyo xa ntsakelo 
Vutihlamuleri bya van'wana 
Nhluvukiso wa mimpimo 
swi vula Nutliya 
Mbirhi ku huma eka nharhu 
Vumbhoni bya ndzavisiso 
Nxopaxopo wa data 
Tipholisi na swikongomelo 
tlakusa vuleteri 
Ntirho wa Khomixini 
Ku endla ririmi 
ntsengo hinkwawo wa nkoka 
Ku cinca eku tsaleni 
vundzeni hilaha byi tirhisiweke hakona 
Bindzu na vaaki 
Ku herisiwa ka hinkwaswo 
Nhlanganelo wa vuhlanganisi 
ehansi ka nawu 
Nkarhi wa ku pfaleriwa 
hofisi ya swirho 
Phurogireme ya Swiendlo 
komiti ya vamani 
Vito ra bindzu 
Swirho swa vufambisi 
Switandzhaku eka swakudya 
swi tirha eka swirho 
Matirhele ya vutivi 
swivangelo swa matirhele 
Swi tala ku ka swi nga endli 
xiyimo xa masungulo 
NDLELA YO HLELA 
Mafambiselo ya xinawana 
Ku cinca ka xiyenge xa swa timali 
Eka swinawana leswi 
Mimbuyelo eka Phalamende 
Hlamusela timfanelo 
swikombiso swa xin'wana na xin'wana 
bindzu ri nga angula eka mintlhontlho 
swi vekiwile kuri swi nga sungula 
swiyenge swa vaakatiko , 
VUNDZENI LEBYI NGA KHAVHARIWA 
Antswiso wa ntswalo 
Swiboho swa huvo 
Tipholisi na milawu 
n'walungu na Dzonga 
Phurogireme ya Khomixini 
Nkoka wa ku phakela 
hi ku angarhela eDzongeni 
Muavanyisi wa Khoto ya Vumbiwa 
kumbe swiphemu swimbirhi 
swilaveko swa mbulavulo 
Swikongomelo swa Khomixini 
Ku tumbuluxiwa ka Huvo 
Maendlelo na Swikongomelo 
maendlelo ya vulawuri 
i vutihlamuleri bya matirhele 
Mahlelelo ya tiphurogireme 
Masungulo ya vuleteri 
Vutihlamuleri bya vana 
swipimelo swa milawu 
Vito ra ntwanano 
swiphemu swa matimu 
Hlamusela timhaka 
Vumbiwa bya Phalamende 
Matirhele ya ku tirha 
Matirhele ya Swinawana 
Nhlanganelo na switirhisiwa 
Vuxokoxoko bya Vhoti 
Mativiselo eka Nhluvukiso wa Vupfhumba 
Swi humelele ehenhla ka nkarhi wo leha swinene 
Matikhomele ya swirho 
Nhlanganelo wa minghingiriko 
Vamahungu na Vuhlanganisi 
ku tihlanganisa ni matirhele ya Nhlangano 
Nxopaxopo wa data 
Nghenisa Xifundzantsongo 
mafumelo lamanene na timfanelo ta ximunhu , 
Va ta vuyeriwa 
Ku endla bindzu na Yuropo 
Vaamukeri va vukorhokeri 
Switirho leswi tirhisiweke 
Nhluvukiso na nhlayiso 
Swikombiso swa ntshovelo 
Hlamusela leswi nga kotekaka 
Vamanana na rimbewu 
Swivandla swa mitirho na swiringanyeto 
Ndzawulo ya Rihanyo 
handle ka nkarhi 
Ndhawu yo vhotela 
xikombelo xa mfikelelo 
ku tirhisa modlele 
Nkarhi wo sungula 
Ku engeteleriwa ka matimba 
Nxopaxopo wa vugevenga 
MUXAKA WA RHEFERENSE 
Ku tsandzeka ku hlamusela 
Ku hakelela huvo 
Votala va vona va ta 
Xiviko xa Hosi 
xikarhi ka vanhu na mbango 
Nharhu na swo tala 
Matshalatshala ya Nhluvukiso wa le Makaya 
ni leswi landzelaka : 
KU CINCA KA SWINAWANA 
nhlangano na vaaki 
switirhisiwa hi ku landza 
Nhluvukiso wa Matiko ya Dzonga ya Afrika 
maendlelo yo lulamisa 
Ku nyikiwa ka matimba 
Muxaka wa swa Timali 
Ku cinca ka Maxelo eka vundzeni bya Nhluvukiso wa ku heta nkarhi wo leha 
swi nga lulamisiwa 
Matirhele ya Xibalo 
Nhlayo hinkwayo ya vakamberiwa 
Mitirho ya Komiti 
Khomferense ya Misava Hinkwayo ya ku Lwa ni Muhlovo 
Xinawana na Pholisi 
Ku xavisiwa ka tinhundzu na vukorhokeri 
Ririmi ra mfikelelo 
ku kurisiwa ka Vaaki 
Mfikelelo eka khoto 
Nhlangano wa Minghingiriko 
Ku veketela vundzeni 
Vuyimeri bya lembe 
Ku rhurhisiwa ka bindzu 
Gezi na Ku cinca 
matirhisele ya swiboho swa Khomixini 
Ku hakeleriwa ka matirhisele ya timali 
Kuva sisiteme ya vululami yi va ya ximanguvalwa 
Xirho xin'wana na xin'wana xa vatirhi 
Tinxaka ta mitirho 
Milawu ya nhlangano 
Vundzeni bya swinawana 
Ku kaneriwa ka mpimanyeto 
Ku ndlandlamukisa Nkoka wa Vutomi bya Vaaki va hina 
Xikongomelo xa Swinawana 
matshalatshala ya nga eku endliweni 
Hi siku ra xikambelo 
Ntwanano wa Ntirhisano wa Maphorisa 
Va fanele va hluvukisa 
xilaveko xa ku kula ka ikhonomi 
Timhaka ta vundzeni 
Mimpimo yo antswisa matirhele 
Nxopaxopo wa xibalo 
Mpimo wa swa Timali 
Matimba ya Khomixini 
A swi si tirhisiwa hi ku hetiseka 
Xiyenge xa nawu 
vuhlayiseki na mintlangu 
MAHLELELO YA N'WANA 
Ku fambelana ka vuxokoxoko 
Ku engetela bindzu ni votala va misava 
Hofisi ya Xiyimo xa Vamanana 
TINXAKA TA SWIVUTISO 
Vamanana eka vukorhokeri bya vanhu 
Ku tshama eNdhawini ya Palestine 
Swiboho swa Khomixini 
Mapulanelo ya ntirho 
tikhoso ta nghingiriko 
timfanelo na mimbuyelo 
swi ta tirha 
TIPHUROGIREME NA PHOLISI 
Swo fana na leswi 
Tinxaka ta tiprojeke 
Glubalazexini na Bindzu 
VULAVISISI NA KU KHOTSIWA 
swi nga ha kunguhatiwa 
Kombisa eka miehleketo 
Ku tumbuluxiwa ka Khomixini 
MAFAMBISELO YA HUVO YA RIXAKA 
Lebanon na Israel 
Ku akiwa ka Xiphemu lexi 
Ku nyiketiwa ka ntirho 
Ku cinca ka swipimelo 
Vumaki bya tibangi 
Siku ra mphakelo 
Vuswikoti byo hlaya 
lawula nhluvukiso 
mabindzu eka vaaki 
XIYIMO XA XIVUTISO 
Ntshikelelo eka mati 
Mafambiselo ya Huvo 
Kanela ku hambana 
Xihlambanyo xa mintsakelo 
Ku endla ntikelo lowunene eka vaaki 
Ku pfumaleka ka swa nkoka 
Hlamusela data 
Hlaya xitsariwa 
ku avanyisiwa ka ntirho 
U sirheleriwile 
Nhlayo hinkwayo ya vanhu 
Kanela hi ndlela ya vutihlamuleri 
Nkoka wa swimakiwa na vukorhokeri 
XIDEMOKIRASI EKU ENDLEKENI 
Matsalwa lama nga ta tivisiwa vanhu 
Tihlanganise ni vaaki 
Va ta ndlandlamuka 
tlhelo na nawu 
Tlheriso wa vukorhokeri 
Ku nyikiwa ka nseketelo 
Xikongomelo xa nhlengeletano 
Hlamusela xikongomelo 
mimbuyelo leyi tsakeriwaka 
tisisiteme na vutivi 
Vusweti na rimbewu 
Swiphemu leswi faneleke ku tekeriwa nhlokweni 
matirhele ya miehleketo 
Tipholisi na Xinawana 
Mahakelelo ya ntsakelo 
Ku tekeriwa enhlokweni ka xikombelo 
Vuswikoti byo fambisa 
Nxavo na swa ikhonomi 
MILAWU YA RIPHABULIKI 
Switirhisiwa na Vuvekisi 
Xilaveko xo pfuna 
XANA HI ANGULA NJHANI 
Ku nghenisa dyondzo yo karhi 
Vumaki ku hlamusela 
thekinoloji na bindzu 
Ku lahlekeriwa hi vuhlanganisi 
Nhlamuselo ya mafambiselo 
Nhlamulo hi mavutho ya vuhlayiseki 
Vuxrho bya Khomixini 
Matirhisele ya vutihlamuleri bya switirhisiwa 
Nhlayiso wa Vatshwa 
Ku lahlekeriwa hi ku hlanganisa 
Ku fanele kuva ni vumbiwa 
Minkwetlembetano ya nawu 
Matimba ya Maphorisa 
ku humesa ximakiwa 
nkarhi wun'we na hi ndlela yin'we 
Mimbuyelo ya vupfhumba 
NDLELA YA MFIKELELO 
hi tava hi tshova nawu 
Mpimo wa vundzeni 
Hlamusela theme 
Siku ra nghingiriko 
Ku kota ku xopaxopa 
dyondzo na vuswikoti 
Swihlambanyo swa ntsakelo 
Vuhlayiseki na switirhisiwa 
Matshalatshala na Xinawana 
Tinhlengeletano ta Huvo 
Ku nghenela eka Tipolitiki 
swi humesiwile epurasini 
Gondzo ro ya eka Vuhlayiseki 
ku ringeta ku komba 
Xiphemu xa Mfumo 
ku suka eka ku anama 
swi nge khumbhi 
Ntsariso wa vanhu 
Nhlangano wa vundzeni 
Malembe ya vaxanisiwa 
Hileswaku hi fanele hi kuma minkutlunyo 
Milawu ya gezi 
Matirhele na nhlayiso 
ku hlayiseka ka vaaki ; 
Ntshunxeko wa Khomixini 
Mavitanelo eka Bindzu 
Sayizi ya vumaki 
swirho swa Komiti 
misava leyi va hanyaka eka yona 
Ku hluvukisiwile sisiteme 
Vuleteri bya vatirhi 
loko swi nga pasisiwi 
Ku hlayisiwa ka gezi 
matirhele ya tidiroweni 
Xinawana xa matumbuluxelo 
Ku tirhana ni malakatsi 
Vuxaka bya Tinxakaxaka na Ntirhisano 
Ntirho wa vamahungu 
Gezi na switirhisiwa 
Mimpimo ya Ku cinca 
ku katsa lava languteriweke 
ku va ehofisini 
MAFUMELE NA VULETERI 
Nxopaxopo wa mimbuyelo 
Ku hakeleriwa ka xibalo 
Timhaka ta nsirhelelo wa vanhu 
Mpimo wa nthyakiso 
Ku kombela ku pfuniwa 
Kaya na ndyangu 
XIKOMBISO XA MASUNGULO 
hlayisa xikimu 
Vumbiwa bya huvo 
SIKU RA RIFU 
Huvo ya Mimpimo ya Tinkota 
Ku humelela ku vonakala ku endliwile 
endzeni ka nyama 
handle ka khampani 
Ku nyikiwa ka timfanelo 
vuswikoti byo komba 
Nxopaxopo wa nsalo 
Nhloko ya Khomixini 
Dirowa swo yelana 
Swiletelo swa vuleteri 
Vuhlanganisi eka Presidense 
KU KUMIWA NAKAMBE KA XIBALO 
vumbhoni ku suka eka khale 
Dyondza mahlelelo 
Ku susiwa ka swirho 
rheferense eka nxungeto 
Nxopaxopo wa ndlela yin'wana 
Ndlela yo mati 
ku angula ka ntshikelelo wa ku cinca ka maxelo 
Ku wundla N'wana 
Ku aka ikhonomi 
Nhlokomhaka ya ntirho 
Vukorhokeri bya matsalwa 
Ku tshikeleriwa ka hinkwavo va misava na Afrika Dzonga 
Swikolo na Dyondzo 
Ku hundzuluxiwa ka milawu 
Ntirhisano eka Vanhu va Mahungu 
Xava movha 
Tanihi xirho xa vuhleri 
Kuva xiphemu xa nhlanganelo xa mapulanelo 
Vayimeri va minhlangano yo ka yi ngari ya mfumo 
Matirhisele ya swihlawulekisi 
Vundzeni lebyi nga ta hleriwa 
Ku tirhisiwa ka swipfuno 
Vuxokoxoko hi vanhu 
Nhlokomhaka ya nawu 
Ku hlamuseriwa ka pholisi 
Vupfhumba na Bindzu 
Ku vilela ekhoto 
Ku lulamisa vuxokoxoko 
U fanele ku kunguhata 
swi ta vulavuriwa 
Sayizi ya xiharhi 
minhlangano hi xitalo 
swi komba kuva ehenhla 
munhu eka vuxaka 
ku endla ku tiyimisela 
Yin'wana ya miehleketo leyintshwa 
swi le rivaleni na kuva swi lulamile 
mintsakelo ya muganga ; 
ku gweviwa 
ku navela ka vanhu 
Endzela ko hambana 
eka mintlhontlho eka mbango wa bindzu 
Tinhlengeletano ta Khomixini 
Nhlangano wa vatirhi na vandla ro kaneta 
xopaxopa vuxokoxoko 
Ku thoriwa ka vatirhi 
Languta na ku xopaxopa 
Nsivelo wa Vugevenga byo Kunguhatiwa 
Hlawula nhlamulo 
Rin'we ku ya ka malembe manharhu 
tinhlamulo to lulamisa 
Swikolo na muganga 
nxiximo wa milawu ya xidemokirasi , timfanelo ta ximunhu , ku fumiwa ka nawu na mafumelo lamanene 
Vumbhoni bya malembe 
Vundzeni na minghingiriko 
Ku thoriwa ka Vaholobye 
swotala ku swi vula 
ehansi ka malembe mambirhi 
ku xopaxopiwa ka mpimanyeto 
Ku humelela na vusweti 
nkarhi ni matheriyali 
Huvo ya xisayense 
ntirho wu herile 
Ku pfuna eka xiyenge xa vuhlayiseki bya vaaki 
Swifaniso a swi laveka 
na Vayimeri va Vumaki 
Ku susiwa ka Presidente 
Digiri ya le henhla swinene 
swi nga xopaxopiwa 
ku katsa ku durha 
Rimba ra mpimanyeto 
xikongomelo xo hundzuluxa 
Nhlamuselo ya swikongomelo 
na milawu wa nkwama 
muxanisiwa wa Nyimpi ya Vulala 
Ku teka nkarhi wo leha ka tiprojeke 
minkoka na ku tshemba 
Ku ya emahlweni ka huvo 
kuva ni mfanelo yo langutela 
Vatirhi va Vukorhokeri 
Mune kumbe swo hlaya 
Ku hluleka ku hlayisa 
Ku hlamuseriwa ka Nawu lowu 
Ku humesa miehleketo 
Swivangelo swa swiboho 
Mimpimo ya Mavikelo ya swa Timali 
swi nga hundziseriwa 
eka vukorhokeri bya Athomiki 
Ku rhurha eRiphabuliki 
pfuna eku hluvukiseni 
Muxaka wa Mahakelelo 
swi nga hava swi endliwile 
Matsalani-Jenerali wa Nhlangano wa Tinxaka , Nkul Kofi Annan 
Marhungulo yo khensa 
MAVABYI NA SWIPIMELO 
Tlhelela eka ntiyiso 
Vumbiwa ra Khomixini 
Ku herisiwa ka milandzu 
Nkoka wa ntirho 
Hilaha swi ringanyetiweke hakona eka Mahlelelo 
Vayimeri ku suka eka xiyenge xo ka xi ngari xa mfumo , 
Muvulavuleri wa Presidente 
XIKOMBELO XA WUNDLA N'WANA 
Mintlhontlho yo Hluvukisa 
Nandzulo wa xikombelo 
Dyondzo na Ndzemukiso 
nsirhelelo wa rifuwo 
Matimba ya Vuhahisi bya Vanhu 
Xilaveko xa Ndzavisiso 
Muxaka wa xidzidziharisi 
Un'wana na un'wana u ni mfanelo ya mfikelelo eka - 
Swa Xiphurofexinali na Xithekiniki 
xiyimo lexinene 
Nghenelelo na ntsundzuxo 
Ku vilela eka Huvo 
Maendlelo na Swiletelo 
Hlaya ndzimana 
Swirho swa Khoto 
Matimba yo nghena 
Xiyimo xa swiyenge 
Swivutiso hi Vukala-xihundla 
Ririmi hi ku endla 
Mafambiselo ya nkarhi wo leha ya swihlahla 
Mafambiselo ya minkwama ya timali 
xikongomelo na swa ndhavuko 
mihandzu yo tsakama na matsawu 
nsivelo na vugevenga 
Mahlayiselo ya swimakiwa 
Xiyimo xa sweswi xa vantshwa 
Vatirhi va Khomixini 
Swipfuno swa vuhlanganisi 
Tikomiti ta huvo 
Nkongomiso wa Xivutiso 
miliyoni ya nyanyuko 
mpimo wa ntswalo 
lava va matiko man'wana 
Swikongomelo na Swikongomelo 
Mintlhontlho ya malembe-khume lama landzelaka 
Vutomi na Ku Hanya 
Vayimeri ya Phurogireme ya Nhluvukiso wa Nhlangano wa Tinxaka 
Ntirhisano eka tindhawu tin'wana 
Nhlayiso na Mitirho 
MINTHWASO NA VUTHORI 
Swinawana na swiletelo 
Mfikelelo wo Rhijisitara 
ehansi ka Nawu lowu 
MFIKELELO WA MAKETE WA NXUMANKULU 
VUNDZENI BYA NAWUMBISI 
Ku tshova ntshembho 
Mati na Thyaka 
swi hlanganisiwile na inthanete 
Makhomelo ya swiharhi 
Vayimeri va xiyenge xa swa tibangi 
Nhlangano wa mafambiselo 
Nhluvukiso na kuva swiri swa nkarhi wo leha 
Swihlovo swa timali 
leswi faneleke eka xiyimo 
Leswi ya ka emahlweni 
Hileswaku xikongomelo xa xiyenge lexi 
ntlawa kumbe Mfumo 
MATIMBA YA TIKOMITI 
Xiviko xa Komiti eka Ku Herisiwa ka Xihlawuhlawu xo lwa ni Vamanana 
vuaki na bindzu 
MAHLELELO YA MAFUMELO 
FOMULA YA XIYIMO 
Ku cinca eka vufambisi 
Matirhele ya swigolongondzwana 
ku hlayisa Vumbiwa 
Leswi vumbeke huvo 
Ku ni tindlela timbirhi 
mimpimo leyi nga vaka kona ku hunguta nxungeto 
Thiyori ya ku endla kunene 
Nawu wa Vuhlayiseki bya Swikepe 
Milawu na mintwanano 
Ku seketela vantshwa 
Ku navetisa na vulawuri 
Xikombelo xa vusirheleli 
Nghena eDorobeninkulu 
swigologondzwana na thekinoloji 
Nxavo wa ximakiwa 
Ku endla Papila ra Rifa 
Nkhuluko wa mati 
Ku tumbuluxiwa ka tikomiti 
eka mujeko 
Matshungulelo na nsivelo 
Milawu ya khoto 
Swihlawulekisi swa glubalizexini 
Ku hundzuluxiwa ka sisiteme ya vululami 
Siku ra mindyangu 
Mitirho ya swirho 
Vamanana na tipolitiki 
Xibalo xa minxavo 
swa mfumo wa miganga 
Tiko leri nga swi humesa 
Mapulanele na Mbango 
xiboho xi tekiwile 
Ku thoriwa ka van'watinkota 
ku lemuka hi ku angarhela switandzhaku 
Rhijisitara ra swirho 
lulamisa vuxokoxoko 
Switandzhaku eka ku hambana 
TINDHAWU TA VUHLAYISEKI 
Timali na Vupfhumba 
xiphemunyana xa misava 
Matshalatshala na tiphurogireme 
Nxopaxopo wa miehleketo 
Pfumelela mfungho 
Vutihlamuleri bya Mfumo 
Vurhumiwa bya vutihlamuleri 
Vuhlanganisi na Vunavetisi 
mahlayiselo ya swakudya 
Vito ra ximakiwa 
Hlawula lexi nga lulama 
Nhlawulo wa vavulavuleri 
Malawulele ya huwa 
Ku tirhiwa ka Ntirho 
Ku kombiwa ka ntirho 
Vukorhokeri eka vaxanisiwa 
Tlhelo ra mafambelo 
Mfumo wa miganga 
Vadyondzisi na Valavisisi 
Swiphemu swa Vugevenga 
Ku tiyisisiwa ka xikombelo 
Ku tirhela vupfhumba 
ku kota ku dirowa 
ku kandziyisiwa eka Mfumo 
Ku avanyisa hi digitali 
Nyika leswi kumiweke 
Maendlelo ya vuleteri 
Masungulo ya malulamiselo 
Manyikelo ya miholo 
Ku kumeka ka mati 
Vutihlamuleri bya swirho 
NHLOKOHATA WA PROJEKE 
Swi pfulekele swa bindzu 
Varhangeri va vaaki va mabindzu 
Tikomiti ta Khomixini 
MUXAKA NA MPIMO 
Ku kumiwa nakambe ka mali ya minxavo 
ku tirhisa leswi faneleke 
Siku ro velekiwa 
Mali na Vuvekisi 
Tsema lapi 
Nhluvukiso wa Ikhonomi na Vanhu 
SWILETELO SWA KU ENDLA KUNENE 
Xikombelo xa Khoto 
Xivulavuri xa Phalamende 
Mipmanyeto na ku durha 
swi fanele ku xavisiwa 
Tinhlengeletano na swiboho 
ku simeka mimpimo 
Vukhongeri na Dyondzo 
Matirhisele ya mali ya khomixini 
Jenerali wa huvo 
NHLANGANO NA VATIRHI 
Xihlawuhlawu na ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu 
Tirheferense ta ku hlaya 
Matsalwa ya nhlangano 
vuhlayiseki ekaya 
Vuhlanganyeti na vuhlanganisi 
ku ringeta ku heleketa 
Tsalwa ro ringeta 
ku kombisiwa ka swa vanhu na ndhavuko 
Pholisi na mapulanelo 
Ku hakelela ka Mfumo 
Xiyimo xa Ntiyisiso 
Rhekhodo ya matwisiselo 
Vayimeri va Khomixini ya Nhlangano wa Yuropo 
lulamisa na kuva kahle 
xopaxopa ximakiwa 
etikweni hinkwaro 
Xiyimo xa dyondzo 
Vamanana na vatatana 
Matirhiselo ya mali eka swidzidziharisi 
Nkoka wa leswi 
Vutihlamuleri bya vatirhelamfumo 
Tanihi xirho xa mfumo 
Tshama eLondon 
Nkwetlembetano wu kahle 
Vulawuri bya swa le mapatweni 
Mitlawa ya vatirhi 
Nkoka lowu antswisiweke wa dyondzo 
Ngopfungopfu , swa Rixaka 
Nxopaxopo na vufambisi 
Kuma xikolo 
Nongonoko wa switirhisiwa 
Mpimo na Xikombelo 
eka mpimo wa ku lemukisa 
Vukorhokeri bya rihanyo ra miehleketo 
ku tirhana mintlhontlho 
Hluvukisa switirhisiwa swa vanhu 
Swiboho swa Mfumo 
Endla xikalu 
swa nhlamuselo ya vanhu 
mi nga vi eka nkwetlembetano 
Xinawana na Milawu 
leswi a swi fanelangi 
xopela matirhele ya pholisi 
Ku thoriwa ka vathokoti 
hlamusela milawu 
swikongomelo swa mafambiselo ya vululami 
Ku tumbuluxiwa ka Mfumo 
Endla xivilelo 
Swiphemu eka nhlangano 
Hlamusela swivangelo 
Ku thoriwa ka vayimeri 
Matimba na mitirho 
Ntlakuso wa bayodiyivhesiti 
eka xiyimo xo lwa 
NXOPAXOPO WA SWIVUTISO 
Vayimeri va swiyenge hinkwaswo 
mbango na rihanyo ra van'wana 
Ku thoriwa ka vatirhi 
Matirhelo ya tikomiti 
Vatirhi va Huvo 
Vito ra Mfumo 
Vatirhisani ku suka xiyenge xo ka xi ngari mfumo 
mapapila yo ya eka vamahungu 
swivandla swa ntirho na misava ya ntirho 
swiharhi eka swiphemu swo hambana swa misava 
Ku hlongola ka van'watinkota 
Timfanelo ta ntlawa na vanhu 
Ku tirhela mati 
Minxavo na xibalo 
Mphakelo wa vukorhokeri 
Ku fanele kuva ni makumu 
Makumu ya phurogireme 
vutihlamuleri eka mbango 
Lembe ra ku dyondza 
Muxaka wa Xikweleti 
eka vundzeni bya bindzu ra tinxakaxaka 
Ku komba ntikelo 
XIKOMBELO EKA SWA VURIMI 
mafambiselo ya mbango 
Vito ra muchudeni 
nhlayiso na dyondzo 
hlamusela mimphakelo 
Tinhlengeletano ta Khomiti 
Swipimelo swa mpfumelelo 
TIMFANELO SWA XINAWU NA XIMUNHU 
Matirhele ya Rimba 
magoza na mahetelelo 
Ku nghenelela eka swa nhlawulo 
Rifumo na vusweti 
ya swa swiphiqo 
Swa vanhu na matikhomelo 
Nkarhi wa ku thoriwa 
Mikarhi ya ku humelela 
TIMINETE TA MAFAMBISELE 
NDZIHO WA KU ONHAKERIWA 
a ku nge vi xintshunxo xa swa tinyimpi eka nkwetlembetano 
Swiphemu swa dyondzo yo karhi ya maendlelo 
Eka swivutiso swo hlaya 
Matimba ya khoto 
Mikarhi na swipimelo swa mhaka 
Ku endla ku ringeta 
ku boha eka Mfumo 
NKOMISO WA NAWUMBISI 
Minkwama na vuvekisi 
Xiviko xa Khomixini 
Nsirhelelo wa mfumo 
Tirhisa nkhaviso 
Xiendliwa xa huvo 
Vundzeni bya pholisi 
masungulo ya phurogireme 
Ku thoriwa ka Tikhomixinara 
Mahakelelo ya Mfumo 
Mfanelo ya ku humelela 
Vatirhikulobye , vamanana na vatatana 
Vukhale bya vukulukumba 
Mahungu yo Huma Vuxeni 
nhlangano wu tekile 
Ku tekela enhlokweni Vanhu 
HOLOBYE WA VUHLANGANISI 
hembela vamahungu 
Rhijisitara wa tiprojeke 
Ku languta eka ntirhisano 
matshalatshala ya kombiwa 
Vavasati na nsirhelelo wa vanhu 
Vito ra Khoto 
ntshovelo eka misava hinkwayo 
ntirho wa van'wana 
Xopaxopa vuxaka 
Nhlanganiso wa Mapulanelo 
vathori eka xivandla xa ntirho 
Ntshikelelo eka mbango 
NTIRHO WA BINDZU 
Vuvekisi bya minkwama 
Vuhlayiseki na mahlayiselo 
Eka Ndzimana leyi 
Vanhu exikolweni 
Nhlengeletano ya Nhlangano wa Afrika ya Tinhloko ta Tiko na Mfumo 
Nghenelelo eka swiboho 
swa ntivo-misava na mbango 
ntshikelelo wa swakudya 
Mukhuva wa swa minhlawulo 
Ku twisisa swa mahungu 
Vumbiwa bya komiti 
siku ro nghena eka matimba ya Ntwanano lowu ; 
Maendlelo ku nge si ngheniwa Khoto 
Maendlelo na Mapulanelo 
Lexi naswona i mpimo 
a swi amukeleki 
Sisiteme ya Gezi 
mahlayiselo ya switirhisiwa 
ku tirhisiwa swa matirhisele ya timali 
Swibumabumelo na Swivutiso 
Maendlelo yo fikelela ntwanano 
Mfanelo yo rhijisitara 
Endzhaku ka dyondzo 
swi laveka eka ntshovelo 
Maendlelo ya manyikelo 
Ndzawulo ya Swifambo 
Nkongomiso eka Nkarhi lowu Hundzeke 
Mpfuno wa ntwanano eka swa xinawu eka timhaka ta vugevenga , 
Misava na Switirhisiwa 
Vululami bya vanhu , timfanelo ta vanhu na timfanelo ta varhurhi 
Kambe eku hetelelni , Carthage yi herisiwile . 
Xana hi kwihi laha matsalwa ya faneleke ku yisiwa kona : 
Tifomo tintshwa ta nhluvukiso wa vuswikoti i ta nkoka . 
Tshikelela laha ku kuma xivumbeko xa vufambisi . 
Dyondzo eVuchavelahwahwa i ntirho wa matimu . 
Kanela matirhele ya diferenxiyali . 
Xana swi tirhana ntsena na timhaka ta nutliya ke ? 
Kombisa kuri ku hlanganisiwa ka minchumu yimbirhi yo hambana swi vula yini . 
Ku hakela wansati mayelana ni n'wana wa yena i vugevenga . 
Ku na muyimelakulangha un'wana wa president . 
Mpimanyeto lowu i xitatimende xa nhlanganelo . 
Vaaki va swa vurimi hi vona va nga khumbheka hi ndlela yo biha swinene . 
Vunyingi bya ku hambana byi vile kona . 
U teka vutihlamuleri bya swendlo swa yena . 
Ha vuyisa naswona tiphine hi madyambu lawa . 
Vumaki bya vusirheleli i xikombiso lexinene . 
Hi xikongomelo swipimelo swi kona . 
Leswi hikokwalaho ka kuva vanhu va vona hi tindlela to hambana . 
Vakamberiwa va nga hlamula hi ku tirhisa ina kumbe e-e . 
Swi tala ku vuriwa leswaku : U leswi u swi dyaka . 
Boxa xihluvi xa mbulavulo lexi tirhisiweke laha . 
Nkatsakanyo wa Mimbuyelo ya Mitirho-Phakelo . 
Xana hi byihi vuxaka xikarhi ka ndlandlamuko na BEE ? 
Toni ya mbulavulo yi fanele yi va ximfumo . 
Hi fanele hi aka eka ku humelela loku . 
Goza ro hloma ri vekiwile hi Mfumo . 
Ndzi rhandza ntlangu ; swi olovile hi ndlela yoleyo . 
Rin'wana na rin'wana ri na ntsindza ra wona na phalamende . 
Marendzo yo tano ya nge lulamisi swiphiqo swo karhi . 
Van'wana va hoxe xandla hi ndlela leyinene . 
E-Afrika Dzonga ku ni tinxaka tinharhu . 
WTE yi ni mfanelo ya ku tirhisa damu . 
Nhlengeletano yi tava yin'wana ya ku tisa ku hambana . 
Nghingiriko wu fanele ku endliwa hi munhu hi munhu . 
Leswi swi tikomba eka tinhlamulo ta vadyondzisi : 
Xana i mani a nga mi pfunaka kuva ni nhlelo wa tinkota ? 
Vutivi bya khomphyuta byi tava xipfuno . 
Huvo yi nga ringanyeta nkarhi na nkarhi . 
Ku ni minghenelelo ya mikarhi leyo leha . 
Mphikizano ya swifundzantsongo yi hetisiwile . 
Minjhekanjhekisano yi kongomisiwile eka hina . 
Ku tirhisiwa ka phepha ra girafu A KU amukeriwi . 
Hi hlangana ni mintlhontlho leyi hi xiviri . 
Hambiswiritano , a swi nga bihangi na ku tsana hi ku hetiseka . 
Hi katsile na khopi leyi kombaka leswi . 
Ku hava tifeme ta swimakiwa swin'wana . 
Ku hava ku cinca ku nga ta endliwa eka muxaka wa fonto . 
Ku humesela erivaleni na ku tumbeta miri wa munhu . 
Ku humelela ka Afrika Dzonga ku le ka hina hinkwerhu . 
Vuswikoti bya vuhlanganisi lebyinene i swa nkoka . 
Swivangelo leswi twalaka swa ku hlawula swi nyikiwile . 
Nawu lowu wu fambisiwa hi Khomixini . 
AU yi tekile swiboho ehenhla ka swona leswi . 
Tikhopi ta Nawumbisi ti nga kumeka ku suka eka : 
Xikombiso xa mahlelelo ya ntirho wa nkarhi wo karhi : 
Swi nga ha hlayisiwa hi xikongomelo xa tirhekhodo ta xikolo . 
Vurhangeri a hi xiyimo kumbe xidlodlo . 
Lebyi i mbuyelo lebyi a byi languteriwangi bya pholisi . 
I ndlela yin'wana ya ku rindza varindzi . 
Vutokoti eka Xinawana xa Nhlayiso wa Vanhu . 
Va huma eJoni na le Zimbabwe . 
Hi lava ku pfumelela Afrika Dzonga ndhawu . 
Ku humelela ku tswala vutihlamuleri bya wona . 
Matirhele ya vona ya tsakisa . 
Ku yisiwa ka matsalwa hi vanhu ku fanele ku kongomisiwa eka : 
Hi tekile vurhangeri eku lulamiseni vulamuri . 
Jasco u hlamurile khale xivutiso . 
Xana hi yihi YIN'WE ya tipulani ta bindzu leti landzelaka ke ? 
Ikhonomi yi va lava na vuswikoti bya vona . 
Fambelanisa switirhisiwa swa yona na swikongomelo swa yona . 
Vadyondzi va tshunxekile ku avelana mavonelo ya vona . 
Ku dyondzisa na ku dyondza hakunene swi nga tirha . 
Swikongomelo leswi landzelaka swi fanele ku tirhisiwa : 
Sweswi , hi swi vurile mikarhi yo hlaya swinene . 
Ndzavisiso ku antswisa vukorhokeri bya swa mabindzu . 
Nyika papila na nhlamuselo ya xin'wana na xin'wana . 
Hi tinyikile matimba tanihi xifundzantsongo . 
Endla na ku tlakusa ndzavisiso wo yisa emahlweni eka : 
Hinkwaswo , handle ka swiyenge swa 8 na 9 . 
Sweswi nkarhi wa nghingiriko wo matimba wu fikile . 
Naswona ntirho wa rona a wu si hlawuseriwa kun'wana . 
Leswi hi ta swi endla kuri hava ku chava kumbe ntsakelo . 
Leswi swi ta tshama kuri ntirho wa hina na ntlhontlho wa hina . 
Minkongomiso yi fanele yi nga kanetani. 
Ku endla ku lunghisa loku lavekaka eka leswi landzelaka : 
Kuva ni kurhula , hi lava nhluvukiso . 
Nhlayo leyi yi le henhla swinene hi mpimo . 
Loku i ku cinca ka ku k'enta na ku boha ! 
Xiviko xi yisiwile hi 15 Nyenyankulu . 
Ku phikizana ku humelela etindhawini to tshama kona . 
Dementhexiya i xiphemu xa ntolovelo xa ku dyuhala . 
Dyondzo ya mbango na nhluvukiso : 
P i vanhu eka masipala . 
U hlawuriwile nakambe ePalamende hi 2004 . 
Leswi swi ta sungula ku tirha ku suka hi Khotavuxika . 
Nhluvukiso wu nga humelela kuri hava kurhula . 
U lulameriwa hi ku khensiwa na nseketelo . 
Xana hi yihi mimbuyelo ya nghingiriko lowu ke ? 
Xana hi swi endlile ku ya hi vuswikoti bya hina ke ? 
Leri i nkungu leri hi faneleke kuri angarhela . 
Hluvukisa na ku tirhisa pulani ya ku dyondza ya lembe . 
Kambe tirhisa nkarhi lowu ku endla swibumabumelo . 
Hileswaku u wu tirhisa njhani nkarhi hi ndlela leyi vuyerisaka ? 
Ku engetela vamanana va langutana ni xihlawuhlawu . 
Eka nghingiriko wa wena kombisa leswi landzelaka : 
Dyondzo ya mina yi ndzi pfunile ku famba hi ya emahlweni . 
Leri i Kaya ra Hinkwavo leri hi lorhaka hi rona . 
Swi yivela vana vatswari va vona . 
Tiprojeke ti taqla kuva tikulu na ku durha swinene . 
Hi fanele hi va ondla na ku vekisa eka vona . 
Ndlela yo Papalata Ku Lwisana ka Mahanyelo . 
Ku hlanganisa loku ka nkoka ku tala ku ka ku tekeriwi nhlokweni . 
Hi swihi ku kuceteleke ku endla nhlawulo lowu ? 
Nhlangano eka nkarhi wihi kumbe wihi wu nga cinca vito ra wona . 
Nkandziyiso wo hetelela wu endliwile ku nge si va vhiki rin'we . 
Xana bindzu ro ka ri nga ri ra ximfumo i ncini naswona ri nga endla yini ; 
Hlamusela kuri hikokwalaho ka vuhlayiseki bya muchini kuri ka nkoka . 
Vaehleketeleriwa va makhumetsevu-nhungu va khomiwile . 
HOLOBYE WA SAYENSE NA THEKINOLOJI : 
Hileswaku a kuri Sudan leyi a ku kongomisiwile eka yona . 
Ku tinyungubyisa ka munhu na vumunhu swa khumbheka . 
Tikhalikhuleti to ka ti nga phurogirimiwi ti nga tirhisiwa . 
Xana hi humelerile ku cinca mahanyelo ke ? 
Mimbuyelo ya ikhonomi ya fole i xikholwakholwani . 
Sweswi ndzi ta tshikelela eka ku humelela loku . 
Sweswi ho va hiri eku rhendzelekeni . 
A swi talangi ku humelela , i mhaka ya vadyondzisi vantsongo ngopfu . 
A tolovele ku endla 200 wa mamiliyoni hi nkarhi wuri wun'we . 
Xana i mani a nga endlaka Xikombelo xa Mudende wa Vanhu va Vudzuhari ? 
U fanele ku endla pulani ya rendzo . 
Ku hlwerisiwile ntsena ku fika ka S101 . 
Hlamusela leswi xidemokirasi swi vula yini exikolweni . 
U tshamile eka xiyimo lexi ku ringana malembe-khume . 
Timodlele ta nxungeto to antswa ti fanele ku hluvukisiwa ; 
Rhekhodo ya vuxokoxoko leyi nga xopaxopiwa ; 
Kuma vuswikoti lebyi faneleke na makumele ya mali . 
Mintlangu leyi sweswi yi na malembe ya 10 endzhaku ka hina . 
Tihakelo leti ti ta hakeleriwa hi SABC . 
Hi fanele ku vula swin'we leswaku hi lava vuswikoti . 
Tlanga hi ku tshemba na nyanyuko . 
U nghenerile mphikizano ku ngari khale . 
Xana ku humelela yini ku longoloka ni Nambu namuntlha ? 
Huvo mayelana ni mhaka yo karhi ;  . 
A hi vulangi leswaku endla un'we ivi ku landzela un'wana . 
Hi ringetile ku lulamisa kuva ku nga yiwi emintirhweni hi ku angarhela . 
Xana hi ringanisa njhani ndlandlamuko na xinawana ? 
Handle ka swona swi ta nyamalala nakambe ku ringana malembe . 
Yin'wana ya mintlhontlhonkulu eka ndhawu leyi yi katsa : 
Tihakelo ta yena ta Nyenyenyani a ti si hakeriwa . 
Xifundzankulu xa Eastern Cape Mepe wa Nomboro . 
Xiave xa wena xa tlangeriwa swinene . 
Va ya eka vanhu na ku tlanga na vona . 
Eka mikarhi ya hina hi nge pfumeleri leswi biha . 
Matshalatshala lama endliweke hi minhlangano ya vukhongeri : 
Hileswaku kuva ponisa eka magandaganda . 
Ku nge vi na ku hlayisa ndhawu kun'wana ku nga ta pfumeleriwa . 
Vukona bya switirhisiwa emadorobeninkulu . 
Hinkwerhu a hi Hundzuluxeni Xitsundzuxo xi va Nghingiriko . 
Ndzi ehleketa leswaku i thekinoloji ya nkoka swinene . 
Maendlelo lama ya ta famba ku fika 31 Mudyaxihi . 
Federexini ya Tinxakaxaka ya Van'watinkota . 
Hi languterile ku khomiwa ka votala ku ngari khale . 
Hlawula swiphemu leswi faneleke swa ntirho . 
Ku hava tiko ra xidemokirasi ri nga tiyiselaka leswi . 
Endzhakunyana yi tirhisiwile ku rhurhela swa nyimpi . 
Mi ta kuma mpfuneto lowu kan'we ntsena . 
Swilaveko swa maxelo swi le ku cinceni hi ku hatlisa . 
Xana xivutiso lexi landzelaka i NTIYISO kumbe VUN'WA ? 
Ndzi nyiketa tiawara to hlaya eka vulavisisi . 
Leswi nga ndzeni na vundzeni swi fanele ku katsa : 
Longoloxa minkaneto YINHARHU ya bindzu leri ntshunxekeke . 
A hi cinceni mavonelo ya hina eka vugevenga . 
Norton leyi nga ta tlangiwa mikarhi yinharhu . 
Afrika Dzonga i vanhu lava nga hloma swinene . 
Minxavo ya switirhisiwa yi angurile hi ku hatlisa . 
Xiyenge xa Masungulo i tsalwa ra le tlhelo . 
Hi nkoka mintlangu leyikulu i mabindzu lamakulu . 
Swi nyika ndzemukiso eka tindzimi . 
N'wana wihi na wihi loyi a nga hansi ka malembe ya 18 a nga wundliwa . 
Lulamisa swin'wana swivutiso leswi vutisiwaka . 
Eka xiyenge xa dyondzo leswi swi katsa : 
Kambe masungulo ya hina ya ikhonomi ya tiyile . 
AAD yi seketeriwa hi mfumo . 
Leyi i 36 phesente ya Western Cape ! 
Hileswaku namuntlha hi tlangela vuleteri lebyi . 
Vuhlanganisi bya mpimanyeto wa ndzawulo . 
Projeke yi na swiyenge swimbirhi leswi vonakaka swinene : 
Ntlawa wa vavanuna va languteka vari vatirhi . 
A swi tlula ku hlula kumbe ku hluleka . 
Mimpimo yi ta nyikiwa hi sisiteme ya SI . 
Ku hava ku nghenisiwa ku nga endliwa eka tibuku ta xipano . 
Xana hi nga yima eka mimpfumelelo ya vumbiwa ? 
Tihakelo ti endliwile hi nkarhi wa 2003 na 2004 . 
Papila a ri lava ku sungula hi adirese . 
Ku na swiviko swo tala swo tano siku rin'wana na rin'wana . 
Mitirhonkulu ya Ndzawulo yi katsa : 
Hinkwayo ya minghingiriko leyi yi nge amukeriwi . 
Swi nyika ntirho eka vanhu vo tlula 500000 . 
Vukorhokeri bya xiporo byi phakeriwa hi Metrorail . 
Ku avanyisiwa ka xifundzankulu a ku si kumeka . 
Hlamusela minghingiriko eka jarata ra tinsimbhi . 
Mpfumelelano wa maxelo ya yile ehansi . 
Nyika vuleteri na vukorhokeri bya vatirhi . 
U sungurile hileswaku u nge yi ehansi sweswi ? 
Invhoyisi ya ntiyiso ya xibalo yi fanele yi khomiwa hi wena . 
Vumbiwa bya Afrika Dzonga hilaha byi nga hundzuluxiwa hakona . 
Va nga twa ku hisa emovheni . 
Vadyondzi va Matwisiselo ya Doppler va fanele ku kota ku : 
Ku tirhisiwa ka vahlanganisi ku hlwerisa ku humelela . 
Sisiteme ya mfumo wa miganga yi le ku ndlandlamukeni . 
Mhaka leyi ya matimu ya hi hlamusela . 
Presidente Mbeki u amukerile xirhambo . 
Hi ta vekisa R500000 eka projeke leyi . 
Sweswinyana hi vona vavanuna vo tala very ku yeni emahlweni . 
Maphepha mambirhi ya pholisi ya ta hluvukisiwa : 
Nhlengeletano yi tekile swiboho leswi landzelaka : 
Switirhisiwa a hi xiyenge xa ntshunxeko . 
Xi tekela enhlokweni minhlawulo ya xona hi vukheta swinene . 
Hlayisa nhlanganiso na ku pfala tsalwa . 
Hlayisa maphepha ya nkarhi na pfala tsalwa . 
Xiyenge lexi xi avanyisiwile hi swivutiso swa NTLHANU . 
Hikokwalaho ka yini mabindzu lamantsongo ya nga vuyeriwi ? 
Leswi a va fanele ku swi vula kuri mbilu ya wutla . 
Mali ya nhluvukiso i ya vuvekisi . 
Nawu lowu wu bohelela Tiko na swirho swa rona . 
Xana ku humelela yini loko mali ya nhlayiso yi nga hakeriwi ? 
Un'wana na un'wana loyi a khomiwile u khotsiwile . 
Ndzi fambile patu lero leha ku ya eka ntshunxeko . 
Vuxokoxoko bya vutihlanganisi ku kuma mahungu yo yisa emahlweni : 
Fomo ya ntsariso ya kumeka laha . 
U vile na mitirho yo hlawuleka emahlweni ka n'wina . 
Leswi a hi goza ro hatlisa ra ku pfumaleka ka mitirho . 
Swi yisa eka nhluvukiso wa ikhonomi . 
Nkhaviso , khale na sweswi . 
Supt Swart u vurile : Lowu i muganga wa hina . 
Swigologondzwana leswi tshamaka ndhawu leswi katsaka leswi landzelaka : 
Xana hi yihi minxungeto yo kombisa tintswalo ? 
A ku nge vi na nkarhi wa mahungu wu nga ta khomiwa . 
Un'wana na un'wana wa n'wina u hambanile na kuva a ri hava nxavo . 
Ina , hlamula swivutiso swingari swingani ePretoria . 
Tikhopi ta nawumbisi ta kumeka ku suka eka : 
Ku ndlandlamuxa na ku hlayisa data ya ndhawu . 
Tivhocha a ti gandliwi hilaha nawu wu laveka hakona . 
Veketela na ku antswisa tisisiteme na maendlelo . 
Swi veke hi ku olova , hi na vuswikoti lebyi nga fambelaniki . 
Ku hluvukisa vumaki na vupfhumba ; 
Ku hlambanya leswaku ku hava kontara yi nga ta nyikiwa : 
Va le handle va rindzela ku hlambanyisiwa . 
U nga endla xikombelo swa kuva la nga tumbuluka kwalaho loko u : 
Va engetela leswaku vaxanisiwa va tala ku bohiwa . 
Socha leri nga vuyangiki enyimpini . 
Kongomisa eka Ndzima ya 9 ku kuma vuxokoxoko byo tala . 
Longoloxa minkutlunyo eka swivulwa leswi hetisekeke . 
Vhiki ra Nsirhelelo ra Vana ri fikile ri tlhela ri hundza . 
Ku thoriwa ka muongori hi N'wendzamhala 2004 . 
Longoloxa mitirho ya xithekiniki YINHARHU ya mali . 
Hambiswiritano mintlhontlho yin'wana ya hari kona . 
Leyi a hi manyikele ya mali ya xifundzankulu . 
Hi ku komisa hlamusela xivumbeko xa mpfumaleko wa mitirho . 
Vana ni ntshikelelo lowu hetisekeke eka vahlaleri va wena . 
Ndzi tshovile xitiwhana xa mina eka maendlelo . 
Switiviso swo yisa emahlweni swi tivisiwa ku ngari khale . 
Hlamusela leswi Romeo swi vulaka swona eka mintila leyi . 
Goza ra 3 Languta eka nomboro emahlweni ka x . 
U ni R10000 ku yi vekisa lembe rin'we . 
Ku vuyeriwa ka ntirhisano swi ta katsa : 
U kombela ku kongomisa eka xirhambo lexi nga khomisiwa . 
Hi xi hunisa ka ku xi xanisa eka nxungeto wa hina . 
Vanhu va hina va fumisiwile hi ku hambana . 
Swotala swi tlhelela nakmbe eka khale wa le kule . 
Tinhlengeletano ti khomiwile ku fika Ndzati . 
Vuhlayiseki bya le mapatweni i vutihlamuleri bya un'wana na un'wana . 
Xana i Vahakeri va Xibalo Vangani ndzi nga va engetelaka hi ntlawa ? 
A ndzi tshembi leswaku swi tekela swinene enhlokweni . 
A ndzi vonangi uMkhontoweSizwe lahaya . 
Vakhomi va ku humelela na naxaniseko haswimbirhi . 
Vavanuna va komberile leswaku a pfula xisefo . 
Ku ni titliliniki na swikolo swo tala . 
Hi swihi swi endlaka mbango wo dyondzeka ? 
Hileswaku hi nga ndlandlamuka hi matimba . 
Ku tiyimisela ku pfuneta hi ku teka xitoko . 
Swikolo hinkwaswo swi fanele ku vika vugevenga bya le swikolweni . 
Ku twisisa milawu ya malulamiselo : 
U ni tindlela timbirhi to vekisa mali ya yena . 
Indaba yi swikongomelo leswi landzelaka : 
Xiyimo lexi khomiweke kumbe lexi nga ta khomiwa hi munhu : 
Nyika swikombiso swa maendlelo ya ndzavisiso wa makete . 
Kambe a swi na mhaka leswi u va vulaka swona . 
Ku pfelela na ku tirhisa vutitivisi lebyi landzelaka : 
Jikela eka xitarata xa vunharhu evokweni ra wena ra ximatsi . 
Swiphembu swa mintsengo ya ku cinca ka tikhemikali : 
Matirhele ya herile hi ti 19 N'wendzamhala . 
Mafambiselo ya ta tlhela ya xopaxopiwa . 
Vana van'wana va tshama kule ni xikolo . 
U byala tinxaka to hambanahambana ta matsavu . 
Hofosi ya George yi ta pfula hi Mudyaxihi . 
Vuxokoxoko bya ku cinca ku suka eka mpfuxeto wa nkarhi lowu hundzeke : 
Maendlelo yo ndlandlamuka ya navetiso ya twisiseka . 
Hi le ku kumeni misava yintshwa ku nyika vutshamo eka hinkwavo . 
Ku sirhelela swigologondzwana swa DST na vatirhi . 
Nhlengeletano va vamahungu yi ta landzela ku simekiwa . 
E-e , a swi tsakela kambe u hetelela a nga ha fambangi . 
Va khomile rivoni ra ku dyondza . 
Swi vula leswaku ndyangu wu ta xanisiwa . 
Nkoka wa milandzu yintshwa i R3.2wa mamiliyoni . 
Swi hi nghingiriko na Natirhisele sweswi . 
Ku hundziseriwa kun'wana na kun'wana ka Bondo eka Rhijisitara : 
Swinavetiso se swi vekeriwile . 
A nga swi tsakeri , u swi vurile xikan'wekan'we . 
Lunghisa swiphiqo swa sisiteme ya le mahlweni leyi fambelaka ni : 
Swi nghenisa nawu wun'we wa vatirhi hinkwawo . 
Mavonelo yo tano na vuswikoti swi nga katsa : 
Presidente u tlhele a boxa mitirho ya rihlaza . 
Nhlayiso wa vanhu i ntirho wa xifundzankulu . 
Tsalwa leri ri avanyisiwile hi mune wa swiyenge . 
Gavhunara wa Muputikhezi u tile vusiku bya tolo . 
Hikokwalaho ka yini a swi amukerile hi ndlela ya malwandle ? 
Dyondzo ya le henhla swi vula ntirho wo antswa . 
Ndzi tekela enhlokweni un'wana na un'wana wa n'wina . 
Tihakelo eka vhinyo ti tlakusiwile hi 8 wa tiphesente . 
Loko swi ngari tano , vona kuri xikolo xa n'wina xi hluvukisa rin'we . 
Va hlamarisa swinene naswona va endlile leswaku hi tinyungubyisa . 
Swi na matimba ehenhla ka mikwetlembetano ya swa mati . 
Munhu loyi u languteka a nga khomeki ? 
A ku na tiko emisaveni hinkwayo ku fana na SA . 
Xivumbeko xa mpimo xi ta xopaxopiwa . 
Ndzi mi navelela hinkwerhu siku ro hlamarisa ra Ndzhaka . 
Mimbuyelo ya Madyondzele hilaha swi nga vekisiwa xiswona eka RNCS . 
Lawa i matshalatshala ya nhlanganelo . 
Yo tala ya mintshamo yi khomiwile evanhwini . 
Ntshunxeko wu pfanganile naswona a swi hlawuleki . 
Ku durha loku languteriweke ka minxavo ku hi ndlela leyi landzelaka : 
Leswi swi tava tano hikokwalaho ka vuhlanganisi byo yisa emahlweni . 
Laha hi nga swi tshika kona hi tsandzekile . 
Miengetelo ya tihakelonkulu hi leyi landzelaka : 
Afrika Dzonga i murhumerinkulu wa malahla . 
Ku endla tano u fanele kuva malembe ya 16 kumbe kuva wa khale . 
Magoza eka maendlelo ya nkunguhato wa minxavo . 
Ntshembho ri pfurile ku tsana eka mhaka leyi . 
A va kalangi va boxiwa namuntlha . 
Malembe ma mune lama hundzeke ya vile yo tika swinene . 
Swi fanelerile ka ndlandlamuko na ku humelela . 
Swi phakela vukorhokerixidzi lebyi landzelaka : 
Leswi kombisa ku hambana ko vonaka ni khale . 
Vanhu lava va nga swivandla va tshamile eka swona , hi ntiyiso . 
Hileswaku hi le ku vekiseni eka vumundzuku bya hina . 
A hi hlohloteriwi hi ku endla mali yo tala . 
Ina , hi hanya eminkarhini yo tsakisa . 
Ku nga vi na un'we a vulaka kuri a va tsundzuxiwangi . 
Leswi a hi ku humelela loku ku nga voniwiki . 
Un'wana u fanele ku tiva laha u nga kona . 
Ku hava swa xinawu swi tekiwa ehenhla ka un'wana . 
Vuxokoxoko bya minhlangano na xikoxo ; 
Madesika makulu ku ringana leswaku swichudeni swi tirhela kona . 
Pulani ya hina ya nghingiriko yi katsa leswi landzelaka : 
Nguni yi tava yin'we ya swikokamahlo . 
Ku hundzuluxa swi fanele swi vonaka swinene . 
Xana hi ta yisa njhani vukorhokeri bya swa timali eka hinkwavo ? 
Xana u ni xitsundzuxo xihi eka bindzu ? 
Hi vile eka ntirho masiku mantsongo ntsena . 
Endla vuxaka xikarhi ka matafula mambirhi . 
Ku ni vaavanyisi vanharhu lava va nga ni vutsoniwa . 
Nongonoko wo xopaxopa wa maendlelo ya xikoxo : 
Wa tiva kuri ndzi vungani ke , ndzi na khumenkaye . 
Tlilasi yi hlaya na ku kanela leswi hi mitlawa . 
Mhaka a yi boxiwangi eka yena nakambe . 
Mavonelo lama faneleke ya hlawuriwile . 
Hi fanele hi kuma ndlela yo lulamisa leswi . 
Mitirho ya SASC yi katsa : 
Swifundzankulu swi ta endla milulamiso hinkwayo . 
Bumabumela eka nkoka lowu wa ku encenyeta . 
Bumabumela hi ku herisiwa ka bindzu leri . 
Tanihi xiphemu xa swikongomelo swa wona , GEM wu tshemba ku : 
Hilaha hi kona Afrika Dzonga ri ku laveka ! 
Projeke leyi yi hetiwile hi Dzivamusoko . 
Hi tshemba leswaku ku ya emahlweni ka ntiyiso ku nga va kona . 
Swiletelo swa Vatirhisi eka Ikhonomi ya Afrika Dzonga . 
E-e , a ngo va eka ku va veka nandzu . 
Ndzi ehleketa leswaku ndzi tirhanile ni swivutiso hinkwaswo . 
Va endla vuxiyaxiya bya nkoka leswaku : 
Hi fanele hi tiyisisa ku titshemba ka hina ka rixaka . 
Xikolo xi fanele xi pimanyeta timali leti . 
Ndzi tlhela ndzi va mulweri wa vatirhisi , ku vula yena . 
Vuxokoxoko bya ndhawu na nkarhi hileswi landzelaka : 
Vamanana va tiveka eku endleni swilo swi humelela . 
Leswi swi hi ku endla Afrika ndhawu yo antswa . 
Hi ku aka vanhu hi aka vumundzuku . 
Xiviko xo hetiseka xi ta humesiwa hi 2011 . 
Kambe xivati xi endliwile eka leswi saleleke endzhaku . 
Khakhulexini ya vutsoniwa yi hi ndlela leyi landzelaka : 
Xiyenge na leswi katsiweke laha swi faneleke . 
Nyika swikombiso ku kombisa leswi nga laha henhla . 
Hi vona ku ringeta loku hlanganisiweke eka mhaka leyi . 
Ku tisa nhlayiso wa swa rihanyo ekusuhi na vanhu va hina : 
Nkhaviso lowu amukelekaka wu fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Lexi i xiyimo xa nkoka lexi hi nga eka xona . 
Nyika swivangelo swa MUNE ku seketela nhlamulo ya wena . 
Makhombo emapatweni ya hina ya fanele ku yimisiwa . 
Ndzi kuma xiphemu lexi xa ntirho wa mina xi tika ngopfu . 
Ku ahlula ku humesile leswi landzelaka : 
Hi fanele ku kuma ndzingano exikarhi vanhu hinkwavo . 
U nga pfumeleli van'wana va ku tekela swiboho . 
Switandzhaku swo vavisa swo fana ni nthyakiso wa moya . 
Mimbuyelo yi kombiwile eka tafula leri nga laha hansi . 
N'wana un'wana na un'wana i nyiko leyi hi nyikiweke hi Xikwembu . 
Naswona u endlile leswi hi vunene . 
Hlamusela xihi na xihi xa swiphemu leswi landzelaka : 
Ndzi langutela minkanerisano leyinene . 
Hlamusela swipimelo swa minhlangano ya vatirhi . 
Ku durha ka ku hlengeleta ku le hansi swinene . 
MaAfrika Dzonga a va si tshama swi va kahle . 
Xana u nga endla yini kuri ku hlayiseka hi N'wendzamhala ? 
Ku vula ka hina kuva kuri ku ringana na ku cinca . 
Leswi i mhaka leyi yi nga tivekiki ngopfu . 
Ku tirha ka xiyimo xa le henhla ka thekinoloji ya vuhlanganisi . 
Lexi i xivutiso xo ehleketelela . 
Hambiswiritano , u landzurile ku amukela hakelo yihi na yihi . 
A a ri mutshila na munhu haswimbirhi . 
Xiyenge xa 14 xi boxa eka swin'wana kuri : 
A ku nge si va ni matshalatshala ya LED. 
Hileswaku leswi swi lava timali leti nga ringanela . 
Ku hlanhla ku ya hi xifundzankulu swi hi ndlela leyi landzelaka : 
A mi nga hlaya ku ya hi vun'we . 
Xiviko xa rendzo eBrazil , hi Nyenyankulu . 
Swipano swo hlaya swa vatswari a swi tirhi . 
Longoloxa timali hinkwato leti u ti kumeka . 
Endla rixaxa ra tikhakhulexini ta mabindzu . 
Swikongomelo swo anama swa HRU hileswi landzelaka : 
Hi mkombela u tiphina hi ku tshama etikweni ra hina . 
Kunguhata kuri rini naswona kwihi laha u nga fikelelaka vuleteri . 
Ntsengo hinkwawo wa vaxanisiwa wu fike eka 1398 . 
Vutihlangani bya vatirhi byi sunguriwile . 
Ku ni tindlela to hambanahambana to kandziyisa . 
A hi va hlamuleni hi nhluvukiso . 
Xana un'wana na un'wana u dyile hilaha a swi lavaka hakona ? 
Ma amukeriwa eCape Town na le Afrika Dzonga . 
Tiphurogireme a ti si boha . 
Pima nkarhi lowu tekiwaka kuva swimilana swi fa . 
Mimbuyelo yi tava kona ku ngari khale . 
A ndzi na timhaka hi ku vilela ka swa vuhlayiseki . 
Hlamusela ku pfariwa ka mfunghu loku ku nga ta hetisiwa . 
Xana u twisisa yini hi theme ra mfungho ? 
Nhlayo hinkwayo ya vakamberiwa i 71227 . 
Ku ni dyondzo yo letela swinene laha ! 
Goza ra vona ri vanga khombo eka van'wana vanhu . 
Ndzi tshemba kuri minjhekanjhekisano yi le ku fambeni kahle . 
Exikarhi ka swin'wana , ntirho lowu nga ku endliweni wu katsa : 
Dirowa tilayini ta swikwere ku endlela switirhisiwa . 
Swi va kona eka swiyimo leswi landzelaka : 
Loko va NGA RI vona mi hi byela na hina . 
Ndza ku xixima ku tirha exitichini . 
Swi tlhela swi hlamusela mikarhi yo fuma ya tinhloko ta matiko . 
Vamaki va n'hweti ya Khotavuxika . 
Ndzi tala ku vula : U lava ku dlaya n'wana wa mina . 
Kombisa swilaveko na ku langutela ka vaxavi . 
Vulombisi bya timovha byi kona erivaleni ra swihahampfhuka . 
Hi pfumelelana hi mbilu hinkwayo ni xilogene lexi . 
Swigevenga swi nga tsutsuma kambe va nge tumbeli . 
Vulavisi byi ta endliwa hi xihatla . 
Ku ni ku humelelela swinene eka swibindzwana swo hlaya leswintsongo . 
Antswisa mfikelelo eka mirhi ya nkoka hi : 
Mpfuxo wa ikhonomi eJapan wu le ku yeni emahlweni ; 
Mpimo wa vangwa ra mimbuyelo leyi yi ndlandlamukaka hi yona . 
Ku Humelela Yini Loko U Vika Xivilelo ? 
Ku humelela ku ta hlayisa mintsengo leyi ebangini ? 
Pulani yi endliwile eka mani na mani hi ti 17 Khotavuxika . 
U komberiwa ku joyina Ndzawulo ya Rihanyo eka : 
Nkarhi wo tska swiviko wu herile . 
Swirho swa Huvo ya Swivilelo swa Vutleketli ; 
Swa nkoka swinene nyika masagwadi vaamukeri . 
Ku aka i nhlawulo lowu tivekaka . 
Mfumo wu laveka ku : 
Minhlangano yo yimela vatirhi leyi tlheriselaka nhluvukiso wa ikhonomi endzhaku . 
Landzelela ntirhodyondzo ya Vumaki bya Mbango ; 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i swa nkoka swinene . 
Xiyenge xa 2 xa Nawu xi hlaya leswi landzelaka : 
Kharikhulamu i swilo leswi hinkwaswo swo tala . 
Ina , vugevenga hinkwabyo ku tirhaniwa na byona . 
Hileswaku u hlawurile ku lwela ntshunxeko . 
Xana ku twisisiwa yini hi theme ra tshepu ? 
Hi tirhisa ku hetisiwa ka xikhwere ku endla tano . 
Makizimamu ya 13 wa tikhodi ta muholo ti nga tirhisiwa . 
Leswi nhlanganelo wa hina wa ndzhaka ya rixaka . 
Tirhisa tlilasi eka njhekanjhekisano leyi vulavulaka hi : 
80% wa tin'wana ta tiqingho ti endliwa hi vanhu vo tlangela tlhelo . 
Tikhakhuleti to ka ti nga phurogiremiwangiki ti nga ha tirhisiwa . 
A swi tirha naswona na sweswi swa ha tirha . 
Adirese yi ta phakeriwa hi ndlea leyi landzelaka : 
Tikhampani ti langutana ni nxungeto wo n'okisiwa . 
Hileswaku ku ni mitirho yo hlaya swinene . 
Leswi swi ta kuma nyingiso lowukulu . 
Xana u twisisa yini hi theme ra tinstwalo ? 
Sisteme ya Mafambiselo ya Mahungu ya Labloritari . 
Hinkwerhu a hi tikarhateleni kuva rixaka leri hlulaka . 
Lowu i nxungeto wa vuhlayiseki eka mutirhisi wa patu . 
Toya ri vutisa xivutiso : Xana ku hlayisekile ? 
Amukela yihi na yihi ya MINHARHU ya swikoxo leswi landzelaka : 
Swi heleketiwile eka Khabinete hi Mawuwani . 
Tlakusa na ku tirhisa mimpfuxeto ya mpimanyeto . 
Hileswaku hi fanele ku tshova Ndzhendzheleko lowu . 
Hileswaku ndzi dyondzile tin'wana ta tidyondzo ta nkoka . 
Ku fika laha njhekanjhekisano yi jikelaka eka loyi a faneleke ku hakela . 
Hi akile masungulo yo tiya ya ikhonomi . 
Tlakusa vuxaka ni matiko mambe . 
Maendlelo yo angarhela ya landzeleriwa laha : 
U lovile a ri eka malembe ya 55 hi 2001 . 
U ni nkavelo kambe a wu mufambisi . 
Vukorhokeri bya Brigedi ya Ndzilo yi ni vutihlamuleri bya : 
Vamanana na vatatana mi tiphina hi nimadyambu . 
Hileswaku ku fularhelana ku tava n'we eka n'we . 
Vundzeni bya fayili byi kombiwile ehansi : 
Xikombiso xa leswi humelelaka eka podiyamu . 
Ndzi n'wi vitanile nasona u hlamurile leswaku a nge ti . 
Ritonkulu eka nhlanganelo i vunene . 
Laha minkoka leyi nga tirhisiwa eka fomula i : 
Xana hi amukeriwile ximfumo eka swona ? 
. Ndzi pfumeleleni ndzi boxa leswaku mhaka yin'we yi le rivaleni . 
Swiboho mayelana ni mikarhi yo byala . 
Hinkwerhu hi lava miganga yo hlayiseka na ku tshamiseka . 
Afrika na yona yi vile na nhluvuko lowukulu swinene . 
Engetela tipulani leti nga kona na swipakaniso . 
Matsalwa ya hetiwile na ku yisiwa . 
Maendlelo lawa ya vuriwa Ndzangano wa Matholelo . 
Tafula leri nga laha hansi ri kombisa yin'wana ya minkoka : 
Pulani yi avanyisiwile hi tindhawu ta mune ta swipakaniso : 
Xana sisiteme leyi yi sungurile ku tirha rini ? 
Huvo yi ta avanyisiwa hi swirho swa khume . 
Tirhisa yin'we ya maendlelo lama landzelaka ya mahakelelo : 
Loko u ri ni akhawunti khale , sayina . 
Xana ku ni xikoxo xa ntirhodyondzo leyi u nga dyondzela yona ? 
Xana NPA yi tirha njhani eka maendlelo ya ntolovelo ? 
Xana hi yihi Mitirhoxidzi na Vukorhokeri bya yona ? 
Nhlahluvo wa vuvabyi a wu si tiyisisiwa . 
Sue na Greg va tirha swin'we switirhwana . 
Vukona bya wena byi ta tlangeriwa swinene . 
Masungulo ya wena ya tlangeria swinene . 
Hi swi tiva swiyimo swa wena swa tika swinene . 
Vona leswaku swibumabumelo swi helerile . 
Kanela timhaka leti landzelaka eka xitsalwana : 
Lembe leri hundzeke , va xanisiwile hi khombo ro yelana . 
Engetela matimba ya mbuyelo wa njhani . 
PBC yi tumbuluxiwile hi N'wendzamhala . 
A hi tsundzukeni leswi vakokwa va swi endleke . 
Hlamusela nhlamuselo ya tilayini ta vulehi bya ntiyiso . 
Tiprojeke timbirhi ta nkululo ti le ku endliweni . 
Lunghisa nkalandzingano wa khale . 
Tsala tinhlamulo HINKWATO eka BUKU YO HLAMULELA EKA YONA . 
DA ri nga yimi ku landzelela mhaka leyi . 
A hi lwisaneni ni madzolonga . 
Leyi i mfanelo ya dorobankulu leri rhurhelaka ra FIFA . 
Ndzavisiso wu bumabumela leswaku xikambelwana xo ringeta : 
Ehansi ka mapulanelo mudyondzisi u ta : 
Leswi swi vekela tibiriki eka phakelo wa vukorhokeri . 
I mhaka ya ku tiyisela na ku phikelela . 
Matshalatshala yo fikelela ndzingano wa rimbewu : 
Boxa MUNE wa swipfuno swa maendlelo lawa . 
Xana i rini vukorhokeri lebyi byi nga ta fikelela vanhu votala ? 
Nsivela-mavabyi lamanene i swa nkoka eka rihanyo lerinene . 
Ku ngari hi Eskom kambe hi ku angarhela . 
U tsakela ku nghenisa switirhisiwa eka tona . 
Hileswaku ku tekeriwa enhlokweni i mhaka yo kala swinene . 
A swi tolovelekangi eWestern Cape . 
A kuri ni tiprojeke tinharhu letintshwa ta nkululo . 
Leswi swi dya nkarhi swinene , swa durha . 
Xana Ndzi Boheka Ku Hakela kumbe Tirhela Nchumu ? 
Khoramu ya komiti yi tava vanharhu . 
Eka maendlelo 2 kumbe 3 wa vanhuva dlawile . 
Hi nkarhi nindzhenga nchavelelo wu endliwile eka : 
Hi tsakile hi nhlamulo ku fika sweswi . 
Komba timhaka hi komisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Hi ni ntsakelo lokulu wa tinxakaxaka . 
Xana xitatimende lexi landzelaka i Ntiyiso kumbe MaVUN'WA ? 
Xilaveko lexikulu xa vatirhi emadorobeninkulu . 
Nxopaxopo - ndlela yo ku langutisa eka ncino . 
Vahahisi lava va kombisile kuva va humelerile . 
Xana , u nga swi vutisaka , i yini ku vuyeriwa loku ? 
Xikombiso , hlamusela nkarhi wa matimba . 
Leswi miehleketo endzhaku ka iKapaElihlumayo . 
Hi hlangeletanini namuntlha eka Siku ra Xikhongelo . 
Mitirho leyi landzelaka yi fanele ku endliwa : 
Ku vekiwa ka Nawu wa Xifundzankulu wa Byalwa ; 
A nge hundzi eka vulavulelo ra tata wa yena . 
Vuyimeri wa vulawuri ku fanele kuva UN . 
Xana xo biha xi tava kona eka yena ke ? 
Bumabumela hi ku komisa eka mimpimo leyi ya 2009 . 
Loko hi sungula a kuri R300wa mamiliyoni ntsena . 
Physical science tanihi dyondzo yi fanele : 
Nkul . Mbeki i n'wamapurasi lontshwa endhawini ya le makaya . 
Munhu loyi mpfumelelo wu nyikiweke eka yena ku : 
Votala va hina va tirhisile ntsena mavito ya hina ya Xikriste . 
Hi humelerile eka swo vonaka hi mpfhuka ka 1994 . 
U huwelerile ku lava ku pfuniwa ku suka eka vaakelani . 
Ntolovelo lowu wu ta herisiwa hi 2005 . 
Hileswaku ku fikelela ka kuva mali muni leyi swi nga durha yona ? 
Ndzimana yo hetelela ya Animal Farm yi hlayeka : 
Mhaka a yi se va kona emahlweni ka Khabinete . 
I mani a nga kopela mbulavulo wa mina wo hoxeka endzhaku ka mina epatweni . 
Ndzi khensa Equip na NBI eka ntirho wa vona . 
Tirhisa Xikhomisiwa xa 2 ku hetisa nghingiriko lowu . 
Swikolo na mikarhi ya ku endza i : 
Ndzi kombela ku hlamusela laha ndzilingano wu nga pfelela kona . 
Hi endla tano eka Patu ro huma ra N2. 
U ha khongela kambe ntsena eka xikwembe xin'wana . 
Ku ni mitirho yo hambanahambana ya nawu wo tiveka . 
Leyi i yunivhesiti , thekinikoni na sweswo . 
Ku tumbuluxiwa ka switirhisiwa swa vuhungaselo . 
Tinhlamulo ta Ina kumbe E-e hatimbirhi ta amukeleka . 
Swi kukurile Afrika Dzonga hinkwayo . 
Xana i yini nkoka wa ku ringanana ko sungula ke ? 
Minxavo a yi tsanile ku tlula leswi a swi languteriwile . 
Xana u nga vuyeriwa ku suka eka Pulani ya Nhlayiso wa Mali ? 
Xiphemu xa ku dyondza ka hina ku sukela eka swivutiso . 
Inthanete eka tsalwa ro xopela marito . 
Komba swihlawulekisi swa timenete ta kahle . 
Hambi kuri swikolo swa le mapurasini a swi rivariwangi . 
Xivulavuri i ____ wa ntumbuluko . 
Xifundzantsongo xa maendlelo ya le kusunguleni ka tiko ; 
Hi tlhela hi rhwalela thyaka enambyeni . 
Senthara na Senthara ya Vuhlanganisi bya Rixaka . 
Vulavula nayena , Shania i munhu la faneleke . 
Nhlayo ya vangheneri yi pimiwile kuva 25 . 
Manana wa MuAfrikanere wo huma eAfrika Dzonga . 
Amerika yi nge si fika eka malembe ya makumentlhanu . 
Mudende lowu wu tirhisiwa eka Nhluvukiso wa Vantshwa . 
Xiviko xa lembe xa Ndzawulo ya Timhaka ta Misava : 
Madyambu ya namuntlha hi tlangela ku haxiwa ka mani na mani . 
Patu ri ya riri karhi ri khuma . 
Kongomisa swibumabumelo eka nxopaxopo wa ntiyiso . 
Hileswaku lava xintshunxo xo angarhela xa : 
Va ta tlhela va pfuna ku lunghisa mavoni ya switarata . 
Swikongomeloxidzi swa NSP i : 
U tokotile rifu na onho . 
Ntirho-ntlawa wu lava thekinoloji ku humelela . 
Swakudya swa ninhlekanhi swi phameriwa eka projeke yo hetelela . 
Vumaki bya swiletelo swa miako ya rihlaza . 
U nga veki vutomi bya wena ekhombyeni . 
Kongomisa eka nhlokomhaka , Xijumba lexi nga Landzuriwa . 
Ku qweviwa ko ringana ka nharhu ku kumiwile ekhoto . 
Naswona leswi kova swiyimo swimbirhi leswi nga pimanisiwiki . 
Xana hikokwalaho ka yini lavanharhu va endlile hi ndlea leyi va nga endlisa swona ? 
Leswi i tiawara to ringana 160 hi lembe . 
Matirhisele ya mali loku ku le ka ti 30 Nhlangula . 
U nga vutisa gqweta ku kuma xitsundzuxo xa xinawu . 
Khakhuleta hi xivangelo xa nkoka wa x . 
Leswi a hi ku avelana ka kahle ka mahungu . 
Ireland , UK , France , na Australia . 
Ku ngari khale hi tirhisa matirhele ya NEEDU . 
Yeni na vayimeri ku suka eka mabindzu . 
Marito ya uMvelanqangi ya vile ntiyiso ! 
Ndzi ehleketa kuri swilo swa vanhu swa hlanganana . 
Hlawula matheriyali lama faneleke eka swa ntshovelo . 
Ku onhaka ku ngava ku herile kumbe ku nga helangi . 
Hi lulamisile ku endzela Swaziland ku ngari khale . 
Swivutiso swi hambana ku suka ka swo olova ku ya eka swo tika swinene . 
Kwalomu ka 30% wa lava va tirhisaka TIK i vamanana . 
Boxa nsihankulu lowu endlaka kuri nhloko yi fambafamba . 
Dorobankulu ri ni pholisi ya xiyimo xa le hansi swinene . 
U n'watinkota eka ndhawu ya mani na mani . 
A kuri xidemokirasi hi ku tirhisa dyondzo . 
Swiletelo leswi swi ta pfuna ku pfala vangwa leri . 
Ndzi ta tsakela swinene ku vona leswi swi ndlandlamukisiwile . 
Hi vula rimba leri Vhengele ro Yima Kan'we . 
Hi xihatla mavoko hinkwawo ekamareni ya yimisiwile . 
Va vekile xitirhisiwa hilaha xi nga kombisiwa xiswona laha hansi : 
Hlamusela vulawuri tanihi ntirho wa mafambiselo . 
Ndhawu ya ntirho wo saseka no basa ya hlayisiwa . 
Minghingiriko ya nkoka ya tlilasi ya ntlangu : 
Kuma nkarhi wo sungula wa nxaxamelo wa khumentlhanu . 
Ntlawa wa nkongomiso i mathwasani lama nga tirhiki . 
Ku heleketiwa ka muxanisiwa wa n'wana wo ngungumerisiwa . 
Mbalango yo ka mutirhisi wu ta endliwa . 
Misava yo anama ya ndhawu ya mananga ya le xikarhi . 
Malembe A YA kombisiwangi eka sete ya switirhisiwa . 
Longoloxa vuxokoxoko ku suka eka xiyimo xo karhi . 
Ku hluvukisa swivandla swa ku sungula swa mabindzu . 
Ku pfala na ku lulamisa swingolongondzwana . 
Muxaka wa matheriyali lama nga ta hlanganisiwa . 
A ndzi tivi loko kuri na un'wana a tivaka eka xiyimo lexi . 
Vuxokoxoko bya swa timali eka Mabindzu ya BBC . 
Kombisa laha ku nga ta sunguriwa kona na ku heta xitepe xin'wna na xin'wana . 
Swi tirhela swilaveko swo hambanahambana swa vadyondzi . 
Tirhisa tisenthara ta swa mahungu ku hlengeleta mahungu . 
Dirowa tafula leri nga laha hansi eka buku ya wena yo hlamulela . 
Xana i maendlelo waha ndzi nga ma tirhisaka ku hakela akhawunti ya mina ? 
Vaxavi va hakela khexe eka vachayeri hi voxe . 
Vurhandza-tiko swi hundza kule tipolitiki ta minhlangano . 
Hi tiva kuri HIV na AIDS a swi hlawuri . 
Vukorhokeri bya vuhlayiseki bya Xibedhlele xa Nhlangano wa Xihambano . 
Ku hela ka vhiki ku hela ni madyambu ya ndhavuko . 
Vaofisiri va maphorisa va va hlongorisile hi milenge . 
Swi vumbiwile hi tiburigedi ta swifundzantsongo swa ntlhanu . 
Hlamusela leswi vulaka swona hi xileriso lexi . 
Hambiswiritano , ndzi hlamala hi nkarhi wa wena . 
Ku ni ndlela yo fikelela miganga leyi . 
Matirhisele ya xikimu xa vutsundzuxi . 
Vutshunguri byi nga ha hlamuseriwa eka xiyimo lexi . 
Khakhuleta ku durha ka ntshovelo hi yuniti . 
Leswi swi tano eka mimovha leyi nga ringaneliki ku famba emagondzweni . 
I phurogireme ya vuhandzuri bya mahlo . 
Holobye Kasrils na mina hi famba swin'we ndlela leyo leha . 
Tumbuluxa nkarhi wa ndlandlamuko na nhluvukiso . 
Swikongomelo swo anama swa lembe leri i : 
Hlamusela nhlamulo ya wena hi tindlela timbirhi to hambana . 
I mutsari loyi a tekaka minxungeto hinkwayo . 
Tiphurogireme ta Mpfuxo na Dyondzo : 
Xiyenge xa 32A xi nyika leswi landzelaka : 
Hlamusela ku tirhisiwa ka switirhisiwa swo pima . 
Ku humelela ka swipano ku katsa leswi landzelaka : 
Xihi na xihi xa SWINHARHU xa leswi landzelaka swa amukeleka : 
Vatinyiketeri va ta nyikiwa vuleteri byo hlawuleka . 
Vulavisisi na ku yingiseriwa ka milandzu ya : 
Swivangelo na nsivelo wa mihlaselo ya le mapurasini . 
Tin'wana ta tiprojeke ta Ndzawulo ya Xikaya ti katsa : 
Vuyimeri lebyi a byi lawuli minxavo ya swakudya . 
Un'we wa swirho swa hina u leteriwile laha . 
Xirho xin'wna na xin'wana u ta ringanela hi vhoti yin'we . 
Nhlokomhaka : Ntwanano hi Vusirheleli na Vuhlayiseki . 
Un'we eka khume ra vanhu u kuma vuvabyi . 
Ku ni tinxaka timbirhi ta mindzhuti leti nga kona . 
Timali ta mphikizano ti le henhla swinene eka un'wana na un'wana . 
Leswi hikokwalaho u faneleke ku tiehleketelela . 
Khakhuleta nhlayo ya tixere tintshwa leti nyikiweke . 
Maendlelo yo thya nakambe se ya sungurile . 
Swo tano i ajenda ya HRDS ya xifundzankulu . 
Ntsengo lowu wu fanele wu langutisisiwa hi vuxiyaxiya . 
Xana Ndzi Nga Amukela Hi Ndlela Yihi Rifu ra AIDS ke ? 
Xiyenge xa Mabindzu xi fanele ku nyika mavonelo ya xona . 
Vukorhokeri bya hina a byo tirhisana kahle . 
Swi ringanyeta leswaku ku ni swin'wana swi nga hoxeka . 
Hileswaku eka xiyimo xa mbuyelo swi vula nhlanganelo . 
Amukela xitsundzuxo kwihi na kwihi laha xi taka hakona . 
Hi vulavula hi xiyimo xa ririmi laha . 
Hileswaku mfumo wu nge endli wuri woxe . 
Swo fana swi tirha xikarhi ka tintangha eka swa mahungu . 
Hlamusela vutihlamuleri bya xibalo xa bindzu lerintsongo . 
Ku hava tithenda ti nga nyika eka ntirho lowu . 
Hlamusela khonsepe ya ku hetelela ka lembe-ximali . 
Xiviko , hilaha swi nga hundzuluxiwa hakona , swi amukeriwile hi mfanelo . 
Tat . Muvulavuleri , ndzi tsakela ku kombisa leswi hi ku komisa : 
Ku lebula i nkarhi wa ku navetisa . 
Va ni swivilelo swimbirhi hi sisiteme : 
Xana hi waha mavonelo ya Afrika Dzonga eka mhaka leyi ? 
Tikhampani letikulu ta oyili leti kumekaka eAfrika Dzonga ; 
Xosungula , ku hlawuriwa ka mutshamixitulu wa SADC . 
Ku hetisisiwa - Ku endliwa ka vuavanyisi . 
Leswi i ximpfuno lexikulu xa MaAfrika Dzonga . 
Nkarhi wa phepha ku tava tiawara ta 3 . 
U endla leswi hi ku tirhisa tipholisi leti u tiendleke . 
Ku ni nseketelo eka switatimende leswi endliweke . 
U nge papalati ku vulavula hi timhaka leti . 
Xiya na xiyenge xa 38 xa Nawu . 
Muthori u endla xitshembiso xa ku thola . 
Kombisa mhaka yo hetiseka ya ntshovelo . 
Leswi a kuri ntsengo wa ku durha wa R32wa mamiliyoni . 
Xana hi le ku endleni ka ku humelela lokukulu ke ? 
Modlele yi nyikiwile eka tafula leri nga laha hansi . 
Laha i timhaka ta nkoka leti hi faneleke ku titsundzuka . 
Vaavanyisi va bohaka hi ku tirhisa vunyingi lebyi hetisekeke ; 
Wa tiva ku tkoriwa loku ku endliwile ? 
Hi na n'wina eka nkarhi lowu wa ku rila . 
Xana hi swihi a swiri endzhaku ka ku chayisa ? 
Hambiswiritano , va hambana eka matlhelo man'wana . 
Xana i rini sisiteme leyi nga ta tirha ? 
Tirhisa vuxokoxoko ku vumba tinhlamulo . 
U nga tlhela u vona nongonoko wa leswi humeleleke khale . 
Timhaka eka ajenda , eka tin'wana , i : 
Ndzi ehleketa leswaku sweswi malongoloxelo ya tava ya lulamile . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka vatshami va le mapurasini . 
Ndzi endlile hi ndlela ya kahle hi ku landza xiviko lexiya . 
Swibumabumelo eka Milawumbisi leyi swi fanele swi rhumeriwa eka : 
I nhlangano lowu vumbiweke hi swirho swa khume . 
Ku suriwa ku nga tirhisiwa ntsena loko : 
Swi tlhela swi komba hilaha switirhisiwa swi nga hlengeletiwa hakona . 
Mimpimo ya mali leyi hakeleriwaka ya ku lahlekeriwa ka tipholisi ta muholo . 
Vutleketli byi le ku tokoteni ndlandlamuko wo tiya . 
Ina , a nga yi na le lokixini . 
Memorandamu a yi heti matimba nikantsongo . 
Nxavelano wa vumbirhi wa ha ta ya emahlweni . 
Nhlayiso wa vuntswedyana wu nyikiwa mahala . 
Leswi i nchumu wuntshwa eka nawu wa hina . 
Mhaka a yi si hetisisiwa . 
Bonete ya movha yi vekiwile ehenhla ka swilo hinkwaswo . 
Xibumabumelo hi ku n'okisiwa ka bindzu leri . 
Hileswaku ku hava ku papalata moya lowu taka . 
Leswi swi nga hava hansi ku tlula leswi swi nga hlalukweni . 
Vamahungu hinkwavo va rhambiwile ku nghenela hi ndlela leyi landzelaka : 
Mafambiselo ya Switirhisiwa aswa Vanhu na Nhluvukiso : 
Pholisi ya ririmi ya 1997 ka ha tirha yona . 
Xana hi wihi nkoka wa swona eka MaAfrika Dzonga ke ? 
Pfapfarhuta xin'wana na xin'wana xa leswi landzelaka swa mpfumaleko-ndzingano . 
Minhlangano leyi landzelaka ku tihlanganisiwile na yona : 
Xana u ehleketa leswaku u fanele a amukela ntirho lowu ? 
Kongomisa eka mahungu eka nomboro ya 4 laha hansi . 
Nsivelo wa vugevenga lowu tirhaka na kuva wu hangalasiwile . 
Kambe maendlelo lama nga leha naswona ya ha ku sungula . 
Xo hetelela ndzi ni swibumabumelo leswo koma eka Hi NDLELA YIHI ? 
Swiletelo swa Mahlelelo eka vuxokoxoko byo yisa emahlweni . 
Boxa vito ra xiphemu xa ntlhambi wa tihomu ta masi leti nga leburiwa A. 
Kombisa nkoka wa ku hlengeleta switirhisiwa . 
Antswisa vuhlayiseki na rihanyo exivandleni xa ntirho xa 3 . 
Mufambisi eka mhaka yo kongoma kumbe hi ku angarhela ; 
Naswona i xiyimo xihi xa Khabinete eka mhaka leyi . 
Xana siku ro hetelela ri njhani loko ri pimanisiwa ni masiku man'wana . 
Minkanerisano yi ta katsa xikarhi ka yin'wana : 
Ku ngava khavhara ku tlula phakeni . 
Tindhawu leti landzelaka ti kongomisiwile eka tona : 
Hlamusela kuri hikokwalaho ka yini u endlile mahlelelo lama nga laha henhla . 
Leswi swi tirha eka vakomberiwa hinkwavo va Ntlawa wa 1 . 
Ntsengo wa xibalo lexi u xi hakelaka yi va tano hi : 
Vuswikoti byo phakela vukorhokeri bya ikhonomi . 
Nawumbisi wu lava ku hundzuluxa Milawu leswaku ku : 
Tinhlayo ti kombisa ku lahlekeriwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Sweswi maendlelo lama ya hi xielekitironiki hi ku hetiseka . 
Hi lava maxelo yo angarhela ku humelela . 
Tindhawu ta nkongomiso ta Mudende lowu ti katsa : 
Xana hi tihi tikulaka naswona hi tihi tikhonanyaka ? 
Timhaka to xopela mafumelo ti fambelana ni : 
A hi languteni leswi hi nga ta andzisa xiswona tinomboro to ka ti nga twisiseki . 
Kombisa kuri maendlelo wahi ya nhluvukiso ma nga tirhisiwaka . 
Hi fanele hi endla kuri mati kuva mhaka ya munhu un'wana na un'wana . 
Mpfuxeto wu endliwa loko ku kumiwa hakelo . 
Hambiswiritano , u nga ha nyika minkumbetelo yo karhi . 
E-e , a ku ngari xiphemu xa xiteji xa le ndhawini yo tlangela mintlangu . 
Pimanisa maendlelo yo kambela na ku hlela . 
Swihlawulekisi swo hlaya swi tikomba swi hlamusela mhaka leyi : 
Xana yuniti ya nsindziso yi huma kwihi ke ? 
Xana u twisisa yini hi khonsepe ya xikholwakholwani ? 
Hlamusela theme ra sisiteme ya mahungu hinkwawo . 
U vile ni ku xiximiwa hi kuva va yima , loko ndza ha tsundzuka . 
Ku suka eka xifaniso xa wena , kombisa leswi landzelaka : 
Pfhumba leri ri vile ku humelela ko hlamarisa swinene . 
Tinomboro ti tirhisiwile hi mfanelo eka vundzeni . 
Ku yimba tanihi ntolovelo a ku si lawuriwa . 
A nga tivi loko Milky a swi tiva leswi . 
Swotala swa leswi kumekeke swi tswale swivutiso . 
Ntshunxeko eka xivumbeko xihi ni xihi wu sungula hi vutivi . 
Hlamusela milawu ya Vurhangeri bya Xipano . 
Tirhisa thekinoloji leyi nga kona ku vulavurisana . 
A kuri ntungu wo chavisa swinene ku hlasela vanhu . 
Papila ro londza ri fanele kuva hi dupulikheti . 
Hi pfhumba leri hina vanhu lavantsongo va vula kuri : 
Va fanele ku kombisa vumbhoni bya nxopaxopo wa vona . 
Xana swiphiqo swa sweswi swi nga ahluriwa njhani ke ? 
A ku na swikombelo swa nkarhinyana swi nga ta tekeriwa enhlokweni . 
Ha tlangela Meyara eka ku humelela loku . 
Papila ra fomula ri khomisiwile eka phepha leri . 
Ndzi si tshama ndzi va kona hileswaku a ndzi nge tivi . 
A a thoriwile eka vumaki bya tithekisi . 
CCDI yi tumbuluxiwile hi Hukuri . 
U vurile : Hambi kuri Xikwembu xi nge cinci leswi nga hundza . 
Ndzeriso wo hlaya eka vatirhi . 
Palamende ku ya hi xiyengentsongo xa ( 2 )  . 
Hambiswiritano , a ku fikangi munhu hi nkarhi lowu . 
Phurogireme leyi yi tlhela yi vumba xiphemu xa AsgiSA . 
Ku ya ehansi ka mpfuno wa nhluvukiso wa vaofisiri : 
I nala la tivekaka loyi a hi khumbaka ko ringana . 
Kombisa leswi landzelaka tanihi xiphemu xa nkhaviso wa wena : 
Tiva swihlawulekisi hinkwaswo swa Senthara ya Vuhlanganisi . 
Hileswaku a ndzi rhambiwile ku ta ndzi ta rhangela FISCU . 
Swihlovo leswimbirhi swa vutivi swi ni vuxaka lebyi phasaneke swinene . 
Tirhisa thirheyi ya nkuma wa movha ya wena eka xikongomelo lexi . 
Matirhisele ya mali eka malembe ya mune yi lemukile kuri : 
Hi swihi switirhisiwa swi nga kona ekaya ? 
I xirho xa Afrika Dzonga xa IPC . 
Xana swi ku terile naswona xana kuve waha matitwele ? 
Mimbhurisano ya wena a yi vuyerise vumundzuku . 
Tiprojeke ti hetelele eka leswi landzelaka : 
A swi ri hansi ka mpimo wa ku gonya ka minxavo . 
Hinkwerhu hi va Afrika . Hi MaAfrika . 
Ku na swivutiso swa nhungu eka xiyenge lexi . 
Tihakelo ta koroni na mavele hi leti landzelaka : 
Ku tirhiwa ka mitirho yintsongo ya kurhula . 
Swi nga ha tlhela swi fikisa eka mintlangu ya swa vuyimbeleri . 
Xitefikheti xa vukorhokeri bya maendlelo mambe . 
Komba xiphemu lexi xa muchini wa masi . 
Hlamusela matheme ya vanhu na muhlovo . 
Ku wa ka timakete ta gezi eOntario . 
Ku hava ni leri a ri kunguhatiwile kuva tinsimu ta rixaka . 
U vurile leswaku dyondzo i ya nkoka eka ku hanya kahle . 
Xana swi tava swi fambelanisiwa ni matshalatshala ya wena ya vuhlanganisi ? 
Swi va tekerile mavhiki mambirhi ku pulana nhlaselo . 
Sweswi , mali yi tata yi huma kwihi ke ? 
Xana yi kwihi mimbuyelo yo kombisa tintswalo ? 
Mimbuyelo eka minghingiriko hinkwayo na swiyimo . 
Makaya hi ku angarhela ya ni tibuku tintsongo . 
Ku tirha hi ku tikarhata hileswaku hi rona ritonkulu . 
Hlamusela matirhele ya nxopaxopo wa ku-durha-mbuyelo . 
Timhaka ta matikhomelo ti tirhaniwa na tona na ku tirhisiwa . 
Xana matsalwa ya ku byela yini mapulanelo ? 
OAU , hi ntolovelo , a yi tsanile swinene eka xiyenge lexi . 
Ina , ndzi swi vonile namuntlha eka maphephahungu . 
Hlamusela leswi pulani ya matshalatshala ya bindzu yi vulaka swona . 
B a nga tirhisiwa ku rhumela na ku amukela tiemiyili . 
Ku hlawuriwa ka vafambisi va tikhampani to vuyeriwa ; 
Nhlangano lowu nga ku fumeni wu tshikelela ku hlanganisiwa ka matimba . 
Xana nhlayo ya ku ringanana ka masungulo i yini ? 
Vu1950 ku vile malembe-khume yo n'on'ohwa swinene . 
U nga kuma mpfuno wa swa nawu eka mhaka ya swa ntirho : 
Hlamusela goza leri faneleke ro lulamisa . 
Nkarhi ya matshalatshala ya hetile masiku mambirhi . 
Swikolo na vaaki va langutana . 
Tekhinoloji yi vile kona ku sukela eka matimu . 
Nkarhi wu ta hela eka N'wedzamhala la taka . 
Khakhuleta ku cinca hi ku leha ka nereta . 
Papila ra Xikongomelo eka Ntirhisano wa Ndhavuko . 
Xivangelo xo twala xa kuva ni nongonoko wo xava : 
Rhekhoda ku durha ka matirhisele ya switirhisiwa . 
Hambiswiritano , mintlhontlho yo tika ya hari kona . 
Pulana nandzelelano wa matirhele hi vukheta . 
Ntirho wa xiyenge lexi i minharhu . 
Engetela ku vonakala ka maphorisa etindhawu ta le makaya ; 
I swi cincana leswi nga lehangi ku tlula khume ra malembe . 
Kambe leswi nga humelela ri nga famba hi ndlela yin'wana . 
Va tava vatirhelamfumo lava va nga eka nkungu ro karhi ! 
Xana i ntsengo muni wa ku xava ka yena ? 
Nawu wa Vusirheleli wa 2002 a wu boxi nchumu hi leswi . 
Votala va vona va rhurhele eCape Town . 
Hileswaku kumbe kumbexana , kombisa vutitivisi : 
A ku na ku hlwerisiwa eka ku lunghisa buloho . 
Amerika , swiphiqo swa Afrika swi ta lulamisiwa . 
Hi tlhele hi tihlanganisa ni lava va khumbhekaka . 
SAPS yi rhwele vutihlamuleri bya xiboho xa khoto . 
Mphikizano lowu wu kongomisa eka ku cinca mavonelo . 
Tlherisela ndzhaku mpfuno wun'wana na wun'wana lowu nyikiweke ; 
Eka leswi nga humelela , ndzi vona leswaku leswi a ku ngari vutomi . 
Ina , vatsundzuxi va thoriwile . 
Ndzawulo ya Rihanyo na Nhlayiso . 
Ku fikelela ka hina ku tiyile na ku vonakala . 
Bumabumela eka mimpimo yo n'okisa leyi landzelaka : 
Hi tshamela ro xixima ntshunxeko wa xiakhademiki . 
Hi fanele ku endla vulehi ku ringana ka mune ku ya ehenhla . 
Vanhu lava nga thoriwaka tanihi vuyimeri ; 
Xana i mpfhuka wa njhani wa ndhawu leyi funghiweke B ke ? 
Tiawara ta ku kambela eATICC hi leti landzelaka : 
Ku ponisiwa kumbe ku hlayisiwa ka vanhu lava va nga ntshikelelo . 
K ombela muofisiri wa maphorisa ku endla musecho . 
Va le ka ku titsona swakudya ka ntiyiso . 
Vito , xivongo na adirese ya minhlangano . 
Twisisa milawu ya nongonoko wa minxavo . 
Swikombelo hinkwaswo swa vamahungu swi fanele kongomisiwa eka : 
Jacko u fanele ku lulamisa muchini wa xigayo . 
Tirhisa vuswikoti byo kanerisana ku fikelela ntwanano . 
Hileswaku a ndzi pepatsekile hi mbulavulo wa yena . 
Wa tiva kuri maphorisa ya tekile matsalwa ya mina hinkwawo . 
A va tivi voko kumbe rirhandzu ra manana . 
Maphorisa ya Metro va tava va langutisisa tindhawu . 
Vuleteri bya mafambiselo yo angarhela ya Vupfhumba ; 
Fambelanisa matshalatshala , minkongomiso na tisisiteme . 
Minghingiriko leyi fambelanaka ni nongonoko wa swivutiso leswi tirhanaka ni : 
Tinhundzu ti fanele ti ringana ni Vutihlamuleri Hinkwabyo . 
Swi ta hoxa xandla eka leswi boxiweke laha henhla hi ku : 
Tindhawu to kongoma ta mfambelano ti katsa : 
Nhlangano wa muganga wu Alana ni projeke leyi . 
Hikokwalaho ka vuxoperi na vulawuri byo tsana : 
Siku ro hetelela ra swibumabumelo swa vanhu i Mudyaxihi . 
Ndzi langutele mahlelelo ya munhu hi yexe ya SANEF . 
Vukorhokeri bya xihlamulano bya matsalwa ya xinawu . 
Hlamula NTSENA novhele leyi nga yi dyondzeke . 
A kuri hava mati lama kulukaka . 
Ku kolwaxidzi ka rimba ku katsa : 
Ku ni vutihlamuleri byo anama swinene bya vanhu . 
Swi ta lawuriwa swi nga kongomisi hi mfumo . 
Nxavo wa ku humelela i vuheteki bya nkarhi lowu nga heriki . 
Nkaye wa tiphesente leyi a yi ehleketa leswaku swi antswisiwile . 
A hi veni nyandza yin'we hi herisa vusweti na nxaniseko . 
Longoloxa mahetelelo MAMBIRHI ya mpfumaleko wa mitirho . 
Masipala u ta hlayisa projeke . 
Vana va le hansi ka malembe manharhu ( 3 ) va ntshunxekile . 
Hlamula NTSENA drama leyi u yi dyondzeke . 
Tiphurogireme letikulu ku kombisa ti le xiporweni . 
A hi endleni MACUFE yi kula swinene na ku antswa 
Ximakiwa : Matirhisele ya matshalatshala ya wena . 
A hi swi yimiseni swi nge si ya eka ndhawu yin'wana . 
Kambela cinci ya wena emahlweni ka muhakerisi . 
Endzhaku ka dzolonga swintshunxo swi ta pasisiwa . 
Swi komba mavonelo lamanene swinene na ntwisiso . 
Swikweleti swo tlula mpimo i xivangelo xa ku gonya ka minxavo . 
Kombisa swilaveko swa xivumbeko na matirhele . 
Xana hi wihi ntirhonkulu wa fureme ra lwangu ? 
DPP yi kunguhatile leswaku u fanele a xupuriwa . 
Mimbuyelo yi fanele xoperiwa eka giredi yin'wana na yin'wana . 
Hi nkarhi wa mbulavulo lowu hi ta kombisa ku vilela : 
Ntima na Wasi : Swa xiphorisa eAfrika Dzonga . 
Dyondza swinyonyeteriwa swa rhesipi leyi nga laha hansi . 
Ndlandlamuko lowu nga pimanyetiwa wa GDP wa lembe i 3,4% . 
Hi fambelana ni maendlelo ya Mimbuyelo . 
Senthara ya Sharpeville ya swa Tidyondzo na Vuxokoxoko . 
Khomferense yi sungurile hi ti 22 Sunguti . 
Mulawuri wa nhlamuselo leyi landzelaka : 
Laha a nga kangeta hi ta yimisa voko . 
Tinyiketele naswona mbuyelo wu ta landzela . 
Xana hi le kwihi mayelana ni xiyimo xa nhluvukiso ke ? 
Hangalaso na Nhluvukiso wa Vuswikoti . 
Vuxokoxoko bya laha ku nga tihlanganisaka na wena : 
Nhluvukiso wa Switirhisiwa swa Tikonkulu ; 
Hlaya tsalwa eka Siku ra Vantshwa leri nga nyikiwa laha hansi . 
Xana ku vile na Nkanelo hi pholisi ya vahlampfa ke ? 
Xikambelo xi fanele kuva timinete ta 10 . 
Hlaya swiletelo leswi landzelaka hi vukheta . 
Vamanana va endla 53% ya ntsengo hinkwawo va vanhu . 
Kambe hinkwenu mi hlanganisiwile hi xivono xin'we . 
Hileswaku hi tshikelela leswi nga ta heta nkarhi wo leha . 
Leyi i mintlhontlho leyi nga ni vuxaka swinene . 
Tibuku ti ni matimba ku tlula leswi hi swi tivisaka swona . 
Xiyimo xin'wana na xin'wana xi kona eka xiharhi xo hambana . 
Mahlweni eka A ku tiveka tani hi le mahlweni . 
Ku khensa vanhu lava ndzi kuriseke . 
Xana swi ta durha mali muni ke ? 
Hi tlhela hi lava ndhawu yo tshama na rihanyo lerinene . 
Ku humelela eka swa mitlangu , ndhavuko ni , sw.n.sw. 
Hinkwerhu ha swi tiva leswi humeleleke endzhaku ka 1918 . 
Ku lahlekeriwa loku ku endliwe hi ndlela leyi landzelaka : 
Hi vile ni xidemokirasi lexi ringetiweke . 
Vito na adirese ya Khomixinara ; 
A ku na aphili eka khoto ya le henhla . 
Hi tshama eka xifundzankulu lexi nga ni nxungeto wa Makhombo . 
Tirhisa khonsepe ya nkungu ro yelana . 
Rimba ri ta hetisisiwa ku ngari khale . 
Ka hari ni timhakankulu emahlweni . 
Longoloxa swiyenge SWINHARHU swa xikoxo . 
Vukorhokeri na minghenelelo leyi i : 
Vavasati lavantsongo va tala ku khumbheka hi ndlela leyo biha . 
Nkatsakanyo wa tiprojeke wu nyikiwile . 
Nkarhi wa phepha i 3 wa tiawara . 
Hlamusela nawu wa nhlayiso wa nxupulo . 
Hileswaku ndzi vula kuri ku ni nkwetlembetano . 
Nghwajula swivutiso leswi u swi hlamuleke . 
Xana hi tumbuluxa njhani pulatifomo yo fana ? 
Swi olovile swinene ku hlayisa mbolo yi basile . 
Swiringanyeto swa vutameri bya swa timali swi tshamisekile . 
Hinkwavo va swa mahungu na vona va rhambiwile ku nghenela . 
Vanani tiko ra nkoka ra tipulani ; 
Hi ngava ni muchayeri wo engetela wa movha . 
Vundzeni bya xona swa n'on'oha kuva xihundla . 
Khalikhuleta ndhawu yo byalela kona mabulomu . 
Mune , swi hlayisekile eka rendzo hinkwaro . 
Hileswaku ndzi nga endla yini hi munhu loyi ? 
Nhlengeletano ya mahungu yi ta khomiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Tikhampani ti Antswisa Nkoka wa Ntirho : 
Marito ya vavasati a swi talangi ya yingiseriwa . 
Hambiswiritano , madzonga ya le ku andzeni . 
Eka sweswo , hi tsakile ku tlurisa mpimo ! 
Vulavisisi bya maphorisa bya karhi bya endliwa . 
Rito ra mina ro hetelela ri kongome eka vantshwa hi voxe . 
Swi olovile ku dyondzisa vuswikoti bya swa swirhapa . 
Hileswaku si ku tikarhata ka hina ka ka ka twala mihandzu . 
Leswi swi fumisa ntirho wa mfumo . 
Lulamisa xitatimende loko xi ri xa VUN'WA . 
Xana u endla yini loko kuri wena ? 
Nhlengeletano yi ta tirhana ni timhaka ta : 
I projeke yo vonakala ni ku khomeka . 
Komba swiphemunkulu swo fana na : 
Swiendlo swa Decorex i swin'wana swa swona . 
Hileswaku ku humela erivaleni i swa nkoka . 
Rito ri fambelisaniwa ni mpahla . 
Xixima vatirhikulobye va wena na ntirho wa wena . 
Va lava ku seketela nhlamulo ya vona . 
Leswi swi vuriwa nongonoko wa lava nga ni milandzu . 
Xiviko lexi xi ni swikongomelo swimbirhi swo anama . 
Hakunene ha ha tiyimiserile eka : 
Ntirho wa vahloti i nchumu wun'wana : 
Ivi u tlanga nghoma ya 24 kuri nkarhi wo hetelela . 
Swiviko hinkwaswo swi fanele swi kongomisiwa eka : 
Hinkwaswo , hambi kuri vutomi - byi na hakelo . 
Khoto ku tava khoto yo rhekoda . 
Xana swi nga endleka kuri hi nga kumi muxaka wo karhi wa nhlayo ? 
Ku hava swiviko leswi nga hlwela swi nga amukeriwa . 
Swikongomelo swa Projeke swa Dinaledi i : 
U nga ponisa vutomi bya murhandziwa . 
Xiringetiwa xi fanele ku hlayiseka ku tirhana na xona . 
Swinavetiso eka swa mahungu ya rixaka . 
Ku ringana kwalomu ka vanhu va 900000 va lahlekeriwile hi mitirho ya vona . 
Nxopaxopo wu fanele kuva hi xivumbeko xa tindzimana . 
Ku tava ntsena ku pfumelelana loku yaka ehenhla . 
Kumbexana u ya eka ku rhumela swixavisiwa eka matiko mambe ? 
Milawu leyi yi kaneriwile laha hansi . 
Xana muxaka lowu wa ku tswalelana wu vuriwa yini ? 
Tihakelo to ka ti nga landzeleriwi ti fanele kuva ehenhla . 
Xana hi wahi mavonelo ya wena eka vutswari ? 
Vatirhi va le mapurasini va vuyeriwa ku suka eka milawu leyi . 
U fanele ku titwa u antswa na ku tiyisela . 
Mi ta va ni Nkombiso wo humelela . 
Ndlela yo hluvukisa Nkungu ra Dyondzontsongo . 
Mali ya wena yi fanele ku tirhisiwa hi vutlhari . 
Mimpimo ya ntswalo yi tava yi tsemiwile swinene . 
Xiviko lexi xi avanyisiwile hi swiphemu swa mune : 
Tinhlayo ta ntiyiso na tona ti ta nyikiwa . 
Tlilasi yi nga avanyisiwa hi mitlawa . 
Vutivi bya vona bya ntolovelo byi antswisiwile . 
Rifuva ra ha kombisa ntlhontlho . 
Ndzi ehlekete makungu man'wana mixo lowu . 
Swiyimo leswi rhendzeleke mhaka : 
Xana hi nga teka xiphemu xo hetelela xa swivutiso ? 
Nkarhi lowu vekiweke wu hlamuseriwile hi ndlela leyi landzelaka : 
Vasweri a hi ntlawa wa vanhu vo fana ; 
Kongomisa eka marito , edixini leyi pimeriweke . 
Xana i mani ngopfungopfu a nga eka nxungeto wo tumbuluka TB ? 
Mikwetlembetano leyi yi hlamuseriwa tanihi : 
Hikokwalaho ka yini ku tirhisiwa tinxaka to tala ta swa mahungu ? 
Namuntlha i n'wabindzu loyi a nga humelela . 
Nyiko yo andza ya swakudya na ... 
Ku tlhelela eka swin'wana Swiyenge swa Dyondzo ya GET . 
Leswi swa nghezi swi teka nkarhi wo leha . 
Va le ka miehleketo ni swikongelo swa hina . 
Hlamusela ntirho wa puleti ya khumbi . 
N'walungu na ku koxometa hilaha swi kotekaka . 
Mbulavulo wu fanele kuva hi xivumbeko xa tindzimana . 
Herisa mpimo wa ntlakuko wa minxavo . 
Letela vana lavantsongo eka vuswikoti byo hambanahambana . 
I holideyi ya ximumu leyi ndzi nga taka ndzi nga yi rivali . 
Xana hi kwihi laha u tivaka leswaku lavanene va yaka kona ? 
Eka nkarhi wa sweswi u le kaya ra vana . 
Ku tshembela eka xiyenge xa Masungulo . 
Vamahungu hinkwavo va rhambiwa eka mintlangu hayimbirhi . 
Hi hlamarisiwile swinene hi maendlelo lawa . 
Timhaka leti hinkwato ti fambelana na Afrika . 
Khakhuleta mpfuvelo wa min'okelano . 
Ntsengo lowu wu hakeriwile hi CDC . 
N'wana wa yena u pfukile hikokwalaho ka huwa . 
Ndzi ta va nyiketa hi xivumbeko xa tsalwa . 
Xana tiko ra ka hina ri nga herisa njhani vugevenga . 
Khomferense yi ta tekela enhlokweni : 
Ina , swi hatlisele naswona hi ta vona . 
Siku leri masamanisi ya nga humesiwa ; 
Ndzi ta tihlanganisa na Harris nimixo . 
Kumisisa mitirho ku tumbuluxa nongonoko wa mitirho . 
Xana i mani a nga eka nxungeto wo khomiwa hi MDR TB ? 
I swa xikatsa xin'wana hi tirhanaka na xona . 
Xikongomelo xa mina i antwiso wa nkoka hi ku angarhela . 
Mpfuno lowu landzelaka wa phakeriwa : 
Phurogireme yi avanyisiwa hi swiyenge swimbirhi . 
Hi fanele ku engetela vuxaka byebyo . 
Mimbuyelo ya projeke ya tsakisa . 
Muxaka lowu wa rendzo wu nyika sweswo . 
Interpol yi nga endla muxaka wolowo wa vuhlanganisi . 
Maendlelo yo engetela i ya nkoka . 
Tani hi xiphemu xa WCED xa Endla kuri vumundzuku bya wena byi va bya wena . 
U tsakela ku xava muti wa wena wo sungula . 
Sweswo swi endla namuntlha xihlovo-mananga ya hina hinkwerhu . 
Xitefikheti xa ku ringanela xa laveka . 
Leswi swi simekiwile hi ti 17 Nhlangula . 
A va nga hlangana hi mavonelo . 
Vadyondzi va nga hlawula wun'wana na wun'wana wa mitirho . 
Hi ku angarhela , xiyenge xi thola vavasati . 
Mitlawa ya masagwadi yi katsa : 
Hi lava nkarhi wa wena , mavonelo na vuswikoti . 
Swintsongo hi swi vonaka eka Ntumbuluko sweswo i swa hina ; 
Pulana na ku tsalela xikongomelo xo karhi . 
Hlamusela kuri hikokwalaho ka yini Ralph a angula hi ndlela leyi . 
Nongonoko wa swikolo leswi kumekaka loko ku komberiwa . 
Xiyimo xa Vana va Rixaka . 
Holo ya vaaki yi akiwile na yona . 
U ni digiri ya Masitasi ya vurimi . 
Projeke ya Isidleke yi humelerile swinene . 
Mambirhi ya ku khomiwa loku ku humelerile . 
Nguva leyi a yiri ya matimba na vulawuri . 
Hileswaku hi fanele hi endla swilo hi ndlela yo hambana . 
Swi nga onha xihahampfhuka mikarhi yin'wana . 
A hi pfumeleriwangi eka nkanerisano wolowo . 
Leswi swi katsa timhaka ta vumbiwa . 
Tirhisa siku rin'wana na rin'wana ku antwisa vuswikoti bya wena . 
Vuxokoxoko byo tala byi ta tivisiwa endzhakunyana . 
Mimbuyelonkulu ya phurogireme i : 
Hi hambanilenyana ku suka eka ti-CPF . 
Hi nkarhi wolowo xitukulwana xa mina xi tava xa malembe . 
Ntirho wu ta tshamela kuva lowu pimiwaka . 
Rvala ra swihahampfhuka ro sukela eka rona ra vuhahisi lebyi . 
Ku hava xikombelo xo fekisiwa kunene xi nga ta amukeriwa . 
Xikongomelo xa nhlaselo a xi tiveki . 
Kongomisa eka xitsariwa xa phephahungu laha hansi . 
Tikhampani ti barisiwa hi mpimo wa 30% . 
Minxavelano hamimbirhi yi rhekhodiwile. 
Vangheneri va avanyisiwile hi mitlawa . 
Tsalwa ra kumeka hi ku tirhisa xielekitroniki . 
Xikwere lexi xi fanele xi amukela hinkwavo ka vona . 
Vholumu ya xibokisana xa mali xa xirhendzewutana . 
Leswi swi tala kuva xihoxo xa vona vinyi . 
U tlhela u lava rivanti na mafasitere mambirhi . 
Masiku manharhu man'wana eka wadi ya mani na mani . 
Vamanana na vatatana , a hi rhambaneni ! 
Vukungundzwana i ximonyo xin'wana xa xikandza swo hlaya . 
Swifundzankulu swi bohiwa hi milawu yo fana . 
Mitirhovutomi bya vutikonta na nawu ; 
Ku pfumaleka ka xona , matimba ya hina ya herile mahala . 
Dorobankulu ra Joni na rona a ri khumbheka . 
Kanela ku navetisa na swiyenge swa yona . 
A ku na timakisi leti nyikiweke ta xikambelwana lexi . 
Xana nhundzu ya n'wina yi ta avanyisiwa hi ndlela yihi ? 
Nawu na swinawana laha swi faneleke . 
Maendlelo yo biha eka vuvekisi . 
Languta nakambe eka tihlo ra wena exivoneni . 
Ku hava nchumu lowu nga kotekiki . 
Hlayisa minhlangano ya 6 na ku pfala tsalwa . 
Hlayisa swiphephani swimbirhi na ku pfala tsalwa . 
Nepad i xifambisi xa ku cinca loku ! 
Ku nghenelela eka nhlangano wa vamanana . 
HOLOBYE WA SWA MABINDZU YA MFUMO : 
Ku ni tinxaka timbirhi ta tifomo ta swikombelo leti nga kona : 
U nga vileli , hikuva leswi swi ta ku boha . 
Boxa vukorhokeri bya swa nawu na mafambiselo . 
Hlamusela khonsepe ya maendlelo ya ku undla . 
Hambiswiritano , mahangalaselo ya gombonyekile. 
Swikhongelo swa mina swi na lava va vavisekeke . 
Eku heteleleni phakelo ku fanele kuva ndhavuko . 
Twisisa na ku tirhisa mafambisele ya nkarhi . 
Va vile Nhenha ya Misava khale . 
Hlamusela milawu ya vukokansimbi . 
Vuleteri byi ta heta tin'hweti ta nkaye . 
Kombisa rixaxa ra mikarhi ya Sachins . 
Vantsongo swinene eka vona va ni malembe ya 8 hi vukhale . 
Xana hi kwihi ku tiva na ku tsana ka mina ? 
Xana van'wana va le kusuhi swinene ku tlula van'wana ke ? 
Hileswaku xivutiso xexo a ndzi xi hlamuseri namuntlha . 
Va fambile hi ntirho ku lava Rotwe . 
Leswi i vumbhoni eka swifundzankulu hinkwaswo . 
Hina hi letela vanhu kambe n'wina mi va teka ? 
Mikanerisano ya hina a yi sungule hi ndlela leyinene . 
Ku wisa loku landzelaka ku ta nyikiwa : 
Vuhlayiseki ehansi ka xiyenge xa 32 xa Nawu . 
Xana hi byihi vukorhokeri byin'wana lebyi hi byi phakelaka ? 
Tiprojeke to pfuxa na ku katsakanya . 
Maendlelo ya HRDS ya hetisisiwile . 
Hetisa Xikweleti xa Mali ya Vuxirho . 
Lava na ku tirhisa vuxokoxoko lebyintshwa . 
Xikolo xi le ka tlhelo ra voko ra xinene . 
Hikokwalaho kuri na pulaninkulu ya ku ndlandlamuxa . 
Mbulavulo na ku tivisiwa ka Holobye : 
Xana u fikelele mahetelelo wahi ke ? 
Hikokwalaho maendlelo ya FIFO ya fanerile . 
Kombisa nkarhi wa vunkaye wa milandzelelano . 
Xivutiso : Xivangelo xihi na xihi xa kuri hikokwalaho ka yini ? 
Phakela mafambiselo ya nxungeto ni makhombo . 
Maendlelo eka vutshila byo endla kunene ma fanele ku : 
Nkombiso lowu wu ni swikongomelo swa wona tanihi . .  . 
Avelana mitokoto , miehleketo na tipulani . 
Xikombelo xo tano xi fanele ku seketeriwa hi ku hetiseka . 
Khoto yi fanele ku lavisisa vukorhokeri . 
Phepha leri ri avanyisiwile hi swivutiso swa TSEVU . 
Tikhodi ta matshinyele ti pfuxetiwile . 
Ndza swi tshemba . 
Bangi yi na ntlhanu wa maendlelo : 
Hileswaku a kuri ntlangu wo tsakisa swinene ! 
Pulani hi ndlela leyinene na ku landzelela pulani . 
Xana leyi a hi vhinyo ya khale eka bodhlele rintshwa ? 
Tshikelela eka xitirhisiwa ku kuma vuxokoxoko byo hetiseka . 
Nhlengeletano ya mahungu yi kunguhatiwile hi ndlela leyi landzelaka : 
Xana hi kwihi laha xitirho lexi xi tirhisiwaka kona eka teretere ? 
Tirhisa IT loko yi ri kona naswona hilaha swi faneleke . 
SRSA yi ni vutihlamuleri byo kongoma eka : 
Ku thoriwa loku landzelaka ku endliwile : 
Swilaveko Swo Endla Ku Vitaniwa Nakambe . 
Ku rhandza ntlhontlho na ku tiyimisela eka wona . 
Mimbuyelo yi ta nyikiwa loko yi komberiwa : 
Kambe i mani wansati loyi wo hlamarisa swinene ? 
Vatekani a va ha rhandzani . 
Rhijisitara ra doroba a ri si pfuriwa . 
U ti endlerile ku tinyungubyisa hi wexe namuntlha ! 
Mutirhelamfumo lontshwa wa ku tsakeriwa ! 
Ku salela endzhaku ka milandzu ku sukela eka 2004 . 
Hi kombela vakamberiwa ku tshama va languterile . 
Nhlamulo ya kayivela na kuva yi ngari ya ntiyiso . 
Pima na ku xopela matirhele ya wena . 
Kambe Jarimani ri xalamukile ku tlula khale ka rona . 
Switirho leswi faneleke swi tirhisiwa hi mfanelo . 
Namuntlha u yimela nkarhi wun'wana wo tano . 
Nyika mavonelo eka ximakiwa lexi nga ku ndlandlamukeni ; 
Vuswikoti byo le henhla swinene bya mafambiselo ya madzolonga . 
Kombisa leswi landzelaka eka girafu ya wena : 
Eka mina hileswaku ntirho wu hetisekile ! 
Prasa wu simekiwile hi Nyenyankulu . 
A ku vangi ni ku ya hansi ka tinhlayo ku sukela eka 2004 ku ya eka 2006 . 
Tsala hansi sayizi ya leswi landzelaka : 
Vuhlanganisi bya vukona bya tsalwa : 
Komba sisiteme leyi nga laha henhla ya ncheleto . 
Sweswo hileswi matikovito ya fambisisiwaka xiswona . 
Tivhochara ta swakudya leti nyikiweke eka vakhandziyi . 
Nhlelo wa tinkota wu sungurile hi Hukuri 2006 . 
Hi nhlayo ya mindyangu leyi nga swela . 
Phepha ri avanyisiwile hi swiyenge SWINHARHU : 
Xana ku tava ni goza ro karhi ri nga ta tekiwa ehenhla ka yena ke ? 
Mfanelo eka muholo wo antswa . 
Ku hakelela xikweleti ku hunguta ntswalo . 
Xiphemu xa vumbirhi xi avanyisiwile hi xitsalwana . 
Mafambiselo yo antswa ya ntwanano wa misava . 
Hileswaku swikombelo swi nga endliwa onlayini . 
Yuniti yi ni mitirho leyi landzelaka : 
Afrika Dzonga yi khumbhekile ya ri eku lulamiseni . 
Xilaveko xa ku nyiketa mahungu ; 
Tani hi mfumo hi fanele ku fambisa tanihi xikombiso . 
Vamahungu va rhambiwile ku nghenela nsimeko . 
Senthara yi avanyisiwile hileswi landzelaka : 
Ku endla i mbuyelo wa ximakiwa xa maendlelo . 
Hi nge endli kuva misava hinkwayo yi va Amerika . 
Nhlengeletano yi khomiwile eEast London . 
Hileswaku vutihlamuleri byi tama bya hari kona . 
Hi nge vuli sweswo hi rihi na rihi ra madorobankulu ya hina . 
Leswi ku tava mfumo wa hinkwaswo : 
Endzhaku ka nhlengeletano ndzi tshembisiwile 
U fanele ku vuyelela swilo mikarhi yintsanana . 
Yi hetile ntirho wa yona hi Nhlangula . 
Tihakelo to paka ti ta tshama ti nga cincangi . 
EWestern Cape , leswi swi vula kuri : 
U vutisa xivutiso na ku langutela tinhlamulo . 
Tindhawu letimbirhi ta xikongomiso ti ni vuxaka . 
Swibumabumelo na swona swi kombisiwile . 
Swi ta tlhela swi nghenisa vutihlamuleri . 
A ku nge vi tiko rin'we ri kunguhataka . 
Mimbuyelo ya sisiteme ya mafambelo lamantshwa i : 
Leyi a yi ri mikarhi mfumo wa xikolonyi . 
Tata fomo ya xikombelo hi ntalo . 
Hambiswiritano ndzi tsakela ntsena ku vulavula na swinharhu . 
Ku suka eka vulehi lebyi hi nga vona Nambu . 
Swi endla mphakelo , ku nga : 
India na rona ri le ku ngheneni eka nghingiriko . 
Mathematiki kumbe Thekinoloji ya Mahungu . 
Swivangelo swa mpfumaleko wa nhlayiso ku fana na : 
Minkoka ya dyondzo leyi ku ngava ntsena : 
Ndzi ku vutisile kuri xana u va tiva swinene ke ? 
Xikombelo xa timali a xi amukeriwangi . 
Matiko man'wana ya Afrika va langutane naswona . 
Ntirho wa vakamberiwa wu fanele wuri hi Xiphutukezi . 
Ndzi ta tirhana na swona hi ku komisa swinene : 
Swibumabumelo leswi tsariweke ntsena swa amukeleka . 
Ku tava ni ndhawu eka xifundzantsongo xin'wana na xin'wana . 
Miganga ya kwala kaya yi na ntirho lowukulu . 
U siyile xipapilwana xi boxa leswaku u tsakile . 
Pasisa mimpimanyeto ya timali na tipulani ta nhluvukiso . 
Xana u nga endla yini ku sivela dari ke ? 
Ku hava bindzu leri nga tirhaka riri roxe . 
Sweswi hi le ka xiyimo xa mpfuxelelo , ku boxa yena . 
Vukorhokeri lebyi byi tirha kahle swinene . 
Ku ngari khale , timhaka ta vatirhi ti humele emahlweni . 
Swi olovile swinene naswona swi humelela kuri hava ku onhaka . 
Xana a ku tava maringetelo ya njhani lama a ma tava ya ve kona . 
Nxopaxopo na vuxoperi bya Mahungu . 
Endzhaku ka lembe rin'we , miehleketo ya ha ta hanya yi ya emahlweni . 
Vuxokoxoko lebyi landzelaka byi ta tshama byi ha fana : 
Sivela ku vaviseka ku ya emahlweni eka n'wana ; 
Tifomo ta kumeka eka Huvo . 
Hi swi langutela ku ndlandlamuka hi 37% yin'wana . 
Xana leswi i yini loko ku ngari nghingiriko wa ikhonomi ? 
Swikongomelo swa tsevu swa Dakar hileswi landzelaka : 
Komba ndhawu ya xivandla xa ntirho . 
A ndzi lulamisangi mbulavulo wa vuxokoxoko . 
Hlamusela theme ra mbango wa ikhonomi . 
Xana hi kwihi ndzi nga kumaka vuxokoxoko byo tala ? 
Xana mali yaleyo i xiphemu xa ku timali leti tlherisiwaka ? 
I tiko ro karhi , Afrika Dzonga . 
Yin'we ya leswi yi fanele ku fambelana ni rihanyo . 
Mikarhi leyi yo tika yi na hina sweswi . 
A vari eka ndhawu ya khombo ehansi ka timinete . 
Ku tirhisiwa ka nongonoko wo kambisisa swa bumabumeriwa . 
Ku gembula eka inthanete hi xin'wana xa xikombiso xo tano . 
Siyavakhumbula , A hi Va Tsundzukeni . 
Maendlelo ya sungurile hi Ndzati . 
I maendlelo , nkayokayo wo angarhela . 
Ku kuma vuxokoxoko mayelana ni nkwetlembetano . 
Loko kuri hava n'wina a ku na nchumu lowu susumetaka . 
A swi koteki ku komba na ku hlawula michumu ; 
Swivutiso swo hambanahambana swa vumbiwa : 
Xana u nga rivala njhani hi leswi hundzeke ? 
Mufambisi wa bangi u pasisile xikombelo . 
Tihakelo ta cincano wa mali ya le handle ti endliwa eka : 
Leswi na swona i projeke ya Khapi ya Misava ya 2010 . 
Switirhisiwa hinkwaswo leswi nga tirhisiwa swi fanele ku kombisiwa kuri swi tirhisiwile . 
Xana swi ni ntikelo wihi eka vutomi bya hina ke ? 
Ndza tlangela na ku hlohlotela matshalatshala lawa . 
Hi vulavula hi swikombeto leswi sunguleke ku tikomba . 
Ndzawulo kumbe xivandla xa dyondzo lexi khumbekeke . 
Switirhisiwa eka nhlengelo swi ta languteka hi ndlela leyi : 
Xana ku kaneta ku ta tisa ku hambana ke ? 
Ku tsoniwa eka xiyenge lexi swi katsa : 
Eka nkarhi lowu xikombanxavo xi nga ta humesiwa . 
Matiko ya Afrika na tinxakaxaka . 
Hi seketela swiboho leswi tivisiweke . 
Naswona hi ta tlangela ni vanhu va hina ! 
Mavonelo ya wena eka wena , mina na un'wana na un'wana . 
Ndzi bazzi , ndzi ta ku fonela . 
Ku hava tiphurogireme ta munhu hi munhu ta vana ; 
Xana hikokwalaho ka yini u hlawurile xiyimo lexi xa nxaviso ? 
Vuxokoxoko lebyi landzelaka byi ta tirhisiwa : 
Xikalu xa orthophotogirafu i ... 
Leswi swi languteriwa ku tshamiseka hi 2015 . 
Xana a hi na ndlala ya ku kula ka ikhonomi ke ? 
Minghenelelo ya nkarhi wo koma hi leyi : 
Ndlala a hi ximonyo kambe i xikhunguvanyiso. 
U vile kona ku ringana kwalomu ka tiawara ta 24 . 
Vatirhi van'wana si va thoriwile . 
Hi fanele ku landzula ku joyina mitlawa ya swigevenga . 
Bindzuxirhompfaleko rin'wana na rin'wana na swirho swa rona . 
Tiprojeke letikulu ta swimakiwa ku katsa : 
Mutlangi loyi a hluvukisiweke swinene wa lembe : 
Xitsundzuxo xa matirhele ni mafambisele . 
Tindlela leti ndzi pfukeke hi tona ndzi va eku vonakaleni . 
Khoso yi hetiwile hi Khotavuxika . 
Bangi ya Misava yi kongomise eka timhaka tinharhu : 
Vavanuna va wu twile mphikizano . 
Xana Xedulu ya le Ntirhweni yi nga antwisisiwa ku yini ? 
Heleketa xiviko lexi hi N'wendzamhala . 
A hi katsakanyeni hi mhaka yo tshembisa . 
Mimpimo ya mahlelelo yi nyika vuxokoxoko . 
Ndzi ta nyika vuxokoxoko endzhakunyana . 
Makambelelo na malangutelo yo ka yi nga tirhi ; 
Eka makumu ya leswi , ndzavisiso i wa nkoka . 
Xana tsalwa leri ri ta nyiketiwa kwihi : 
Ndzawulo hakunene ya tinyungubyisa hi wena . 
Swi fanele swi endla leswi hi ku n'on'oka , ku ngari hi ku hatlisa . 
Ekusunguleni , phurogireme yi kongomise eka : 
Mpfuno wa xithekeniki Xikongomelo xa ntwanano : 
Xana hi hunguta njhani nthyakiso wa hina wa khabonidayiokisayiti ? 
Ku tumbuluxa mitirho i ntlhontlhonkulu wa hina . 
Vuswikoti byo kongoma lebyi lavekaka i : 
Swi le rivaleni leswaku vuxokoxoko bya vona a byi hoxekile . 
Tinxaka ta tiyindlu eAfrika Dzonga : 
Makhadi ya Siku ra Valentine emisaveni hinkwayo . 
Marhavi ya kumekaka ya tirhisa milawu . 
HOLOBYE WA VUHLAYISEKI NI NSIRHELELO : 
Kambe xana i yini sosayiti leyi tirhanaka ni vanhu ? 
Xitsariwa xi fanele xi ri hi xivumbeko xa tindzimana . 
Swin'wana swa swihumesiwa swi humesiwa kan'we hi lembe . 
Leswi i ntirho wa nkoka swinene . 
Kombisa na ku longoloxa mimbuyelo ya van'wana . 
Yin'wana ya mintlhontlho leyi yo tika i : 
HOLOBYE WA MITLANGU NA VUHUNGASI : 
Tlakusa vuvekisi eka timali ta swa tindlu . 
E,e , ku ngari eka nhlengeletano . 
Huvo yi tirhisile mali ehansi ka mpimanyeto wa yona . 
Maendlelo a hi hinkwawo ya bohaka . 
Ku lulamisiwa ka data leyi ku sungurile . 
Ku lumamisiwa ka matsalwa ya mpimanyeto . 
Mpfuxelelo wa laveka ku susumeta vuvekisi . 
Swirho hinkwaswo swi hakerile hi ku hetiseka eka 2007 . 
Fawukhawuti na mianakanyo ya matimba . 
Vundzeni i bya nkarhi wa sweswi naswona byi pfuxetiwile . 
Ku kongomisa eka vakhumbheki vo karhi ; 
Minkongomiso ya fikelelaka hi nyikiwa leswi : 
Nyiketa pulani eka vayimeri va swa vuphorisa . 
Hi kuma swilaveko swa swona siku rin'wana na rin'wana . 
Nghenela tiphurogireme ta vuleteri bya le ntirhweni . 
Yi sungurile ku tirha hi Nhlangula . 
Khakhuleta leswi landzelaka hi mayelana na x : 
Goza ri sungurile ku twala mihandzu . 
Kombisa na ku hlamusela mikongomelo na miehleketo . 
Xana swirho swa ndyangu swa VULAVULA na van'wana ke ? 
Xana ntirho wo tiveka wa nsimbi yo basa i yini ? 
Eka vundzeni lebyi xikombelo a xi endliwa eka byona : 
Ha amukela exifundzeninkulu xa Mpumalanga . 
Pholisi yi hlamusele timhakankulu tinharhu : 
Vavasati va n'wi vutisile leswaku ku humelela yini . 
Xana hi wihi nxavo wo sungula wa ku ringana ? 
Nsirhelelo wo rhwala ku tlula mpimo wu ta nyikiwa . 
Swikolo eswifundzeni hinkwaswo swa khumbheka . 
Hi tava masocha yo lwisana ni vugevenga . 
Ndzi vula kuri leswaku sweswo swi khumba yini kahlekahle ? 
A hi hanyi eka swiyimo leswi faneleke . 
Papila ri nga katsa exikarhi ka swin'wana : 
Twelelani lomu n'wana a nga kona ; 
Ndlela ya ku lulamisa nhlengeletano ya vurimi . 
Vuxoperi byi tava ntsena eka ti-PIC . 
Nsivelo wa vugevenga a xiboho xo olova ! 
Xiyimo xa 1SH PE xi nga tekeriwa enhlokweni . 
Khoso leyi yi ta sungula hi ti 30 Mudyaxihi . 
Xivandla lexi xi lulamiseriwile swa bayo-dizele . 
Kunguhata kuri mali hi yihi yi faneleke . 
Yingisela eka ntshaho wa vuyimbeleri lebyi landzelaka . 
Boti lowu i ndzilo ndzi ku byela wena . 
Leswi swi hundzile hi 400000 . 
Fomo ya xikombelo yi nga kumeka ku suka : 
Ku khensa ka hina ko katsana ku ya eka : 
Hi fanele hi tirha na ku endla nchumu wo tsindziyela . 
Hi khensa swinene vukorhokeri bya n'wina . 
Ntlhontlho mayelana ni mitirho i wukulu . 
Loko va hoxile va lahlekeriwa hi ku beja ka vona . 
Khavhara swiyenge hinkwaswo swinharhu swa mfumo ; 
A ndzi ri eku hlamuleni swivutiso leswinharhu. 
Se ndzi ve eka Khabinete ku ringana malembe matsevu . 
Va tokotile swiphiqo swikulu swinharhu . 
Tindhawu tin'wana ta mphakaniso ta khumemune i : 
Soviet Russia a ri tava ri nga ponangi . 
Eka Ndzima yo sungula , a vula kuri : 
Leswi swi ta herisiwa ku ngari khale . 
Engetela nhluvukiso wa switirhisiwa ; 
Xana hi kwihi u talaka ku endla swa wena swa ku xava ? 
Tinhundzu ti pfariwa n'hweti yin'wana na yin'wana . 
Xana ku hangalaka ka TB ku nga siveriwa njhani ? 
Hlamusela kuri hikokwalaho ka yini xivulavuri xi titwa xi xiximiwile . 
Tiprojeke ti nyikiwa mimpimanyeto ya lembe na lembe . 
Xinawana hi Tindzawulo ta mfumo : 
Xana tinhlokomhaka ti tikombisa hi yini ? 
Swikolo swimbirhi a swi se hlanganisiwa . 
Tsala ehansi xiringaniso xa ndzhendzheleko . 
Injhini yi fanele yi titimetiwa hi ndlela yo karhi . 
Swa khenseka xiboho lexi xi tlhelerisiwiele ndzhaku . 
Ku dlaya ku hungutekile hi kwalomu ka 17% . 
Ku na swirhalanganyi swa tinxakaxaka . 
Teka goza ra vutihlamuleri eka vundzeni byo hambanahambana . 
Na leswi , hi engeteriwa , exikarhi ka . 
Hlamusela kuri u titwisa ku yini loko u tirhile leswi . 
A va na nchumu , a va na tlhelo . 
Kongomisa eka siku ra ku fambisiwa hi xikepe ka nhundzu . 
Ndzi byeriwile leswaku u humile a ya kun'wana . 
XANDLA XA MUVULAVULERI : E-e , a ndzi swi lavi . 
Komiti ya Photifoliyo yi languta eka leswi . 
To tala tiprojeke ti seketeriwa hi timali hi vanyikeri . 
Va vekiwile eka xiyimo xa Muholo wa vunharhu . 
Xikarhi ka mintwanano leyikulu yi nga kunguhatiwa i : 
Enhetelo wo nyanyula WUNTSHWA eka webusayiti . 
Endlelo ra xivilelo ri languteriwa . 
Vakoloti va hakela tiakhawunti ta vona hi ndlela leyi landzelaka : 
Ku nyika swiharhi swa nhova swi yirisiwile . 
Leyi i ndzawulo ya mina leyi yi nga ku endleni sweswi . 
U ta hi kumela muringanisi la tshembelaka eka hina . 
Tikhoto to tla ta mbango ti pulaniwile . 
Swilaveko hinkwaswo swa ntirho swi katsiwile . 
Leswi swi tiveka tanihi ku vitaniwa nakambe ko boha . 
Hlamusela nkoka wo ambala PPE . 
Xopaxopa maendlelo ya mafambiselo ya ntirho . 
Lexi i xiphemu xa vumune xa vumaki . 
Ka hari ni mabyanyi ya khale yo hisiwa : 
Hlamusela xivumbeko xa papila ra minxavo . 
Ku tshunxiwa ka Khale ka vuxokoxoko bya wena : 
Tirhisa leswi landzelaka tanihi xiletelo ntsena . 
Kuva ni swikombiso swintsongo kumbe kuri hava leswi boxiwaka . 
Sisiteme ya swingolongondzwana swa nkarhi yi ta tirhisiwa . 
Socha leri a ri ngari muhlevi . 
A ndzi tivi kuri hikokwalaho ka yini va nga fambangi . 
Tiphurogireme ti fanele ku endliwa hi ku hambana . 
Yi ta khomiwa ku sukela 16-21 Nyenyankulu . 
Mahanyelo ya Tom laha yi fambelana na yena . 
Xana Vadyondzi va ta xopaxopiwa njhani ? 
Xiyimo xa vakamberi hi Holobye . 
Xinawana xa 10 xi kombisa leswi landzelaka : 
Hlamula xivutiso XIN'WE ku suka eka xiyenge XIN'WANA na XIN'WANA . 
Vanhu vanharhu eka Huvo ya ARMSCOR ; 
Hlawula phurogireme ya CAD ku ringanela ntirho . 
Mpfuno lowu landzelaka wu kona : 
Hi le ku endleni ka miantwiso eka CPI . 
Vavavasati na vavasati va fanele ku tirhisa hofisi leyi . 
Pholisi ya Mafambiselo ya Ndzilo na Swiletelo : 
Ku endla ku pimanisa ko ka ku ngari kahle ni van'wana . 
Endla pulani ya mafambiselo ya vutshunguri . 
Mahungu mambirhi ma humaka eka switirhisiwa . 
A hi hlanganiseni mavoko hi va tlangela . 
Siku ro heta na ku yisa . 
A va ri eka mikitsikitsi ya vantshwa ya 1976 . 
Xana mitirho yi kahle na kuva yi ri hava ku vuyamela tlhelo ? 
Tanihi hileswi swi nga kombisiwa eka mepe lowu funghiweke Motherwell . 
Minkarhi yin'wana nxopaxopo lowu wa boha . 
Rivalelo ri vekiwa kuva nghingiriko wa ntirho . 
U komberiwa ku kongomisa eka xedulu leyi khomanisiweke . 
Kopa na ku tata tafula leri landzelaka : 
Swilaveko swo tala swa ntirho swa kayivela . 
Hlamusela theme ra mbango wa xiviri . 
Ina , swa endla . 
Minxavo ya swikweleti ya hlengeletiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Xana swi lulamisa mimbuyelo yo hambanahambana ? 
Swi tshike eka ku heta ka nhlamulo yin'wana na yin'wana . 
Swi tshongiwile hi ku hatlisa engatini . 
U tinyiketerile na ku tirha hi ku chivirika . 
Eka leswo , 40 va le Western Cape . 
Xiphemu xin'wana na xin'wana a xi hundzi awara yin'we . 
Vuakatiko bya Vutihlamuleri bya Tinxakaxaka . 
Hlamusela ku hambana na ku nyika swikombiso . 
Christopher Bruce u velekiwile eBritain . 
Swinawana swi nyika matimba eka Nawu . 
Ku cinca vanhu na swilo leswi nga ndzi rhendzela . 
I xifundzankulu laha vutlhari bya hanyaka kona . 
Eka Yuniti leyi u ta dyondza hi : 
Hi ntiyiso ntirho wa vona wu ta engeteleka . 
Matshalatshala lamanene yo kuma swo karhi . 
Xana i mani a nga susaka xileriso xo wundla ? 
Ku fika hi nkarhi swi tumbuluxa xiyimo lexinene . 
Xikombelo xin'wana na xin'wana xi fanele kuva eka vhilopo lexi nga pfariwa . 
Eka ku thoriwa loku nhungu i vamanana . 
Vona leswaku tisisiteme leti nga ringanisiwa ta swa timali . 
Tanihi ANC hi seketela Vhoti ya Mpimanyeto . 
Dyodzo ya tinyeleti eAfrika Dzonga ya humelela . 
Hi sete leyi faneleke ya tipholisi . 
Loko swin'wana swi tsandzile , u nga fonela mani ? 
Swingolongondzwana swa mali swi xopaxopiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Mpfumaleko wa vatirhisi lava faneleke va nga ni vuswikoti . 
Xana ku na vanhu lava hanyaka eribuweni ra Nambu ? 
Va le ku anguleni hi ndlela leyinene . 
I swa nkoka ku xana swinyunyuteri . 
Afrika eku lulamiseni vugevenga bya xibindzu . 
Ku lulamisa mpimanyeto wa masipala ; 
Lavisisa na ku lulamisa leswi nga tshamisekangiki . 
Tiyuniti leti humesiweke hinkwato ti xavisiwile . 
Xiya Ndzima ya 5 ya Nawu wa Tihakelo Ta Xibalo . 
Mundzuku hi ta engetela vatirhi van'wana va 51 . 
U hlawuriwile ku tifambisela vuyimeri bya yena n'winyi . 
Swo tiveka swinene eka leswi Xikandza xa Buku . 
Xana hikokwalaho ka yini vanhu va lava ku chayela hi ku hatlisa ? 
Ku cinca ka tikhemikhali na ku hundzisiwa ka matimba . 
Nhlengeletano ya vaofisiri lavakulu wu landzerile. 
Tikhoso ta mafambiselo na vulawuri ; 
Mbulavulo ya kahle swinene na masungulo . 
Ku tsanyusa ka balistiki i ka khombo swinene . 
I mhaka ya ringanisa njhekanjhekisano . 
Xana swiphemu swa bokisi swi ta ringana kun'we ? 
Ku ka ku nga nghenisiwi mimpimo ya ntsakelo . 
Kwalomu ka varhumiwa va 300 va ta nghenela . 
Kuma fomula eka nandzelelano lowu nyikweke . 
Vaphangi va kotile ku nghena endlwini . 
Tinomboro ta vutihlanganisikulu ti nyikiwile . 
U nga joyina ntlawa wo cina nkarhi wihi na wihi ? 
Swilaveko swa mbulavulo wa PAT : 
Xinavetiso lexi xivekiwile hi : 
Switirho swa xikambelwana na swingolongondzwana swa ntirho . 
Xiviko xo hetelela xa muphakeri xi fanele xi katsa : 
Kombisa leswi landzelaka eka dayagiramu : 
Phurogireme ya Switirhisiwa swa Vumaki ? 
Tihlanganise ni tindhawu tin'wana to dyondza . 
Xana i vanhu lavantsongo vangani va endzelaka tifeme ta hina ? 
Loko kuri ni ndhawu eka MuRhijisitara . 
Nkongomelo ya lembe leri i Ku Hlanganna ni Mihlolo . 
Hlambanya vutihlamuleri bya wena eka n'hweti yin'wana na yin'wana . 
Tirhisa swicheriwa tanihi na hilaha swi lavekaka . 
Vanhu lava nga ni vutsoniwa va nge cini . 
Tirhisa tindlea to hamabanahambana ku joyina timatheriyali . 
Hileswaku n'wana wa n'wina u tava emavokweni yo hlayiseka . 
Ku komisa mavoko ya phegola . 
Hluvukisa mikarhi ya swa mabindzu . 
Hileswaku ndzi anakanya mikarhi yo tiya swinene . 
Miganga yo tala ya yunivhesiti yi tsakile . 
Ndlela leyi 2009 yi pimanisiwaka ni malembe ya khale . 
Eka marhumbu lama pfurhaka ya misava leyi . 
Swibumabumelo leswikulu swi katsa : 
Projeke leyi yi ni nkarhi wo tlula nkarhi wun'we . 
Nseketelo wo tano wu katsa : 
Hikokwalaho ka yini hi pakanisa rihanyo ra swikolo ? 
Mukontirakitara u le ndhawu ya ntirho naswona u le ku tirheni . 
A swi fanelangi , kongomisa eka ( 1 ) laha henhla . 
Va tshemba eka kuva Sathani a hanya . 
Yingisela eka mintshaho yinharhu leyi landzelaka : 
Ku nyika ku hambana ko anama ka minkandziyiso ; 
Ndzi amukela mavonelo hinkwawo na swibumabumelo . 
A hi tshembi kuri ku ni ndlela yin'wana ! 
Nkayakayo ku lwisana ni vusweti swi ya emahlweni . 
Ku hetisisiwa ka tiprojeke tin'wana . 
Ku nyikwa ka swikweleti hi ndlela leyi tirhekaka ; 
MCB yi vile mhaka ya nkongomiso . 
Ku hluleka masipala a hi mhaka ya Xikwembu . 
Swi vuriwa leswaku ntsakiso wo sungula wu heta nkarhi wo leha . 
Swi vuriwa leswaku ku humelela swi twala ku humelela . 
Swiboho swi tekiwile eka tinhlengeletano ta vuyimeri . 
Swiphemu leswi faneleke swa xinawana i : 
Sosayiti - Vanhu lava hanya eka miganga . 
Huvo yi ni phurogireme ya timhaka ta ntlhanu : 
Vadyondzi va nga angula hi tindlela to hambana . 
Hlamusela nawu wa ku tirhisiwa ka matimba ya minimamu . 
FAS yi katsa nhlayo ya tiprojeke . 
Ntirho wa vona wu vile ni ntshikelelo wo hlamarisa . 
A ko xitoloveto xin'wana na xin'wana xi nga endlaka , hambiswiritano . 
Boxa leswi vuriwaka hi ku herisiwa hi xitalo . 
Ku pulani na ku tivisiwa ka swihlovo . 
A kuri nhlangano wa nkoka wo yimela vatirhi wa valungu . 
Mpimanyeto i xitatimende xa hina xa nhlanganelo . 
Va bumabumeriwile hi ntirho wa vona wo saseka swinene . 
Pfhumba leri ri hi yisa eka nkarhi wa ntshembho . 
A hi nge swi koti ku tsan'wa nhundzu leyi . 
Riphabuliki , ku ya hi ndzimana ya ( b )  . 
Vuhundzuluxi byi ta endliwa hi swiphemu swimbirhi : 
Khomixini yi amukeriwile hi khabinete . 
Mfumo wu le ku tirheleni vanhu . 
Swa olova ku kurisa matsavu ya wena n'wini . 
Swivulwa leswi nga komisiwa swi fanele swi amukeriwa . 
Hi swihi swa leswi landzelaka swi NGA RIKI malahla ? 
Swikongomelo swi kongoma swa Nawumbisi i : 
Xifaniso lexi xi le henhla hi mpimo . 
A kuri mfikelelo eka goza ra swa vululami . 
Phurogireme ya vhiki hi leyi landzelaka : 
Hlamusela swiphemu swa ndzavisiso wa makete . 
Nyika swikombiso leswi faneleke swa laha henhla . 
Susa eka makizimamu ya timakisi timbirhi loko : 
Swi sasekile swinene na kuva xiyimo xa le henhla xa nkoxometo . 
Ku hava na xin'we xa swilaveko leswi xi nga yimaka xiri xoxe . 
Swi nga hunguta nhlayo ya swivandla swa mitirho . 
Hambiswiritano , mintlhontlho yo tala ya hari kona . 
Leyi i mihandzu ya ntshunxeko ya hina . 
Leswi hileswi mabindzu a ya tirhisa xiswona . 
Pholisi Yintshwa ya Ikhonomi a kuri khapitalizimi . 
Swibumabumelo leswi landzelaka swi fanele ku tekeriwa enhlokweni : 
Hileswaku loko ndzi ri epatweni ra London hi jikile . 
Vutihlamuleri bya MQA i ku : 
I ndlela yo olova ku ponisa vutomi bya vana lavantsongo . 
Khomphyuta litirhesi yi tava xipfuno . 
Ndlela leyi swilaveko swa ximfumo swi nga tirhisiwa hi yona : 
Teka goza ro lulamisa laha swi faneleke . 
Lexi i xiyimo lexi tumbuluxiweke xa pholisi . 
Boxa swilaveko SWIMBIRHI swa swinavetiso swo katsana . 
Vun'winyi byi wele muganga . 
Hlamusela ku tirha ka switirhisiwa ka swa tinkota . 
E-e , ( b ) na ( c ) ku wela ehansi . 
Milawu yikulu ya Nawumbisi i ku : 
Xana i mani a nga ta tsakela ngopfu ku xava ximakiwa lexi ? 
Ivi u tlanga risimu ra 24 ravumbirhi . 
Leswi humaka ematikweni mambe swi ta khavhariwa ji ISPM 15 ; 
Matsalwa lama ya ta kamberiwa eka a Pheoha ra I. 
Kambe tlhelela eka nkarhi wa nkucetelo wa vanhu . 
Ntirho wa TRC yi komba kuva wu herile . 
Hi vurile , xikombiso , bindzu ra vurimi . 
Hileswaku ndzhendzheleko a wu tirhi . 
Projeke leyi yi tisile nkarhi wo tano . 
Eka nkarhi wa sweswi a hi na swo ringana . 
Vaofisiri lavakulu ku suka eka Mimfumo hamimbirhi ; 
Mexico , na van'wana vo fana ni le Siberia . 
Ku yisiwa hansi ka ku vavisiwa hi makhombo . 
Ndyangu wu fanele kuva ni xipano xa nawu xa kahle . 
Xana swi ta tirhaniwa kumbe ku lawuriwa njhani ? 
Tivisa varhumiwa hi nhlengeletano . 
Xinawana lexi pfapfarhutiweke a xi languteriwile hi 2003 . 
Nhlengeletano yi tlhela yi langutela ku xopaxopa : 
Ndza tshemba leswaku va swi xixima . 
Swi kona hi tindzimi ta ximfumo ta 11 . 
Hi mi navelela leswinene eka swipano hinkwaswo . 
Hambiswiritano ndzi n'wi fonerile endlwini namuntlha . 
Halmusela xiyimo xa mapaulanelo ya maendlelo . 
Swi lava mpimo eka matimba ya mfumo . 
Leswi swi hundza swipaniso leswi vekiweke lembe leri nga hundza . 
Kombisa leswi landzelaka ku suka eka tafula : 
Ku kuma vuxokoxoko byo hlaya u nga tihlanganisa na : 
Ncino wu nga tekiwa kuri ririmi ra vuyimeri . 
Swin'wana swa switshunxo swa vutshila swi katsa : 
Miganga ya hina yi tiyiserile swinene . 
Papila a ri fanelangi kuva hi xivumbeko xa ndzimana . 
Vugevenga byo tano byi tiva tanihi vugevenga bya vanhu . 
Kuma minxavo ya wena yiva kahle ku suka emasungulweni ; 
Nkarhi wa hofisi wa swirho swa Huvo ya 17D . 
Tifayili leti nga ta tirhisiwa na vundzeni bya tona . 
Va tlhele vakhotsiwa exitokisini . 
Komba ku cinca laha swi faneleke . 
Visa yi ni matimaba malembe manharhu ntsena . 
Ti-SDP ti tava tilulamile loko ekusunguleni lembe leri taka . 
Van'wamatimu va nga tirhisa minchumu yo huma eka khale . 
Vatlangi va ntirhisano va ta katsa : 
Xana mfumo wu vile ni xandla eka rifu ra yena ? 
Hi kunguhata ku tivisa SWIPAKANISO eswikolweni . 
Xana hi swihi leswi nga yiki emahlweni ke ? 
Vuxokoxoko bya Nhlengeletano ya Atlantis i : 
Xana Nkulukumba David u ehleketa kuri hi fanele hi endla yini ? 
Hi tlhele hi kanela timhaka ta xifundzantsongo to tala . 
Ntshembho wa vuvekisi byimbe wu le ku kuleni . 
U NGA hlamuli swivutiso swo tlula MUNE . 
Mavoni ya le switarateni swi antswisiwile . 
Vamahungu hinkwavo va rhambiwile . 
Xihlambanyo lexi xi fikeleriwile . 
Hileswaku swi olovile swinene na maendlelo ya le rivaleni . 
Mpimo : Ku katsa kambe a swi hungutiwangi ku ya eka : 
Theme munhu swi katsa leswi landzelaka : 
Loko u ri ni vana tana na vona ! 
Mfumo lowu wu nge va pimanyeteri ; 
Hi tshembisile vanhu va hina vutomi byo antswa . 
Sweswo hileswi ndzi kongomiseke eka swona . 
Swibumabumelo leswi landzelaka swi endlwile : 
Vadyondzi vava va kha va ntshunxeka swinene . 
Boxa xivangelo XIN'WE kuri hikokwalaho ka yini vanhu van'wana va nga : 
Ndlandlamuko wu lava tipholisi letinene ta ikhonomi . 
Leswi hileswi Rocky a nga tshundzukiwa hakona . 
Hlamusela xitandzhaku xa yindlu ya rihlaza ya tinghilazi . 
Papalata ku dzaha emubedzweni - swi ni khombo . 
VAT yi koxiwa eka ntshako ro anama swinene . 
Hi nhlangano lowuntshwa swi ta ni xifaniso lexintshwa . 
Hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini havambirhi va nga va va lulamile . 
U ringanerile rito ra ntiyiso eka Mfumo . 
Xikongomelo xi ndlandlamukile ku ya eka Nyenyankulu . 
Delphi : Nhlanganiso wu tava kona . 
Xandla xa Presidente u heleketiwa hi : 
Dirowa pulani ya ntirho na minongonoko ya matheriyali . 
Ku kombisa swihoxo eka muako . 
Hi ntiyiso , hi va heta mbilu . 
Minghingiriko ya hina yi nga hundzi yi nga voniwangi . 
Endzhaku ka sweswo va ta tisa yin'wana . 
Tipulani leti ti kombisa timhaka timbirhi letikulu : 
Loko kuri u ta ndlandlamukisa u komberiwa ku endla tano . 
Mimbuyelo leyi khomekaka ya rendzo yi katsa : 
Hlamusela ku tirhisiwa ka phayiphi ya moya ya mavoko . 
Ku yiviwa ka swifuwo a kuri ntlhontlho . 
Vamahungu hinkwavo va amukeriwa ku nghnela . 
Byi nga lawuriwa tanihi vuvabyi byo teka nkarhi wo leha . 
Swilaveko leswi swi lava swiboho swa tipholisi . 
Ku vona leswaku un'wana u xopaxopa mbuyelo . 
Va tlhela va tlangela swidzidziharisi na madzolonga . 
A ndzi ri karhi hundzisa mahungu lawa . 
Ku ni swikombiso swo endla kunene swo endla kunene . 
Swa vona i ntirho wo tika , lowu nga endliwa kahle . 
Namuntlha Nambu lowu wu fikile elwandle . 
Kombisa ku khensa na ku hlohlotela . 
Loko u hanya ehandle ka Afrika Dzonga : 
Nyika swifaniso ku seketela minkutlunyo ya wena . 
Swiyimo swa le henhla swa nseketelo swa sweswi . 
Nongonoko wo tlangela swiendlo wu lehile . 
Tshamela ekule ni vugevenga , byalwa na swidzidziharisi . 
Swi va endla kuva vahlayiseka na ku sirheleriwa . 
Swi xopaxopa hi ku landza vutshila bya swilaveko . 
Naswona swi va endla va hanya kahle na ku tiya swinene nakambe . 
NSF xi ri eka xiyimo xa lakhuna . 
Milawu leyi nga andlariwa ya Nepad i : 
Lembe-ximali ri hela hi 28 Nyenyanyani . 
Ndzi ehleketa leswaku vululami ku vile kona eka vona . 
Ntshikelelo eka N5 wu xopaxopiwile . 
Miehleketokulu ya ndzimana ya 1 i ya leswaku . .  . 
Swi ta seketeriwa hi Talk Radio . 
Maendlelo lama na mafambiselo swi katsa : 
Xana swi vula yini sungula ka MDR TB ? 
Ku tiyisela ka yena ku hundzuka nghingiriko . 
Vanhu van'wana va tsakela ku tirhisa xitulu xa mavhilwa . 
Hlawula tinhlokomhaka TIMBIRHI leti landzelaka . 
Leswi swi vuriwa matimba ya isometiriki . 
Ndzi tirhile eka tifekitiri ku ringeta ku fikelela . 
Xiyimo xa 1CE PE xi ta tekeriwa enhlokweni . 
Komba swihluvi swa mbulavulo leswi nga tirhisiwa : 
Eka khampani ku ni swivandla swinharhu . 
Hi losa Age In Action eka mpfuno wa vona . 
Muchaviseki wa wena , vamanana na vatatana ; 
Khoto leyi yive kona hi 1994 . 
Swi fanele swi katsa maphepha ya rhekhodo . 
Tin'wana ta leti ti vula tihuvo . 
Hlawula switirho leswi faneleke na swingolongondzwana . 
Magoza lama nga kunguhatiwa ya ku hetisa xiyenge lexi : 
Hileswaku hi ta swi lulamisa njhani hi ku tirhisa aligebrayaki ? 
U fanele kuva na mali leyi ringaneke ku sungula swa vurimi . 
Dyondzo leyi yi vona leswaku Vadyondzi : 
Minxavo yo xavisa hi ntalo ya sweswi ya LPG yi le henhla swinene . 
Xana mitlheriso na tihakelo swi ta tirha ? 
Swiletelo swi ta tsariwa swi vonaka . 
U khumbheka hi lahlekeriwa hi vunene . 
Minhlangano ya miganga leyi khumbhekaka : 
Swa Rirhandzu swi lava ku tihlanganisa ni van'wana . 
A ku vi na swikombelo leswi nga ta hlwela swi nga ta amukeriwa . 
Xana vanhu va ta dyondza rini kuva va tshemba ? 
Xiga lexi xi tirhana na nhlokomhaka yo koma . 
Hi ni swihlamariso swintsongo leswi nga na swona . 
Fomula yintshwa ya manyikelo yi simekiwile eka : 
Ku hava xitandzhaku xo biha eka phakelo wa vukorhokeri . 
Khakhuleta vholumu ya xilembe xa le hansi . 
Handle ka swona , ndzi ta yimela xikombelo xa wena . 
Ikhonomi i projeke ya kahle swinene ya rixaka . 
Dyondzo yi fanele kuva mhaka ya rixaka . 
Pholisi ya Vumaki bya Tinsimbhi na Minhluvukiso : 
Xihlala xa nutliya a hi xihlala xo hetiseka . 
Hileswaku xiringaniso lexi a nxi na swintshunxo swa ntiyiso . 
Swinawana leswi a swi kandziyisiwangi . 
Xikambelwana lexi xi avanyisiwile hi swiyenge swimbirhi . 
Hi kumiwile matimu ya yena . 
A hi yimeni ku sirhelela lava nga sirhelelekiki . 
Makete wa xifundzantsongo eka nxungeto wa swa vurimi . 
Ndzawulo ya mina si yi le ku endleni ka xiave xa yona . 
Xana tiinthavhiyu ti ta endliwa njhani ? 
Xana ntirho wu endliwa hi ku kongomisa eka vundzeni bya vutomi ke ? 
Hambiswiritano ntirho wa wena a wu na ntlhontlho . 
Tibiloyono na tibiliyoni. Nchumu wun'we ntsena . 
Hlamusela nkoka wa malawulele ya nhova . 
Nongonoko na vundzeni swi nga katsa : 
Xiviko xa hina xa CARNS xi kandziyisiwile hi 1997 . 
Hileswaku minkanerisano ya hina yi rhendzeleka eka : 
Swikombelo leswi hlanganisiweke swa nkarhi hinkwawo swo fana na : 
Tinxaka to hambanahambana ta ndzilo ti ntlawahatiwile . 
Khoso yi humesile hinkwato hi ku tsala kunene . 
U nga tirhisa ku tlula marito ya 55 hi ntsengo . 
Leswi a swo va mhaka ya ndzawulo . 
Eka ku tsana kun'wana na kun'wana hi lava ndzulamiso . 
Hileswaku ndzi pfumelele ku tivisa xipano xa mina lexintshwa . 
Ndlandlamukisa xiyimo xa vona na kuva va tholeka . 
Ina , xo va xona xiri xoxe , a xi le handle . 
Micino ya hina ya nhlangano wo hambana . 
Ku swi veka hi ndlela yo olova hileswaku ku ni ku hambana hi tlhelo ra vuswikoti . 
Nsuso wo sungula wu tava hi ti 25 Khotavuxika . 
Kambe xikhapitalisi xa soxalizimu i khonsepe ya mahanyele . 
Swilaveko swo hlaya swa ntirho swi katsiwile . 
113 yin'wana yi le ka maendlelo ya khoto . 
Mimbuyelo ya Madyondzelo ku tirhana ni vundzeni . 
Minxavo ya xinkwa yi yile emahlweni yi ya ehenhla hi 2005 . 
Hlamusela matirhele ya hikombirhi eka layini ya 3 . 
Xana u endla njhani xikombelo xa kuva mutswari wo ka a ngari wa ngati ? 
Mpfuneto wa matholele ya lavantshwa wu kunguhatiwile . 
Mavulavulelo ya yena a ya fanelangi ku ka ya nga twisisiwi . 
Xipano xa rixaka xi hlawuriwile na xona . 
Hinkwerhu a hi endleni na ku hakela tihakelo ta hina . 
Nhlangano wun'wana na wun'wana wu lava wun'wana ku fuma . 
Matirhisele ya Maendlelo ya Ku Teka Vanhu hi Xihahampfhuka ; 
Tinomboro , mimfungho kumbe marito ya nga tirhisiwa . 
Xiviko xi khavhara nkarhi wa 2002-2009 . 
I nsalo lowu u faneleke ku wu fikelela . 
Khonsepe ya vuswikoti byo welidela ka hlamuseriwa . 
Vuphorisa bya le mapatweni na milawu leyi fambelanaka na yona . 
Hi le mahlweni eka nkarhi wa vumune . 
Muehleketeriwa wa hari exitokisini xa le maphoriseni . 
Ndzhaka ya Khapu ya Misava ya FIFA ya 2010 ? 
Nghingiriko ehenhla ka Nxaniso wa Vavasati na Vana . 
Mimpimo ya Mapaselo eswikolweni leswi yi le henhla . 
Hi tsakile masiku lama ya le ndzhaku ka hina . 
Vuxokoxoko byi khomisiwile eka xirhambo . 
Ku kuma khopi leyi nga tiyisisiwa ya vuahluri . 
Tiyisisa ku ntlawahatiwa ka swikombiso . 
Xana hi kwihi u nga kumaka vuxokoxoko byo yisa emahlweni ? 
Hi endlile ringeto lowu nga humelela . 
Hlanganisa minghingiriko ya nsivelo wa vugevenga . 
Tshikelela laha ku vona matsalwa ta tendera . 
Xana nghingiriko wa laveka ku hunguta vanhu ? 
Xana va humelela njhani eka vukhongeri byo hambanahambana ? 
Xana papila ra nsirhelelo ra hari ni matimba ? 
Leyi i Western Cape ya milorho ya hina . 
Leswi i swinawana , minchumu leyikulu : 
Leswi swi pfuna ku hlayisa nkarhi wo tala . 
Hanya Ntirhisano wo Lwisana ni AIDS ! 
Ndzi ku tlangela eka nkongomelo wa khomferense ya wena . 
Hi 1994 tiko ra hina ri ve xidemokirasi . 
Endla xiave eka matholele . 
Ikhonomi ya hina yi hundzuke xidemokirasi . 
Senthara ya Ntirhodyondzo na Vuxokoxoko ya Pinetown . 
Tindhawu ti ringanerile . 
Cinca hinkwaswo leswi u tirhanaka na swona siku rin'wana na rin'wana . 
Mahanyelo ya mutirhisi-muxavi ya hlamuseriwa tanihi : 
Xana i swiphemu swihi swa timfanelo ta hina swi nga tekeleriwaka ? 
Mimbuyelo ya ka matiriki ti antswisiwile nakambe . 
Mafambiselo yo angarhela na vuswikoti bya bindzu . 
Xifaniso xa le xikarhi ku suka eka misava yo rhunga . 
Boxa NTLHANU wa mitirho ya mati eka swimila . 
Ku na swinawana swa ku lulamisa hi xihatla . 
Swibalo na Swibalo swa tinhundzu swi tsala hi vuntshwa projeke ; 
Sisiteme ya dyondzo a yi tshamisekangi . 
Leswi swi ta tirha hi ti 9 Khotavuxika . 
Ndza kholwa leswaku u ngwenya ya misava . 
Vandla ra Vuhaxi leri Ntshunxekeke . 
Swingolongondzwana swa xiyimo xa le henhla swa vuinjenere ku fana ni : 
A ndzi vonangi CuitoCuanavale kona laha . 
Xana yuniti ya ku kondletela swa vululami yi kondletela njhani ? 
Xikombiso xa mbuyelo ( eka pheji leyi landzelaka ) : 
Dyondzisa n'wana , dyondzisa rixaka . 
Xivandla xa ntirho xi fanele ku lumekiwa kahle . 
Leswi swi hetisiwile hi 15 N'wedzamhala . 
Masagwadi lama landzelaka ya ta nyiketiwa : 
Tindlela to vuyelerisa xinkambana xa mphomiso : 
Xi kambela matirhele mayelana ni : 
Pulani yi katsa tindlela to vona leswaku : 
Ntlawa wun'wana na wun'wana wu nyikiwa vhese ku lulamisa . 
Mthetheleli Baqwa u ni mavonelo yo hambana : 
Tindhawu leti ti vuyile ti tiveka tanihi tindhawu to kwalala . 
Milawu ya xikweleti ya masungulo na vuvekisi : 
Nxopaxopo ya wadi yo engetela ya Kokstad . 
Hi tiyimiserile ku hlenga vuxaka lebyi . 
Minxavo ya mabindzu ya nxaviso yi ndlandlamukile . 
Maendlelo yo endla hi woxe na ku endla hi ximanjhemanjhe xa midende ; 
Vuxokoxoko byi longoloxiwile eka kholomu leyi nga laha hansi : 
Hlamula swivutiso ku suka eka swiyenge SWIHI NA SWIHI SWIMBIRHI . 
U nga swi kota ku hlayisa R300 hi n'hweti . 
Nono a nga ha tshami kona laha ekaya . 
Mfumo mikarhi yin'wana wu salele endzhaku . 
A a ri ni nhloko kambe sweswi u kahle . 
Hlamusela na ku endla nkambisiso wo hetelela . 
A nga hari kona kambe moya wa yena wa ha hanya ku ya emahlweni ! 
Un'wana na un'wana u vurile hi rito rin'we a ku Longa u famba ? 
Matirhisele lamanene ya swiambolo ya nhlayiseko ; 
Ku nyika nkumbetelo eka pholisi ya xibalo ; 
Phurogireme yi avanyisiwile hi swiyenge swa 5 : 
Ndzi ya kona sweswi , hi hafu ku hundzile awara ya n'we . 
Hambiswiritano ndzi tshemba leswaku ndzi tava leswi faneleke . 
Xana hi xihi xiyimo xa Afrika Dzonga eka leswi ? 
Vutleketli byi nga nyikiwa hi ti-OAH tin'wana . 
Xana ndzi nga endla njhani xikombelo xo ka xi nga tiveki ? 
Mbango wa hina wa Western Cape a wu fani na yin'wana . 
Matirhisele lama faneleke ya theminoloji ya kambisisiwa . 
Tihakelo sweswi ti hakeleriwa eka ntlangu lowu . 
Hayi , xana hikwalaho ka yini kuri hava vito leri fambaka na wena ? 
Lembe-xidzana ra Afrika hiloko ri sungurile . 
Kumisisa ntsengo hinkwawo wa ndhawu wa lamina . 
Vulavisisi na xiviko lexi swi landzrile : 
Ku hesisa loku faneleke ku ta tekeriwa enhlokweni : 
Eka Rhijisitara kumbe Mabalani wa Khoto . 
Ku humesa xiviko xa nghozi kumbe xiendlo . 
Mpimo wa makulelo lawa ya hundzile ku langutela . 
A ku vangi ni masungulo yo ehleketelela hi mpimo wihi na wihi . 
Vuyisela nakambe khomphyuta ya wena eka matirhele . 
Yingisela laha loko ndzi siya khadi mundzuku . 
Ya tinyeleti hinkwato ta le vupeladyambu ku fikela ndzi fa . 
Munhu un'we u hetelela a kotsiwa . 
Ku hlayisa rhijisitara ra tinhundzu ta mimovha . 
Nhlengeletano ya vamahungu yi ta tirhana ni leswi landzelaka : 
Eka angulo wa yena u ndzi vutisile xivutiso . 
Komiti yi bumabumerile leswi landzelaka : 
Swivutiso leswi a swiri swa xiviri ni ku kongomisa . 
Vulavisisi byi thumbhile leswi landzelaka : 
Van'wavutshila va Afrika wa Dzonga ni ntirho wa vona . 
Xiviko eka mimbuyelo ya swikambelwana xa pfapfarhutiwa . 
Xikan'wekan'we swi hela ndzi tsakela u tivonakerisa . 
Hlamusela hilaha swi nga antswisa matirhele . 
Ku hava nkalantwanano eka ku hambana . 
Afrika Dzonga yi le ka xiyimo xa nkateko . 
Xiyimo xa hina xa xidemokirasi i xa tiko ra swa vukhongeri . 
Xivutiso xa wena xa vumbirhi xa swa swikepe . 
Modlele xa matirhisele ya cinciwile . 
Tsundzuka ku hlayisa na ku pfala tsalwa . 
Eka votala va hina ntlangu i ku tlanga eka ntlangu . 
Tumbuluxa xiviko ku ya hi mpfapfarhuto . 
Ndzi tsakela andlala swin'wana swa leswi hi ku komisa . 
Rin'we ra matlhelo ri fanele kuva tlhelo ra le mahlweni . 
Vuxokoxoko bya ku simekiwa kuva loku landzelaka : 
Xitlhokovetselo xi nga va xi tsariwile hi n'wana . 
Xana u nga kambela ku humelela ka mudyondzi ? 
Xana hi swihi swikili leswi ndzi faneleke ku swi kuma ? 
Jenali ya swa Nhluvukiso wa Ikhonomi . 
Loko hi nga ri na ntwelavusiwana , hi lahlekile . 
Hlengeleta vuxokoxoko lebyi landzelaka : 
Handle ka ku ehleketa , ndzi ehleketile hi nkunguhato . 
Kongomisa eka mitila ya 5 - 6 eka tsalwa . 
Ku va ni tintswalo swi olovisela hinkwavo eka xibalo . 
Xana mfumo wa nhlanganelo wu endla yini ? 
U vile ni swiphiqo ku tirhisa ndhawu ? 
Lexi xi kombisiwile eka girafu laha hansi : 
Mimpimo yinharhu leyi tirhisiweke laha i : 
Ha amukela eka swirho swimbirhi swintshwa ! 
U ta lemuka ku khumbeka ka tlilasi 
Hi rila na wena eka ku lahlekeriwa . 
Outtara u arile xiringanyeto lexi . 
Swihoxo i swa vatsari ntsena . 
Ku nghenelela ka nkarhi wo leha i ka : 
Xikeyili ra mepe i 1:16000 . 
Ku hava leswi nga xihundla . 
Timali to hlawuleka ti fanele ti : 
A ndzi tshama ndzi navele ku heta xikolo . 
Va kumile yindlu yi nga tshamisekanga . 
U thorile vatirhi va ntlhanu , hi hinkwavo . 
Mitshovelo yi mitiwile hi ku olova . 
Vakhanselara ntsena va laveka ku . 
Tsalela ku tivisa , ku nga ri ku tsakisa . 
Papalata ku tihumelerisa eka mati . 
Ku humelerile yini ku nga si va ni ntlumbano . 
Hlaya chayeni ya swakudya leswi kombisiweke laha hansi . 
Vadyuhari va rila nkarhi wo leha . 
Hlayisa mepe na ku pfala tsalwa . 
Ku suka ka swifumi ku ya eka swisiwana . 
Ku xixima loku ku le ka vona . 
Ndhawu leyi yi tava yi tatiwile . 
Vuhangalasamahungu bya swipengo byi nga yimi . 
Tlhavela misava hi vutivi bya wena . 
Xivutiso : U suka hi Wavumune . 
Ina , xiave xa swona i mhaka ya mali . 
Mimpimo ya lava faneleke ku va kona i : 
Vantsongo va vona va le ka switulu swa le henhla . 
A swi hi ndlela yoleyo , swi tlula laha ! 
Ndzi nga n'wi yimela kumbe ndzi ya emahlweni ? 
Ku nghenisa eka dayari swi fanele swi va na siku . 
Tiyisisa ku hetisiwa ka nhlayiso . 
Ndzi dyondza swilo swintshwa vhiki na vhiki . 
Xitatimente xa Kharikhulamu xi angarheriwile . 
Swo tala swa vaaki swi hlamuseriwile tanihi : 
Manana Xipikara , inkomu swinene . 
Sungula xiyenge xin'wana na xin'wana eka pheji rintshwa . 
U nga nyika nkomiso wa wena nhlokomhaka . 
Xana a va langutile na ku kongomisa eka yini ? 
Vanhu va ta sechiwa loko va nghena . 
Sungula XIYENGE xin'wana na xin'wana eka pheji rintshwa . 
Lexi xi yimela 10.4% ya ku tlakuka . 
Ku olovisa Nxungeto wa Vuhlayisi bya Ntshovelo . 
Swivilelonkulu swa Swirho swi katsiwile : 
Leswi swi lava ntshikelelo wukulu . 
Nchumu lowu ringanyetaka mphakelo : 
Ku njhani Sol , swi njhani , swi lulamile na ? 
Ndzi na mavonelo yo fana na wona 100% . 
Lexi i xikambelo xa tiawara tinharhu . 
Masungulo lawa ya lava ku : 
Leyi i nhlengeletano ya hina ya lembe ya vunhungu . 
Swi nga vonaka onge swi cukumetiwile . 
Tirhisa leswi kongomisiweke leswi landzelaka : 
Eka Sayense ya Vupfhumba , machudeni : 
U nga hetelela u dlayile un'wana . 
Xidemokrasi xi file ePurasini ra Swihari . 
Mbuyelo wo Dyondza wa 2 wu fanele wu va wun'we . 
Ndza yingisa na ku landzelela switsundzuxo . 
Mihluvukiso ya tiyindlu ta makenya . 
Swikepe swo huma na ku xavisiwa hi Amazon.com. 
I swa hinkwavo- na swo heta hinkwavo . 
Ku karhala na ku tshikeleleka . 
Tirha na phepha ro tirhela ra Nkarhi . 
Hi nxiximo ku ni ku nghenelela . 
Ku humelela loku landzelaka ku tekeriwile enhlokweni : 
Timhaka ta xikepe xa le hansi ku vile masungulo . 
Xana u hlamusela njhani mali ya swa rixaka ? 
Movha wa khale wu ta xaviseriwa K. 
Mimbuyelo ya Tidyondzo letin'wana . 
A ku ri na van'wamirhi va nkaye ntsena . 
E-e eka mina , swi le Leondale . 
Ehleketa hi ndhawu leyi u yi tsakelaka ngopfu . 
Tisisiteme ta Nhluvukiso ( Mpimo wa 2 )  . 
Xivutiso : Swivutiso swimbirhi eka Chadi . 
Tirhisa swikili eka ndhawu ya ntlangu . 
Swin'wana swa vaaki swa rixaka : 
Tinhlamulo ti fanele ti nomboriwile kahle . 
Langutisisa swinene etixiyeni ta wena . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni switsundzuxo swa matimu . 
Ku fikelela hi ku olova eka mali . 
Lexi a nga xi teka eka munhu loyi ? 
Ndhawu yi hluvukisiwile ku nyika matimba : 
Leswi hi leswi a hi ringeta ku swi lulamisa . 
Masungulo ya Vuvekisi eRibuweni ra Vupela-Dyambu . 
Mavito na tifomula leti nga ni nkoka . 
Swa Khoto ya Xifundza ya ti 2 Hukuri . 
Mukoloti- Munhu loyi a kolotaka mali . 
Ku hlanganisa varhangeri va Xintu ; 
Ndzetelo wo ka wu nga ringananga hi mayelano na : 
Xana ndzi nga kuma kwihi swo tala . .  . 
Rimbewu , timfanelo ta vanhu na nawu III . 
Xitsundzuxo xa mina eka vona a swi olovile ngopfu . 
Lexi nga xa nkoka eka nhundzu xa laveka . 
U hundzile hi le ka vanhu lavaya hinkwavo ? 
U swi kumile leswaku i mani a ri kona ? 
Mavonelo hinkwawo ya fanele ya tisiwa : 
Swin'wana leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni i : 
Langutisa tindlela ta makambelelo . 
Swin'wana swikombiso swa tinhlamulo leti nga vaka tona . 
Xana hi kwihi kukulu laha swi nga helelaka kona ? 
Kumbe ku nga va ni swiphiqo swintsongo . 
Mimbuyelo yi humesiwile hi 2003 . 
Se , Holobyenkulu , i mani hi nga n'wi tshembaka ? 
Xana masungulo ya akiwile eka yini ? 
Mimbuyelo yo Dyondza ya dyondzo . 
Ndlandlamuxa nhluvukiso wa nhlanganiso . 
Xana swa ha ri leswi a swi ri xiswona hi nkarhi wa vakoloyi ? 
Leswi swi humelela ntsena eka ku xavisela ehandle . 
Nakambe , hi swihi leswi hi swi lavaka ro sungula : 
Phurojeke leyi yi sunguriwile hi 2000 . 
Komba ku landzelelana ka leswi humeleleke . 
Kuma nhlayo ya matheme yo sungula ya 8 . 
Kambe ndza ha vona mitlhontlho leyi yaka emahlweni . 
E-e . A nga tlherisiwanga . 
Xana u byi fambisa njhani vuxaka ? 
A ku nga ri na munhu hi nkarhi wa ku rhurhisiwa . 
Swikongomelo swo tlhela ku vitaniwa i swa : 
Eka Yuniti leyi u ta kota ku tiva : 
Veka mahungu eka ndhawu leyi hlayisekeke . 
Nyika vuxokoxoko bya leswi cinciweke leswi twananiweke : 
Khonferense a hi ndhawu yo bula eka yona . 
U fanele u susa semendhe eka andlalo . 
Mina na vana va mina vavanhwana hi kusuhi na kusuhi . 
Swikombelo swi fanele swi yisiwa eka : 
Xopaxopa xitatimente lexi . 
Gauteng yo antswa yi le ku akiweni . 
Tindhawu timbirhi eDzongeni wa Amerika . 
Swi katsa tindlela leti landzelaka : 
Eka hina leswi i ku amukeriwa kahle ekaya . 
Mavandla hinkwawo i vahluri namuntlha . 
Tihakelo ti fanele ti fambelana ni mixavo . 
Xiyimo xa Afrika na vanhu va yona . 
U tiva vuandlalo bya yindlu . 
Nkarhi wa mavonelo yo biha wu hundzile . 
Xana ndyangu wu tihanyisa njhani ? 
Loko leswi hi nga swi koti , a hi nga tsandzeki . 
A hi sunguleni hi timhaka to tika : 
I swikulu ku kunguhatela vumundzuku bya wena . 
Komba muxaka wa xitirho xo tsema . 
I tlhontlho wukulu wa swa timali . 
Vavasati na nsirhelelo wa swakudya swa mindyangu . 
Xirho xa matiko xi fanele xi hlohlotela : 
Ku hava ku kokelana eka nhlangano . 
Ku twisisa masungulo ya vumaki . 
Nandzu wa gingiriko wu le ku tsakiseni . 
Xiphiqo lexi a wu ri ku xi tokoteni . 
U vitanile na vukorhokeri bya xilamulela mhangu . 
Ndza mi khensa naswona Xikwembu a xi mi katekisi hinkwenu . 
Hikokwalaho ka yini xi ri xilaveko xa xihatla xa masungulo ? 
Namuntlha i ti 19 ta Mudyaxihi . 
Kuma vundzeni lebyi faneleke ku dyondzisiwa . 
Hambiswiritano , Afrika ra karhi ra fikelela . 
Va MDG a va tinaveleli swa le henhla ngopfu . 
Leswi landzelaka a swi nga tlheli swi pfuxetiwa . 
Ndza kholwa leswaku leswi a swi nge vi swa nkoka . 
Ringanyeta Tirhiselo ra mali ya swa Rixaka . 
Kambe ku vile na ku tlakuka ka swa ikhonomi . 
A hi ri misava yimbirhi etikweni rin'we . 
Nkungukato wa matirhiselo ya yuniti . 
Swilo leswi nga kamberiwa swi katsa : 
Lavisisa mixavo ya 2005 . 
Thekinoloji yi tekile vutomi bya mina ! 
Ntsengo ntsena wa VAT hi ku xixima ku : 
Nawu wo rhwala nhundzu hi movha wu ta va ni mbuyelo wa : 
Swa fana na ku dyondzisa . 
Phurogireme leyi yi herile hi Khotavuxika . 
Nkarhi lowu taka swi tava kahle . 
Leswi hi swona vutihlamuleri byi vulaka swona . 
Ku kuma tindhawu ta nxungeto wa le henhla ; 
Lexi landzelaka ko va xiletelo : 
Swiphemu swa nhluvuko walowo swi katsa : 
Mafambiselo na Komiti ya Maqhingha . 
Swikombiso swa swipimelo swa ntolovelo i : 
Ina ndzi na wona matsalwa hinkwawo . 
Swiandziso swa ntshovelo na mafambiselo : 
Nyika nhlamuselo ya kharikhulamu . 
Vekela tshaku ra puleti ehansi . 
Ku ndlandlamuxa vuxaka bya ndyangu . 
R i poyiti eka ndzhendzhelekoxirhendzewutana . 
Hi na Xipikara na Meyara . 
Mitirho ya NYDA yi katsa : 
Vaxavi va vona eka xifundza . 
Ku na ku kamberiwa hi xikongomelo . 
Vulehi bya xiphemu xa ntila wa AB . 
Vumundzuku bya phurojeke : 
Xinawana xo tsana na ku va xi nga tshamisekanga . 
Mavito ya mutirhisi ya tumbuluxiwa hi ndlela leyi : 
Xana ku na Nkunguhato wa nhluvukiso wa Vatirhi ? 
A hi vulanga leswi tanihi hi filosofi . 
Tindhawu ta kahle ta mfumo : 
Ndzima leyi yi nyika nkatsakanyo wa : 
Mihlangano leyi hinkwayo yi hanyile . 
Yalawo i matikhomelo ya toya . 
Swi ni masungulo eka nawu wa 20 wa khoto ya le henhla . 
Van'wana va vona va nga cinca hi xivumbeko . 
Nseketelo lowu hi wu kumeke a wu ri wukulu . 
Xana ndzi hakela njhani hi xiviri ? 
I ndlela leyi sisiteme ya hina yi tirhaka hakona laha . 
Tiyisisa leswaku tifayili HINKWATO ti nga hlayeka . 
Landzelela switsundzuxo hi vukheta . 
Xana i vatlangi vangani va nga sala ku tlanga ? 
Ku Xiyaxiya na Rimba ya Mimbuyelo . 
Nkarhi wo teka goza wu tshama wa ha ri tlhontlho . 
Ku fambisa mpimanyeto wa le ka direktara . 
Xana mfungho lowu landzelaka wu vula yini ? 
Hi le henhla ka hafu ya maraka . 
Lavisisa switirhiswa swo xaveka . 
Hikokwalaho Mfumo wa Muganga i khiya . 
Lemuka leswaku ku kandziyisa A swi laveki . 
Ndzi vile eka ku simekiwa ka tibuku ko tala . 
Hikokwalaho hi ndhundhuzela ku tikarhata ka wena . 
Swi humesile gandlati ra matimba . 
DA a ri nga seketeli Nawumbisi lowu . 
PFMA na mafambiselo ya swa timali . 
Hi yena a nga ndzi byela hi mayelano na y2k . 
Ku kuma mahungu eka phurogireme ; 
Ku hava milandzu yo xanisiwa yi nga mangariwa . 
Tirha mitirho leyinene leyi tumbuluxiweke . 
Ndzi mi navelela ku kanerisana lokunene . 
Ku endla swin'wana ku tava ku ri vusopfa . 
Mabindzu ya le ku tikeriweni . 
Tirhana na tinomboro hi vutitshembi . 
Mathulusu na switirho swo fana na : 
Xikombiso xa nhlampfi ya makwakwaximba i . 
Namuntlha , i xidemokrasi lexi nga hlula . 
Hi khensa swinene ku tinyiketela ka wena . 
Ntshikelelo wa matimba eka swikhavisi . 
Hi khensa swinene eka vaahluri hinkwavo . 
Lexi i mpimo xiave xa ku miyela minete yin'we . 
Mphakelo wa tinhundzu ta vaaki va xifundzu . 
Leswi landzelaka swa nkoka , ku nga : 
Xana u nga nyika mavonelo eka vuxaka byebyo ? 
I xiphemu xa xinkwa na botere swa wena . 
Vadyondzi va sayense va fanele va tiyisisa leswaku : 
Vana va hina a va faneriwanga hi swintsongo . 
Ku tlakuka ku fambelana ni xikoxo . 
Mpfuxeto wa 2 wa IMS wu le ndleleni . 
Mbhurisana wa ntiyiso wa hlayisiwa . 
Xana mahetelelo yalawo a ya simekiwile eka yini ? 
Ina , u vuyile exikolweni namuntlha . 
A ka ha vanga na cheke yin'wana yi nga humesiwa . 
Vaaki sweswi va nga endla swa xielektroniki : 
Lava na ku kombela mitirho ya swa vupfhumba . 
Humesa tinxaka to hambana ta xivulwa . 
I vantsongo va tivaka laha migodi yi nga kona . 
Nseketelo wa Khomixini ya Vukorhokeri bya Vaaki : 
Swi teke nkarhi wo leha njhani ku simeka ? 
Tolo kunene hi vhakacherile eIreland . 
Va hlohloteriwa ku ehleketa hi ndlela leyinene . 
Ndzi vonile n'wana a wela hansi , wa vula . 
Ndhawu yi dumile hi vapfhumba . 
Swibyariwa i swintsongo naswona a swi tswali . 
Sungula xivutiso xin'wana na xin'wana eka pheji RINTSHWA . 
Hlengeleta swiviko swa mbuyiselo hi ndlela leyi faneleke . 
Leswi swi yisa eka vutlhari byo hoxeka . 
Phakelo wa vukorhokeri a wu khumbekanga . 
Hlaya tafula na ku tata A-F . 
Tata na ku yisa matsalwa . 
Ku olovisa swi endla leswaku swi twisiseka . 
Ina , xilaveko xa ku kamberiwa xi endliwile . 
Swikombiso swa ku lumbetiwa koloko i : 
Ndhawu ya vuamukelo yi tava na leswi landzelaka : 
Ku vilela ku boxiwile mayelano na Darfur . 
Ehenhla ka sweswo : Hi malandza ya vona . 
Ina- kambe ku nga ri swiletelo swa vupfhumba ntsena . 
Xavumbirhi , Afrika-Dzonga ri cincile . 
Hlamusela rito ra vutihlamuleri . 
Nxavo wa ku durha ka bazi i R1,2 wa mamiliyoni . 
Tima mphakelo sweswi . 
CTA yi tava na swiphemu swimbirhi . 
Hlamusela rito ra nkunguhato wa swa makete . 
Ku tlula 2000 wa vana ava nghenerile . 
Doroba ku tlula emadorobeninkulu . 
Tipatironi to hlawuleka ta cincacinca . 
Ku lerisa ehansi ka xiyenge xa 32 xa Nawu . 
Masagwadi ya ta aviwa hi ndlela leyi : 
Xipano xi na mfikelelo wa ithanete 
Kanerisanani hi xitatimente lexi hi vuxokoxoko . 
A hi tirheni hi xikombiso xin'wana . 
Muchaviseki xirho u le ku vulavuleni . 
Ku pfuta ku nga tekeriwa goza . 
Vona vuxokoxoko bya phurogireme . 
Swivangelo swo va ku tirha hi ntlawa swi ri ni nkoka : 
Nyika mavonelo eka mhaka ya le Modderklip . 
I tlhontlho wukulu lowu hi langutaneke na wona . 
Xi ta ku suka ekule ni xidzopana . 
Tsala xivulwa xin'wana na xin'wana eka ntila wuntshwa . 
Mimpimo ya Tidyondzo tin'wana . 
Fambiselo ro ringeta ra nkhaviso : 
Ku hakela ka cheke ku yimisiwile . 
Xana i mali muni leyi un'wana na un'wana a fanelaka ku hakela ? 
Swi hi mayelano na rendzo ro ya ku humeleleni . 
Ku cinca kun'wana ka nkoka ku katsa : 
Hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini xitimulagezi xi laveka . 
Swikongomelonkulu swa masagwadi i : 
Swisiwana swi ta swi huma eka matiko lama sweleke . 
Ndzawulo yo ke'rimbewu yi fanele ku . 
Kuma swivangelo swo hlanganisela tinsimbhi timbirhi . 
Swilo leswi nga lavekaka eka ntirho wo titoloveta : 
Hinkwaswo swo saseka na ku rhula eka vutomi bya hina ; 
Mafambiselo lamanene ya ku lawula nhova . 
I xitlhokovetselo xo ndhundhuzela na ku khensa . 
Ku hava siku ro hetelela leri bohiweke sweswi . 
Xana ku na tinhlamulo to huma eka Holobyenkulu ? 
Leyi i ndlela yo hlayiseka yo tiolola . 
Tshunxeko wa Afrika i sangwadi eka wena . 
Swihlawulekisinkulu swo tiyisa nawu : 
Tindhawu , na ku hundzu eka Tidyondzo . 
Eka lembeximali leri : 
Leswi u komberisaka xiswona IRP6 . 
Mahungu lawa ya humesiwile eka Tafula ra 3 . 
Xana mufambisi wa le henhla u kuma yini ? 
Nyika mavonelo eka ku durha ka mimovha : 
Hi pfumelelana ni leswi vuriweke . 
Xana Holobyenkulu u na matimba yalawo ? 
Ndzi swi vona leswaku nkarhi wa mina wu herile , Mutshamaxitulu . 
Kopa u tlhela u tata tafula leri nga ehansi . 
Leswi swi hetelela Switatimente swa Swirho . 
Ntiyisiso wa Rito ra xihundla wa Laveka . 
Maqhingha yo aka miako . 
Xikongomelo xo tlangela i : 
Vula muxaka wa gere leyi nga kombiwa laha henhla . 
Sisiteme yo nhluvuka ya mafambiselo ya xibalo . 
Xiyimo lexo tika xa ha ya emahlweni ku fika namuntlha . 
Ndzawulo ya Timhaka ta swa Mbango . 
Hinkwaswo leswi swi nyikiwile mavito yo hambana . 
Leswi swi katsa varhangeri va swa ndhavuko . 
A ndzi swi voni eka IRP2 ya sweswi . 
Tindlela tin'wana to kambela ku yingisela : 
Leswi humeleleke swi ni mavonelo man'wana 
Ku amukeleka ku ri ni swintsongo swi nghenisiweke : 
Tiphayiphi ta mati ti ta nyikiwa . 
Xi na swiphiqo , i xiphiqo . 
Hlamusela rito ra ndzinganano wa nxavo . 
Boxa ndhawu laha tikhuromozomu ti ka kona . 
Swi sivela vuvekisi bya le handle . 
Landzelerisa na ku hundzisela vaxavi . 
Naswona a ndza ha pfumelelananga na yena nakambe . 
Masungulo ya leswi nghenaka eka misava hinkwayo . .  . 
Hlaya hinkwaswo kutani u khensa swa xiphemu xo karhi . 
Yuniti leyi i khale yi lulamisiwile . 
A hi tiboheni eka swilo leswi namuntlha . 
Veka mahungu eka ndhawu leyi hlayisekeke . 
Phurogireme yo humelerisa swakudya hi ntalo ; 
Nongoloko : Moya , xiporo , patu na lwandle . 
Hlamusela swikunguvanyisi na xikongomelo xa swona . 
Vito ra vathoriwa na xikongomelo ; 
Ndzi kombela ku hlamusela leswi hi vuenti . 
Veka xiphemu xa ntirho kahle . 
Xilemukisi hi ku ya hi xinawana xa 58 . 
Swi hlohlotela na ku pfumelela madzolonga . 
A ndzi ri eku hlamaleni . 
Tinxaka tinharhu ta switirhi ti nga tirha : 
Kahlekahle mfumo wu tirha njhani ? 
Swikombiso swimbirhi leswi nga ni nkoka ku boxiwa i : 
Phurogireme na maendlelo yo nomisa . 
Hlamusela leswaku ntwanano wo lomba i yini . 
Masungulo ya sisiteme ya swa gezi . 
Eka xiphemu xa mina na wena , ha landzelela ; 
Tekela enhlokweni leswi nga swi kumaka eka xifaniso . 
Mpimo wa tshunxeko wa nhlayiso wa rihanyu ra masungulo . 
Xana Vana va Swisiwana va Rhangisiwa Emahlweni ? 
Xana va nga tirha hi switlawana kumbe mitlawa ? 
I matsalwa ntsena lawa ya nga nawini . 
Nxopaxopo wu kombisiwile eka Tafula ra 40 . 
Sirhelela ehansi ka kontiraka ya ndzindzakhombo . 
Xivumbeko a xi bohi ku landzelelana . 
Loko hi nga ri na ririmi hi hava matimba . 
Leswi swa nkoka a hi swa xithekiniki . 
Nhlangano wu tirha hi ku ya hi Bodo ya wona . 
Ku ya emahlweni ka vurhangeri ka laveka . 
A wu yi helo a hi swona ? 
Nsalo wu ta hakeriwa lembe leri taka . 
Nhlamuselo ya sisiteme yin'wana na yin'wana yo lawula . 
Nhlengeletano yi ta kuma swiviko swa : 
Hi fanele hi hanya eka mixungeto . 
A hi hlamuseleni ajenda ya gingiriko . 
Ndzi pfumela leswi swi hlamula swivutiso swa wena . 
Ndzi tsakela ku nyika mavonelo eka swilo swa ntlhanu . 
Naswona ntirho wa munhu wa ntiyiso . 
Vundzeni byi nyikiwile hi AS . 
Ndzi kombela u ya emahlweni u vika tanihi ntolovelo . 
Mahungu lama nga ponisaka vutomi bya vo tala . 
Lexi xi hlamuseriwile hi ndlela leyi landzelaka : 
Hlamusela sisiteme yo hlayela . 
Xiyimo xa ha vavisile . 
Lexi xi ta durha R350 wa mamiliyoni hi lembe . 
Hinkwenu ka n'wina yanani emahlweni mi humelela . 
Leri i tiko ra hina naswona ha ri rhandza . 
Sweswo hi leswo biha swa xiphemu lexi . 
Tanihi rimba ra pholisi swi pfuna ku : 
Kuma swiyenge leswi faneleke ku siviwa . 
Mahungu ya 2005 a ya si va kona . 
Tindhawu ta matimba ti fanele ku hetisiwa . 
Leri ri fanele ku va endlelo leri yaka emahlweni . 
Vatekani va kumile ndzhaka eka un'wana na un'wana . 
U lava vanhu lava kotaka ku sungula swilo swintshwa . 
Sweswi hi nga tirhisa lexi ku ahlula c : 
Phurojeke yi nga va ni swivumbeko swo hambana . 
Tirhisa switirhisiwa swintsongo hi vuenti byinkulu . 
Xikombelo xa karhi xa hleriwa . 
Mimpimo ya Mimbuyelo yo Dyondza . 
Ndzi tsakile hi mayelano ni xivulwa lexi . 
Mpfapfarhuto wa papila ro fambisa . 
Hi ta antswisa eka phensete leyi . 
Swilaveko swa vona na swona swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Mitlhontlho leyi yi kombisiwile laha hansi . 
Endlelo ra kahle ro lawula xikweleti . 
Va languteka va miyerile exikarhi ka siku . 
Intiyiso va fanele ku xiximiwa . 
Kahlekahle , a swi tali ku humelela . 
Vanhu va tlharihile ku tlula leswi hi swi ehleketaka . 
Ndzi twa ndzi ri ekule na le kaya . U vurile . 
U fanele ku tivonakarisa ekhoto hi xiviri . 
Swi vonaka ku ri ku tlhelela endzhaku . 
Ndzi lava ku tirhana na mali ya swa loto . 
Kombisa ndhawu yo karhi ya bindzu . 
Xana u swi kotile ku ya eka ndhawu liya ? 
Hi lava mufambisi wa phurojeke ya sweswo . 
Swilaveko swa vona i swa nkoka naswona swa xihatla . 
Hi fanele hi alana na miehleketo leyi . 
Nhlengeletano ya kotara ya Xipano xo Tirha . 
Yi tiveka hikwalaho ka rifuwo ra minerala . 
U na xiphiqo xa nthyakiso wa mati . 
Mixavo ya swa rixaka na yona i yikulu . 
Vusiku bya namuntlha hi tava ni ntokoto . 
Khisimusi lerinene na Lembe lerintshwa ! 
Lexi humelela ngopfu eka nhlanganiso wa tinsimbhi . 
Ntirho wo kambela wu hlamuseriwa tanihi : 
Ku vona tindlela ta swa mabindzu . 
Xana ku humelerile yini etindhawini ta ndzavisiso ? 
Afrika ri fuwile hi ntshovelo . 
Leswi swa fana ni le ka swibedhlele swin'wana . 
Ndzi mi navelela vutshamo lebyinene eLimpopo ! 
Famba u ya ndlandlamuxa ndzhuti wa rixaka ra hina . 
Masungulo lawa ya fambisana na ; 
Sweswo swi vile endlelo ra mimfumo . 
Lowu i nxiso lowu faneleke ku yima . 
Swivutiso se swi sungula ku cinca . 
Longoloxa swivutiso swa nkatsano wa swa makete . 
Mitlhontlho leyi hi nga na yona yi koxa swona . 
Eka Mafambiselo ya swa Timali , machudeni : 
Misava yi le ku rhendzelekeni naswona yi le ku cinceni 
Madzolonga i nchumu lowu humelelaka masiku hinkwawo . 
A hi sukeni hi yima naswona hi yima swin'we . 
Nongoti wa tithenda wu tama wa ha ri tlhontlho . 
Switirhisiwa swi sirheleriwile hi mfanelo ; 
Ndzi vile mudyondzisi ku ringana 27 wa malembe . 
Swi nga va swa nkoka eka xiyenge lexi taka . 
Ndzi n'wi navelela ku humelela eka ntirho wa yena lowuntshwa . 
Tirhelo ra nxiso wo onha a wu lo kunguhatiwa . 
Hi nge rileli ntsena nkayakayo . 
Khoto ya xibalo i khoto ya tirhikhodo . 
Hi tshemba eka switshunxo leswi ku kanerisiwaneke . 
Makambelelo ya vutisile swivutiso : 
Xiboho xa Tibodo a xi amukeleki . 
Nhlayiso wa vuyimani na swa nkunguhato wa mindyangu . 
Hi ndlela yoleyo ku hava ku tlhelela endzhaku . 
Ku amukela ku ta fika sweswi swi vile ehansi . 
Xana a ku ri ni mavonelo ya xinawu ke ? 
Hlamusela leswaku pholisi ya swa timakete i yini . 
Hlamusela tisisiteme to hambana ta swa ikhonomi . 
Ku endzeriwa hi tindhawu ta swa dyondzo . 
Tinyimpfu timbirhi a ti file khale . 
Vanhu va ka hina va lava mfumo wu rhangela . 
Xana mukhavisi u xi fikelerile njhani lexi ? 
Xana xigaririmi lexi i xa nkoka ke ? 
Mimpimo yi katsiwile eka giredi . 
Hi fanele hi tirha swinene eka swa vutshila . 
Ndzi kumile leswi tsakisa swinene . 
HOLOBYENKULU WA SWICELWA NA TIMINERALI : 
Ndzi nga hlaya ntsena ndzimana kumbe timbirhi . 
Hi ku ya hi ntlakuko wa miholo ya mali . 
U byeriwile ku suka epurasini lerintshwa . 
I wansati a ri yexe eka xipano . 
Switsotswana i swirhalanganya eka van'wamapurasi . 
Eka swin'wana swa swona , Ngonyama u te : 
Hi Dzivamusoko lembe leri xi tava xi ri R700 . 
Pimanyeta rimba ra nhlayiso . 
Ntshovelo wa Vundzeni bya Vuhaxi . 
Lemuka leswaku u nga hlawula eka : 
Tirhisa swinepe tanihi xikongomisi . 
Ndzi vulavurile hi Swikolo swa hina swo Kongomisa . 
Migingiriko leyi ku faneleke ku sunguriwa eka yona i : 
Hi tihi tindlela ta mahowiselo ti nga ta tirhisiwa ? 
ISAT yi nga tirhisiwa hi ndlela leyi : 
Xana ziro yi vurile yini eka nhungu ? 
Xana lexi xi nyika xikombiso xa njhani ? 
Ku sirheleriwa kuntsongo ka vatirhi . 
Xiyimo xa vutshila bya titlilasi manguvalawa . 
Hikwalaho ka yini swi ve tano , Nkulu . Xandla xa Presidente ? 
Rifuva ri khoma vatswatsi na vana . 
Ku ni vundzeni byintsongo bya ximunhuhatwa . 
Loko ndzi kuma riqingho a ndzi ri le ku hlamaleni . 
Mafambiselo ya tiphatironi ta matirhiselo ya mali . 
Lexi i xitsundzuxo xa Kapu ya Misava . 
Tirhisa timfanelo ta vanhu na milawu ya ntirho . 
Ku hambana ka hina i matimba ya hina . 
Xitandzhaku xa VAT xi kombisiwile hi ndlela leyi : 
Xana wa xi tiva lexi , ntiko ? 
Ndzivalelano na ku rhula eVerona . 
Nongonoko wo hangalasa wu hlamuseriwile . 
Mhani wa yena u tirha masiku ya nkombo ya vhiki . 
Ku kambela Migingiriko yo Titoloveta : 
Hlanganisela matwisiselo ya ntswalo . 
Xana ku ni milawu leyi faneleke ku landzeleriwa ? 
Xikambelwana xa phepha ra gingiriko wa kahle : 
Vundzeni byo aka Xikongomelo xa ntwanano : 
Vatshila va le Yuropo na Afrika-Dzonga . 
I ndhawu laha Phirimiya a vulavuriwaka ngopfu . 
Hi vanhu van'we va ndhawu yin'we . 
Xana hikokwalaho ka yini hi khoma milorho ya hina ? 
Mfumaleko wa malawulelo ya mitolovelo ya madyelo ya 3 . 
Teka goza ra kahle ro lulamisa . 
Nyika swibvumbo laha swi faneleke . 
Dyondzisa ndhawu ya fomula ya xirhendzewutana . 
Eskom yi vonaka yi ri bindzu ra vuhlayisi . 
Xana tiphurogiremenkulu to sungula hi tihi ? 
Vanhu va koxa swo tlula swilaveko swa masungulo . 
Matitwelo eka nhlengeletano yo sungula . 
Ntwanano wu sayiniwile eVereeninging . 
Ndzi ni tshembo leswaku a va ti kumanga tipilisi . 
Manghenelo ya tibuku ya vula leswaku : 
Man'wana ya mapatu lama kongomisiweke ya katsa : 
Yi na swiphemuntsongo leswi landzelaka : 
Xikolo xintshwa xi le ku akiweni . 
Hi fanele hi ya emahlweni hi macha hi ku tshemba . 
Ku hava tiyuniti leti tivekaka ku va ti onhekile . 
Ntsengo lowu a wu nga tlherisiwi . 
A etlela endlwini . 
Ku tekiwa ka bindzu leri nga tirhiki . 
Mimpimo ya makambelelo yi nga olova . 
Yi tirhisiwile njhani kumbe yi tirhile njhani ? 
Yalawo i marito ya Helen Zille . 
Dizayina phurojeke ya nhlayiso wa rihanyu ra mikondo . 
Xana u muxaka wa njhani wa ntirhisano ? 
Naswona sweswo swi vuyerisile eka makunguhatelo yo hoxeka . 
Kambe sweswo swi vuyerisile eka makunguhatelo yo hoxeka . 
Muyimeri wa vatirhi u hakerile vatirhi . 
Swilo swa UN a swi langutiwanga . 
Hi antswisile mapatu yo tala . 
Xana hi rihi bindzu ra ximfumo naswona ri nga endla yini ; 
Hi fanele hi va kwalaho hi 12:30 . 
Rirhandzu ri fanele ri tlangeriwa siku na siku . 
Eka swin'wana xi ta lavisisa : 
Ringeta ku kuma switori swo tsakisa ! 
A hi sunguleni hi ku ndlandlamuxa timakete . 
Hi leyi mimfungho ya mapapila : 
Ndlandlamuxa vutshunguri na ndzivalelano . 
Tigiredi ta 10 , 11 na 12 hi ku landzelelana . 
Lexi xi nyikiwile hi Hosi . 
Ku cinca ka mathulusu na xitirho . 
Vayimeri va Muganga va Mabindzu ; 
Ndzi ta swi endla a ndzi nga ku nyumisi . 
Munhu un'wana na un'wana a nga endla xikombelo xa vurhangeri . 
Leswi swi tikombile hi tindlela to hambana : 
Photosa laha ku endlela Rolo ya Khoto ya le Henhla . 
Hi ku kongomisa , mabindzu ya fanele : 
Tiphurogireme to Dyondza kumbe mitokoto . 
Hlawula switirho swo kambela na switirhisiwa . 
Xana hi twisisa yini hi ku hlamusela ? 
Swikili swa laveka , naswona swi kumeka njhani ; 
Ku nghenelela ka le xikarhi i ka : 
Hakanyingi vathovheri i xiphemu xa xipano . 
Hi lava ku rhula , ku nga ri nyimpi , u vurile . 
Swihlawulekisinkulu swa xilemukisi swa katsiwile : 
Ku hava munhu , ku hava munhu , ndzo va ku ringeteni . 
Lexin'wana xi le ka Nelson Mandela . 
Diyagiramu ya xirhendzewutana yi fanele yi nyikiwa . 
Phurogireme yo sungula yi katsa leswi landzelaka : 
Ha amukela eka vangheneleri hinkwavo . 
Leri i jaha leri ndzi fambafambaka na rona . 
Xana munhu a nga ma kuma kwihi mahungu ? 
Nawumbisi wuntshwa wa swa Vurimi . 
U nge yimeleli leswi nga yimelelekiki . 
Holobyenkulu a nga si andlala xiviko . 
Nyika swivangelo swa tinhlamulo ta wena . 
Tiko ra mina ri : 
Ku vulavula hi ku lulamisa swa mhangu . 
Leswi swi hlamurile matsalwa ya nhlangano . 
Mpimanyeto wa mihluvukiso ya swa Vumbiwa . 
Hikwalaho ka yini swifaniso leswimbirhi swi twanana ? 
Dirowa Nkota yo Humesa Nhundzu . 
Nkunguhato wa mabindzu wu hi mayelano ni mbuyelo . 
Xana vangheneleri va vuyeriwile eka vona ? 
Ndzi mi navelela mikateko eka endlelo ro maka ! 
Khansele ya Nhluvukiso ya Xifundzankulu : 
Kunguhata na ku tsala matsalwa ya le ka vuhangalasamahungu : 
Swikulu swa leswi fikeleriweke i : 
Xana Endlelo ra Mburisano i yini ? 
Lexi xilo ndzi nga xi lwela ngopfu . 
Misava ya mina , ndzhaka ya mina , tiko ra mina . 
Tumbuluxa mbango wo hlayiseka . 
Modele yi hi endlelo ra switeji swinharhu . 
I nkarhi wo komba vuwena bya ntiyiso . 
Swinepe swi kombile nkarhi na siku . 
Naswona ntwanano wu boha hinkwerhu . 
Ku dyondzisa eka Feyisi ya le Xikarhi . 
Lexi xi sungurile xi amukeriwa ku huma eka D. 
Xana hi rini naswona njhani ndzi susaka leswi ngheneke eka xibalo ? 
Se , sweswo hi leswi nga kongomisa ku endla swona . 
Eku heteleleni u tiyimiserile ku tumbuluxa . 
U lulamisile switirhisiwa leswi landzelaka : 
Ku fana na maribye ya Magoza ya Nkombo . 
CBE yi simekiwile hi Dzivamusoko . 
Mavonelo na swikili swo tano swi nga va : 
Miyayarhelo leyi yi nge tisi ku rhula . 
Lulamisa odara ya ntirho ya xikambelwana xin'wana na xin'wana . 
Ndzi yivile ku suka eka marito ya wena , Holobyenkulu . 
Xileriso xi humesiwile hi ku kongomisiwa eka mhaka yo karhi ; 
Ku tiboha loku tsariweke ka laveka . 
U lava muako ku tirha ntirho . 
Migingiriko hi nkarhi wa holideyi yaleyo . 
Veka dirili eka ndhawu ya kahle . 
Xivutiso xo hetelela ntsena . 
Mimpimo ya Nawu ya Bindzulo ya swa Vurimi . 
Xiviko xa vatirhi va le ka Ndzawulo ya hina : 
Ntwanano wa Bindzu ; 
Sisiteme ya hina ya nhlayiso wa rihanyu yi le ku kuleni . 
E-e , e-e , a va nga ri . 
Basisa switirho swo borha na switirhisiwa . 
Xana milawu leyi yi tata yi huma hi kwihi ? 
Xana n'wana i wa layiburari ke ? 
Xana ndzetelo wa hoxa xandla eka nhluvuko ? 
Nhlanganiso na Vukorhokeri bya Ntirhisano . 
Hlamusela rito ra xitshunxo xo hlawuleka . 
Leswi tsariweke emaphepheni swi kona ku suka eka : 
Varhumiwa va lava ku basisiwa eka : 
Hi fanele hi titoloveta rihanyu lerinene . 
Nyiko ya nkoka leyi ndzi nga si tshamaka ndzi yi kuma . 
Mimpimo ya Mbuyelo wa Dyondzo leyi ? 
Komba vuxaka bya ntirho lowu tokoteriweke . 
Hlamusela rito ra swa Timakete hi Ntalo . 
Hlamusela leswi landzelaka eka Nkul . Nglovo : 
Yimela tiko ra wena hi nxiximo . 
Xiyenge xa Mpfapfarhuto wa Nawumbisi wa Mali ya tiko . 
Leswi swi fika eka mafu ya 57 siku rin'wana na rin'wana . 
Vadyondzi va Afrika-Dzonga va nga fikelela . 
A yi LAVEKI eka pulaga na ntlangu . 
Xipano lexi ku fika sweswi xi nga n'okisiwa . 
Nyika xitshunxo xo angarhela xa A loko : 
Hi siku ra vu 12 endlelo a ri hetisekile . 
Vaehleketeleriwa va le xitokisini xa maphorisa . 
I Ripfumelo leri faneleke ku hi letela ku ya emahlweni . 
Ku tala ku va ni nkayivelo wa ku vonakala . 
I mani a faneleke ku tsarisa swa Hakelo ya Xibalo ? 
Xavumbirhi seketela swikolo swa hina swo kongomisa . 
Ku famba ka nhlayo yinyingi na ku angula ka vanhu . 
Xikombelo xi nga teka ku fika eka mavhiki manhungu . 
U na B.Com ya Mafambiselo ya Mabindzu . 
Nkongomo wa hina i ku va eka 70% hi 2014 . 
Ina , ndzi ta vheta ndzi ta . 
Namuntlha , hi tlangela ku hlula ka vona . 
Milandzu yo tala leyi nga mangariwa i : 
Mafambiselo na makambelelo ya xiviko . 
Direktara u fanele a paluxa : 
Rhubiriki i muxaka wa xikeyili xa mpimo xiave . 
Switatimente leswi landzelaka a hi NTIYISO . 
Lowa Matimba i munhu wa swa nawu . 
Ndzawulo ya Dyondzo ya Xifundzankulu . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi swihi ndzi nga hlawulaka swona ? 
Eka mahetelelo ya rendzo ra yena : 
Phurojeke yi ta sungula lembe leri . 
Ndzi ni tshembo leswaku u nge va tsandzekisi . 
Vanhu va le Poland va lava tshunxeko . 
Ku dirowa na ku simeka tipulani ta phurojeke . 
Ntsengo lowu wu ta hakeriwa hi CDC . 
Hi mavonelo ya mina , ku rhula a ku nge vi kona . 
E-e hi swivangelo leswi andlariweke laha henhla . 
U fanele u basisa nambu lowu . 
Swo fana na sweswo swa humelela eka Xirho . 
Ndzi ri , ndzi nyike , kambe a nge . 
MPCC ku ta va ndhawu ya nkoka : 
Swa hambana ku ya hi ku hambana ka nandzu 
Ntirho ( wa nkarhi wo koma na nkarhi wo leha )  . 
Phurogireme yo simeka ya nkarhi lowu taka . 
Miako hinkwayo ya khoto eRiphabiliki . 
Vuxokoxoko bya mitirho byi hundzisiwile . 
Misava ya humelelo wo ke ' nandzelelano . 
Boxa swiphemu SWINHARHU swa xikoxo . 
Se , nhlengeletano yi fambile kahle . 
Swi vula nkoka wa vumunhu . 
Ku hlohlotela nxiximo na nhlonipho wa vanhu ; 
Lexi hi xi vekile khale eka ANC . 
Manana Xipikara , swirho swa vachaviseki . 
I xiphemu xa rixaka leri rhendzelekaka eka swo biha . 
Banginkulu yi na vutihlamuleri eka : 
Vadyondzi lava twaseke va ta kota ku : 
Mbango lowu akiweke wu langutanile na : 
Qhingha ri vekiwile eka tiphuphu tinharhu : 
Mixavo ya rihanyu na tihakelo ta nhundzu . 
A ku na swivilelo swa vaaki swi nga va kona . 
Swikongmelo swa mahungu i ku : 
Swi vula ku kula na ku avelana Kapa . 
Tinhlokomhaka leti nga ta kaneriwa ti katsa : 
Hlayela ndhawu ya yinhlanharhu . 
Mahanyelo yalawa a hi vugevenga ntsena . 
Makungu yalayo se ya le ku vulavuriweni . 
Va fanele va seketelana swinene . 
Vana va lava ndhawu yo tsutsumela eka yona . 
Ku gangisela swa ntirho swi ta sungula hi Mawuwani . 
A nga na ndyangu naswona a nga na vuyo . 
Masungulo ya Nhluvukiso wa Ndzavisiso . 
A ku ri ni swilo swimbirhi swa nkoka eka lexi . 
Langutisa vugevenga bya hina eka timakete . 
Hi ku navelela siku lerinene ro velekiwa Madiba . 
Hi 2004 , ndzi va rhumerile ehandle hi ndlela leyi : 
Nkarhi wo swi humelerisa i tin'hweti timbirhi . 
Kambela swiphemu swa xipimelo . 
Twisisa swilaveko swa matirhelo . 
Ku cinca ka maxele ku ta nyanyisa lexi . 
Riphabiliki hi siku ro xava . 
Leswi i ku hlula eka ntlangu eAfrika . 
Kongomisa eka nkoka wa makete hi ku avelana . 
Afrika-Dzonga ri na vumundzuku byo hlamarisa . 
Nawu lowu a wu khumbiwanga hi mitwanano . 
Ehandle ka swona a va na miholo . 
Xana hi byihi vuxaka exikarhi ka TB na HIV ? 
Hinkwaswo leswi hi swi endlaka kumbe ku swi ehleketa i gingiriko . 
Hi hina hi tsandzekisaka vana va hina . 
Swi pfumelela makambelelo ya nhlanganelo . 
Xana hi ri yini hi makhombo lama humelelaka emadorobeni ? 
Xana i xitoloveto xa njhani lexi u nga ku xi endleni ? 
Leswi swi katsa , kambe a swi pimeriwanga ku : 
Tiko leri ri na zoni YIN'WE ya nkarhi : 
Xavumbirhi , xana endlelo ro hisa i yini ? 
Swa rixaka na mbango swo ke ' vululami : 
Nxiximo wa vona wu vuyiseriwile . 
Naswona hi ta tlhela hi swi sirhelela hi 2009 . 
Hi yena xivindzi xa matikhomelo eka novhele . 
Kuma na ku hlamusela swilo swa mahanyelo . 
Xana u vula yini hi xitatimente lexi ? 
Swikomba tindhawu swa kumeka hi ku komberiwa . 
Cina na hina ncino wa vumundzuku . 
Ku nga ri khale dyambu ri ta pela ku va vusiku . 
Ku nonoka swi ta durha na ku va ni khombo . 
Mitirho yo angarhela ya vatirhi entirhweni . 
Va hembile mayelano ni leswi nga humelela . 
Xana swiphiqo swi ta hela rini ? 
Siku leri samanisi ri nga humesiwa hi rona . 
Bodo yi amukerile nseketelo lowu . 
Nkul . Linda Mngoma wa xiviko xa mpfapfarhuto . 
Hi swona leswi endlaka leswaku va navela ngopfu ekaya . 
U fanele u susa vanhu lava va ya ekule . 
Xana tsalwa leri ri nga kumeka kwihi : 
Xana va nga titoloveta nkarhi wo leha ku fika kwihi sweswi ? 
Swiletelo swa Makambelelo swi fanele ku katsiwa . 
Un'wana wa vatirhi u n'wi hlongorisile . 
Vumaki byi tshunxekile ku va eka ndhawu yin'wana na yin'wana . 
Vukorhokeri bya Timali ta tiko byi ta kombisiwa ; 
Xiphemu xo sungula xi simekiwile eka matirhelo . 
Swi le kusuhi na ku hetisisiwa . 
HOLOBYENKULU WA BINDZU NA VUMAKI : 
Lexi xi nga yima eka nkarhi lowu taka . 
Tumbuluxa mafambiselo na nkunguhato wa Timali ta tiko . 
A ndzi ri enghozini eMakapanstad . 
Hikokwalaho va hlohlotela vun'we . 
Yana emahlweni u seketela ntlangu wa bolo ya milenge hi Wavuntlhanu . 
Hlamusela rito ra mbango wa rixaka . 
Photosa eka phurojeke ku kuma vuxokoxoko byo tala . 
Swirho swimbirhi sweswi swi yimisiwile nkarhinyana . 
Hi vupfile na ku lulamela ku cinca . 
Ku lulamisa miako na swivumbeko . 
Rimba ra swa malandzelelelo ya xinawana . 
Xana vukhongeri byo hambanahambana byi swi vona njhani : 
Eka vona , mfumo i mfumo . 
Kombisa xivutiso xo hlamula hi ku vulavula . 
Kombisa ku tinhlayelo hinkwato leti faneleke . 
Naswona u kamberiwile khume ra malembe . 
Timhaka ti tshamisisiwile ehandle ka khoto . 
Xilaveko xa ntshovelo wa kahle , xik . 
Mitirho yi endliwile hi swiyenge swinharhu : 
Khodi eka ndhawu ya Vaxavi ya boha . 
Tata maphepha lama lavekaka . 
Nseketelo wa vona wu khensiwa swinene . 
Na tshemba nawu wu kombisa leswi . 
Sweswo swi engeteriwile khale . 
A ndzi swi tivi , a va ndzi hlamuselanga . 
Hi ni xikweleti xikulu xo ku khensa . 
Swi tikomba onge hi lahlekeriwile hi muchavisekiMolewa . 
Afrika-Dzonga ri tlhela ri van a ntirho wo rhulela : 
Ku nghenelela swi ya hi ku tinyiketela . 
Hinkwerhu , hi ku hambana ka hina , hi swi twile . 
Laha hansi i nongonoko wa leswi yimelaka : 
Leswi swi endliwile hi ti 24 na ti 26 Mudyaxihi . 
Ku namarheta swi nga endliwa eka bodo yo veka xinkwa . 
Mitirho eka leswi landzelaka i yo tihlawulela : 
Rendzo yo ya eku humeleleni ri sungurile . 
Mavonelo ya vukambatinkota - Eka vatirhisano : 
Xana mahetelelonkulu ya kongomile kwihi ? 
Ku nga hava na mitlakuko ya xibalo eka fole . 
Swiviko swa vavabyi swi tshama swi karhi swi pfuxetiwa . 
Munhu un'wana na un'wana wa le xikarhi ka malembe ya 18 . .  . 
Nxopaxopo wa nqhambi na ntirho wa vona . 
A yi hlomanga ku nghenela nyimpi . 
Nyika swifaniso ku seketela mhaka ya wena . 
Xivona na ku tiyimisela swi letela vumundzuku bya hina . 
Muxaka wa mitirho leyi nga kombisiwaka ; 
Eka lava nga va xanisi , kuma mpfuno . 
I modele ya swo hangalasa rifuwo . 
Xana yi hlangana njhani ni tindhawu tin'wana ? 
Hi ku va pfuna , ha tipfuna na hina . 
Mudyondzi wa swihingakanyo a nga va xihingakanyo . 
Ku na vuhlanganisi byo tala bya nkoka : 
Tsundzuka ku hlayisa na ku pfala fayili . 
Kutani ke , yana emahlweni na ku layita rivoni ! 
Ndzi vula nakambe - ndza ku hoyozela , namuntlha . 
Hi ya ehenhla ka miako ya tiyindlu . 
Xopaxopa mitirho leyi averiweke xipano . 
Katsa makambele ya ku lahlekeriwa ka vanw'amapurasi . 
Ku sukela a sukile ekaya a nga si voniwa . 
Xana hi yihi nhlamuselo ya phorositi ? 
Direktara wa swa vuchuchisi bya vanhu : 
Switatimente , hundzuluxa swi va ntiyiso . 
A wu na maahlulelo ya swilo leswi . 
Qhingha ra vuswikoti na vurhangeri . 
Handle ka sweswo swi tava swa ntirho hinkwaswo . 
Romeo u tiveka hi ku va a nga tirhisi mehleketo . 
Zaire ri tlakukile eka swikoxo swa ku hundzuka . 
Vana vo tala va tshikile xikolo . 
Eku heteleleni xi fikile emakumu hi 2009 . 
Mphakelo na ku heleketa swa timhandzi . 
Leswi landzelaka i tinhlamulo leti ringanyetiweke . 
Vito ra yena ri susiwile emahlweni ya mina . 
Swilo leswi hlohlotelaka mitshovelo . 
Xexo xi tshamile xi ri mbitano wo lwisana . 
Ku hlamuseriwa ku humelerile hi ndlela leyi : 
Xikolo xi fanele ku nyika switirhisiswa . 
Honisa vaaki hi ku rhandza ka wena ! 
Hi khumbekile ngopfu hi ku lahlekeriwa ka wena . 
Homu ya khale yi tshama yi ri murhangeri . 
Xi ahluriwile exikarhi ka swin'wana : 
Vona mahungunkulu ya tinotsi leti hlamuseriweke . 
U nge vi na vuswikoti eka hinkwaswo . 
Vonelo leri ri hoxekile ngopfu . 
Nhlamuselo i ya ndhavuko ngopfu . 
Mitirho leyi yi katsa tindhawu to fana na : 
Hlamula swivutiso ku suka eka swiyenge HINKWASWO . 
Rendzo ra hina ro ya eku humeleleni ri sungurile . 
Afrika leyi u yi tivaka swinene yi siwanekile . 
Mbuyelo na ku hundza eka tigiredi tinharhu ? 
Nkomiso wa swa tinhlayo ta swa Vurimi . 
Sakhile yi kula yiya Vupela-Dyambu . 
Na yena a a jemile elifitini kambirhi . 
Lexi i xifundza laha swa vurimi swi nga simekiwa kona . 
Hi 1994 , Mfumo wu endlile xitshembiso . 
Hlamusela goza ra kahle ra swa makunguhatelo . 
Vukarha moya wa Afrika . .  . 
Ku kuma tipoyiti ta nkoka na matheme . 
Loko ingi ndzi nga nghenisa miehleketo enhlokweni yakwe : 
Photosa eka vukorhokeri ku kuma vuxokoxoko byo tala . 
Ndza khensa naswona Xikwembu xi mi katekisa hinkwenu . 
Endlelo ra Afrika-Dzonga ri tekile nkarhi . 
Dyondzo na Ndzetelo ( Umalusi )  . 
Hlamusela ntirho wa phepha ra swivutiso . 
Xana hi swihi leswi vathori va faneleke ku swi endla sweswi : 
Hlaya Swikongomelo na ku pfala tsalwa . 
Hlayisa Ndzavisiso na ku pfala tsalwa . 
Hlayisa Positara na ku pfala tsalwa . 
A ku ri hava swo nyanyula leswi a swi lulamisiwile . 
Yana emahlweni ku ya fika eka mahandza ya mune ya tindlela . 
HOLOBYENKULU WA NHLUVUKISO WA VAAKI : 
Handle ka ndzetelo wa ximfumo lowu nyikiweke . 
Va lava tindlela ku tshama eka nkarhi wa vona . 
Ku teka Ntlangu wu ya eka Vumundzuku . 
Lexi xi ta vumba xivulwa xo koma xa ncino . 
Boxa swilo swa NTLHANU swa kahle swo navetisa . 
Tinomboro leti intiyiso i ta nkoka . 
Lexi i xitori xo vuyelela . 
Hlamusela mitirho ya ntila wo voyama . 
Vuvekisi hi ntalo na ku xikweleti hi ntalo . 
Vuyimeriwa eka xipano byi huma : 
Swi lava tin'hweti ta tsevu . 
Siva eka nhlayo ya vumbirhi . 
Languta nhlamuselo ya endlelo ra vaxavi . 
Swi fana ni swa nawu wa 19 wa khoto ya le henhla . 
Photosa OK ku heta ntirho lowu . 
Ku hlamula hi xihatla na mafambiselo lamanene . 
NAC a yi nge vi yona muhumesinkulu wa mali . 
Ntirho wa le ndhawini i wa nkoka eka ndzavisiso wun'wana na wun'wana . 
Vumundzuku bya hina a byi hambanyiseki . 
Tirhisa swilaveko swa Dyondzo ya le Henhla . 
Matirhiselo lamanene ya ririmi ro gega . 
Tanihi laha swi kombisiweke hakona eka mepe ku ri Daveyton . 
Mfumo a wu hluphekanga hi ku lahlekeriwa ko karhi . 
Komisa ndzimana hi ku tirhisa xivumbeko xa tipoyiti . 
Afrika-Dzonga yi tiyimiserile eka minghenelelo . 
Mafambiselo ya Mahungu na Makambelelo ya Mahungu . 
Nakambe Khabinete yi kombisile leswi . 
Tata swa matsalwa hinkwaswo lama faneleke . 
Vana va rhandza ku hanya tanihi vatswatsi . 
Wo miyelanyana na ku tekela enhlokweni marito lawa . 
Delphi yi ta nyikiwa tanihi xiengetelo . 
Hlamusela ndhavuko na ku nyika swikombiso . 
U le ku antsweni exibedhlele . 
Naswona a nga swi twisisi , u vurile . 
E-e , vatswari a va xi kombelanga . 
Mi vanhu lava humelelaka eka mabindzu . 
Ina , vuyimeri byi kumekile . 
Xikombo xa bindzu xi na swiphemu swinharhu . 
Hlayisa masamanisi eka munhu un'wana . 
Van'wana vo tala va nga vaviseka . 
Hlamusela masungulo ya rimbewu ra wanuna hi ndlela leyi : 
Swi le rivaleni , un'wana na un'wana i mukhumbeki . 
Leswi landzelaka a ku ri swikongomelonkulu . 
Ku vuyeriwa swi hi tindlela tinharhu , ti nga : 
A hi endleni mpfapfarhuto naswona hi kuma ku . 
Swiringanyeto swa swikongomelo swa DESD i ku : 
Wanuna un'we u kumekile endlwini . 
Ina , u fanele u ndzi tisela swikombiso . 
Xana ku ni mianakanyo yihi mayelano ni swa khale ? 
Xana vadyondzi va vona va swi tiva ku hlaya ? 
Chayela u hlayisekile eka rivilo leri lavekaka . 
Lexi va ta heta hi Ravumune . 
Leswi landzelaka swi andlala leswi nga henhla : 
Sipho u twa leswaku i nkarhi wo vuyeriwa . 
Khomixini yi hlanganile hi ti 12 ta Nyenyankulu . 
Xana intiyiso swi le ku humeleleni eSakhile ? 
A ndzi na marito handle ka ku vula Nangamso ! 
Mitirho ya nhlanganelo ya mafambiselo . 
Hambanyisa tinxaka ta swikholwakholwana . 
Ku ri hi ku loko u famba na yena swa olova . 
Namuntlha i siku ro tlangela vusati . 
Lexi landzelaka i xiringanyeto xa nhlamulo . 
Tanihi khona yo dirowiwa ya khale : 
Timhakankulu ta sisiteme ya Stanislavskis : 
Hlamulsela maendlelo yo kambela swiphemu . 
Ku suka loku ku ta humelela hi swiphemu swimbirhimbirhi . 
Lexi xi vuriwa ku paluxa ko titwela . 
Hluvukisa vuhlanganisi bya mixaviso na tinetiweke . 
Swinabyana a swi fanelanga swi katsiwa . 
Ndza swi tiva buti , hi vanghana . 
MF yi ta seketela Vhoti ya Mpimanyeto . 
Nyika nhlamulo ya wena hi ndlela yo olovisa . 
Nkarhi lowu averiweke eka Swikili swa Vutomi . 
Bvumba vundzeni hi ku vutisa swivutiso . 
Ku hava loyi a nga balekaka ntiyiso lowo olova . 
Hlamusela xiteji xa miehleketo eku xaveni . 
Ndhavuko wa swa mati i xikombiso xa kahle . 
I mimpimo yo hlawuleka yihi yi nga vaka yona ? 
U mufambisi wa vhengele ra swakudya . 
Xikambelwana xi na ntsengo wa timaraka ta 100 . 
Ku hakelela nkayivelo wa mpimanyeto wa swa rixaka ; 
Hinkwaswo swi le ku cinceni . 
Nhlamulo yi pfangananile naswona a yi twisiseki . 
Nhlangano wu ta cinca milawu ya xihlawuhlawu . 
Swo tala swa matimba swi hundzile swi nga lemukiwanga . 
I vukorhokeri bya mixaka muni hi ku kongomisa ? 
Miehleketo ya vona yi fanele ku seketeriwa . 
Makambelelo ya ta nghenisa na FFC . 
Mfikelelo wa tindhawu wu fanele wu va wuntsongo . 
Swinawana swa nkoka swa cincacinca . 
Mbuyelo i wa ku onhaka ka phayiphi swinene . 
Vadyondzi va aviwile hi swipano swimbirhi . 
Ku tshamisisa ku hambana handle ka madzolonga . 
Hlamusela leswi nga humelela eka Luvuyo . 
Nkunguhato wa vatirhi wu ta landzela . 
Ntivombango na wona wu ta tshama wu ri na nkoka . 
Xana ku na pheteni ya ntolovelo leyi vonakaka ? 
Ku kuma xiringanyeto xa mpimo : 
Nkul.Morake u tsandzekile ku kuma loni . 
Matimba hi nkarhi wo tirhisa na nhlayiso . 
Kongomisa eka Ndzima ya 2 ku kuma vuxokoxoko . 
CPC yi humesa ntshovelo wo hambana wa swirimiwa . 
A ndzi lavi mali ; Ndzi lava patu . 
Boha leswi kumekeke leswi landzelaka : 
Mixavo ya swa ikhonomi ya nkoka ya sweswi . 
Kutani ke , hi kwihi ntila wu faneleke ku dirowiwa kona ? 
Kova 17.3% ntsena leyi nga hetelela yi voniwile nandzu . 
Loko swi nga ri ku tirheni , swa ha hlayisekile . 
Xana hi kwihi tibasari ti nga Yisiwaka Kona ? 
U fanele u ndzi tivisa eka yena ndzo kombela ! 
Mupfuniwa u kombela engetelo wa xikopu . 
Vona xiyenge xa Mudyondzi eka tsalwa leri . 
Xana hi twisisa njhani misava ya hina namuntlha ? 
Timaraka ti fanele ku aviwa hi ndlela leyi : 
Hi ndlela yoleyo , leswi landzelaka swi nga lemukiwa : 
Eka Yuniti leyi u ta kuma swa mayelano : 
Xikeyili eka maxelo ya xifundza na muganga . 
Leswi swi hundzuluxiwile hi ku endla . 
Xana hi xihi xivangelo xa xitsongwatsongwana xa Ntlulelokatinxu ? 
Hlawula mitlawa leyi nga ta vika emasungulweni . 
Hi yisile emahlweni sisiteme ya nhlayiso wa rihanyu . 
Ku lava muehleketeleriwa ku ya emahlweni . 
Ntsengo wa machudeni lava nga endla swikombelo eka : 
Ndzi kombela u n'wi byela leswaku ndzi n'wi yimerile . 
Switori swa vutomi bya vona swi ta va kona . 
Vutivi bya vutirhisano entirhweni . 
A yimile a rhurile a yimela leswaku swilo swi endleka . 
Vanhu vo tlula 700000 va hi seketerile . 
Leswi swi hunguta nkhuluko lowu sunguleke . 
Eka papila ro hetelela ro ya ka nsati , u tsarile : 
Ku hluvuka ka xihatla ka le timayinini . 
Hlamusela swihlawulekisi swa leswi swo ke ' nsimbhi . 
Papila ra swikoxo ri fanele ri va na leswi landzelaka : 
Xana vumbhoni byi komba ku ya emahlweni nkarhi na nkarhi ? 
Khoto yin'wana na yin'wana ya majisitarata i ndhawu yo korhokela . 
Ku onhaka ka muxaka wolowo ku ta tshama ku ri kona naswona a ku tlheriseleki endzhaku . 
Mitlhontlho leyikulu leyi kombisiweke a ku ri leyi : 
Hikokwalaho vumbhoni bya vona byo navela ku dyondza byi kona . 
Hinkwenu mi hoxile xandla eka ku humelela ka ACSA . 
Roshney u tshama epurasini eFree State . 
Ku kambisisiwa ka mali ya mfumo ya mpfuneto swi longoloxiwile . 
Ku endliwa ka lemukiso ni tiphurogireme ta ntlakuso wa timali . 
Longoloxa swikongomelo swo hlanganisa ni ku avana . 
Mfumo wu seketela xiyimo xa SADC . 
Ku hlamuselanyana hi ku nghenelela ka swa vutshunguri : 
Nkanelo wa maendlelo ma sweswi wa ndzaviso wa makete . 
Maxavelo ya swilo lama endliweke hi mindzetelovutivi . 
Lembeximali ra vona ri hela hi 30 Khotavuxika . 
Nhlamulo yo sungula yi nyikiwile eka XIVUTISO xa 7 . 
Ku kuma hi ku olova swakudya leswi nga na phuroteni . 
Swaziland i kaya ra Maswati . 
Phere ya swikero yi kumekile emirini . 
Ku kota ku Fuma , vanhu va fanele va hlawula . 
Va fanele va tlhela va swi cincela eka swin'wana . 
Vahlampfa va hoxile xandla eka ku chika na ku tlakuka ka mixavo . 
Ntirho wu nge yi emahlweni loko ku nga ri na mpfumelelo . 
Hlanganisa nhlamulo ya wena yi ya eka rhandi leyi nga kusuhi . 
Swikongomelo swa maqhingha ya DISSA swi katsa : 
Kutani mi na leswi swi nga ringanaka lembe . 
Swi anamile ngopfu eka xiyenge xo ka xi nga ri xa ximfumo . 
Switirhisiwa swi nge nyiki ngopfu matimba . 
Hambiswiritano , swivutiso swa lava nga tivekiki swi nga endliwa . 
Hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini Roof a dumile . 
Muyimelakulanghwa u fanele a kanela timhaka hinkwato ti ri timbirhi . 
U ehleketa leswaku Murhangeri wa Gangsta u fambile ngopfu ? 
MaAfrika-Dzonga , Va tiveka njhani kwale ? 
Tin'wana ta timhaka ti endlile tinhloko ta mahungu . 
Komba landzelelano wa maendlelo . 
Khoso a yi lulameriwanga hi lava ha sungulaka . 
A ku na loyi a nga ndzi dyondzisaka hi xihlawuhlawu . 
Ndhunankulu wa Vukorhokeri bya Maphorisa , Nkulukumba K. 
Ndlela yo hunguta ku fayekela ya tika swinene . 
Kutani hi vona Archilles lonkulu , loyi hi n'wi tivaka . 
Hinkwavo a va hlomile hi swibalesa swo ka swi nga ri enawini . 
U tirhisile tindlela hinkwato ku n'wi sandza . 
U nga yi khomi yi ri karhi yi devula eka katla rin'we . 
Mavonelo ya fanele ya tisiwa ya tsariwile eka : 
Ha khensa Madiba , ku va u hi kombile ndlela . 
Ku gangisa na swikombelo swa maphorisa yo tinyiketela . 
A ku fanelanga ku va na ku siveriwa ka tindzawulo . 
Xana u na matsalwa hinkwawo ? 
Vatirhi lava va swisiwana vo rhurharhurha va kumile leswi nga fanela . 
CBE yi tumbuluxiwile exikarhi ka swin'wana , ku : 
Un'wana na un'wana u ta yima a humesela vuswikoti bya yena ehandle . 
Vekisa eka thekinoloji leyi faneleke . 
NACRET yi sunguriwile hi Dzivamusoko . 
Xana Roppie u endlile yini loko a fike ehenhla ? 
Hi antswisile 19 eka Lembeximali leri hundzeke . 
Nhlamulo leyi landzelaka yi pfulekile yi ri yoxe . 
Miseketelo yo sungula ePE a yi huma etindhawini tin'wana . 
U yile eKhoto hi ti 19 ta Ndzhati . 
Xana tindhawu leti ti kumeka kwihi eka mepe wa misava ? 
Museketeri un'wana na un'wana u fanele a fambisiwa hi movha wa yena . 
Hlaya swinene eka tsalwa ra makungu ya swikongomelo leswi vumbiweke . 
Papila ro komba swikongomelo hinkwaro tani hileswi ri antswisiweke ri ta rhumeriwa . 
Twisisa hi milawu ya nxavo wa nxaxamelo wa leswi swi dyiwaka . 
Xana hi nga ololoxa njhani xiphiqo lexi xo khumba swinene ? 
Xana u nga kota ku tiva leswaku hi wihi ntsengo lowu nga fanela ? 
Nkombeto lowu wu nyikiwile vito rintshwa ku nga h(x)  . 
Ntirho wu ta hatlisisiwa lembe leri . 
Pfuna vanhu ku humela ehandle , kutani va tshama ehandle . 
Ndzi lava ku mi navelela mikateko loko mi ri karhi mi ya emakaya . 
Papila ri fanele ri kongomisiwa eka munghana . 
Tinhlayo leti lavekaka ti fanele ti vuriwa . 
Swivilelo leswi landzelaka swi ahluriwile : 
Leswi a swi fambelana na vurhangeri bya ntiyiso . 
Handle ka swona , va fanele va tshama edorobeni . 
Ndzi ringetile ku tirhisa leswi ndzi swi dyondzeke eka vutomi bya masiku hinkwawo . 
Lebyi i vuhundzuluxi bya yin'we ya tivhese : 
I xibye lexikulu eka ndzawulo ya dyondzo . 
Bodo hi ku angarhela kumbe swa xikongomelo xo karhi . 
Yingisela mongo kutani u endla fomo . 
Misava yi le ku cinceni hi xihatla swinene . 
Leswi swi tlhele swi tshikeleriwa madyambu ya namuntlha . 
U fanele u enerisa Mukhomixinara leswaku u : 
Ndhawu ya misava ya kona i 1716 wa tihekitara . 
Lembe leri taka , a swi kanakanisi leswaku ri ta nyanula . 
Ndlela yo lulamisa yi fanele yi endliwa . 
A swi famba na ndhwalo wa vufambisi . 
A hi veni leswi hi nga xiswona , MaAfrika eAfrika . 
Yimela ku tikeriwa eka ntlawa wa madzanga . 
Vuyimeri byo Kondletela Nawu byi le ku lavisisiweni . 
Hambiswiritano , papila leri ri nga ta hundzisiwa ri ta laveka . 
Marito lama nga tirhisiwa ku tsundzuxa ma laha hansi : 
Ndzi ehleketa leswaku swi le Kapa . 
Hlamusela makambelelo ma sisiteme ya tiphurojeke . 
Vavasati na vana va xavisiwa ku va mahlonga . 
Mifumo ya swifundzankulu yi fanele ku : 
Leswi endla leswaku hi kota ku lavisisa vinyi va swona . 
Se swi lulamile ku phakela vatirhi va ndhawu yoleyo . 
Maendlelo ma kona ma fanele ma humelerisiwa ? 
Vaxavisela na vanhu swa misisi . 
Hi yimele ku humesiwa ka mahungu layo tika . 
Hina tanihi lava tshembiweke hi na matimba . 
Swin'wana leswi fikeleriweke swa nongonoko swi katsa : 
Mavonelo ya vona ya seketerile ndzavisiso . 
Ntiyisiso wo kambela no kambela phurogireme . 
Swi tlhela swi tiyisisa eka vavasati na vantshwa . 
Fambisa no seketela xikombelo lexi nga kona . 
Hlamusela leswi vundzeni bya vulavisisi swi vulaka swona . 
Kamara yo lwela eka yona vusiwana yi simekiwile . 
Xa mina , swa yindlu a hi mhaka ya ndhawu yo tumbela kona . 
Mali ya mpfuno yi kongomisiwile ngopfu eka : 
Ndhawu leyi ku hlayisiweke vuxokoxoko bya GIS yi fanele yi fana na : 
A ku ri na ku honisa nawu eka timhaka tin'wana . 
Leswi swi lulamisiwile no tekeriwa enhlokweni . 
Kumbe ku na leswi nga cinca eka ku ka ku nga ha ri na nxupulo ? 
Hlamusela xilaveko xo avanyisa hi mavonelo ya maphorisa . 
Vhiki leri taka , ntirho wo fungha wu ta sungula . 
Hi swihi leswi ndzi faneleke ku swi vona ku suka eka swona ? 
DA yi tsarisile swivilelo swa hina hi nkarhi lowu . 
U khomile ku tshemba na milorho ya rixaka . 
Mahungu ma kahle mikarhi yin'wana ma nga va hi mphakelo wo koma . 
Tlhontlho ku nga va ku nyika ku tshemba eka ku avana . 
Ku ya hi mhaka yin'we ku fanele ku nga vi na ku kanakana . 
Eka xitsalwana xa wena kanela hi tipoyiti leti landzelaka : 
Mavonelo na swibumabumelo swi fanele swi kongomisiwa eka : 
Hlamusela hi muxaka wa data yo longoloka . 
Loko u ri karhi u kanela kongomisa na le ka leswi : 
Ku ya hi mhaka yo twala leswi a ku ri ndlela yo vutisisa . 
Rimbewu , xidemokrasi , ku rhula na ntlimbo . 
Tinhlokomhakankulu na marito ma nkoka ma hlamuseriwile ma twisiseka . 
Ndzi tile ku ta vona Maputo tani hi kaya ra vumbirhi . 
Ndzi nga mpfapfarhuta tinotsi eka phepha ro komba xikweleti lexi saleke . 
N'wi byele leswaku mhaka yo huhutela yi le ku endlekeni . 
Leswi swi ta pfuna ku endla misava yi va rihlaza . 
Nhluvukiso wa Milawu na swa Vumbiwa . 
U va Byela Njhani Vanhu Mayelano na Vukorhokeri bya Wena ? 
Leswi swi ta sungula ku fika endzhakunyana vhiki leri taka . 
Papila ri fanele ri tsariwa hi tindzimana . 
Ntirho wa mafambiselo wu sungurile . 
Ku fananisa swi ta tirhisiwa ku endla swifaniso leswi nga laha hansi . 
Sentech hi yona ntsena yi phakelaka makete . 
Endzela www.capetown.gov.za ku kuma swo tala . 
Naswona , Khoto yi nyikiwile matimba mo karhi ku : 
Mitirho eka Swiletelo swa Makambelelo ya Dyondzo . 
Sentech hi yona yi ri yoxe yi phakelaka makete . 
Tiko leri ri nga teka ntlulatlulo ku ya emahlweni . 
Hlamusela tindlela tinharhu ta kahle ta ntirhisano . 
Kambe vahangalasamahungu hi voxe va ta ahlula . 
Loko ku nga va na xisirhelelo , kumbe swi tlhela swi endleka ? 
U ta ya eKhoto mixo wa namuntlha . 
Nawu lowu fanaka wu ta tirhisiwa eka vadyondzisi va hina . 
Kambe a ri murhangeri loyi a rhangela a ri emahlweni . 
Mo ndzi mi navelela mikateko eka mikanerisano ya n'wina . 
Switirhisiwa hinkwaswo swi fanele swi va eka xiyimo xa kahle . 
U nga pfumeleli maendlelo man'wana ya marito . 
Hi lava switshunxo swa nkoka eka swiphiqo swa hina . 
Swi endla leswaku mitirho yi va na swiboho swo olova . 
Makwenu , kumbe i xiphemu xa khamphani liya . 
Swirho swa matiko swi le ku lawuleni ka swikweleti . 
Tiyisisa leswaku timbhoni hinkwato ta wena ti kona . 
Hi kunguhata ku rhanga hi amukela lava nga rhanga va tekiwa hi 2004 . 
Tirhisa dayari ku endla nkunguhato wa gingiriko . 
Mpimanyeto lowu i nhlamula ya swialaveko leswi . 
A ku na ku hambana na Ndhawu ya Rhekhodo ya Milandzu . 
A ku na vandla rin'wana ra tipolitiki ri nga endlaka leswi . 
Hi vona vutleketli bya mani na mani ku ri xilaveko xo sungula . 
Vavavisi na vavisiwa va hlanganisiwile . 
Ehleketa , u hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini swi ri hi ndlela leyi ? 
A swi koteki naswona a swi pfuni nchumu ku va honisa . 
U khomiwile naswona a tshamisiwa evheneni ya maphorisa . 
Hi lawa masungulo yo hlamula xitsalwana lexi . 
Mahungu ya vun'wini bya nhlangano ; 
Mimfungho ya vukhongeri yi sungurile ku tikomba rini ? 
Ku lulamisa ku sungula ka bindzu ku ta sungula . 
Ndlela yo kombisa tindhawu na mitirho leyi nga ta sunguriwa . 
Hi swihi swilaveko swa maphepha ma xibalo ? 
Sisiteme leyintshwa yi tswariwile eku vavisekeni lokukulu . 
Switirho swa swihambukelo a hi mhaka yikulu ngopfu . 
Swi nga tisiwa ntsena loko ku koxa ku ri ka : 
A kuna swin'wana leswi nga hi kombaka ku va hi kuma loko swi endleke . 
Na nxungeto lowu nga endlekaka . 
Timhaka ta nkoka ti boxiwile eka tinhlengeletano ta ndzetelovutivi : 
Vakambisisi va swa timali na vamatsalani . 
Xiboho xin'wana lexi nga tshamisisiwa . 
Nseketelo wa Switirhisiwa swa le tlilasini . 
Miehleketo yo ehleketa swa nkoka ya nonoha . 
Madzolonga ya le Mindyangwini na Nawu wa Nhlayiso . 
U pfumeleriwa ku tirhisa swiphemuphemu swi nga vuyelerisiwaka . 
MaAfrika-Dzonga lava nga ta tekeriwa enhlokweni . 
Maendlelo yo Kunguhata Matshalatshala eka Ndzawulo : 
Hi tiyimisela ku fikelela masiku lama vekiweke . 
Xana mutsari u ta nyika yini ku fikela mavhiki mambirhi ? 
Eka mhaka leyi , ntirhisano wu fanele wu kongomisa eka : 
Vutivi bya nawu wo karhi . 
Hlamusela mitokoto ya wena eka lembe leri . 
Tiko ra hina ri langutane na nkarhi wo tika emahlweni . 
Rihanyu lerinene , ku humelela na vuxaka . 
Swi tekelerile Swiletelo hi ti 28 Dzivamusoko . 
Hlamusela swiboho swa swihoxo swo lulamisa . 
Nhlokomhaka ya ndzavisiso hi ku tirhisa swipfuno swo hambanahambana . 
Boxa swilo swimbirhi swo hlayisa gezi . 
Lama i maendlelo ya misava hinkwayo lama amukeriweke . 
Milomo yi twe yi tikeriwa hi vundzeni bya mhaka ya kona . 
Ku antswisa loku a ku nge tikombi . 
Ku nghenelela eka mitlawa leyi vumbiweke ya vukhamba . 
Timhaka leti fambelanaka na vurhangeri bya ndhavuko ; 
Naswona ku na ku hambana lokukulu ka ku hlayisa oyili . 
E-e , ndzawulo a yi se va na sisiteme . 
Avelana ku chava loku hlanganeke na kona evuton'wini . 
Nxungeto lowu fambelanaka na leswi wu le hansi . 
Tlhelo rin'wana na rin'wana ra khotheni ri ta kamberiwa . 
Mimbuyelo yo yelana ya Dyondzo , xikombiso : 
Misava na Bangi ya swa Vurimi bya Afrika-Dzonga : 
Van'wana va swi vona ku ri ku tinyiketa eka vutitivisi . 
Ndzi ta ku heleketa eka rendzo leri . 
Kuma vuhansi bya ndhawu ya silinda . 
I ku kota ku fambisa leswi saleke . 
Ku tirhiwile lembe na lembe ku sukela hi 2002 . 
Hikokwalaho va lava nseketelo wa hina . 
Ku laveka ka swa gezi swi khumba swa maxelo . 
Xana i yini vito ra tisele leti ta gezi leri nga na matimba ku suka eka dyambu ? 
I ntirho wo tsala ku basisa lava lunghisaka ? 
A ku na ku yirisa eka ku kambela swiphyophyi eswikolweni . 
Nyika miehleketo eka xiyimo xo xavisa mi hakelela lembe ra 2010 . 
A ku engeteriwanga eka masiku lama hungutiweke . 
Vuchavelahwahwa byi hi onherile , kambe byi tlhele byi hi vuyerisa . 
Vusiwana i tlhontlho eka xifundzankulu xa hina hinkwaxo . 
Hlawula nhlamulo ku suka eka nxaxamelo lowu landzelaka : 
Hi le ka xiymo xa kahle xo humelela eka bidi leyi . 
Migingiriko leyi landzelaka yi ta endliwa : 
Misava leyi vadyondzi va hina va nga eka yona i yintshwa . 
Savimbi u hundzukerile eAfrika-Dzonga ku seketeriwa . 
Nandzu wo hetelela wu mangariwile hi Nhlangula . 
Hi swihi leswi endlaka leswaku u tinyungubyisa ku va Muafrika-Dzonga ? 
Nyika mitirho ya mbulavurisano lowunene . 
I xivumbeko , nkwetlembetano wa mihlangano . 
Languta matsalelo lamanene eka switsariwa hinkwaswo . 
Sweswi mihlangano yi twananile hi ndlela leyi landzelaka : 
Ku tilulamisela ku na ku hlamula eka timhangu . 
Vana se va tirhisa xikolo lexi . 
Kamara yin'we yi lulamerile Nhloko ya Vahlawuriwa . 
I mali muni leyi pfumeleriwaka ku cincisa na mali ya matiko man'wana ? 
Leswi swi nga katsa swiphemu leswi landzelaka : 
A ndzi tsakisiwa swinene hi loko a endla leswi . 
Hlamusela mhaka leyi endleke leswaku u hlawula leswi . 
A ndzi nga endli sweswi Ndzi to hlanganisa . 
Eka leswi vo tlula hafu va yimele ku tengisiwa . 
Hi lava ku antswisa nketani ya mafambiselo ya mphamelo . 
HOLOBYENKULU WA MATI NA SWIHLAHLA : 
U nga kuma swo tala eka webusayiti ya WSIS . 
Xitirho xintshwa xi xaviwile hi ti 1 ta Sunguti . 
U kombela ntirho tanihi muaki loyi a tirhisaka switina . 
Leyi i mhaka yo vavisa eka matimu ya misava . 
Vukhamba bya swa timali byi tshama byi ri karhi byi cincacinca . 
Yin'wana ya tiphurojeke ta hina i ku endla makaraba . 
Xikongomelo xa Vhiki ra Vukorhokeri bya Tiko : 
Leswi i ku tekela enhlokweni mbuyelo wa leswi kanetiweke . 
Nhluvuko wa swifundza wu le ku humeleleni hinkwako . 
Kambe matirhelo mo hlengeleta ma le ku antsweni . 
Muyimelakulanghwa a nga swi susa ephepheni . 
Vula ntirho wa swirho leswi boxiweke eka swiphemu swa C na E. 
Leswi swi hlamusela leswaku 42% ya bajete hinkwayo . 
Bodo yi fanele yi va na swilo leswi landzelaka : 
ANC yi fanele yi vulavula hi mhaka yo karhi . 
Tindhawu tin'wana ta netiweke ti katsa leswi : 
Leswi landzelaka i nongonoko wa leswi nga ta endliwa : 
Ku xaviwa ka matlharhi swi le rivaleni . 
Nkongomelo lowu wu na tinhlamuselo to tala . 
Hlamula leswi landzelaka hi swiboho swa nkoka . 
Swi tsariwile eka xiyimo xa ABA . 
Xana mfumo wu langutela ku vona mbuyelo rini ? 
Mi fanele mi vuyelerisa ku endleka ka vukhanikhi . 
Kanela hi switirho swa nkoka SWIMBIRHI hi vuxokoxoko . 
Hinkwenu ka n'wina laha mi yimela Kapa-Vupeladyambu . 
Leswi swi katsa na vahaxi va mahungu ? 
Mufambisi u komberile xikombelo xexo . 
Ku na Mavandla ma 65 lama Hungutekaka . 
Maendlelo yo solana ma nga tisa nxungeto . 
Vayimelakulanghwa va fanele va nyika xiyimo xa kahle . 
Mbuyelo wa vona wu nyikiwile hi swiyenge swa mune : 
I munhu wa titsongahata swinene naswona u na tingana . 
Hi nga tirhisa ncino ku endla leswaku ku va na ku cinca . 
Loku i ku Avanyisa ka Nawu wa swa Timali . 
Mikarhi hinkwayo SAAFF a yi pfumeli ku nghenelela . 
Vuhansi bya ndhawu byo rhendzelexa bokisi ra mali . 
A ku kanerisaniwa hi yini eka mhaka hinkwayo ? 
Nkombiso lowu kunguhatiweke na xivumbeko xa kahle . 
Ku hunguteka na kona ku fanele ku hlayeriwa : 
Swewi ndzi tirhisile miehleketo ya mina eka timhaka letimbirhi . 
Ndzima ya 4 ya Mpfuxeto wa Mpimanyeto wa 2009 wu ri : 
Humesela erivaleni no hlamusela swibumabumelo . 
Swo tala swi le ka ntsengo wo hakela swikweleti . 
Makunguhatelo yo kambela eka Ndzulamiso wa Dyondzontsongo : 
Switlhavatlhavana leswi nga tirhisiwa hi muhlaseri . 
Eka vandyangu , vabuti na vasesi na . .  . 
Eka xiyimo xihi laha ku tirhisana ku nga ta endleka ? 
Ku pfumaleka ka swikili ku kona eka tindhawu ta nawu . 
Hi nga kandziyisa swin'wana swa swikombiso eka mhaka leyi : 
Tifomo letin'wana hinkwato ti nga tirhisiwa hi tindlela to hambana . 
Xiviko xa nghozi kumbe leswi humeleleke swilo xi humesiwile . 
MaAfrika-Dzonga va nyanyukile hi xivangelo xa kahle . 
Heany u kulerile endhawini ya vurimi bya vusiwana . 
Sweswi Navy ya Afrika-Dzonga yi na ku hatlisa lokuntshwa . 
Hi byihi vukorhokeri lebyintshwa bya tiko hi byi tekeleleke ? 
Afrika-Dzonga i xifundza lexi nga tshikeleleka hi tlhelo ra mati . 
Nongonoko wu fanele wu andlala leswi : 
Ntiyisiso wo hakelela xikombelo . 
Nseketelo lowu humaka eka vatswari kumbe maxaka . 
Kanela hi ntlhanu wa vulawuri bya xiyimo xa le henhla . 
Hambiswirtano , a va kotanga ku fika ekaya siku leriya . 
Leswi a swi vuli leswaku ku akiwa swilo swikulu . 
Hi vula yini hi hatla kukula na ku hlatla hi siwaneka ? 
Leswi i timhaka ta khume to tika leti nga erivaleni . 
Ku aka pfhumba ra nkoka ra vatinyiketeri . 
Mimbuyelo yo va na masungulo ma ximfumo : 
Kunguhata no mpfapfarhuta masuselo ya mpfumelelo wa wena . 
Ku kokiwa ko sungula ku tava hi ti 20 ta Nyenyenyani . 
A hi languteni nhlengeletano leyi hi maendlelo mambirhi . 
Endla no hlohlotela ndhawu leyi nga tirhekaka . 
Leswaku hikokwalaho ka yini vanhu va nyika swo tala . 
Nyika vukorhokeri bya nkoka eka vapfuniwa hinkwavo . 
Hinkweru a hi vonisiseni leswaku ku nga vi na maendlelo ya muxaka wolowo . 
Ku fanele ku va na vuakatiko bya Afrika-Dzonga . 
Hi nkarhi , huvo ya machudeni yi tlakukile ku ya eka 60 . 
Hlamula swivutiso SWIMBIRHI ntsena eka xiyenge lexi . 
Kambe Kapa-Vupeladyambu yi ta endla hi vuenti swinene . 
Ku nyika vukorhokeri eka matiko ya le handle . 
Boxa switandzhaku SWIMBIRHI ntsena swa ku pfumaleka ka mitirho . 
Ku tirha hi ku nonoka ku tlula mpimo wa maendlelo . 
Longoloxa swihlawulekisi swa laha swilo swo hambanahambana swi kunguhatiweke hakona . 
Ku va na murhangeri wo tinyiketa swi na nkoka swinene . 
Vulavisisi a byi se hela . 
Leswi , hi rito ra yena , swi fanele swi va Montague . 
Nawumbisi wu lava ku antswisa Milawu leyi landzelaka : 
Vulavisisi byo maketa na switsundzuxo swa nawu . 
Humesa swihlawulekisi SWINHARHU swa leswi nga laha henhla . 
Ina se swi lulamile , hi leswi swi na mina laha . 
Phurogireme yi na swiyenge swa ntlhanu swa nhundzu . 
Va tekiwile tani hi majaha na vanhwana lavantsongo . 
Xana vadyondzisi va swi kota ku dyondzisa kahle ? 
Mafambiselo ya malakatsi ya hangalasiwile . 
Hi khensa swikhongelo swa n'wina swa siku na siku . 
Swi fambisiwile hi poso n'hweti na n'hweti . 
Dyondzo ya matimu yi seketela xidemokrasi hi ku : 
Tanihilaha mi tivaka , vutshila i nyiko leyi nga sivekiki ! 
Ku nghenisiwa swi antswisiwa laha ku faneleke . 
Ku suka rivati ra munyama eka xihundla xa misava . 
Nkongomelo : Ku Pfuneta ku Kula ka Ikhonomi eAfrika . 
Hlamusela SWIMBIRHI swa swiboho leswi tekiweke . 
Mimepe yi ta hakeleriwa hi mali yinene kumbe cheke . 
Mahungu lama nyikiweke laha ma katsa : 
Ku avelana ndzavisiso wa ikhonomi na masungulo ma data . 
Ku tshamisisa swivilelo kumbe nkwetlembetano . 
Swi na ntlawa wa miganga ya nkombo . 
Vuxiyaxiya : Mpimo wa Lemukiso wa nthyakiso . 
Tlhontlho wo hluvukisa ikhonomi ya hina hikambirhi . 
Kumbexana vulawuri lebyikulu bya Afrika-Dzonga . 
U nga tsali nxopaxopo wa xikambelo lexi . 
Swikongomelo swo ndlandlamuka ka ku endliwa i : 
Tindhawu leti khavisiweke ta mahungu ti ta akiwa . 
Xa yena a ku ri ku hanya hi ku korhokela van'wana . 
Swiboho swin'wana u nga langutanaka naswona swi katsa : 
Ku phakela ko ringana ka vutivi lebyi nga kona ; 
Hi kwihi ku hambana ka misava namuntlha ku suka 1960 ? 
Jack Mamela u thoriwile eka xiyimo lexi . 
Ti na nkoka ku kambela ku tsundzuka vutivi . 
Naswona rihanyu ro antswa hi vula rihanyu ro antswa . 
Tima gizara loko u ya eka holodeyi . 
U vurile leswaku swihondzo a swi pfuni nchumu . 
Ndzi nga endla yini hi tidyondzo eka ? 
Kutani u ta hundzela eNew Zealand . 
Makungu ma le ndleleni ku pfuna Sudan . 
Namuntlha , hi ti 1 ta N'wendzamhala , i Siku ra Aids ra Misava . 
Tsundzuka ku susa ntiko wa phepha . 
Tekela enhlokweni nandzelelano wa tinhlayo leti : 
Swilaveko swo nyika xiviko xo Hunguta Vusweti . 
Xivutiso : Holobyenkulu , lexi xi tikombaka . 
Xavunharhu , Va huma eka rixaka ra Khoi na San . 
Humesa matsalwa lama faneleke lama lavekaka . 
Maphepha mo tlherisa swibalo ma nga kumeka kwihi ? 
Nkarhi wa vuvabi i 7-10 wa masiku . 
Ndzi tsakile hikuva u yile , namuntlha . 
Vukorhokeri bya vufambisi byo hingakanyiwa ka ndzilo . 
Xana wa nyika byongo bya wena nkarhi wa kahle wo wisa ? 
A ku na rhekhodo ya milandzu leyi lavisisiwaka . 
Xana ntirho wa makambelelo wu ta va wu vumbiwe njhani ? 
Twisisa timhaka ta maxelo ya thekinoloji . 
Mixungeto ya ntlakuko ya timhaka tinharhu . 
Tindhawu ta nkoka ti katsiwile eka ku hlamusela kuntsongo loku katsiweke : 
Yin'we yi fanele ku tirhisa mali eka leswi lavekaka . 
Leswi nga ta koteka eka nkarhi wolowo , i nhlamulo ya yena . 
Masungulo na ntirho wa xikeletoni . 
Nhwana u tekiwile a tshama na hahani wa yena . 
Wa swi vona , hi kuma vana vo tala eka tindhawu to cukumeta eka tona . 
Hlawula ntirho wa xivumbeko xa ku hlanganisa ka vona . 
Timboni ta mafurha leti pakiweke kumbe miholo a swi nga pfumeleriwi . 
Ku nghena eka tikontiraka na ndzetelovutivi . 
U na vumunhu , papalata ku soriwa hi van'wana . 
Naswona swi ya emahlweni , na ku hatla ku kula . 
Ndzi twa onge ndzi nga yimbelelela rixaka lowu nga ha riki na vumunhu . 
Tirhisa milawu leyi landzelaka ku hambanyisa : 
Xana Muganga wu ta endla yini ku herisa ukuthwala ? 
Xana u pfumelelana na nkambela- hi woxe wa Othellos ? 
Hlamusela xivangelo lexikulu xo tsongahata tinsimbhi . 
Njhekanjhekisanani hi swivangelo na vukhongeri . 
Xitiviso xa xikombelo xa nkomiso wo avanyisa . 
Ku landzelela vutshunguri a swi vhumbeki . 
Nkulukumba wo lavisisa swa Timali u tivisile leswi landzelaka : 
Swo tala swa switori leswikulu i switori swa rirhandzu . 
Nxavo lowukulu wa vafambisi i vutivi bya thekinoloji na xitirho . 
Kumbe u nga kombela fomo hi ku tsalela eka : 
Hi ntiyiso a ndzi swi tivi leswaku leswi swi ta hi kwihi . 
Swivumbeko na vukulu bya mindyangu swi cincile . 
I yini Nawu wa Gezi na ku Swi endla ? 
Tlangelani leswi vantshwa va nga kota ku swi fikelela . 
Ku yirisiwa ka ntlakuko wa sisiteme ya bazi . 
Mhaka liya yi fanele yi amukeriwa hi ntshikelelo . 
Manyunyu ma yisa eku ku ka ku nga ehleketi na ku tsandzeka ku tiyisela . 
Ribye ri hoxiwile ehenhla ka xihondzo . 
Hlamusela ku tsongahala na ku tshikeleleka ka ku bindzulo . 
Ku tlakuka ka kharikhulamu ya FET yi langutisile eka : 
Minongonoko leyi nga ku fambisiweni yi katsa : 
Xana xivulavuri a xi tiwa njhani hi timangwa ? 
Leswi swi ringanyeta leswi tatiweke hi makete . 
Kanela hi mimbuyelo MINHARHU yo teka mfumo . 
Swilo swi ya eka vanhu hi ndlela leyi . 
Maendlelo ya Tinhloko ta Timhaka ma cinciwile . 
I ku tsundzuka ka Vantima na Valungu . 
Hi malembe ya1990 , kukotile ku humelela xidemokrasi . 
Un'wana u tshama a ku : Laha u tshamaka kona ngopfu . 
Muyimbeleri wa ndhuma u komberile xiyimo . 
U tsakela swa mitlangu ni ku aka ? 
Tiphurojeke ta fambisiwa ku kondza ti fika emakumu . 
Lulamisa Xitatimende xa Muholo wa Mawuwani . 
Vanhu a hi swiharhi swa navusiku hi ntumbuluko . 
Xedulu na Ndzulamiso wa Dyondzontsongo . 
Va swi endlisile ku yini naswona va xanisekile Njhani ? 
Ku tava nxavo wa kahle ku xava teretere ? 
Hlamusela no nyika mimbuyelo tanihi xiphemu . 
Ku fikelela swilaveko swa mali ya mpfuno hinkwawo . 
Xana yindlu yi nga sirhelela njhani vuvabyi ? 
Ntsakelo wo dyondza swivulwa leswi tirhisiwaka emugangeni ? 
Vatswatsi va swi fambelanisa na ku rhurhela ka vumbirhi . 
Leswi swi yelana na ku tlakuka ka vuxisi bya MAPASI . 
Kambe ku hlamusela maendlelo lama swi lava ntirho . 
A va humelelanga hi masalamusi kumbe xihoxo . 
Hi tlhela hi va na nkateko ku va na Man exikarhi ka hina . 
Tafula ra 1 ri nyika nkomiso wa ku hungutiwa ka xibalo . 
Mbuyelo eka Tindhawu ta Dyondzo wu fikeleriwile . 
Ntirho wo n'okisa sisiteme wu kambiwile . 
Milawu yo fambelana na ku kombela yi endliwile . 
Switirhisiwa leswi nga ni matimba eka nxaxamelo lowuntshwa wa swakudya wu kunguhatiwile . 
Elaine Blacks nkarhi a wu pimanyetiwanga . 
Namuntlha u ta tiyisisa kumbe u kaneta . 
U nga tikumela fomo ya xikombelo eka ithanete . 
ClaysonMonyela : A ndzi ya eka swona . 
Vamahungu va rhambiwile eka mbulavulo hi ndlela leyi landzelaka : 
Ku nyika nkarhi ku humelerisa swa vumundzuku . 
Kholomo leyi yi fanele ku hlayiwa ku suka ehansi ku ya ehenhla . 
Xilaveko xa pfhumba leri ri famba ku ri hava lexi nga vuriwaka . 
Vatirhisani ku katsiwa kambe ava pimeriwi eka : 
Hi kwihi ku tiyimisela ka mfumo wa hina eka leswi ? 
Hi endlile swo fana na sweswo eka ndzawulo . 
Ndzawulo yi na nawu na xinawana . 
Swi vula leswaku ku na swikulu a swi ehleketaka . 
Hi fanele hi lulamisa ku ringana loku tshamaka ku ri kona . 
Ndza swi tiva leswaku ADB yi tiyimiserile ku tirhela . 
U fanela u va na vutivi na milawu yo hambana na swendlo . 
Nhundzu ya mahala a yi fanelanga yi lawuriwa hi vanhu . 
Mahungu na nhluvukiso swi le ka misava hinkwayo . 
A ku vuriwanga nchumu hi byin'wana bya vutivi bya swikili . 
Ndzi nga tshemba mahungu eka xifaniso lexi ? 
Namuntlha hi tshunxekile eka ntshikelelo wa swa tipolitiki . 
Xana mali ya nhlayiso yi hlayeriwa njhani ? 
Eka xtsalwana xa wena tekela enhlokweni tipoyiti leti : 
Leswi swa ha tiveka swi ri xin'we xa ntirho . 
Mfumo wu languteriwa ku tirhela vanhu . 
Ntsakelo wo nghenelela eka dyondzo ya vutomi hinkwabyo . 
Xikongomelonkulu xo hlangana ka vakambisisi xi katsa leswi : 
Mpimanyeto wu amukeriwile hi ndlela leyinene . 
Malwandle na wona ya hi pfuna hi swakudya na mitirho . 
Wa ha ri nkarhi wun'wana- eka minete leyi taka ! 
Tiaphili to yisa nandzu emahlweni ti endliwile eka Khoto ya Aphili . 
Kombisa xikongomelo xa vukorhokeri bya le migangeni . 
Ntwanana na ntlawa wa vaxavi va mabindzu . 
Swiphemu swi hangalakile na ndhawu leyi hinkwayo . 
Xana i yini ntirho xa xirho lexi fanisiweke eka D ? 
Ku susiwa ka vanhu laha a va tshama kona . 
Mfanelo yo tswala i mfanelo ya vanhu . 
Va hlongoriwile ku ringana tin'hweti tinharhu . 
Kombisa vuswikoti byo vulavula entshungwini . 
Loko swi fanerile , ntirho wa cargo wu fanele wu yimisiwa . 
Leswi swi landzeriwile hi ku khotsiwa . 
Milandzu leyi a yi tekiwi tani hi milandzu ya khale . 
Leswi nga sala ebangini swi tshama swi ri kahle mikarhi hinkwayo . 
Hi fanele hi peleta leswaku va kota ku tshamiseka : 
Muxaka wa matswongelo wu cinca nkarhi na nkarhi . 
Va siyiwile va nga ri na kaya na rirhandzu . 
Holobye wa xifundza hi yena mutshamaxitulu wa foramu . 
Leswi swi yimela ntlakuko wa 2076 wa swirho . 
Machudeni a va na ntwelavusiwana eka vavasati . 
Xikongomelo xa Varhangeri lavantsongo i ku : 
Xitiviso xa masiku mo langutisisa xi humesiwile : 
Ku lwa ka hina na vukhamba ku le ku tlakukeni swinene . 
Yindlu yi fanele yi akeriwa epatwini lerikulu . 
Milandzu yin'wana ya 33 a yi se hela . 
Tekani tibuku letimbirhi ku ri mhaka yin'we yo nghenela . 
Zimbambele a ku ri yona yi nga hlawuriwa hi 2000 
Vurhangeri na ndzetelo wo ahlula swiphiqo . 
Ndzvisiso wo lavisisa se wu sungurile . 
Hi fanele hi sungula ku ehleketa tani hi xipano lexi nga hlulaka . 
Hi fanele hi hlohlotela mimpimo ya lava tiyimelaka voxe . 
Laha hansi hi ta longoloxa swin'wana swa leswi sunguriweke . 
Hi swihi leswi nga endlekaka na leswi nga tikaka ku swi endla ? 
Yin'wana ya milawu na minongonoko leyi yi katsa : 
Swi hlamuriwile hi ku landza xivutiso : 
Misava ya kahle , lwandle , ku lawula moya wa le ndzelekenini . 
Ku engetela ka Nawu wa Ntirhisano swi katsa : 
Ku hlamuselanyana loku i ka xiviko xa vumbirhi xa 2006 . 
Vanhu va le Kapa ku hlawula ka vona swi olovile . 
Hlamusela nkoka wa ntirho wo landzelerisa . 
Hi tiyimiserile ku ndlandlamuxa ntirho lowu . 
Ku kombisa eka malembe ma khume lama hundzeke , Ndzi tlherile ndzi vula : 
Nawu wu sungurile ku tirha hi ti 1 ta Nyenyenyana . 
Vusweti hi xona xiphoqo lexikulu eka vutomi bya vanhu . 
Ntlangu wu ta endliwa wu katsiwa na le mahungwini . 
Hungu a ri rivaleni leswaku Gbagbo u fanele ku famba . 
E-e , sweswo swi ta hlwela . 
Ndzima ya 2 yi vulavula hi Matshalatshala ya Mbuti . 
Ku simekiwa loku ku ta endliwa hi 2012 . 
U kotile ku kuma ntirho eka purasi rin'wana . 
Kambe , ndhavuko wu nge pfumaleki etikweni leri . 
Swa tsundzuxeka , hambiswiritano , ku fika ka ha ri nkarhi . 
Nongonoko wa ndzetelo emitirhweni . 
Xikolo xi le ka ndhawu yo vanakala ekhoneni . 
Mali leyi kolotiwaka mfumo yi nga kumbetriwa . 
Ku sivela vukhamba swi nga langutiwa tani hi nchumu wo tatisa . 
Machudeni ma ya tirhisa switirhisiwa swo tala . 
Un'wana na un'wana u fanele a alela mahanyelo ya tinyimpi . 
Kambe a ni ehleketa swintsongo hi mina n'wini . 
Xiphemu lexi tikombaka na xona xi ta kamberiwa . 
Maendlelo lama ma nseketelo ma boxiwile laha . 
Xikombiso , vadyondzi va fanele va dyondza ku : 
Ku komba ntirho wa swiphemu swa khomphyuta . 
Hi swona swi nga pfuna eku hluleni ka xihlawuhlawu . 
Mahungu lama hlamuseriweke eka phepha leri i : 
Xiphemu xa vumbirhi xa xivutiso lexi hlamuriweke laha henhla . 
Tekela enhlokweni ku engeteriwa ka miholo : 
Leswi , hambiswiritano , swi le ku antsweni , ku vula Nkofe . 
Nawu wa ha ta tshikelriwa ku fika 31 N'wendzamhala . 
A ku na ku tika na ku hatlisa ka milawu mayelana na leswi . 
Mpfuneto wo rhurha wu pfuleriwile eka un'wana na un'wana loyi : 
Kutani , tani hi xikombiso , a nga ta teka leswi tsandzaka Aids . 
Leswi swi yimela ku tlakuka ka mitirho ya 4260 . 
A ndzi nge rivarili siku leri vutomi bya mina hinkwabyo . 
Ku tumbuluxiwa ka mitirho hi swona hi faneleke hi sungula hi swona . 
Ku languta sisiteme ya vululami ya vana lava khotsiwaka . 
Mafambiselo ya swa timali ta mpfuno ma fanele ma xiyisiswa ; 
Mayelana na tihakelo ta xikolo , leswi landzelaka : 
Xitshunxo se xi kumekile hi ndlela yo olova . 
Hlamusela ku pfariwa loku byariweke loku faneleke ku hetisiwa . 
Swo hambanahambana eka Xivutiso lexi swi vula leswimbirhi ntsena . 
Hi tlhela hi lava mavutu mo tala mo antswa lama dzeteriweke . 
Tivisani vaxavi va migingiriko ya bindzu . 
Vuxaka bya kona na mumangari : 
Ndzi khensa ku tiyisela ka wena . 
Thabelo i xitirho xa nkoka eka swa vupfhumba . 
Mfumo a wu nyiki vadyandzhaka mali . 
Guinea i rin'wana ra matiko ya misava lama nga evuswetini . 
Hi le ku tirhaneni na ku phakela . 
Ndzetelo na ku tikhoma swa ha ri tlhontlho na sweswi . 
U nga swi vona sweswo loko u fambafamba eComoros . 
Ku nga vi na loyi a nga ta hi byela swo hambana ! 
Mavonelo ma fanele ma tsariwa naswona ma kongomisiwa eka : 
Pfumelela un'wana ku ehleketela emahlweni kwala na nkarhi lowu taka . 
Xikombelo xa wena xi fanele xi katsa leswi landzelaka : 
Lava va tirheleke a ku na lexi va nga xi chavaka . 
Hi le ku tlangeleni ka ku hela ka ku kayakaya kun'we . 
Ntlhotlho i wukulu naswona a swi koteki . 
Ku tshemba ka mina hi leswaku siku leri ri tshunxekile . 
Hlamula swivutiso HINKWASWO leswi nga eka SWIYENGE SWA A na B. 
Ku aka mfumo lowu tirhaka no tirhela . 
Mi nga langutisi ku yisa emahlweni ka tindzawulo ta mfumo . 
Ku na swiyenge swinharhu leswi nga ta ndzeteriwa : 
Tirhisa dayari ku seketela makungu lama endliweke . 
Swiboho leswi kongomeke swi tekiwile : 
Tlhelani mi nyika mbuyelo wa ndzavisiso lowu endliweke . 
Nawu wo Tlakusa Nxavo wa Gezi wu antswisiwile . 
Tanihilaha va vulaka , miehleketo yi fana na voko . 
U fanele u swi ava hi ndlela ya kahle . 
Swi vula ku hlamusela matsalwa lama kwetsimeke . 
Nawu wo tshikelela wu hlamuseriwile . 
A wu wexe eku vavisekeni na le ku tsaneni ka wena . 
Xirho xa Komiti ya Huvo yo endla Milawu ya Misava . 
Swivutiso leswi landzelaka swi kongomisiwa eka tafula leri : 
Ku na byin'wana vumbhoni byo ehleketa hi vutlhari . 
Leswi swi ta aviwa ku ya hi ndhawu ya le hansi : 
Hi ku hela ka Mawuwani Piet a ri na 450 wa vaxavi . 
Hi seketela bidi ya Khapi ya Bolo ya milenge ya Misava . 
A mi vakhandziyi eka nhlangano lowu . 
Ku na ku nseketelo wo avelana eka nkarhinyana lowu . 
Holobyenkulu Baloyi u le ku lulamiseni ka mhaka leyi . 
Vayimelakulangwa va nga kongomisa eka xifaniso na vona . 
Leswi a swi kumiwanga ntsena kambe swi tlule mpimo . 
Va tihumesele ehandle ka swilo swa makete . 
Mavonelo ya tekeriwe enhlokweni naswona ya lulamisiwile . 
Xitirho lexi faneleke xi tirhiseriwile ntirho ? 
Ntsengo lowu nga eka Xitatimende xa le Bangini wu tshamisekile . 
Endla vangwa exikarhi ka vhilwa na lexo veka xitirho . 
Nyika swikombiso laha ku lavekaka ku hlangana . 
Ku hlamusela na ku vulavurisana hi miehleketo . 
Leswi swi vuriwa maendlelo mo ololoxa-xiphiqo . 
Humesela ehandle vinyi va le ndzeni na le handle . 
Xiyenge lexi xo lomba a xi twisisekangi . 
Vula swilo SWINHARHU swa kahle hi muxaka lowu wa pompo . 
I norho lowu matiko mo tala ma wu navelaka . 
Ndzi vula leswaku tinhlayo to gonya ti endliwile . 
Xana hi twisisa yini hi rito ra magandzelelo ? 
Vavasati va Afrika-Dzonga a va sirhelelekangi kun'wana . 
Dyambu ri nyika miseve yo tala . 
Milawu ya Vukorhokeri bya Tiko yi nyika leswi : 
Ku sunguriwa ka matirhelo ma tikontiraka : 
Tipuresidente letimbirhi ti vile timbhoni loko ku yimbeleriwa : 
Hi na xikongomelo xo tlangela ku hlula loku . 
Va tlhela va tsakela ku tshama emigangeni ya hina . 
Va tshama va ri karhi va ya entirhweni hi nkarhi va tlhela va vuya hi mikarhi yo wisa . 
Ririmi ro Dyondza no Dyondzisa exikolweni . 
Kambe xa nkoka swinene , leswi Afrika ri lavaka swona . 
Holobyenkulu swi vula Holobyenkulu Timhaka ta swa Misava . 
Ku na tindhawu timbirhi laha ku fikelaka vuyeni eN'walungu wa Amerika . 
Endla sisiteme ya mahakelelo hi vanhu vo tala ; 
Ku ta endliwa maendlelo ya ntsengo wo tiya . 
Tindhawu leti nga fuma ti ta pfuna leti sweleke . 
Xitirho xa hina xa nkoka i vadyondzisi . 
Ku tshemba ka hina a ku le ka miehleketo leyi nga emoyeni . 
Nyika xikongomelo xin'we ku engetela nhlamulo ya wena . 
Hoxa xandla eka mitlawa leyi nga fika hi nkarhi . 
Ndzi navelela nhlengeletano mikateko loko yi ri karhi yi ya emahlweni . 
Ku tirhisiwa ka nawu swi lava maphorisa . 
Vandla ri fanele ri sungula ri tlhela ri sungula ku tirha . 
Swin'wana swa leswi faneleke ku endliwa swi nga longoloxiwa : 
Hikwalaho hi vulavulaka hi mhaka leyi fambelanaka na ikhonomi . 
Xitshunxo xo xiyaxiya swinene xi antswisiwile . 
Matimba lama hi nga rhanga hi nyikiwa wona ma Ndzawulo : 
Mfungho lowu tirhisiwile tani hi mfungho wo tiyisisa . 
Swicelwa leswi nga tlhelaka swi endliwa ku suka eka swona swi le ka xiyenge xo sunguriwa . 
Xitandzhaku xo khumbiwa ka nghilazi ya yindlu ya rihlaza xi hlamuseriwile . 
Williams M. Rhendzeleko wa misava na Vaakitiko va le makaya . 
Ku pfumaleka ka mitirho i mhaka leyi Afrika-Dzonga ri nga langutana na yona . 
Vukorhokeri kumbe Vusirheleri bya Misava bya Afrika-Dzonga . 
Swifundza hinkwaswo swi ta va swi ri karhi swi tlangela ntlangu lowu . 
Lembe leri hi ta lomba 7.6 wa tiphesente ta GDP . 
Tsala xitori lexi katsaka marito lama nga laha henhla . 
Swilaveko swi vula mikarhi leyi na swilaveko ; 
Kamba yo cinca swilo yi simekiwile hi 2003 . 
Hi ta sungula ku tirha exikarhi ka siku mindzuku . 
Swilo a swi tika swinene loko ndza ha kula . 
I ku navela leswaku Afrika-Dzonga ri tlhela ri endliwa ku ya hi rixaka ? 
Hikokwalaho hi fanele ku tlhela hi endla swilo swintshwa ku tlula eku sunguleni . 
Misava yi lava ku va eKapa hi 2010 . 
Swin'wana swo karhi eka Nketana ya Mphamelo wa le Makaya . 
Hi ntolovelo , hi n'wi vona hi nkarhi wa Nhlawulo ya Bajete 
Nyika mavonelo ya wena leswaku hikokwalaho ka yini vutivi byi laveka . 
Ku tilulamisela a swi nge sirheleriwi hi ku miyela . 
Hlayisa rhekhodo ya swilo swa nghozi leswi cukumetiweke . 
Xiviko xa ku pfumaleka ka vutivi xi humesiwile . 
Mitlhontlho leyikulu leyi landzelaka yi boxiwile : 
Vumbhoni byo hambanahambana byi laveka eka : 
Swiringanyeto swa mitlawa leyi ya vanhu swikulu . 
Ndzi ya eJohanesburg na wena Mandisa . 
Lebyi landzaka i vuxokoxoko lebyi longoloxiweke . 
Hlamusela leswi maendlelo ma ndzavisiso ma hluvukisiwaka hakona . 
Modele yi na swihlawulekisi leswi landzelaka : 
Ina , oditi yi herile hi Dzivamusoko . 
Hi fanele hi tinyikela kumbe hi lwa , u vurile sweswo . 
I vanhu vo olova lava va nga riki na makaya . 
Hi Ravuntlhanu hi vulavurile hi ku tika loku ka mitirho . 
Kontiraka Yi na khamphani ya swa Thekinoloji ya Sondolo . 
Swikombiso leswi landzelaka swi andlala poyiti : 
Eku heteleleni , un'wana na un'wana u fanele a tshika ntirho . 
Swiviko leswi swi komba ku tiyimisela . 
Ku hundza malembe manharhu , leswi swi antswile hi 75% . 
Tekelani enhlokweni mavulavulelo mo ka ma nga hundzisiwi hi nomo . 
Muehleketeleriwa wa ha fanele ku tivonakarisa ekhoto . 
Xihundla i nchumu wa nkoka eka vumunhu . 
Loko u nga chavi , u ta n'wi dlaya ! 
Ndzi lava vanhu va twa va tshunxekile loko va ri tlhelo ka mina . 
Ku hundzisiwa ka mahungu na ku vulavurisana : 
Hi swona leswi III yi langutaka eka swona eku sunguleni . 
Hikokwalaho sweswi hi vona leswaku i rini ku ta kumeka rini ku andzisa : 
Hlawula xitirho lexi lavekaka eka ntirho lowu faneleke ku endliwa . 
Tiyuniti tin'wana ti fanele ku akiwa lembe leri . 
Ndzo kombela vuyani hinkwenu mi ta ndzi byela leswaku swi fambe njhani . 
Xifaniso xi kurisiwile hikokwalaho ka mhaka ya 2 . 
Tirhisa xo hlanganisa tinhlayo ku hlanganisa leswi landzelaka : 
Miako ya palamende eKapa i yintsongo . 
Malulamiselo ma Nsirhelelo wa misava ma kaneriwile . 
Leswi swi endliwile hi ku khumba kunupu . 
Va tivisiwile rini hi xiboho lexi ? 
Leswi engeteriweke . Tsala ku ya hi magoza lama landzelaka : 
Ku tshovela lokukulu ku ta hlamuseriwa hi ndlela leyi : 
Leswi swi landzela ntlakuko wa -1.2% hi 2001 . 
Ku hundzisiwa ka mali eka matiko ma le handle . 
Mitlangu leyi nga ta yisa eka masungulo ma ntlangu . 
Hlamusela xikongomelo xa xitirho xo hunguta ku hisa . 
Ku dzaha hi swona swi vangaka mfukuzana ya nomo . 
Tinhlamulo ti kumiwile ti ri karhi ti seketela Nawumbisi . 
Tlhukuta ri endlekile hi 1970 na 1980 . 
Tinghenelerisi wena n'wini , u nghenelela na hina van'wana . 
A ku na maendlelo mo tekela van'wana ehansi kumbe xihlawuhlawu . 
Tindhawu leti nga kongoma ku katsa lembe ti katsa : 
Kumisisa muxaka wa xitirhisiwa lexi nga endla xitirho lexi . 
Ndzi hoyozela swinene vatirhi va SARS . 
Ku pfumaleka ka vululami i masungulo yo xiyaxiya . 
A ri ku kayakayeni na xiyenge lexi . 
Hlanganisa mali ya bindzulo ya masimu lamambirhi . 
Hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini Jack a khomiwa hi ndlela leyinene . 
Milawu leyi tiyeke , kambe a ku se endliwa nchumu . 
Anthropogenic-yi endliwile hi mitirho ya vanhu . 
EKapa na le Kapa-N'walungu . 
Hlamusela leswaku maendlelo lama ma vula yini : 
Nyika xitshunxo xa ntiyiso eka ku hula . 
Hi ti 1 Sunguti , xipano xi na 85 wa swirho . 
Ku kumiwa ka vuyimani tanihi xipfuno eka ku fambisa . 
Hlanganisa tinhlayo leti yimeriwaka hi A na B. 
Xo sungula , munhu u titwa onge u omile swirho . 
Hinkwaswo swivutiso leswi a swi fanele swi va swo angarhela . 
Hi na tindlela to tala to endla leswaku vanhu va fikelela ntwanano . 
Thekinoloji yi nyikiwile eka xifaniso lexi nga laha hansi : 
U nge endli swoleswo u fanele u tirhisa makhadi sweswi . 
Mpfapfarhuto wa Nawumbisi wu ta humesiwa ku nga ri khale . 
Se hikokwalaho ka yini rhendzeleko wa misava lowu nga ringaniki na vusweti ? 
A ndzi na ku tshemba ngopfu eka swa vupfumeri . 
Ku khomiwa ka tiphaka swi kona hinkwako . 
Xana vanhu va nga endla yini ku komba ntwelavusiwana wa vona ? 
Tshaha marito MAMBIRHI mo hambana lama ku byelaka leswi . 
Tinhundzu leti onhiweke ti fanele ku lunghisiwa . 
Xirhapa xa Misava xa Swiharhi xa Afrika-Dzonga . 
Ndzi sungurile ku ya eUmtata hi 1959 . 
Se ndhawu ya tithekisi yi le ku lulamisiweni . 
Xana riqhingho a ri timekile ku fika rini ? 
Switirhisiwa leswi swi katsa switirhi leswi landzelaka : 
Hi languta eka ku tshembeka ka ku nga sirhelelekanga : 
Ndzi ya eka Samiti ya Non-Aligned eDurban . 
Hlamusela hi laha xitoko xi fambisiwaka no lawuriwa hakona . 
Wolawo i marito ma Hosi Albert Luthuli . 
Hi tsakile swinene hi ntirhisano lowu . 
Kambela swivumbeko swa mafumelo . 
Leswi a hi ku hakeriwa ka vumbhoni bya wena . 
Tindlela ta maxupulelo na swiendlo swo kongoma . 
Ewe i ku dyondza loku nga ta ka ku nga hisi . 
Lerisa leswi vulavisisi byi faneleke byi angarhela swona . 
Maendlelo lama hinkwawo sweswi ma ta komba hi 2011 . 
Swi ya hi matitwelo ya munhu . 
Va komberile leswaku tihakelo ti tlheriseriwa vinyi va tona . 
U nga endla xikombelo xo cinca xivongo xa yena : 
Mikarhi hinkwayo a swi fambelana na maveriveri . 
Va ta va na vundzeni lebyi hlanganisiweke bya 5952 . 
Ku nga ri ntsena mali ya mpfuno kambe swi hambanile . 
U nga hlamusela njhani leswaku xiphato a xi ri njhani ? 
Ku na swiringanyeto swo tala swo fambelana na timali . 
Tirhisa xivumbeko lexi vonakaka na njhekanjhekisano wo twanana . 
Hlamula swivutiso swa MUNE ntsena eka xiyenge lexi . 
U ta tlhela a tlhelela eBurundi endzhaku ka nkarhi namuntlha . 
I kontiraka yin'we ntsena leyi nga humesiwa hi EDC . 
Ku laveka titliliniki na swibedhlele swingani . 
Swi hangalasiwile hi Mukhomi wa Timali ta Tiko na SARS . 
Hikokwalaho ka yini u nga yi u ya byela Mfumo ? 
Antswisa nawu wa vukorhokeri bya rihanyu ra xifundzantsongo . 
Ndzi nga xiyisisa njhani vatirhisi lava a va komberiwile ? 
Ndzi xiximiwile ku va ndzi ri n'wini wa GOAL4KIDS . 
Longoloxa mixaka ya switirhisiwa na switirho swa kona . 
Van'wana va lava ku tlhantlhiwa na ku nyikiwa matimba swinene . 
Xiyenge xa nhloko ya xikolo xi lava ku herisiwa . 
Hi ntsariso wun'wana na wun'wana tani hi ti 31 Nyenyankulu ya lembe rin'wana na rin'wana . 
Fambisa ku kambisisiwa ka timali leti hlengeletiweke kwala ndzeni . 
Nhlayo ya vana lava nga kona hi siku ro kambisisa : 
Swi nyika mhaka yo khomeka leyi nga toloveleka emisaveni . 
Khamphani yi thoriwe hi ti 4 ta Nhlangula . 
Hinkwavo a va tumberile va tlhela va yimela leswaku movha wu yima . 
Hlamusela nkoka wa ku dyondzisa loku vonakaka . 
Fambisa no kunguhata minongonoko ya vuxaka bya tiko . 
Kambe mikarhi yo dyondza yi ya emahlweni . 
Ku vonisisa ku ya emahlweni ka nhluvuko wa ikhonomi . 
Nhlayo yintsongo na mphikizano wa xiyimo xa kahle . 
Vupfhumba bya swa vurimi i maendleo mo hlawuleka ma vupfhumba . 
Ntirho wo aka na moya wo cina . 
Hlamusela leswi Thando a swi vulaka hi xitatimende lexi . 
Sipho u kunguhatile ku sungula bindzu ra swa vurimi . 
Vumbiwa byi le ku lavisisiweni no hlamuseriwa . 
Sweswo swi nga ololoxa xiphiqo lexi vuriweke ? 
Hi ku nyika ku wisa ka misava , leswi a ku ri ku ringeta . 
Xana nchumu lowu nga endzeni ka khotheni ya A i yini ? 
Vukorhokeri bya laveka emigangeni ; 
Lulamisa mvhilopho ya papila ra bindzu . 
Tikholomo ti ri timbirhi ti fanele ti vonaka eka pheji rin'we . 
Mali yintsongo yo lunghisa yi lulamiseriwe 2006 . 
Mitirho leyi humesiweke eka vukhongeri byo hambanahambana byo tanihi : 
Ku na matiko mambirhi lama hi akelaneke na wona ya nga na masimu ya mimova . 
Mimpimo ku tlula wun'we eka Tindhawu to tala ta dyondzo . 
Nawu wa Vanhu Emahlweni wu katsa leswi landzelaka : 
A hi angarheni xivono hi tlhela hi xi endla xa ntiyiso . 
Hi hlamusela njhani vurhangeri lebyi nga na vumunhu ? 
Ku ta pfumeleriwa mali kumbe ku posa kunene . 
Hlamula ntsena swivutiso swa NTLHANU eka xiyenge lexi . 
Na vona va swi lemukile leswaku u tikile . 
A ndzi nga ta pfumelelana na swona . 
Xixima no fikelela ku tikarhata ka wena eka lava khumbekaka . 
Titsariseli sweswi , kutani u ehleketa hi loyi u lavaka ku n'wi hlawula . 
Tsalwa ri ta xavisiwa hi R30 . 
Swi vuriwa yini leswi nga endzeni ka khotheni leyi nga na mfungho wa C. 
Vhotani hikuva Ruth u langutela leswaku ku sungula n'wina . 
Nyikani swikombiso ku engetela miehleketo ya n'wina . 
Sisiteme leyi hinkwayo yi lava ku vekiwa erivaleni hi matimba lamakulu . 
Ku na un'wana wa vanhu lava loyi a karhatiwaka hi vutsoniwa ? 
Xivumbeko xi fanele xi hlayiseka no sirheleleka eka maxelo . 
Muhlovo wa baji ro hetelela ku fanele ku va wo basa . 
Humesela ehandle pompo leyi nga eka xifaniso lexi nga laha henhla . 
Loko ndzi ri ku tweni ku vava vana va mina na vona va twile ku vava . 
Hambiswiritano mpfula a yi tanga yi nga ri na hakelo . 
Hambiswiritano , ku sunguriwa ka xiviko swi herile . 
Vundzeni bya leswi swo hatla swi dyeka swo ka swi nga ri swa-nayitirojene . 
Ku na 700 wa PIT wa switichi eAfrika-Dzonga . 
Vasirheleri va tivisile maphorisa . 
Swifaniso a swi na nkoka ku dirowiwa eka xikalo . 
Van'watimiliyoni va ti langutile vona hi voxe . 
A ku na vumbhoni lebyi nga kumeka hi ku cukumeta na ku vaviseka . 
Vukhongeri byi nga hundzuki mhaka yo xenga . 
Hambi loko yo hundzuka nkarhi wa xivilelo . 
Ku sirheleleka kumbe maendlelo ya swa rihanyu swi ta tekeriwa enhlokweni ? 
Kombisa ntsengo u nga katsi na ntsengo wa rendzo . 
Nyika matimba eka mahungu man'wana ma ntiyiso . 
Hi yihi ndlela ya makambelelo leyi nga vaka kahle eka ntirho lowu ? 
Hosi yi katsile leswi , a yi nga khumbi waxisati kumbe waxinuna . 
MaAfrika hi ku tala 17% eka eka ntlakuko wa GDP hi 2010 . 
Naswona milandzu leyin'wana a ku ri 766215 . 
Andlala leswi nga laha henhla hi swikombiso swa nkoka . 
Hosi a yi yimelela hi ndlela leyi ? 
Kuma khwati laha leswi swi endlekaka hakona : 
Webusayiti yi na swilo swo tala swo hambanahambana swo tirhisa . 
Ndzi lava ku hetelela hi ku tshaha ku suka eka xiphato : 
Nkongomelo wa 5 : tiyisisa swa mafambiselo ya mali . 
Vantshwa lavo engetela va ta dyondzisiwa lembe leri . 
Xin'wana xa swikongomelo swa hina i ku kuma ndhawu ya le Dorobeninkulu . 
Hinkwato timhaka teto ha ti sirhelela tani hi tiko . 
Tiphurojeke ti nyikiwa mali kan'we hi lembeximali . 
Thekinoloji yi hluvukisiwa hi vanhu eka vanhu . 
Ntirho wun'wana na wun'wana lowu nga kahle wu ta amukeriwa . 
Kambe hi ta lava ku swi endla hi ndlela yin'wana . 
Vuleteri byi ta nyikiwa vanhu va malembe hinkwawo . 
Vamahungu va rhambiwile eka mitirho hinkwayo leyi nga ta endliwa . 
Tsala ntsena letere na nhlamulo leyi lavekaka . 
Kuma maqhingha lama nga dyondzisaka hi ku hatlisa . 
Xiviko xo ka xi nga tiveki xa nandzu xi endleriwe ku . 
Nkombiso wa nkunguhato wa mafambelo wu kunguhatiwile hi ndlela leyi : 
Ntlawa wu ta va na vutihlamuleri bya leswi nga vuriwangiki : 
Ku nga va ndlela yin'wana na yin'wana ya thekinoloji kumbe swa mirhi . 
Hi nga tinyungubyisa kambe , Ndza tshemba , swa koteka . 
Kumisisa hi Phurojeke ya The Nobel Square : 
Hlamusela ntirho lowu endliweke eka xitirho hi nsindziso . 
Hi swihi swa nkoka leswi a nga swi endla leswi tshembisaka ? 
Ndza khensa munghana wa mina , ndza khensa mutirhikulorhi wa mina . 
Nkhomano wa misava wu nga avanyisiwa hi mitlawa YIMBIRHI . 
Hi na vafana va tihomu vo ringana emapatwini hi leswi swi nga xiswona . 
Loko u nga hi byela leswi u nga ehleketa swona . 
Nxupulo lowu komberiweke wu ta tekeriwa enhlokweni . 
Wa pfumelelana na swona kumbe wa kanetana na xitatimende lexi ? 
Swikambelo swi nga endliwa eka un'we kumbe hi ntlawa . 
Ku hlohlotelana swi nga ha endliwa hi siku ra hina . 
Nakambe nkoka wo tirhisana wa chavisa . 
Yingisela eka risimu leri ku ringana ka ntlhanu . 
Yi vuriwa Namibia , kambe i Mangaung . 
A hi va yimeleni leswaku va endla switiviso . 
Ntsengo lowu mpimanyetiweke wu yimile hi ndlela leyi : 
Hi ndlela yin'wana a swi ringanelanga . 
Xana a swi fanerile leswaku vamahungu va swi hangalasa ? 
Tindhawu to tirhela ta mahungu ti ta va na leswi landzelaka : 
A ku na ku rivalelana ku nga ri na ntiyiso . 
Ndzi lava ku tekela enhlokweni vaphati lava nga kona . 
A wu ki u lava birendi yo durha . 
Swi tava leswi nga fanela eka tiphurojeke letintshwa . 
Swikambelo swi ta fambelana na tiphurojeke . 
Xikongomelo a ku ri ku kongomisa miehleketo na swiendlo . 
Nsusumeto wun'wana i wo hlamusela tiwayeni . 
Hlamusela tindlela leti nga tekiwaka . 
Va tele naswona a va tirhi hi ku khirhana . 
Nhlengeletano leyi i ribye ra yinhla eka leswi nga ku humeleleni . 
Nyika xikongomelo xo hlamusela swinene eka xitatimende lexi . 
Leswi swi endliwa hi nongonoko eka Khoto ya Vana . 
Ku kuma mali , tiphurojeke ti fanele ti va na swikongomelo eka : 
Ndhawu ya vunharhu yi kongomisa eka timhaka leti tsemaka ndzilekano . 
Mfambiselo na magangiselo ya vatinyiketeri . 
Miehleketo leyi yi tekeriwe enhlokweni hi nkarhi lowuya . 
Hi ta tlherisela hi ndlela leyi va twisiseke hi yona . 
Swi nga endliwa hi ndlela yin'wana na yin'wana . 
Hi ta hlangana laha , namuntlha , ku kombela leswaku : 
Ku nga ri khale DRC yi taya eka mihlawulo . 
Maendlelo lamaya ma landzeriwile hi ku yingisela ka tiko . 
Mitlawa leyi kokelanaka a yi chavisa eka misava ya vunharhu . 
Ntirho na xikongomelo xa ACLN i ku : 
Ku nga ri ku nyika vanghana swilo leswi nga vaka na khombo . 
Ku tumbuluka eka leswi , khabinete yi bohile ku : 
Lowu i nkarhi wo dya , ku nwa na ku tsaka . 
Longoloxa swilaveko swo vona marhendzelekelo . 
Munhu luya u fanele a kuma murhi wa yena . 
Mafambiselo ya munhu un'we , i ku , i munhu wa ntumbuluko . 
Hi wihi mpimo lowu languteriweke wa maavanyiselo ? 
Ku na ku nghenelela ka nkarhi na nkarhi eka mhaka leyi . 
Kanela hi nkoka wa ku endliwa ka tinsimbhi . 
Ndzi teka PHP yi ri yin'wana ya masungulo . 
Hlamusela u tlhela u kombisa ndlela ya mavulavulelo . 
Ku nghenelela ka miganga i mhaka yo tika swinene . 
Switandzhaku , swikombelo swi tshikiwile . 
Xitori a hi mhaka ya rixaka , kambe ntshikelelo . 
Ndhawu yi le ku tirhisiweni tanihi laha swi boxiweke laha henhla . 
Ku kula ka ndhavuko , Mindhavuko yo hambanahambana . 
Ku antswisiwa ko sungula ka Nawu ku endliwile hi 1997 . 
Hlamusela ku hlawuriwa ka swirho leswi faneleke . 
U humesile mahungu lama landzelaka : 
Loko u ri munhu loyi a humesaka mali ya sapoto : 
Tinetiweke na Ntirhisano wa Ndzawulo ya Vululami ? 
Matimu ya Vatirhi va Vantima va le Mayini va Afrika-Dzonga . 
Manyikelo ma timali ta mikosi ma humelela hi tindlela to hambana . 
Nawu lowu wu fanele ku endliwa hinkwako laha Riphabiliki . 
A hi nga pfumeleri ku kombela ku khomeriwa ku endla leswi hi faneleke ku endla swona . 
Tiva maendlelo mo mangala nghozi . 
Mixavo yo bindzula yi khumba xanchumu hi tindlela timbirhi . 
Hi fanele naswona hi ta dumisa vumbiwa . 
Xitatimende a xi na nawu lowuntshwa . 
Vufambisi bya mahungu lebyi hanyaka i mfungho wa xidemokrasi . 
Sweswi hi na swiletelo swa 35 . 
Hi tiyimiserile ku tirhana na leswi hi ndlela yo kariha . 
Ku avelana xikongomelo na vutihlamuleri bya nhlengelo . 
Yi na xiphemu xa phayiphi ya khale eAfrika-Dzonga . 
Hlawula vandla leri u tihlawulelaka rona endzhaku ka nkarhi . 
Hi tshembele eka wena ku kuma Yindlu yo ku seketela . 
U langutela ku hetisa ku xiyaxiya koloko ? 
Ntlawa wa IRPS wu humesile xiviko eka ntirho wa kona . 
Xana u xiyaxiyile yini mayelana na leswi ? 
Hi vulaurile hi singita ra Afrika-Dzonga . 
Phepha ra girafu ri ta humesiwa loko swi fanerile . 
Tinhlamulo ta swivutiso ti laveka hi xihatla . 
Ndzi endlile leswaku ndzi swi kongomisi eka ndzawulo ya mina . 
Swin'wana swa swikongomelo leswi boxiweke swi na nkoka . 
Loko swi ri tano u nga hlamusela swinene eka leswi a swi vuriwa ? 
Tlhela u tsala swivulwa leswi landzelaka tanihi swivutiso : 
Hi vula leswi hlamuseriweke , Kaya ra Hinkwerhu . 
Xana Presidente Manawasa u vula leswaku ku na xirilo ? 
Xikongomelo a ku ri ku hlohlotela ku vula ntiyiso . 
Thyana swikongomelo swa MUNE leswi faneleke ku fikeleriwa hi MaHindu . 
Tibolo ta Golufu : Leswi swi tisiwa swi huma eUSA . 
Hi ku ehleketa swi kongomisiwa eka ku siva vukhongeri . 
Longoloxa maendlelo eka ku mangala nghozi . 
U fanele u katsa leswi eka xitsalwana xa wena : 
Ndzi kombela un'wana wa n'wina a endla ntirho wa kontiraka . 
Tibidi ti fanele ti tisiwa ku ya eka 0.005% . 
Hlamusela hi ku komisa swa kahle eka ntekelelo . 
Hlanganisa hi kanharhu eximatsini xa ndzingano . 
Ku na tinhlamuselo to tala ta mali ya swa mpfuneto . 
Kumisisa nkoka na xikongomelo xa matsalwa . 
Tiva leswaku ku na ku hlawula eka swivutiso . 
John Dube hi yena Presidente wo sungula wa ANC . 
U tiyisile leswaku a vabya ku ringana masiku mambirhi . 
A hi endleni malembe lama ma khume ku va malembe ya vukorhokeri . 
Loko a ri karhi a hlamusela ntirho wa muganga : 
Mpimo wa vanhu wa tindhawu ta ndzilo laha misaveni . 
Swi khumba vathori na vathoriwa hinkwavo . 
Maendlelo mambirhi eka ISAT ma ta va hi ndlela leyi : 
Mhaka liya yi hundziseriwile ka hina . 
Tirhisa PAPILA RA 5 RO HLAMULELA EKA RONA ku hlamula xivutiso lexi . 
Mo ndzi kombisanyana nkoka wa mihluvukiso : 
U kale a n'wi kanganyisa malinyana yintsongo . 
Vutleketli lebyinene na sisiteme ya mavulavulelo . 
Mavoko mambirhi ehenhla loko a ku , se hi leyi . 
Minyikelo yi fanele yi vonaka tanihi ntsengo lowu nga kona . 
Swi tikomba onge van'wana va n'wina mi vatatana na vamanana . 
Matirhiselo ma gezi hi ndlela ya kahle . 
Namuntlha ANC yi langutanile na xiyimo lexi va nga tiviki leswaku va ta teka xiboho xihi . 
Makungu yo kambela ma le ka Xedulu ya Ntirho : 
Mayelana na leswi i ku dyondza ku lwa na ntshikelelo . 
Kongomisa eka marito lama nga eka ndzimana ya 2 . 
Sweswi un'wana na un'wana u yimile elayinini a yimela swona . 
Hi hina hi nga khoma swiphemu swin'wana swa Moya wa Xikwembu . 
A kuna na mapheji lama nga ta susiwa eka buku leyo hlamulela eka yona . 
Ntwanano lowu wu ta tirhisiwa ku : 
Sweswi ku langutisiwile , ngopfu , swi fanele swi wela ehansi ka mbulavurisano . 
Hi marito man'wana , ehansi ka swona , a wu hakeli xibalo . 
Xana wansati u tsalerile yini mutsari ? 
Xifaniso xa ikhonomi a xi tshamisekangi . 
Ndzi tirhisa rito ro aka hi ndlela ya kahle . 
Hikokwalaho mufambisi a fikile emakumu ka mhaka leyi ? 
Leswiya a swi pfumeleriwi naswona a swi lavi munhu . 
Vamahungu va ta pimeriwa tindhawu leti faneleke ku tirhiwa . 
A ndzi telangi ku mi sindzisa leswaku hinkwenu mi ya dyondzela ku dyondzisa . 
Naswona kuna swo tala leswi hi nga dyondzaka ku suka eka leswi hi hlanganeka na swona ha un'we . 
Leswi swi katsa ku simekiwa ka swiboho swa Khoto ya Vumbiwa . 
Mhaka ya vumbirhi i ya ku khomeriwa loku boxiweke . 
Milandzu leyi saleke ku ta tekiwa xiboho emakumu ka Mhawuri . 
Lowu i nxaxamelo wo sungula wa maphephe walawo . 
Hikwalaho hi vekeka switirhisiwa swo tala . 
Lowu i nkarhi wa mani na mani ku yima hi milenge . 
Leswi swi vangiwa hi : 
Swikombiso swin'wana swa timhaka leti hi leswi landzelaka : 
Khumen'we ya ha lava ku lulamisiwa ku endlela ku nghena eka xiyenge . 
Tipholisi ta vaaki na nhluvukiso wa ximunhu . 
Hi tiyimiserile ku nghenisa xandla ku vona leswaku ta tirha . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku a va kombelangi ku tekeriwa enhlokweni . 
Valavo va katsa vateki va mahungu . 
Ku yisiwa ka kungu ra matirhelo ; 
Ntirho lowu wu tiyisisa nkoka ea ntirho lowu endliwaka hi vamanana emugangeni . 
Sweswo ku tava xihoxo lexikulu . 
Ndzi ehleketa kuri ku vile mbulavulo wo sungula wa kahle . 
Wu xanisiwa hi xiyimo xa nhlayo ya le henhla yo pfumeleka ka mitirho . 
Kutani , swi tano . 
Ntirhisano wa hina i wa nkoka . 
Hi langutele ku hetisiwa hi xihatla ka mhaka leyi . 
Leswi swi ta katsa eka vuswikoti bya hina ku antswisa ntirho wa Huvo ya Vusirheleri ya UN . 
Vavanuna na vavasati va ringana . 
Eka leswi , Ina , hi swi endlile . 
Va vulavule hi xiyimo xa tipolotiki eAfrika na le misaveni . 
Hlelelo ri ta tekela leswi enhlokweni : 
Vonelo wa n'wina eka sweswo ? 
Kuna switshunxo swin'wana eka xiphiqo . 
Loko kuve ku tava na ku vaviseka hikwalaho ka leswi , a swi ve tano . 
Ku hlayisiwa ka miako ; 
Hi tshembha leswaku kuna xivandla naswona hi fanele ku endla swo tala ku antswisa nhluvukiso wa ikhonomi . 
Green Paper a hi kungu ra tiko . 
Ha khensa kuva mi fikele . 
A swi na nkoka eka swona . 
Holobyenkulu a nga tilulamiselangi ku teka goza eka leswi . 
Ku cinca swiphemu hinkwaswo swa xiyenge xa dyondzo . 
Kambe a ndzi ehleketi ku nghena eka vuxokoxoko sweswi . 
Nchumu wun'we lowu nga riki eka ntwanano i mafumelo . 
Ku tlhela kuri hungu eka xirho xin'wana na xin'wana xa muganga . 
Nyimpi ehenhla ka vugevenga i xa nkoka swinene eka vaaki va hina hinkwavo . 
Vutivi bya tipholisi ta Ndzawulo ya Rihanyo . 
Leswi saleke i kuva hi vona leswaku xiyenge xa vuhlanganisi xa vumbiwa . 
I yini nhlamulo eka sweswo ? 
Eka lembe ximali leri : 
Sweswo ku tava xin'we xa xikombiso . 
Hi suka kule swinene , kambe ku kayakaya a swi si hela sweswi . 
Hi fanele ku papalata ku vuyerisa swihoxo leswi hundzeke . 
Hi lava ku hlela ntshikelelo wa ku nghenelela ka hina hinkwako . 
Ndzi ta mi nyika cheke . 
Hi tlhele hi lemuka leswaku kuna mintlhontlho yin'wana leyi boxiweke . 
Leyi a hi buku yo fana . 
Ndzi pfumeleleni ndzi tlhela ndzi khensa swirho hinkwaswo leswi ngheneleleke eka njhekanjhekisano lowu . 
Vadyuhari na vona va na timfanelo ku fikelela vutomi . 
Mathikithi yo tala ya xaviwe eUnited States of America . 
Xana mi ehleketa leswaku swi tshamisekile ? 
Nkarhi wu vekiwile eka : 
Masungula ya leswi faneleke ku endliwa ya tiviwa eka hinkwerhu ka hina . 
Kutani , ku tava nhlamulo yo twala . 
Hi lulamisile marimba laya faneleke ya milawu . 
Laha Joni . 
Lexi i xileriso xa misava xintshwa ku xi langutela . 
A hi vuli leswaku i kaya ra hinkwerhu . 
Leswi swi endliwa hi : 
N'wina , hi vulavula hi n'wina laha . 
Hi fanele hi tlhela hi kota ku dilivhara swo tala hi xihatla . 
Ku hela ka xiyimo xa mhaka ya xihatla lexi a xiri etikweni . 
Hi fanele hi tlhela hi langutisa ndhawu ya matiko xikaya . 
Tanihi rixaka , hi fanele ku teka vutihlamuleri eka swiendlo swa hina . 
Hina hi fanele ku siva vangwa exikarhi ka ikhonomi ya masungulo na ya vumbirhi . 
Hi langutele ku akiwa kuva ku hela emakumu ya Nyenyankulu lembe leri taka . 
Xana hi ta swi endlisa ku yini ? 
Langutisa no hlamula eka swivutiso leswi landzelaka . 
Swi ya hi leswi humelelaka eka tindhawu ta madoroba . 
Swinawana swa Deco , hi swivangelo leswi landzelaka : 
Hlayela leswi landzelaka : 
ha khensa swinene naswona tiphineni hi siku leri . 
Ku sivela rihanyo ra mavabyi swi le xikarhi eka ku antswisa nkoka wa vutomi bya vanhu va ka hina . 
Timakete ta hina ta vuvekisi tile ka ntlawa wun'we na timakete ta misava . 
Ku humelela yini loko u ri hava . .  . 
I nkarhi wa hina ku yima hi hlayiwa . 
Vukona bya Mukhomixinara hi siku ro yingisela . 
Ndzi ehleketa onge hi le ku endleni ka ndzima laha . 
Leswi swi fambelana na xirhambo xa Phuresidente xa vun'we bya vaaki . 
Hambiswiritano , swi tele leswa ha faneleke ku endliwa . 
Kambe ka ha ri ntiyiso leswaku a hi tikhoto hinkwato ti endleke tano . 
Samiti ya namuntlha i ku sungula ka masungulo mantshwa . 
Leswi swa durha swinene . 
Mukhomixinara u fanele ku eneriseka leswaku kuna xivangelo xa kahle ku endla tano . 
Swi le rivaleni leswaku hi laveka ku endla swo tala . 
Ntsakelo wa xipolotiki a ku ri ku hatlisisa endlelo . 
Leswi a swi le nawini . 
Hi swikongomelo swa Nhlegeletano leyi : 
Langutisa eka miehleketo yin'wana ya hina . 
Swi le rivaleni leswaku ka ha ri na swo tala ku antswisiwa . 
Ndzi boxe switsongo . 
Wa swi twisisa leswi ndzi ringeteka ku swi vula . 
Kuna vuxaka byo kongoma exikarhi ka Eneji na ku Cinca ka Maxelo . 
Swi vula leswaku hi fanele ku fikelela swo tala , hi switsongo . 
Ku hava swo hoxeka ku endla tano . 
Lowu i ntirhisano . 
Hi swin'we eka leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku hi le ku ringeteni ku hundza eka hinkwaswo leswi . 
I vuihlamuleri bya mu-Afrika Dzonga un'wana na un'wana . 
Nkarhi a wu ndzi pfumeleri ku vula hinkwaswo tanihi leswi a ndzi swi lavisa swona . 
Tanihi leswi ndzi vuleke ku sunguleni , lowu ka ha ri ntirho wa nkoka swinene . 
Ndzi kombela na meyara a endla swo fana . 
Hundziseriwa eka Komiti ya Tiakhawunti ta Mfumo . 
Hi ku endla leswi , swi ta nghenisa xandla eku talusiweni ka ku rhula , xidemokrasi na mafumelo ya kahle . 
Ndzi mi khensa hinkwerhu n'wina mi nga laha no ndzi yingisela . 
Mudyondzisi u fanele ku lemuka na yena leswi landzelaka : 
Kambe ku suka eka mavonelo ya mina , leswi i masungulo . 
Lava nga laveki ku tirhela vanhu va fanele va tshika eka mfumo . 
Swi languteriwile leswaku kungu ri ta hetiwa hi ku famba ka lembe . 
Kutani ha swi tiva leswaku i phurojeke yo tiyiseleka . 
Kambe hi fanele ku ololoxa xivangelo xa nkwetlembetano . 
I yini ndzingananiso exikarhi ka mbirhi ? 
Ku fikelela leswi , i swa nkoka , exikarhi ka swin'wana , swilo leswi nga endliwaka : 
Kambe mhaka a hi ku pfuneta hi timali , tanihi leswi vo tala va swi tivaka . 
Hi fanele kuva na tihanyi leswaku leswi swi ta fika emakumu . 
Leswi swa hambana ku suka etikweni rin'wana kuya eka rin'wana . 
Leswi swi ta tivisiwa ku nga ri khale . 
Xana u na yini ? 
Ku tiyiseleka swi tlhela swi fambelana na mbango wa ntumbuluko . 
Khomixini yi ringanyeta , exikarhi ka swin'wana , leswi landzelaka : 
Xiyimo xa le hansi xa hanyelo . 
Xi nga tlhela xi tirhisiwa ku fananisa . 
Leswi a swi nga ta koteka ku ri hava nseketelo wa vona . 
Kuna xilaveko xo antswisa milawu na mafambiselo ya swiyenge swea mfumo . 
Mfumo wu lemuka vutihlamuleri bya wona eka vanhu hinkwavo va tiko ra hina . 
Mutshamaxitulu wa Yindlo ya Vayimeri ; 
Swirho swa Yindlo swi ta rhambiwa hi nkarhi wo pfuriwa . 
Hoyohoyo no mi khensa hinkwerhu . 
A hi endleni tano kuri hava ku hlwela . 
Swirho swo tala swa Komiti swi ta vumba khoramu . 
Hoyohoyo eka un'wana na un'wana wa n'wina eka ku fika laha ka nkoka . 
I vutihlamuleri lebyikulu . 
Naswona kuna minkateko yo tala . 
Ku antswisa matirhelo ya Mfumo ; 
Tanihi laha ndzi vuleke , eku sunguleni , ku pfuna Timhasipala . 
Hilaha swi nga siveriwaka ha kona ? 
Igipta yina nsusumeto lowukulu eka Endlelo ro Tisa ku Rhula eMiddle East . 
Sweswi hi ku komisa ndzi ta vulavula hi mhaka yo cinca ka UNSC . 
Hi marito man'wana , i yini NHLAMUSELO ya marungula , naswona i yini XIKONGOMELO xa wona ? 
I vutihlamuleri bya Ndzawulo ku vona leswaku : 
Vavasati , tanihi leswi hi sw tivaka , i khokho ra muganga . 
I ndzima ya nkoka eku vumbeni hi vuntshw aka tikonkulu . 
Hi tlhela hi tirhisana kusuhi na hinkwerhu ka n'wina mayelana na leswi . 
Hakunene , mfumo na wona wu nghenisa xandla xa nkoka . 
Leswi swi ta pfumelela vavhoti ku tirhisa mfanelo wa vona wo nghenelela eka minhlawulo . 
Leswi swi tikomba swi ri mali yo tala . 
A swilo hinkwaswo swi nga pimiwaka . 
Ntirho mayelana na leswi wu ya emahlweni . 
Vona leswaku kuna ndzinganano wa ndhawu . 
Tinhlengeletano to landzela ti kunguhatiwile ku humelela ku nga ri khale . 
Kutani , hambi eka nkarhi lowu , a hi si lahlekeriwa . 
Naswona i swa nkoka kuva minongonoko leyi yi hatlisisiwa . 
Va tsakela swinene matiko lawa va nga taya yimela . 
Lowu ntirho wu endliwe kahle naswona va lava ku beriwa mavoko . 
Eka tindhawu tin'wana a swi tano . 
Vumbiwa tanih imakete yin'we , i ikhonomi leyikulu emisaveni . 
A va voni leswi kuri ku engetela eka leswi hakeriwaka . 
Tinxaka to hambana ta vuhlanganisi . 
Mi fanele ku tirhana na swona tanihi vugevenga byo kondleteriwa . 
Ndza khensa ku rhambiwa kuva laha na n'wina namuntlha . 
Swi le ku ndlandlamuxiweni kuya eka tindhawu leti landzelaka : 
Vathori na vaaki va fanele kku tivonela ku endlela ku vona leswaku leswi swa humelela . 
Namuntlha , a hi ntirho wa mina ku vulavula hi timhaka leti . 
A va ku tivi na wena . 
Naswona hi fanele ku tiva swo tala ku vona leswaku leswi swa humelela . 
Tihakelo ta maendlelo . 
Muofisiri wa Vutihlamuleri u na vutihlamuleri byo tirhisa Swinawana . 
Hikwalaho ka leswi va fanele kuya eka huvo ya rixaka . 
Kutani , ndzi ta ringanyeta leswaku mhaka ya tikhoto to hlawuleka yi langutisiwa . 
Leri i siku ra matimu . 
Ha eneriseka hi ndzima leyi fikeleriweke mayelana na leswi a swi vekiwile . 
Swi tele swo tlangela . 
Mayelana na leswi , hi le ku endleni leswi landzelaka : 
Exikarhi ka leswi i : 
Hiya emahlweni ku hlongorisa xikongomelo . 
Leswi swi fanele ku hela . 
eUnited States xiyimo xa fana . 
Mhaka ya leswaku leswi a swi endliwangi i nchumu wo biha eka Huvo . 
Ku valanga no hlela ku langutisiwa ka timfanelo ta ximunhu ; 
Ndzi tsakela ku kombisa ku tsaka eka nseketelo wa n'wina na vun'we . 
Swikongomelo leswi swa ntikelo swi komgomile eka ku antswisa vutomi bya vaaki hinkwavo . 
Sweswo swi hi lava hinkwerhu ku tirha swin'we ku endla sweswo . 
Naswona un'wana na un'wana wa hina u na leswi a faneleke ku swi endla : 
I ntirho wa hina ku vula leswi humeleleke eka rixaka ra sweswi na lera ha taka . 
Ku sayiniwa ka Memorandamu . 
Ku cinciwa ka milawu hi ku landza swihlawulekisi swa xiyenge xa 31 . 
Sweswo a hi mhaka ya mali . 
U ta lava : 
Vulawuri eAfrika Dzonga . 
Ku tlhela kuva na khodi ya matikhomelo eka valanguteri . 
Na ndhawu ya kahle ku endla leswi hi le kaya . 
Nkul Phuresidente , vamanana na vatatana . 
Xivutiso xa mina xi fambelana na . .  . 
Ku lulamisa hi vuntshwa nhundzu ya mfumo swa ha ya emahlweni kuva xiphemu xa nkoka xa maendlelo . 
I kuya hi leswi laha hi hlawuleke ku hlayisa vun'winyi bya SAA . 
Exikarhi ka leswi hi nga katsa ku tumbuluxiwa ka Huvo ya Timfanelo ta Vanhu . 
Ha mi rhamba ku seketela pfhumba leri ra kahle . 
Lexi i xiviko xo sungula eku simekiweni ka POA hi 2007 . 
Ndzi khensa hinkwaswo swirho swa komiti leswi seketeleke Nawumbisi . 
Leswi hi swi vulaka hi leswaku hi fanele ku hlanganisa ntalo ku nyika nseketelo . 
Timhaka leti landzelaka ti vumba nhlamulo ya xivutiso . 
Ku hetisisa ku namuntlha . 
Leswi swi ta antswisiwa eka lembe ximali leri taka . 
Swi tlhela swi va xivangelo xa nkoka eka nhluvuko wa ikhonomi . 
Tanihi laha hi fikeleleke swo tala , ka ha ri na swo tala leswi faneleke ku endliwa . 
Hlamula eka XIN"WE xa swivutiso leswi landzelaka ntsena . 
Ndzawulo ya Timali . 
Lowu i ntlhontlho eka hinkwerhu lava hi nga laha namuntlha . 
Cinca loko swi nga cinciwangi . 
Tiva leswaku a swi ri kahle . 
Tirhisa swipimelo leswi faneleke ku lwisana na vuthororisi . 
I xiphemu xa nkoka swinene xa leswi nga pfunaka ku engetela ku kula . 
Ku cinca i : 
Mbango wu fanele kuva na switirhisiwa leswi landzelaka : 
Etlhelo ? 
UNWTO yi fanele kuva na switirhisiwa leswi landzelaka . 
Tipholisi ti tshamisekile . 
Wolowo i moya ! 
Swifundzankulu swi tirha hi marungula , laya nga ta kumeka hi ku famba ka nkarhi . 
Va nghenisile xandla . 
Van'wamapurasi lava ha sungula na lava rimaka ku xavisa i matlhelo mambirhi ya xingwece xin'we . 
Kuna swo tala leswi muganga wa misava wu nga swi endlaka laha . 
I yini xikopu xa tinkota ? 
Ndza khutazeka . 
Ku nga ri khale , u nga tiva hi ku cinca ka endlelo . 
Nkayivelo wa nhlonipho eka ku amukeleka ka vutomi bya munhu . 
Swiyimo leswi tirhaka eka xiyenge xa mfumo na lexi nga riki xa mfumo swi fanele ku fana . 
Hlamusela mbuyelo lowu . 
Vaendzi vo hlonipheka ku suka eka matlhelo yo tala ya misava , Vamanana na vatatana . 
Ha antswa eka leswi , kambe ka hari na ntirho wo tala wu faneleke ku endliwa . 
Leswi swi vile swa xiyimo xa le henhla eka ku tlula malembe mambirhi . 
Swi fanele ku tlhela swi tekiwa tanihi ndlela ya nkarhinyana . 
I nkateko eka mina ku vulavula na n'wina hi nkarhi lowu wa nkoka . 
Vatswari va fanele ku tivisiwa hi nongonoko . 
A ku fanelangi kuva gingiriko wa le tlhelo . 
Ku hava ku kanakana leswaku Khapu ya Misava yi ta tshama laha Afrika Dzonga . 
Sweswo hi leswi ndzi swi tivaka . 
Hlamusela timhaka ta timfanelo ta ximunhu . 
Ndzi velekiwe eka vanhu va tikonkulu ra Afrika . 
Kombisa loko swi ta koteka ku ndlandlamuxa bindzu . 
I yini swi nga ta suka eka nhluvukiso wa pholisi eka vumundzuku ? 
Ku hava ku tiyimisela ku susa xitirhisiwa lexi . 
Kutani laha hita na ntiyiso eka xona . 
Lexi hi xin'wana lexi faneleke ku tlangeriwa ! 
Leyi i yin'we ya masungulo ya tindzawulo ku antswisa vutomi bya vanhu . 
Mutirhi kulorhi wa mina ku suka eka Vululami u na ntirho wa nkoka swinene ku wu endla . 
Tsalwa leri i ra mahala . 
Swa khensiwa hinkwerhu ka hina . 
Ha khensa eka xirhambo xa n'wina xa tintswalo . 
Hi ta endla leswi hi : 
Swivilelo swi fanele ku yi endliwa hi ku landza milawu leyi endliweke hi Huvo . 
Leswi a swi vumbi xiphemu xa matiko ya misava xa dyondzo . 
Kambe leri a hi hungu ntsena eka vaphurofexinali va rihanyo . 
Eka xivutiso xa ndhawu laha Scorpions yi faneleke ku tshama kona . 
Mali ya vuswikoti . 
Vamanana na Vatatana , a ku nge vi xin'we kumbe xin'wana ! 
Ndzi ta tsakela ku mi nyika nkomiso wa tiphurojeke tin'wana . 
Xana u na mavonelo man'wana ke ? 
Ndza tiyisisa leswaku leswi a ku vangi kun'wana ka ku hluleka ka hina . 
Xosungula eka hinkwaswo , tanihi leswi mi vuleke , a hi nchumu lowu kamberiweke. 
Kambe i yini xi lavekaka ngopfu laha ? 
Swin'wana swa swiphiqo mayelana na leswi swi katsa leswi landzelaka : 
Va fanele ku lulamiseriwa swakudya . 
Leswi rhangisiweke swa Ndzawulo ya Rihanyo . 
Ku tsakela a swi enelenagi , hi fanele ku swi endla . 
I swa nkoka leswaku mhaka leyi yi fanele ku vulavula hi vuhleri byo twala . 
Vukorhokeri byo karhi bya swa Timali . 
Naswona va ta va na ntiyiso , hakunene . 
Xa nkoka swinene , hi nga endla leswi hi ku tirhisa dyondzo na vuleteri . 
Leswi swi tlhele swi va matshalatshala eku lwisaneni na ku kufumela ka xibakabaka . 
Ehenhla ka leswi , ku na xilaveko ku sungula kun'wana xikan'we . 
Eka hinkwaswo leswi , hi vile na nkateko wo tiva laha hi yaka kona . 
Nakambe , inkomu eka ku nghenelela ka endlelo leri . 
Sweswo hi leswi humelelaka naswona a swi nge vi maendlelo ya ntolovelo . 
Hi endle leswi hi swivangelo swimbirhi . 
Sweswo a hi xihundla . 
Hi tlhele hi rhurhela Samiti ya Misava ya Nhluvukiso wo Tiyiseleka . 
Lowu i mojulu lowu hi nga ta tinyungubyisa hinkwerhu ka hina . 
Hi le ku valangeni ka xiyimo . 
To tala ta timhaka leti ti , entiyisweni , ku vulavuriwile hi tona . 
Hi fanele ku kota ku tilangutisa loko hi ri karhi hi ya emahweni . 
Leswi i switsongo hi nga swi endlelaka vamanan na tintombhi hinkwako . 
Rin'wana ra tindzimi ta ximfumo ri nga tirhisiwa ekhoto . 
I yini nhlokomhaka ? 
Leswi swi landza mintolovelo leyi nga kona . 
Kutani ndzi tsakela ku mi khensa : 
Vanhu vo tala va ehleketa leswaku kova xiphiqo xa vukungundzwana . 
Ndzi tsakela ku hundzisa ku mi xeweta hi malwandla hinkwerhu . 
Hi rhamba nseketelo wa ntwanano lowu . 
Ku hundza kwalaho , hi lava ku antswisa ntirhisano eka nhluvukiso wa thekinoloji . 
Kutani hi rhamba nseketelo wa muganga wa matiko ku tiyisisa eka matshalatshala ya hina . 
Xivangelo xo twala xa leswi ku vile yini ? 
Ndzi tshembha leswaku festivhali yi vile yo humelela swinene . 
Phurojeke yi ta sungula eka hafu ya vumbirhi eka lembe ximali leri . 
Hi le ku tirheni na yona naswona ndzi ehleketa kuri yi ta kahle . 
Hi mi navelela mikateko ya kahle yo humelela eka endlelo leri . 
Hi vumbirhi bya n'wina ! 
Leswi swi ta hetisiwa eku sunguleni ka thema ya vunharhu . 
Ntlhontlho lowukulu i ku tiyisisa vuxaka bya mabindzu exikarhi ka matiko mambirhi . 
Ndzima ya kahle yi le ku endliweni eSudan , Central African Republic na matiko man'wana . 
Leswi landzelaka i mintlhontlho yin'wana yitsongo leyi ku faneleke ku hlanganiwa na yona : 
Hlamula XIN'WE xa swivutiso swimbirhi . 
Kambe ndhawu yo endla gezi yi tava eDemocratic Republic of Congo . 
Hambiswiritano , a swi kona nkarhi hinkwawo . 
Hi ku komisa , hi lava ku cinca mahanyelo ya hina ya swa masangu . 
Seketela vaakatiko va rona lava nga vaxanisiwa va vuthororisi . 
Swikongomelo nkulu swa Xikimi swi katsa : 
Nkayivelo wa mintirho wa le henhla . 
Switsongo kumbe a ku ringetiwangi ku hlamula xivutiso . 
Kuna misava yo hambana exikarhi ka vona . 
Ina , ndza vilela hi ntshamiseko wa minxavo ya misava . 
Angola yi ve muxanisiwa ea Nyimpi ya Xin'wana manana . 
Kombisa goza leri nga fanele ku tekiwa . 
Nkarhi wo endla tano hi lowu ! 
Hi nga endla leswi hi ku rhumela hungu ra ntshembho . 
Leswi ndzi nga swi vula , i ntiyiso ngopfu-ngopfu eka leswi hi hlanganaka na swona laha namutlha . 
Hi khutaza swiyenge hinkwaswo ku susa swirhalanganyi swihi kumbe swihi eku simekiweni ka ntwanano lowu . 
Hoyohoyo eka hinkwavo lava endleke leswaku Samiti yi humelela . 
Leswi i nthyakiso wun'wana wa xibakabaka emisaveni . 
Nakambe , i nkateko eka mna ku mi amukela laha Afrika Dzonga . 
Naswona kuya hi leswi xiboho xa mabindzu xi tekiwile . 
Ku tlula mavhiki manharhu . 
I yini vonelo ra wena eka xiphiqo lexi ? 
Kutani hi nga vulavula . 
Ndza tsakile kuva ndzi rhambiwile ku vulavula na nhlengeletano ; 
Vuxokoxoko bya samiti hi lebyi landzelaka : 
Kutani , xitshunxo xa xiphiqo xi fanele ku kimiwa ku suka emisaveni hinkwayo . 
Naswona i yini nhlamulo eka tiejensi to tirha hi nawu ? 
Tanihi leswi u swi vonaka , i xikulu swinene . 
Kambe va fanele ku tiendlela . 
Xana wa pfumelelana na vonelo leri ke ? 
Ku fikelela eka rimba . 
Hi tshembha hi ta ya emahlweno hi tirha ku fikelela xikongomelo lexi . 
Hambiswiritano , leswi swi tava swi lulamile hi Mawuwana . 
Swi humelerile minkarhi yo tala . 
Hi le ku cinceni hilaha swilo a swi endliwa ha kona khale . 
Kambe a hi nge swi koti kuva hinkwako hi nkarhi wun'we . 
Switirhisiwa leswi nga kona a swi ringanelangi . 
Xana ndzi ehleketa yini hi swona ? 
A ndzi lavi ku sivela kuva hi swi endla . 
Leswi i swa nkoka , hikuva hi pfurile minyangwa yo dyondza na ntolovelo . 
Hi le ndleleni ya kahle , kambe ntirho wo tala wa ha fanele ku endliwa . 
Vatirhi kulorhi , ndzi pfumeleleni ku hetisa . 
Timbilu ta nghala - hi leswi ti nga xiswona . 
Hi laha hi yimeke kona laha : 
A hi tlakuseni matshalatshala ya hina eku antswiseni nkoka wa vutomi bya hina . 
Maveketelo ya marito xidzi . 
A hi fanelangi ku tirhana na swikombiso kambe swivangelo . 
Ku humelela ka swona swi ya hi ku nghenelela ka hina hinkwerhu . 
Mfumo na wona wu nghenisile xandla xa nkoka eka endlelo leri ku fika sweswi . 
Xin'we xa swikongomelo nkulu i ku vumba pholisi ya ntolovelo . 
Hlamusela switandzhaku swa khodi ya matikhomelo eka nhlangano . 
Hi amukela ku tinyiketela loku . 
Hi lava ku tiva leswaku i yini na leswaku i tidyondzo tihi hi nga dyondzaka eka leswi . 
Marungulo ya ta nyikiwa . 
Madzolonga eDzongeni wa Afrika . 
Sweswi hi le ku kanerisaneni na swirho swa bodo . 
Va ta nghenisa muganga eka endlelo . 
Leswi swi tlhela swi lava ku kula eka ikhonomi ya muganga . 
Kutani hi fanele kuya emahlweni na sweswo , naswona ntirho wo tala wa ha laveka ku endliwa . 
Va fanele va tshama tano . 
U tsarile , na tshaha : 
Kuna timhaka ta nkoka to hlaya leti kumiweke eka nhlengeletano laha . 
Ndzima ya nkoka yi endliwile ehansi ka mhaka ya Mfumo wo Hlanganela . 
A ku fanelangi kuva na ku hlangahlangana hi xiyimo xa hina eka mhaka leyi . 
Swi olovile , hinkwerhu hi lava ku endla misava ndhawu ya kahle . 
Leswi i swa nkoka swinene eku hlayiseni swiyimo na swikongomelo swa vuhlayiseki . 
Hlamuselo hi ku komisa leswi vulaka swona hi leswi landzelaka : 
Kuya hi ku tumbuluxiwa ka Makete Wun'we , leswi rhangisiweke swi landzelaka swi kumiwile : 
Kutani hi leswi saleke . 
Khomixini leyi yi thoriwile nkarhi wo ringana lembe rin'we . 
Lawa i manghenelo laya tirhisiwaka hi Ndzawulo ya Tindlu . 
Kutani ndzi lava ku mi rhamba kuva mi ehleketa hi ku nghenelela hi ndlela yin'we kumbe yin'wana . 
Un'wana u lava kuva na vuswikoti ku endla sweswo . 
Leswi swi hi mayelana na Pholisi ya Nuclear ya Rixaka . 
Afrika Dzonga yi landzelela nawu wa ntshuxeko wa mbhulavulo . 
I xiphemu xa matimu ya vanhu tanihi leswi swi nga hi vanhu . 
Khoramu ya nhlengeletano ya Huvo i nhlayo ya le henhla ya swirho swa yona . 
Va titwa onge va fanele ku tshama kona . 
Xitshunxo xa nkwetlembetano wa Afrika na ku tisa ku rhula na nseketelo wa Nhlangano wa Yuropa eka masungulo lawa . 
Swi teke ntirho wo tala ku fika eka xiyimo lexi sweswi . 
Mayelana na leswi , ndzi tekele enhlokweni mhaka ya leswaku : 
Kambe i yini leswi hi lavaka ku swi endla , i kuva hi tshembheka no endla swilo . 
Xiphiqo lexikulu xi vumbiwile . 
Ha xin'we i xifaniso xa lexin'wana . 
Swi tikomba leswaku leswi a kuri endlelo ra kahle . 
Hi ta lava switirhisiwa hinkwaswo kuva swi ri kona . 
EU i mutirhisani wa endlelo eAfrika Dzonga . 
Ku fikeleriwa a ku tangi tanigi xihlamariso eka hina . 
Ndzi tshembha eka vumundzuku bya xifundzankulu xa hina . 
I swifundzankulu ntsena leswi khumbhekaka eka masungulo lawa . 
Swi fanele ku yisiwa eka : 
Endlelo ri le xikarhi ka Vumbiwa bya hina . 
Leswi swi languteriwa ku hetisiwa emakumu ka Khotavuxika lembe leri . 
Marungula lawa na wona ya ta katsiwa eka rhijisitara ra le xikarhi . 
Ku tengiwa swi ta sungula ku nga si hela lembe . 
Hoyohoyo eka hinkwavo lava hlawuriweke kuva xiphemu xa xiyenge xo sungula xa nongonoko lowu . 
Muxaka wa vuxaka exikarhi ka swimunhuhatwa . 
Kanela mavonelo ya wena eka nhlokomhaka leyi . 
Ku nghenisa xandla ka wena eka tiko leri a swi nge rivariwi . 
Tibangi a ti nga ri kona . 
U amukeriwile eAfrika Dzonga . 
Ndzi tsalele Holobyenkulu , kambe a nga endlangi nchumu . 
Hinkwaswo swi lava ku katsiwa eka vulawuri byihi na byihi bya mbango . 
Vutihlamuleri byo avelana na ntlawa hinkwawo . 
Ku simekiwa swi tava eka xiphemu xa vumbirhi xa lembe ra xibalo . 
Eka lava nga riki na mhaka na nawu wa tiko leri . 
Ku hlangana exikarhi ka swiyenge swa ikhonomi : 
Hi kombela leswaku u vona leswaku : 
Hi langutele leswi nga kumiwaka na swiringanyeto swa nhlengeletano leyi . 
Swi tlhela swi ri swa nkoka swinene leswaku endlelo ri landzelela nawu wa ku hundzisela vuswikoti . 
Ntlhontlho i ku vona leswaku vanhu hinkwavo va nga fkelela minkatelo leyi . 
Leswi ka ha ri ntlhontlho eAfrika Dzonga na tikonkulu hinkwaro . 
Sweswi i nkarhi wo xi kombisa . 
Hlamusela swivangelo swo tirhisiwa ka switirisiwa swo hambana . 
Hi twananile leswaku hi lava ku kula ka ikhonomi ya hina . 
Hi fanele ku khensa vanhu va ndhawu leyi eka ntirho wo tika wa vona . 
Hi xivangelo lexi , a yiri hava mafasitere . 
Swi le rivaleni , kuna xilaveko xo pfuxeta xiyenge xa tiko xa beyili . 
Hilaha va nga hlela ; 
Hi fanele ku vilerisiwa naswona hi fanele ku teka goza . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi xiboho xa kahle . 
Kutani hi ringeta ku vona loko hi nga kanelaka hilaha hi nga yaka emahlweni . 
Ku lomba ka le henhlai nchumu wa kahle ku wu endla , hi minkarhi leyi . 
Ndza mi khensa kuya emahlweni mi pfuna eka endlelo leri . 
Ku engetela , va nga tirha eka leswi landzelaka : 
Endlelo ro xaviselana mahala . 
Khoramu ya nhlengeletano ya komiti i nhlayo ya le henhla ya swirho . 
Hi na swin'wana swo aka ku suka eka swona . 
Xana va swi tiva leswi va swi endleke ? 
Xo hetelela , hi fanele ku ehleketa hi ku vumba rixaka . 
Swiyenge swo hambana swi na swo tala ku swi dyondza eka leswin'wana . 
Nkarhi wo tala wuve eka ku antswisa vuxaka na vateki va mahungu . 
Ku hlayisa no sirhelela mbango . 
Hi nkarhi lowu fanaka i swa nkoka ku antswisa vuswikoti bya hina bya mafambisela ya makhombo . 
Swi nga tirha kahle eka vumundzuku . 
Khume ra malembe a hi nkarhi wo leha . 
Jim , na wena ndzi khensa nseketelo wa wena . 
Endlelo ri ta hetisiwa eka mavhiki laya taka . 
Laha i swilo swin'wana leswi vulavisisi byi hi byeleke swona : 
Leyi ku vile ndhawu leyi a yi nga langutisiwi eka nkarhi wo leha . 
Ku simekiwa ka Nongonoko lowu swi ta sungula lembe leri . 
Ndzi ehleketa leswaku mhaka ya phonogirafi i yo tika swinene . 
Ku kamberiwa ka endlelo swi ta sungula emakumu ka lembe . 
Ku khensa ko hlawuleka ku hikwalaho ka : 
IsiXhosa xi vulavuriwa hi nhlayo ya vanhu vo tala eAfrika Dzonga . 
Swin'we , hi nga swi kota naswona hi ta humelela . 
Kutani , hi tava hi veke tihlo eka mhaka leyi . 
Timhaka leti ti ta tlhela ti kaneriwa . 
Vatumbuluxi va switirhisiwa va twa onge leswi ku tava swilo swa khale . 
Va ta amukela vuleteri byo engetela hi ku famba ka lembe . 
A ndzi twisisi leswi a wu ringeta ku hi byela . 
Leyi i mhak aleyi ndzi nga ta tlhelela eka yona sweswi . 
Xo biha , a hi xikombiso lexi nga yima xi ri xin'we . 
Hi lava ku tiva leswaku i dyondzo yihi yi nga ta endliwa . 
Hi mi navelele swa kahle entirhweni wa n'wina . 
Matiko laya nga le ka endlelo ro cincela eka makete wa ikhonomi . 
Xana va tava kona eka Samiti ? 
Holobyenkulu hi swikongomelo swo pfuxeta . 
Hi tlhela hi tshembha leswaku swi ta endla misava kuva ndhawu yo antswa . 
Xo hetelela , ndzi tsakela ku kombisa swivangelo swa xilaveko eka Pholisi ya Vutleketli bya Nhundzu . 
Dyondzo yi hetisiwile . 
Swa ndzi tikela ku kuma ntsako . 
Hi fanele ku yimisa sweswo . 
Holobyenkulu a nge endli xitatimente hi mhaka leyi . 
Ntlawa wun'wana na wona wu ta kumeka eka xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Kutani ku hemelela yini . 
Kambe swi tlhela swi lava Mavandla ya Tipolotiki . 
Hi ku komisa vavasati va le mahungwini , naswona hi leswi faneleke kuva xiswona . 
Hi fanele ku hlonipha milawu ya tiko ra hina . 
Hi fanele ku langutisa tindlela to hlawuleka ku endla tano . 
Leswi a swi hlangani na Nawumbisi wo Cinca Vusirheleri lowu vikiweke . 
Hi fanele kuya emahlweni ku aka eka ku vuyeriwa loku hi ku fikeleleke . 
Ku hava loyi a nga le henhla ka nawu . 
Rosungula ku vile ntlangu wo tlangela 50th wa malembe ya Tsalwa ra Timfanelo . 
Tiphineni hi migingiriko leyi saleke . 
A ndzi kanakani hi nga tshembhela eka nseketelo wa n'wina . 
Leswi swi lava ku lulamisiwa sweswi . 
Hi fanele ku kuma ndlela yo onha vuxaka lebyi . 
Nkayivelo wa ku rhula , vusirheleri na timfanelo ta ximunhu , nhluvukiso wo tiyiseleka swi ta tika ku swi fikelela . 
Swi nyikiwa hi vanhu ekamareni leri . 
Ha khensa eka hinkwaswo . 
Xosungula , swiviko a swi hangalasiwangi eka swirho hinkwaswo swa matiko . 
Mfumo wa muganga wu fanele ku teka magoza ku vona leswaku leswi a swi humeleli . 
I nkarhi wo tshula na eneji . 
Swin'we hi nga endla swo tala . 
Endlelo leri ri hetisiwile sweswi . 
Miva na nkateko naswona hinkwawo a swi ve swa kahle . 
Kutani hi ta endla yini namuntlha ? 
Naswona ndzi laha ku mi byela leswaku a hi yimi laha . 
A nge vi na hina . 
Hi fanele ku vona leswaku hi herisa ntungu lowu wa nyimpi eka tikonkulu ra hina . 
Ku hlamusela timhaka ta timfanelo ta ximunhu . 
Kombisa nkarhi lowu nga ta laveka . 
I ntsako lowukulu kuva ndzi mi amukela hinkwerhu eka nkhuvo lowu wa nkoka . 
Ku hlanganisela madurhelo . 
Ku vuyelerisa leswi ndzi swi vuleke . 
Eka levhele yihi ? 
U vula yini ? 
I xigevenga . 
Kuna swivangelo swo hlaya eka ku langutela ka hina . 
Ntwanano eka ku Tlakusiwa no Sirhelela ka Vuvekisi ; 
Xiphemu xa vumbirhi xa nongonoko xi ta sungula ku nga ri khale . 
Kwalaho , Komiti yi ringanyeta leswaku xiviko xi fanele ku langutisiwa hi Yindlo . 
Leswi hi swin'wana swa swikombiso . 
Ndzi ehleketa leswaku ndzi vekiwe eka vusirheleri . 
Swirho swa vachaviseki swa Yindlo , Vamanana na Vatatana : 
Swikongomelo leswi i : 
Xiyimo xi hi ndlela leyi : 
A swi olovi ku hlamusela levhele ya huwa leyi nga amukelekiki eka hinkwerhu . 
Hi le makumu ya masungulo . 
Xikongomelo xa Nawu lowu hi lexi landzelaka : 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku swi tlhontlha . 
Inhlikanhi , vamanana na vatatana . 
Ntirho wa kona i ku langutisa eka xiyimo xa sweswi xa timhaka eka swiyenge leswi . 
Leyi i ndhawu ya nkoka eka ku vumba hi vuntshwa na nhluvukiso . 
Na vona va na timfanelo ; va tlhela va va na mfanelo ya xihundla . 
Xana hi ya sungula kwihi ? 
Ina , hofisi ya Phuresidente yi vile xiphemu xa endlelo ra nhluvukiso wa NSSD . 
Vatirhisani na matiko laya ha hluvukaka . 
Leswi a swi vuli leswaku mfumo wu le ku laveni ka ndlela yo tumbela . 
Leswi i swo sungula eka matimu ya Afrika Dzonga yintshwa . 
Swo tala swi vuriwile hi nkarhi wa tiholideyi . 
Kambe hambi leswi , ntirho wo tala wa ha fanele ku endliwa . 
Matlhelo mambirhi ya kanerile xiyimo xa Iraq endzhaku ka nyimpi . 
Valavo i vanhu lava ndzi vulavulaka hi vona . 
Leswi a swi languteriwi kwihi na kwihi emisaveni . 
Leswi ku fanele kuva matshalatshala yo hlanganela exikarhi ka matiko . 
Ku humelele yini ? 
A va teki vutihlamleri bya swiendlo swa vona . 
Swivangelo swo hohloka ka Soviet Union hi ku angarhela . 
Hi fanele ku sungula na vanhu . 
A ndzi tshembhi leswaku mhaka yi hi MITIRHO . 
Hi na xivangelo xo twala xo vilerisiwa hi ku tlakuka ka minxavo . 
Ku vumbiwa ka Khomixini ya AU swi le ku humeleleni . 
Loko ku kunguhatiwa i swa nkoka ku tekela enhlokweni : 
Endlelo i ri ta sungula ku tirha emasunguleni ya N'wendzamhala . 
Leswi i xiphemu xa nhluvukiso wa akhademi ya agribusiness . 
Ku cinca lokukulu ka Mpimanyeto eka malembe manharhu laya taka i : 
Ku ngava xin'wana xa leswi landzelaka : 
Va kanerile exikarhi ka vona ku kuma xitshunxo eka swiphiqo swa Zimbabwe . 
Hi xivangelo xexo , ndzi ba mandla eka nawumbisi wa Yindlo . 
Manana Xandla xa Xipikaea , ha khensa swinene eka nkarhi lowu . 
Hi fanele ku vona leswaku hi tisa vuvekisi eka tindhawu leti . 
Sweswo hi swona swi kotekaka . 
Ndzi lava kuya laha ndzi nga fikaka kona , a engetela . 
Hi byela Mapalestina . 
Leswi swi endliwa hi ndlela yo seketela lava khumbhekaka . 
Handle ka hina . 
Va ta faneriwa hi levhele yo fana na vukorhokeri na vona . 
Varhangeri va vukhongeri na vayimeri va miganga ; 
Hi fanele ku kongoma eka leswi . 
Ndzi nga tsakela ku tiva no khensa leswi landzelaka : 
Ku tekela enhlokweni xedulu ku fanele ku nyikiwa eka leswi landzelaka : 
Mavuthu ya hina ya vuhlayiseki ya taya emahlweni ya tirhana na ntlhontlho lowu . 
U vule leswaku leswi swi ta tiyisisa vuxaka exikarhi ka maphorisa na muganga . 
Ndzima yo twala yi le ku endliweni eka ndhawu ya gezi , gasi na mphakelo wa mati . 
Tinhlengeletano ti ta humelela eAfrika Dzonga na le EU . 
Ntirhisano eku lwisaneni na vuthororisi bya matiko ya misava . 
Ndzi fanele ku vula leswaku namuntlha ndza tinyubyisa kuva xiphemu xa ntlawa . 
Xo hetelela , ndzi tshembha leswaku nhlengeletano leyi yi tava ntlhontlho . 
Ma swi tiva leswaku hikwalaho ka yini ? 
Xitshunxo xo tani xi ta tlhela xi antswisa ku tiyimela ka vululami . 
Ha pfumela eka xilaveko xo hunguta nkayivelo wa ndzingano na ku lwisana na vusweti . 
Kuani a nge swi koti kuva na hina namuntlha . 
Mhaka ya vumbirhi i ku antswisa vukorhokeri bya mfumo hi byoxe . 
Ku cinca swi hundzeke ntiyiso evuton'wini bya hina . 
Leswi swi engetela ndzingano wa mpimanyeto eka nongonoko lowu . 
Leswi swi ta susiwa hi ku hela ka 2005 . 
Xiphemu xa n'we xa nongonoko xi herile . 
Nkoka wa Afrika i wu kulu , i swa nkoka eka misava hinkwayo . 
Hakunene , Mavandla ya Tipolotiki ya na vutihlamuleri bya leswi . 
Mitirho yi nga endliwa emakumu ka nhlokomhaka . 
Ku fikelela i mhaka leyikulu . 
Kutani a va nga pfumelelani . 
Leswi hi swin'wana swa ku nghenelela ka vuleteri leswi hi nga khumbheka eka swona . 
Vutomi bya Xipolotiki na bya Mani na mani . 
Hambiswiritano , ntirho wo tala wa ha laveka ku endliwa leswi swi nga si fikeleriwa . 
Xikongomelo hi ku angarhela i ku vona leswaku makete a wu voyameri tlhelo , wu tirha kahle no tirhela erivaleni . 
Tsalwa leri a ri fanelangi ku tirhisiwa tanihi rheferense ya swa xinawu . 
Swo tala swa ha laveka ku endliwa eka levhele ya le hansi . 
I ntiyso , hi tlhele hi tekela enhlokweni xiyenge xa rihanyo xa matiko ya misava . 
Vuhlayiseki byo banga i mhaka leyikulu . 
Xelexo i xiyimo xo tlanga tanihi leswi mhaka leyi yi nga xiswona . 
Xi sukela eka timhaka ta mune ta nkoka leti landzelaka : 
Hlamusela leswi ha xin'we xi vulaka swona eka leswi landzelaka : 
Naswona va nga va va tiyisile . 
Hi lava ku tiva laha hi sukaka kona na laha hi yaka kona . 
Ndzi tshembha leswaku sweswi u le kaya . 
Mbuyelo a ku ri ku pfamelela madzana ya vanhu eka tin'hweti leti taka . 
Hikwalaho hi ri hava ndlela yin'wana , kambe ku tirhana na swona . 
Swi fana na leswi . 
Leswi swi vula leswaku a hi boheki ku ta ekhoto ku amukela hakelo . 
Hi ku hela ka siku , makumetsevukaye wa vanhu va dlayiwile . 
Xiyimo xa Darfur xa ha vilerisa . 
Hi twa hi tshembha leswaku xiyenge lexi nga riki xa mfumo xi tava xiphemu xa endlelo ! 
Ha pfumela ku tirhisana eka hilaha hi nga antswisaka xiyimo . 
Leswi hi swona leswi nhlengeletano yi nga xiswona . 
Minkoka a yi fani na matikhomelo . 
Xiphiqo i switirhisiwa . 
Nawumbisi i goza lerikulu kuya emahlweno eku ximekiweni ka Vumbiwa . 
Exikarhi ka swin'wana , u vurile : 
Xiyimo xa vamanana i xikambelo xo hluvuka . 
Hi le ku Vumbeni Rixaka . 
Ku endlela ku angarheriwa hi mabindzu . 
Eka sweswi , hi fanele ku nyika xiyenge xa vululami nkarhi wo tirhana na mhaka leyi . 
A swi fanelangi ku hlanganisiwa na nhundzu ya vuxisi . 
Makhomoreti , Vamanana na Vatatana : 
Nkayivelo wa mitirho eka vantshwa i xiphiqo xo karhi . 
Ndzi ta vuya eka yeleyo . 
Va kombisile leswaku a va si hela matimba eku lwisaneni na vugevenga . 
Xo biha , nkarhi wa mina wu herile . 
Leswi i ku pfumelela : 
Misava yi le ka endlelo ro hundzuluka . 
U nga langutisa etlhelo . 
Hinkwerhu hi fanele ku pfula mahlo masiku hinkwawo . 
Wundla no hlayisa n'wana 
Kuya hi leswi , ndzi lava ku tekela enhlokweni xandla lexi mi xi ngheniseke . 
Vuxokoxoko bya hlelelo leri byi ta tivisiwa ku hela ka Dzivamisoko . 
Hambiswiritano , kuna laha swi nga boheki leswi tirhaka eka mhaka ya vulawuri bya vaaki . 
Hi tsakile swinene eka hinkwaswo . 
Vo tala va vanhu va hina va hanya evuswetini . 
A ndzi swi tivi leswaku leswi swi huma kwihi . 
Wa swi vona u tiyisile . 
Hi le tlhelo , leswi swi komba xilaveko lexikulu xa Khomixini yeleyo . 
Kutani , hi tlhela hi fanela ku amukela swilo sweswo kuva swi humelela . 
Sivela ku lahlekeriwa ka vutomi . 
Ndzi rhandza ku khensa Holobyenkulu eka vurhangeri bya yena , vuleteri na vutlharhi . 
Vantshwa va tiyimiserile ku tirha . 
Tanihi khale ka Phuresidente wa World Bank , Paul Wolfowitz a swi vekeke ha kona , naswona ndza tshaha : 
Kwalaho ku cinca ku fanele ku langutisiwa mayelana na leswi . 
Kumenharhu wa matiko ya vuxirho na wona ya tekelerile mali ya vun'we , Yuro . 
Ku tshembhiwa leswaku phurojeke yi ta sungula ku tirha hi 2009 . 
Mfumo wa hina wu tirhile swinene ku antswisa swiyimo swa hanyelo ra vadyuhari . 
Leswi swi languteriwa ku humelela elembeni ra 2004 . 
Ndza swi tiva mi nga endla ku antswa . 
Ku simekiwa ka phurojeke hi loku yaka emahlweni . 
Namutlha , matiko laya ha hluvukaka ya hlangana na mintlhontlho ya matiko ya misava . 
Ku langutisiwa mphakelo . 
Kuna mintlhontlho yo hlaya leyi langutaneke na xiyenge xa vumaki . 
Muchaviseki Xipikara na Swirho , swi le rivaleni eka hina leswaku : 
Eka hina eka tlhelo ra SADC hi na swo tala ku tinyubyisa hi swona . 
Hi kanerile mhaa na nhlangano wa vatirhi . 
Ina , loko swi faneril . 
Ku hava xilaveko xa swiyimo sweswo kuya emahlweni . 
Nkarhi a wu hi pfumeleri ku tirhana na minongonoko ya xifundzankulu . 
Pholisi ya swa Timali eAfrika Dzonga . 
Ku ringanyetiwa leswaku phurojeke yi ta hela hi 2003 . 
Endlelo na mimbuyelo swa hambana ku suka eka tiko rin'wana kuya eka rin'wana . 
Sweswo swi endla swi pfuleka - naswona leswi hi swona hi lavaka ku swi endla . 
Loko hi lava ku aka , kutani hi lava ku tiyisisa ku tiya ka hina . 
Swirho swimbirhi swintshwa swi ta ya eka nhlengeletano leyi landzelaka ya Komiti . 
Kambe , hi nkarhi wu ri wun'we , a hi fanelangi ku bakanya vutihlamuleri bya hina tanihi ndzawulo ya le xikarhi . 
Hlelelo ra ntshikelelo wa mbango ri endliwile naswona xiviko xi endleriwe ku hlayiwa hi mani na mani . 
Xitulu xa Khomixini xi ta bohiwa hi Phuresidente . 
Ntirho mayelana na leswi wu le ku yeni emahlweni . 
Xikongomelo nkulu xa ISPDC i ku tlakusa ku rhula na vihlayiseki eka ndhawu . 
Xivangelo xa leswi swi vangiwa hikwalaho ka ku lahliwa ka nhundzu ya mfumo . 
Xosungula , kuna xilaveko xo tirhisa mali hi vukheta . 
Engetela nhlayo ya swimilana . 
Vusweti na Nkayivelo wa mitirho ; 
I yini milawu ya masungulu ya nawu wa mpfuneto eka matiko ya misava ? 
Ku pfumaleka ka ku tiyimisela na ntirho wo twala , a hi tava hi nga swi kotangi ku tirhisa mali . 
Ku fanele ku tlhela kuva ku rhula ka misava ka kahle . 
Ntshikelelo a wu le ka vundzeni bya ku endla milawu , kambe eka masimekelo ya kona . 
Misava i nchumu lowukulu lowu nga kanakaniseki kuva nhundzu eka vanhu vo tala va Afrika . 
Eku sunguleni , Nawu wa nhlangano lowu . 
Entiyiswni , swa tika no vava . 
A hi yeni emahlweni hi tirhisana eka ku humelela ka phurojeke leyi . 
Vusirheleri bya vatirhi na ximunhu ; 
Mfumo na vanhu va tisiwa kusuhi na kusuhi hi tindlela to tala . 
Ku ri hava ku kanakana , leri i goza rin'wana kuya eka tlhelo ra kahle . 
Kutani , u tiyisile ku khumbheka . 
Ndza eneriseka leswaku ndzima leyikulu yi endliwile hi NPA . 
Mfumo wu nga endla ku fika ko karhi . 
Tanihi mbuyelo , sweswo swi tlhela swi nghenisa xandla eka swiphiqo swa tiko leri . 
Leswi swa ha ta landzelerisiwa eka lembe lerintshwa . 
Nyiko leyi yi taya hi milawu leyi landzelaka : 
Gezi ro endliwa hi vuntshwa leri pimiweke ri vumba xiphemu xa tsalwa leri . 
Nkanerisano lowu wu khumbha timhaka to tala , ku katsa leswi landzelaka : 
Mimpimo leyi tekiweke hi leyi landzelaka : 
Ku lulamela ka xo hlayela xa dijitali a hi nchumu wo fana . 
A swi tirhi . 
Kwalaho leswi landzelaka swi fanele ku tekeriwa enhlokweni : 
Miehleketo ya hina yi le ka vanhu hinkwavo lava xanisekeke hi ndhambhi . 
Vutshuri byi le xikarhi ka ku tshembha ka rixaka . 
Tindhawu leti ku tava mhaka ya nkoka eka nkanerisano wa polotiki . 
leswi veke matimba na vutshuri ? 
Va twananile hi leswi faneleke ku endliwa - swi le ka ntwanano . 
Xana swi fanele kuva hi ndlela leyi ? 
Hi dyondze swo tala . 
Rihanyo ri vile ro vonaka no va erivaleni hi leswi naswona ri taya emahlweni ri va tano . 
Ku hava eka hina loyi a nga endlaka leswi hi yexe . 
Hi tlhela hi tsakela ku vulavula hi xivutiso xa vabohiwa va tipolotiki va 384 . 
Leswi ka ha ri ntiyiso eka nhundzu na vukorhokeri bya thekinoloji ya mahungu . 
Hlamusela rimba ra rheferense . 
Hlamusela ntirho wa mali eka ikhonomi . 
A hi nge endli leswi hi ri hexe . 
Nhlengeletano leyi landzelaka ya ntlawa wa ntirho yi lulamiseriwe ku sungula ka lembe leri taka . 
Vaendzi vo hlonipheka , vamanana na vatatana , na vayimeri va vateki va mahungu . 
Ku fika sweswi , hi vulavula hi nhlayo ya magoza yo tika . 
Ya nga cinciwa hi xiboho xa Huvo ya Vaholobyenkulu laha : 
Ku languteriwe leswaku endlelo leri ri ta teka kwalomu ka malembe manharhu . 
Ndlelaa yi vangi yo olova . 
A hi langutiseni eka leswi humeleleke ku sukela hi 2008 . 
Kahle-kahle hi tsakela ku boha ndlela yo antswa ku endla swin'wana . 
Hlayela ntsengo wa madurhelo ya vuhumelerisi . 
Mhaka ya ID hiyin'wana ya tona . 
Ha khensa , Phuresidente . 
Ku fika kwalaho , Nawu wu lava ku tumbuluxiwa ka Huvo ya ku Rhula na Vuhlayiseki . 
Hi lava wena u hi pfuna ku endla swo tala hi xihatla eka xiyenge lexi . 
Ndzi tsakela ku vulavula hi mhaka leyi ndzi kongoma . 
Minhlayiso ya vanhu yiya emahlweni yiva leyi rhangisiwaka . 
Xigwevo xa rifu ku vile mhaka leyi kaneriweke hi vuenti eka tin'hweti ta sweswi . 
Ndzi ta tsakela ku khensa muchaviseki Holobyenkulu . 
Swi pfuna munhu ku hlamusela xiyimo tanihi . 
Tanihi sweswi , ku simekiwa ka kungu leri swi ta vuyerisa xiyenge xa rihanyo hinkwaxo . 
Ku hava xitatimente lexi endliweke eka mhaka leyi . 
Tanihi mbuyelo , swi humela hi ku siyana ka mikarhi . 
Nhluvukiso wa ku tiyiseleka eka swa timali hi ku tirhisana na swiyenge swa mfumo na leswi nga riki swa mfumo ; 
Holobyenkulu , u tirhe kahle . 
Leswi i khokho ra Kontiraka ya Vanhu . 
Ina , va fana . 
Leswi landzelaka hi swin'wana swa swiringanyeto leswi endliweke eka Phepha ra Nkanerisano : 
Leswi swi fambelana na nkayivelo wa vuswikoti lowu ndzi vulavuleke hi wona . 
Swilaveko swo xavisela matiko mambe . 
A swi enelangi , ndzi nga ringanyeta . 
Leswi swi katsa ku landzelerisa xiboho xa Khoto ya Vumbiwa . 
Leswi i masungula na xiyenge xo hlayiseka xa ntirho . 
Nhlavutelo wa swa Vutomi na wona wu fanele ku katsiwa eka kungu no simekiwa . 
Ntshikelelo wa ku cinca ka maxelo i wa ntiyiso naswona wu kona ku tshama na hina . 
Ntungu hi yin'wana ya mintlhontlho leyi hi langutaneke na yona . 
Vathori va nghenisa xandla xa nkoka eku simekiweni ka wekixopo . 
Leswi swa boha . 
Kutani leyi i nhlayo . 
Leswi swi ta simekiwa hi 2004 . 
Ntivo miehleketo ku fanele kuva yin'wana ya tidyondzo . 
I ndlela yo langutisa eka vumundzuku loko hi le tlhelo ku tekeriwa enhlokweni laha hi nga kona namuntlha . 
Leswi rhangisiwaka emahlweni i : 
Kambe hiya kule . 
Xavumbirhi , a hi vatirhi va tindzawulo lava khumbhekaka eka leswi . 
Swirho swo chaviseka , rosungula ku sukela hi 1994 , ikhonomi yi le ku tsaneni . 
Sweswo a nge weli eka muxaka lowu wa xiyimo . 
U nga lava ku kumisa leswi landzelaka : 
Na ku va nyika ntshembho eka vumundzuku byo antswa . 
Hi na mfanelo wo hambana hikuva sweswo hi nyikiwe hi Xikwembu . 
Ndzi khensa hinkwao lava khumbhekeke eka matshalatshala ya vona ku fika sweswi . 
Timhangu leti ti fanele ku soriwa hi ndlela ya xiyimo xa le henhla . 
Ndza eneriseka ku vika leswaku malulamiselo ya tshamisekile . 
Masungulo ya vumbiwa ya le rivaleni . 
Hi xitalo ku hava xilaveko ku sungula swilo hi vuntshwa . 
Tiko rin'wana na rin'wana ri lava ku kota ku tiva vaaki va rona . 
I Ntlawa wa Njhani ? 
Kwalaho , swihlawulekisi swa Nawu a swi tirhi eka timhaka leti . 
Mayelana na Ku Tlakusiwa ka Timfanelo ta Ximunhu ku sukela hi 1994 . 
Samiti yi ta langutisa eka xiyimo xa nhlayiseko wa swakudya eka xifundzantsongo . 
Ha khensa eka nkarhi wo hlangana na n'wina laha kaya . 
Hambi swi ri tano , ku vile na ndzima yo vonaka ku tirhana na swiphiqo leswi . 
Hakunene , eka timhaka tin'wana to tala . 
Mfumo wu ta endla hinkwaswo ku sirhelela vutomi bya vaaki na nhundzu ya vona . 
Hi tsakela ku twa ku suka eka vaaki hi Nawumbisi . 
Eka xiphemu xo sungula lembe a ku ri 6% ya rihanyo . 
Kumbe Matikhomelo yo biha , hilaha swi nga vaka ha kona . 
Ha vilela hi endlelo rero . 
Swi vangiwa hikuva tiejensi to tirhana na nawu ti kota ku endla tirho wa tona . 
Xo biha a hi nge swi koti hinkwaswo swilo leswi . 
Hi swin'wana swa minkoka leswi hi yaka emahlweni hi hanya hi swona . 
Hi tlhela hi tiboha kuva xirho lexi tirhaka xa muganga wa matiko ya misava . 
Hi lava tithekinoloji tintshwa ku fikelela swilaveko swa 21st century . 
Xikongomelo i ku vona leswaku Afrika ya hlayiwa . 
Angola yi nghenisa xandla xa nkoka eDemocratic Republic of Congo . 
Leswi ku nga kungu ra hina i ku fikelela xikongomelo lexi . 
Xiyenge lexi xi tshame kahle ku tirhana na leswi . 
Inhlikanhi eka hinkwerhu . 
Ti-SETA ti angarhela hi swimbirhi swiyenge swa mfumo na leswi nga riki swa mfumo . 
Katsa kwalamu ka XIN'WE xa leswi landzelaka : 
Endlelo ri ta simekiwa hi Ndzawulo ya Mabindzu na Vumaki . 
Ku tumbuluxiwa no simekiwa ka pholisi . 
Vativi ku suka emugangeni na vona va khumbheka eka xiviko xa nongonoko . 
Vanhu lava voniweke nandzu wa vukungundzwana ku tirhaniwa na vona kuya hi nawu . 
Hi ta simeka endlelo eka kotara yo sungula lembe leri . 
Leti i tinxaka leti ta mintlhontlho leti hi hlanganakana na tona . 
Ku tsakela ka tiko na vaaki swi fanele ku rhanga emahlweni . 
Xana u ta endla sweswo ke ? 
Leswi , hi ku angarhela , i rimba ra endlelo ra hina eka vumundzuku . 
Ndzi ehleketa swo fana ku humelela . 
I mani loyi a nga na mfanelo wo va laha ? 
Nchumu wa vunharhu hi lava ku hunguta xikoxo . 
Ndzi langutele minjhekanjhekisano ya Komiti yo Hlawuleka mayelana na leswi . 
Xana ku tava wihi ntirho wa vamanana eka phurofexini ya swa nawu ? 
Eka mfumo lowu , ha vilela . 
Eka hinkwerhu laha , i mhaka ya dyondzo hi yoxe . 
Kwalaho ndzi pfumeleleni , ku nyika mavonelo matsongo . 
Hi na vuxaka bya kahle na Canada . 
Loko Afrika Dzonga kuri tiko xidzi , endlelo hi leri landzaka : 
Mani na mani u na mfanelo wo thoriwa eAfrika Dzonga . 
Mfumo wa Xikwembu a wu ti hi ndlela yo lava ku voniwa . 
U na matimba yo teka xiboho eka timhaka leti . 
Wa swi tiva kuri ndzi ehleketa yini hi wena . 
Tekela enhlokweni nkarhi lowu lavekaka u humelerisa gingiriko lowu ; 
Kungu ri ta simekiwa hi Holobyenkulu wa Dyondzo ku nga ri khale . 
Xana swi tava emavhengeleni ? 
Loko ku nga ha ri na swivutiso swin'wana , ha khensa swinene kuva mi tile . 
Ku ehla hi loku landzelaka : 
Xiyenge xi nghenise xandla eku lwisaneni na vuthororisi ematikweni ya misava . 
Vulavisisi byi ta tlhela byi ya emahlweni eka tindhawu leti landzelaka : 
Kutani intirho wu le ku endliweni sweswi . 
Leswi swi vumba khokho ra mbhurisano wa xipolotiki exikarhi ka EU na Afrika Dzonga . 
A swi si siviwa . 
Xin'we xi tele swinene . 
Kutani i mhaka leyi lavaka ku langutisiwa . 
Leswi ku tava khmbo eka netiweke ya hina ya magondzo . 
Leswi a hi ku vula leswaku tindhawu tin'wana ti hava xiphiqo . 
Hambiswiritano , a xi tshinelangi eka ku fikelela swilaveko swa muganga . 
Swi nyika : 
Ndzi vone leswi kumiweke . 
Ndza pfumela swinene . 
Kanela xiyimo xo humelela . 
Swi ringanile ! 
Hi tshama hi endla leswi lembe leri hundzeke . 
Swi le rivaleni kuna timhaka tin'wana leta ha lavaka ku ololoxiwa . 
Ku cinca loku landzelaka ku endliwile eka swirho swa Tikomiti : 
Katsa datara na tinhlayohlayo mayelana na xiyimo xa mbango . 
Yimani ndzi langutisa eka ku kula ka tikonkulu ra Afrika . 
Swilo sweswo swi fanele ku langutisiwa . 
I swa nkoka kuva hi kuma endlelo ra kahle . 
A hi tshembheni leswaku nyimpi leyi hi yona ntsena hi nga ta lwa na yona . 
Un'wana na un'wana wa hina u na vutihlamuleri byo kondletela vaaki . 
Malembe matsongo laya hundzeke , ndzi vile na nkateko ku tirha eka Khomixini ya Afrika . 
Swihlawulekisi swa Nawumbisi swi nga komisiwa hi ndlela leyi : 
Hi tsakela Sudani kuva yi tirha kahle eka minkanerisano leyi landzelelaka . 
Eka vona sweswo a ku ri xiphiqo eka varimi . 
Ha swi tiva sweswo , sweswo i matimu . 
Kuma swiphiqo . 
Mangheniselo ya ku cinciwa ka nawu i xivangelo xin'we . 
Ririmi ra xikolo . 
Ri twi , ri fikile . 
Ku yisa emahlweni , mayelana na eneji : 
Ntlhontlho lowukulu wa tiko i ku vumba xiyenge xa tinhlayohlayo xa tiko . 
Minkwama leyi Vekiweke yi yimela ku tlula xanharhu xa mpimanyeto wa EU . 
Xiviko xa nkarhinyana i nchumu wa manghenelo lawa . 
Xiviko xa lembe hi xin'wana xa xitirhisiwa xa nkoka eka vutihlamuleri bya matirhelo . 
Kutani ndzi teka nkarhi lowu ku hoyozela hinkwavo lava endleke Nkombiso lowu wu humelela . 
Swa tika ku hlamusela ku hambana . 
Pholisi ya xibalo na timali yi taya emahlweni ku tirhisana . 
Pholisi leyi yi taya hi nawu wa vun'winyi . 
Loko swi ri tano , hi tihi tindhawu tin'wana ta nkoka leti kumiweke ? 
Sweswi a hi nkarhi wo endla swilo ku vuyeriwa . 
Na sweswo a swi languteriwangi eka matiko mamn'wana . 
Swikongomelo swa phurojeke hi leswi landzelaka : 
Kutani , swi fambelana na Xedulu xa Ntirho . 
Lowu i nkarhi wo tika eka vo tala emisaveni na le Afrika Dzonga . 
Ha khensa swinene eka nkarhi lowu hi nyikiweke wona ku vulavula eka nhlengeletano leyi . 
Xa nkoka i kuva na ku twanana exikarhi ka matiko ya vuxirho . 
Swi lemukisa hi ku cinca loku nga le ku humeleleni . 
Swifambo i xiphemu xa nkoka eka nkanerisano wihi na wihi wo tika eka vumundzuku . 
Leswi i swa nkoka eka ku kula ka ikhonomi ya Afrika Dzonga . 
Vululami byi endliwile . 
Hi tshembha ku tirha swin'we na n'wina , tanihi loko hi tiyimiserile ku tirha swinene . 
Eka vuhleri byo hetelela , nhlayo ya vanhu emisaveni a hi xitori xa ntiyiso . 
Swi ndzi nyika ntsako ku vulavula na n'wina seswi . 
Xitiviso xi ta endliwa mayelana na leswi emakumu ka 2008 . 
Swi suka eka mhaka ya leswaku ku avelana ntsakelo swi nyika endlelo ro hlanganela . 
Afrika Dzonga yi tiyimiserile eku tlakusiwenika vusirheleri bya ku rhula na nhlayiseko wa matiko ya misava . 
Va ta tirha ku ololoxa swiphiqo leswi . 
Xexo a hi xivangelo xo vulavula hi leswi . 
Mbuyelo wa minhlawulo leyi i ku tsakela ka vavhoti . 
Ku pfala , ndzi mi navelela leswinene eka nhlengeletano . 
Eka hinkwaswo , hi fanele ku vutisa xivutiso : Hi endla yini hi vantshwa va hina ? 
Kunguhato wa ndyangu i ndlela ya kahle yo lwisana na vusweti . 
Ku ava pholisi leyi pfuxetiwaka leyi ku vulavuriwaka hi yona . 
Hi lava ku endla leswi ku tiyisisa vumundzuku byo tiyiseleka bya rixaka lera ha taka . 
Nawumbisi hi lowu landzaka : 
Naswona a hi rosungula mfumo wu vika hi leswi wu swi endleke eka rixaka . 
Kutani , haka yi le ku langutisiweni . 
Leswi saleke i ku vumbiwa no simekiwa ka Kungu ra Maendlelo ro Lwisana na Xihlawuhlawu ra Rixaka . 
Lexi i xikombiso xo pfumaleka ka ntalo . 
Hlamusela mhaka ya pholisi ya timali . 
Leswi i xiphemu xa ku cinca ka ximunhu na ikhonomi . 
Eka ku langiwa ka yena , u te , na tshaha : 
Tanihi leswi ndzi vuleke leswaku tiko rin'wana na rin'wana ri le ku endleni nchumu wo fana . 
Kutani hi fanele ku tlakusa vulemukisi hi leswi . 
Kutani swa boha leswaku hi lulamisa laha hi nga ta sungula kona . 
Xitatimente xo tinyiketela . 
Swivangelo swa masungulo leswi nga ta nghenisa xandla eka ku humelela eka ku lulamisa hi vuntshwa loku : 
I vatsongo va vona lava fumeke . 
Hi hava xivangelo xo wisa . 
Hlamusela milawu ya masungulo ya matirhelo ya sekete . 
Ku sivela vululami . 
Yin'wana ya mintlhontlho leyi ya humelela na le ka misava hinkwayo . 
Ha ha ri na ndlela yo leha ku yi famba ku fikelela ku hunguta mafu emagondzweni . 
Hi le ndleleni ya kahle yo lwisana na vuvabyi lebyi . 
Sweswi va ta tiphina hi xiyimo xa le henhla xa vusirheleri . 
Ku nga va xitirhisiwa xa kahle ku simekiwa eAfrika Dzonga . 
Vuvekisi byebyo eka dyondzo na rihanyo i swa nkoka swinene . 
U faneke kuva na timali na switirhisiwa swin'wana . 
Mfumo wu ta langutisa swiringanyeto leswi endliweke hi IMF na minhlangano yin'wana ya matiko ya misava . 
Ku tava ku humelela ko twala . 
Swi fanele kuva na rito ro twala eka tlhelo leri hi ri tekeke . 
Mbuyelo wu ta kandziyisiwa hi 2010 . 
Leswi swi katsa Swirho swa Vachaviseki swa Palamente swin'wana leswi nga kona namuntlha . 
Va na mfanelo wa marungula hi xitalo eka hilaha mpimanyeto wu tirhisiwaka ha kona . 
Xana u ehleketa leswaku swi tava swi lulamile ? 
Kwalaho hi fanele ku tirhisa nkarhi lowu ku : 
Leswi swi vile tano ku suka khale . 
Leri i goza lerikulu kuya hi vutihlamuleri bya maphorisa , naswona ha byi amukela . 
Va hava mali . 
Ndzi tshembha leswaku lembe leri , nhlayo yeleyo yi ta katsa swirho swa Yindlo leyi . 
Hambiswiritano , ka ha ri na mintlhontlho leyikulu hi langutaneke na yona . 
Mimbuyelo leyi faneleke ku fikelerowa emakumu ka endlelo leri ra dyondzo . 
Ku katsa yin'ana ya leswi landzelaka : 
Ndza mi amukela hinkwerhu . 
Kahle-kahle a ku ri na nkarhi laha swi fikeke swi tlimbana . 
Yimani ndzi mi byela kuri hikwalaho ka yini ndzi vula leswi . 
A ndzi ndzeze loyi ndzi hlavutelaka vonelo leri . 
Hambiswiritano , swiboho leswi swa twala ku suka na le ka vonelo ra xipolotiki . 
Eka lembe ximali leri hi ta langutisa eka leswi landzelaka : 
Vuxokoxoko bya leswi byi ta landzela . 
Hikuva a swi enelangi ku vula , ina , mi lava miako . 
I yini xikongomelo xa swiletelo leswi ? 
Hi ta tisa vutomi byo antswa eka hinkwavo eAfria Dzonga . 
Swi lava ku fikelela leswi landzelaka : 
Kutani ku vile nkarhi wa kahle eka hina kuva na nkanerisano wao enta . 
Ndzi tekele enhlokweni swivangelo leswi landzelaka : 
Papalata ku khoma mali yo tala . 
Hi ku endla tano , hi tava hi susumeta hi matimba mhaka yo engetela nkavelo . 
Hi swona hinkwaswo hi nga swi vulaka sweswi , eku heteleleni ! 
Swirho swa Huvo ya Khansele ya Geoscience . 
Ku hluleka , endzhaku ka hinkwaswo , a hi leswi fanele ku humelela . 
Hi vonelo ra hina , kuna swivangelo swimbirhi leswikulu ku hatlisisa ku kula . 
A hi tweni leswi mi nga swi vulaka hi mfumo wa n'wina . 
Entiyisweni , hi lava ku endla swo tala eka mabindzu lamatsongo . 
Ku tava na mintlhontlho yo tala . 
Xana u swi tiva njhani leswi ? 
Vuhlayiseki bya swakudya i bya nkoka eka vumundzuku bya hina . 
Rimba leri ri simekiwile eka xiphemu xa vumbirhi xa 2007 . 
Ku vile na ku hunguteka lokukulu ka mabindzu exikarhi ka matiko mambirhi . 
Leswi swi ta tekiwa tanihi muxaka wo nghenisa xandla eka phurojeke . 
Tinhlamulo ti fanele ku kumeka . 
Tin'wana ta ha lava ku hetisiwa . 
Hi tsakile hi ndzima leyi endliweke eSierra Leone na Liberia . 
Hi lava vatirhisi va nawu eka ndlela leyi hi endlaka swilo . 
Naswona ndzi ehleketa leswaku ndzivalelano wu vula swona eka hina namuntlha . 
Minongonoko leyi yi languteriwa kuya emahlweni no ndlandlamuka eka malembe laya taka . 
Kutani kuna nhlayo ya vaaki va Afrika Dzonga . 
A hi kokeleni tlhelo rin'we . 
Lowu ku tava nkarhi wa kahle wo teka xifaniso eka swirho swa vamahungu . 
Tsundzuka leswaku leswi hinkwaswo i xiphemu xo tshineta mfumo eka vanhu . 
Ha yi tiva mintlhontlho leyi vantshwa va tiko leri va hlanganaka na yona . 
Ndzawulo yi ta valanga ku simekiwa ka masungulo lawa . 
Hambiswiritano , leswi a swi ringanangi . 
Swi hi vumundzuku bya matiko tanihi leswi hi swi tivaka . 
I yini xikopu xa swiletelo leswi ? 
Hi seketela swikongomelo leswi vekiweke etlhelo . 
Naswona mi na nseketelo no va hi ta endla leswi hi nga swi kotaka ku pfuna . 
Leswi swi ta lava hi ri na ku twisisa eka : 
Matiko laya ha hluvukaka ya fanele ku tekiwa tanihi vanghana lava ringanaka eka ku hluvuka ka ikhonomi ya wona . 
Namuntlha hi nga vona mimbuyelo ya ntirho wa hina . 
Ku hava ku kanakana leswaku nhlengeletano leyi yi ta endla ndhawu ya nkoka ku endla tano . 
Swi sasekile swinene . 
Mbuyelo wa hinkwaswo leswi ku vile ku kula ko enerisa ka xiyenge xa swa timali . 
Ku fika sweswi , hi lava ku antswisa eka tindhawu leti landzelaka ta xihatla : 
Yo sungula yi fambelana na ku kula ka ikhonomi eka xifundzantsongo . 
Hi langutele mbuyelo wa kahle ku suka eka nhlengeletano . 
Leswi swi ya hi ku pasisiwa ka manghenelo kuya hi mbuyelo hi mfumo . 
Nhlayo ya le henhla ya swirho swa Huvo yi ta vumba khoramu ya nhlengelatano . 
Swikongomelo swa kona i : 
Vuxokoxoko bya nkhuvo i : 
Hi siku ro okixini : 
Va endle leswi , entiyisweni hi ku twisisa ntirho wa vona eka nhluvukiso wa matikoxikaya . 
Tipholisi ta hina ti kota ku ololoxa mintlhontlho . 
Nhluvukiso wa vupfhumba bya matikoxikaya . 
Hi suka kule ku sukela hi 1994 , ku sungula ka xidemokrasi xa hina . 
A swi koteki , eka xikopu xa xiviko xa hina , ku boxa hinkwavo lava ngheniseke xandla . 
Ndzi tshembha hi le ku tirheni kahle . 
Hinkwerhu hi fanele ku tirhisana ku tlakusa rihanyo ra vana va hina , a vula . 
Mfumo wun'wana na wun'wana wu endla swin'wana hi leswi faneleke ku endliwa . 
Leswi swi vula leswaku xiphemu lexikulu xa vanhu xi katsiwi eka gingiriko wa ikhonomi yo twala . 
Ku hlayisa rihanyo ra yena . 
I swa nkoka leswaku vaaki va tiva swo tala hi timhaka ta eneji . 
Ndzi ehleketa leswaku swi hoxekile eka mavandla ... 
Ya le xikarhi ka kungu ro aka hi vuntshwa na nhluvukiso . 
Leswi a hi ku kotlana . 
Ha khensa no tlangela ku nghenisiwa xandla ka n'wina eka nhluvukiso wa ikhonomi eka tikonkulu . 
Swi le rivaleni leswaku hi na swo tala ku swi kanela . 
Hambiswiritano , leswi a sw vuli leswaku a swi tshamisekangi no va swi nga kunguhatiwangi . 
Swivangelo leswi nga tekeriwaka enhlokweni eku boheni leswi i : 
Xana ma pfumela ? 
Hi lava ku kambela ndzima leyi hi yi endleke mayelana na leswi . 
Mfumo wu ta nyika swiletelo eku simekiweni ka xiringanyeto lexi . 
Kambe hi byihi mbuyelo ? 
Hlela xiphiqo lexi xo karhi . 
Ha khensa swinene eka vutomi lebyi hi nga tshama hi byi tsundzuka . 
Hambiswiritano , a wu faneli kuva muakatiko wa Afrika Dzonga . 
Eka khume ra malembe mfumo wa hina wu amukele mbuyelo , naswona wu taya emahlweni wu endla tano . 
Eka khombo ro pfumala matimba , hi fanele ku tumbuluxa mitirho yo tala . 
eka xiviko 
eka khansele 
I swa nkoka 
Eku heteleleni 
Eka muganga 
Va fanele ku 
Eka ndhawu leyi 
eka makete 
Hi ndlela leyi 
Swirho swa Khomixini 
Hi ndlela yin'wana 
Swirho swa palamende 
swi fanerile 
Va fanele va 
Swirho swa Khansele 
Vamanana na vatatana 
Ndza khensa swinene 
Vaaki va matiko ya le handle 
Swirho swa Yindlu 
Leswi hi faneleke ku swi endla 
Hi ku ya hi nawu 
Swirho swa vaaki 
Khansele ya Vaholobyenkulu 
Va fanele ku 
ndzavisiso na nhluvukiso 
Endlelo ra swinawana 
A ndzi endlanga 
A wu nga endli 
Swintsongo 
Loko hi nga 
Hi miehleketo ya hina 
Nhlangano wa Tinxaka 
vaaki na swa mbango 
Ku ya hi nawu 
Rihanyu na Vuhlayiseki 
Khoto ya Vululami 
nomboro ya swirho 
Ha swi vona sweswo 
ku endlela ku tlakusa 
xirho xa khansele 
ku lwa na vutherorisi 
Ndza khensa ku yingiseriwa 
ku tlula xin'we 
ku nga koti ku 
Tanihi xirho xa palamende 
Ku va xirho 
Hi nga swi kota 
Nkoka wa vutomi 
Swi nga va 
Eka mhaka leyi 
vaaki hi ku angarhela 
Ku yisa emahlweni 
vavasati na vana 
ku rhula na vusirheleri 
I swa nkoka 
vavanuna na vavasati 
TINDLELA TA VUTLEKETLI 
Nhlanganelo wa Mimfumo ya Amerika 
Ekhoto 
Ntirho wa vavasati 
Swo fana 
Tinhloko ta Mfumo kumbe Hulumende 
swa vuxaka na ndhavuko 
Swi ta kaneriwa 
BANGI YA MISAVA 
Va fanele va 
Matiko ya le Yuropo 
Etikweni ra hina 
Ncincano wa mahungu 
KU TSHOVA TIMFANELO TA VANHU 
xiphemu xa xitshunxo 
Mabindzu mantsongo na ma le xikarhi 
Xiviko xo ya Palamende 
Eka mikarhi yo tala 
Xikarhi-Vuhumadyambu 
Ku rhula na ntshamiseko 
swa le Vupeladyambu 
mahungu na vuhlanganisi 
ndzingano exikarhi ka vavanuna na vavasati 
NSIRHELELO WA VANA 
Eka ntwanano 
Ku endlela ku fambisa 
Mpfumaleko wa mahungu 
vukorhokeri bya vaaki 
Nhlangano wa Misava wa Bindzu 
a swi humeleli 
Xiyenge xa purayivhete 
Tinhundzu na vukorhokeri 
U fanele u 
Leswi swa fambelana 
Madzolongo eka vavasati 
rihanyu na dyondzo 
Ku tshova timfanelo ta vanhu 
Ku tlula swimbirhi 
Mfikelelo wa Ithanete 
mfikelelo wa vululami 
Eka xiteji xa misava 
SWIHLOVO SWA SWICELWA 
Odara ya bindzu 
MBANGO NA RIHANYU 
Xi nga va xin'we 
Ku nyika vuxokoxoko 
A nga ri 
Khoto ya Vugevenga ya Misava 
mpimo wa nhluvuko 
Tshunxeko wa mahungu 
Nkunguhato wa gingiriko 
ahlula xiphiqo 
tshunxeko na vusirheleri 
Swicelwa na ku cinca ka maxelo 
XIKONGOMELO XA XIVIKO 
timhaka ta timfanelo ta vanhu 
swirho swo tala 
hi mikarhi hinkwayo 
ku tshoviwa ka timfanelo ta vanhu 
Swi nga va swimbirhi 
Milawu na swinawana 
Mfikelelo eka Dyondzo 
Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava 
Ndhawu ya Bindzu ya Tshunxeko 
Leswi swi ta fikeleriwa 
Nawumbisi 
KU LWA NA VUGEVENGA 
XIGWEVO XA RIFU 
Phurogireme ya Gingiriko 
ahlula swiphiqo 
ku tirhisa matimba 
swa tiko ra mina 
Swicelwa na mbango 
exikarhi ka lembe 
EKA NDHAWU YALEYO 
Khomixini ya Timfanelo ta Vanhu 
a swi katsi 
ku suka eka nongoloko 
Va nga va va 
Nhlangano wa Afrika 
nkayakayo wa swa ikhonomi na timali 
Tindlela to tirhisana 
A hi nge amukeli 
hi ndlela leyi swi nga 
mali yo Lomba ya Misava 
eka muako 
Khomixini ya Timfanelo ta Vanhu 
Bindzu na vuvekisi 
Bindzu eka vukorhokeri 
Swi amukeriwile hi Palamende 
Swipimelo swa mathoriwelo 
Va nge 
Riphabiliki ra Czeck 
XIKOMBELO XA NAWU 
Nkarhi wa hofisi 
Ku Sivela no Lawula 
Mpfumaleko wa switirhisiwa 
VUHLAYISEKI ELWANDLE 
Nsirhelelo na vusirheleri 
Swi nga va swinharhu 
Timfanelo na swipimelo 
ehansi ka swimbirhi 
ntlimbo eXikarhi-Vuxa 
makete wa ntirho 
Riphabiliki ra Tshunxeko ra Congo 
ndzingano eka nkateko 
Ku tlula swinharhu 
Dyondzo na ndhavuko 
I endlelo 
Ndza mi khensa hinkwenu 
EAFRIKA-DZONGA 
Nhlangano wa Rihanyu wa Misava 
Ku lwisana na vugevenga 
NKOKA WA MALI 
Vanhu lava nga ni vutsoniwa 
Swiletelo na swipimelo 
waxinuna kumbe waxisati 
hi ithanete 
Huvo ya Nhlanganelo wa swa Palamende 
Swikongomelo swa Nhluvukiso wa Miliniyamu 
Swi languteriwile 
Ku hlawula Presidente 
Vachaviseki swirho swa palamende 
Vachaviseki swirho swa yindlu leyi 
Swikongomelo swa Phurogireme 
Vaxanisiwa hi Vugevenga 
MALI YA MISAVA 
Oyili na gasi 
mphakelo na swikoxo 
nkunguhato wa gingiriko 
Matiko lama hluvukeke 
Vupfuleki na nkavuciva 
tindhawu ta vutihlamuleri 
lembe hinkwaro 
Vutshunxeki bya swa vululami 
Holobyenkulu wa Vululami 
Vuhlanganisi na Ntirhisano 
Mafambiselo ya vululami 
Tindhawu to Kongmisa 
Swikombiso swintsongo 
swa sayense na thekinoloji 
Phurogireme ya Khomixini 
Nhlengeletano yo sungula 
Mimpimo ya le henhla yo pfumala mitirho 
Xihlovo xa mahungu 
Malembe ya Khume lama landzelaka 
Ndhawu ya ntirho 
Nhlayiso wa Timfanelo ta Tinhundzu ta swa Vutlhari 
A ndzi tshembi hi ta swi kota 
Murhangeri wo kaneta 
Timfanelo ta vaxavi 
Swirho swa Huvonkulu 
Katsa leswi landzelaka 
Vumbhoni bya ndzwalo 
nkarhi wa ku antswisa 
Timfanelo ta nhundzu ta swa vutlhari 
Hlamula swivutiso 
Nomboro ya mihlawulo 
ndzinganiso wa bindzu 
TIMFANELO TA MFIKELELO 
Ku lulamisa Ntirho 
sayense na thekinoloji 
Khoto ya swa Vumbiwa 
Ku lwisana ka miehleketo 
Mpfuxeto na nhluvukiso 
Nkarhi wa hofisi 
Ntirho wa Komiti 
Tanihi muaki 
Nkarhi wa lembe 
Rihanyu na vululami 
Timfanelo na mitirho 
ntshovelo wa swakudya 
Ku wa ka Khumbi ra Berlin 
SWI TA KAMBERIWA 
micinco leyi faneleke 
Nomboro ya tikhampani 
NKOKA WA SWICELWA NA MPFUXETO WA SWICELWA 
Swirho swa vatirhi 
Vutshuri na thekinoloji 
Ndlandlamuko na nhluvukiso wa swa ikhonomi 
KU LWISANA KA MIEHLEKETO 
Ku avelana ka ntirho 
nomboro ya mafu 
NYIMPI YO RHULA 
NTWANANO WA CONTONOU 
NAWU WA SWA VUMUNHU WA MISAVA 
Samiti ya Misava eka Mahungu ya Rixaka 
Xikombelo xa vuxirho 
Namuntlha ePalamende 
Swirho swa muganga 
Swintsongo kumbe e-e 
Bindzu ra vaaki 
Endlelo ro fana 
Ku hundzela eka Xidemokrasi 
Timfanelo na mitirho 
Nsirhelelo wa vatsongwana 
Xihlovo xa swa timali 
Khansele yi nga 
Khomixini wa le Henhla wa Timfanelo ta Vanhu 
ndzingano wa muholo eka ndzingano wa ntirho 
nomboro ya swivilelo 
Swimbirhi kumbe swo tala 
Mpimo wo anama wa swa tipolitiki 
nghenelerile eka ndhawu leyi 
Nhlangano wa Vatirhi wa Misava 
A nga endlanga 
Swihlovo swa mahungu 
Vuxisi na Vukungundzwana 
ehansi ka swinharhu 
SWILO LESWI NGA ENDLIWAKA 
Ku tlangisa switirhisiwa swa ntumbuluko 
Va tirhile 
Nhluvukiso wa Vupfhumba 
Ku cincela eka swo antswa 
Vusirheleri na vuhlayiseki 
Ku tsakela ku tirha 
Mahungu yo Seketela 
Nkayakayo wa swa timali wa misava 
Xibyariwa xa matimba 
Endlelo ra swa mpimanyeto 
Nxavo wa ntshovelo 
Nomboro ya tiphurogireme 
Vachaviseki Swirho swa Palamende ya Yuropo , 
HA SWI TEKA 
rihanyu ra swa masangu na ku tswala 
Timfanelo ta vathoriwa 
Hi fikile 
KU TIRHISIWA KA VANA 
I mani a nga ta vuyeriwa 
mali yo tala 
Swihlovo swa mali leyi nghenaka 
ku endla mahetelelo 
Nkateko wo nyika mavonelo 
Ku nghenelela eka ku teka xiboho 
Nkalavuciva na vutihlamuleri 
Switiviwa na mahungu 
Ku maketa mitshovelo 
Makambelelo ya Matimba ya swa Mbango 
Hi nga cinca 
Eka ku thoriwa 
Mfikelelo eka vukorhokeri 
Ephepheni 
ku herisa vusiwana 
Endlelo ra swa ntshovelo 
Nomboro ya vathoriwa 
Hi Van'we 
nkoka wa swakudya 
Mfanelo yo aphila 
Swin'wana swihlovo swa swicelwa 
Swilaveko na swikongomelo 
Riphabiliki ra Slovak 
Holobyenkulu wa Vurimi 
Xicelwa xa nyutliya eka 
Vuhlayiseki na Vusirheleri 
Switshunxo eka swiphiqo 
Xiviko lexi xi ta 
Lexi i mbuyelo wa 
swi fanele ku dyondziwa 
KU SWI TEKELA ENHLOKWENI 
Ku hundzisela mali 
Ku xiyaxiya na ku kambela 
ntshovelo wa hinkwaswo 
eka ku humelerisa ka Ntwanano lowu 
Eka ku lava ka 
mfikelelo eka ndzetelo 
Gingiriko wa Mbitano 
Swikombelo swa mahungu 
Timhaka ta swa Vuxaka na Mbango 
Bosnia na Herzegovina 
antswisa nkoka wa vutomi eka hinkwavo 
ntshako ra xibalo 
Vuxirho bya Tikomiti 
Vugevenga na Vukungundzwana 
Ku humesa timali ta Nhluvukiso 
mfikelelo eka timali 
Vathori na Vathoriwa 
Ku njhani 
khoto ya le Henhla 
Mihlangano ya swa Vaaki va Muganga 
TIMHAKA TA RIHANYU TA VANHU 
waxinuna kumbe waxisati 
tumbuluxa mbango 
Leswi kumiweke hi Komiti 
khale na sweswi 
Hlaya tsalwa 
ntshovelo wa hinkwaswo swa rixaka 
Mfikelelo eka swakudya 
nkarhi wo ringana lembe 
Swiphiqo na mitlhontlho 
Holobyenkulu wa Timali 
HOLOBYENKULU WA SWA MATIKO YA LE HANDLE 
ku ahlula swiphiqo 
Sisiteme yo Kufumeta yo Sungula 
timhaka na swiphiqo 
mimpimo na maendlelo 
swa matimu na ndhavuko 
Vakhumbeki hinkwavo 
SWA MISAVA NA SWA XIFUNDZA 
ku pfuxa Nhlangano wa Tinxaka 
ku lulamisela vumundzuku 
Palestine na Israel 
Nsirhelelo wa timfanelo 
Sisiteme ya Vululami ya swa Vugevenga 
hi Presidente wa Riphabiliki ra Afrika-Dzonga 
Mfumo wa nhlanganelo 
timfanelo na rihanyu ro tswalana 
Ku kuma ntirho 
siku leri landzelaka 
a swi kahle ngopfu 
Ku kunguhata na ku simekiwa 
Mikarhi ya hofisi 
timfanelo ta N'wana . 
Lowu hi wona nkarhi 
Nkarhi wa yena ehofisini 
mbango na rihanyu 
Xana swi tirha njhani 
Ku lulamisa vugevenga na vukungundzwana 
endlelo ro hundzisela 
vutivi na swikili 
endlelo ra mihluvukiso ya ku Rhula eVuxa-Xikarhi 
Xi tele 
Memorandamu ya Ntwanano 
matiko ya misava 
Mitlhontlho ya misava 
ku swi nghenisa endleleni 
Avelano wa timali 
Vumaki na swa ikhonomi 
Mpfuxeto wa Khansele ya Vusirheleri bya UN 
Tiawara ta ntirho 
Dirowa ntila 
Ncicano wa vutivi 
MINDYANGU NA VANA 
MAYELANO NA SWA MISAVA 
vutleketli bya mani na mani 
hi swivangelo swo tala . 
Rhendzeleko wa dzolonga 
tinhlamulo eka swivutiso 
Komiti ya Misava ya Xihambano xo Tshwuka 
Mitlhontlho na swa kahle 
Swivangelo swa vusiwana 
swa tipolitiki na swa ikhonomi 
Nkarhi wo hundzisela 
VUHLAYISEKI BYA LE MAPATWINI 
ntshamiseko na nkoka wa maendlelo 
XIYIMO XA IKHONOMI 
Vululami eka hinkwavo 
NETE YA VUHLAYISEKI 
Xifundza Xikulu xa Mativa 
Tipholisi ta Makete ya Vatirhi 
matirhiselo ya timali ta tiko 
swa le dzongeni na le vuxeni 
Tisenthara ta ku Humelela ka le henhla 
thekinoloji ya swa mahungu na vuhlanganisi 
KU LWISANA NA VUGEVENGA BYA VANA 
Endlelo ra swa Xidemokrasi 
HOFISI YA PRESIDENTE 
Holobyenkulu wa swa Matiko ya le Handle 
Oyili na gasi ya ntumbuluko 
U nga swi ehleketa xana 
Vurimi na swihlahla 
Mapesa na swiambalo 
VATIRHI VA KU HUMELERISA NAWU 
ku rhula exifundzeni . 
MAGOZA LAMA TEKIWAKA 
Riphabiliki ra le Xikarhi ra Afrika 
KU AMUKELA VUMBIWA LEBYINTSHWA 
HOLOBYENKULU WA VULULAMI 
Khampani ya purayivhete 
Rihanyu na vukorhokeri bya vanhu 
Ndzingano wa xiti 
engetelo wa matirhiselo ya xicelwa 
swi nga va mune 
Rhadiyo na thelevhixini 
endla xibumabumelo 
Ku humelela ku fika sweswi 
Va kona 
Ku avelana matimba 
Bodo ya vafambisi 
Timhaka tinharhu ta nkoka 
Ku Simekiwa ka Khodi ya Matikhomelo 
Vutleketli na vuhlanganisi 
Maendlelo na swipimelo swa matholelo 
Nhlengeletano ya Rimba ra Mihlangano ya Tinxaka eka ku Cinca ka Maxelo 
timfanelo ta vavasati na vanhwanyana 
exikarhi ka tin'hweti tinharhu 
nkoka wa vuhlayisi 
Komiti ya huvonkulu 
TINDYONDZO KU SUKA EKA SWA KHALE 
Tirhisa nkarhi lowu kumeke 
ku hundzisela mahungu 
Tisisiteme ta vutlhari bya vutleketli 
Khodi ya Maendlelo ya Kahle 
Matiko ya le ndzandzeni wa malwandle na lama nga kusuhi 
swilaveko swa ntshamiseko wa nhluvukiso 
Mbango wa swa Ikhonomi 
eka mbulavulo 
Ntirho wa Xiyenge xa Vaaki 
SWICELWA NA MATI 
nkarhi lowu pimiweke 
Ku tshamisisa ku hambana 
mitirho ya vutshila 
Swintsongo kumbe ku va hava 
NHLUVUKISO WA VANHU NA RIXAKA 
HI MAYELANO NA SWA PRESIDENTE 
Nhlengeletano eka ku Hambana hi swa Bayiloji 
Ku herisa vuthororisi 
Sisiteme ya swa timali ya misava 
Swa phesete ya GDP 
Swa kahle na swo ka swi nga ri kahle 
Ndzingano emahlweni ka nawu 
Mavonelo yo angarhela 
nkarhi wo leha . 
Ku antswisa nkoka wa dyondzo 
mfanelo yo hanya . 
Nhlanganelo wa swa ikhonomi ya xifundza 
Nhluvuko na vuvekisi 
Ndlandlamuxo wa ndzavisiso 
Ndzavisiso wa sele ya ntshinya 
Bindzu na Mbango 
Bodo ya vafambisi 
EKA XIPHEMU XIN'WE , NA VAAKI VA YUROPO 
Nomboro ya machudeni 
Nkunguhato na Nhluvukiso 
SWI KAHLE EKA WENA 
KU AHLULA MITLHONTLHO 
Khoto ya le Henhla ya 
Holobyenkulu wa Vurimi 
Tindhawu tin'wana ta swa timali 
Swa madyelo na rihanyu 
Mpfunano eka swa Nawu 
Swiharhi na swimilana 
Xivangelo na xitandzhaku 
Xiyimo xa Mfumo 
Ntshamiseko wo tirhisa switirhisiwa 
Matimba ya nhlanganiso wa misava 
Vutleketli eka patu na xiporo 
HI MARITO MAN'WANA 
vutihlamuleri eka migingiriko ya vona 
swa ha ya emahlweni 
Swirho swa vukorhokeri 
yingiselanani 
Nhlangano wa Vatirhi wa Misava 
Xikongomelo xa Vhoti 
Muxaka wa Mfumo 
Rixaka leri pfulekeke 
Muxaka wa endlelo 
swi ta tlhela swi sungula 
mfanelo ya ndzirisano 
Ndzetelo wa vatirhi 
Swipimelo swa matirhelo 
muxaka wa Khoto 
MPFUMALEKO WA NTOKOTO 
KU TIVISA PRESIDENTE 
Ku tumbuluxa Khomixini 
Swilaveko swa swakudya 
Swirho swa vuhangalasamahungu 
Tiawara hi vhiki 
swa rixaka na mbango 
Xikongomelo xa mhaka 
Nomboro ya mapurasi 
Ehandle ka Xikolo 
Samiti ya Swakudya ya Misava 
Swirho swa phephahungu 
Nhlamuselo ya xiphiqo 
nkarhi hinkwawo . 
Vavasati na mbango 
XIRHAMBO EKA THENDARA 
Switandzhaku swo Dzaha 
Xikongomelo xa Pholisi 
Ku Hakelela Khomixini 
XIN'WE xa leswi landzelaka 
vaakatiko va muganga 
Vito ra phurogireme 
Ku Amukeriwa ka Ajenda 
eka nkarhi lowu 
Khansele ya Vusirheleri , 
man'wana ya matiko lama sweleke . 
Phurogireme ya siku 
Vatirhisano va hina eka swa rixaka 
Xikongomelo xa khonfarense 
Vayimeri va swa vuhangalasamahungu 
Ku xiyaxiya na ku nghenelerisa 
XITANDZHAKU XA IKHONOMI 
feme ya nyama ya homu 
Nseketelo eka Xiyenge 
Ku ya hi leswi lavekaka 
A wu avelani 
Nyimpi ya vusiwana 
XIKONGOMELO XA NHLENGELETANO 
Swi nga va swo tala 
Migingiriko ya phurojeke 
MAYELANO NA PHUROGIREME 
Vukona bya mahungu 
Leswi mfumo wu nga na swona 
leswi humeleleke khale 
Nkarhi wa siku 
tithekinoloji ta mahungu na vuhlanganisi . 
ndlandlamuxo wa ndzingano wa rimbewu 
Swikongomelo swa ntirhisano 
Swiviko swo ya Palamende 
Mpimo xiave wa xibalo 
Switirhisiwa leswi nga ta tirhisiwa 
Va fanele va twisisa 
Swikongomelo swa khonfarense 
Mahetelelo ya mitwanano 
VULULAMI NA VUHANGALASAMAHUNGU 
Swa tsundzuxeka ku 
KU RHAMBA EKA GINGIRIKO 
eka nongonoko . 
Hofisi ya Presidente 
Vito ra Nhlangano 
xiyimo eVuxa-Xikarhi na Palestine 
Xitatimende xa Xiphiqo 
KU LAWULA NA KU LANGUTISISA 
XIKONGOMELO XA SWILETELO 
swo tala swa leswi landzelaka 
Xikongomelo xa ndzavisiso 
Swirho swa Khampani 
Hikokwalaho a swi enelanga 
lexi xi fanele xi hungutiwa 
mihlawulo eka xifundza 
swi kona eka nhlanganiso 
xivangelo xa gingiriko . 
afrika na misava 
ku xopaxopa swa khale 
swiphemu swa tsalwa 
XIKOMBISO XO TWISISEKA 
XIKONGOMELO XA TSALWA 
tshunxeko wo fambafamba , 
misava leyi nga le ku hluvukeni . 
Xivumbeko xa Nhlangano 
tanihi xikombiso . 
Timhaka leti faneleke ku tekeriwa enhlokweni 
ku twisisa switandzhaku 
Tirhisa mahungu 
Presidente wa Huvo 
Vavasati eka Sayense 
Mihlangano eka Xiyenge 
Swikongomelo swa khampani 
Nkucetelo wa mfumo 
Ndzavisiso , nhluvukiso na masungulo ya swilo swintshwa 
vutivi na matwisiselo 
khansele ya marito 
Ku xavisa tinhundzu 
xiphemu xa xitsundzuxo 
Xikopu xa ntirho 
ku suka ematikweni man'wana . 
holobyenkulu wa timali 
Nthyakiso ku suka eka Swikepe 
Ku pfula ntirho 
Mimpimo xiave ya Xibalo 
Vukorhokeri eVanhwini 
Swicelwa eka ikhonomi 
vana na vatswatsi 
Endla nawu wa matikhomelo 
ndlela ya vutomi . 
Ntirho wa Siku 
swi fambelana ni endlelo 
Vayimeri va Nhlangano wa Tinxaka 
Swilaveko swa ntirho 
VUSIWANA NA MPIMANYETO 
vanhu eka nhlangano 
leswi languteriweke eka phurojeke 
Vumbiwa bya Khomixini 
Vanhu va Dorobankulu 
switandzhaku swa phurojeke 
eka misava hinkwayo 
Varhangeri va Nhlangano 
swipimelo swa mahanyelo yo antswa 
nhlayiso wa yindlu 
Xikongomelo xo twisiseka 
eka ku tumbuluxiwa ka sweswo 
Ku tumbuluxiw ka matimba 
Ku tirhisana na vaaki 
Ku kuma vuxokoxoko byin'wana 
SWA NHLUVUKISO WA MUGANGA 
Komiti ya ku Tluriwa ka Timfanelo ta Vanhu 
Xikongomelo xa xibalo 
tindhawu ekaya 
Etimbilwini ta hina 
Matirhelo ya ikhonomi 
mafambiselo na endlelo 
ikhonomi ya misava . 
SWIKONGOMELO SWA NAWU 
ku kuma mahungu 
Xikombelo xa Nawu 
hi ku pfumelelana na Holobyenkulu 
Leswi katsiwaka eka phurojeke 
Ku vuyeriwa eka vaaki 
ku sirhelela mbango . 
ku fika siku leri . 
Mahungu lama faneleke ku yisiwa 
Holobyenkulu wa Vutleketli 
Ku durheriwa eka Mfumo 
Khonfarense ya ku cinca ka maxelo 
Nomboro ya vanhu 
Ku olova ka vatirhi vale makete 
Phurojeke ya lembe 
Vugevenga na swidzidziharisi 
EKA HUVO YA RIXAKA 
Kusuhi na patu 
magoza lama faneleke ku landzeleriwa 
Matsalana wa Khomixini 
XIKOMBISO XA PHUROJEKE 
Swivutiso etsalweni 
Ku kambela na ku tshungula 
Mati na mbhasiso 
Timfanelo na nhlayiso 
eka leswi twananiweke 
Timfanelo ta Wanuna 
Nhlayo ya vavabyi 
Swin'wana swa leswi nga hlawuriwaka 
Khansele ya swa Ikhonomi na Vanhu 
sisiteme na malawulelo 
Rihanyu na nsirhelelo wa swakudya 
A swi bohi ku hluvukisa 
Dyondzo ya le Henhla na Ndzetelo 
Tinxaka ta mapfunelo 
Vavasati na rihanyu 
Mapaluxelo ya xiphiqo 
Swi ta tivisiwa 
Ndlala na xitsongwatsongwana 
Swilaveko swa phurojeke 
Ndziriso wu ta hakeriwa 
Xiviko xa Matsalanankulu 
ku antswisa eka nkoka wa vuhlayisi 
Vamanana na vatatana va le ka vuhangalasamahungu 
Senthara ya nkoka 
Ku lulamisa hofisi 
nkoka wa vutomi eka vumundzuku 
SWILETELO SWA VAHANGALASAMAHUNGU 
Xiyimo xa matsalwa 
swi humelela eka bindzu 
PAPILA RO YA EKA PHEPHAHUNGU 
Nawu wa matikhomelo 
Timhaka tinharhu ta nkoka 
ehansi xikarhi 
Ku hatlisa ka phurojeke 
Hofisi ya Timfanelo ta Vana 
Eka malembe manharhu lama hundzeke , 
Hi ku angarhela 
Mitirho ya Bodo 
Tinhlengeletano ta Bodo 
Nkatsakanyo wa Vhoti 
MATIMBA YA HOLOBYENKULU 
Nkatsakanyo wa phurogireme 
ekule na le kaya 
Switandzhaku swa Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava 
swivangelo na mimbuyelo 
Switundzi na nxaviselo ehandle 
Holo ya swa khomense 
Ku nyika xiviko 
Hinkwaswo i swa vana 
emahelweni ya n'hweti . 
NDHAVUKO NA NDZHAKA YA NTUMBULUKO 
mfikelelo eka vana 
SWILAVEKO SWINHARHU SWA MASUNGULO 
swi ta humelela . 
tumbuluxa swo hlawuleka 
HOLOBYENKULU EKA SWA PRESIDENTE 
Vuxokoxoko bya khonfarense 
ku nga si fika siku ro hetelela 
Ku xanisa vadyuhari 
Ku phakela vukorhokeri 
eka Vumaki bya Vupfhumba 
Swakudya na swo nwa 
Mikanerisano ya Nhlangano wa Bindzu ra Misava 
Xitshunxo eka ku hambana 
swiboho eka xitoloveto 
Mufambisi wa Nongonoko 
nhluvuko eka ntirho 
Mapaluxelo ya phurojeke 
ndlandlamuxa ndhavuko 
swiphiqo leswi nyikiweke 
Tindhawu hinkwaswo 
I swa nkoka ku swi tekela enhlokweni 
Nkarhi wo bvanganyeta 
Ku hlawuriwa ka Khomixini yintshwa 
Ntsengo wa milandzu 
Ku langutisisa eka vuxokoxoko 
xiyimo xa mahanyelo . 
nhlamulo eka xivutiso . 
ku tshovela leswi lavekaka 
Vachaviseki Swirho swa Huvo ya Rixaka 
Ndhawu ya andlalo 
Nkatsakanyo eka dyondzo 
Ku nga ri hi ririmi 
Vuxiyaxiya na vukamberi 
Swirho swa vamatsalani 
Khompozixini ya Bodo 
Mbango na ku cinca ka Maxele 
Mitirho na vutirhlamuleri 
Hofisi ya Holobyenkulu 
Minyikelo eka Timali 
A nga pfumeli 
eka swiyimo swin'wana na swin'wana . 
khoto ya nawu . 
milawu eka malembe mambirhi lama nga hundza 
ku yima ku 
Swa timali na Ikhonomi 
Misava na mati 
Ku kombisa eka mbango 
ringanyeta swipimelo 
Ku na ku hlawula 
Vhiki leri landzelaka 
VUXOKOXOKO EKA NHLENGELETANO 
Ku hava eka leswi hlawuriweke 
Mimpimo xiave ya ntswalo 
Ku tirhisiwa ka swinawana leswi 
nkoka wa mpimanyeto 
mitirho ya Mukhomixinara 
Ntshamo wa khoto 
Xitshunxo xo hetelela 
Vayimeri vo huma eka vuhangalasamahungu 
ku tirhisa eka ntiyiso 
Xikongomelo xa ndzetelo 
swi hlamuseriwile eka nkunguhato 
Khale a va 
Xikombelo xo sungula 
Vuxokoxoko eka Pholisi 
Xiviko eka ntirho wa mavandla yo kaneta 
Ku dyondzisa na ku dyondza 
Ku tlakusa ku lemukisa ka vaaki 
Xikongomelo xa swinawana 
ku hlonipha eka movha 
swi ta laveka . 
Mafambiselo edzongeni 
Mpfumaleko wa vatirhi 
Xiyimo xa misava 
Ntsengo wa tiphurojeke 
swi fanele ku tiyisisiwa . 
EHENHLA KA MISAVA 
ndziriso eka nxavo 
ku sungula ku twisisa 
Swinawana eka Nawu 
Swivutiso na tinhlamulo 
Muxaka wa phurogireme 
Tindlela ta masukelo 
Leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni 
mimpimo hi ndlela leyi faneleke 
ku xiyaxiya na mavikelo 
Mitirho ya Nhlangano 
Ku nghenisa bangi 
hoxa xandla eka xitshunxo 
swa khale na swa sweswi 
kongomisa eka Vanhu 
HIKOKWALAHO KA KU CINCA KA MAXELE 
landzelela swilaveko 
Eka ntirho lowu , 
Switirhisiwa swa ntirho 
Endlelo ra ntirho 
HIV na Aids 
swi nghenelerile eka nhluvukiso wa vaaki 
Ku cinca eka mfumo 
Ku sivela madzolonga eka vavasati na vana 
Siku ro simeka 
masiku ya siku 
Mavonelo ya vaaki 
matimba ya rihanyu 
Tanihi manana 
Swilaveko swa ntirho 
mali ya mudende 
Matimba yo nghenelerisa 
Hambiswiritano , i tshamelo 
KU CINCA EKA IKHONOMI 
mbango wa ntumbuluko . 
Mukhomixinara wa nkarhi 
Xiboho xa nhlayo yinyingi 
ku teka xiboho . 
Nomboro ya Tiposo . 
Leswi hi swin'wana swa switirhisiwa 
Swin'wana swa tisisiteme leti 
Varhangeri va nhlangano wa bindzu 
Migingiriko leyi endliweke 
Rito ro khensa 
ku ya hi ku navela ka vanhu . 
Ku tinyiketela eka malembe ma ntlhanu lama landzelaka 
Vukhale bya misava 
HOLOBYENKULU WA NSIRHELELO 
Ku antswisa na dyondzo 
Vaofisiri va rimba 
Vutifumi na ntshuxeko 
Sisiteme ya dyondzo 
hikokwalaho ka ku wa ka Nhlangano wa Soviet . 
Ku ndlundluzela misava 
Tanihi leswi u nga swi tsundzukaka , 
Leswi languteriweke emahlweni 
xinawana xa vumaki 
Nhlayiso na vusirheleri bya mahungu 
Swikongomelo swa rendzo 
Tikomiti ta Bodo 
tafula eka Rixaka 
Xana swi ta teka nkarhi wo leha ku 
ku vuyeriwa kukulu 
Ku tirhisa xavumune 
Xiyimo xa sweswi eIraq 
Antswisa nkoka wa vutomi 
xin'wana xa vutshila 
NTIYISO NTSENA 
TIPHOLISI NA MAQHINGHA 
Ntirho wo pfula 
I swa nkoka ku twisisa leswaku hikokwalaho ka yini 
Xiyimo xa n'wana 
Mimpimo leyi faneleke ku tekiwa ku sirhelela ku tsakela ka swa rixaka 
Holobyenkulu wa Timali 
Ku kota ku swi lemuka 
MATIKO LAMA HA HLUVUKAKA NA MISAVA 
Mimpimo leyi faneleke ku kamberiwa 
Xikongomelo xa ntirho 
ku fikeleleka eka vaaki . 
ntalo wa vaaki . 
Ku tirhana na lexi , 
ku vekisiwile eka mabindzu 
Ehansi ka lembe rin'we 
NONGONOKO WA SIKU 
Maendlelo ya mahakelelo 
KU HETISA SWA XIBALO 
Ku Hlayisa Vana 
Nomboro ya le henhla ya vantsongwana 
mitirho ya Vakhomixinara 
Ku velekiwa eUSA 
Vurimi na Vusirheleri bya Swakudya 
Vayimeri va xiyenge xa purayivhete 
Presidente wa Huvo ya Rixaka 
Ku tsandzeka ku swi lemuka 
Ku tirhisana eka ndhawu ya Vululami 
Switandzhaku swo vava swo dzaha 
Vutoloki na xikombelo 
Nhlayiso wa mbango 
Murhangeri wa gingiriko 
Mayelano na Bangi ya Misava 
sisiteme ya sweswi . 
Holobyenkulu wa Dyondzo 
Nhlanganelo na Ntirhisano wa swa Xifundza 
Buku ya Matlakuselo eka Kyoto 
Ku laveka ka ku antswisa nkoka wa dyondzo 
ku lwisana na vugevenga na vukungundzwana 
Mitirho ya Hofisi 
switandzhaku swa nhlawulo 
Switandzhaku swo biha swa rihanyu 
Ntsengo wa swivilelo 
swi nghenisiwile eka Vumbiwa . 
Nhluvukiso wa maqhingha 
magidi ya mitirho yi lahlekile 
Nomboro hinkwayo ya swiyenge 
Phurogireme ya Mpfuxeto na Nhluvukiso 
Mbuyelo wa ndzavisiso 
U nga fika njhani kwale 
SWA NTIRHO WA RIHANYU NA NHLAYISO 
Nomboro yo helela ya swirho 
Swirho swa Palamente ya Xifundzankulu 
Vuxaka na N'walungu 
ku antswisa mfikelelo eka mahungu 
Muthori 
Ntirhisano eka ndhawu ya Rihanyu 
Mahungu ya ta 
ku simekiwa ka swiboho swa khansele . 
nkoka wa mati na vuhlayiseki 
u nga humi eka nhlokomhaka 
Maendlelo yo hakela 
Swirho swa Ntlawa wo Tirha 
eka milandzu yo tala 
Micinco eka Foramu 
nomboro ya swihoxo 
matirhelo lamanene 
swilaveko swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Swin'wana swa swikombiso swa ku njhani 
Ku fambelana ka xikongomelo 
Swa ikhonomi na xiyimo xa swa rixaka 
mikarhi yo tala . 
Ku lova ko sungula 
Swi fanele ku nghenisa nomboro 
swilaveko swa Vuxaka 
Xikombelo xo pfuniwa 
ku tirhana na swivilelo 
Ku nghenelela ka kahle eka ikhonomi 
Ku vuyeriwa eka mabindzu 
hi ntalo . 
atikili ya 18 ya Nhlengeletano ya Tindlela HINKWATO to Hunguta 
tin'wana ta timhaka hi leti . 
Ku ndlandlamuxa nkoka wa dyondzo 
swi longoloxiwile eka Dyondzo 
Vukorhokeri bya Vuhlayiseki na Vusirheleri 
ku hlela masimekeriwele 
swiphemu swa hinkwaswo 
ku tirhiseka ka sisiteme ya sweswi 
Ndlandlamuxo wa vun'we bya swa rixaka 
switshunxo eka xiphiqo . 
Ku vona xitshunxo eka xiphiqo 
Vatirhikulobye eka Huvonkulu 
Siku ra Rihanyu ra Misava 
palamente ya Riphabiliki 
Swi ta lawuriwa hi khoto 
ku tirhisa vutleketli bya mani na mani 
therorizimi ya rixaka na ya misava 
Ku humelela ka lembe leri nga hundzu 
Xiyimo eKenya 
Timali ta Bangi 
Ntsengo wa vatirhi 
Swiphemu swa matirhelo 
swi heleketiwa eka Holobyenkulu 
Xinawana xa nkarhi wo tirha 
Vuxokoxoko bya ntlangu 
NHLENGELETANO YA NHLANGANO WA SWA AFRIKA 
xikombelo hi mukhuva 
Pholisi Yintshwa eka swa Ikhonomi 
SWI HI NDLELA YALEYO . 
masungulo ya fanele ya simekiwa 
Xikombelo xa mitwanano ya misava hinkwavo 
Xihlawulekiso xa nkoka 
Mpimo lowu enerisaka 
Ntirhisano eka ntirho wa Vutleketli 
mufambisinkulu 
Ku endlela ku fikelela swikongomelo swa Khomixini 
Vatirhisano eka ku lwisana na vugevenga 
Swirho swa mfumo 
xivangelo xa xiphiqo . 
Ndzi hanyile 
swi fanele swi boheleriwa 
tipholisi na mafambiselo 
swi fanele swi yisiwa eka khansele . 
Tikonta ta bangi 
Ntsengo wa masiku 
ku tumbuluxa mitirho 
Vuhlayiseki na Vusirheleri bya Vaaki 
Emigangeni ya hina 
Ku landzelela Milawu ya Matikhomelo 
Matsalwa lama faneleke ku yisiwa 
switsandzekisi eka nkarhi 
Ku cinca swa vululami 
ndzinganiso wa mahakelelo 
timhaka ta swa mbango na swiphiqo 
Loko Khomixini yi enerisekile 
swa ha ri hi ndlela yaleyo . 
MAFAMBISELO YA SWA TIMALI EKA PHUROJEKE 
Ntsengo hinkwawo wa mali 
Ntirhisano eka ntirho wa swa Vurimi 
ku lawula nxungeto 
swiboho swi tekiwile 
KU TSHOVA NAWU 
Khomixinara a nga 
Mfikelelo eka dyondzo ya le henhla 
Swa Matirhelo ya Ndzetelo na Dyondzo 
swa ximfumo na swo ke ' ximfumo 
Vukorhokeri bya vaaki i ku antswisa nkoka wa vutomi bya swisiwana no hunguta pfumaleko wa ndzingano . 
Njhekanjhekisano wu hundzukele eka nhlonipho wa Tsalwa ra timfanelo na ku tirhisiwa ka matimba . 
A va nga swi tivi hi mavabyi laya fambelanaka na ku tirhisiwa ka swimakiwa swa mafole . 
Swivutiso hinkwaswo swi hlamuriwile . 
Timhaka ta nkoka hi leti landzelaka : 
Hi tiyimiserile eka ku kula no tumbuluxiwa ka ti-SMME . 
Hlayela madurhelo hinkwawo ya xin'we-xin'we xa leswi landzelaka : 
Hinkwaswo i ku onhiwa loku nga amukelekiki ka timfanelo ta ximunhu . 
Ndza tshembha leswaku u ta tirha kahle eka ntirho lowu u langutaneke na wona . 
Kuma ku twisisa ka le rivaleni ka leswi u ringetaka ku swi boha . 
Kambe swilo swi cincile . 
Kutani hi le ku swi langutiseni . 
Leswi hi leswi hi swi vulaka NHLUVUKISO WO TIYISELEKA . 
Tanihi leswi ndzi swi vuleke eku sunguleni , mintlhotlho yi tikomba yiri yikulu nawona ntiyiso hi leswaku ti . 
Hi tshembhela eka nkanerisano wa ximunhu . 
Hi nga swi endla swilo leswi . 
Vuxokoxoko hi lebyi landzelaka : 
I yini leswi ? 
Loko kuri na phakeji yo tlula yin'we : 
Ndzi tshembha nhlamulo ya olova . 
I nkateko eka mina kuva ndzi burisana na n'wina eka nhlikanhi lowu wo hlawuleka . 
Vanhu va fanela ku tiva leswi va nga swi langutelaka kuya hi vukorhokeri bya rihanyo . 
Matsalana-Jenerali Kofi Annan u languteriwa ku burisana na Nhlengeletano eka ku hundzuluxiwa ka Nhlangano wa Matiko . 
Hi nkarhi wo fana , yina vuswikoti byo tlherisela endzhaku mpfumaleko wa ndzingano lowu nga kona no tekela ehansi . 
Ndzi tsakela ku boxa masungulo ya GMT laya landzelaka : 
Mhasipala yi ta nghenisa xandla xa le xikarhi eku simekiweni ka leswi . 
Xana swi vula yini eka Afrika Dzonga ku tshama eka Huvo ya Vusirheleri ya Nhlangano wa Matiko ? 
Hi endle tano eka Afrika Dzonga . 
Vundzeni byi ta kombisa xiyimo xo tika eka mhaka leyi ku vulavuriwaka hi yona . 
Hungu ra lava pfumalaka nhlonipho eka nsirhelelo wa switirhisiwa swa hina swa ntumbuluko . 
Hi swi vonile a swi nga bohi . 
Hi lemukile mbuyelo wa Samiti ya Copenhagen . 
Leswi swi kavanyetile minkateko yo kula ka ikhonomi na ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
I yini ntiyiso ? 
Ku fikela sweswi , ndzi fanele ku hoyozela wena na vavasati hinkwavo va Afrika Dzonga . 
Tin'wana ta timhaka leti nga ta kamberiwa eka nhlengeletano swi katsa : 
Hlamusela xihlawuhlawu na ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Swikombiso swin'wana swa ku cinca hi leswi landzelaka . 
Ku hava nkarhi wo lahlekeriwa . 
Ku rhula eka muganga wa hina i swa nkoka eka hinkwerhu . 
Kutani Phuresidente , ha khensa swinene eka nkarhi no burisana na n'wina nhlikanhi lowu . 
Nakambe , ha khensa eka vutshuri na xirhambo . 
Ntolovelo lowu wu tikomba wu taya emahlweni eka malembe matsongo laya hundzeke . 
Kambe ndza tshembha mi tiva swinene hi tinhlayohlayo na tifigara . 
Ku tumbuluxiwa ka miako ya mapato swi ta nghenisa xandla xa nkoka eka ku kula ikhonomi ya hina . 
Hikwalaho ka mpfumaleko wa vutumbelo bya kahle . 
Namuntlha , ndzi ta tsakela ku tiyisisa leswaku Kapa Vupeladyambu yi le ndleleni ya kahle . 
Hi le ndleleni yo kanerisana hi ntwanano na Amerika Dzonga . 
Vugevenga i nala wa xidemokrasi . 
Xivandla xa tindlu leti nga tirhisiweki xi fanele ku endleriwa vanhu ; 
Hi langutele leswi ku rhangela minxavo ya le hansi ya theme ya le xikarhi . 
Ku languteriwe leswaku NPA yi ta teka xiboho hi ku hela ka 2005 . 
A ndzi nge ringeti na ku hlamula eka xivutiso lexi hi nkarhi lowu . 
Kwalaho , mhaka yi le mahlweni ka Khomixini sweswi . 
Kutani , ndzi lava ku heta hi leswi . 
Mfumo lowu wu tivekele xivono xo va erivaleni eka ntlhanu wa malembe laya taka . 
Hi ta tlhela hi ya emahlweni hi antswisa netiweke ya mapatwa ya hina . 
Kambe , tanihi leswi nandzu wa khoto wu nga xiswona , i mhaka ya xikaya . 
A hi tiyimiselangi ku hunguta rivilo . 
Swivangelo nkulo hi leswi landzelaka : 
Swikongomelo swa endlelo leri i : 
Tanihi palamente , hi hava kaya . 
Muxaka lowu wa hanyelo wu tekela ehansi matshalatshala yo antswisa swiyimo swa swisiwana . 
Loko kuri na ku hlwela , va fanele ku byeriwa . 
Xiboho xa vhoti leyi endliweke hi ku yimela Congress of the People . 
Ku fana na matiko ya misava , Tikonkulu ri twa ntshikelelo lowu . 
Leswi swi pfule ndlela yo vumbiwa ka JBC exikarhi ka matiko mambirhi . 
Kutani sweswo i ku hlawula ka wena . 
I nkateko eka mina ku vulavula eka ndhawu leyi ya nkoka . 
Pasisiweke eka Nhlengeletano yo Hlawuleka ya UN General Assembly ya AIDS hi 2001 . 
Hinkwerhu hi na ku tsakela eka ku antswisiwa ka swikolo swa hina . 
Phuresidente Mbeki u tirhise nkarhi wo tala eka leswi naswona u taya emahlweni a endla tano . 
I nhlengeletano ya kahle hi nkarhi wa kahle . 
Ndza pfumela hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Swi vula swo tala eka mina kuva ndzi tiyimerile . 
Ndzawulo yi tiboho ku langutisa eka mhaka leyi . 
Kambe hi tlhela hi tiva leswi hi swi endlaka ku tiyiseleka . 
Leswi i , exikarhi ka swin'wana , leswi landzelaka : 
Hambiswiritano , leswi a swi languteriwangi eka xiyenge lexi . 
U ta swi tiva : 
Hina ku tsakela ! 
Xikongomelo xa hina , exikarhi ka swin'wana , i ku hunguta ndzhwalo wa AIDS . 
Loko leswi swi nga koteki , ha tsaka leswaku leswi a swi hangalakangi . 
Ndza swi tiva leswaku leswi swi olovile ku swi vula ku tlula ku swi endla . 
Ndza vilela hi swona hi swivangelo swimbirhi . 
Tsundzuka leswi swi hundzile . 
Hi ku angarhela , hi tsakile hi ndzima leyi endliweke ku fika sweswi . 
Xiyenge xi taya emahlweni ku tirhisa manghenelo lawa eka nkarhi lowu taka . 
Ku hundzuluxiwa ka Nhlangano wa Matiko swi ta tiyisisa endlelo ra matiko . 
Swiyimo swa madzolonga swi fanele ku langutisiwa . 
Swiyenge swa xidemokrasi swi na ntirho wa nkoka ku wu endla eku landzeleleni vululami . 
Ndza amukela leswaku swihlawulekiso swa Nawu a swi nge landzeleriwi . 
Hi lava ku engetela ku tiyimisela ka hina eka nhluvukiso wa ndhawu ya vuswikoti . 
Hi vula leswi eka MaIsrayele . 
Kambe xitshunxo xi laha . 
I swikombiso swa vantshwa va tiko leri . 
Eka vona leswi swi hundzuke ndlela ya vutomi . 
Ku tiva tindhawu ta ntirhisano eka mitirho ya Vusirheleri na Vuhlayiseki ; 
Hi tsakela swinene ku tirha na wena na matiko man'wana ya Afrika . 
Swi fanele ku koteka ku humelerisa leswi . 
Vavasati na vanhwanyana i vaxanisiwa va ku xavisiwa . 
Ntirhonkulu wa hina i ku tlakusiwa ka vulavisisi na nhluvukiso . 
Kambe hakunene va ta hloniphiwa . 
Mayelana na leswi , ntirho wa vukorhokeri bya vuhlorhi byi faneriwa hi ku vuriwa hi ndlela yo hlawuleka . 
Xin'wana xa nkoka , a swi humeleli ntsena eka wena . 
Misava a hi xin'wana xa leswi swi nga swa hina . 
Leswi swi fanele ku endliwa hi ndlela leyi tlakusaka timfanelo ta xihundla na xindzhuti . 
A hi swi pfuxeteni ku vona leswaku yi nga tirhana na mhaka leyi . 
Entiyisweni , tinhlayohlayo leti a ti hi byeli hi nkoka wa vukorhokeri . 
Vupfhumba na mbango . 
Miako ya hina ya swifambo yina ntirho wa nkoka ku wu endla mayelana na leswi . 
Vamanana na vatatana , ndzi lava ku avelana na n'wina norho eka xifundzankulu lexi . 
Tanihi leswi mi swi tivaka , kuna swiphemu swimbirhi swa nawu leswi fambalanaka . 
Swikongomelo swa nongonoko swi katsa : 
A hi tivi nchumu hi ntalo wun'wana . 
Avuxeni , Vamanana na Vatatana no mi khensa swinene kuva laha . 
Swi lulamile , vamanana na vatatana , ha khensa swinene . 
Tanihi leswi mi swi tivaka hinkwerhu , rihanyo ra manana na n'wana ra fambelana swinene . 
Ri vumbiwa hi : 
Leswi swi kombisa swinene leswaku hi tiyimiserile hi ku antswisa ikhonomi ya xifundzankulu . 
Nhlamulo yi vile ya kahle . 
Kambe ku hava xiboho xo hetelela eka mhaka leyi . 
Lowu i makete hi woxe . 
Mphekelo wa tiphesente wa ha fana na wa khale . 
Minhlangano ya vatirhi ya vumbiwa ku sivela ku tsakela ka swirho ya yona . 
Ntirho wa hina eka minhlawulo eComoros . 
Tirhisa marito ya wena hilaha swi kotekaka ha kona . 
Law Societies ya Riphabuliki ra Afrika Dzonga ; 
Leyi hi yin'wana ya swikombiso swa kahle swo ya emahlweni . 
Ku saseka ka tiko ra hina . 
Ku vekiwa ka switirhisiwa i nchumu lowu yaka emahlweni . 
Ku tlakusa vulemukisi bya vaaki hi ku vuyeriwa na minkateko ya eneji yo pfuxetiwa hi vuntshwa . 
Ku tava yini leswi langutisiwaka eka ntirho wa hlelelo ? 
Hlamula XIN'WE xa swivutiso leswi landzelaka : 
Hambiswiritano , hi yin'wana ya timhangu teto laha ku nga hava vutshunguri ku ri hava ku twa ku vava . 
Ku fikela sweswi , leyi ku vile ndhawu leyi nga langutisiweki - leswi a swi amukeleki . 
Afrika Dzonga na yona yi le ka endlelo ro lulamisa Mafambiselo . 
Eka mhaka leyi , hi lemukile mintlhotlho leyi landzelaka : 
A ri kona emasunguleni . 
Kambe ndzi tlhela ndzi tiyisisa leswaku a swi twali swinene . 
Hi swi kotile ku lunghisile xiyimo xo sungula . 
A hi mhaka yova ku pfariwa Scorpions . 
Naswona leyi i ndhawu leyi nga rivaleni laha hi saleleke endzhaku eAfrika Dzonga . 
Ku hava vangwa ra vuswikoti bya le rivaleni leri lavaka ku lulamisiwa . 
Hambiswiritano , ndzi lava ku khensa holobye eka leswi a nga swi vula . 
Kutani ndzi lava ku endla xivilelo eka Holobyenkulu . 
Hi mi navelela leswinene no mi khensa . 
Vuvabyi a byi talangi eUnited States . 
Nyika xivangelo xa xitatimente lexi . 
Swiyimo swi tshamisekile ku hatlisisa ku kula na nhluvukiso wa ikhonomi . 
Yimani ndzi hlamusela hikwalaho ka yini swi ri swa nkoka leswi na ku fanela eka njhekanjhekisano lowu . 
Swi lulamile , leswi swi hi tisa emakumu ka mbhurisano wa hina . 
Xexo ku tava xiyimo xa hina . 
Swi le rivaleni leswaku hi ta pfuxeta ntirho wa hina . 
A hi ntiyiso naswitsongo . 
Hi suka ekule eku tlakuseni timfanelo ta ximunhu ta vavasati . 
Loko swi ri tano , i yini swipimelo ? 
Xikombiso xi veke hi matiko man'wana . 
Eka ntlawa : 
Swi ndzi nyika ntsako ku va kona eka ku simekiwa ka mhaka leyi ya nkoka . 
Vuxokoxoko byin'wana byo tala , Nkul Phuresidente , eka sweswi ? 
Tinxaka to tala ta vugevenga lebyi . 
Ku cinca i ka nkoka eku matiko laya ha hluvukaka eka swo tala . 
Leswi swi kahle . 
Hi kolota rixaka ra sweswi na ra nkarhi lowa ha taka . 
Kambe a hi nawu wo voyamela tlhelo rin'we . 
Swiboho leswi tekiwe hi UNSC swi na switandzhaku eka misava hinkwayo . 
Hi fanele ku kombisa misava hinkwayo . 
Hikwalaho ka yini swi ri kona eku sunguleni ? 
A xi ngheneleli . 
Leswi swi le ku langutisiweni sweswi . 
Afrika Dzonga i xiphemu xa vumaki bya misava hinkwayo . 
Va tlhela vari eka xiyimo xo tivisa mfumo hi swilaveko swa vanhu . 
I nkateko lowukulu eka mina ku mi amukela eka ntirho wa madyambu lawa . 
Ku nghenisiwa ka kharikulamu yintshwa ; 
Hambiswiritano , loko sweswo swi koteka , hakunene munhu u fanele ku yi seketela . 
Nhluvukiso wa vumaki byo aka na mphakelo wa miako i swilo swimbirhi swo fana . 
Humelerisa ku fikeleriwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Vuxokoxoko bya mintlangu hi lebyi landzelaka : 
Rhengu ro hetelela ri ta khomeriwa eKhoto ya Vumbiwa . 
Ku yisa emahlweni nongonoko swi ya hi mali yo nyikela eka malembe manharhu laya taka . 
Swiringanyeto swa masungulo leswi landzelaka swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Va lava ku vona mbuyelo wa kahle hi xihatla . 
Ndzi na ntshembho leswaku hi ta humelela ! 
Tanihi mfumo wa Afrika Dzonga , hi tiyimiserile eka milawu ya Nepad . 
Vavasati va taya emahlweni kuva vavuyeriwa eka mali ya mpfuneto . 
Mayelana na leswi , hi le ku endleni ndzima yo tsakisa . 
Nhluvukiso wa vuswikoti i khokho ra ku sunguriwa lawa . 
Leswi swi vula lesawaku hi ta swi kota ku lavisisa vugevenga . 
Hi fanele ku amukela nhluvukiso wa marungula na thekinoloji ya vuhlanganisi i swa xipolotiki . 
Ha khensa eka Xikwembu a hi hina ntsena . 
Swi tlhela swi va ndzhwalo wo tika . 
Tiphuresidente hi timbirhi ti kanerile hi xiyimo xa ikhonomi , polotiki na xa ximunhu ematikweni ya vona . 
Hambiswiritano , ku languteriwe leswaku leswi swi ta fikeleriwa hi Sunguyti 2004 . 
Kuna nhlayo ya mintirhisano yo nyanyula leyi nga le ku teni . 
Ku nyikiwa matimba eka vavasati swa ha lava ku engteteriwa . 
Ndzi ehleketa leswaku ku tava khumenhungu . 
Vadyondzi va tava na mfanelo wo vutisa hi ririmi leri va ri tsakelaka . 
A hi nge vuli leswaku hi hava minhlayiso ku lavana na vuvekisi . 
Leswi swi nga endliwa hi ntirhisano . 
Nongonoko lowu wu ta kombisa mbuyelo hi ku famba ka nkarhi . 
Xiviko xa nkarhinyana xi ta yisiwa eka Holobyenkulu ku hela ka Nyenyenyana . 
Hi sungule ku langutisa swilavo swo tala swa xihatla swa vanhu va hina . 
Swa antswa ku dya kahle xo sungula . 
Ha khensa ku nghenelela ka wena . 
Leswi hi tshembha leswaku ku tava xin'we xa switshunxo eka ntlhotlho laha henhla . 
Phethixini leyi yi ta nyikiwa Holobyenkulu . 
Leswi hi tiyimiserile ku vona leswaku . 
Kuna nhlayo ya ku humelela loku mfumo wu nga tinyungubyisaka ha kona . 
Mfumo wu vekisa eka rihanyo ra vanhu va rona . 
Endlelo ri tumbuluxiwile . 
Xo olova , kambe ndza tshembha leswaku mi ta pfumelelana na mina , xosungula ajenda ya nkoka . 
Mphakelo wo tika a hi xiphiqo xa hina ntsena . 
Lembe leri hundzeke ri funghe ku herisa khure ra malembe yo sungula ya tshunxeko na xidemokrasi . 
Xana u pfumelelana na xitatimente lexi ? 
A hi ku pasisa ntsena , i nkoka wa ku pasisiwa . 
Hi byeli xitori . 
Xosungula hi fanele ku hlamusela minkoka yo fana . 
Ntshembho , lowu sukaka eka vutivi bya leswaku misava yi na mhaka . 
Xiphiqo xa Huvo yo Endla Milawu xi ololixiwile sweswi . 
Khopi ya xivilelo yi fanele ku yisiwa eka khansele . 
Ndza tinyungubyisa hi ACSA na khensa hinkwavo lava ngheniseke xandla eka ku humelela ka yona . 
Ntshamiseko wa xiyenge xa swa timali i nchumu lowu bohaka ku fikelela ku kula na nhluvukiso . 
Ndzi tlhela ndzi swi tiva leswaku mi khomekile swinene . 
Lowu a ku nga ri ntirho wo olova na switsongo . 
Naswona sweswo hi swona swi nga kona . 
Ndza ku khensa , Nkul Xipikara . 
Swikombiso swa matiko walawo i Ireland , Netherlands , Jarimani na United Kingdom . 
Swi tlhela swi sirhelela rihanyo na nhlayiseko wa vanhu lava khumbhekaka eku tirhiseni ka michini . 
Leswi swi vula leswaku a hi nge kambe ku vilela hi un'wana . 
Tiko ri le ka xiyimo xo wa ka ikhonomi . 
Hi taya emahlweni ku valanga ku simekiwa ka ku tiboha loku kumekaka eka Mintwanano yo Dilivhara . 
A swi fanelangi swi va ehansi ka xihlawuhlawu xa muxaka wihi kumbe wihi . 
Yi ri naswona ndza tshaha : 
Magoza lawa ku bohiweke ha wona , hi laya landzelaka : 
Ndzi ta tsakela ku hetisisa hi xinawana xa bindzu ra mbango . 
Ku yisa emahlweni ka njhekanjhekisano wa vaaki mayelana na swiringanyeto leswi kumekaka eka Xiviko swi ta khutaziwa . 
Mbuyelo wa nhlawulo hi lowu landzelaka : 
Leri ku tava vonelo ra hina . 
Swi kombisa makumu ya rhekhodo . 
Hi seketela mhaka leyi . 
Ntsengo wa R30 wa mabiliyoni wu vekiwile ku simekiwa ka endlelo . 
Kuva ku nga katsiwi kwihi na kwihi ku ta landzeleriwa . 
Ku fikelela leswi , hi fanele ku cinca phurofayili eka swifambo swa mani na mani . 
Leswi ku vile swona ngopfu-ngopfu hi Iran . 
Vuhungasi hi leswi vanhu va tiko leri a va yimerile swona . 
Tiva ndhawu ya nkwetlembetano . 
Kuna mphikizano lowukulu laha mugangeni . 
Ku antswisa mafambiselo ya swa timali . 
Switandzhaku swa Afrika Dzonga . 
Leswi swi rhekhodiwile . 
Leswi swi tlakusa mhaka ya nkoka . 
Mabindzu lamatsongo i xihlovo xa nkoka xa mitirho . 
Kutani hi lava ku vona swilo swi tshamisa sweswo . 
Lowu i njhekanjhekisano lowu hi faneleke kuva na wona . 
Leswi hi leswi endlelo ra marungula mantshwa ya faneleleke ku hi pfumelela ku swi endla . 
Ku antswisa ka nkoka ko tala eka pholisi swi ta hetisiwa hi ku famba ka lembe . 
Hi amukerile ntlhotlho ku rhangela tanihi xikombiso . 
Leswi swi tlhela swi fananisiwa na mhaka ya ku tlakusiwa . 
Vanhu vo tala va tsehmebhla eka xiyenge xa vurimi . 
Kambe ndzi tshembha leswaku ka ha ri na ntshembho . 
Switandzhaku swa onha swinene eka ku ku pona ka rixaka ra vanhu . 
Leyi i ndhawu laha switirhisiwa swo tala swi faneleke ku yisiwa kona . 
Ha un'we un'we wa hina a nga endla swin'wana ku fikelela leswi . 
A hi lava ki hlwerisa vuvekisi . 
Ndzi tsakela ku tshikelela eka swilaveko swa endlelo swa leswaku hi teka vun'winyi byo hlanganela . 
Mhaka yo Hlawuleka : Swikongomelo swa Nhluvukiso wa Mileniyamu . 
Ku rhula na ntshamiseko hi swin'wana swa leswi rhangisiwa eka nhlayiseko wa mfumo na vuhlorhi . 
Eka Rimba ra Nhluvukiso wa Xifundzankulu xa Kapa Vupeladyambu : 
Hlelelo ri fanele kuva ri nga voyameri tlhelo . 
Leswi hikokwalaho kova Khomixini ya Jali yi sungurile . 
Ndzi langutele ku vona swilo swi humelela . 
Vulawuri bya Minhlangano ya Timfanelo ta Ximunhu . 
Miholo yi fanele ku phikizana na ya xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Yi pfuleriwe vuteki bya mahungu na vaaki . 
Leswi landzelaka i swikongomelo swa Muganga : 
Ndza mi khensa swinene eka ku yingisela ka n'wina . 
Ha tiyimisela eka Swikongomelo swa Mileniyamu swa UN . 
Tanihi xirho xa SADC , i swa nkoka swinene eka hina ku kanela ku hlanganisiwa ka xiyenge xa vumaki . 
Hinkwerhu hi tiva swihlovo swa vugevenga . 
Hinkwaswo leswi na timhaka tin'wana swi ta langutisiwa hi Sunguti . 
Hi fanele ku susa timhaka leti naswona hi fanele ku swi endla hi xihatla . 
Sweswi a hi cinceleni eka swikombiso nkulu leswi hi vulavuleke hi swona . 
Nkoka wa nhlengeletano . 
Ku kondletela switirhisiwa swa laha na swa matiko ya misava swa mfumo na leswi nga riki swa mfumo eku hluvukiseni ka xifundzantsongo . 
Xiringanyeto xo tiya xi fanele ku hetisiwa hi ku hela ka 2003 . 
Ku fanele kuva ndzhwalo wa rixaka ra sweswi . 
A hi swi langutiseni . 
Ku tlakusa ku fikelela eka swa timali . 
Hlamusela , loko swi koteka , mbuyelo . 
Hi tibohile : 
Mfumo wu na ntirho wa nkoka ku wu endla ku vona leswaku hi aka mundzuku wa kahle . 
Hi langutisa eka vuhlanganisi exikarhi ka mavandla mambirhi . 
Vutihlamuleri bya ha un'we wa hina eka un'wana . 
Swirho swimbirhi swa Bodo ya Road Accident Fund ; 
Poso yi ta tisiwa eka endlelo ra ntolovelo ra mpimanyeto . 
Ntirho wo sungula wu teka xivumbeko xa phurojeke . 
Mitirho yo fana yi nga languteriwa eka nkarhi lowu taka . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku khensa muyimeri wa hina ku suka ehofisini ya Phuresidente kuva a ri laha . 
Xiringetelo xi vile xo humelela . 
Xiboho xi endliwile ku hatlisisa endlelo leri . 
Kambe hi ku langutisa ntlimbano , a swi enelangi . 
Hi amukela ntirho lowu endliwaka hi xiyenge lexi nga riki xa mfumo eku seketeleni tiphurojeke leti nga riki ta Afrika . 
Xiphemu xa leswi hi faneleke ku swi endla i ku hatlisisa eka ku humelela ka hina . 
Leswi hi swin'wana switsongo swa timhaka ta nkoka . 
Hi wahi magoza laya tekiweke ? 
Swikolo leswi Dyondzisaka ku Cina swi ta lava ku vona leswaku leswi swa humelela . 
Kambe , hi nga endla hi ku tirhisana . 
Phuresidente wa Khoto , eka mhaka ya muahluri un'wana na un'wana wa Khoto . 
Eka vanhu lava yi endleke ? 
Lowu i muxaka wa foramu leyi va faneleke ku yi hlamusela hi voxe . 
Va lava goza ro hlanganela hi hinkwarhu ku endlela ku swi fikelela . 
Hina ntlhotlho mayelana na leswi . 
Xivutiso xo fikelela vululami i mhaka ya le xikarhi eka ku fikelela swikongomelo leswi . 
Hilaha ndzi tivaka ha kona , ku hava siku na nkarhi leswi vekiweke . 
Ndzi tsakela nakambe ku khensa Ma-Afrika Dzonga eku hi pfuneni ku fika sweswi . 
Murhimiwa wa Khoto . 
Nakambe , leri i goza lerikulu . 
Swo fana i ntiyiso eka tihofisi ta vuyimeri ta minhlangano ya matiko eAfrika Dzonga . 
Namuntlha hi haleni ku tlangela tshunxeko na timfanelo ta ximunhu . 
Xana wa pfumelelana na swiringanyeto swa mani na mani ? 
Ndzi pfumeleleni ndzi heta hi ku vula leswi nakambe nkarhi luwa wo teka goza wu sweswi ! 
Hlelelo ri fanele ku pfuxetiwa tanihi xiphemu xa dyondzo yin'wana na yin'wana ha yin'we . 
Ku sivela vukungundzwana na vugevenga swi taya emahlweni kuva mhaka ya le henhla . 
A ndzi lavi kuya eka sweswo . 
Leswi i ntiyiso eka ntokoto wa hina eAfrika Dzonga . 
Ina , vaaki va na mfanelo wo tiva leswi na vona . 
Ha ha ri misava eka tiko rin'we . 
A hi nge yimi nkarhi wo leha . 
Kambe lexi a hi xikimi ntsena xa mphakelo wa mati . 
Mfumo a wu nge swi koti leswi wu ri woxe . 
Mimpimo leyi yi ta tivisiwa ku nga ri khale . 
Swi fanele kuva erivaleni no twisiseka . 
Leswi swi fambelana na : 
Eka swo tala va hava ku fikelela ka muxaka wun'wana wa nhlayiso wa rihanyo . 
Loko ndza ha hetisa , ndzi tsakela ku vula nakambe leswaku Afrika Dzonga yi lulamerile eka mabindzu . 
U ta lava ku boha leswaku i vanhu vahi kuva katsa eka endlelo . 
Xiboho , ndzi tshembha xi tava eka ku tsakela ka machudeni ya Lagunya . 
Ku hunguteka ka nkayivelo wa mitirho eAfrika Dzonga swi le xikarhi ka kontiraka ya ximunhu . 
Leswi swi ta langutisiwa eka nkanerisano no burisana . 
Komiti yo Tiyimela yi fanele ku endla ntirho wa yona . 
Ku endlela ku endla leswi , mudyondzi wu fanele ku : 
Kungu ra hina hi leri landzelaka : 
Mindyangu ya vusweti yi na xiboho xo teka nkarhi eka swivandla leswi tiseke hi xidemokrasi . 
Hi van'wana va swirho swa matiko walawo . 
Sweswo hi siwn'wana swa leswi rhangisiwaka eka yin'we ya Ndzawulo leyi hi yi languteke . 
Hi leswi nhlayo yo tala ya vanhu emisaveni yi lavaka ku tshembhela eka swona . 
Swi lulamile vatirhi kulorhi ha khensa swinene . 
Hi tlhela hi fanele ku twisisa ntirho wa vanyikeri . 
Hi lava ku veka swipimelo swintshwa . 
I swa nkoka leswaku mhaka leyi yi lavisisiwa kuya emahlweni . 
Mi tiva nkoka wa leswi ku tlula mina . 
Ha tiboha laha sweswi , emahlweni ka mahlo ya misava , leswaku : 
Hiri muganga wu sungule ku vabya . 
Ha khutazeka . 
Ku hlela ka n'wina hi loku landzelaka : 
Naswona ntirho wolowo wu ya emahlweni wu endliwa hi holobyenkulu . 
I yini vito ra xiphemu lexi ? 
Hi tlangela ntsena ku fikelela malembe loko hiya eka tlhelo leri faneleke . 
Goza rosungula kuya eka tshunxeko . 
Ndzi pfumela leswaku sweswo hi leswi hundzeke . 
Nongonoko wa vhiki hi lowu landzelaka : 
Mbuyelo wa ndzima a wu kahle . 
Swi njhani sweswo ? 
Ntiyiso hi leswaku , hinkwaswo i swa nkoka . 
Hi ta langutisa eka ntrho wa hina hi ndlela leyi hi nga nghenisaka xandla xa nkoka eka : 
Mi nga va mi swi tsakela kumbe mi nga swi tsakeli , xivono lexi xa nkarhi wo leha a xi kona . 
Swi lulamile , ndzi ehleketa leswaku u ta tsundzukiwa eka swo tala ku tlula sweswo . 
Kuna swivangelo swo tala eka leswi , ku katsa ku rhurha . 
A ndzi nga ta swi endla kahle . 
Ku hambana ka ndzhavuko , ximunhu na tipolotiki . 
Ndzi ta mi nyika hi Ravumbirhi . 
Nhlengeletano leyi hi yini ya makhokho ya nawu wa ximunhu wa misava ya matiko . 
Matiko ya ta hlela eka hilaha va tirhanaka na leswi . 
Ndzi langutele ku amukela xiviko xa n'wina . 
Vaakatiko hinkwavo va : 
Ku cinca ka Milawu na Endlelo ra Vumbhoni swi nga ringanyetiwa hi : 
Xitolimente xo hetetela xi ta hakeriwa hi nkarhi wa hafu ya vumbirhi ya lembe . 
U swi veka hi ndlela leyi : 
Ku vile yini mintshikelelo ya pholisi ? 
Ndzima yo twala yi endliwile eku heriseni ndzhwalo lowukulu eka nkarhi lowu hundzeke . 
Lavisisa tinxaka to hambana ta ntirho lowu endliweke hi nhlangano . 
Yi ta langutisa eka ntshikelelo na matirhelo ya kahle ya milawu ya sweswi . 
Ndzingano wa rimbewu i xikongomelo nkulu nakambe xa pholisi ya ikhonomi . 
U vule leswaku ndzima yi endliwile eku phakeleni ka mati . 
A hi endleni leswi nga fanela , ndlela ya kahle hi nkarhi wa kahle . 
Ku ta humelela yini eka n'wana kwalaho ? 
Nakambe hi le ka tintswalo ta matimba lamakulu ya ikhonomi ya misava . 
A hi languteni timojulu ta matiko ya misava ! 
Ku hlela kuya emahlweni . 
I swa nkoka leswaku hi hlanganela vun'winyi bya Khomixini ya Afrika . 
Ngopfu-gopfu , hi vule leswaku : 
Leyi i pholisi ya sweswi leyi tlakusiweke hi mimfumo ya United States na Singapore . 
Nyika ndzingano . 
Hi xivangelo lexi , ndzi tsakile leswaku u ya emahlweni ku tirha na hina . 
Ndzi tshembha leswaku leswi hi leswi va twaka va lava ku swi endla . 
Ntirhiseko wa swiyenge swo lawula endzeni ; 
Ku nghenisa xandla eku kuleni ka ikhonomi . 
Hi yimele xiboho xa DPP . 
A swi lavi ku tekiwa hi nkarhi wun'we , swi fanele ku hangalasiwa . 
Namuntlha , xiyimo xi nyanyile . 
Mayelana na leswi , ntirho wa bindzu i wa nkoka swinene . 
A hi yiseni ntirho wa kahle emahlweni no antswisa laha ku nga na xivandla xo antswisa . 
Kutani hi ta ringeta ku kuma marungula yo tala eka leswi swi nga swona . 
Ndzi lava ku vula leswaku ndza swi tiva leswaku mundzuku ku tava siku ra kahle . 
Yimani ndzi vuyelerisa leswi ndzi swi vuleke . 
Switano hi swivangelo swo tala . 
A hi nge rivali leswi . 
Leswi i xiphemu xa vuswikoti lebyi u nga na byona ku endla misava ndhawu yo antswa . 
Paka vundzeni . 
Hi tsakile leswaku swilaveko swa nawu swi fikeleriwile . 
I yini timhaka leti u nga ta tipaluxa ? 
A swi tika ku kuma nhlengeletano yo sungula . 
Loko va ri na ku titshembha , va ta antswa eka vumundzuku . 
Tiva switirhisiwa swo engetela eka mpfuneto hi swa timali eka migingirko ya Nhlangano . 
Xana u na swona sweswo ? 
Ina , ku vile na ku hlwela eka tihakelo . 
A hi yimeni hi hlangana na ntlhontlho . 
Ndzima yi endliwile na nhluvukiso wa endlelo ro landzelerisa ra le ndzeni . 
Ririmi ku suka eku sunguleni ka xiphemu . 
Ku hava mpimanyeto wa muxaka lowu wu faneleke ku langutisiwa wu ri woxe . 
Eka hina swi vula leswaku hi fanele kuva lava swi kotaka eka ku nghenelela ka vaaki . 
Leyi i phurojeke yo sungula ya muxaka wa yona etikweni . 
Ringanyeta tindlela TIMBIRHI to sivela leswi ku humelela eka nkarhi lowu taka . 
Kutani hi tiyisile milenge ya hina . 
Swilo swa misava swi ta cinca . 
Mitlawa yi nyika switsundzuxo eka hilaha yi nga langutanaka na swiyimo . 
A hi xiyimo xo oloxa kuva eka xona . 
Kutani ndzi ta hlamusela leswi xiphiqo ku nga xona . 
Swi le ka endlelo ro hleriwa na ku sayiniwa . 
Yi katsa marungula ya sweswi eka xiyimo xa mbango eAfrika Dzonga . 
Wolowo i nkanelo wa leswaku Komiti yi ta swi langutisa . 
Eka sweswo , ndza mi khensa swinene . 
Hi lava ku yingisela eka leswi u nga ta swi vula hi masungulo yantshwa . 
Leswi , a hi nge swi pfumeleli . 
Ku nghenelela ka xiyenge lexi nga riki xa mfumo swi le ku hleriweni . 
Swipimelo leswi i swa nkoka ku vona leswaku vunene bya vandla na migingiriko ya rona . 
Hinkwaswo leswi ndzi swi lemukaka hi leswaku kuna xiboho xa khoto . 
Hi lava kuva emahlweni ka ntlangu . 
Xana u pfumelelana na yena ? 
Xikongomelo i ku nyika swivandla swa mitirho eka vantshwa . 
Vukorhokeri bya vululami lebyi antswisiweke eka vaxanisiwa va vugevenga . 
Tihakelo ta phurayimari ta n'hweti . 
Leswi swi ta vona leswaku ku hava ku vuyelerisa ka swihi na swihi laha henhla leswi nga riki kahle . 
Xiviko xa vuteki bya mahungu xi ta humelela emakumu ka nhlengeletano hi Muqibela nanhlikanhi . 
Xa kahle eku sunguleni i ku hambana . 
Hlela swiyimo swa le ntirhweni . 
kambela no susa xitshunxo eka xiphiqo . 
Leri i goza ra nkoka kuya eka ku hatlisisa ku simekiwa ka Nepad . 
Ku kanerisana ka vuxaka bya ikhonomi exikarhi ka matiko mambirhi swi antswile eka malembe laya hundzeke . 
Endzhaku ka sweswo hi ta vona leswi hi nga swi endlaka hi misava ! 
Timhaka tin'wana ta ntsakelo wa vuxaka ti katsa ku cinca ko twala ka Nhlangano wa Matiko . 
Ku hava nchumu eka Milawu ya Palamente lowu nge a swi pfumeleriwi . 
Afrika Dzonga yi tirha kahle kuya hi ku kula ka ikhonomi . 
Ku nyikiwa ka switirhisiwa swa ximunhu swi taya emahlweni ku tiyisisiwa . 
Kwalaho hi ta langutisa swinene eka swivangelo swa madzolonga . 
Ku tirha kahle , xi fanele kuva na switirhisiwa swo enela . 
Laha , u nyikiwa nkarhi wo tirhela vanhu . 
Hi Muqibela hi na ntirho wo pfula Samiti . 
Hi langutane na xiphiqo lexikulu xo lwisana na mali . 
Tiva timhaka ta nkoka eka endlelo ro lavisisa . 
Vuxaka exikarhi ka matiko mambirhi swi cincile swinene eka khume ra malembe laya hundzeke . 
Byelebyo i vutihlamuleri na ntlhotlho eka vurhangeri . 
Tiyuniti leti ti le ka nkombiso sweswi eUnited States of America . 
Timfanelo ta swirho eka ku tirhisiwa ka minhlangano kahle . 
Namuntlha i suku ro tsakisa swinene eka hina hinkwerhu . 
A hi sunguleni ku tirha ! 
Hi tiyimiserile ku vumba ka ndzima na nkhinkhi eka malembe mambirhi laya hundzeke . 
Ku ta tlhela ku langutisiwa swinene vana lava nga na vutsoniwa . 
Xana hi yime kwihi ? 
Va fanele ku langutisa leswi landzelaka : 
Ha khensa eka ku nghenisa xandla ka n'wina . 
Leswi swi kombise xihatla xo kuma xitshunxo xa xipolotiki eka nkwetlembetano wa le Kenya . 
Leyi i nhlokomhaka ya nkoka leyi hlawuriweke namuntlha . 
Ina , kambe a hi leswi tsakeriwaka . 
Ntirho wa vumaki bya rihanyo i wa nkoka na wona . 
Nakambe , hi tivekele leswi faneleke ku fikeleriwa leswi nga kotekiki . 
Ina , hakunene , swi tlakusiwile . 
Hi engeterile xihlawulekisi xo hlayisa vadyuhari , vavasati na vana . 
Ndzi langutisa eka mhaka leyi nga laha hansi . 
Hi nkarhi wo fana , Mfumo wu taya emahlweni na ntirho wa wona ku antswisa miako . 
Ku hlamula eka ntlhotlho , mfumo wu fanele naswona wu ta rhanga emahlweni . 
Holobyenkulu , mhaka ya madurhelo yo landzelerisa vulawuri yi vikiwile eka nkarhi lowu hundzeke . 
A yi kongomangi ku tirhisiwa eka fexeni yo ehleketiwa . 
Kambe lexi a hi ntlhotlho wu ri woxe wa miako lowu hi langutaneke na wona . 
Hlawula xivutiso XIN'WE . 
Dyondzo na vuleteri bya timfanelo ta ximunhu ; 
Xirho xa Vulawuri xi va eka hofisi ku ringana mune wa malembe . 
Muako nkulu wa swibalo swa nhundzu leyi nghenaka laha tikweni eka mindzilekano ya Riphabuliki ra Afrika Dzonga . 
Ku hava ndlela leyi ndzi nga vulaka leswaku a swi nge tisi mbuyelo wa kahle . 
Leswi a swi vuli leswaku hi fanele ku papalata swiendlo swa vatirhisani va hina eka nhluvukiso . 
Phuresidete i mutshamaxitulu wa Khansele . 
Ku fanele ku langutisa swinene ngopfu eka Vantshwa , Vamanana na vanhu lava nga na vutsoniwa . 
Hi tirhana na swona hilaha hi nga kotaka ha kona hi nkarhi wo karhi . 
Leswi hi leswi hi languteleke matiko man'wana ku swi endla . 
Dyondzo ya vululami , ndza tshembha , nkoka wo humelela wa leswi endliwaka . 
Hi tsakile swinene hi mbuyelo wa Samiti leyi . 
Sweswo i ku kula eka vumaki . 
Leswi hi swona eka vurimi . 
A hi nge vi na leswi tanihi mhaka ya masungulo eka nkanerisano lowu . 
Tanihi mfumo , hina vutihlamuleri ku rhangela ku suka ehenhla . 
Ku thoriwa swi ta endliwa emakumu ka Dzivamisoko 2006 . 
Mfumo a wu fanelangi ku va wova na matimba ya switirhisiwa eka ndhawu leyi . 
Entiyisweni leswi i xiyenge xosungula xa palamente yintshwa . 
Leswi a swi hambani eAfrika Dzonga . 
U tiyisile leswaku u lava ku endla leswi ? 
Xexo i xiboho xa vumbirhi xa nkoka lexi tekiweke . 
Vukorhokeri hi vanhu lava nga eka xiyimo xa vulawuri . 
Hi tshembha hi ta hlangana na tikhamphani ta hina ta migodi eka masiku laya taka . 
A nga swi tsakeli . 
Leswi ku fanele ku tirhaniwa na swona , kambe swi fanele ku rhekhodiwa eka tirhekhodo . 
Marine aquaculture yi languteriwe ku nghenisa xandla xa nkoka mayelana na leswi . 
Yina rito ro hetelela eka timhaka hinkwato mayelana na Vumbiwa bya Afrika Dzonga . 
Vuto ra bangi ri nga kumiwa eka fayili . 
U teke xiboho xo yisa xiringanyeto eka Palamente leyi . 
Hi na mintwanano ya ntirhisano na Jarimani . 
Vantshwa i vo tala laha tikweni . 
Vatirhikulorhi ku suka eka Mitirho ya Mfumo ; 
Lavisisa leswi nga faniki no lulamisa hi nkarhi lowu faneleke . 
Leswi swi ta tekela enhlokweni mfuwo na ndzhaka eka tindhawu leti . 
Kanela goza ro lunghisa leri nga ta tekiwa ku landzelerisa khodi ya matikhomelo . 
Ku hi swivangelo leswi leswaku hi kuma tilevhele ta sweswi ta mpfumaleko wa ndzingano wu nga amukeleki . 
Ku hava swivangelo ku tshembha leswaku ntlimbano wa nhlangano a wu nge yi emahlweni ku engeteleka . 
Hi fanele ku vona leswaku miako yi taya emahlweni yi tirha . 
Swi tlhela swi katsa timhaka tin'wana leti nga le ka ajenda ya Nhlangano wa Mabindzu ya Misava . 
Kambe i swa nkoka naswona ku yimisa vanhu ku endla vugevenga rosungula . 
Kutani i swa nkoka ku tihlanganisa na swirho swa vaaki hi mhaka leyi 
Va kombisile nseketelo lowukulu eka milawu leyi tumbuluxiweke eka Tsalwa ra Timfanelo ra Minhlangano ya Matiko . 
Ndzi tsakela ku mi khutaza leswaku hi fikelela ndzima hi xihatla mayelana na leswi . 
Ndzi tivisiwile leswaku hi ve hi sungule kahle eka theme leyi . 
Kutani hi fanele ku twisisa leswaku mafumelo ya kahle a ya enelangi . 
Leswi swi ta tisa ku engetela xilaveko eka swimakiwa swa vurimi na vukorhokeri . 
Hikwalaho ka yini u vula leswi ? 
Xin'we xa leswi swa nkoka i ku antswisa ku fikelela ka datara ya vulavisisi . 
Hi lava ku twisisa xiphiqo lexi na ku xi lulamisa . 
Mhaka leyi yi fanele ku lulamisiwa eka GDS . 
Va le ku ringeteni ku hlangahlanganisa xiyenge xa vululami . 
A hi nge naswona a hi nge hluleki eka vona . 
Kuna swimakiwa swo hambana swa meleka eka makete . 
Leswi va swi kumeke swi nga komisiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Hi nkarhi lowu vatirhisani va ta teka xiboho xa leswi faneleke ku endliwa . 
Hi langutele ku tirhisana na Mandela Forum eka masungulo lawa ya nkoka . 
Ntolovelo lowu wu tikomba wu taya emahlweni . 
Naswona leri i tiko leri nga na nkayivelo wa mitirho wa le henhla . 
Kuya hi swivilelo swa XIMUNHU : 
Ndza tinyiketela ku nghenisa xandla xa nkoka eka nseketelo wa migingiriko ku lulamisa timhaka leti . 
Lowu i ntirho lowu tiviwaka swinene . 
Ndzi tsakile kuva xiphemu xa leswi . 
Ku hlanganisiwa ka tindzawulo leti timbirhi hi xin'wana xa xiphemu xa ku humelela loku . 
Kutani , wolowo i muxaka wo nghenelela lowu hi wu languteleke . 
Leswi hi swona hi swi vulaka loko hi vulavula hi Kaya ra Hinkwerhu . 
Hi fanele ku kanela ku hlanganisiwa ka xiyengentsongo eka mhaka ya ku kanerisana eka mfumo wa Afrika . 
Leswi ku vile ku nghenisa xandla ka nkoka eka nhluvukiso wa theatre eka Afrika Dzonga . 
Xi tiyisiso xi vekiwa eka manghenelelo yo hlanganela eka ku cinca ka vumaki bya vusirheleri . 
Hinkwerhu hi lemuka hanyelo ro biha leri endliweke eka tikonkulu ra hina , kambe ku ri hava ku xanisiwa . 
Mhaka ya ikhonomi a yi hi ndlela yeleyo . 
Loko leswi ku ri leswi u swi ehleketaka , u hoxile . 
Hilaha nongonoko wu simekiweke . 
Ndzi tsakela ku hoyozela vantshwa lava hlawuriweke eka nongonoko lowu . 
Endlelo leri hi fikeleleke xiphemu lexi ri teke nkarhi wo leha . 
Sweswo i swa komiti ku teka xiboho . 
Swifundzankulu hi nhloko ya vufambisi eka nhlangano wa tiko hinkwaro . 
Swi ta angarhela tindhawu leti landzelaka : 
Ku vile yin'we ya minhlaselo yo tika phuresidente hi komitinkulu . 
Eka xivutiso xa THEKINOLOJI : 
Ndzi tsakela ku hoyozela vaamukeri va sagwati . 
Ku tlhela kuva na mintlhotlho yin'wana na mintshikelelo leyi faneleke ku lulamisiwa . 
Leswi swi ta fikeleriwa hi ku langutisisa swinene eka leswi landzelaka : 
Eka mhaka ya masungulo ya mphakelo na xilaveko . 
Swihlawulekisi nkulu swi nga komisiwa hi ndlela leyi : 
I yini ku hlaya eka leswi landzelaka : 
Xikongomelo nkulu xa endlelo i ku herisa vusweti . 
Vanhu i swimakiwa swintshwa . 
Sweswi , minkanerisano yi le xikarhi ka vatirhi na xiyenge lexi nga riki xa mfumo . 
Mimbuyelo ya kona hi leyi landzelaka : 
Nkoka wa matiko ya misava a wu fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Swiringanyeto leswi landzelaka swi endliwe eka Xiviko : 
Swi fambelana na ku tirhisiwa ka mali hi khamphani eka muganga na mbango . 
Eka rhekhodo : 
Leswi swi tlhela swi kombisa hi sukaka kona eku tiyisiseni vuxaka exikarhi ka matiko mambirhi . 
Vo tala va vanhu va hina a va tirhi . 
Hi ta hlela matirhelo na ku tirheka ka mpimanyeto . 
Ntshuxeko wa hina wu endle swi koteka eka hina ku vuyisela matimu ya hina . 
Lexi i xiphemu xa matshalatshala ya hina ku vona leswaku tiko ra hina ri hava pholiyo . 
I masungulo ya rendzo ro leha no tika ku ri famba . 
Ndzi ta tsakela ku vuyela eka ku nghenelela eka ikhonomi rosungula . 
Tanihi leswi u vulaka , sweswo swi nga endleka . 
Maphorisa xikan'we na varhumiwa ku suka eka matiko man'wana eka tikonkulu . 
Hi fanele ku tlhela hi swi vona tanihi nkateko wo yimela Afrika Dzonga eka misava . 
Lexi i xikombiso laha hi faneleke ku ya kona tanihi Xifundzankulu . 
Tin'wana ta timhaka nkulu leti ku faneleke ku vulavuriwa hi tona i : 
Vutlharhi bya Khoto ya Vumbiwa byi fanele ku tirhisiwa eka tona . 
Vamanana na vatatana , nkoka wa ntirhisano a wu nge tekeriwe ehansi . 
Naswona hi ta tshama hi nkarhi hinkwawo eka vusirheleri na nsirhelelo wa timfanelo ta ximunhu . 
Dyondzo i ya nkoka eka miganga hinkwayo . 
Leyi i mhaka yin'wana leyi tekelaka ehansi nkoka wa Khomixini . 
Ndzi ta vuyela eka nhlokomhaka leyi eka xiviko xa mina . 
Hi laha misava yi yaka kona . 
Swi fungha masungulo ya kahle ya lembe . 
Ku humelela kumbe ku hluleka ka nongonoko lowu swi le ka hinkwerhu ka hina . 
Langutisa hi vukheta vuxokoxoko hinkwabyo . 
Manghenelo lawa ya nga va mhaka ya nkoka eka mitirho ya mfumo . 
Xana ku tava yini swikongomelo swa nawu wuntshwa ? 
Hikwalaho hi ri vakondleteri . 
I yini nhlamulo ya n'wina eka leswi ? 
Ikhonomi ya hina yiya emahlweni ku tumbuluxa mitirho yintshwa . 
Ha vilela hi xiyimo xexo . 
Hilaha swi faneleke mfumo wa seketela eka ntirho lowu endliwaka eka xiyenge xa swa timali . 
Hi tlhela hi khumbheka eka nyimpi yo lwisana na HIV / AIDS . 
Kuya emahlweni , xana hi ta endla yini hi mali leyi ya xibalo ? 
Handle ka ku tikeriwa , ku cinca ku ta simekiwa . 
Mfanelo wa marungula lawa wu tiyisisiwile eka Vumbiwa . 
Lexi i xilaveko xa xinawu . 
Hi tshembha leswaku hi nga kuma ku twisisa ko antswa ka leswi nawu lowu wu nga xiswona . 
Hlamusela hi komisa hikwalaho ka yini leswi kuva xiphiqo xo tika eka khamphani ya hina . 
Vunene , vamanana na vatatana , ku hetisa , ndzi navelela nhlengeletano ku humelela hinkwako . 
Vuswikoti bya tiko byo fikelela swiyimo swa le henhla swo sirhelela ndhawu . 
IMF yi seketela tipholisi ta ikhonomi ta mfumo wa Afrika Dzonga . 
Vanhu na Madzolonga eAfrika Dzonga . 
Swi le rivaleni kuri ku fananisa a swi nge pfuni eka misava ya namuntlha . 
Naswona hi ta tirha n avon aku vona leswaku swivilelo swa vona swa lulamisiwa . 
Ku fikelela ku langutela loku i ntlhotlho eka hinkwerhu ka hina . 
Kambe leswi hi swona nhlengeletano leyi yi nga ta swi langutisa . 
Tindlela ti nga lovisiwa . 
Leswi swi tlhelaka swi vula swona hi leswaku a swi enelangi ku phakela ntsena vukorhokeri . 
Mapfhumba ya lulamisiwile eka ku tshunxa vabohiwa va swa tipolotiki . 
Xiyimo xa phurojeke a xi ri eka xiyenge xo kunguhatiwa . 
Hi fanele ku nghenelela sweswi nkarhi wu nga si famba . 
Swi le rivaleni leswaku va le ku swi siveleni namuntlha . 
Hi lava ku vona ku hunguteka ka matimba . 
Lowu i ntlhotlho lowu matiko ya hina mambirhi ya faneleke ku wu langutisa . 
Hi tsakile hi ndlela leyi phurojeke yi fambaka ha kona ku fikela sweswi . 
Vavasati na vana va hina a va voxe . 
Xikongomelo xa swiambelo xi nga komisiwa hi ndlela leyi : 
Xana hi ta lulamisa njhani xiphiqo lexi ? 
Loko ku ri na lava tsakelaka ku endla leswi , va pfumeleli va swi endla . 
Lowu i nongonoko lowu nga ta vuyerisa vanhu hinkwavo va Afrika Dzonga . 
Swirho swintshwa i : 
Netiweke yi tlhele yi nghenisa xandla eka nkhuvo . 
Naswona xana swi endla yini ? 
Ndzi ehleketa leswaku swi amukeriwile swinene . 
Hakunene , timhaka leti fambelanaka na misava hinkwayo ti khumbiwile . 
Ma boheka ku endla leswi landzelaka : 
Sweswi i mhaka yova hina hi yi langutisa nkarhi hinkwawo . 
Swikombiso swa swivangelo leswi hi leswi landzelaka : 
Ndzawulo ya Timhaka ta Xikaya . 
Phurojeke i ntirhisano exikarhi ka xiyenge lexi nga riki xa mfumo na mfumo . 
Ehleketa onge i murhangeri wa xipanu . 
Swi nga va ku hlanganisiwa ka ku nghenelela loku vekiweke . 
Ku hava vulala eka vuxaka bya hina na US . 
Swikongomelo nkulu swa pfhumba i : 
Nhlengeletano yi ta landzeriwa hi rendzo eka tiphurojeke . 
Kambe , hi nkarhi wo fana , kuna tikhansele leti ta ndzhavuko . 
Swirho swo hlonipheka , hi lava ku mi khensa . 
U le ndleleni . 
Ku tiyimela ka vululami swi le ku kamberiweni . 
Ina hi nga swi kota . 
Ku antswisa vuhlayiseki na nsirhelelo eka vanhu va Kapa Vuxa . 
Xiviko xa ndzima eka ku cinca ka nsirhelelo wa ximunhu na kuya eku wiseni swi lemukiwile . 
Leswi swi tlhela swi vula ku tumbuluxiwa ka rixaka rintshwa ra swidyondzeki . 
A swi si hundzela hi nkarhi . 
Ku cinca lokukulu loku pasisiweke eka Swiringanyeto ku katsa : 
A hi vahlapfa lava nga riki enawini va le Zimbabwe ntsena . 
Nongonoko wu kotekile hi mpfuneto wa malwandla wa timali ku suka eka European Union . 
Eka swiphemu swain'wana swa tiko , hungi leri fanaka ri yisiwile hi ndlela yo tirheka . 
Hambiswiritano , endlelo ri nonokile . 
Xana hi fikelele yini ? 
Naswona sweswi hi le ka gezi ntsena naswona xiphemu lexitsongo xa kona . 
Ku hlamusela ndlela leyi hi faneleke ku twisisa laha hi lavaka kuya kona . 
Holobyenkulu , hi kume marungula ku suka eka vuteki bya mahungu na minhlangano ya vatirhi . 
Na swin'wana swa muxaka wolowo . 
Switsongo swi endliwile ku antswisa swiyimo swa mahanyelo swa vatirhi va le mapurasini . 
Matirhiselo ya kahle , ya ikhonomu na ndlela ya kahle ya switirhisiwa . 
Hi ta tirha swin'we ku lulamisa ntlhotlho lowu . 
Hikwalaho ka yini hi vula leswi ? 
Italy yi tlhela yi tiyimisela ku nghenisa xandla eka ku pfuxiwa ka ikhonomi na ximunhu swa Afrika Dzonga . 
Vaholobyekulu va thoriwa hi Phuresidente . 
Madurhelo a ya kumeki sweswi . 
Lawa i manghenelo mambirhi yo hambana eka vumundzuku bya tikonkulu ra hina . 
Ha tsaka ku lemuka ku ringeta ka nkoka loku endliweke mayelana na leswi . 
Manghenelo yo twala ya lavekaka . 
Va pfumelelana ku atswisa ntirhisano eka ndhawu leyi , ngopfu-ngopfu eka tindhawu leti landzelaka : 
Kuna ku famba-famba ko tala na xivandla swa laveka . 
Milawu na tipholisi ntsena a swi nge ringaneli ku hlula xiphiqo lexi . 
Hi fanele swi langutisa tanihi xiphemu xa vutitivi bya hina . 
Malembe mamirhi laya hundzeke , ku vile xiyimo xo chavisa . 
Wolowo i ndzhaka ya hina . 
Xivumbeko xa Ikhonomi ya Afrika Dzonga . 
Hlela OAU kuya hi leswi laha henhla . 
Ina , kuna swipimelo leswi vekiweke . 
Swi fanele kuva swi tshamisekile hi swiringanyeto swo sungula hi nkarhi wa xiyenge xa vumbirhi xa lembe leri . 
I swa nkoka ku lemuka leswaku Nawumbisi a hi murhi wo antswisa matirhelo . 
Pfuxeta ndzima leyi endliweke . 
Leswi u swi lavaka : 
Swikolo i swa nkoka eka ku akiwa ka miganga na nhluvukiso wa ntalo wa ximunhu . 
Kambe i yini leswi nga vaka ntiyiso ? 
Hi tshembha hi endle xiboho xa kahle . 
Leswi swi ta hetisiwa hi 2010 . 
Ku fanele kuva ndlela ya ntolovelo yo endla bindzu . 
Endlelo ro hlayela nxavo wa ximakiwa . 
Langutisa swinene eka Age of Hope . 
Langutisa swinene eka : 
Swin'wana na swin'wana swimbirhi swa leswi landzelaka : 
Endzhaku ka hinkwaswo , i vukorhokeri bya swifambo swo khandziya swa mani na mani . 
Ha khensa eka marito ya n'wina yo amukela . 
Kanela switshunxo eka mintlhotlho ya nthyakiso wa moya . 
A hi si fika eka vonelo ro fana eka xiphiqo lexi . 
Leswi hi swona leswi mfumo wu faneleke ku va na swona eka tin'hweti leti taka . 
Leswi hi swin'wana leswi faneleke ku akiwa no wundliwa . 
Swi le rivaleni endlelo ri vile ro tika eka van'wana naswona leswi a swi languteriwile . 
Swi ta tlhela swi tiyisisa vuxaka exikarhi ka Afrika Dzonga na Democratic Republic of Congo . 
Ku nyika swiviko hi mintlawa . 
Hambiswiritano , Metrorails yi ndzi tivisile leswaku yi ve yi teke magoza yo hlaya , laya katsaka : 
Nhlangano wa Matiko ( UN ) wu fanele ku vona leswaku ntalo lowu faneleke na tindlela swa vumbiwa . 
Kambe hi endle yini ku kanetana na leswi endliweke eka hina ? 
Hakunene , ndzi fanele ku vula leswaku a swi vava swinene . 
Goza ri ve ri tekiwile eka tindhawu to tala ku lulamisa xiyimo . 
Xa nkoka swinene , ndzi tsakela ku engetela ku khensa eka vanhu va xifundzankulu lexi . 
Muako wuntshwa hi ndlela leyi : 
Swi vula kuri i xivutuso xa ku thoriwa . 
Kutani hi fanele ku landzelela mphikizano eka ikhonomi ya misava . 
Hoyohoyo eka hinkwerhu ka n'wina eka ntirho wa kahle . 
Ku languteriwile leswaku xiporo xi ta hetisiwa ku nga si hela 2009 . 
Swi ndzi nyika ntsako kuva laha namuntlha . 
Xivangelo xon'we xi olovile . 
Swilo swa nghozi a swi nge tirhisiwi laha ku nga na vana . 
A hi fanelangi ku endla xihoxo . 
Ndzi tsakela ku khensa swirho swa vachaviseki hinkwaswo no rhamba vanghensi va swiavi . 
Vulavisisi byi kombisa leswaku vanhu va hina va twa onge a hi endli swo ringanela ku lwisana na vukungundzwana . 
Ndzi mi navelela swa kahle eka minkanerisano ya n'wina eka nhlengeletano leyi . 
Swi fungha siku ro tsana eka matimu ya tiko ra hina . 
Malulamiselo ya ta endliwa eka hina ku fikelela . 
Xana hi kuma njhani switshunxo eka swiphiqo leswi ? 
Ka ha ri na mitlhotlho leyi hi langutaneke na yona . 
Ku fika makumu ndzi khensa hinkwerhu lava khumbhekeke eka phurojeke leyi . 
I vutihlamuleri bya muendli wa xikombelo ku yisa xikombelo hi nkarhi . 
Switirhisiwa - Machudeni ya fanele kuva na ku fikelela eka swilaveko leswi bohaka . 
Palamente ya hina yi na nhlayo ya le henhla ya vamanana laha misaveni . 
Nhlamulo yi ta nyikiwa ku nga ri khale . 
Nkarhi a wu si hundza ku endla hi ndlela ya kahle . 
Vuxokoxoko bya nkhuvo hi lebyi landzelaka : 
Ina , hi na swo tala ku tlangela . 
Tanihi leswi ndzi vuleke , xitatimente xi humile . 
Nhlengeletano wu le ka ndlela yo kondleteriwa hi ndzawulo . 
Ha mi hoyozela . 
Hi fanele hi tlhela hi langutisa eka mhaka ya nkoka ya ndzingano wa rimbewu . 
Swi ringeti . 
Hakunene , sweswo swi nyika vurhangeri eka hinkwerhu ka hina laha tikweni . 
Leswi swi fanele ku endliwa hi ndlela yo cinca xiboho . 
Leri i rimitsu ra vusweti na nkayivelo wa nhluvuko eAfrika . 
A wu tava u endle ku antswa . 
Ndzi arile xikombelo hi swivangelo leswi landzelaka : 
Swi hi xivangelo lexi laha hi rhangiseke matimba ya xitatimente xa swea timali ta Transnet . 
Swin'wana swa swona swi ta langutisiwa . 
Hi fanele ku vona leswaku swi tlhela swi tekeriwa enhlokweni . 
A hi veni ku cinca loku hi lavaka kuva hi ku vona . 
Ha lavana . 
Kuna swivutiso swin'wana swo hambana leswi nga tava xiphemu xa leswi . 
Nakambe , hi khensa sagwati leri . 
Ndzi tlakuka hi mhaka yo lulamisa . 
Kahle-kahle leswi a hi leswi hi nga vaka na ntshembho eka swona . 
Holobyenkulu a nga kona . 
Sweswi , hambi leswi ku nga na hungu . 
Leswi swi tlhela swi katsa ku kula eka ku langutisa eka ntirho wa Khoto ya Vugevenga ya Matiko ya misava . 
Swi nyika nkateko ku nghenisa xandla eka : 
Xilaveko xo fikelela ntolovelo wo dyondza . 
Kutani , ndzi lava u tiva leswaku ndzi na swo tala ku swi endla eka nhlengeletano leyi . 
Nkulukumba Mutshamaxitulu , ndzi tsakela ku hlamusela xihatla xa Nawumbisi . 
Hinkwavo va lan'wile eka misava ya ntirho . 
Entiyisweni , a va nga ri eku phikizaneni . 
Hi nyikile nhlayo ya vana lava khumbhekaka . 
Namuntlha , misava i ndhawu yo hambana . 
Swo fana swi ya eka vuyima swikepe . 
Hi ta tsakela ku tiva : Hi tihi tindlela ta maendlelo ? 
Ndza tiyisisa leswaku SAIDA yi nga nghenisa xandla xa nkoka mayelana na leswi . 
Hinkwaswo leswi swi cincile . 
A hi si hundza eka nghozi leyi . 
Lexi i xivangelo xo va hi nga hambani na leswi vuriweke . 
Xi endleriwe ku tshama . 
Xi tiyisisa leswaku malulamiselo ya nawu wa vugevenga swi fanele ku tisiwa eka vululami . 
Sweswi ndzi tsakela ku cincela eka xiphiqo lexikulu xo nyuhela ngopfu . 
A swi yi hi leswi u swi hlayeke eka mahungu . 
A hi xikongomelo xa hina ku sindzisa rimba ra swa nawu eka n'wina . 
U nga fika laha u lavaka ha kona . 
Swi nga tlhela swi va xin'we kumbe xin'wana . 
Leswi i ku fikelela ka kahle loko ku fananisiwa na leswi humelelaka kun'wana emisaveni . 
Hi taya emahlweni hi tirha hi nga karhali ku vona leswaku kuna vutomi byo antswa eka hinkwavo . 
Ku humelela ka tsalwa ra timfanelo swi taya hi ku tiyimisela ku suka eka vanghenisi va xiavi hinkwavo . 
Tiva leswaku mi endla sweswo - ku sirhelela xidemokrasi xa hina . 
Ku vile endlelo ro pfuna swinene . 
Ntirho wa UN a wu si tshama wu langutisa timhaka ta nkoka ku fana na sweswi . 
Rosungula eka Palamente , kutani eka vaaki . 
Hi xiphemu xa xiyenge xa Dzonga wa Afrika na tikonkulu ra Afrika . 
Hi na mfanelo wo dya swilo swo hambana . 
Tanihi leswi hinkwerhu hi swi tivaka , lowu i nchumu lowukulu wo vuyelerisa emisaveni hinkwayo . 
Yimani ndzi mi nyika xikombiso xin'wana . 
Kutani leswi a ka ha ri matirhelo tanihi ntolovelo . 
Vulavisisi byi ya emahlweni . 
Swi ya hi leswi faneleke ku endliwa ku hambana . 
Hi marito ya Komiti ya King : 
Ndza mi khensa ku ndzi pfumelela ku vula marito matsongo . 
Ikhonomi ya hina yi lava ku cinciwa ku fikelela swilaveko swa vanhu va hina hinkwavo . 
Hi ta tsakela ku tshembha leswaku muganga wa hina wa khumbheka eka ku cinca ka vumbirhi . 
Mphikizano wa mahala wa boha . 
Ku hluvukisiwa ka phurojeke i endlelo roya emahlweni . 
Hi huma eAfrika kutani ha boheka ku vutisa xivutiso . 
Lembe rin'we kuya eka mambirhi : 
A hi tirhisaneni ku vumba vutomi byo antswa eka vanhu hinkwavo eka Xifundzankulu . 
Sweswi a hi langutiseni eka minongonoko yo hambana . 
Va nga tisa ku hambana hi tindlela to tala : 
Mfumo wa xifundzankulu wu tiyimiserile ku nghenisa xandla xa nkoka mayelana na leswi . 
I yini nkoka wa ? 
Nhluvukiso eka Nhlangano wa Yuropa European Union na Africa Review of Regions : 
Switandzhaku swa ku kula ka ikhonomi i ku vumbiwa ka ntlimbano . 
Vanhu va le xikarhi ka swivilelo swa nhluvukiso wo tiyiseleka . 
Ku landzelerisa hi swihlawulekiso leswi vekiweke swa ku simekiwa ka ntwanano . 
Lebyi ku vile masungulo ya nhlangano wa muganga . 
Hlamusela laha xivilelo xi sukaka kona . 
Xana swi teka nkarhi wo ringana ku humela ehandle ? 
Naswona lexi i xiboho xa vona . 
Valawuri a va lavi ku cinca leswi . 
Kutani eka hina i swa nkoka leswaku hi tumbuluxa endlelo . 
Mi ta tlhela mi endla vumundzuku byi va leswi byi faneleke kuva tano . 
Hi ta yimela mbuyelo ya ku tihlanganisa leyi . 
Swi lulamile , ku fika emakumu , ha mi khensa swinene kuva mi tile nhlikanhi wa namuntlha . 
Ku nghenisiwa ka xandla swi fanele ku endliwa kuya hi : 
Lulamisa xiviko na leswi vikiwaka . 
Rheferense yi fanele ku endliwa kuya hi swo tiya na swo vevuka swa OAU . 
Va ta endla leswi kuva pfumelela ku tshinela eka swiharhi . 
Ndzi tlhela ndzi khensa hinkwavo lava ngheniseke xandla eka ku humelela . 
Ku sukela kwalaho a ku si humelela nchumu . 
Kutani hi na mintlhotlho leyikulu . 
Tikhemisi ta makumembirhi mune ti tava kona eka nkarhi wa nchumu lowu . 
Nyika swivangelo SWIMBIRHI eka nhlamulo ya wena . 
Xiviko xi tava na ntshikelelo wo karhi eka : 
Xiphemu xin'wana xa ntlhotlho lexi langutaneke na vusweti . 
Kwalaho , hi ta tsakela ku tiva ku suka eka Holobyenkulu loko leswi kumiweke swi ta humesiwa . 
Kuna xivaleko ku tiyisisa vusirheleri kuva mhaka ya vulawuri bya vaaki . 
Mfumo wa Afreika Dzonga wu hava swivilelo eka nkoka ya sayense . 
Kuna migingiriko yin'wana yin'wana kuya emahlweni . 
Afrika Dzonga a yi nga ri yin'wana ya wona , leswi nga riki kahle . 
Xandla xa Phuresidente wa Riphabuliki ra Afrika Dzonga , Manana . 
Mali leyi yi pfuneta nhluvukiso wa vaaki na ikhonomi na ximanjhemanjhe exikarhi ka swirho swa Nhlangano . 
Ha swi tiva sweswo , leswi tirheke . 
Xa nkoka eka ku nghenisa xandla eka nhluvukiso wa rimba ro twala na vutshembheki . 
Mhaka hi leswaku , vumbhoni byi hlanganisiwile , naswona swo tala swa ha fanele ku endliwa . 
Komiti yi ta tirha eka nkarhi wo ringana tin'hweti tinharhu . 
Hinkwerhu hi na vutihlamuleri byo ya emahlweni hi tirha swin'we ku vumba tiko ra hina . 
Hi lava ku tirha xikan'we na xiyenge lexi nga riki xa mfumo ku fikelela swilaveko swa vanhu va hina . 
Vahlamuri va twe onge mfumo wu fanele ku endla swo tala ku hunguta vangwa exikarhi ka swifumi na swisiwana . 
Mhaka leyi ya tika ku yi hlamusela . 
Kutani i swa nkoka ku veka erivaleni xikongomelo endzhaku ka xihlawulekisi lexi . 
Wa swi tiva leswaku hi vile na nhlengeletano na vona . 
Boha nkoka wa . 
Leswi swi vile tano hambi leswi hi nga na switirhisiwa swo pimiwa . 
Yeleyo i ndlela ya xidemokrasi . 
Yimani ndzi vula leswaku mhaka ya swiyimo yi pfulekile eka nkarhi lowu . 
Endlelo leri ri sungula ku tirha hi ti 1 Sunguti 2007 . 
Leyi i phurojeke leyi tekeke nkarhinyana . 
Ku hava swin'wana swo swi endla . 
Ku endla leswi , hi lava nseketelo wa vatirhisani ku fana na n'wina . 
Xiyenge lexi xi le rivaleni leswaku i vutihlamuleri bya Mfumo . 
Hikwalaho ka yini hi endla leswi ? 
Hlawula SWIMBIRHI eka leswi : 
Xo hetelela , hi fanele ku pfuna . 
Kambe leswi a swi vuli leswaku mitirho ya nkarhinyana a hi ya nkoka . 
Lemuka hi swivilelo leswaku minkanerisano eka Nhlangano wa Mabindzu ya Misava ( WTO ) a yi yangi emahlweni ; 
Va ta kuma vuswikoti lebyi nga tirhisiwaka eka maketa wa mitirho . 
Basisa switolo nkarhi na nkarhi . 
Sweswi nongonoko wu fambe ku ringana malembe manharhu laya hundzeke . 
Swi tlhela swi hlamusela xivangelo xo va hi ri laha namuntlha . 
Leti i tindhawu tin'wana leti hi nga ta tivika eka Nhlengeletano leswaku ti kaneriwa : 
Kutani , hi pfumerile . 
Ku vumbiwa hi vuntshwa ka ikhonomi swi fanele ku fananisiwa na nhluvukiso . 
Xavumbirhi , swi ta bohiwa hi njhekanjhekisano wa Green Paper . 
Kutani ka ha ri na ntirho wun'wana wa xithekiniki wu faneleke ku endliwa . 
Mitirho ya Khansele ya Vaholobyenkulu yi ta va : 
Na valungu lava endlaka ntirho eka ku hluvukiso ka ndzhavuko ? 
I nkateko lowukulu eka mina ku rhangela ntirho lowu wa matimu . 
I vanhu vo tala valavo . 
Ku hava swiviko leswi pasisiweke hi Khomixini eka lembe leri langutisiweke . 
Leswi swi tlula ku vula ntiyiso ntsena . 
Hi tlhela hi lava ku vona ku antswisiwa ka nkoka wa hlelelo leri endliweke . 
Kuya hi endlelo leri nyikiweke ro langha vayimela ku langhiwa eka Khoto ya Vululami ya Matiko ya Misava eka Nawu wa Khoto yeleyo . 
Ndzi vutisile xivutiso xo fana ko tala eka lembe leri hundzeke . 
Tindlela to simekiwa ka swibukwana : 
Ku engetela , a hi fanele ku seketela nhluvukiso wa ntiko wa nkoka eka vuswikoti bya ICT . 
Xana u ehleketa leswaku i swa nkoka ku tlangela Siku ra Vantshwa ? 
Kutani , ndzi ta vutisa xuvutiso . 
Tindlela hinkwato leti ti kongoma eka ku vona leswaku vutshembheki bya vululami bya hlayisiwa . 
Ndzi tsakile ku mi joyina laha namuntlha . 
Swi fanele ku katsa : 
Kambe , xiyenge xa vaaki xi fanele ku nghenisa xandla xa nkoka . 
I xihlovo xa nkoka eka ku valanga ku cinca . 
Ku tsala swi nghenise xandla xa nkoka swinene eka vukhongeri byo tala . 
Hi na xiyenge xa vululami xova rivaleni na vululami swi fanele ku voniwa swi endliwa . 
Hi ta valanga matirhiselo ya timali . 
Vaaki hinkwavo va fanele kuva na ku fikelela ko ringana ka vukorhokeri lebyi byi va faneleke . 
Hlamusela khodi ya matikhomelo na timhaka ta ximunhu . 
Wun'we wa milawu ya mfumo i ku nghenelela ka vanhu . 
Hikwalaho xi vuriwa xiyimo xa xiviko xa rixaka . 
Hambiswiritano , ntirho wa hina a wu si endliwa . 
Miehleketo yo biha naswona a yi nge tirhi eka ku swi endla . 
Entiyisweni , naswona ka hari na tidyondzo eka hina tanihi Doroba eka phurojeke leyi . 
Phuresidente yi fanele ku nyika xiviko ePalamente eka ndzima ya ntirho wa xipanu . 
Ndzi fanele ku tlhela ndzi vula leswaku nkarhi lowu wu tirhisiwe kahle . 
Hi tlhela hi lava ku amukela leswi tanihi xiphemu xa swifambo . 
Hi ku vula leswi , ndzi fanele ku tlhela ndzi vula leswaku a hi na vuswikoti bya swa rihanyo . 
U vile xiphemu xa swona . 
Lowu ku tava nkarhi wo sungula nhlengeletano leyi yi khomeriwa eAfrika . 
Ndzi vula kuri , i yini ? 
Ku hava vuthu leri tirhaka kahle loko ri nga tivi leswi humeleleka eka rona . 
Jan u lava ku tirhisa nkarhi lowu ku kuma vulawuri bya khamphani . 
Ehleketa hi pfuneta eka mali ya tiko leyi nghenaka . 
Hikwalaho ka leswi , hi fanele ku twisisa ku bohana ka nhluvukiso wa xiyenge xo thola vanhu . 
Swi cincile vutomi bya vanhu vo tala . 
A hi ntiyiso . 
Hikwalaho hi vutisaka xivutiso lexi . 
Bodo ya mafambiselo yina vutihlamuleri byo pasisiwa ka pholisi . 
Mufambisi wa Nongonoko , ha khensa nakambe ku nyikiwa nkarhi lowu . 
Ndzi endla mavonelo lawa kuya hi sweswo naswona ndzi khensa kuva mi tiyiserile . 
Kutani kuna ku hambana ka nkoka exikarhi ka leswimbirhi kuya hi leswi . 
Swikongomelo swa nhlengeletano leyi i : 
Ku tlakusiwa ka Metropolitan ka nhluvukiso wa ikhonomi na ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
Hi nyangatsekile hi sweswo . 
Mimbuyelo ya kona a yi si humesiwa . 
A ndzi tsakeli ku hambuka eka ku hluleka ka mintwanano yo tala . 
Hambiswiritano , ndzi tshembha leswaku swi ta vuyerisa ndzingananiso . 
Ku lulamisela hi loku landzelaka : 
Eka tindhawu ta timali , xikombiso hi endle ku cinca loku landzelaka : 
Swi fanele ku veka vanhu exikarhi ka ajenda . 
Kutani mavandla hinkwawo ya tava na nkateko wo langutisa xikombiso xexo . 
Ntirho lowu u wu hlawuleke ku wu endla i wa nkoka eka vumundzuku bya ximunhu . 
Leswi swi fambalana na ku yisa emahlweni ka vukorhokeri bya mfumo ka xiphurofexini . 
Ndzi tsakela ku swi veka kahle leswaku a ndzi vulangi tano . 
Swiyenge swin'wana swa nongonoko i swa ikhonomi , ximunhu na mbango . 
Ku engetela eka matshalatshala lawa , i swa nkoka ku endla mfumo wu fikeleleka eka vaaki va wona . 
Entiyisweni , a hi mani na mani a pfumelelanaka na leswi . 
Swi tlhela swi ri swa nkoka ku landzelela swiyenge swo tika swa mpimanyeto swa endlelo . 
Leswi nga vuleki leswaku a hi nge sirheleli mavonelo ya hina , nkarhi wun'wana hi matimba . 
Ndzawulo yi kunguhata makungu yo kongomana na ntlhotlho hi ku rhangela eka matshalatshala lawa . 
Ku hambana ku suka eka leyi a ndzi ri ekaya . 
Sweswo hi leswi xivutiso xi nga xiswona . 
Ndzivalelano i mbuyelo wa vululami . 
Kwalaho hi ringanyeta leswaku : 
Sweswi swi fike kuva ntiyiso . 
Nkul Phuresidente , u vule leswaku hi endla swilo ku hambana . 
Kutani yi vula leswaku hi fanele ku endla swilo tanihi tiko . 
Tindlela to kambela ti fanele ku vekiwa ku tlakusa ndzima . 
Ku vuyisela xindzhuti xa vandla , swiboho swo tika swi fanele ku tekiwa . 
Masungulo hinkwawo lawa ya fanele ku lulamisa ku kula ka ikhonomi na nhluvukiso na ku tumbuluxa mitirho . 
Endzhaku ko wa ka Soviet Union hinkwaswo sweswo a swi herile . 
Ku hava xiboho lexi tekiweke eka mhaka yo karhi ya Mfumo . 
I swa nkoka ku lemuka leswaku malulamiselo ya timhaka letimbirhi ya khomiwile . 
Leswi hi swi lavaka sweswi i ku tiyisela . 
A ku ri hava njhekanjhekisano . 
Ndzi pfumeleleni ku mi khensa ku ndzi rhamba ku ta vulavula na n'wina namuntlha . 
Nongonoko hi wun'wana wa minongonoko leyikulu ya dyondzo etikweni . 
Mbuyelo lowu wa Dyondzo wu ta tlhela wu lava nkarhi wo tala ku tirhana na wona . 
Hi na ku tinyiketela ko tiya ku nghenelela hi nkhikhi hi vatirhisani va ximunhu hinkwavo . 
I khale ndzi langutele nkhuvo lowu . 
Hi na mfanelo wo hambana no vulavula tindzimi ta hina . 
Minongonoko leyi sweswi yi le ku simekiweni . 
Ku ringetela ku lulamisa swiphiqo leswi swi kahle . 
U nga swi vona leswaku kuna nkhikhi lowu vumiweke eka endlelo leri . 
Naswona a hi hexe ku ehleketa hi ndlela leyi . 
Hi lavile no kuma nseketelo lowukulu ku suka eka Khomixini ya Mitirho ya Mfumo . 
Vuteki bya mahungu byi rhambiwile ku va xiphemu xa ntirho lowu . 
Ku fikelela ko antswisiwa eka vukorhokeri bya nsirhelelo wa ximunhu . 
Leswi i xikombiso xa tilevhele ta le henhla ta ntsakelo eka nhlawulo lowu . 
Ntirho wo sungula wu vikiwile . 
Ntshikelelo lowu tipholisi leti ti nga na kona hi ku fambelana na swiletelo swa Bodo ya Vukorhokeri bya Timali . 
Xiyenge xa Vurimi na Nhluvukiso wa Matikoxikaya . 
Swivutiso hi nomu swi nga tirhisiwa ku : 
Tiva ku antswisisa ko koteka loku nga vaka ku endla endlelo ra sweswi . 
I mani a faneleke ku rhangela ? 
Ku kula a swi olovi . 
Holobyenkulu wa Rihanyo u ta thola swirho swa Khansele . 
Tindlela ta polotiki ti hangalasiwile ku endlela ku ooloxa xiyimo . 
Hlamulo xivutiso XIN'WE 
eN'walungwini i tikoxikaya hinkwaro . 
Holobyenkulu i Mutshamaxitulu wa Khansele . 
Eka vupfhumba makete wu fanele ku tisiwa eka ximakiwa . 
Namuntlha a hi masungulo ya vuxaka exikarhi ka matiko ya hina mambirhi . 
Hi endle ndzima ya nkoka kuya eku pasisiweni ka Pholisi ya Vuxaka bya Matiko . 
Nhlamuselo ya mhaka : 
Muahluri wa Khoto ya Vumbiwa . 
Tlakusa Nhluvukiso wa Matikoxikaya . 
Ndzi ehleketa leswaku mhaka leyi , i ya nkoka swinene eka leswi hi swi endlaka laha namutlha . 
Vonelo ra yena a ri twali . 
U endle leswi eka papila ra ti 12 N'wendzamhala leri ndzi vulavuleke hi rona . 
Tindlela tintshwa ti ta katsa leswi landzelaka : 
Nyika xivangelo XIN"WE xa ntolovelo lowu . 
I ntiyiso leswaku hi ya emahlweni ku hlangana na mintlhotlho yo tika . 
Xo hetelela , Vamanana na Vatatana , hi fanele ku tshama hi ehleketa hi xiboho xa ku cinca . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi twali ku suka eka vuteki bya mahungu etikweni leri . 
Yimani ndzi sungula ndzi mi nyika xikombiso xa switirhisiwa swa timali lexi hi nga na xona . 
I ntokoto wa hina mayelana na leswi vuriweke hikuva swa twala . 
I vutihlamuleri byo hlanganela . 
Teka mpfuno wa nhluvukiso , xikombiso . 
Muvulavuleri La Xiximekaka , hi le kule ni laha hi lavaka kuva kona . 
Naswona nongonoko wu nga ha ya emahlweni hi ndlela yaleyo . 
Hi tiyimiserile hi ku hetiseka ku cinca xivumbeko xa tindhawu ta le makaya . 
Nxupulo , eka xiyimo xo karhi , wu nga ha kanerisaniwa hi wona . 
Muxaka lowu wa matikhomelo a wu amukeriwi . 
Hi ku angarhela , a va tshembeli eka vona vinyi . 
Madzolonga a hi xintshunxo eka xiphiqo xin'wana na xin'wana . 
Tanihi mbuyelo , hi languta eka tinxaka timbirhi ka hangalaso wa ndzingano eka xivandla lexi . 
Pulani yi katsa leswi landzelaka : 
Ku hundzuluxiwa ku tirhana ni timhaka leti landzelaka : 
Xikombiso , va fanele va kota ku hambanisa xikarhi ka tinxaka to hambana ta tiyindlu . 
Ku fanele ku endliwa xiave eka xikongomelo xa rixaka xa ku kula loku tekaka nkarhi wo leha . 
Tsala xitori . 
Hi ta cincela eka swiyimo leswintshwa . 
Kambe ndzi ehleketa leswaku hi le ka masungulo lama tiyeke . 
Nhlayo-xikarhi ya malembe yo hanya eka xifundzantsongo yi le hansi swinene emisaveni . 
Leswi swi ta rhumeriwa xikarhi ka vhiki leri na leri taka . 
Ku simekiwa ka ximfumo ka Senthara ku languteriwa kuva kona hi ku hela ka 2005 . 
Nawu lowu wu ta tirha hinkwako eka ndhawu ya rixaka ya Riphabuliki . 
Hileswaku ndzi kombela vumaki ku xixima tikhasimende ta vona . 
Hileswaku swi ta pfuna ku tumbuluxa swipimelo swa nhluvukiso lowu tekaka nkarhi wo leha . 
Ntlakuso kumbe nseketelo wa timfanelo ta ximunhu na xidemokirasi . 
Kuma vutihlamuleri bya matirhisele ya mpfumelelo wolowo eka xiyimo lexi nga tshukaka xi va kona xa le henhla swinene . 
Vaendli va swikombelo va fanele ku vona leswaku va tiva swipimelo va nge se endla swikombelo . 
Leswi i : 
Hileswaku , sweswi ku ya eka vumundzuku . 
Hileswaku mavhiki lamaya mambirhi ya ta hi eku heleni ka vhiki leri landzelaka . 
Ina , hi ni mintlhontlho yo hlaya swinene emahlweni ka hina . 
Khabinete yi tekele enhlokweni ku humelela loku nga endliwa matlhelo hinkwawo eka nyimpi yo lwisana ni vugevenga . 
Hi vula kuri leyi kuve khomferense ya matimu eka matimu ya tiko ra hina . 
A nga ringeti ku tisirhelela kambe lowu a kuri ntiyiso wa matshamelo ya swilo . 
Switirhisiwa swa ntlakuso swi fanele ku yisiwa eka Matsalana-Generali wa Nlangano wa Tinxaka . 
Nakambe hi ta : 
Hi tlhelo lerin'wana hi swi phakerile naswona swo hlaya . 
Phurogireme ya hina yo antswisa vuswikoti na matirhele ya vukorhokeri bya mani na mani yi le ku fambeni kahle . 
Kambe a hi ntiyiso leswaku hi FANELE ku kuma xintshunxo eka . 
Hi vona va : 
Ntirho wa vantshwa wuve kona malembe yo hlaya eAfrika Dzonga ni le ka tinxakaxaka . 
Ku pfumaleka ka ndzingano lowu nga ku ndlandlamukeni ku tisa nxungeto eka vumundzuku bya ikhonomi ya misava . 
Tinhlayo eka xivumbeko xa swivilelo hi leti landzelaka : 
Xana hi nge swi tshiki eka xiyimo lexiya ke ? 
Xiyimo lexi xi lava ku lulamisiwa . 
Timhaka leti landzelaka ti fanele ku katsiwa eka ndzimana : 
Mafambiselo ya timhaka ta Nawu ti fanele ti fambisiwa hi Huvo . 
Vona leswaku ku ni vuhlayiseki bya munhu un'wana na un'wana . 
Phurogireme yi ta rhumeriwa hi ku famba ka nkarhi . 
Kombisa mhaka YIN'WE . 
Leswi a swi nge tiyiseriwi , ku vule yena . 
Afrika Dzonga hilaha hi tivaka hakona a hi vanhu va vahlayi . 
Timali ta ku tirha minghingiriko leyi ti ta laveka . 
Xibalo xa vhaloreme xi hlayeriwa hi ku landza mpimo wa tinhundzu . 
Hileswaku mintlawa yo hambanahambana ya mahundzuluxelo yi katsiwile eka Nawumbisi . 
Xana ku angula ka wena hi kwihi eka leswi ? 
Naswona rito ro hetelela : 
Ku lulamisa ku endliwa hi ku ya hi lembe . 
Leri i mpfhumba ra tinxakaxaka . 
Va nga ha dinga mpfuno loko va fanele ku nghenelela eka minghingiriko leyi . 
Leswi swi nyika ku tumbuluxiwa na ku hlayisiwa ka rhijisitara ra vanhu . 
Phurogireme leyi ya ndhawu yin'we yo xavisa yi ni ntshikelelo lowunene eka vutomi bya vaaki-tiko . 
Swi tekeriwa enhlokweni leswaku bayothekinoloji ya hari eka yona xa masungulo . 
Naswona eka xiyimo xa muganga ? 
Mfanelo ya ntshunxeko wa mbulavulo na vuxaka . .  . 
Hi nge rindzeri ku vitaniwa eka nkarhi wa sweswi . 
Eka mhaka yo sungula vanhu va hina va kongomisa eka vanhu hinkwavo va xifundzankulu . 
Maendlelo lawa se ya le ndleleni . 
Rendzo ri ta tiyisa vuxaka bya fambelo na bindzu xikarhi ka matiko lamambirhi . 
Ku katsiwa ka mimpimo ya rihanyo na vuhlayiseki eka swinawana . 
Ku humelela lokunene ku endliwile eka nhluvukiso wa swa nawu wo teka nhundzu . 
Vito ra bangi : 
Tinhlamulo ti nyikiwile hi vatokoti eka dyondzo . 
Swi fanele swi tiyisisiwa hi nawu . 
A hi vuli leswi landzelaka : 
Leswi swi ta wu pfumelela kuva wuva ku tlula kuva makete wa mihandzu leyintshwa . 
I xiphemu xa ndzawulo xa ndlela ya vuhlanganisi . 
Hambiswiritano , hi nge fikeleli leswi hi ri hina vinyi . 
Timhaka leti ti nge hambanisiwi eka letin'wana . 
Hikuva swi vula swo tala eka vona . 
Hambiswiritano , va le makorhweni ya nhluvukiso wa le makaya hi woxe . 
Ku lwisana ni vusweti na nkalandzingano . 
Mukondleteri u tava eka xiyimo xa kahle ku teka xiboho eka leswi . 
A ha ha ri ni nkarhi wo ya emahlweni eka ndlela leyi . 
Hambiswiritano , leswi swi hlanganisiwile ni vutiarisi byo karhi ku suka eka xivandla xo ka xi ngari xa ximfumo . 
Eka nkunguhato wa Komiti ya Timhaka ta Timali na Komiti ya Vuvekisi ; 
Mahungu lama ya nga tirhisiwa tanihi xiletelo eku tekeni swiboho . 
Timhaka ti humelerile eka tindhawu leti landzelaka : 
Xana xiyimo xi njhani eka xifundzankulu xin'wana na xin'wana ? 
Eka xiviko lexi a hi nge vuyeleli leswi vuriweke khale . 
Ku herisiwa ka switlhavatlhavani na matlhari lamantsongo lama saleke . 
A hi xikongomelonkulu . 
Hi na leswi hikokwalaho ka vatshwa va hina na tiko ra hina . 
Vuxokoxoko a byi kona . 
Hi ku tirhisa tigirafu xiyimo xi tava hi ndlela leyi landzelaka : 
Hi tshemba leswaku va nga endzela eka xifundzantsongo ehansi ka masiku mangari mangani . 
A hi phurogireme ya vanhu va xiyimo xa le henhla . 
Hlamula swivutiso leswi kongomisaka eka nkungu . 
Swi le ka miehleketo ya vana va hina na vadyuhari va hina . 
Ku humelela lonkulu ku fikeleriwile kuri mbuyelo wa ntwanano lowu . 
A kuri ntsako ku vulavula na n'wina ! 
Naswona ma swi tiva , hinkwaswo leswi ndzi tsakelaka ku vutisa hileswaku va burisana ni vanhu . 
Holobye , hikokwalaho ka xibumabumelo xa huvo , a nga . 
Kambe mhaka yi tekeriwile enhlokweni . 
Hileswaku hi ya eku cinceni maendlelo lawa . 
Leswi swi ndzi fikisa eka mhaka ya matikhomelo yo biha ya xinawu . 
Hi fanele hi amukela mhakaxidzi ya xinawu . 
A hi fanelangi ku wela eka xirimbana xo ehleketa leswaku ku ni ndlela yo olova . 
Matiko lama nga ku hluvukeni ya khumbheka swinene hi ku cinca ka maxelo . 
Xana hi swihi swivangelo swa ku lahlekeriwa hi R83m ? 
Xana ku ni swin'wana swivutiso ke ? 
Ina , sweswo hi swona leswi hi lavaka ku swi endla . 
Eka matirhisele ya Nawu lowu , milawu leyi landzelaka yo lawula yi fanele ku tekeriwa enhlokweni : 
Leswi hileswi swi endliweke eSOMAFCO naswona hileswi hi nga ku swi endleni . 
Swikongomelo swa projeke leyi hileswi : 
Loko haha vulavula , nhlayo ya vaaki-tiko va hina va le ku lulamiseleni ku endzela eIraq . 
Swin'we hi fanele ku kuma tindlela ta ku susa milawu leyo tika . 
Ndzivalelano emisaveni i nchumu wo tika swinene . 
Lowu i nchumu wo vava swinene eka xidemokirasi . 
Hi nkarhi wo wun'we swi ta kandziyisiwa eka Gazete ya Mfumo wa Xifundzankulu . 
Naswona swi lava nseketelo lowu heleleke wa swa timali na xithekiniki ku suka eka matiko ya tinxakaxaka . 
Ndzi tsakela ku nkhensa vaaki-tiko va swa mabindzu hi ku kongomisa eka ntirhisano wa vona hi vuxokoxoko . 
Presidente ya hina u swi tiva swinene leswi . 
I vun'we ntsena lebyi nga endlaka leswaku hi ya emahlweni . 
Ku fikelela swikongomelo swa hina , a hi pholisi ntsena ya swa timali leyi nga ya nkoka . 
Emahetelelweni , Manana Muvulavuleri , ndzi tsakela ku vuyelela leswaku hinkwerhu hi le ka leswi swin'we . 
Hlamusela tinxaka to hambanahambana ta VAT . 
Ku ni xilaveko xa kuva ku kongomisiwa swinene eka nhlamuselo ya nghingiriko wo tirha . 
Hi le ku fambeni kahle . 
Hi tsakela ku kombisa ku nkhensa ka hina eka UN kuva yi tiyisisile siku leri . 
Ku ni nhlayo yo vonakala ya vanhu lava tsemakanyaka mindilekana ya hina swi ngari nawini . 
Ha tinyungubyisa hi wena swinene naswona hi ku navelela ku humelela kun'wana na kun'wana . 
Hi ku kongomisa swikongomenkulu swa rendzo hileswi swi landzelaka : 
Namuntlha , ndzi ehleketa leswaku swi fanerile ku xixima van'wana va vanhu . 
Hileswaku a ndzi kanakani leswaku Hermanus u ta landzela . 
Maendlelo lawa ya fanele ku langutisisiwa hi ku landza swilaveko swa ku hundzuluxa . 
Xana u le ka swona ? 
Kambe tani hilaha mfumo wa hina wu nga boxa wu vuyelela swotala swi fanele swi endliwa . 
Lowu i nkarhi wo sungula leswaku Nkhuvo lowu wu ta etibuweni ta hina . 
Ndzi tsakela ku tekela enhlokweni xiave xa Minhlangano ya vatirhi eka mhaka leyi . 
Ndzi komberiwile ku endla minxopaxopo ya switirhisiwa swa Afrika Dzonga . 
Eka mhaka leyi ndzi tsakela ku lulamisa swiyenge swinharhu : 
Leswi swi ta tiyisisa leswaku vanhu hinkwavo lava khumbhekaka va nghenelela swinene eka nyimpi yo lwisana ni ntungu lowu . 
Hi nga vula hi ku tshemba leswaku ku humelela ka ntiyiso ku endliwile eka mhaka leyi . 
Ndzi ku amukela na ku ku nkhensa kuva u tile haleno mixo lowu . 
Hi tsakela ku hunguta tisayizi ta titlilasi ku yisa emahlweni kambe leswi kova masungulo lamanene . 
Presidente wa Riphabuliki ra Afrika Dzonga u ta nyika mbulavulonkulu . 
Hi karhatiwa swinene hi nhlayo ya vanhu lavantsongo lava xanisiwaka . 
Ku tumbuluxiwa ka rimba ra nawu lowu faneleke na malawulelo swi le ku tshamisisiweni . 
Xo sungula xi endleriwe wena . 
Leswi i ntirhisano wa hina . 
Hi ya emahlweni hi langutana ni xiyimo xa madzolonga lama tlakukaka . 
Hambiswiritano , ku ni ku ya ehenhla swinene eka nxungeto wa matirhiselo yo biha na ya nthyakiso . 
Ku lulamisa ku le ndleleni . 
Swi tava ni swihlawulekisi hinkwaswo swa ntlawa wa angulo wa xihatla . 
Projeke leyi yi languteriwa ku hetisiwa ehansi ka malembe manharhu . 
Mhaka leyi yi ta kaneriwa ni mfumo wa rixaka . 
Naswona ndzi ehleketa kuri i vufambisi bya ku hambana . 
Leswi nakambe swi tiviwa tanihi . .  . 
Nhlayo ya le henhla ya vanhu va kuma leswaku leswi i ku hlawula ko biha . 
Khomixinara hi ku landza Xiphemu lexi . 
Ndzi langutela switsundzuxo swa wena eka Nhlengeletano . 
Naswona eka mhaka leyi vatlanginkulu i SADC na Nhlangano wa Rihanyo wa Misava . 
Xana i mali muni leyi va nga ta yi kuma eka malembe mambirhi lama landzelaka ? 
Mintsengo leyi khumbhekaka ? 
Ndzi le ku vulavuleni laha hi ndhavuko wa Afrika Dzonga lowuntshwa . 
Lowu i ntirho lowu langutaneke ni Huvo leyi kun'we ni sisiteme hinkwayo ya tinxakaxaka . 
Ina , leyi i buku leyintshwa . 
Handle ka ku hambana hi miehleketo , ku humelela loku vonakalaka ku endliwile . 
Ku lahleka ka swibalesa ku ya emahlweni kuva xiphiqo lexikulu etikweni ra hina . 
Swiyimo leswi fambelanaka ni nandzu : 
Hlamusela swikongomelo swo kongoma swa projeke . 
Nawu wu fanele ku langutiwa hi matlhelo hinkwawo ya wona . 
Kona u vule : 
Komiti ya Nkatsano wa Vaholobye yi tumbuluxiwile ku tirhana ni mhaka leyi . 
Hi marito man'wana hi vulavula hi vuinjhinere lebyinene bya vumaki . 
A swi khumbhi ntsena mfumo kambe ni xivandla xo ka xi ngari xa mfumo . 
Xana u ni miehleketo leyi hlatswekeke ya leswi nga ta humelela ? 
Kambe sweswi ku humelela ka vonakanyana eku heteleleni . 
Leswi swi nge vi kona ku ngari na xivangelo lexinene . 
Hi sungurile ku tirhisa swibumabumelo leswi swi nga eka swiviko swa Khomixini . 
Swiboho hinkwaswo swa Khomixini swi ta kandziyisiwa . 
Mhaka leyi a yi ri karhi yi humelela ku ringana nkarhi wo karhi . 
Swi nga hi pfuna ku yisa emahlweni ku kula ka ikhonomi na nhluvukiso . 
Hambi kuri swivandla swa timali swa tinxakaxaka swa pfumela leswaku leswi swi tano . 
A hi mavonelo yantshwa eka matirhisele ya kharikhulamu leyintshwa , u swi vurile . 
Hi ku hela ka lembe hi tava hi ri na tindhawu ta xidipulomatiki etikweninkulu ra Afrika . 
Vuyelela ku ya eka ximatsi . 
Ntirhisano wa mfumo ni wo ka wu ngari wa mfumo swi tisa kun'we switirhisiwa na vuswikoti bya swivandla swa mfumo na swo ka swi ngari swa mfumo . 
I swa nkoka ku herisa ku lwa . 
I ku tshemba ka hina leswaku rimbaxidzi ra swa nawu ri simekiwile . 
Yingiso wo hlawuleka wu fanele wu nyikiwa eka maendlelo ya xithekiniki ya inthavhyu . 
Timhaka eka ajenda ti ta katsa : 
Hi ta kota ku dyondza ku suka eka ntokoto wa wena , ku vule yena . 
Swiviko leswi swi ta fikisiwa eka yingiso wa Komiti ya Ndzhaka ya Misava . 
Ndzi tsakela ku kunguhata leswaku xivutiso lexi xi kongomisiwa eka Holobye wa Timali . 
Nthyakiso wo tlula mindzilekani i xiphiqo . 
Ndzi ehleketa leswaku ku ni swilo swo tala leswi lavaka ku endliwa . 
Swi hi tekele nkarhi wo leha tanihi mfumo ku fika eka xiyimo lexi . 
Ntikelo wa xihoxo lexi hi lowu landzelaka : 
Ku cinca ku fanele kuva ni ntikelo lowunene eka vanhu hi ku angarhela lava hi va korhokelaka . 
Hi tava eka xiyimo xa kahle ku tirhana ni swin'wana swa mintlhontlho ya hina . 
Eku heteleleni swin'wana swa switirhisiwa swa ndlela leyi swi simekiwile khale . 
Hileswaku , nakambe nkhensa hinkwenu ka n'wina . 
Vanhu va rhambiwa ku bumabumela minkunguhato leyi nga eka tsalwa ra nkanerisano . 
Maendlelo ya tinhlengeletano ta komiti ya ta hlamuseriwa hi Holobye . 
U fanele nakambe u kota ku kombisa laha ku nga ni xilamulelamhangu . 
A ku ngari mintlangu ntsena . 
Xiphemu xo sungula xa maendlelo lama khumbhekaka eka vundzeni bya pholisi . 
Xosungula xa leswi swa mune i vugevenga bya ku xanisiwa ka vana hi swa le masangwini . 
Ku ya hi vulehi bya ribuwa ra Afrika wa Dzonga xiyimo lexi xi nge tshikiwi xi ya emahlweni . 
Hi langutela ku ku vona ekhubyeni . 
Nakambe ha nkhensa swinene eka nxiximo lowu . 
Nakambe ku ni xiphiqo xa swidzidziharisi . 
Eka xiyimo lexi ku ni swintsongo swinene leswi ndzi nga vulaka ehenhla ka mhaka . 
Mimpimo leyi tekiweke hi Nhlangano wihi na wihi yi fanele ku fambelana ni ku tika ka xiyimo . 
Ndzi tsakela ku tekela enhlokweni : 
Leswi swi katsa vanhu lava va nga ni vutsoniwa . 
Mukamberiwa u fanele ku tekela enhlokweni mavonelo ya vukhwatsi bya xitatimende . 
Hlamusela ntirho wa Nawumbisi wa Timfanelo . 
Eka vundzeni bya Huvo mintsakelo ya xifundzankulu xin'wana na xin'wana yi ta tekeriwa enhlokweni . 
Hi ta ya emahlweni ni tiprojeke leti saleke eka lembe-ximali ra nan'waka . 
Matlhelo hamambirhi ya tekela enhlokweni mfanelo ya vanhu va le Palestine kuva va kunguhata vutomi bya vona vinyi . 
Hi endlile mpimo wa ku humelela hi mpfhuka ka 1998 kambe hi fanele hi endla swo tala . 
Tani hiloko u tiva , ku ni mintlhontlho yo tala leyi langutaneke ni tikonkulu . 
Leswi hileswi a swi vulaka : 
Maendlelo ya ku nghena endlwini . 
Hlamusela swipfuni na leswi swo ka swi ngari swipfuni swa xibalo xo kongoma . 
Afrika Dzonga ri tava eka senthara ya nkhuvo lowu hlamarisa . 
Kambe hi le ku vulavuleni leswaku hi fanele ku hlamula tanihi rixaka . 
Mfumo ntsena wu nge humeleli . 
Nhluvukiso i maendlelo lama tekaka nkarhi . 
I swa nkoka ku lwisana ni muxaka wihi ni wihi wa ku xanisiwa ka vana . 
Swikongomelo swa nhlanganelo lowu hileswi landzelaka : 
Tsarisa ntikelo wa mhangu . 
Hi lava ku cinca eka ndhavuko . 
Ku fambisiwa na ku basisiwa ka nhundzu i xiphemu xa nkoka swinene wa maendlelo . 
Afrika Dzonga na yona yi tekile magoza yova eka mphikizano swinene . 
Hi ta teka swivutiso swa wena . 
Tani hilaha u tivaka , nhlengeletano leyi yi ve kona . 
Ehenhla ka lembe leri landzelaka , hi ti vekerile swikongomelo swo karhi swo kongoma swinene . 
Ku vile ni nkumbetelo ehenhla ka swona , wa swi tiva . 
Naswona ku ngari ku cinca loku hinkwako ku nga ko biha . 
Mimbuyelo ya milavisisi leyi ya ha ta humesiwa . 
Tinhundzu emavokweni ekusunguleni na le ku heleni ka nhweti . 
Hi langutela ku tirha na n'wina hinkwenu tani hiloko hi tirhisa tipulani ta hina . 
Kambisisa na ku fambisa matirhisele ya tipholisi leti fambelanaka ni timfanelo ta vanhu lava nga ni vutsoniwa . 
Ku ntlawahatiwa ka tindzawulo ta mfumo ku tava goza leri kongomeke eka tlhelo lerinene . 
Afrika Dzonga yi salele endzhaku mayelana ni matirhisele ya pulani leyi ya maendlelo . 
Swi tava swa nkoka ku tekela enhlokweni leswaku swin'wana swa minkambisiso leyi yi le ku yeni emahlweni . 
Xosungula eka hinkwaswo , hi ni tisenthara leti nga kona tinharhu ta vuyimbeleri leti lavaka ku tiyisisiwa . 
Xinawana xa 16 xi tiyisisa mfanelo eka Ntshunxeko wo Vulavula . 
Xana ku tava ni mbuyelo wa njhani ? 
Hileswaku hi khumbhekile eku fambiseni ka mimbulavulo . 
Kambe ku endla vuxaka ni khale na ku dyondza ku suka eka byona . 
Xiyimo xo tsana eka vuxaka bya tinxakaxaka . 
Leri i lembe ro hetelela eka mudende lowu . 
Vuphorisa bya ndhawu byi simekiwile ehenhla ka milawu leyi landzelaka : 
Hi langutela lembe ro nyanyula . 
Vun'we a kuri ngopfungopfu xivutiso xa nhlayiso wa vanhu ntsena . 
Ndzi tsakela ku tshembisa Yindlu leyi leswaku hi tiyimiserile eka ntirho . 
Ku tshovela eka xivandla xa vantshwa swi fanele kuva xiphemu xa nkoka xa nhluvukiso wa ikhonomi . 
I xitirhisiwa . 
Afrika yi fambile ku ya emahlweni . 
Hi langutela ku ku vona kona . 
Leswi a hi leswi humelelaka namuntlha ? 
Ngheneni eka lembe leri landzelaka : 
Vuxaka bya matimu bya swa mabindzu byi tava bya nkoka swinene eka makete lowu . 
Swikongomelo swa yona i ku : 
Leswi landzelaka swi vumba vuxirho bya Huvo : 
Kumbexana sweswo i ku humelela ka ntiyiso . 
Afrika Dzonga a yi fanelangi ku siyiwa endzhaku . 
Vanhu votala a va tivi ngopfu hi mhaka ya vutsoniwa . 
Kambe swi nge endliwi swiri swoxe . 
Hi ntiyiso rivilo i ra nkoka . 
Mimfumo yi hlohloteriwa ku teka goza ku : 
A kuri hi tindlela to hlaya masungulo ya leswi hi swi vonaka sweswi . 
Mpfamuleko wa mali ! 
Vaholobye va tshikelele ku laveka ka matiko hinkwawo ku tiyisa Kyoto Protocol . 
Hi lava , tanihi swirho swa Matiko , ku teka vun'winyi bya maendlelo . 
I mani a lawulaka hofisi liya ? 
Themba Maseko : Hi tekela enhlokweni swibumabumelo leswi endliweke hi Matsalani-Generali wa Vandla ra Makhomonisi . 
Nchumu wuri wun'we wu humelele hi ku landza nawu . 
Khoramu ya nhlengeletano ya Huvo yi tava vunyingi bya swirho swa yona . 
Xin'wana xibumabumelo ehenhla ka leswi ? 
Ku ni xivangelo lexi , a ku na ndzilikana wa xihoxo . 
Lexi i xiyimo xintshwa xa Senthara . 
Vantshwa va tiko ra hina va tlange xiave lexikulu eka ku humelela ka ntshunxeko . 
Xijumba xi vikile ku humelela eka matirhisele ya Vuyimeri bya Vuxaka bya Vuhlayiseki . 
Leswi i xiphemu xa nkoka xa matshalatshala ku vona leswaku ku na nghenelelelano eka mfumo hinkwawo . 
Leswi swi katsa njhekanjhekisano eka ntwisiso wa vukungundzwana . 
Xivutiso xa Zimbabwe na xivutiso xa HIV / Aids . 
Hi endlile masungulo lamanene kambe swotala swinene swi ha lava ku endliwa . 
Vanhu hi xitalo i va nkoka eku lulamiseni ntlhontlho wa ku cinca ka maxelo . 
Swinawana leswi lulamisaka tihakelo swi ta endliwa hi ku pfumelelana ni Holobye wa Timali . 
Ndzavisiso wu kombisile leswaku leswi i khale swi languteriwile . 
Ku ni ntalo wa vuswikoti etikweni ra hina . 
Ku na ntsakelo wa le henhla eka khonsepe ya ndlela yo nghena eAfrika . 
Ntlakuso wa nkhuvo eKenya wu fanele wu endliwa . 
Swiyimo leswi ku twananiwile hiswona . 
Hlamusela ntshovelo hi ku landza mimbuyelo ya wona eka vanhu , ikhonomi na mbango . 
Tiko ra Amerika ni le Yuropo , ngopfungopfu Jarimani . 
Xivutiso ku tava kuri xana hi sungurisa ku yini ku tirhana na leswiya . 
Loko swi ri tano , a hi ku vulavula ntsena hi ku teka xitoko xa ku humelela . 
Leswi a swi fanelangi swi nga twisisiwi . 
Mapulanele lamanene ya matirhele . 
Ndza swi tiva kuri u vekile swo hlaya . 
Ndza tshemba hi ku titsongahata leswaku minkanerisano ya hina yi ta hi pfuna ku fikelela swikongomelo swa njhekanjhekisano lowu . 
Xin'wana xa swona i vevukisi bya le handle . 
Vanhu a vari emahlweni ka nkayakayo wo tlhela va kuma misava ya vona . 
Presidente u tava Nhloko ya Tiko . 
Tindhawu to karhi leti nga vaka ta ntsakelo eka vurhumiwa . 
Lowu i nkarhi wo sungula kuva tiko riri eka eka 17 wa malembe . 
Matimba hi ku landza Nawu lowu . 
Hi vulavurile hi ntirhisano wa nkoka . 
Vulavisisi byi ya emahlweni . 
Hambiswiritano , ku ya ka ku tika ka xiyimo i swa nkoka leswaku masungulo ya fanele ku endliwa . 
Swin'wana swa timhaka leti boxiweke hi vangheneri ti katse leti landzelaka : 
Kambe hi ntiyiso i mhaka leyi mfumo wu nga eku hamuleni . 
Xavunharhu , hi le ku kambeleni man'wana magoza lama nga lavekaka ku tirhana ni mhaka . 
Eka leswi , ngopfungopfu leswi Dyondzo yo Yisa Emahlweni na Vuleteri yi nga swona hinkwaswo . 
Tani hilaha u swi tivaka , xana hi yihi sayense ya masungulo yo tsana . 
Hileswaku hi hungutile sisiteme ya swiyenge swinharhu leswi hi nga swi kunguhateni . 
Mimpimo ya vuhlayiseki lebyi antswisiweke . 
Swi le rivaleni eka hina leswaku mimbulavulo yo hlwerisa ku vhota yi fanele ku yima . 
Ku vhota , eka swiyenge hinkwaswo swa mfumo , i ndlela ya nkoka swinene ku vona leswaku ku ni ntshunxeko . 
Xana hikokwalaho ka yini hi hetelela hi ri ni leswi ? 
Lava i vaonhi lava va nga tisiki nxungeto wo chavisa eka vanhu . 
Ku ya hi mhaka ya vumbirhi u lulamile swinene . 
Ndzi pfumelele ndzi engetela swilo swintsongo . 
Ntokoto wa hina vinyi wu fanele ku hi byela leswi hi faneleke ku swi endliwa . 
Xiphiqo i kuri ku ta hakeleriwa njhani mudende . 
Hlamusela kuri hikokwalaho ka yini ntikelo wa makete wuri wa nkoka eka mhaka leyi . 
Ndzi langutela nkombiso wa titalenta ta vanhu va hina lavantsongo . 
Swhalaki swa bayo swi humelela swiri xirhangana xa misava eka malembe mantsongo yo hetelela . 
Ku ringana nkarhi wo leha Afrika Dzonga ri tsemiwile eka tikonkulu hinkwaro . 
Eku heteleleni ndzi vula hakunene ro hetelela kambe ku ngari kantsongo leswaku i xiphiqo xa vukungundzwana . 
Vanhu va le ku xanisekeni naswona va fanele ku pfuniwa . 
Hi tava mfumo wa vanhu hinkwavo . 
Vumundzuku bya hina vinyi byi tshembela ni le ka leswi . 
Hinkwerhu ka hina hi tiva leswaku a ku nge vi ni nhluvuko kuri hava ku rhula . 
Hi tlhelo rin'wana , swisiwana swi tsakela ku cinca xiyimo xa vona ku ya eka xo antswa . 
Hileswaku leswi i swilo leswi hi swi tekaka swi nga tiyisisiwangiki ni kantsongo . 
A swi nge hi pfumeleli ku dyondza tidyondzo ta nkoka leti hi lavaka ku dyondza . 
Foramu yi endliwile ku tumbuluxa swivandla swa mintirho eka mintirhisano xikarhi ka swiyenge swa mfumo na swo ka swi ngari swa mfumo . 
Swirho swa vamahungu , ha nkhensa loko mi tile eka khomferense leyi . 
Hi le ku hlayiseni ka bindzu . 
Van'wana va vona va hakerile hi vutomi bya vona . 
A hi nga tava hi ri leswi hi nga xiswona na laha hi nga kona . 
Hambiswiritano , namuntlha i siku lerikulu . 
Vakamberiwa a va fanelangi kuva va kota ku tirhisa khomuphuyta ku kuma tinhlamulo ta swivutiso . 
Matsalani wa maphorisa , xana i ncini sweswo ? 
Leswi i masungulo ya maendlelo ya nkoka ku suka laha hinkwerhu hi nga ta vuyeriwa . 
Nkunguhato na xiave xa komiti hileswaku i : 
Lavisisa nhlokomhaka . 
Mahlelelo i xiphemu xa nkoka xa mapulanele ya madyondzisele na madyondzele . 
Xiboho xa rixaka . 
Mfumo wu ta rhangela hi kuva xikombiso . 
Vamanana va ni mfanelo yo yingiseriwa na ku voniwa eka ku hambana hinkwako ka vona . 
Presidente yi vulavurile . 
Hi teka leswi tanihi phurogireme ya nkarhinyana . 
Ku Dyondza ka Vutomi hinkwabyo ka Hinkwerhu . 
Ku ngari khale , hi lulamile ku tiva la tirhaka na la a nga tirhiki . 
Swi yisa eka engetelo eka mimpimo ya mahanyelo . .  . 
Vutihlamuleri byi le ka hina . 
Loko a kuri ni mafambiselo yo homboloka a ya fanelangi ku pfumeleriwa . 
Hi tshikelela nseketelo na ku tiyimisela ku tirha na wena eka mhaka leyi . 
Loko va ya eku hleleni ; 
Ndzi tsakela ku endla ku hambana . 
Xo sungula i ku tsema mphakelo wa swidzidziharisi . 
Xikarhi ka swin'wana matshalatshala ya ta languta eka leswi landzelaka : 
Vuvekisi eka nxumankulu xa vanhu hi ku tirhisa dyondzo na vuleteri . 
Leswi landzelaka i swin'wana swa mintirho leyi nga ku humeleleni : 
Kambe ku ngari marito . 
Muvulavuleri La Xiximekaka - Sweswi ndzi tsakela ku vulavula hi Vutleketli bya Vanhu . 
Xana hi swihi leswi cinceke hi mpfhuka ka nkarhi wolowo ? 
Loko va tsandzeka ku endla tano va endla xihoxo . 
Phurogireme yi ta tirhisiwa hi swiphemuphemu . 
Xiviko xi ta rhumeriwa eka Mafambiselo ya le Xikarhi ya Afrika Dzonga . 
Leswi a hi xiyimo lexi nga kahle xa timhaka eka xidemokirasi . 
A hi leswi hi swi vulaka , kambe leswi hi swi vurisaka swona . 
Ndzi ku navelela kuva ni Nhlengeletano yo humelela swinene . 
Yuniti yi tava vuswikoti byo engetela eka nyimpi yo lwisana ni vugevenga . 
Lowu i ntirho lowu lavaka ku nghenelela ko nghingirika ka matlhelo hinkwawo lama khumbekaka . 
Ku nga hava wun'wana wa ntiyiso kambe sweswo ku ngava hinkwaswo leswi nga swona . 
Swin'wana swa ntlhanu swa leswi landzelaka : 
Hi huma eka matiko yo hambana swinene na ku huma eka swiphemu swo hambanahambana swa misava . 
Tikhampani ta Migodi na Timfanelo ta Ximunhu eAfrika Dzonga . 
Holobye Mqulwana , ha nkhensa loko mi ri kona laha . 
Hi lava sisiteme leyinene na matsalwa kuva hi endla leswi . 
Ku hambana xikarhi ka vona hi ku landza : 
Hlamusela xivangelo xa nhlamulo ya wena . 
Njhekanjhekisano lowu a wu tirhani ni kantsongo ni timhaka leti u nga ku tiboxeni . 
Ndzi engetela leswaku hi ni maendlelo lama heleleke no twisiseka eka swibalo swa mbango . 
Kambe ha tshemba leswaku hi ta fikelela swikongomelo sweswo . 
Mpfumaleko wa mfikelelo eka vululami i mbuyelo wa swivangelo swo hlaya . 
Swikongomelonkulu swa Matshalatshala ya Gezi leri Hetaka Nkarhi wo Leha i : 
Projeke eka nkarhi wa sweswi yi kha ya tirhisiwa . 
Nhlelo lowu boxiweke , exikarhi ka swin'wana swilo , leswaku phesente ya : 
Swi lulamile , hi ntiyiso a hi swi tivi . 
Swi lumamile vona leswaku va endla yini . 
Lemukisiwa hi xikongomelo xa ntlawa xa ku endla vugevenga ; 
Kusuhi ku ringana vanhu va mamiliyonin'we va lahlekeriwile hi mintirho ya vona naswona votala va vona i vanhu lavantsongo . 
Xana ka hari mhaka yin'we ? 
Timhaka leti nga ta kaneriwa ti katsa : 
Swikongomelo swa Chati i ku : 
Leswi a hi swilo leswi hi nga ta swi tiyisela . 
Ndza tshemba leswaku swin'we hi tiyimiserile eka ntirho . 
Ku engetela , hi enerile hi ku humelela loku nga fikeleriwa eka xiyimo xa malulamiselo ya 2010 . 
Miehleketo ya kahle , kambe swi nge tirhi eka ntirho hi woxe ; 
Ndza nkhensa nakambe eka sagwadi ro xiximeka . 
Phurogireme yo aka vuswikoti yi tava na yona yi simekiwile . 
A ndzi tshembi leswaku swa boha ku boxa vatirhelamfumo kumbe nxupulo lowu vekiweke . 
Vamanana va le makaya va endla ku tlula kontara ya vanhu va misava . 
Maendlelo ya le ka xiyimo xo humelela xa ku ya le mahlweni . 
Hileswaku hi ta yimela sweswo . 
Timhaka ta ntsakelo wa swiphemu swo hlaya ku katsa hundzuluxo wo twisiseka wa Nhlangano wa Tinxaka na minhlangano ya wona . 
Eka ndhawu yo nyika vukorhokeri bya swa timali a ku na ndhawu ya xihoxo . 
Vatswari na van'wana vo vonakala na vona va nghenelela eka maendlelo lama . 
Kambe hi lava ku . 
Mintsengo i : 
Eku heteleleni ka siku maendlelo ya hina ya fanele ya tiya kambe ya sasekile . 
Hambiswiritano , a hi veki ntshikelelo eka vona kuri va wina xo karhi . 
Hlamusela khonsepe ya nxungeto hi ku landza matirhele eka bindzu . 
Xana hi yihi kharensi yi tivekaka ngopfu emisaveni ? 
Ku dzuneka ku ya eka n'wina hinkwenu . 
Eka nkarhi wuri wun'we mintlhontlho leyi languteneke ni Afrika Dzonga i yikulu swinene . 
Khabinete , hambiswiritano , a yi lulamelangi ku endla xiboho eka mhaka leyi . 
Hi lava ku vutisa mfumo ku ngari na ku chava na leswaku hi ya eku endleni ka sweswo . 
A ka hari mhaka ya leswaku hi lava swotala eka mpimanyeto wa hina wa dyondzo . 
Lembe leri Mpimanyeto : 
Ku ngungumerisiwa ka vanhu swi tekiwa kuri nandzu wa vugevenga . 
Ndzi endlile leswi ndzi swi endleke hikuva ndzi tshembile leswaku a kuri mhaka yinene ku yi endla . 
Khomferense yi ta humelela hi ndlela leyi landzelaka : 
Vumpfhumba i vumaki bya nkoka eka ikhonomi . 
Hambiswiritano ka hari ni mintlhontlho yin'wana . 
Mpimo lowu i wa nkoka eka vumaki kuva byi humelela . 
Mabindzu lamantsongo ni ya le xikarhi ya ni xiave xa nkoka eka nhuvukiso wa ikhonomi na le ka ku tumbuluxa mintirho . 
Kambe hi swi kumile leswi a hi kunguhatile ku swi endla . 
Hlamusela swiyimo leswi . 
Hileswaku i mhaka ya nkarhi kuva vaendli va swo biha va sweswi va ta khotsiwa . 
Malembe ya kaye i nkarhi wo koma eka vutomi bya rixaka . 
Swi le rivaleni ku suka eka tinhlayo leti nga kona ku suka eka khampani . 
Ku ni matimu ya nkarhi wo leha ya tiyunivhesiti leti tshunxekeke emisaveni . 
Emakorhweni ya hinkwaswo leswi i malulamiselo ya muganga . 
Havumbirhi bya hina hi lava ku hunguta nxavo wa ku tikeriwa hi mpfumelelano na mafambiselo . 
Minkongomiso leyi yi fambelana ni minkongomiso ya Chati . 
Swi tava swiri eka Presidente ku endla matholele ya lawa . 
Vun'we bya rixaka ra hina ku fanele kuva xirhangana eka swivandla hinkwaswo swa vanhu va hina . 
Un'wana na un'wana wa hina u ni xiave ku xi endla ku hunguta vugevenga na madzolonga . 
Rihanyo ra le ntirhweni ri tirhana ni rihanyo na vuhlayiseki bya vatirhi entirhweni . 
Ku vile ni swotala sweswi eka mahungu ya vugwazi eswikolweni . 
Swa antswa ku nyika vanhu votala loko swi koteka nkarhi wo vulavula . 
Hileswaku loko hi vuyela hi ta languta eka leswi saleke . 
Swiyenge hinkwaswo swa mfumo swi languteriwa ku tirhisa pholisi leyi . 
Malulamiselo ya ku amukela ya tava hi ku landza Ntwanano wa Hague ; 
Tiphine hi ku saseka ka tiko ra hina ni vanhu va rona . 
E-e , ndza ala . 
Kharikhulamu leyi yi simekiwile eka milawu leyi landzelaka : 
Swilaveko swa mbulavulo hileswi landzelaka : 
Nhluvukiso wa PBMR eAfrika Dzonga wu ta vonaka eka vundzeni lebyi . 
Nyingiso wo tala na switirhisiwa swi nyiketiwa eka ntirho lowu . 
Hi ta tivisiwa ku ngari khale loko xiviko xi herile . 
I swa nkoka eka xirho ku kuma timhaka leti lulameke . 
Hi ta endla leswi hi matimba yo tiva leswaku a hi hexe . 
Afrika Dzonga tanihi xirho ri tlangile xiave xo rhangela eku hluvukiseni ajenda ya yona ; 
Ndzi tsakela ku ta hi Ndzati . 
Kun'we ni vatirhisi hinkwavo va gondzo hi fanele ku tekela enhlokweni vuhlayiseki bya gondzo . 
Vuswikoti byo humelela i byikulu . 
Hambiswiritano , i swikongomelo swa nkanelo leswi tirhisekaka ku endla vuxiyaxiya lebyi landzelaka : 
Hi amukela hinkwenu . 
Swi endla kuva erivaleni leswaku : 
Swibumabumelo hi Komiti : 
Ku fika laha , hi ya emahlweni hi engetela dyondzo na xiyimo xa vuswikoti bya vanhu va hina . 
Vutihlamuleri lebyi i bya hina hinkwerhu . 
Ndzi pfumelele ndzi tshikelela swintsongo swa leswi : 
Hi fanele ku sungula ku tirhisa gezi leri pfuxetiweke . 
Kombisa ku twisisa ka vuswikoti bya swa gezi . 
Mufoni : Ndzi ehleketa leswaku hi kanerile hi ku hetiseka mhaka ya ntshunxeko wo vulavula . 
Leswi naswona i ku humelela ko vonakala . 
Hambiswiritano hi laha vusiku lebyi naswona ha mi nkhensa hinkwenu loko mi tile . 
Hi fikelerile swo hlaya eka lembe leri hundzeke . 
Kambe ku hambana loku ku fanele ku nga vi ko onha eka rihanyo ra tiko . 
Ku sungula , eka mhaka leyi swihingakanyi swa vuhlayiseki ni swin'wana na swin'wana swi simekiwile . 
Projeke leyi yi ta hetisiwa endzhakunyana ka lembe . 
Lemuka makhombo ya ku karhala ka ku hisa . 
Hi ta ya hi ya landzelerisa leswiya . 
Hi swihi swi nga hambana ? 
Hi tlhela hi tshikelela nkoka wa mfikelelo eka vutshunguri . 
Tikhopi ta swilipi swa mbuyelo a swi nge vi kona eka vamahungu . 
Hi tekelerile Phurogireme ya Ku Aka hi Vuntshwa na Nhluvukiso . 
Xiyimo xo hlawuleka xa vamanana va le makaya i xa nkoka wo karhi eka hina eAfrika Dzonga . 
Mpfumalelano kun'we ni milawu ya ntwanano wa matirhisele leyi vekiweke . 
Xin'wana na xin'wana xa xirho xa Huvo ya Vaholobye loyi a hlulekaka ku nghena a nga yimeriwa . 
Hileswaku leswi swi va ndhawu ya mahala ya swa mabindzu . 
Swi ta ya hi Vumbiwa na nawu ni swinawana leswi tiyimelaka . 
Votala va vona va hanya eku chaveni . 
Rivala ra swihahampfhuka ra lembe ra 2002 . 
Boxa timhaka TINHARHU . 
Hi le ndlela eka sweswo . 
Lexi i xiphemu xa mafambiselo ya ndzawulo xo antswisa matirhele ya sisiteme ya mahlayiselo . 
Hi ndlela yaleyo hi fanele hi vulavula hi mhaka ya vugevenga . 
Vusweti na nkalandzingano eAfrika Dzonga . 
Ku bohana ka mhaka ku kumbeteriwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Va hoxa xandla eka rihanyo ra mindyangu ya vona na nhluvukiso wa tiikhonomi ta le makaya . 
Hakunene i xifundzho . 
Matimba ya maendlelo ya le ka leswi landzelaka : 
Tani hilaha hinkwerhu hi tivaka hakona , hi na milawu leyinene na tipholisi leti simekiweke . 
Kambe u ni mhaka yo olova swinene . 
Lexi na xona i xiphemu xa NHLS . 
Hi pfumelelana na swona . 
Van'wana vanhu va tirha hi ku ya hi ntsakelo wa vaaki-tiko ; 
Xana hi wihi nkoka wa mpfuno lowu u wu kumaka ? 
Ndzi pfune ndzi va ni miehleketo leyi pfulekeke . 
Muchaviseki Holobyenkulu , vululami a byi fanelanga byi endliwa ntsena , kambe byi fanele ku voniwa leswaku bya endliwa . 
Hi fanele hi languta eka mitlhontlho na leswi hi nga swi kumaka hi tindlela to hambana eka nkarhi lowuntshwa . 
Tanihi leswi ndzi nga swi fikelela . 
Hi fanele ku endla swin'wana naswona hi ku tiyimisela . 
A ndzi nga tshikeleri ngopfu nkoka wa tsalwa leri . 
Mihlangano leyi nga nghenela eka endlelo ro vulavurisana ku fikelela ntwanano . 
Ndza khensa naswona sweswi ndzi ta amukela swivutiso swa n'wina . 
Gingiriko lowu i wa xihundla naswona a va fanelanga ku avelana . 
Tiphurogireme leti hi ti endlaka a swi kanakanisi leswaku ta humelela . 
Xana wa ha ri ni vuxokoxoko byin'wana mayelano ni mhaka leyi ke ? 
Hi nga endla swo antswa ku sukela sweswi ku ya emahlweni . 
Endla ndzavisiso wa leswi khumbaka vanhu kumbe mbango . 
Mitirho yo tala yi tumbuluxiwile eka khume ra malembe lama hundzeke . 
Ndzi hlohlotelekile ku vona leswaku ku ni ku humelela eka xikoro xexo . 
U fanele u ri . .  . 
Tanihi laha hi tivaka hakona , matiko yo tala ya hluvukile ngopfu . 
Kambe ndzi ni ntiyiso wa leswaku emahlweni i nkarhi wa ku tshemba . 
Lexi xi ta va xa nkoka eka malembe lama taka ku sukela hi 2007 . 
Namuntlha hi ku yimela mfumo ndzi ri hi mi twile . 
I mani a faneleke ku tekeriwa enhlokweni eka nongonoko ? 
Hi tiva vuswikoti bya hina . 
Xana swi famba njhani ? 
I mhaka ya vumunhu na ku nyika mavonelo ya nkoka . 
Xa nkoka hileswaku hi fambisa pfhumba leri swin'we . 
Eka tindhawu tin'wana tanihi tiko hi fanele ku endla mihlawulo yo tika . 
Hi lava ku rhula emapatwini ya hina . 
Ku tekela enhlokweni na ku hlamusela mavonelo yo hambanahambana eka tsalwa . 
Yi nyika rimba na ku andlala endlelo ra ku cinca ka sisiteme . 
Eka hina a hi xivutiso ku fambelana ka Mihlangano . 
Eka mikarhi yin'wana swi tika ngopfu . 
Swibumabumelo swa ICRP swi ta tekeriwa enhlokweni eka ku pfuxeta Milawu . 
Mabiloho ya wela ehansi ka vutihlamuleri bya Ndzawulo ya Vutleketli . 
Swikongomelonkulu swa Nawumbisi i swa ku : 
Leswi swi ta endla leswaku lava nga ni matimba ku : 
Mutshama-xitulu , xo hetelela ndzi lava ku hoyozela IUCN . 
Hi ntiyiso , xin'wana xi nge fikeleleki ku ri hava xin'wana . 
Swiyenge leswi i swa : 
Ndzi ehleketa leswaku a swi nge kanakanisi leswaku ku ta va ni mimbuyelo eka mabindzu lamantsongo . 
Ku humelela ku vile kona eka ku hlanganisa maendlelo laha swi faneleke . 
Nakambe ndza khensa swinene eka malwandla ya n'wina . 
Ku ndzetela vatirhi . 
Ku fika sweswi , ndzi kholwa leswaku Mfumo wa Nhlanganelo wa Tiko wu fikelerile xilaveko lexi . 
Xin'we xo tika xa leswi i ku hundzuka ka swilo . 
Mihluvuko eka xiyenge xa swa timali na xona xi tirhile xiphemu xa xona . 
Swi fanele ku teka nkarhi wo leha . 
Yin'wana ya ndhawu leyi i ya makete ya vatirhi . 
Papalata ku hlayisa swiharhi nkarhi wo leha . 
Lowu i ndhavuko lowu faneleke ku herisiwa . 
Ku tsundzuxa na ku seketela swi ta ya emahlweni ntsena loko swa ha laveka . 
Xikongomelo xa modlele i ku : 
Hi ta tiyisisa mfikelelo eka dyondzo na nhlayiso wa swa rihanyu eka mamiliyoni ya vanhu . 
Ndza ha ku vuya eka rendzo eKhayelisha mpundzu wa namuntlha . 
Hlamusela switandzhaku swa ku va vanhu va nga tirhi . 
Ndzi pfumela leswaku khoso leyi yi ya ekule eka ku tiyisisa leswaku leswi swa humelela . 
Ku vile ni ku tsakela swinene eka goza ra Nkunguhato wa rixaka lowuntshwa . 
Ku sukela Sunguti hi humelerile eka ku simekiwa ka nkunguhato wa matirhelo ya nhlanganelo . 
Ha va hoyozela eka sweswo . 
Hi hava xikombo xa swiphiqo leswi nga kona kumbe ku humelela loku endliweke . 
Xigwevo xa Rifu tanihi Nsivelo . 
Xana hi vula yini hi vaaki ? 
Maendlelo a ya si amukeriwa tanihi leswi ya ha riki hi xivumbeko xa mpfapfarhuto . 
Tsalwa ra kahle ri ta nyikiwa tanihi ndlela ya masungulo . 
Xavumbirhi , hi fanele hi vulavula hi mfikelelo wa makete eka tinhundzu na vukorhokeri . 
Hi ta hlela na ku vuya eka swona . 
Hi nkarhi wa xiphemu xa vumbirhi : 
Nawu wu vile kona ku tlula malembe ya 25 . 
Mbuyelo wa nhlengeletano wu katsa leswi landzelaka : 
Xivangelo xa nghingiriko . 
Swintsongo swa leswi fikeleriweke swi nga kumeka eka Xiviko xa Lembe na lembe : 
Swikongomelo swa Nawu i ku : 
Ndza khensa nkarhi wo vulavula na n'wina na ku mi hoyozela eka leswi mi swi fikeleleke . 
Vuxaka byi simekiwile eka ku xiximana na ku tshembana . 
Ndzi tsakile ku vula leswaku Presidente a nga ta . 
Mikarhi yin'wana swiboho a swi fanelanga ku tekeriwa ehansi . 
Endla modlele . 
Ndza mi khensa hinkwerhu ku va mi endlile leswaku ntlangu lowu wu va kona . 
Leswi swi ta onha swinene . 
Leri a hi ro sungula ku va ni ku ehleketelela ka le henhla . 
Yaleyo i phurojeke leyi nga va kona eka malembe yo tala . 
Ndzi rhandza ku khensa Muchaviseki eka marito ya wena ya kahle yo amukela . 
Swikolo swo tala swi hlamurile kahle eka xiyimo hi tindlela to hambana . 
Hi rhandza ku khensa vakhumbeki na vatirhisano eka miehleketo leyi va hi nyikeke . 
Hi lava xiyenge xa purayivhete xo tiya . 
Eka hinkwaswo hi rhandza ku nyika vuhlayiseki bya kahle ku suka eka vatirhi . 
Magidi ya vanhu emisaveni hinkwayo va sungurile ku tilulamisela hi ntlangu lowu . 
Boxa timhakankulu TINHARHU . 
Eka tindhawu hinkwato hi fanele hi antswisa matirhelo ya hina ku fambelana ni lembe leri nga hundza . 
Lexi xi fanele xi va xikongomelo xa masungulo xa vumundzuku . 
Ku sivela vugevenga ku tshama ku ri xilavekonkulu xa mfumo . 
Vulavula na vanhu lava nga khumbeka hi vugevenga . 
Tiphurogireme leti hi ti tirhiseke ti fanele ti hakeleriwa . 
Ndza mi khensa hinkwenu na ku mi navelela swa kahle . 
I mfanelo leyi nga kona eka Vumbiwa . 
Leswi swi amukeriwile . 
Lexi i xa nkoka tanihi leswi xi nga xa xihatla eka ikhonomi ya hina . 
Leswi swi fanele ku endliwa hi ku fambelana ni maendlelo na matirhelo ya le matikweni ya le handle . 
Hinkwayo mimpimo leyi yi simekiwile kun'wana emisaveni naswona yi kombile leswaku ya tirha . 
Eka swin'wana swa kona hi lava ku endla leswi landzelaka : 
Leri i tiko leri nga ni nhlayo ya le henhla ya xiphiqo xa ku va vanhu va nga thoriwanga . 
Nhlayo ya le henhla ya swa ikhonomi na nhluvukiso wa vanhu . 
Ndzi nga vula leswaku leswiya a ku ri ku tsandzeka ka sisiteme ya hina . 
I ku thoriwa hi swa tipolitiki naswona intiyiso na le Amerika . 
Xa nkoka eka ku nghenelela loku hileswaku : 
Sweswi ku ringeta ku le ku endliweni ku engetela mali ebangini . 
Holobyenkulu , ndzi lava ku vula leswaku ndzi Muamerika eka swa matimu . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Lexi ku fanele ku va masungulo ya hina ! 
A swi fanerile ku endla vulavisisi eka swa timali . 
Xana ndzi na swo ringana swa goza leri landzelaka eka endlelo ke ? 
A ndzi nga swi endli ndzi ri ndzexe . 
Hinkwaswo leswi nga humelela swi fanele ku twisisiwa hi ndlela yo hlayisa nhluvukiso . 
Ndzi languterile leswi hi nga swi fikelelaka eka xiphemu lexi landzelaka xa 2010 ! 
Lexi i tlhontlho na le ka tiko ra mina . 
A swi kanakanisi leswaku ku tava ni miehleketo yo hambana eka swin'wana swa leswi nga ta hlawuriwa . 
Lawa i matshalatshala yo ringeta ku tisa Mfumo ekusuhi ni vanhu . 
Mhaka leyi a yi kaneleki . 
Nyika timhakankulu TINHARHU . 
Sungula u kuma nhlayo hansi leyi fanaka . 
Eka nkarhi wo koma , mimpimo yi fanele ku languta eka : 
Xitshunxo xo khomeka xi fanele xi kumeka ku ahlula ku tshwukiselana mahlo ka tiko leriya . 
Hi fanele hi tiva leswi yi tirhisaka swona na ku hi nga yi fikelela njhani . 
Swilahlo leswi tirhisiwaka hi vaakatiko . 
Lebyi i vutihlamuleri bya khampani ya Stevedoring . 
Lexi hi xi lavaka i ku nyika matimba eka vanhu vo tala hi tindlela hinkwato . 
Swi le ku humeleleni emisaveni hinkwayo . 
Ndzi rhandza ku khensa va DANIDA eka nseketelo wa vona . 
Ku hambana , mali yo tala yi vekeriwile phurogireme leyi . 
Eka misava ya ntirho na mabindzu yo ka ya nga ri ya mfumo : 
Van'wana va endla swa xinawu va ri emitirhweni ya vona . 
Xiboho xo nyikiwa ka mpfumelelo xi ta tekiwa vhiki leri taka . 
Tanihi swirho , hi yimela mamiliyoni ya vanhu eNdlwini leyi . 
Hi fanele hi hanya na mali leyi hi nga na yona . 
A wu ri mfungho wa leswaku a hi swi lavi ku tirhisa mabakiti yo ke ' vumunhu . 
Xivumbeko xa xitimela . 
U vula leswaku ku hava nhlamuselo yo tiya yo lawula swihangalasamahungunyingi . 
Munhu u ringeka ku pfumela leswaku a ku fanele ku va hava vukorhokeri bya swa vutlhari eAfrika-Dzonga . 
Vula timhakankulu TIMBIRHI . 
Hi rhandza ku khensa ku tinyiketela ka vona . 
Ku tlawahata tinxaka to hambanahambana ta vuhlanganisi : 
Ndzi ta mi kombela ku tiyisela . 
Timhaka leti hi ku kongomisa i khale ti ri eka ajenda ya NCOP . 
Tinhlokomhaka eka ajenda a ti ri hi ndlela leyi : 
Ku ni timhaka leti ndzi kholwaka leswaku hi nga ti kuma eka njhekanjhekisano . 
Ku tiva a swi enelanga , hi fanele hi swi kombela . 
Palamente hi vutlhari bya yona yi ta boha leswi yi faneleke ku endla swona hi xiringanyeto lexi . 
Hi amukela nkateko lowu wo avelana vuxokoxoko mayelano na phurojeke . 
Xana muxaka wa ntirho wu le rivaleni ke ? 
Hi pfumeleleni hi mi hlayisa vusiku bya namuntlha . 
Leswi swi ta simekiwa hi 2011 . 
Ndzi pfumela leswaku nkarhi wu fikile wa Komiti leyi na ku pfuxetiwa ka mikunguhato . 
Ku thoriwa ka vanhu lava nga ni vutsoniwa swi famba swin'we na ku va hlayisa emitirhweni . 
Ku ni swikombiso swa leswi nga eku humeleleni . 
Vana va hina va ta hlayiseka . 
Ndzawulo ya mina yi langutana ntsena na mhaka ya ntirho wa misava hinkwayo . 
Leswi swi vula leswaku mimbuyelo hinkwayo yi humesiwile . 
Ku kambela ka hina ku kombisa leswaku ku na ku laveka ku nkulu ka xiyenge lexi . 
Yi khomeriwile entsindzankulu wa Nhlangano wa Tinxaka eNew York . 
Ku rivaleriwa ku ta humelela ntsena eka nkarhi wo koma . 
Ku nga ri hileswi ku tlula mamiliyoni ya mitirho yi nga lahleka . 
Ku teka magoza hi nkarhi naswona hi ku fambelana ni nkunguhato . 
Ndzi pfumela leswaku murhangeri : 
I mani a nga ni ntirho ku wu hlayisa ? 
Ndzi khensa ku foneriwa . 
Ku nyika nseketelo eka Holobyenkulu eku humeleriseni ka mitirho ya yena . 
Ku nga va hi tindlela tihi kumbe tihi swi ta tika swinene ku simekiwa . 
Hi kunguhata ku va na rifuwo leri eka malembe lama taka . 
Khume ra malembe i nkarhi wo leha swinene loko u nga tirhi . 
Mimpimo yinharhu yo karhi ya laveka . 
Thekinoloji ya Wave ya ha ri eka xiyimo xa masungulo hi nhluvuko . 
Swi hi dyondzisa leswaku hi fanele ku va ni vutihlamuleri bya lomu hi kongomaka kona . 
Hi na mali yo tala ku pima ku yi tirhisa . 
Tiko leri i ra vanhu . 
Hi ku kongoma kumbe ku nga kongomiwi swi khumba nkoka wa vutomi bya vanhu . 
Nakambe hi fanele ku langutisa tinhlamulo leti nyikiweke hi vavasati vo tala . 
Mhaka ya nkarhi yi fanele ku nyikiwa eka leswi landzelaka : 
Loko leswi swi fanele ku fikeleriwa , swin'wana swo olova swi fanele ku kumeka . 
Leyi hi yin'wana ya timhaka leti AALCO yi nga khomeriwa tona . 
Xikongomelo xa khodi xi hlamuseriwile . 
Migingiriko yi fanele ku endliwa handle ka ku lava bindzulo . 
Ku fikelela swilaveko swa masungulo swa vanhu va ka hina ; 
Hi ta tirha hi ku landza swibumabumelo swa tikhomixini . 
Vaswihangalasamahungunyingi na vanhu hi ku angarhela . 
Hlamusela rito ra andziso . 
Ku hlanganisa na ku ndlandlamuxa vuxaka exikarhi ka matiko mambirhi ; 
Hi ni tshembo ra leswaku hi ni vuswikoti byo cinca xiyimo . 
Mpfapfarhuto wa xiviko wa karhi wa lulamisiwa . 
Ku hava vulavisisi bya muxaka wolowo . 
Lexi xi lava dyondzo na ndzetelo . 
Ku lulamisa loku ku endliwa lembe na lembe . 
Eka swin'wana swa kona hi ta vutisa : 
Vanhu lava nga ni vutsoniwa va fana na lava nga riki ni vutsoniwa . 
Maendlelo ya ha ri eka xivumbeko xa mpfapfarhuto a ya si amukeriwa . 
Hi kolota ku tshembeka eka Vumbiwa , vanhu va tiko ra hina na Mfumo . 
Nxopaxopo wu fanele wu fambelanisiwa na xifaniso . 
Hi ku engetela hi vuyelela hi vula leswaku mhaka ya swivangelo swa vuchavisi yi fanele yi vulavuriwa . 
Mixaka hinkwayo ya vutleketli yi kaneriwile naswona ku ta yiwa emahlweni yi kamberiwa . 
Kambe loko hi lava hinkwaswo leswi hi lava vayimeri vantshwa . 
Kutani ke , hi wona nandzu lowu nga khoto eka nkarhi wa sweswi . 
Ntirho wa hina i ku dyondza ndlela yo tlherisela endlelo endzhaku . 
Leswi swi fanele swi fambelana ni leswi nga eka Vumbiwa bya tiko ra hina . 
Ku ni xihlawuhlawu eka tindhawu ta le mitirhweni na le rixakeni hinkwaro . 
Leswi swi ta tiyisisa mpimo wa swikili swa le henhla ni vutivi eka hinkwerhu . 
Vulehi bya nhlamulo byi fanele byi lawuriwa hi swilaveko swa nhlokomhaka . 
Hi le kwihi sweswi na endlelo leri ? 
I xilaveko lexi nga ta hi tlhontlha eka malembe yo tala lama taka . 
Xiletelo xa vanhu eka mpimanyeto . 
Kambe ndzi ta va wo sungula ku tsundzuxa hi vubihi bya ku titsakisa . 
Lebyi i vuswikoti eka : 
Swinavetisi swi ta va kona eka ku dyondza tindzimi to engetela . 
Xana a wu fanele u endlile yini ? 
Netherlands hi holobyenkulu wa Vuhlayiseki na Vusirheleri . 
Madzana na magidi ya mitirho yi lahlekile eka timayini na vurimi . 
Swi tekeriwile enhlokweni leswaku : 
Hlamusela timhakankulu TIMBIRHI . 
Tindhawu hi leti landzelaka : 
Leswi swi hetelerile hi ku yimisiwa ka ku vhota endhawini yoleyo . 
Nongonoko wa ntlangu wu ta va hi ndlela leyi : 
Hi ndlela leyi hi tsakile ngopfu hi ku tiboha ka Chanselara eka nhluvuko wa Vantima . 
Ma swi tiva leswaku hi nge swi koti ku endla mati mo tala . 
Mayelano ni mhaka leyi , xiyimo xa Nhlangano wa Afrika eka mhaka ya Sudan mikarhi yin'wana a xi twisiseki . 
Nhlayelo ra swa mbango ri pfuriwile ku tlula malembe mambirhi lama nga hundza . 
Swirho swa Bodo ya Huvo ya Ndhavuko ya Tiko ; 
Ndza khensa ku va mi ndzi rhambile ku ta va na n'wina madyambu lawa . 
Leswi intiyiso i nhluvuko wa kahle . 
Ndza khensa ku va mi ndzi rhambile . 
Malembe ya ntlhanu lama taka ya Mfumo wa Miganga : 
Katsa vuxokoxoko hinkwabyo lebyi faneleke . 
Hi wena ntsena loyi a nga endlaka leswaku swi humelela . 
Vuxokoxoko bya nhlengeletano byi hi ndlela leyi : 
Tirha na timhaka to tlula yin'we hi nkarhi wun'we . 
Swi ya hi mhaka ya leswaku vanhu lava nga ni vutsoniwa a va endli swikombelo ke ? 
Mhaka yo tirhisa vanhu hi ndlela yo ka yi nga ri kahle , ngopfu vana . 
Ina hi endlile . 
A swi kanakanisi leswaku vaakatiko hi vona xihlovo xa miehleketo leyntshwa. 
Hi xihi xiyimo xa nambu ? 
Hi ta rhangela . 
Vutihlamuleri byebyo byi fanele byi tisiwa ebukwini . 
Xikombelo xa nawu lowu i xo sungula etikweni leri . 
Leswi swi nga teka nkarhi ku humelela . 
Xikongomelo xo hlamusela ku cinca ka le ndzeni eka Atikili ya 1 ya Nhlengeletano : 
Ku nghenelelana ka nhluvuko wa le makaya na le madorobeni . 
Ku suriwa ka nhlamuselo ya vukorhokeri bya vatirhi . 
Leri i rin'we ra malembe eka malembe lamo tala mo tsakisa eka matimu ya tipolitiki ta hina . 
I swa nkoka wa le henhla leswaku ntirho wa munhu wu cinca leswaku wu ta kota ku hanya . 
Nyikani vuxokoxoko eka vanhu va tiko mayelano ni vutsoniwa na timfanelo ta vanhu lava nga ni vutsoniwa . 
Tihuvo ta le makaya ta ha ri na nkoka lowu ti faneleke ti wu endla eka ku cinca lokuntshwa . 
Mati ma na nkoka eka vutomi bya vanhu . 
Holobyenkulu wa nhlawulo lowutaka . 
Leswi ku tava nsusumeto wa ku titwa ka mina eka malembe mambirhi lama taka . 
Vuxokoxoko hi lebyi : 
Makungu ma kahle . 
A ku nga ri mhaka yikulu emisaveni . 
Hi ku tivulavulela . 
Xitatimente xa lava mahungu hi Holobyenkulu wa Vuhlayiseki na Vusirheleri . 
Phepha ra xiviko eka Khomixini ri fanele ri famba na xitiviso . 
Eku heteleleni yuniti yi ta tlheriseriwa eka vaxanisiwa . 
Hlamusela maendlelo lama faneleke ku landzeleriwa eka xiyimo xa nghozi ya xitshuketa . 
Hi wahi mavonelo ya wena ? 
Swikombiso swa phurojeke : 
Mali liya yi ta heta nkarhi wo leha ku korhokela vanhu . 
Swivutiso sweswo swi ta ringeta ku tisa tinhlamulo eka leswi landzelaka : 
Mafambiselo ya phurojeke na masimekelo . 
Va twananile ku tshama va ri karhi va khumbana eka mhaka leyi kwala ku fambeni . 
Xopaxopa tinhlokomhaka mayelana na leswi landzelaka : 
Kumbe marito eka mbuyelo lowu . 
Leswi hi swona hi swi lavaka . 
Tirhisa vumbhoni ku fikelela makumu . 
Mphikizano lowu na wona wu langutisile ngopfu nkoka wa xivutiso xa ikhonomi . 
Vanghana va vitanana . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi ri na vatirhela mfumo vo tlula 500 laha namuntlha . 
Xitarata xa Laveka . 
Kambisisa no hlamusela mitirho leyi faneleke yi tirhiwa . 
Xa vumune , hi na mhaka leyi faneleke ku endliwa ku lwisana na vukungundwana . 
Lexi faneleke ku rhanga xi endliwa i ku tlherisela milawu . 
Lexi i xikombiso xa xitsalwana , i mavonelo ya munhu . 
Ku vulavurisana loku yaka emahlweni exikarhi ka Holobyenkulu na Presidente ku ta endliwa hi ku famba ka nkarhi . 
Vayimelakulanghwa va fanele va pfumeleriwa ku kaneta , hambileswi swi nga oloviki ku teka xiyimo lexi . 
Yi tshama yi ri mhaka yo tsakisa ku nyika tinyiko eka mitirho ya xiyimo xa le henhla . 
Xiphemu xa vumbirhi xa ndzavivisiso xi tava xi anamile swinene . 
Manana Xandla xa Muvulavuleri , hi khensa ku va u ri kona . 
A ku na loyi a nga ta ku nyika maendlelo ya nseketelano . 
Vanhu lava nga henhla ka malembe lawa va rhurhela eka swiphemu swin'wana swa tiko . 
Sweswi , hi langutanile na xiphiqo xa xihatla no tika . 
Mi endlile mhaka ya kahle no tlhela mi tshama mi ri karhi mi hi tivisa . 
Ndzi ta tsakela ku tlhela ndzi tshembisa mayelana na pholisi ya ikhonomi ya vumundzuku . 
Kambe hi ku basisa leswi ku nge vi ku tikeriwa ko olova . 
Mali ya Muganga leyi Sunguleke ku ti humesela yona . 
Lexi i xivutiso lexi hi faneleke ku xi hlamula hinkwerhu eka xona . 
Hi tinyiketile ku cinca hinkwaswo . 
Ku laveka ka swilo na mphamelo hi yona mhakankulu eku maketeni ka swibyariwa swa le masin'wini . 
Endzhaku ka khume ra malembe lama hundzeke , hi tekile magoza ma nkoka ku ya emahlweni . 
Ndzi rhambile murhandziwa wa mina wa khale ku ringana malembe mambirhi na hafu . 
Ku tinyiketela na ku gingirika ka wena eka phurojeke leyi i xikombiso eka hina hinkwerhu . 
Xiviko lexi xi ta nyikiwa Khabinete endzhakunyana lembe roleri . 
Kuma switirhisiwa leswi nga ta tirhisiwa eka ntirho . 
Kumbe swi nga endliwa lexin'wana xi nga ri kona . 
Hi ta yisa emahlweni ku famba hi ndlela yoleyo . 
Loko hi tiyimiserile , ndzi ehleketa leswaku hi fanele hi hlamusela xivutiso lexi hi ndlela leyi faneleke . 
A hi le henhla ka nawu . 
Masungulo ma ta endla leswaku ku va na masungulo lamanene eka ntshamiseko wa ndhawu . 
U ta swi endlisa ku yini leswaku u swi tiva ? 
Handle ka sweswo , hi fanenele ku vona leswaku swi cinca ndhavuko wa swona na maendlelo ya swa tipolitiki . 
Hikokwalaho ka yini swi ri hi ndlela leyi ? 
Hi fanele hi tikarhata hi kambirhi . 
Matshalatshala yo vulavurisana ya fanele ya hetisisiwa hi ku hela ka Nyenyankulu ; 
Xikongomelo xo hetelela i ku vonisisa leswaku leswi swi fanele ku fikelela tiko hinkwaro . 
Endla swiringanyeto SWIMBIRHI ku antswisa vuswikoti bya vatirhi lava ku kongomisiwaka eka vona . 
Swivutiso swi ta kongomisiwa eka matsalwa ya ntiyiso . 
Swilo leswi swi vumba ntirho wa nkoka eka vukorhokeri bya WCRC . 
Lexi i xivilelelo lexi faneleke ku hlamuseriwa kahle . 
Xivilelo xa hina lexikulu i ku sirhelela nhlangano wa xikambelo . 
Longoloxa matshalatshala lama nga ta tirhisiwa eka xiyimo xa mphikizano . 
Mo ndzi sungula hi switiviso leswi nga toloveleka . 
Xi tlhela xi va xitsundzuxo . 
Hi sola leswi nga humelela hi matlhelo hinkwawo . 
Hluvukisani vuhlayiseki bya vapfhumba . 
Leswi swi nyikile ku tlakuka eka vangwa ra vuvekisi bya nkarhi hinkwawo . 
Mfumo wa Britain tanihi laha mi tivaka hakona , wu tiyimiserile ku hluvukia maAfrika . 
Swi fana na DRC . 
Ku tinyiketela loku tshamaka ku ri endhawini yin'we hi yona mhaka leyikulu ku tiyisisa ku sunguriwa ka ntlangu . 
Leswi intiyiso ngopfu eka ndhawu ya rihanyu . 
Ku langutisisa ntikelo wa hungu ku le ndleleni . 
Ndzi khensa ku va ndzi kumile nkarhi wo vulavula eka khonfarense ya n'wina ya vunharhu ya lembe na lembe . 
Ndzi huma eAfrika . 
Hlamusela nawu wa ntirho . 
Se loko ndzi nga ri na kaya na vatswari ke ? 
U songasongile hi ku vula marito lawa : 
I swa nkoka ku tirhisa mabindzuriselo lama emakete . 
Eka nhlayo ya timhaka tintsongo , u nga komberiwa ku endla xikombelo xa mafundza . 
I vumbhoni . .  . 
Xikongomelo xa lexo sungula xi fikeleriwile . 
Huvo ya Milawu yi nga endla xiboho . 
Ndzi vona onge va na mfanelo yo endla swilo hi ndlela leyi . 
Ndza khensa swinene ndzi tlhela ndzi mi navelela ku humelela eka mimbulavurisano ya n'wina . 
A hi tlheleleni endzhaku , ndzi ta vuya eka n'wina . 
A ku na vumbhoni byo hanya bya ntwanano wa muxaka wolowo na Spain byi nga ta kumeka . 
Leswi swi nyika ku tlakuka ka miehleketo eka swifundza leswi nga ku tirheni . 
A ku na mfanelo yo yisa mhaka emahlweni leswaku yi tengiwa eka Khoto yo Vilela ya tiko . 
Hi yimela vanhu va Afrika-Dzonga . 
Leswi swi endliwa na xikongomelonkulu xo herisa nsirhelelo wa le miehleketweni . 
Hi tsakisiwa hi leswi muganga wu nga na vutithsembi eka leswi hi swi nyikaka swona . 
Ku humelerile yini eka mhaka leyi tiyeke ? 
Nawu wa ku hlangana wu tlhela wu vonaka eku vumbeni ka Huvo . 
Atticus yi tshamile yi kambisisisa nkarhi wo leha . 
Nxungeto wo kambela hi xona xiphemu xa nkoka xa vufambisi bya nsirhelelo . 
Ndzi fanele ndzi teka nkarhi ku chavelela hinkwavo lava khumbekaka . 
Hi tlhela hi va na nkarhi wo tikomba eka swiphiqo leswi nga kona etikweninkulu ra hina . 
Phurojeke leyi hi ta sunguriwa n'hweti leyi taka . 
Xiphiqo lexi i xa xivilelo xo va ku nga ri xifundza xi ri xoxe , kambe na tikonkulu hinkwaro . 
Huvo yi fanele yi nyika CBE phepha ra milawu ya matikhomelo . 
A swi fanelanga swi huma eka vurhangeri . 
Ndzi ehleketa leswaku ku ta va na ku pfumelelana . 
Ina hikokwalaho ndzi vutisaka loko u yi tiva Y2K . 
Hi sungula hi ndlela leyinene . 
Leswaku i mhaka yin'wana leyi nga rivaleni leyi vilerisaka mfumo . 
Kumbe leswi nga endliwaka hi vona ? 
Hi tshemba leswaku hi seketerile ku titshemba ka Matiko ya Misava na miganga ya misava . 
Tidyondzo leti dyondziweke lembe leri . 
I tshalatshala ra nkoka ku va hi endla mitirho , nsirhelelo wa swicelwa na ntshamiseko wa mbango . 
Lembe leri taka , hi tava hi ri karhi hi tlangela lembe ra vukhume ra tshunxeko no mpfumala xihlawuhlawu . 
Ndzi khensa ntirhisano wa n'wina no akisana hi ndlela leyi hi tirheke hi yona . 
Hi ku xixima , tshalatshala ro vulavurisana i nkoka lowukulu . 
Xopaxopa swiyimo leswi . 
Leswi swi ta endliwa n'hweti leyi taka . 
Irelanda i xirho xa Mihlangano ya Misava leyi landzelaka : 
Swi nga humelela , loko swi fanerile , eka rimba ra Holobyenkulu wa Komiti ya Bindzuriso . 
Ndzi vulavula hi sisiteme ya vukhamba na vululami hinkwayo . 
Milawu leyi longoloxiweke laha hansi yi ta tekeriwa enhlokweni eka mpfuxeto wa laha ku kongomiwaka kona . 
A hi voni ku tikarhata ka vona mikarhi hinkwayo . 
Swi sukela eka ku hluvukisa ka misava hinkwayo na ku humelela ka tindhawu ta misava . 
Goza leri landzelaka hi leswaku ku ta va na mbulavurisano wo anama . 
Swi longoloka swi ya eka nhloko ya muti . 
Leswi swi ta yisa eka mitlhontlho yin'wana leyi nga ta katsa leswi landzelaka : 
Swikombiso swi fanele swi nyikiwa . 
Naswona swo kwatsa na leswi hi vhakelaka swona . 
Ku hluvuka swi endliwile hi ku hlonipha ka ku sunguriwa ka ku pimanyisa swimbirhi leswi nga henhla . 
Mpimanyeto wu fanele ku endliwa wu fambelana na Mhakankulu ya Swiletelo swa Makambelelo : 
Xivutiso i ku : hi xi twisisisa ku yini xihlawuhlawu ? 
Xo sungula xi tlhela xi va xa nkoka , i swilaveko swa papila ra tshunxeko ra ximfumo leri angarhelaka swikongomelo na timfanelo ta hina . 
Hi nga twa leswi swi nga vuriwa no twisisa leswaku swi famba njhani ? 
Khabinete yi amukerile ku humelela ka ku tirhisiwa ka Matshalatshala yo Hluvukisa eka Ndzawulo ya Vathori . 
Swiringanyeto leswi landzelaka swi ta tirhisiwa ku tirhana na swin'wana swa swiphiqo swo tala etindhawini : 
U fanele ku teka xiboho xo seketelana na van'wana . 
Yi sungurile ku hluvuka eka vufambisi bya nongonoko wa swa timali lowu seketeriweke hi Nhlangano wa Yuropa . 
Ku laveka ka swirho hi kona hu fambaka emahlweni . 
Pholisi leyi yi fanele yi tirha . 
Masungulo ma Dyondzo , Sayense na thekinoloji . 
E-e , a ndzi nga ri kona . 
Ntirho lowu nga averiwa xikongomelo lexi i wa le henhla etikweni . 
Na mina ndza ku khensa Nkul . eka ntirho lowu endliweke . 
Presidente u tinyiketerile swinene eka mhaka ya xivutiso xa ku tumbuluxa mitirho . 
Hi le ku cinceni ka vutomi bya vanhu va ka hina leswaku byi antswa . 
Ndzi tshemba leswaku hi hlayisile ku tinyiketela . 
Loko swilo hinkwaswo swi ri ku fambeni , a hi na kaya ra hinkwerhu . 
Hi fanele hi seketela xirilo xa vona xa ku va ni mfikelelo emisaveni hinkwayo . 
Hi ku kongoma , hi fanele hi ya emahlweni hi seketela ku ndlandlamuxa nhlayo ya vatsoniwa eka vukorhokeri bya vaakatiko . 
Xiphemu xa vumbirhi xa 2005 xa Papila ra ximfumo leri hlamuselaka swikongomelo , timfanelo kumbe milawu ya nhlangano ri nga languteriwa ku sunguriwa . 
Ku tlakuka ku ta sunguriwa hi swiphemuphemu eka malembe manharhu lama landzelaka . 
Hinkwaswo leswi tikombaka swi ta humelela eka vumundzuku bya vanhu hinkwavo . 
Hi vona swin'wana leswi u nga swi voniki . 
Vana va fanele va dyondzisiwa hi swiringanyeto swa makhombo ya xitshuketa . 
Nkarhi na nghingiriko : 
Ku pfumala xihlawuhlawu i ntirho lowukulu . 
Kambe a hi tiko lerintsongo . 
Ku kota ku aka ku humelela ka hina ? 
Hi landzelela ku hluvuka loku nga kusuhi swinene . 
Hi nga lahli ku tshemba . 
Hi fanele hi tsundzuka leswaku , ku tshemba ka hina tani hi tiko ku le ka vana va hina . 
Nawu wo angarhela rihanyu ni vuhlayiseki bya vatirhi . 
Xikongomela xa wena i ku lavisisa mhaka . 
Se , eka ndhawu ya bindzu , leswi ku fanele ku va yin'wana ya tindhawu leti faneleke ku langutisiwa . 
A ku ri ku endliweni ka vulavisisi bya ku humelela ka swilo . 
Leswi swi langutisiwile swinene eka ndzetelo na nhluvukiso . 
Se hi endlisa ku yini swilo leswi hinkwaswo ? 
Vavasati na vana hakanyingi hi vona va twisiwaka ku vava eka madzolonga . 
A hi endleni vutomi bo antswa eka vanhu vanhu va hina etikweni ra afrika . 
Lowu i nkarhi wo aka xivumbeko xa swiyenge leswi . 
Antswisa nkoka wa mitirho ya rihanyi hi : 
Hi tava na mitlangu yo tala . 
Swi le rivaleni leswaku xivutiso xa misava xi le ku veni xiphiqo lexikulu . 
Hi hundzisela nchavelelo wa hina eka mfumo na vanhu va Indiya . 
Tekelani enhlokweni ku lulamisa ku cinca . 
Kambe swo tala leswi faneleke swi endliwa i ku vonisisa leswaku ku kunguhatiwa ntirho wa vumunhu no hetisisa . 
Swi fanele swi tsariwa ehansi leswaku leswi i swo sungula eka switiviso leswi taka eka lavo tala . 
A hi nge swi endli swi va swa vona , kambe hi ta swi endla na vona . 
Leswi swi nga vuriwa ngopfungopfu eka ku lwisana na HIV / Aids , madzolonga na ku tirhisa swidzidziharisi . 
Leswi a swi ri swa 2000 . 
Ha swi tiva leswaku hi hlawurile ndlela yo tika eka nhluvuko no kula . 
I xiboho lexi cinceke xikandza xa mfumo . 
Lexi i xiphemu xintshwa xa xihlambanyo . 
Endzhaku ka xiphemu u fanele u kota ku : 
Leswi a swi kanakanisi leswaku Ntlawa wo Tirhisana wu na matimba yo vavisa wo hlohlotela ntirhisano na Ntwanano exikarhi ka mimfumo . 
Hi swona , I mhaka ya nkoka vatirhikulobye . 
Se i mhaka leyi lavaka ku lulamisiwa . 
Ndzi tsakela ku mi amukela hinkwenu eka nkarhi lowu wo avelana mahungu lawa . 
Hi ku langutisa , ku languteriwile leswaku Tipresidente letimbirhi ti ta langutisiwa exikarhi ka lavo tala : 
A ndzi swi tivi swinene leswaku mbuyelo a wu ri eka mhaka ya swihahampfhuka . 
Leswi swi kombisiwile hi ku mpfapfarhuta Milawu ya Vukorhokeri bya Timali . 
Kambe a hi nge he yimi . 
Hinkwerhu hi fanele hi vonisisa leswaku vavasati hinkwavo va tiphina hi timfanelo ta vona . 
Se ku na swilo swin'wana leswi hi nga le ku swi xaviseleni ematikweni ya le handle . 
Swipimanyeto swi simekiwile ku vulavula hi mhaka leyi . 
Ku ya ka xiviko emahlweni eku hluvukiseni ka nsirhelelo wa le henhla lowuntshwa wa pasi ro endza wu tsariwile . 
Mimbuyelo ya Dyondza yi fanele ku tirhiwa na yona yi nga hlangananga na yin'wana . 
Ndzi tshemba leswaku mi ta tiphina vusiku hinkwabyo . 
Tani hi tiko hi fanele hi chivirikela ku humelela ka xikongomelo lexi . 
Komba matumbulukelo ya mahungu lama komberiweke ; 
Se lexi hi xona xiyimo lexi a hi ehleketa ku avelana xona na n'wina . 
Ndzi amukela vuxaka lebyiya na vamahungu , kambe a swi tali ku humelela . 
A ku fanelanga ku va na ku nga vi na ntirho eka xiphemu xa hina . 
Swi fanele swi tlhela swi kongomisiwa eku hlohloteleni ka vantshwa ku va va nghenelela eka mihlawulo . 
Naswona hi vurile leswaku swi fanele swi humelela . 
Brazil na China . 
Hi ta tlhela hi leteriwa hi mbuyelo wa ndzavisiso . 
Tinhlayo ta vubindzurisi ti yimile hi ndlela leyi : 
A ku na loyi a nga vula leswaku laha hi le ka nongonoko , a hi vulavurisaneni hi swona . 
Ndzi ta hundzisa na swa mina naswona ndzi mi navelela mikateko . 
Swiyimo leswi i swa nhlawulo wo saseka naswona wa mani na mani ? 
Leswi swi yisa emahlweni ku fika sweswi . 
Sweswi hi swi vonile leswaku swin'wana swa swikongomelo swa hina a swi nga ri swa ntiyiso . 
Leswi a swi ri swa 2004 . 
Kungu ra hina ri kongomile eka yini ? 
Ku va swilo swi yelana a swi vuli leswaku swa fana . 
Naswona hi fanele ku fikelela timfanelo ta hina hi tindlela timbirhi . 
Ku susumeta ka makete a swi le tlhelweni ra hina . 
Hakunene eka tindhawu to hambana , tindlela to kunguhata ti fanele ti hetiseka . 
Inhlikani swirho swa swihangalasamahungunyingi . 
I karhi wa GEPF leswaku yi twiwa . 
Naswona leyi hi yona ndlela leyi vanhu va xifundzankulu xa Kapa-Vupeladyambu va nga xiswona . 
Kambe hi nga ka hi nga swi koti ku endla wena u nga ri kona . 
Hi tiboha ku endla leswaku swi humelela . 
Leswi i ku tiyisisa . 
Leswi hi swona swi endlaka leswaku matiko ma va na vutihlamuleri eka ku tinyiketela loku va ku endleka . 
Hi ta vulavurisana mhaka leyi na tindlela leti matiko ya misava ma nga pfunaka ha tona . 
A ya matiko ya misava ya Muyimeri wa Swicelwa swa Atoni . 
Vafambisi va lembe : 
Hi tshemba leswaku hi ku endla leswi hi le ku tiseni ka vukorhokeri bya mfumo evanhwini . 
Kambe swiyimo swa timali swi vile na ku cinca lokukulu eka malembe mangarimangani lama nga hundza . 
Ku na lava va vuyeriwaka eka migingiriko ya vona na lava va twaka ku vava . 
Mfumo wa xihatla lowuntshwa wu le ku ringeteni ku tirha ntirho wa wona . 
A ku ri mhaka ya nkarhi ku nga se va na ikhonomi ya ntiyiso yi sungula ku xaniseka . 
Lava swihangalsamahungunyingi va rhambiwile ekhonfareseni . 
I nxungeto lowu nga ta lwa endzeni na le handle ka tiko . 
Kambe hi nga ka hi nga hlanganisiwi nhloko hi leswi . 
Vo tala va vona va lahlekeriwile hi vutomi . 
Mitwanano leyi fikeleriweke yi yimile hi ndlela leyi : 
Swiyimo hinkwaswo swa mfumo ni vaakatiko va fanele ku tirhisana ku sivela vugevenga ni vukhamba . 
A va swi tivi leswaku va na xitsongwatsongwana emirini ya vona . 
Timali ta mpfuneto ta mfumo ti nga tirhisiwa ku : 
Ku hava endlelo ra vusirheleri leri pfumalaka xihoxo , kambe ri fanele ku simekiwa hilaha swi kotekaka ha kona . 
Ri nga langutisa eka timhaka tin'wana leti landzelaka : 
Ndzi lava ku engetela ndzi vula leswi : 
Hi ku landza endlelo , swivandla hinkwaswo swi le ku endleni ka ndzima ya kahle . 
Sweswi endlelo i ri n'wina na vanhu hinkwavo va Afrika Dzonga . 
Eka mhaka ya Vuahluri , hi nhlayo ya le henhla ya Mavandla ya Mfumo ; 
Ku kuma xigwevo swi fanele kuva exikarhi ka matshalatshala ya vona . 
Ku vuriwile leswaku vusweti i muxaka wo tika wa madzolonga ehenhla ka ximunhu . 
Hi endle ndzima yikulu ku fikelela ku twanana eka nhlamuselo ya vutsoniwa . 
Mfumo wu seketela xiringanyeto . 
Hi ku endla leswi , machudeni ya fanele ku tlhela ya : 
Xana ma pfumelelana na mavonelo laya kombisiweke laha henhla ? 
Swilo swin'wana swo cinciwa ka CJS swi ve swi tshamisekile . 
Tindlela ta vuhlayiseki ti fanele ku tekiwa . 
Xilaveko xo rhamba matiko laya hluvukeke ku tirha na hina . 
A ndzi yi helo . 
Leswi swi katsa matimba yo : 
Matsalana-Jenerali wa Nhlangano wa Matiko u na ntirho wo hlayisa Endlelo leri . 
Hi alana na mavonelo lawa . 
Sweswo hi leswi hi teke ku vulavula hi swona namuntlha - nkoka wa swirho swa nkwama . 
Leswi swi tlhela swi vumba migingiriko hinkwayo ya ikhonomi . 
Leswi swi endla swi tika swinene eka hina ku endla vulavisisi kumbe endlelo ro tshinya . 
Swi lava ku sirheleriwa no wundliwa . 
Naswona a hi tolovelangi ku oloviseriwa . 
Sweswo ku tava ku nghenisa ka xandla ka hina eka nhluvukiso wa ikhonomi eDurban no tumbuluxa mitirho . 
Kgalema a nga ri kona eka nxaxamelo wa lava faneleke kuva vayimeri epalamente . 
Ndzi ta veka tihlo eka vulavisisi ku vona leswaku vululami bya phakeriwa . 
Hikwalaho ka leswi , Ejensi yi ta sungula hi endlelo ro cinca mafambiselo . 
Tlhontlho wu endliwe wu va erivaleni . 
Leswi hi kombelaka swona hi swin'wana swa timfanelo ta hina , a hi minkateko . 
Vamakwerhu ku hava mali . 
Ku humelela ka mavabyi . 
Emitirhweni vuhlayiseki i mhak aleyi rhangisiwaka . 
Eka mhaka leyi kuna ku twanana ko angarhela . 
Ku tirha swin'we , Swirho swa Vachaviseki , hi hava vanhu vo humelerisa swikongomelo leswi . 
Ndzi tsakile ku vula leswaku endlelo ra hina ro lulamisa ikhonomi ri le ku tswaleni mihandzu . 
Tlhela u nyika ntsengo . 
Ndzi tsakela ku mi hoyozela no mi tlangela eka ku tinyiketela na ku tiyimisela ka n'wina . 
Leswi swi nga twala swi nga ri kahle , kambe a swi tano . 
I yini xivumbeko xa switirhisiwa leswi nga kona eka kungu ra vuhlayiseki ra matikoxikaya ; 
Mbuyelo wa kahle wu ta tivisiwa hi xihatla tanihi leswi swi lulameke . 
Kutani hi xihi xiyimo xa ntiyiso emakhotsweni ? 
Kutani ndzi tsakil ku vulavula na nhlangano lowu hluleke swo tala . 
Leswi a hi xikongomelo xa hina . 
Yimani ndzi hlamusela xivangelo : 
Hikwalaho hi vulavulaka hi hinkwaswo leswi tirhisekaka . 
Hi fanele ku kambela . 
Hambiswiritano leswi swi fanele ku humelela eka rimba leri vekiweke hi pholisi ya rixaka . 
Vanhu va vutsoniwa va fanele ku kota ku nghenelela eka migingiriko ya vuhungasi . 
Hi le tlhelo , Afrika yi nga tsakela eka ku hundzisela thekinoloji no tiva matirhiselo . 
Ku amukela swa polotiki na mabindzu swi nghenise xandla eka ku humelela ka nongonoko ku fikela sweswi . 
Endlelo ro simekiwa ka xiringanyetori tekiwa tanihi masungulo ya nkarhi wo leha . 
Hi ta tirha swin'we ku vona leswaku khume ra malembe laya taka ya antswa . 
Ndzi na khopi ya lembe ra 2000 . 
Hikwalaho leyi i nhlokomhaka yo tsakisa swinene . 
Tanihi leswi ndzi vuleke eku sunguleni , ku ri hava vutihlamuleri a ku nge vi na xidemokirasi . 
Swiboho sweswo swi ya hi ntwanano wa leswi vanhu va Zimbabwe va swi tekeke . 
Hi ta hlayisa ku tiboha ka hina endzeni na le handle ka mindzilekano ya riphabuliki . 
Kambe swa sweswi , hi hlangane na ku cinca eka ndlela leyi a va endla swilo . 
Ku tirha swin'we hi taya emahlweni ku fikelela swo tala . 
Hlamusela nchumu WUN'WE . 
Munhu un'wana na un'wana u na mfanelo wa ku : 
Ku hava lava nga wu endlaka hi voxe . 
Ku nga ri khale , un'we wa hina u ta tirha na vona . 
Xikombiso xa vundzeni bya fayili leyi tsariweke : 
Tiphurojeke ti tlhela ti vhakeriwa hi nkarhi wo fana . 
Vuleteri byi fanele byi va bya mahala eka swirho . 
Vatshami va na mfanelo wo : 
Swikongomelo swa nhlengeletano i ku : 
A hi nge wisi hi matshalatshala ya hina mayelana na leswi . 
Mfumo wa takela ku antswisa mphikizano eka xiyenge xa swifambo . 
Hi fanele ku kuma switshunxo eka swiphiqo leswi . 
Kereke yina ntirho wa nkoka ku wu endla eka vululami byo vuyelela . 
Leswi swi endliwa ku ri hava ku hlwela . 
Swi lava mali . 
Hinkwerhu hi na vutihlamuleri . 
Mudyondzisi u vulavula hi nkoka wa xipanu . 
Fikelela ku avelana ko twala ka tihakelo na mbuyelo wa matiko . 
Kutani , xo hetelela kambe ku nga ri xitsongo , hi na vumaki bya ndzindzakhombo na MMF . 
Hi tivisiwile leswaku mhaka yi le ku tekeriweni enhlokweni swinene . 
Hi fanele ku vulavulela lava nga swi koteki ku tivulavulela . 
Ku teka swiboho eka swiyimo leswi swi tsanile . 
Ntirho a wu si hela . 
Siku ro hetelela ra lembe ra xikolo . 
Hi tshama eka muganga lowu ku nga na ku hambana lokukulu ka rifuwo . 
Eka leswi , hi huma eka ku kwetlembetana na ku lwa . 
Swiyimo swi ta tekiwa eka nhlengeletano wa World Trade Organisation eCancun n'hweti leyi taka ; 
Ndzi ta ndlandlamuxa eka makhumbi layambirhi . 
A hi swo tala leswi endliweke eka xin'wana . 
Ndzi tirha tanihi socha eka Nyimpi ya Misava ya Vumbirhi . 
Hi fanele ku tirhana na vantshwa . 
Hi London , yeleyo i mhaka yin'wana . 
Laha vanhu hinkwavo lava nga ringanela ku tirha va tava na nkateko wo tirha . 
Vuhlanganisi i mhaka ya nkoka emugangeni . 
Kumisisa hilaha u nga endlaka xikombelo laha . 
Afrika yi lulamile eka muxaka wuntshwa wa ntirhisano . 
Swo fana swi humelerile eAfrika . 
Swa nkoka ku tava minkanerisano eka xiyimo xa Iraq na Middle East . 
Vuvekisi lebyikulu eka miako swi ta nghenisa xandla eka ku kula ka ikhonomi ya ndhawu . 
Xosungula lexi hi faneleke ku xi lulamisa na mfumo i mhaka ya vugevenga byo kondleteriwa . 
Leswi swi katsa , exikarhi ka swin'wana : 
Eka tsevu wa tin'hweti leti hundzeke , ku rhula na vuhlayiseki eka tikonkulu swi nyanyile . 
Ku hava nkayivelo wa swakudya na miehleketo yo biha . 
Ku xaniseka ka vamanana : 
Ku vile na ku antswa ko vonaka eka Hofisi ya Mulawuri-Jenerali hi ku famba ka malembe . 
Langutisa matitwelo . 
Xikombiso vupfhumba , hi fanele ku vumba miako ya vupfhumba . 
Byi sungule ku hlele mitlhontlho eka khume ra malembe laya taka . 
Marungula ya ta hetelela ya hlayisiwa eka matsalwa mangari-mangani . 
Xosungula , va na vutihlamuleri bya mafambiselo ya kahle eka mavandla . 
Tirhisana na van'wana . 
Hi tlhela hi langutisa ku hundzulula ka xiyenge xa vululami bya vuthu . 
Vutomi lebyi hanyiwaka eka nkarhi wo aviwa . 
Tihakelo to hangalasa a ti nga katsiwangi eka leswi laha henhla tanihi leswi swi endliwaka hi Khomixini . 
Kutani swi ta kota ku tirhisiwa eka swo tala . 
Nkhaviso wa xikambelo wu fanele ku endliwa kuya hi milawu ya gezi . 
Kuna xivutiso xa nkoka swinene lexi hi tivutiseke hi 1994 . 
Swipimelo swi le ku tekiweni ku antswisa ntalo eka levhele leyi . 
Leswi hi leswi a swi humelela nkarhi na nkarhi . 
I nhlangano lowu nga si ku tiyilelaka lowu veke kona ehansi ka malembe mambirhi . 
Mayelana na leswi , hi ve hi tivisile nongonoko wo hangalasa Vatirhi va Nhluvukiso wa Muganga . 
I yini sweswo laha ? 
U endle ntirho wa kahle ku vuyisa vutomi bya yena . 
Hi leswi a swi languteriweke . 
Afrika Dzonga yi le ku voneni ka yin'wana ya mihandzu leyi hi yi endleke . 
Ndzi pfumeleli ku engetela hi marito matsongo eka Senthara ya Vunhlorhi ya Timali . 
Hi rin'wana ra 30 wa matiko laya omeke swinene emisaveni . 
Ha tinyungubyisa hi ku tirhisana na mfumo wa Cuba na vanhu va rona . 
A tsala , naswona ndza tshaha : 
Hlamusela xipanu . 
Swikongomelo swa samiti i ku : 
Mina na wena hi ta lahlekeriwa . 
A katsa , hi vula leswaku vululami byi fanele ku tisiwa eka vanhu . 
Leri i vuthu ra ntirho leri a riri eku tirheni . 
Vathwasi va le ka xikoxo lexiku eka swiyenge swa mfumo na leswi nga riki swa mfumo . 
Humelerisa mfanelo wa ndzingano na ku fikelela marungula . 
Swivutiso hinkwaswo swi fanele ku hlamuriwa . 
Swi languteriwile leswaku ntwanano wu sayiniwa emakumu ka Khotavuxika 2006 . 
Hi kote ku tifananisa na vo antswa . 
Hakunene tiko ra hina a ri nyenyiwa emahlweni ya matiko ya misava . 
Leswi swi kumeka eka tindhawu ta : 
Kutani hi na ntsakelo eka timhaka ta WTO kuva yi endla ndzima leyi faneleke . 
Hi lava , ku tlhela , ku tekela enhlokweni mhaka ya leswi hi vuleke yona hi ku kula . 
Sanral yi na vutihlamuleri ku xava misava . 
Mbuyelo wu languteriwe ku vona eka malembe laya taka . 
Swi suka eka mune wa swivangelo swa hina : 
U ta tlhela u kota ku vika hi ndlela ya xielekitironiki ku suka eka webusayiti . 
Hi swi kotile ku vona leswaku ntirho wa sungula ku humelela . 
Ku vile na ku hlaseriwa ka vapfhumba etikonkulu ra hina . 
Ku sivela vugevenga i mhaka yo tika swinene loko ku langutisa muxaka wa mhaka yo sivela . 
I levhele ya mfumo lowu nga le kusuhi na vanhu . 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi tsakile ndzi chumayela eka lava hundzukeke . 
Leswi swi fanele ku katsa vuvekisi hi swiyenge swimbirhi swa mfumo na leswi nga riki swa mfumo , na ku tumbuluxiwa mitirho . 
Hambiswiritano , ntiyiso wa kona hi leswaku nhlayo leyi yi hundziwile . 
Tinhlayohlayo ta tivulavulela hi toxe . 
Sweswo ndzi ehleketa leswaku i xikongomelo xa hina xa khale . 
Ndzi tshembha mi ta ndzi joyina eka pfhumba leri . 
Timhaka tinharhu ta nkoka ti fanele ku langutisiwa : 
Hi tshembha leswaku vandla ri ta yimela vito ra rona . 
Ku hava xivangelo xo ehleketela swo biha . 
Tihakelo leti ringanyetiweke ti hi ndlela leyi landzelaka : 
Leswi ku fanele kuva masungulo ya ndzimana yintshwa eka ntirhisano eka timhaka leti . 
Swiyimo swo Hlela swi nga tlhela swi nghenisa xandla xa nkoka eka nhluvukiso wa mitirho na migingiriko ya hlelelo . 
Mi fanele ku vona leswaku mi fikelela vanhu hi ku tirhisa Matsalwa ya Vutitivisi . 
Vatirhi va nga hlawula ku joyina kumbe va nga joyini . 
Leswi swi khumba ndzingano exikarhi ka ku tsakela ka ku hambana ka vanghenisi va xandla . 
Swi amukeriwa ngopfu-ngopfu eka matiko laya ha hluvukaka na hi Nhlangano wa Rihanyo wa Misava ( WHO )  . 
Lowu i nkarhi wo sungula hi tlangela Siku ra Mbango ra Misava na n'wina . 
Kutani i yini ndzima ku fika sweswi ? 
Xin'we xa swikoxo swa vaaki va matiko walawo i timfanelo ta vatirhi leti heleleke . 
Sweswo , hi swoxe , i ku kayakaya . 
Loko mi langutisa eka datara , swi le rivaleni . 
Mhaka nkulu , entiyisweni , i ntalo . 
Va na mavonelo ya leswaku vugevenga lebyi byi fambelana na ku tirhisiwa ka swipyopyi hi ndlela yo vusopfa . 
Xana mi tirhana na leswi njhani ? 
Hlamusela swilo swa nkoka swa mfumo wa xidemokrasi wa Afrika Dzonga : 
Milawu ya kahle yi kahle ntsena loko yi tirhisiwa . 
Leswi a hi swivutiso swa hina . 
Swin'wana swa leswi a swi pfariwile . 
Swi ya hi marungula yo tano laha hi gazetaka swikoxo . 
Kambe kova masungulo . 
Eka lembe leri taka hi ta hatlisisa ku simekiwa ka ntirho lowu . 
Ku tiviwa no tirhisa vuahluri bya matiko mambe . 
Wa swi endla . 
Kutani vamanana va fanele ku vulavurisana . 
Lowu i moya lowu hi faneleke ku khutaza swiyenge hinkwaswo eka miganga ya hina . 
Xana u pfumelelana na xitatimente laha hansi ? 
Vanhu va tiko rero ri fanele ku teka xiboho eka leswi swi faneleke ku n'wi humelela . 
Nkarhi wa ku engetela loku ringanyetiweke ; 
Ku kula ka tiikhonomi ta Indiya na China ti vile na ntshikelelo . 
Kutani hi fanele ku tshama hi debyisa mavoko . 
Ndzi tsakile ku vona vatswari vo tala laha madyambu ya namuntlha . 
Swi fike tanihi xitshuketa eka hinkwerhu ka hina . 
Hi ta , kahle-kahle hi susa mfumo . 
Nchumu wo sungula i ku tiva leswaku munhu un'wana na un'wana u na xiphemu lexi a xi nghenisaka . 
Kambe kuna swiyenge swinharhu . 
Swi ta vuyerisa maphorisa na , xa nkoka , muganga eka malembe laya ha taka . 
Xana vonelo ra wena hi rihi eka leswi ? 
MURHANGERI WA VANDLA RO KANETA u vutisile Phuresidente wa Riphabuliki : 
Nkateko wa kona vanhu lava i vo tala . 
Mhaka hi leswaku SATAWU yi pfumerile kuva xiphemu xo endla tikhamphani tiva leti nga riki ta mfumo . 
Muganga hinkwawo wu na vuyihlamuleri . 
Eku heteleleni , xilaveko xa ku tumbuluxiwa ko humelela ka vupfhumba i ku nghenelela ka muganga . 
Hi fanele ku lemuka leswaku tiko hi swin'wana swa nkoka ematikweni ya misava . 
Xiyenge xa nkoka xa ntirho eka miako i ku hlayisa vuvekisi bya mfumo . 
Mi nhlangano wa nkoka swinene . 
Ntriho wa Komiti ya Vamanana , Vantshwa , Vana na Vanhu lava nga na Vutsoniwa : 
Makumentlhanu , hi fanele ku endla leswi hi tindlela leti tiyiselekaka eka mbango . 
Ku pfumaleka ka leswi ku hava vumundzuku . 
Nhlokomhaka yi endleriwe ku : 
Ha swi tiva leswaku hi nga tisa ntshikelelo eka miganga ya hina hi ku endla leswi . 
Eka tlhelo ro biha : 
Hlamusela ntirho wa Bangi ya le Xikarhi eka ikhonomi . 
Munhu u ta tlhela a kota ku amukela marungulo . 
Hi vumbirhi vanhu na tikhamphani va vuyeriwile ku suka eka ku hungutiwa ka xibalo eka malembe matsongo laya hundzeke . 
Machudeni ya fanele ku kota ku landzelela swileriso nova na vutihlamuleri . 
Kuna swilo leswi humelelaka sweswi . 
Ha tshembha , sweswi ku tlula eku sunguleni , leswaku tiko ro antswa ra koteka . 
Xikongomelo xa hofisi i ku tisa vukorhokeri kusuhi na vanhu . 
Kutani hlamusela leswi , i swa nkoka . 
Naswona hi vula leswi eka Ma-Irani leswaku hi hlamurile eka xivilelo xexo . 
Hi tava hi ri karhi hi langutisa xiyimo lexi . 
Ku fanele kuva na ku antswisiwa eka switirhisiwa swa vuthori na mafambiselo ya xibedlhele . 
Sweswi ku hava nomboro na yin'we ya xilamulela mhangu eAfrika Dzonga . 
Ku vile mphikizano wa vutomi byo antswa . 
Leswi swi vula leswaku xiphemu lexikulu xa vugevenga lebyi ku ngava madzolonga ya le mindyangwini . 
A ya leswi i nandzu . 
Leri i hungu ra nkoka ndzi tsakelaka ku ri siya na n'wina . 
Afrika Dzonga i xirho xa HRC . 
Vumba swiyimo swo tiyiseleka swa ikhonomi ma ku kula ka mitirho . 
Nakambe , lowu i tlhontlho wo hlanganela . 
Leswi ku tava swin'wana swa ku nghenisa xandla ka hina eku cinceni ka tiko leri . 
Ku vile xitori xo humelela ku sukela loko xi simekiwe hi 2004 . 
Xiboho xa vhoti : 
Sweswo a hi nge pfuki hi rivele . 
Hi hina xifundzankulu xi ri xoxe hi langutaneke na leswi laha tikweni . 
Ku hava vumbhoni bya ku hlwela kwihi na kwihi . 
Hakunene , ha tirhisa swin'we na vatirhisani va matiko ya misava . 
Hi teke vutihlamuleri ku vumba Afrika Dzonga yo antswa . 
Kahle-kahle hi le ka xiyimo xo tika xa ku cinca . 
Hetisisa tafula ra marungulo . 
Hikwalaho hi rhangiseke xitshunxo xa nkwetlembetano . 
Ndzi tivisiwe leswaku kuna timhaka tin'wana ta nkoka leti faneleke ku langutisiwa hi komiti . 
Kungu ra Endlelo ro simeka ndlela ri amukeriwile hi ku twanana . 
Xikombelo xi ariwile hi swivangelo leswi landzelaka : 
Ku tsakela ku joyina no tisa ku hambana . 
A ndzi tshembhi leswaku xivangelo xa Mapalestina xi tirheriwa kahle hi xihlawuhlawu ehenhla ka Majuda . 
Swiyenge hi leswi landzelaka : 
Ku hava nandzu lowu pfariweke . 
Xiboho xihi na xihi xa Vulawuri na swivangelo swa kona swi fanele kuva kona eka vaaki . 
Hambiswiritano , ntirho wo tala wa ha lava ku endliwa , hi ku tirhisana exikarhi ka swiyenge hinkwaswo swa vaaki . 
Ndzi lava ku fananisa leswi . 
Xihoxo xihi na xihi xi ta hambana swinne ku ololoxa hi ku famba ka nkarhi . 
Tanihi leswi mi swi tivaka hi na makhumbhi yo hlaya ya xiyenge xa vuhlayiseki bya vaaki va hina . 
I yini ntirhisano ? 
Va tlhele va hlamusela ntirho wa maphorisa mayelana na leswi . 
Holobyenkulu u ta vula leswi : 
Eka xiyenge lexi . 
Ku tlhelerisiwa ka khale ka vabohiwa a swi nge tshikeriwi emavokweni ya Mfumo na minhlangano yo tinyiketela . 
Yi na matimba yo hlohlotela . 
Kambe hi ehleketa leswaku milawu leyi a yi le rivaleni naswona a hi mani na mani a nga yi vonaka . 
Nkul Xipikara , Swirho swa Vachaviseki , Swirho swa Vateki va mahungu , Vamanana na Vatatana : 
Ndzinganano wu khumbhekile . 
Kutani ku vile na nkanelo wo tala eka sweswo . 
Sayina Khodi xidzi ya Matikhomelo na Maendlelo . 
Leswi ku vile ku : 
Ivy u hi joyinile emasunguleni ya Ndzati . 
Vuxokoxoko bya mutihlanganisi hi lebyi landzelaka : 
A hi fanelangi ku rivala rungula leri . 
U lava ku hunguta sweswo . 
Kungu ro Vuyerisa rina timhaka leti landzelaka : 
Exikarhi ka mitlhontlho leyi hi leswi landzelaka : 
Vutitshembhi byi ta hlula . 
Nakambe , hi fanele ku tiyisisa leswaku hi ta herisa vumbavha eka tindhawu hinkwato . 
Mpfuneto wo helela wa timali a wu si humesiwa . 
Hi tiyimisela eka swiyimo swa la henhla swinene swa rihanyo ra miri na miehleketo . 
Ndza kholwa leswaku hinkwerhu ka hina hi titwa hi ndlela leyi . 
Nhlayo ya tivulavulela . 
Mbuyelo i madzolonga , vugevenga na ku onhiwa ka vuhlayiseki na nsirhelelo wa miganga . 
Hi na xidemokrasi lexi khutazaka no sirhelela timfanelo ta vanhu lava nga na vutsoniwa . 
Marungulo yo tala ya nga kumeka eka leswi landzelaka : 
Tinhlamuselo ta xikongomelo xa Nawu lowu : 
Xivono xa wena eka vumundzuku xi le rivaleni swinene : 
Hi na mfanelo wo khongela ku hambana . 
U nyikile mavonelo ko tala hi ntirho wa vateki va mahungu . 
Nghenelela eka ku tumbuluxiwa no simekiwa ka Green Passport loko yi simekiwile . 
Swirho swa khomixini swi ta thoriwa hi endlelo ro langhiwa . 
Nyika swikombiso swa timhaka ta mojulu ya vuhlanganisi . 
Ku hundzuluxiwa ka makete ya vatirhi i nchumu wun'we wa mitlhontlho ya nkoka leyi langutaneke na mfumo . 
Kuna vatsongo lava khumbhekaka eka xiyenge lexi . 
Lembe leri swi fungha ku tlangela ka 40th wa malembe eka ku vumbiwa ka Nhlangano wa Vun'we bya Afrika . 
Kambe , yimani ndzi mi byela swin'wana leswi hinkwerhu ka n'weina mi faneleke ku nyuma hi swona . 
Xo biha xa kona , leswi , i mhangu yiri yoxe . 
Ku vile na swiphemu swimbirhi eka xivutiso . 
Xana ku vile na ndzima ke ? 
Ku endla xikombelo xa vhisa , u fanele ku : 
I ntirho lowu nga ku yeni emahlweni lowu nga tirhisiwka eka nhluvukusio wa vumundzuku . 
Ndzi pfumeleleni hi ku komisa ndzi kombisa swin'wana swa timhaka ta nkoka ta nongonoko . 
Xana lexi i xiphiqo . 
Loko swi nga ri tano , goza ro yisa emahlweni ri ta tekiwa . 
Kutani , hi le ku languteni eka tindlela tin'wana . 
Lembe swi fungha goza ra nkka eka vuxaka exikarhi ka matiko ya hina mambirhi . 
Ku cinca loku a ku si hetisiwa . 
A swi tekiwi swi ri swa nkoka kuva Holobyenkulu a endla xitatimente eka mhaka leyi . 
Ku hlengeletiwa ka datara ya mafu i xikombiso xa leswi . 
Musina i xikombiso xa xidorobana . 
Lembe leri taka swi ta endliwa eku sunguleni ka lembe lerintshwa . 
eAfrika Dzonga , 500 000 wa vanhu va lahlekeriwe hi mitirho . 
Tlhontlho i ku vona leswaku ku antswisiwa loku ka fikeleriwa eka vamanana hinkwavo . 
Vulavisisi byi kongomisiwe eku tiyisiseni ku landzelerisa ka Vumbiwa . 
Ku hava eka leswi swi humeleleke hi swoxe . 
Masungulo a hi fesitivhali ntsena . 
Xana hi nga yi seketela ? 
Ha mi tshembhisa loko vanhu va tiko ra hina va amukela matshalatshala ya hina . 
Xindzhuti xo Hambana . 
Hi fanele ku kuma manghenelo yo fana ku pfuneta hi timali ndzindzakhombo wa rihanyo . 
Yin'we ya swiyenge swa nkoka eka pholisi ya ikhonomi i makete wa vatirhi . 
Kutani a hi nge swi koti ku hluleka nakambe eka leswi . 
A ndzi tivi loko Liesl Loubser a ri laha , Ha ku khensa swinene . 
Leswi hi leswi Nongonoko wo Pfuxa hi vuntshwa na Nhluvukiso wu nga xiswona . 
Sweswi , endzhaku ka malembe , ku vile na ku cinca kun'wana ka nkoka . 
Kutani , nakambe mi vona xiphemu xa nthontlho lowu hi hlanganeke na wona . 
Hina manghenelo yo fana eka vuntshwa bya hina . 
U nga hlaya swiboho swa khoto laha . 
Kombisa ku twisisa ka ajenda ya tinhlengeletano . 
Eka vanhu lava yi hlayisaka ? 
Kuna vanhu lava tirhanaka na swilo sweswo . 
Nhlayo ya timhaka leti kaneriwaka mayelana na leswi i : 
Leswi hi swi kunguhataka ku swi endla ku endlela ku hetisisa ntirho wa hina ? 
Kumbe , swi nga humelela swi va vukorhokeri byo pfuneta . 
Hi fanele ku tirha swin'we ku hatlisisa tindlela to simeka . 
Kahle-kahle , nkarhi lowu i wo nyanyula . 
Hlelelo ra madurelo eka ku simekiwa ka Pholisi ya Ririmi yi herile . 
Matirhiselo ya kahle ya eneji i ndhawu yin'we laha hi faneleke ku hatlisisa mayelana na ku simekiwa . 
Leswi swi hi kombisa leswaku a hi nkarhi hinkwawo hi nyikaka vanhu leswi va swi lavaka . 
Ku fana na khale , hi taya emahlweni hi tirhisa masingita eka nkavelo lowu . 
Tinkota ta lembe na lembe ti fanele ku katsa , kambe swi nga vi na swipimelo eka leswi landzelaka : 
Hambiswiritano , mhaka yi le ku lavisisiweni . 
Ntlawa wa vatirhi va vafambisi wu tumbuluxiwile . 
Swo swa misava swi yile emahlweni . 
Ndzi ve ndzi vulavule hi mhaka leyi eka Tinhloko ta Khoto . 
Hlelelo ro enta eka ku tirheka kahle ka ku cinca ri ta endliwa lembe leri taka . 
Xin'wana i ntirho wa varhangeri va ndzhavuko . 
Vanhu vo tala va le ku tshweni . 
Boha no hlamusela swilaveko sa bindzu . 
Ndzi tsakela ku hlaya xitsariwa ku suka eka vona eka Yindlo leyi . 
Exikarhi ka swin'wana , u komberile Huvo ku vona leswaku : 
Ha swi tiva hinkwerhu leswaki kuna xilaveko xa xihatla ku cinca xiphurofexini . 
Naswona ndzi tsakile ku vula leswaku mi . 
Hi fanele ku vumba vutomi byo antswa eka vona sweswi . 
Ntokoko wa hina hi leswaku ku vile na ku tsna eka ku tirha na swa khale . 
I muako wuntshwa hinkwawo . 
Swo tika ku na swiphiqo mayelana na leswi . 
Muholo wa vatswari vo wundla a va nge tekeriwi enhlokweni . 
Lembe leri , hi hlamusele ku lulamisiwa ka minkavelo . 
Hi lava ku twisisa leswi humeleleka etindlwini na le mindyangwini ya hina . 
Ha khensa eka xirhambo xo burisana na foramu leyi . 
Ku cinciwa Ndzawulo ya Vutleketli eka malembe mambirhi laya landzaka . 
Hi tirhisana swin'we na lavakulu ku fikelela xikongomelo lexi . 
Ndzi tsakile ku tivisa leswaku vulavisisi hi Phurofesa . 
Xivumbeko xa vun'winyi xi tshikelela eka ku humelela kumbe ku hluleka ka bindzu . 
Lawa i masungulo ya vumundzuku byintshwa . 
Xitori xa ntiyiso i ku antswisa nkoka wa vutomi bya un'wana na un'wana . 
Kuna tindlela to tala to nyika xiviko . 
Hi nkarhi wo fana , vunharhu bya vanhu va hina lava lavaka ntirho a va wu kumi . 
Ku vile na ku hunguteka eka matirhiselo ya timali eka vatirhi . 
Ku hava ntolovelo lowu tlakusaka madzolonga ehenhla ka vamanana na vana . 
Xiboho xi lerisa matiko ya vuxirho ku simeka Nongonoko wa Endlelo . 
Kuna swo tala matiko ya hina mambirhi ya nga dyondzaka eka wona hi woxe . 
Kwalaho , xivutiso hi leswaku : ya ye kwihi ? 
Kutani , ku vile ku fikeleleka ka nkoka hi ndlela leyi . 
Leri ku fanele kuva endlelelo ro tirha no tirheka kahle eku fambiseni ka milandzu ya le magondzweni . 
Kuna levhele ya le henhla yo tekela ehansi vamanana va xifundzankulu . 
A ndzi tsutsumangi . 
Exikarhi ka swin'wana hi kote ku fikelela leswi landzelaka : 
Hiya kwihi ? 
Swi nga humelela ku hela ka vhika leri taka . 
Pholisi ya Afrika Dzonga eka Endlelo ro Tisa ku Rhula eMiddle East ri suka eka milawu leyi landzelaka : 
U nga hi byela leswi u swi lavaka eka hina . 
Swa fana na leswi laha henhla . 
Hikwalaho ka yini swi ri swa nkoka eka mina ? 
Lexi i xivono xa hina . 
Va tlhela va lava kuva ehenhla ka ku soriwa . 
A ndzi lava ku titirhela . 
E-e , a ndzi Xandla xa Holobyenkulu . 
Ndzi tshamile elokhixini . 
Nongonoko wa hlelelo wa lembe . 
Xana swi lulamile ? 
Va pfumelelena leswaku kuna xilaveko ku tlakusiwa ka tiphurojeke to hlanganela exikarhi ka matiko mambirhi . 
Swi tlhava exikarhi ka ntshuxeko . 
A wu boheki ku hakela mali ku endla xikombelo . 
Vumundzuku bya vana ka ha ri leswi hi swi rhangisaka emahlwaeni . 
Phesente leyikulu ya timovha eka xiphemu ca ntalo wa vanhu . 
Furhwa i xiphemu xa nkoka eka endlelo ra matimu ya Yuropa . 
Switirhisiwa swo hlayisa gexi swi fambisana na ku cinca ka mahanyelo . 
Holobyenkulu swi vula Holobyenkulu wa Dyondzo yale Henhla na Vuleteri . 
Swo tala swa swirho swa Bodo swi ta vumba khoramu ya nhlengeletano . 
Eka nkarhi lowu Vuthu ra Vusirheleri ri fanele ku voniwa tanihi xitirhisa xa tipolotiki . 
Ha ri rhandza , naswona hi taya emahlweni ku yi tirhela . 
Ha mi khensa eka nkarhi wo vumba vuxaka bya hina bya ku rhula , ku humelela na ndzingano . 
Ku hlanganisiwa ko tirheka i ka nkoka na kona . 
Ku engetela , hi tiyimiserile ku vona leswaku vana hinkwavo va kuma ku fikelela eka switirhisiwa swa dyondzo . 
Hi swavile hi nhlamulo ya xikombelo . 
Ku tava na xirilo . 
Naswona eka tisayense , na vaaki , sweswo i xiphiqo lexikulu . 
Swin'wana swa nkoka leswi kumiweke hi leswi landzelaka : 
Ku kandziyisiwa mpimanyeto wa malembe manharhu ku tava goza lerikulu kuya emahlweni hi roxe . 
Kuna switshunxo leswi nga kona ku tirhana swiphiqo leswi . 
Ku hlanganisiwa exikarhi ka vurimi na vupfhumba i nkoka wa endlelo eka mfumo . 
Leswi swi ndzi yisa eka ntila wa vumbirhi . 
Xikongomelo xa nkoka hi xin'wana lexi nga fikeleriwaka . 
I yini timfanelo ta vana lava khomiweke ? 
Misava yi le ku fambeni . 
Kanelani ku cinca ka mitirho ya vavanuna na vavasati . 
Hi khutaza hinkwavo lava titsariseleke ku vhota , ku endla tano sweswi . 
Leswi hi swona hi vulaka swona loko hi mi kombela ku sirhelela xidemokirasi xa hina . 
I yini leswi tsariweke eka yona ? 
Vo tala va vanhu lava a va khumbheka eka makete yo rhumela ematikweni ya le handle . 
Milawu leyi yi tirhisiwa eka matiko yo tala . 
A hi pfumeleleni vativi lava nga le xikarhi ka hina ku endla leswi faneleke ku endliwa . 
Ndzi nyikela Mpimanyeto lowu eka Yindlo , ha khensa . 
Va le ku pfuneni tiko ra hina hi tindlela to tala . 
Ha tiboha eka swikongomelo leswi landzelaka . 
Xifundzantsongo xi ta kombisa leswi nga ta humelela loko endlelo ri nga hetisiwangiki . 
Ku tirhisa swipyopyi na swidzidziharisi hi ndlela ya vusopfa swi ya emahlweni kuva xiphiqo . 
Leswi i ntiyiso no va madurhelo ya ntiyiso eka nkitsikitsi . 
Tanihi xitatimente xo hlanganela hi vuxaka bya ximunhu xi hlamusela : 
Hi mi navelela ku humelela eka leswi mi lavaka ku swi endla . 
Ku nghenisiwa hinkwako ku tava hi ku landza leswi landzelaka : 
Xikongomelo nkulu xa xiviko a ku ri ku sungula ku nghenisa nawu . 
Ndza swi twisisa leswaku hi xidyoho ku nyika xitatimente xa vunwa . 
Swirho swa Khomixini swi fanele ku lulamisa xiviko xo kombisa vun'we xa Holobyenkulu . 
Swilo leswi swa hlangana naswona ku hava leswi nga swa nkoka ku tlula swin'wana . 
Ku tlhela kuva na varimi va valungu van'wana endhawini . 
Ndzi ehleketa a hi mhaka ya laha va nyikaka xiviko . 
Nhlayo ya migingiriko na minongonoko yi le ku teni ku hlamula eka tlhontlho lowu . 
Ndlela yi mpfapfarhutiwile . 
Kanela nhlamulo ya wena . 
Mhaka nkulu leyi langutisiwaka eka Tsalwa ra timfanelo na ntwanano wa matirhelo i ku : 
Afrika Dzonga yi tshembhela eka ikhonomi yo enerisa , timfanelo ta ximunhu na ta mfuwo . 
Sweswo , hi swoxe , i ntirho wo tika . 
Sweswo ku tava hi ku landzelele mintolovelo ya matiko ya misava . 
Tiva leswaku a swi amukeleki kuva tifayili ti tekiwa hi xikongomelo lexi . 
U tihlanganisile na vanhu vo tala . 
Buti , ndzi ku byerile leswaku ndzi ta tirhisa tindlela ta mina . 
Ku tlherisela endzhaku ku tava ka Holonbyenkulu wa Timhaka ta Matiko mambe wa Mfumo wa Netherlands . 
Minongonoko ya Dyondzo a yi fanelangi . 
Kutani a ndzi nge nyiki mavonelo eka sweswo . 
Swi nyika nkarhi eka hina ha un'we-un'we ku tirhela vanhu . 
Afrika Dzonga a yi si sayina no lulamisa Ntwanano . 
Swinawana swo letela switsongo swi vekeriwe ku simeka kungu . 
Lawa i masungulo laya amukelekaka . 
U yimela vuntshwa eswikolweni na vumundzuku bya tiko leri . 
Ndzi navelela n'wina ku humelela hinkwako eka wekixopo na minjhekanjhekisano yo tswala mihandzu . 
Kuya emahlweni , ku vile swa nkoka ku simeka ndlela yintshwa . 
Swo tala swa leswi vuriweke i ntiyiso nova na vutlhari . 
Leswi swi vangiwa hi ku pfuxetiwa ka tihakelo ta Eskom . 
Naswona mhaka yeleyo i xiyimo xa sweswi xa nkitsikitsi wa timali . 
Xiviko xi ta rhumeriwa eka Holobyenkulu hi xihatla loko k aha hetisiwa vulavisisi . 
Kombisa vuswikoti byo : 
Hi na mitlhontlho yo tala mayelana na leswi . 
Ntirho wa le handle a wu bohi ku durha . 
Ntwanano wolowo wa ndzhaka wu fanele ku vumba kontiraka yo boha . 
Tanihi leswi swi nga xiswona , a ri nala wa mfumo . 
Mahlelelo ya tindzawulo tin'wana ti ta endliwa . 
Xivutiso lexi i xa ntumbuluko swinene . 
Ku vumba ku twisisa ko fana eka ku kuma na nhluvukiso . 
Hinkwaswo ka swona , ndzi vona leswi kuri ntirho lowu endliweke kahle - khomisani tano . 
Hi leswi a ndzi tsakela kuva swi fikeleriwa . 
Ku engetela , Nawu : 
Afrika Dzonga ya ha ri exikarhi ka ndzhundzhuluko wa nkhwankhwa . 
Xikombiso - Swa xiyimo xa l ehenhla ku tirhisiwa tanihi xikombiso . 
Ndzi vulavule na nhloko ya xikolo naswona u byeriwile leswaku xiyimo xi tshamisekile . 
Kumbe xana leswi a hi ntiyiso . 
Swa nkoka leswi kumiweke swi lulamile : 
Leyi hakunene i minkarhi yo tika eka UN na matiko ya misava . 
Leswi swi hundzile . 
Masungulo ya vutomi byo antswa yi endliwile . 
A hi fanelangi ku endla xihoxo xexo . 
Ku suka eka mavonelo ya mfumo , nxaxamelo wa swivutiso wu va kona tanihi xiphemu xa hlelelo . 
Ku fika sweswi yi nyikiwe R15,8 wa mamiliyoni eka malembe manharhu laya landzelaka . 
Kuna swo tala leswi hi nga tirhisanaka eka swona . 
Ndzi tlhela ndzi tshembha leswaku i nkarhi wo papalata mhaka ya tipolotiki . 
Leswi swi nga endliwa hi ku tumbuluxiwa ka Komiti ya Vutsundzuxi bya Rihanyo ya xikolo . 
Leswi swi ta pfumelela ku vumbiwa ka swivandla swa mitirho swa nkarhinyana eka lava nga tirheki . 
Vanhu vo tala va langutele ku hehliwa . 
Endla ntsena leswi lavaka hi xivutiso . 
Leswi swi endlela ku tlakusa ka nhluvukiso wo tiyiseleka hi ku tirhisa ku hungutiwa eka ntshikelelo wo biha . 
Ku hava ndlela yo va leswi swi nga vaka swi humelerile ku ri hava ku nghenisa xandla ka wena . 
Hi ta mi nyika nseketelo wa hina wo helela , a vula . 
Leswi swi fike eka ku tumbuluxiwa ka Bodo ya Vuhlayiseki ya Vutleketli bya le Magondzweni . 
Va na ndlela ya sweswo . 
Ku phorisa Nkitsikitsi eAfrika Dzonga . 
Hi fanele ku tiva muxaka wa swiboho leswi hi nga ta swi teka . 
Ku ntlhatlhiwa hi loku landzelaka : 
Pholisi leyi a yi endleriwangi ku susa matimba . 
Pholisi ya hina yi susumetiwa hi swivangelo swo tala . 
Ku hlela loku ku suka eka nhlayo ya tindlela ta xikongomelo ku fana na : 
Vinyi va minkavelo a va si tiviwa hi xivangelo xo hundziseriwa emahlweni . 
Mi lava ku antswisa nkoka wa madyelo ya purasi leri . 
Seminara yi ta khomiwa hi ti 25 Hukuri 2005 ku langutana na mhaka leyi . 
MaMlombile ha khensa eka ku nghenisa xandla ka n'wina . 
Ndzi tshembha u ta kuma tsalwa leri ri tirhiseka . 
Entiyisweni , nhlayo ya vanhu va boheke ku landzelela endlelo ra swa nawu leri faneleke . 
Ndzi lemuke leswaku mhaka leyi yi kume vunavetisi eka masiku matsongo laya hundzeke . 
Kutani hiri ha mi khensa n'wina vavutshila . 
Leswi hi swin'wana swa swikombiso swa hilaha hi vuyeriseke vatirhi na mindyangu ya vona . 
Leswi swi ta endliwa swi kumeka eka tiwebusayiti to hambana . 
Ku tlhela kuva ku hluvuka ka kahle eka xiyenge xa dyondzo loku nga riki ka mfumo ka dyondzo ya le henhla hinkwayo . 
Ndzi lava ku tiyisisa vaaki va hina leswaku ku hava ku chuha . 
Kanela swikongomelo nkulu swa Milawu leyi landzelaka : 
Xikongomelo xa kona i ku nyika masungulo ya switirhisiwa swa ku hlangana ka ximunhu na vululami bya ximunhu . 
Swi tlhela swi va swiboho swa xipolotiki . 
Swi languteriwe leswaku yi ta hela emakumu ka lembe ximali leri . 
Endlelo riya hi mune wa makhumbi : 
Nyika vonelo eka ku tirhisa muhlovo . 
Hambiswiritano , hi fanele ku hatlisisa endlelo ro hlanganisa . 
I nhlamulo ya kahle ya pholisi yo twala eka muxaka wa yona etikweni . 
Kambe tanihi leswi hi vuleke leswi swi fanele ku tlhela swi va na ntirhisano exikarhi ka matiko ya hina . 
Ha mi khensa , ha u'nwe un'we wa n'wina . 
Vuxokoxoko bya rendzo hi lebyi landzelaka : 
Ndzi tsakela ku tirhisa siku leri ra nkoka ku va ndzi mi hluvulela xidloko . 
Ndzi le ku simekeni masungulo mangari mangani mayelana na leswi . 
Kumbexana hi tlhela hi lava ku titsundzuxa hi timhaka titsongo . 
Ndzi le ku endleni nxaxamelo wa swirho leswi nga kona eka wena . 
I yini xiyimo xa sweswi ? 
Ndzi veke ku kongoma eka ndlela yo hela ya nhluvukiso wa ximunhu na ikhonomi . 
Xana leswi swi humelela njhani ? 
Kutani hu hava xikongomelo xo tsan'wa mavonelo ya n'wina . 
Engetela ntirhisano na minhlangano leyi faneleke ya matiko ya tinxaka . 
Boha Xiboho xa Goza lexi Faneleke . 
A nga si vekela xivutiso . 
I xiphemu xa xiyenge hinkwaxo xa switirhisiwa swa rihanyo ra vaaki na vukorhokeri bya nseketelo . 
Eka vo tala va hundzeke xikandza xa xiyenge lexi . 
Nkanerisano wu fanele ku hetisiwa ku nga si hela lembe leri . 
Leswi hi leswi Bodo yi nga xiswona . 
Leswi swi vula ndzingananiso wa swilaveko swa vumaki ehenhla ka swilaveko swa vaaki . 
Hambiswiritano , lembe leri , hi na xivangelo ku hundzisela leswi emahlweni . 
Kungu ra Matiko ya misava eka Goza leri nga riki enawini , ri nga Mangariwangi no Phasa Tihlampfi loku nga Lawuriwangi . 
Ku yisa emahlweni , ku tava xihoxo ku tlhelela endzhaku no va munhu wo sirhelela . 
Mfumo wu tiva vundzeni bya xiviko xo hlawuleka xa UN . 
Ku endliwa yini eUS ? 
Landzelela khodi ya matikhomelo . 
Kambe eka hinkwaswo , hi taya emahlweni ku vumba vunghana lebyi hi byi sunguleke laha . 
Miganga yi fanele yi tumbuluxiwa xikan'we na ikhonomi . 
Xiviko xi ta endliwa hi ku famba ka vhili leri taka . 
Kutani hi langutana na vumundzuku hi ku titshembha . 
Layini ya bindzu : 
Vanhu vo tala va kumeka eAsia N'walungu na tikonkulu ra Afrika . 
Tlhontlho i wa hina hinkwerhu ku hlangana na mitlhontlho hi ndlela ya kahle . 
Eka mhaka leyi ndzi tsakela ku langutana na yona thwii : 
Naswona mhaka a hi mhaka ya tinyiko . 
Hlawula YIN'WE ntsena . 
Nyika vonelo eka ku faneriwa ka nhlokomhaka ya : 
Xitatimente xa hofisi ya holobyenkulu xa ntirhisano wa mabindzu na ikhonimi . 
Leswi swi fanele ku yisiwa eka Holobyenkulu wa Timali na Holobyenkulu la faneleke . 
Sweswi i nkarhi wo ehlisa moya . 
Swi fanele ku vumba xiphemu xa kungu ra hina ea dyondzo . 
Lambe leri hundzeke , 187 wa swirho swa matiko swi vhoterile ku tsakela xiboho lexi . 
Lulamisa xiviko xa mbuyel wa xikamnbelo kutani u yisa eka mukondleteri . 
Minjhekanjhekisano ya African Forums yi ta simekiwa ehansi ka vito ra Nhlangano wa Afrika . 
I yini swihlawulekiso swa xin'we xa eka mune wa tindhawu ? 
Tirhekhodo leti ta kumeka eka xirho xin'wana na xin'wana xa vaaki . 
Swiboho swa xihatla eka xiphemu xa swin'wana swa swimunuhatwa . 
Ntirhisano endhawini ya ndzhavuko wu ta kongoma eka : 
Ntirho wa ntlawa wu ta katsa leswi landzelaka : 
I swinene , i nkarhi wa hina wo langutana na nghozi leyi . 
Khutaza ntwela vusiwana eka swilaveko swa vanhu van'wana . 
Kambe leswi a swo fana swi ri swoxe eAfrika Dzonga . 
Yuniti a yi fani na Kungu ra Dyondzo . 
Ku hava minkanerisano leyi endliweke . 
Hi le ku languteni ka tiatlilasi to hambana . 
Hi ve hi boxile masungulo laya khumbaka xiyenge xa ntleketlo . 
Xi vumbiwile ku endla xiyenge xa ntleketlo xi tirhela vanhu . 
Ku hava lexi humeleleke eka leswi . 
Ha mi rhamba hinkwerhu , ku yi tirhisa . 
Leswi swi ta hi nyika nkarhi ku kuma tindlela ku tirhana na timhaka to phikizana . 
Hi fanele ku langutisana na mhaka leyi ya tsoniwa ka misava tanihi mhaka ya xihatla . 
Etikweni leri hi hlangana na vusweti na nkayivelo wa mitirho . 
Kambe leswi a hi ndlela yo hlamusela leswi hi swi lavaka . 
Makungu ya ku tumbuluxiwa no ximekiwa ka endlelo ra mafambiselo kuya hi mpfuxeto wa sweswi . 
Xivilelo xa leswaku xikongomelo xa rendzo a xi nge fikeleriwi . 
Xavunharhu , hi fanele ku lwela ku tlakusiwa ka nhluvuko . 
Hi rhamba minhlangano ya vatirhi ku vuyela eku kanerisaneni hi xihatla . 
Ririmi ro tirhisiwa eka n'hweti : 
Swi le rivaleni , ku ndlandlamuxiwa ka miako a ku nge vi xitshunxo xi ri xoxe eka xiphiqo lexi . 
Hi le ku kambeleni tindhawu laha rimba ra pholisi ri nga tiyisisiwaka kona . 
Ku hluleka ku fikelela swipimelo a swi nge vi swi pfumala switandzhaku . 
Vatirhi a va si lulamela ka kahle eka ku cinca ka xihatla loku humelelaka eka ikhonomi ya misava . 
Eka timhangu hinkwato , vatswari va fanele ku nghenelela hi xihatla . 
Hambiswiritano , ku hava vumbhoni bya leswaku vulawuri lebyi byi kona . 
Kanela manghenelo yo hambana eku sirheleleni mbango . 
Vukhale i nchumu wa nkoka , kambe ku nga ri xona ntsena . 
Xiviko xi tava kona ku nga si hela tsevu wa tin'hweti mayelana na leswi . 
Matlhelo hi mambirhi ya vulavule hi mhaka leyi yo ya emahlweni ka mpfumaleko wo ringana wa mabindzu exikarhi ka matiko lamambirhi . 
E-e , yeleyo a hi pholisi ya SAPS . 
Mutshamaxitulu wa Huvo ya Afrika Dzonga ya ku Hungutana ka Matlhari yo Hlasela ku sukela hi 1995 . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku sweswo hi leswi mi swi languteleke . 
Hambiswiritano Hofisi ya Phuresidente yi ta ringeta swin'wana leswi nga si tshamaka swi endliwa . 
MPCC yi tava ndhawu ya nkoka kuya hi swivangelo leswi landzelaka : 
Xana hinkwaswo swi ? 
Swirho swa vuteki bya mahungu swa rhambiwa ku nghenela . 
Entyisweni kereke yi vile emahlweni ka nhluvukiso wa vaaki etikweni ra hina . 
Nakambe , lembe leri , hi vone ku antswa eka mbuyelo ya tidyondzo leti . 
Hambi kuri na ku vuyeriwa loku hlamuseriweke laha henhla , ha ha ri na ndlela yo hela ku yi famba . 
A mi nge hluleki . 
Kutani hi fanele ku twisisa endlelo ro xava . 
U vutisile leswi a swi humelela . 
Mfumo wu le ka endlelo ro simekiwa ka nongonoko wo hundzuluxa bindzu ra mathekisi . 
Hi le tlhelo , loko swa ha twala , hi fanele ku va na ku kongoma . 
Ndzi mi navelela swa kahle eka leswi . 
Ndlela i ku sungula ku tirhisa swinawa hi xihatala hilaha swi kotekaka . 
Leswi i xiphiqo . 
Hi marito man'wana , u swi kotile ku cinca vutomi bya vo tala . 
A hi yimi ehenhla ka nawu . 
Kuna nxaxamelo wa Swiviko swa Lembe leswi vikiwaka lembe na lembe epalamente . 
Ku engetela eka sweswo hi vule leswaku , nongonoko wa ikhonomi wa mfumo wu ta langutisa eka : 
A hi yimangi etlhelo . 
Ku lulamisa hi ntlimbano wa ku vumbiwa ka vumaki bya eneji yo endliwa hi vuntshwa . 
Ha khensa eka marito ya wena ya kahle yo amukela . 
Nhlamulo eka swivutiso . 
Hi le ku sunguleni ka odara yintshwa . 
Ina , hi tsakile swinene , yi vile yo humelela . 
Mpfapfarhuto wa Kungu ro Simeka wu ta pasisiwa eka lembe ximali leri taka . 
Xana hi nga endla yini ? 
Naswona , hi pfumelelanile leswaku a hi endli leswi ringaneleke . 
Kutani hi tirha kahle , kambe hi nga endla ku tlula laha . 
Munhu un'wana na un'wana u tava na mfanelo wo tshunxeka wo famba-famba kun'wana na kun'wana eka mindzilekano ya rixaka . 
Xiyenge xa mabindzu xi na ntirho lowukulu ku wu endla ku lwisana na vukungundzwana . 
Tiva swilo leswi faneleke ku kamberiwa . 
A hi nge hluli nyimpi ya madzolonga ehenhla ka vamanana na vana hi madyambu yan'we . 
Ku tirheka ka mabindzu na ikhonomi swi hundzuka nkoka wo engeteleka eka matiko hinkwawo emisaveni . 
Emisaveni hinkwayo , ku tlula 50 wa mamiliyoni va lahlekeriwe hi mitirho ya vona . 
Ntirho wa hina i ku hundzuluxa marito kuva swiendlo . 
Xikwembu hi ku yimela leswi hanyaka . 
Ku vile nkateko lowukulu ku mi rhurhela . 
Hambiswiritano , nkomiso wa nhlamulo eka xivutiso xa wena , hi lowu landzelaka : 
Nhlamulo a yi twali . 
Hi seketela mhaka ya Dyondzo ya Vutomi hinkwabyo eka Hinkwavo . 
Kwalaho xa nkoka , lowu i nkarhi wova hi tilangutisa . 
Eka timhangu to tala mutirhisi u tava xirho xa xipanu . 
Sweswo hi leswi a ndzi komberiwe ku swi endla . 
Ntirho wun'wana wa ha ta lava ku endliwa mayelana na leswi . 
Ku pfala , ndzi mi navelela minjhekanjhekisano ya kahle eka masiku mambirhi laya landzelaka . 
Ha swi tiva swilo leswi swi xaviwa erivaleni . 
Hikwalaho ka yini ? 
A hi hlangani ntsena na mitlhontlho ya ikhonomi . 
Kutani , sweswi hi langutana na ntiyiso wun'wana wo tika . 
Ku nghena hi vaaki i mahala . 
Hinkwerhu a hi veni nyandza yin'we eku lwiseni madzolonga ehenhla ka vamanana na vana . 
Swi hi byela loko hi hambana na loko hi fana . 
Sweswo ku vile manghenelo ya hina eka khume ra malembe . 
Xana u ri yini hi sweswo ? 
Yindlo i ya nkoka ku tlula lwangu . 
Kutani lexi i xin'we xa swiyenge leswi a swi ri kona eka Khabinete leyi hundzeke . 
I yini ntshikelelo wa ikhonomi ya Afrika Dzonga ? 
Ha swi amukela leswaku a hi nge swi fikeleli leswi . 
Vafambisi va vupfhumba va fanele ku nghenisa xandla xa nkoka eka ku vona ku humelela endlelo leri . 
Kutani , hi taya emahlweni ku tihlanganisa no kuma ntwanano . 
Xedulu xa vhiki leri hi lexi landzelaaka : 
Ku endlela ku fikelela leswi , ku cinca kun'wana eka xiyenge ka ringanyetiwa . 
Ku endla tano , Mfumo wu tiyimiserile ku : 
Ku dya a swi enelangi ; hi fanele ku tirha hi matimba . 
Ku vumbiwa ka rimba na ntalo eku simekiweni ka Tsalwa ra Timfanelo ra Vupfhumba ; 
U fanele ku hundziseriwa eka Senthara ya Pinelands . 
Vumbhoni byi fambelana na xiphemu lexikulu xa nhlokomhaka . 
Loko va swi endlile va tava na ku twisisa ko antswa . 
Xosungula , ha tshembha , mafambiselo ya ikhonomi ku sukela hi 1994 . 
Ku susiwa ka xitiviso sweswo swa hi pfumelela ku endla tano . 
Xikombelo xi fanele ku fambana na marhungula hinkwawo laya faneleke , ku fana na : 
Lulamisa switatimente . 
Mali leyi yi ta hangalasiwa eka phurojeke hi ku famba ka nkarhi eka malembe manharhu . 
Ku hava tihakelo to engetela leti languteriweke kuya hi leswi cinciweke . 
Matiko xidzi ya swikombelo ya longoloxiweke tanihi leswi landzelaka : 
Nongonoko wa xiphemu . 
Kuya hi xivangelo lexi , hi langutisa eka vurhangeri bya nhluvukiso na mafambiselo . 
Kambe a hi laha ku tihoyozela . 
Xikimi lexi nga ta nghenisa xandla eka vutomi byo antswa bya vanhu lava xi nga ta va tirhela . 
I ku sungula ka ku tumbuluxiwa ka endlelo ro tirhisana . 
Hi xihatla hilaha swi nga kotekaka . 
Hi na ntirho wo sirhelela vakhandziyi na vachayeri va timovha . 
Ndzi amukela leswi u swi vulaka . 
Ndzi ehleketa nkarhi wo wisa i wa nkoka , naswona sweswo swi fanele ku landzeleriwa . 
Wa ha ku sungula . 
Hunguta ku tirhisiwa ka thekinoloji eku endliweni na ku tirhisa tinhlayohlayo ta ximfumo . 
Mutshamaxitulu u ta teka xiboho hi ku xi yimela . 
Hinkwerhu hi tiva swilo leswi . 
Ku nyikiwa ka tilayisense swi languteriwe ku hela makumu ya 2008 . 
Hambiswiritano , a va landzelelangi xikombelo xa tindzawulo . 
Leswi a swi nga humeleli naswona a swi nge pfumeleleriwi . 
Vulavula hi mbuyelo na ndzima ya xitshunxo eka khasimende . 
Leswi swi ta lava ku endliwa hi xivumbeko xa goza ra kungu . 
Mitlhontlho , tanihi leswi mi swi tivaka , yi ta ta hi tindlela to hambana . 
Hinkwaswo leswi , ku fikela sweswi , swi teke nkarh wo leha ku tlula hilaha a hi swi lavisa swona . 
Kuna timhaka to tala ta nongonoko lowu . 
A hi nga chavi ku nghenelela . 
Tindlela leti ku vulavuriwaka hi tona hi leti landzelaka : 
Mbuyelo wa endlelo leri wu tava ku tumbuluxiwa ka rimba ro nghenelela . 
Hlaya swivutiso . 
Ndzi lava ku vula leswaku kuna lava nga endliweki nchumu eka mitlangu ya SA . 
Xiviko xo hetelela xi ta endliwa hi N'wendzamhala 2008 . 
I yini leswi nga endliwaka ku fikelela ku dyondza loku ? 
Ndzi tsakile ku tivisa leswaku ku vile na ku susumeteka eka timhangu leti . 
Kombisa ku twisisa ku tirhisiwa ka switirho swa vuhlayiseki na tindlela . 
Ndzi lava mi langutisa eka timhaka leti laha hansi . 
Hi nkarhi lowu hi fanele ku ehleketa swinene no vutisa xivutiso . 
Ntirhisano na mabindzu eku lwisaneni na vugevenga swi humelerile swinene . 
Vukorhokeri bya rihanyo ra swifuwo . 
Swi ta nyika vuhlayiseki eka lava byi lavaka . 
Mitirho ya vona i ku vona leswaku Phuresidente wa Tiko wa tivisiwa . 
Naswona ndzi ehleketa leswaku swo tala swa leswi swa fambelana na ku humesiwa ka tikhodi . 
A hi nge vi na ku debyisa eka endlelo . 
Na leswi a va taya swi vika eka Komiti Nkulu ya Tiko hinkwaro . 
Xana ha pfumelelana na swiringanyeto na leswi hi nga ta endla hi swona . 
Leswi i ntiyiso eka vanhu vo tala lava ndzi vulavulaka na vona sweswi . 
Swin'we a hi nge hluleki . 
Kambe Maendlelo ? 
I mhaka leyi tivekaka leswaku vurimi byi na ntirho wa nkoka eka tiikhonomi ta xifundzantsongo xa hina . 
Hi vona vumundzuku bya hina tanihi xiphemu xa tikonkulu . 
Sweswo Yindlo yi kanerisana hilaha ku nga antswisiwaka vuyimeri bya vamanana eka vulawuri . 
Nkarhi wolowo a hi nga ri na nchumu lexi fanaka na vukorhokeri bya mfumo . 
Namuntlha , ndzi tsakela kuva khensa no va hluvulela xihuku . 
Swo fana , hi tshembha leswaku misava yi fanele ku amukela ntirho wa nkoka lowu engetelaka wu endliwaka hi China . 
Loko u ri n'wamabindzu - leyi i ndhawu ya kahle ku sungula kona . 
Tidyondzo leti i : 
Loko hi le tlhelo EPWP yi ri ya nkoka , a swi fanelangi ku langutisiwa kuri swa le tlhelo . 
Avuxeni eka hinkwerhu ka n'wina . 
Hinkwerhu ha yi tiva mintolovelo ya kahle ya mafambiselo . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku kuya hi Vumbiwa , migodi i vuswikoti bya rixaka . 
Xiyenge xa rihanyo na xona xi fanele kuva na ntirho xi wu endlaka . 
Nhlamulo : Va fanele . 
Ndzi langutela njhekanjhekisano wo enta no aka eka nawumbisi . 
Palamente ya Riphabuliki ra Afrika Dzonga yi pasisa nawu hi ndlela leyi : 
Xikongomelo i ku fikelela leswi vekiweke hi 2015 . 
Hi xihatla loko mojulu wu herile , Palamente yi ta tivisiwa . 
Hi fanele ku vona leswaku hlelelo : 
I xikongomelo xa tsalwa ro pholisi ku vona leswaku leswi swa humelela . 
Nghenelo leri ri le ka moya wa vunghana , ntirhisano na ntwelano . 
Ndzi tsakile ku vula leswaku Tihuvo hinkwato ti vumbiwile kahle . 
A ndzi lavi ku ehleketela eka timhaka leti . 
Vadyondzisi va khutaziwa ku endla swo tala ku tlula minimamu . 
Hi tshembha leswaku kuna mpimanyeto lowu nga le ku humeleleni eka xivandla xa polotiki na ikhonomi . 
E-e a swi tano . 
Ka ha ri ndhawu laha Afrika Dzonga yi nga le ka xiyimo xa kahle ku phikizana . 
A va na mhaka na swona . 
Xana u lava ku hanya nkarhi wo leha ? 
Hlamusela ntirho wa tibangi eka ikhonomi . 
Lowu i ntirho lowu langutaneke na Hofisi ya Ndzawulo ya Dyondzo . 
Leswi languteriweke eka lembe rintshwa : 
A ndzi nge nyiki vonelo eka sweswo , eka loyi a nga tava Holobyenkulu wa Dyondzo la landzelaka . 
Mfumo wu ringetile swinene eka ku fikelela ndzingano wo endla milawu exikarhi ka vavasati na vavanuna . 
Muholo hi ' per capita ' wu le hansi ka makumu ka 1960s . 
Yimani ndzi vulavula ntiyiso . 
I nchumu wa kahle ku wu endla wa ximunhu na ikhonomi . 
Ndzi tshembha a hi mhaka ya leswaku a hi languteli nchumu ku suka eka vatatana . 
Kuna swiringanyeto swo tala swin'wana kuya hi leswi faneleke ku endliwa hi timhaka ta ku phalala . 
Furhwa i mutirhisano wa maendlelo wa Afrika na Afrika Dzonga . 
Mbhurisano wu tala ku hlayisa nkarhi wo tala . 
Ku nghenelela ka miganga . 
Vuxaka bya vona na swirho swa ndyangu : 
Vumbhoni byo enela bya vulavisisi . 
A nga kona laha , u kwihi ? 
Kuya hi leswi laha henhla , Samiti yo Hlawuleka yi bohe leswi landzelaka : 
Hi na switirhisiwa swo hatlisisa endlelo leri . 
Tiko ra hina na rona ri khumbhekile . 
Ndzi ehleketa ku sungula njhekanjhekisano wun'wana wa nkoka emugangeni wa hina . 
Khomixini yi fanele kuva yi nga voyameri tlhelo ro karhi . 
Mabindzu yo Lwisana na Vugevenga . 
Riperile eka n'wina hinkwerhu . 
Leswi swi ta tisa goza ro yisa emahlwaeni mayelana na leswi . 
Vuxokoxoko byo simeka hi lebyi landzelaka : 
Magoza yo endla leswi kuva swi humelela : 
Eka 13 wa malembe laya hundzeke , hi engetele nhlayo ya vanhu lava : 
Lambe leri hundzeke nongonoko a wa ha sungula . 
Ntsena eka mhaka ya vusirheleri . 
I tlhontlho lowu laha hi sungulaka ku hlamula namuntlha . 
Ndzawulo ya mina yi le ka endlelo ro tumbuluxa ku siviwa ka milawu mayelana na leswi . 
Loko u nga rhijisitariwangi a wu kona . 
Ndzi lava ku tirhisa nkarhi lowu tanihi xiphemo xa ku tilangutisa koloko . 
Kutani , i minghenelelo yo hambana . 
Milorho na mintshembho ya vanhu hinkwavo etikweni ra hina swi fanele ku hetisisiwa . 
Mintshuxeko leyi i ya masungulo eka ku tiyisisa eka xindzhuti xa ximunhu . 
Namuntlha hi xirhandwa emisaveni . 
Sweswo i ku vula leswi nga le rivaleni . 
Xana swi ta tirha njhani ? 
Ndzi ehleketa lembe leri taka . 
Kambela nhlamuselo ya mafamuleo . 
Xipikara , ndzi swi vula eka ndhawu yin'wana na yin'wana , na laha ndzi ta swi vula . 
Xa nkoka , hi fanele ku vumba makungu yo simeka tipholisi leti . 
Ku tlula 60 wa tiphesente ta vanhu lava va le tindhawini ta matiko xikaya . 
Swipimelo swin'wana swa xihatla ku tlakusa ku tshinya swi lulamisiwile . 
Lawa i manghenelo ya mina eka vateki va mahungu . 
Xana u ta swi kuma kwihi ? 
Pholisi ya Eneji ya ndzawulo yi suka eka swikongomelo swa nkoka leswi landzelaka : 
Eku endleni sweswo , hi tiyimiserile ku hetisisa ntirho lowu nga : 
Hi lemuka ntirho lowu yaka emahlweni eka ndhawu leyi hi OECD2 na Nhlangano wa Yuropa . 
Xaxameta SWINHARHU swa swiboho leswi . 
Kuna ntirho wo tala lowu nga le ku endliweni laha xifundzeni . 
Leti i tinyimpi hinkwato leti kereke yi nga na ntirho wa nkoka ku wu endla . 
Hi fanele ku kota ku amukeleka eka makete hinkwato . 
Hi tlhela hi endzela miganga leyi khumbhekeke , kuya hi xivumbeko xa xiviko . 
Hikuva hi lava ku burisana na matiko ya misava . 
Hakunene hi nga tinyungubyisa hi swin'wana swa leswi hi swi fikeleleke . 
Ku pfuxeta hi vuntshwa i swa nkoka . 
Ku hluleka ku landzelela switiviso ku tava nandzu wa vugevenga . 
Komiti leyi nga ta hlawuriwa i ya nkoka swinene . 
Kambe eka nkarhi wa sweswi , ku hava ku twisisana ko fana eka leswi hi swi endlaka . 
Nyika NTLHANU wa swilo swa vundzeni eka switsalwana swa nhlangano . 
A swi kanetiwi leswaku vugevenga bya hi khumbha hinkwerhu hi tindlela to hambana to hlaya . 
Xiboho lexi xi kongomisiwa eka ku engetela nhlayo ya vahlayisi va ku rhula va xisati . 
Ku tlhela ku ngavi na nkayivelo wo tirha swi va erivaleni mayelana na marungula walawo . 
Voko ra nawu ri lehe ngopfu . 
I kuya hi matimu lawa leswaku Mfumo wu fanele ku hlamula no teka goza . 
Nawu wa Ndzhavuko eAfrika Dzonga . 
Riphabuliki leri nga ta tirha . 
Ha khensa eka nkateko lowu . 
Ku fikelela xikongemelo lexi , nawu wo tirha kahle i wa nkoka . 
Kontiraka ya Kumba ya sweswi i xikombiso xa leswi . 
Leswi swi endle kuva : 
Sweswi leswi ku tava goza lerikulu kuya emahlweni , loko leswi swi ta humelela ? 
Tindlela tin'wana ti tekeriwa enhlokweni : 
Leswi swi yimela ku engeteleka ko tlula phesente yin'we eka ntalo wa vanhu hinkwawo . 
Nhluvukiso wa tano a wu nge koteki ku ri hava ku tirha kahle . 
Hikwalaho ka ntshikelelo , a ndzi koti ku longoloxa swikoxo hinkwaswo . 
Kombisa hilaha xihlawuhlawu xi nga ololoxiwaka emitirhweni . 
Kwalaho , kuna xilaveko xo langutisa swinene eka levhele ya xifundzankulu xin'wana na xin'wana . 
Leswi swi ta humelela emaheleni ya Dzivamisoko . 
Nhlamulo hi leswaku ku cinca loku i endlelo ku nga ri nkhuvo . 
Entiyisweni ndzi ehleketa leswaku ndzi na khopi . 
Kutani i swa nkoka kuva endlelo ro twala ri lulamisa ku kula ka mitirho eka xiyenge . 
Kutani swi fanerile leswaku ku cinca ka maxelo i mhaka leyi langutisiwaka ya nkoka eka nhlengeletano leyi . 
Yi tlhela yi seketela hi nhlayo ya vatirhisani na vinyi va minkavelo .  . 
U tlhela uva na vutihlamuleri eka vinyi va minkavelo mundzuku . 
I yini swo tala , leswi swi fanele ku humelela eka makete ya matiko yo phikizana . 
Miako i khokho ra ikhonomi . 
Ku sirheleriwa ka swifuwo n ambango a swi le hansi ka xikopu xa vutihlamuleri bya ndzawulo . 
Nhlayo ya tiphurojekeyi sunguriwile ku fikela sweswi . 
Vanhu vale matiko xikaya va fanele kuva xiphemu xa leswi . 
Na nhlamulo yi le rivaleni i e-e . 
Kambe xikongomelo nkulu i kuva na manghenelo yo fana eka ku tirhisa nawu . 
Tlhantlha kahle-kahle leswi u lavaka ku swi fikelela kumbe ku kota ku swi endla . 
Vantshwa va hundziseriwa eka tisenthara leti kuya hi milawu leyi faneleke . 
Nhluvukiso wa tindhawu ta matiko xoikaya ti fanele ku tiyisisiwa . 
Xo biha , ku hava xiyimo xa matiko ya misava ku langutisa eka mhaka leyi . 
Hi le ku languteleni eka kuya emahlweni ka ntirhisano wa hina wo humelerisa . 
Kambe wa swi tiva , ndzi ehleketa hi fanele ku tlhoma mahlo . 
Ku yisa emahlweni , Mfumo wu le ku simekeni switshunxo leswi faneleke swa UN mayelana na leswi . 
Ndzi langutele leswaku va hi pfuna ku fikelela ajenda ya mfumo . 
Wolowo i mfungho wa muganga wo hluvuka lowu nga kona ehansi ka voko ra nawu . 
Mintwanano yi sayiniwile , kambe yi nga pasisiwangi , na Netherlands . 
Hambiswiritano , kuna mitlhontlho leyi faneleke ku langutisiwa . 
Sweswo i xiphemu xa khale - khale loku nga siyiwa endzhaku . 
Swi lulamile , ha khensa . 
Ha ku khutaza ku tihlanganisa na Mfumo ku hi pfuna eka ntirho lowu . 
Ku hava tinhlengelano leti khanseriweke hikwalaho ko pfumala khoramu . 
I ndlela yo fika emakumu - vutomi byo antswa eka hinkwerhu . 
Timhaka ta nkoka ti katsa leswi landzelaka : 
Leswi a hi ku lorha , vamanana na vatatana . 
I mani a nga ta cinca ndlela leyi swilo swi nga xiswona ? 
Ndzavisiso eka ku Nghenelela ka Vavasati eka Mintlangu eAfrika Dzonga hi 1997 . 
Xiyimo xa Khomixini tanihi ndhawu leyi langutisiwaka ya timfanelo ta ximunhu eAfrika Dzonga . 
Vana va tivisiwile hi tinxaka to hambana ta vugevenga . 
Khombo ri hungutiwile . 
Leyi i phurojeke ya nkarhi wo leha . 
A kuri ntirho wa mina . 
Xana u lava yini ku endla ntirho ? 
Tilevhele ti tshama hi ndlela leyi ku fana na ta matiko man'wana . 
Namuntlha swa antswa ku tlula tolo , naswona vumundzuku byi ta antswa . 
Kambe , kuya hi nawu , a yi tava yi rhumeriwe eDafur hi Nhlangano wa Afrika . 
Lemuka leswi landzelaka : 
Eka vanhu lava yi tirhisaka ? 
Leswi fanaka , hi taya emahlweni ku langutisa eka vutshunguri bya ku tluleriwa ka mavabyi ya tingana . 
U ta fanele ku phakela : 
Hi tshembha leswaku lexi i xiphemu xa ku tlhakisa lexi xi titumbeteko tanihi ntirho . 
Hi pfumerile leswaku a ku nge vi na ku kamberiwa ka rihanyo ka le handle . 
Yan'wana ya matiko lawa ya hi endzela . 
Mati , entiyisweni , i mfanelo wa masungulo wa ximunhu , laya bohaka eka vutomi . 
Kumbexana hi nga vumba swikhenso eka vanhu ku lawula vutomi bya vona . 
Hi nga swi endla , hakunene , ntsena ku endla leswi loko hi kuma mpimanyeto lowu faneleke . 
I ntsako lowunene kuva ndzi burisana na n'wina hi nkarhi lowu . 
Kambe hambi leswi , ka ha ri na swivandla swintshwa swo vumba matiko ku kambela ku tsakela ka wona . 
Hi marito lawa matsongo ndzi tsakela ku mi amukela laha namuntlha . 
A ku ri hava swikongomelo swin'wana . 
Leswi i ntiyiso ngopfu-ngopfu eNkandla . 
Kuya emahlweni ka nkayivelo wa ndzinganano ka le henhla hi xin'wana xa swiviko leswikulu Afrika Dzonga yi hlanganaka na swona . 
Xana hi nga tiva mbuyelo wa mpfuxeto ? 
Pfhumba ri ve ri tumbuluxiwile naswona ri ta simekiwa eka mavhiki matsongo laya taka . 
Hakunene , ndzi , vulavula kwaBulawayo . 
Leswi swi ndzi yisa thwii eka mhaka ya matirhiselo ya timali . 
Yi kwihi ? 
Wo hetelela u thoriwa hi Holobyenkulu . 
A hi fanelangi ku pfumelela leswi swi humnelela ! 
Masungulo yan'wana i : 
Magoza yo antswisa nkoka wa mpimanyeto wa mfumo wa muganga ya le ka xiyimo xa le henhla . 
Xikongomelo xa ntwanano . 
Ku fanele kuva na xiirhisiwa xo hlayisa swakudya . 
A ndzi nge hlayeli . 
Ndzi khensa mavandla eka nseketelo wa wona . 
Va ta kota ku tirhisa vuswikoti lebyi va byi kumeke eka phurojeke ku kuma mitirho minkarhi leyi taka . 
Mayelana na swirho swa Huvo nkulu , swi tikombe leswaku : 
Eka khume ra malembe laya hundzeke , swi vile erivaleni leswi hi faneleke ku swi endla . 
Manghenelo yo koteka ya fanele ku khutaziwa . 
Goza eka vundzeni . 
Langutisa eka ntirho wa swivangelo swa le handle ku fana na : 
Komba swilaveko na leswi languteriweke eka vayingiseri . 
A hi cinceni vutomi bya vanhu va hina . 
Vutlharhi byo sivela vugevenga . 
Swi lulamile , eku heteleleni , ha khensa swineen eka switirho leswi swa kahle . 
Hi fanele kuva hi lulamile na ntalo ku hlayisa nhlayo ya vanhu . 
Ha khensa eka hinkwawo marito yo khutaza . 
Phuresidente yi pfumerile eka xikombelo . 
Laha ekaya ? 
I swa nkoka leswaku hi cinca mahanyelo ya vanhu lava fambisaka ntungu . 
Mitlhontlho leyi hi nga na yona tanihi mfumo eka mhaka leyi i : 
Ku pimiwaka Vusweti eAfrika Dzonga . 
Swi ngava hi ndlela yihi , tindlela ta hina mayelana na leswi ti sungula kuy tswala mihandzu . 
Hi tiyimiserile ku vona leswaku hi fikelela ku antswisiwa ko tiyiselekeka hi ku famba ka nkarhi . 
Mafambiselo ya thyaka , hi xitalo , ku vile tlhontlho eAfrika Dzonga . 
Leswi swi tlhela swi vulavula hi ntshikelelo eka nhluvukiso wa matiko xikaya . 
Ndzi swavile leswaku DA yi teke xiboho xo vhotela xi kanetana na Nawumbisi . 
Xana hi tirhisa swilaveko swa Vumbiwa ? 
Hikwalaho hi faneleke ku ya emahlweni hi xihatla . 
Gaza ku tava nchumu lowu hi wu rhangisaka . 
Sweswi , kuna ku tikeriwa mayelana na timhaka leti hinkwato . 
Nhluvukiso wa kahle a wu koteki va nga ri kona . 
Hi xivangelo lexi , ndzi endle xivilelo eka xiboho xexo eka Khoto ya Vumbiwa . 
Timhaka ta gezi ti vile etafuleni ra hina nkarhi wo leha sweswi . 
Timhaka leti hinkwato ti langutisiwile . 
Kasi , vanhu va misava a va si famba ku endla ku cinca loku faneleke . 
Eka lembe ra 2000 , emisaveni hinkwayo : 
Hi titwa hiri xiphemux a Afrika . 
Nghenisa xandla eka ku xinxa ka phurofexini ya xinawu . 
Cinca xiviko . 
Vatswari va fanele ku yima ku fikela thema ravunharhu ku endla xikombelo rosungula . 
Kungu ri khumbha ku simekiwa ka leswi landzelaka : 
Ku hlangana loku ku suka eka vuxaka bya nkoka exikarhi ka United Kingdom na Afrika Dzonga . 
Leswi swi kongoma eku nyikeni xiletelo laha xi lavekaka kona . 
Swi le rivaleni , kuna mintlawa ya nkucetelo yo tala emakate eka leswi hi faneleke ku swi endla . 
Ku vile nhlawulo wo tsakisa , hambiswiritano , hi fanele ku langutisa eka timhaka to khomeka . 
Afrika Dzonga yi tibohile ku nyika nseketelo wo tala eka Road Map . 
Afrika Dzonga yi rhambiwile ku nghenelela eka ntirho wa Capital Flows . 
Mbuyelo wu fanele ku nyikiwa emaheleni ya n'hweti yin'wana na yin'wana . 
Xirho ha xin'we xa ntlawa xi fanele ku dirowa ajenda rosungula eka nhlengeletano . 
Ku tekeriwa enhlokweni swi nga endliwa hi tindlela to tala . 
Vavasati , ngopfu-ngopfu hikuva ntirho wa vona endyangwini na le mugangeni , hi swona swi khumbhekaka swinene . 
Hi nkarhi lowu fanaka ha vilela hi ku hluleka ka hina na mitlhontlho . 
Pfumelela vavasati kuva na mikateko yin'wana na ku fikelala switirhisiwa . 
Swi fanele ku kamberiwa leswaku goza ri tekiwile . 
Hi ndlela yo vulavula , kuna vanhu lava vulavulaka ngopfu . 
Ndzi tsakela ku susumeta nhlengeletano leyi ku kuma ndlela yo ololoxa mhaka leyi . 
Tanihi xirho xa IMO Council , Afrika Dzonga yi languteriwa ku seketela masungulo lawa . 
Hi langutela ku vona vo tala va n'wina kuva kona . 
Vangheneleri va nyikiwa nkarhi ku hlamula swivutiso . 
Manghenelo ya nga komisiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Yi endleriwe ku kuma tindlela ta : 
Leswi hi swi tivaka kwalaho , hi leswaku ku hava mbhurisano wun'wanawo tsema nhlana . 
Kutani Kapa Vupeladyambu yi na ku engeteleka eka mpimanyeto . 
Hi hanya eka tiko ra saseka nova kahle . 
Minkavelo yintshwa yi nyikiwile eku sunguleni ka lembe ximali . 
Hi nkarhi lowu , handle ka Vupeladyambu bya Sahara , Afrika hinkwayo yi tshunxekile . 
Swo tala swa leswi hi swi sunguleke a swi helelangi , naswona sweswo a hi xiphiqo . 
Ngopfu-ngopfu , hi pasisile mfanelo wa tipholisi ta ikhonomi to angarhela : 
Nhlayo ya vanhu yi teke leswi . 
Vo tala va seketerile ku cinca loku ringayetiweke eka Nawumbisi . 
Xikongomelo i ku vona leswaku ku katsiwa ka vanhu entirhweni lava nga na vutsoniwa swa tumbuluxiwa . 
Swin'wana swi nga siveriwa . 
Hambiswiritano , va kombetile leswaku timhangu to tala madzolonga a ya nyanyile . 
Leswi i ku vona vuhlayiseki byo tirhia miri . 
Eka tlhelo lerin'wana , vusweti kaha ri tlhontlho lowukulu . 
Intiyiso , swa hi khumbha . 
Nakambe Afrika Dzonga yi nghenelela hi xitalo eka ikhonomi ya misava . 
Swiyimo swo hlela pholisi yo ringetela hi yona ; 
Mi nyikiwile nkarhi lowu ku dyondza ku suka eka ntokoto lowu . 
Hambiswiritano , loko swi khomeka , kutani a hi nge swi pfumeli . 
Xilaveko xo papalata hilaha swi kotekaka ha kona ku hangalaka ka miganga . 
Hlamusela xivangelo xa matikhomelo lawa . 
Hlamusela vuxaka exikarhi ka khodi ya matikhomelo na ku maketa ko humelela . 
Entiyisweni , kuna tindhawu tin'wana to tala leti hi lavaka ntirhisano na varhangeri va mabindzu . 
Eka van'wana lava vulavulaka Xizulu . 
Tanihi leswi mi swi tivaka , hi kanerile vutshamo na Afrika Dzonga . 
Leswi swi katsa , exikarhi ka swin'wana , ku tumbukuxiwa ka miako yintshwa ya swiyenge . 
Va fanele ku kota ku nghenelela eka xiyenge xa bangi lexi kondlteriweke xa Afrika Dzonga . 
Leswi a swi tano eka ku hlaseriwa ka van'wamapurasi vo tala . 
Tanihi tiko hi fanele : 
Ndzima yi voniwile eka : 
Leswi a swi nge endliwi hi xihatla naswona swi ta teka malembe mangari mangani . 
Eka mfumo , nghenelo rintshwa ro hlanganela eka ku simekiwa ka rimba ri tumbulukile . 
Hikwalaho ka ntlimbano wa nkarhi a ndzi swi kotangi ku mpfapfarhuta xitatimente . 
Hambiswiritano , swi fanele ku lemukiwa leswaku tifigara ta mabindzu ta hambana ku suka eka tifigara ta Machina . 
Xana va endla yini ? 
Kuna swin'wana swikombiso leswi munhu a nga hlangana na swona khale . 
Ku hundza kwalaho ku na switsongo hi nga swi endlaka eka xiyimo xa hina tanihi tiko . 
Leswi i swa nkoka leswi rhangisiwaka hi rixaka . 
Vukorhokeri lebyi faneleke ku tirhisiwa eka : 
Hinkwaswo leswi swi le hansi ka nhlayo ya ku cinca ka miako ya nkoka . 
Ku tlhela kuva na vuxokoxoko eka milawu ya khoti na vaahluri va Khoto ya Vumbiwa . 
Ku nga papalatiwi ku fikelela loku , swo tala swa ha lava ku endliwa . 
Va langutise swinene eka tindhawu laha ku nga na nhlayo ya le henhla ya madzolonga na ku xanisiwa . 
Timhaka nkulu i : 
Swirhalanganyi swi fanele ku tiviwa no lulamisiwa hi ndlela leyi faneleke . 
Tindlela ta vuhlayiseki ta vutleketli bya swiharhi na swifuwo ku ya hi milawu leyi faneleke . 
Hi tshemba leswaku ku ta va na mbuyelo wa kahle endzhaku ka ku vulavula . 
Hi kholwa leswaku ku simekiwa ka pfhumba leri i goza lerikulu eka ndlela leyi . 
Milawu leyi yi pimanyetiwile leswaku yi tirhisiwa lembe leri hi Palamente . 
Projeke yi fanele ku va yi herile hi Nyenyankulu 2003 . 
Milawu ya Manjhekanjhekisanelo hi malembe ya 1990 . 
Ku na swilo swin'wana leswi hi nga swi tiviki , ku katsa na mina . 
Ku aviwa ka nongonoko wun'wana na wun'wana ku yimile hi ndlela leyi : 
Hi ni ntshembo wa leswaku va ta endla leswaku hi tinyungubyisa . 
Swi endla leswaku hinkwerhu hi swi tekela enhlokweni leswaku leri i tiko ra hina . 
Ku fika sweswi Afrika-Dzonga i xirho lexi katsiweke eka Huvo Nkulu . 
Mpumalanga a yi na timhaka ta sweswi leti faneleke ku langutiwa sweswi . 
Xo sungula , ku na ntirhisano wa nkoka wa xifundza . 
Vanhu va hundzile emisaveni . 
Tanihi hi mfumo hi ya emahlweni hi rhangisa ku lwa ni xitsongwatsongwana xa HIV / AIDS . 
Ntirhisano wu le xivindzini xa ku humelela ka hina . 
Nongonoko wu endla leswaku vanhu va kota ku dyondzisiwa no kuma mitirho . 
Eka mhaka leyi ku na yin'we ntsena . 
Hlamusela xikongomelo xa papila ro ringanisa . 
Xa vumune , hi fanele ku kombisa mitlhontlho yo engetela vusirheleri bya vanhu na vuhlayiseki bya mbuyelo . 
Hi fanele hi sirhelela xidemokrasi xa hina . 
Eka milorho ya vona va lava ku vona makumu ya ntirho wa mathekisi . 
Hi swona , swi landzelerisiwile . 
Mhaka ya nsirhelelo wa swakudya hi yin'wana yi faneleke ku rhangisiwa laha ndhawini . 
Ndlela yi fanele ku : 
Hi fanele hi kuma swirhalanganya ni tindlela to swi hlula . 
A swi na ntikelo . 
Ku navela ku le ka ku tsala . 
Ku ta fika sweswi hi humelerile . 
Va tele naswona va hambanile . 
I Nongonoko wa rixaka lowu seketeriwaka hi Ndzawulo ya Mabindzu na Vumaki . 
Ndzi fambisile mhaka leyi ku ta fika laha . 
Hikokwalaho ka mpimo na ku nonohwa ka ntirho , wu ni migingiriko yo tala : 
Hlamula xivutiso lexi landzelaka . 
Hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini swi ri ni nkoka ku hlohlotela xipano . 
Sweswi hi fanele ku pfumela leswaku hi fikelerile eka mpfapfarhuto wa hina . 
Kambe nkoka wa Komiti ku tava Tiholobyenkulu letiya . 
Ndzi ta tsakela ku nyika vakanerisani nkarhi wo katsakanya mbulavulo . 
Swifundza leswin'wana swi vula leswaku a va hlangananga na mhaka yo fana na leyi eka malembe mambirhi lama nga hundza . 
Hi ni vuxaka ni leswi landzelaka : 
Ndzi na ku tshemba leswaku leswiya swa va khumba . 
Ku ta fika sweswi nongonoko lowu wu vekiwile eka lembe ximali leri : 
Hlamusela theme ra bindzulo . 
Tiva leswi u swi lavaka evuton'wini . 
Hinkwaswo leswi sunguriweke swi languteka swi ri na nkoka . 
Dyondzo ya swa Madzolonga na Ndzivalelano . 
Xiphemu lexi xi fambisiwile hi Khomixinara . 
U ta tlakuka eka matirhelo , hikuva ha ku lava . 
Xana hikokwalaho ka yini ku tirhisiwa Endlelo leri ? 
A swi yi hi ku mani u endla yini kumbe a nga endli yini . 
Leswi hinkwaswo swi hi fikisile eka leswi vuriwaka matshalatshala yo swi yimisa leswaku swi nga humeleli . 
Ku na leswi hi faneleke ku swi endla ku tiyisisa leswaku swi tirheka hi ku olova . 
Lexi i xa xihatla . 
Ntwanano lowu fikeleriweke exikarhi ka vatirhisano va swa rixaka i tsalwa ro leha naswona ri hlamuseriwile hi vuenti . 
Swilo leswi nga na khombo hi swona swi nyikaka ku tika loko hi lava ku fikelela nkoka wa ku cinca ka mahanyelo ya misava . 
Phurojeke leyi yi ta va yi herile hi 2004 . 
Swibalo swa vadyohi swi fanele swi tlakuka . 
Ku Kandzingano ni Vugevenga eAfrika-Dzonga . 
Swibalo eka andziso . 
Vandla ri ta fambisiwa hi ndlela leyi swi tsariweke ha yona eka vumbiwa . 
Swintsongo swi sayiniwile naswona leswin'wana swi le ka goza ro sayiniwa . 
Hikokwalaho , matirhelo lama ma ta va ma nkoka hi ndlela yoleyo . 
Swi ti komba ku ri na mitlawa yimbirhi leyi hambanaka eka ku fambisa huvo . 
Kambe a hi nge tlheleli endzhaku . 
Ku na mitlhontlho yo tala leyi hi langutaneke na yona eku antswiseni ka vukorhokeri bya swa rihanyu bya le makaya . 
Nhloko ya Ndzawulo u nyikile xiviko mayelano ni xiyimo xa xifundzankulu hi ndlela leyi : 
Valanguteri va fanele va va na vulawuri lebyikulu ku tirhana na timhaka to hlaya , leti katsaka . 
Laha hansi ku na xikombiso xa phurogireme ya madyondzelo . 
Ndzavisiso na xiviko eka timhaka ta rixaka ro karhi mayelana no tirhisa tikhompyuta ; 
Namuntlha ndzi kayivela marito . 
A swi fanelanga ku twala leswaku ku na switsandzekiso leswi nga ta hetelela swi endla leswaku ku nga ha vi na ku vulavurisana . 
Xivilelo xa hina lexikulu ku fanele ku va vanhu . 
Ku tisa ku Hambana ? 
A nga vanga xibochwa xa ntolovelo nkarhi wo leha . 
Swi vula leswaku hi fanele hi endla hi vuswikoti bya hina ku hlayisa swikili na vatirhi . 
Leswi swi lava hina leswaku hi kambela xiyimo xa Mfumo . 
Ku na swiviko swo tala . 
Eka lembe leri landzelaka , hi ta ya emahlweni ku nghenelela mitlhotlho ya Vantima : 
Ndzi ehleketa leswaku lowu i ntolovelo lowu hi faneleke ku wu cinca . 
Ntiyiso lowu wu lava hinkwerhu leswaku hi lwa swinene na xitsongwatsongwana . 
Swi ta tivisiwa hi Ndzawulo ya Timhaka ta swa Misava . 
Ndzi kumile leswaku leri a hi endlelo leri nga humelelaka hi siku rin'we . 
Rito ra ku va hi lavisisa na le handle a hi rintshwa . 
Hi tibohile ku tiyisisa leswaku Vukorhokeri bya Vanhu byi fanele byi fambisiwa hi maendlelo lamantshwa . 
U na swona sweswi ? 
Ndza khensa swinene ku va mi ndzi pfumelerile ku avelana na n'wina eka nkarhi lowo tsakisa swonghasi . 
Swa mina na ndyangu wa mina . 
Xo hetelela , eka xipano xa mina eka Ndhawu leyi . 
Xa nkoka , milawu yo sungula ya ku langutisisa maendlelo ya mphikizano yi ta sunguriwa . 
Nhlamulo ya fana . 
Ndzi ni tshembo ra leswaku hi ta humelela . 
Kumisisa vubihi lebyi fambelanaka na mabindzu yo karhi . 
Mpimo wa Makambelelo wa lembe hinkwaro . 
Hlamusela theme ra VAT . 
Ndza swi tiva leswaku u ta swi kota ku langutana ni xiyimo ! 
Ndzawulo ya Mabindzu na Vumaki yi sungurile ku gingirika eka mhaka leyi . 
Tindlela tin'wana to fikelela swiboho ti tekiwile hi ku landza swilo leswi hinkwaswo , ku katsa ni vupfhumba . 
Ndzi na tsalwa . 
A swi olovi , kambe a hi nga heli matimba . 
Xiphemu xin'wana xa endlelo leri ku ta va mafambiselo ya vuxaka bya vatirhi . 
Ku katsa mahungu eka : 
Vutivi bya mfumo xikaya . 
Timhaka tin'wana leti nga na nkucetelo eka ntwanano lowu . 
Ndzi khensa ku va mi teka ndzhwalo wo hlangana laha eka nhlekani lowu . 
Eku heteleleni munhu u fanele a komba leswi hi nga swi endlangiki kahle . 
Swa hlohlotela ku vona ku ya emahlweni ku hoxa xandla eka van'wamabindzu yo tiyimela hi voxe eka mhaka ya dyondzo ya lavakulu . 
Leswi nga sala hinkwaswo leswi bohiweke eka mavonelo lawa ya nawu wa swa timali swi kombisiwile eka Vumbiwa . 
Swi na nkoka ku kombisa hi xiyimo xa le henhla eka misava ntirho lowu hi wu endlaka . 
Kongomisa eka ndzimana ya vumbirhi . 
Mutirhi wa rin'wana ra mavandla eka ndzivalelano ; 
Hambiswirrtano , ndzi ta ringeta ku longoloxa swintsongo : 
A swi fanelanga ku akiwa hi vanhu lava thoriweke ku fambisa tihofisi , kambe ku suka eka lava nga na vuxokoxoko . 
Ndzi ta kombela Tinhloko ta Vadyondzisi hinkwato ku endla swo fana . 
Leswi swi ta katsa leswi landzelaka : 
Mhaka yo vulavulavurisana yi na nkoka . 
Kambe hi na ku tsakela . 
Kambela lava nga na vutivi tanihi xihlovo xa mahungu . 
Nongonoko wu lehile swinene . 
Eka nkarhi wa sweswi a ku na ku chava eka ntlawa wa van'watipolitiki . 
Ndzi tinyungubyisa swinene eka leswi hi nga kota ku swi fikelela hi phurogireme leyi laha xifundzeni . 
Laha ndzi kongomisa eka swivutiso swa mafambiselo ya swa ikhonomi na swa tipolitiki . 
Hi fanele ku tlhela hi tirhana na vusiwana hi ndlela yo kongoma . 
Loko swi nga ri tano , hi wahi mavonelo ya mfumo mayelana na mhaka leyi ? 
Hi khensa swinene ku komba ku tsakela ku va hi tirha swin'we na mpfumelelano lowu nga kona ku ta fika sweswi . 
I xitikwana xintsongo endzeni ka mindzelekano ya tiko ra Afrika-Dzonga . 
Ha swi tiva hinkwerhu leswaku ku tirha hi ku sukumetiwa ntsena a swi nge tirhi . 
Siku ri fanele ku nghenisiwa . 
Mbuyelo wa maendlelo lawa ma ta hi nyika ndlela leyi nga ta pfuna hi endlelo ra makunguhatelo ya mimfumo . 
Vavasati na vavanuna , nkoka wa nhlengeletano leyi a wu lavi ku tshikeleriwa . 
Swi ri swimbirhi swi fanele ku yisiwa emahlweni . 
Hi nge swi koti ku va hi lahlekeriwa hi miehleketo leyi . 
Mbuyelo wa nhlawulo ; 
Hi mhaka leyi , leswi nga vulavuriwa eka Nhlengeletano leyi swi ta yisiwa ePalamente ku ya langutisisiwa . 
Leswi swi endlile leswaku ku tlhela ku sungurisiwa ehansi matirhiselo lama ama karhata eka timhaka ta DDT . 
Leswi swi ta tiyisisa leswaku ku hava xitulu lexi nga hava vurhangeri eswikolweni swa hina . 
Xiyenge xa mune xi kombisa xiyimo xa le henhla xa maendlelo yo simekiwa ka pulani . 
Leswi nga sala ku va swi fikeleriwa i ku va nyandzayin'we na matiko laman'wana ya tikonkulu . 
Foramu ya swa Vuphorisa bya Muganga yi fanele yi simekiwa etindhawini ta le makaya . 
Ndhawu ya Salvakop a yi na maxelo ya kahle naswona yi hambanile na tindhawu tin'wana . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku simeka sisiteme ya ndzindzakhombo ya swa rihanyu ya rixaka . 
Swilo hinkwaswo swa misava leswi nga hi rhendzela hi swi vonaka siku na siku . 
Nghenelela ni ntokoto wa wena wa swa misava . 
Kambe mfumo a wu na vukungundwana . 
Hikokwalaho hi hlawurile ku va hi katsa vutihlamuleri eka maendlelo lama . 
Hi lava leswaku ku pfuxiwa hi vuntshwa na ku hluvukisiwa . 
Nhlokomhaka ya phephahungu yi nga tirhisiwa hi ndlela leyi fanaka . 
I mani a faneleke ku fana na mina ? 
A a ri kwihi eka masiku lama hundzeke . 
Hi fanele hi tirha swinene ku fana na leswi hi nga endlisa swona eka mitlhontlho leyi hi hlanganeke na yona . 
Ndzi hlaya swinene . 
Ku ni swiphiqo swo hambanahambana . 
Eka mhaka leyi , Vadyondzisi va le Kapa va ta tlanga xiphemu xa nkoka . 
Swi kwihi namuntlha ? 
Vadyondzi va fanele ku va na mfikelelo eka switirhisiwa hinkwaswo leswi lavekaka . 
Ku hlangana ka COMESA na SADC swi na nkoka leswaku va kota ku tirhana na xiphiqo lexi . 
Leswi i ku lahlekeriwa lokukulu eka hina . 
Hinkwerhu hi le ku tweni ka ku vava . 
Afrika-Dzonga yi tsakisiwa hi ku hlangana na matiko ya Caribbean na Latin Amerika . 
Ndzi twa ndzi tsakile ku va kona laha . 
Ku Kula na ku Ndlandlamuka ka Nhlengeletano leyi swi nga languteki tanihi huvo leyi tihlawuleke . 
Hikokwalaho mfikelelo wa Khabinete wu tekiwile hi ku ya hi mahungu lawa a hi ri na wona . 
Ndzi ta lava leswaku eka xinkadyana lexi hi langutisa ngopfu eka Xiletelo lexi hi Tshembisiweke . 
Ntirhisano wa hina wu kombisa leswaku eka misava hinkwayo a swi fikelerisiwanga eka mhaka ya ikhonomi na mabindzu . 
Vamabindzu vo tiyimela hi voxe va hlohlotela gingiriko wa ikhonomi laha tikweni . 
Hlamusela xikongomelo ndziriso . 
Ndzi lava ku humesela marito yo chavelela eka mindyangu hinkwayo leyi khumbekeke na le ka xikolo . 
Swa boha leswaku a va xiphemu xa tindzawulo ta rixaka va vuswikoti . 
Hina tani hi varhumiwa hi tsakile swinene eka mbuyelo lowu nga kona eka vuendzi lebyi . 
Nxaviso lowu nga sala wu nyikiwile Afrika-Dzonga . 
Ku kala ndzingano eka xikalo lexi hi nga eka xona i mhaka leyi tshikeleriweke ku sukela khale . 
Mali leyi yi nga vekiwa leswaku yi ta tirha swin'wana swa kahle . 
Leswi a hi swiboho swa ikhonomi ntsena . 
Ku cinca loku ku fambelana ngopfu na miehleketo yo va hi katsiwile ? 
Swikombiso swa swivutiso leswi nga tirhisiwaka eka nongonoko wa swivutiso . 
Eka lava hinkwavo lava nga nyikiwa mitirho ndzi lava ku vula leswaku ma Amukeriwa ekaya . 
Tlhelani mi lemuka leswaku mfumo wu tekela enhlokweni swinene mhaka ya ndzingano wa rimbewu . 
Leyi hi yona mhaka ya nkoka eka ku hlangana ka vanhu va mfumo ni vo tiyimela hi voxe . 
A ku na swin'wana swo tlula sweswo . 
Swa koteka hi swi endlile ku sungula . 
Tiko ri nga swi kota : 
Leswi swi ta endliwa nakambe eka tinhlengeletano tin'wana loko ku ri karhi ku dyondzisiwa . 
Vandla ri na mfanelo wo tisa tindlela ta mafambiselo . 
Eka mikarhi yo tala i vanhu lava hlanganaka ko tala na vaakitiko . 
Ndzi teka nkarrhi lowu ku khensa mpimanyeto wa GCIS eka Yindlu . 
Leswi hi swona swi vuriwaka leswaku mbyana yi dya mbyana laha misaveni . 
Hambiswiritano , a ku na lexi nga endliwa hi xiyimo lexi ku vuyisela ntshamiseko . 
Nhlayo yi hungutekile hikokwalaho ka ku humelela ka phurogireme . 
Hi fanele ku langutisa vupfhumba tani hi nchumu lowu tisaka ku cinca evuton'wini bya hina hinkwerhu . 
Vufambisis bya phurojeke byi fanele ku hi pfuna eka mhaka leyi . 
Lexi a hi nongonoko wa milawu hinkwayo leyi nga helelela . 
Lexi hi xin'wana xa leswi ndzi ehleketaka leswaku hi fanele ku xi tekela enhlokweni . 
Mitlhontlho leyi hinkwayo yi fanele ku vulavuriwa eka vundzeni bya ku kula ka ikhonomi . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi humesela ku khensa ka mina eka vatirhela mfumo lava landzelaka : 
A hi xiximiwile ku yingisela vanhu vo huma eKapa-Vupelandyambu . 
Mpimo wa vutivi . 
Hlanganisa xitatimende hi ku : 
Hi fanele ku ya emahlweni hi xihatla . 
Vumundzuku byi le ka wena n'wini . 
Hi swona , hi fanele ku fikelela eka mahungu yo karhi eka vusirheleri bya rixaka . 
Phurojeke leyi yi fanele ku kumiwa na ku amukeriwa hi vaaki . 
Ku cinca loku komberiweke ku languteriwile leswaku ku humelela hi 2004 . 
Hi ndhundhuzela bodo na vufambisi bya khampani , a vula . 
Tani hi mfumo , hi tinyiketerile eka xikongomelo xo antswisa dyondzo ya hina . 
Ku vula swintsongo . 
Tin'wana ta tiphurojeke leti ti ta simekiwa eka tin'weti timbirhi ku ya eka tinharhu . 
Xiviko xa Lembe lexi endliweke xi nghenisile ku humelela loku fikeleriweke eka leswi landzelaka : 
Hambiswiritano , eka swin'wana swo tikeriwa ka misava hinkwayo swi nge koti ku hi swi endla hi vutitshembi . 
Xiyimo lexi xi tekile xiave eka mitlhontlho yo tala leyi hi hlanganaka na yona namuntlha . 
Swi ya eka mbilu yo sirhelela vutifumi , leswo ka swi nga hetisekangi na nxiximo wa tikhoto . 
Ndzi kombisile mitirho ya komiti leyi . 
Hi endla leswi hi swiphemuphemu . 
Loko hi languta eka Swikongomelo swa ku Ndlandlamuka ka Miliniyamu , hi kuma mimbuyelo yo fana hi nhlayo ya le henhla . 
Leswi swi fambelana na nhlayiso wa maendlelo ya mfumo . 
Hi Xihi eka leswi landzelaka Swi nga humeki eka swicelwa ? 
Hlamusela swilo leswi swi faneleke ku dyondziwa sweswi . 
Hoyohoyo eka n'wina hinkwenu ! 
Hinkwerhu hi ringetile ku sivela . .  . 
Swilumbeto swa swintshuxo leswi hi leswaku : 
Ndzi vula leswaku hi fanele ku swi teka swi ri swa nkoka hi ndlela yoleyo . 
Ndzi khensa swinene vatirhela mfumo eka ku tikarhata ka vona . 
Nkoka wa leswi kumiweke wu nga komisiwa hi ndlela leyi : 
U vurile leswaku mhaka leyi i ya nkoka . 
U vurile leswaku , loku i ku tirha swinene loku hi tinyiketeleke ku ku humelerisa . 
Ndzi ehleketa leswaku hi na memorandamu ya khabinete leyi hi faneleke ku burisana hi yona . 
Mimbuyelo yi yimile hi ndlela leyi : 
Tinhlamulo ta n'wina ti fanele ti kona no kongoma . 
Ndzi vikeriwile leswaku leswaku mali yi fanele ku tirhisiwa eka : 
Ntsengo wu ta pfuna ku lwa na vugevenga na ku vumba ntlawa lowu nga ta tirha . 
Ringanyeta tindlela leti nga lulamisaka xiyimo . 
Leyi hi yona ndhawu leyi a ku ri khale ku ri xiphemu xa pfhumba ra hina . 
Hi ehleketa leswaku i ku lahlekeriwa ka ntlawa wa vulamuri . 
Ntirho wa xipano a ku ri ku tirhisa mali . 
Vanhu lava a va fanelanga ku lawula no lerisa . 
Tsalwa ri lulamisiwile leswaku ri tirhisiwa hi Khomixini . 
Mfumo wa hina wu tlhele wu yisa emahlweni leswaku ku va na ndzingano eka vanhu lava nga ni vutsoniwa . 
Hi ehleketile leswaku pfhumba leri ri kongomisa eka swilo swinharhu . 
Hi waha maendlelo ya kona ? 
Hikokwalaho ka yini swi ri hi ndlela leyi ? 
Eka mhaka leyi ku yisa ehenhla ka swipimelo swi ta kongomisiwa ku ya hi maendlelo lama landzelaka : 
Ndhavuko hi wona wu nga khoma tikonkulu . 
Nongonoko wo cincana wa vatirhi ni vadyondzi se wu sungurile . 
Eka ndhawu ya vupfhumba ku hava leswaku a hi ntirho wa mina . 
Rifuwo ri le ku fambeni kahle . 
Xikongomelo a ku ri ku hatlisisa mhaka leyi ni ku kuma vuxoperi bya ntokoto . 
Holobyenkulu u vulavurile hi nkoka wa switirhisiwa swa le henhla swa mfumo . 
Hi yimele ku vona ku ya ehenhla ka mhaka leyi . 
U nga kota ku tisa rini asayimente . 
Switivisa swi landzela hi ku landza ndlela leyi . 
Tani hi tiko leri hluvukaka , hi fanele hi tekela enhlokweni vukona byo cinca ka mfumo . 
Leyi i mitlhontlho leyi hi hlanganaka na yona . 
Vapfhumba na tindhawu ta mindhavuko na vona va na mhaka yikulu hi ku landza nhluvuko na ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
Leyi hi yona mhaka ya ntiyiso leyi kucetelaka misava hinkwayo . 
Humesela ehandle u tlhela u hlamusela milawu yo mahanyelo . 
Ndzi hlawurile ku va na ku ringanisa eka vutomi . 
A ndzi nge tirhani na swona hinkwaswo . 
Hi lava ku vula leswaku hi tekela enhlokweni mhaka leyi naswona yi jahile yi tlhela yi bohana . 
A hi tirheni swin'we ku tiyisisa leswaku nsiko i swilo leswi nga hundza . 
Leswi swi wela eka leswi vuriweke laha henhla eka nhlamulo ya xivutiso xa 3 . 
Nkarhi wo twisisa hi ku ya hi mavonelo na makunguhatelo sweswi wu fikile emakumu . 
Mi nga va mi twile hi goza leri hi nga eka rona ro lwa na vugevenga . 
Ku na mitlhontlho yo tala leyi hi langutanaka na yona leyi hi faneleke ku yi vulavula eka nhlengeletano leyi . 
Leswi swi tlhela swi lava tiko hinkwaro leswaku ri hlangana . 
Swikolo hinkwaswo swi ta hlanganisiwa eka inthanete . 
Tipresidente timbirhi ti tekerile enhlokweni leswaku vupfhumba bya misava byi le khombyeni ra ku va byi ri kahle hikokwalaho ka vusirheleri ni ntshamiseko . 
Hi mavonelo ya hina , hi kotile ku fikelela hi ku sivela na ku tshungula switsongwatsongwana leswi tlulelaka. 
Phurogireme yi ta antswisiwa ku suka eka swiboho swa Nhlengeletano . 
Leswi u faneleke ku swi lava eka muhlanganisi : 
Hi twa hi ri va le henhla hi mpfuno na nseketelo wolowo . 
Loko hi nga ri na mpfuno na ntirhisano wa n'wina lowu yaka emahlweni eka ku simekiwa ka phurogireme leyi , wu nge humeleli . 
Ha swi tiva leswaku ndyangu a wu na mfikelelo wa mati na gezi . 
Hi swihi leswi nga endliwaka eka ikhonomi ya misava leyi hinkwayo ku katsa na Afrika-Dzonga ? 
Matshalatshala na swijongelo . 
Leswi swi fambelana na swilaveko swa vumbiwa hi xiyimo xo ringanisiwa ka tindzimi ta ximfumo . 
Ku nga tshamiseki ka ntlakuko wa mixavo swi wisa ikhonomi . 
Ku antswa ka vutomi bya vanhu hinkwavo , swi fanele swi vula ku antswa ka vutomi ba vadyondzisi . 
Nhlengeletano a yi ngheneriwile hi tinhloko ta tiko na mfumo lava landzelaka : 
Ku hlanganela eka phepha leri swi vula ku hlangana ka mitlawa yimbirhi ya Germany . 
Lowu i nkoka wa ntirho lowu faneleke ku endliwa hi xihatla lowu langutaneke na nhlengeletano leyi ! 
Swirho swa kereke ; 
Swiboho swi katsa leswi landzelaka : 
Khonfarense ya van'wamaphephahungu yi ta khomiwa hi ndlela leyi : 
Leswi kombaka leswaku hi hina vamani . 
Vatirhisani hinkwavo na vaphakeri va vukorhokeri va languteriwile ku va kona eka ntirho lowu . 
Eka mhaka leyi , xiphemu xa ntirho wa hina i ku tirha ntirho wa nkoka . 
Xo sungula , hi le ku tirheni swin'we na maphorisa leswaku miganga ya hina yi va na ntshamiseko . 
Hi lawa mavito ya lava va nga ta sayina ematshan'weni ya vandla : 
Timhaka ta nongonoko wa nhlengeletano wa ikhonomi ya matiko mambirhi wu katsa : 
Ha khensa naswona ndzi mi navelela ku humelela ! 
Ku ya hi nkarhi lowu nga kona Khansele swi nga endleka yi nga swi koti ku va na nhlengeletano yo hundza yin'we . 
Eka goza leri tumbuluxiweke ku endliwile mitirho ya nkarhinyana na ya nkrahi wo leha . 
Nhluvukiso wa swicelwa na swilaveko swin'wana swa ndhawu leswi sunguriweke eka tindhawu hinkwato ta ikhonomi . 
Lembe leri , hi ta tinyika nkarhi wo langutisa swinene eka ku dyondza ka Xiphemu xa Masungulo . 
Ndzi lava ku tirhana na timhaka timbirhi leti boxiweke hi mavandla . 
Rihanyu i mayelano ni vanhu . 
Vuvekisi hi xona xiphemu xa nkoka eku hlohloteleni ka ku kula ka ikhonomi . 
Leswi swi ta tiyisisa leswaku vaakatiko va xiyimo xa le hansi va va na fikelelo wo olova eka vona . 
Va ta katsa : 
Ndzi langutele nkoka wa nkanerisano lowunene mixo wa namuntlha . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , va le ku kumeni ka ntokoto , vutivi na vutlharhi byo tala . 
I nhlayo ? 
Hi ri swin'we hi ta hlula nyimpi ya vugevenga . 
Hakelo ya tiprojeke leti antswisaka nkoka wa vutomi bya maAfrika-Dzonga . 
U xiphemu xa vutomi bya masiku hinkwawo eka vaakatiko va Afrika-Dzonga . 
Vanhu va vula leswaku hikokwalaho ka yini hi lava leswi ? 
Sisiteme a yi le ku tirheni . 
Hi le ku tirheni hi matimba ku tiyisisa leswaku hi tirha hi mfanelo wa vumbiwa . 
U bile nhloko ya mhaka . 
Tiawara ta ntirho ti yime hi ndlela leyi : 
Se hi na Nhlengeletano yi nga le ku humeleleni . 
Sweswo swa hambana . 
Swikongomelo swa hina swi kombisiwile eka Xiviko xa Lembe . 
Ku vulavuriwile hi ku kambisisiwa ka Phepha ro Basa ro kambela swihundla swa mitirho ya mfumo . 
Afrika-Dzonga ri ya emahlweni ku va xihlovo xa nkoka xa vuvekisi bya Afrika . 
Xifundzankulu xa Vuxa-Vupeladyambu hi xona xi nga emahlweni eka ku lwisana na HIV / AIDS . 
Nhlangano wu katsa leswi landzelaka : 
Kambe lowu i nawu lowu vavaka ku wu amukela . 
Se ndzi endlile leswi . 
Nhlamuselo ya ntirho na xiphiqo hi marito ya wena . 
A hi vutisanga hikuva a hi nga swi tivi leswaku swiphiqo hi swhi . 
Mhakankulu yi tsariwile exikarhi ka pheji . 
Naswona swilaveko hinkwaswo swi endliwile ku ya hi swilaveko swa hina . 
Hlamusela rito ra ku va swilo swi heta nkarhi wo leha , tanihi laha ri nga na vuxaka na hakona na mbango . 
Hinkwaswo swivutiso leswi swi fanele ku hlamuriwa hi vanhu va ka hina . 
A ku na leswi nga languteriwa . 
Ku cinca ka mitsengo leyi yimaka ndhawu yin'we swi humeseriwile erivaleni tani hi timitsu ta swiphiqo swo tala . 
Hi navelela wena na ndyangu wa wena Khisimusi na novinjara leyinene ! 
Nawu wo lawula swibalo na wona wu na ntirho wo nkoka ku wu tirha . 
Ku nga ri khale vavanuna lava va ta swi lemuka leswaku a ku na ndhawu leyi va nga tumbelaka eka yona . 
Swin'wana leswi hlamarisaka eka ku hambana loku hi leswi landzelaka : 
Tindlela to pfuneta ti le ku tirheni eka ku simeka Nawu . 
Ku vile na minjhekanjhekisano leswaku leswi swi nga endlisiwa ku yini . 
Rimba ra endlelo leri ri ta va ri lulamile eka tin'hweti ta mune leti taka . 
Swi mayelano na Afrika . 
Nkongomelo wo andzisiwa tinhundzu . 
Hi fanele ku hlohlotela tindhawu to tiyimela ku seketela leswi sunguriweke hi rixaka . 
U vurile leswaku ku fanele ku langutiwa eka mhaka ya leswaku mhangu yi nga siveriwa . 
Swi kotile ku humelela hi nseketelo lowu tlakukeke wa vuvekisi bya lava mabindzu yo tiyimela . 
Swi vula leswaku ku na tlhontlho lowu kombisiweke hi tinhlayo . 
Hi langutele ku kuma xikombelo xo tsarisa Khansele . 
Swi vula leswaku ku na swin'wana swi nga hoxeka laha . 
Hlamusela rito ra nawu wo lawula swibalo . 
Ku na timhaka ta ntlhanu leti faneleke ku lulamisiwa . 
Hi ta tlhela hi fambisa ku avelana ka miako . 
A hi nge tiyisisi leswaku swi ta va swa lembe na lembe . 
Ntokoto wa hina wu hi dyondzisile leswaku a ku na switshunxo swo olova eka ntungu lowo nonowha . 
Vangwa exikarhi ka matiko lama fumeke na lama siwanekeke swi ya emahlweni swi ndlandlamuka . 
Ndzi ta swi amukela hi ndzexe . 
Hi kwetlembetanile hi xivandla lexi eka mikarhi yo tala leyi hi yi kumeke . 
Hi ta tlhela hi tirhela kurhula eDarfur . 
Hi tlhela hi mi hoyozela eka ndlela leyi xikolo xi nga fambisiwa hakona . 
Ku nghenela i mahala eka vana lava hansi ka malembe ya nkombo . 
Khoto kumbe Khoto yo endla Milawu . 
Hi xihi xiyimo xa mbulavurisano loko ku ri na swin'wana ? 
Xana u endlile yini . 
EDzongeni wa Afrika , ntwanano se wu kona hi ndlela ya ku hlanganisiwa ka Dzonga wa Nhluvukiso wa Vaakitiko . 
Leyi hi yona ndlela yo khomeka ya vukorhokeri bya vanhu . 
Namuntlha hi tlangela swiboho swa vanhu va ka hina . 
Vanhu lava faneleke ku va kona hi nandzelelano a va se va na matimba yo tirha , hikokwalaho ku na nkaye wa swirho swa huvo leswi nga sayina mpfapfarhuto . 
E-e , swi vula leswaku a ndzi nge xi kumi ke . 
Vatinyiketeri va a pfuna hi tindlela to tala to hambanahambana . 
Vumbhoni byo komba leswaku ku na xihlawuhlawu na ku tekela ehansi rixaka rin'wana swi hambanile eka tindhawu to hambana ta misava . 
Kahlekahle tiko rin'wana na rin'wana laha misaveni ri le ku hlanganeni na ntokoto wa mitlhontlho leyi fanaka . 
Swi laveni . 
U lava ngopfu swilo swo famba hi ndlela . 
Vuxaka lebyi byi huma etikweni ra Indiya , tiko leri hi nga na vuxaka byo hlawuleka swinene na rona . 
Nawu wolowo a wu fanelanga ku va wu humeseriwa ehandle . 
Nkongomelonkulu wa khonfarense leyi i ku vuyisela matimu eka vanhu hinkwavo . 
Hi ehleketa leswaku swi na nkoka leswaku ku va na mavonelo ma kahle . 
Hlela muxaka wa sayense . 
Sisiteme ya vululami hi yin'wana ya tiphuphu ta nkoka eka swa vumbiwa bya xidemokrasi xa hina . 
Ndzi tsakile hikuva mhaka leyi yi le kusuhi ngopfu na mbilu ya mina . 
Leyi i tlhontlho eka vanhu hinkwavo lava tirhanaka na ku vona swa rihanyu . 
A hi tirheni swin'we ku va hi aka Afrika-Dzonga lerikulu ni misava yo antswa . 
Ku hluvukisiwa ka rihanyu hi ndlela yin'wana ku ta hoxa xandla eka nhluvukiso wa ikhonomi . 
Hi nyikile timfanelo ta vatirhi ro sungula eka mamiliyoni ya Afrika-Dzonga . 
Swi tirhisi loko u vona leswaku swi ta ku pfuna . 
Madzana ya vanhu ya languteriwile ku nghenela eka nhlengeletano leyi . 
Va mfumo wa ACP ni vaakatiko va ta hlangana va va xilo xin'we ku va ni vutihlamuleri eka mhaka leyi : 
Kambela ngopfu vukahle bya swilo ku fika emakumu ya swona . 
Va hangalasile hi ku leha na ku anama eka tiko hinkwaro ra Afrika-Dzonga . 
Hi na matwisiselo ma njhani eka leswi swi nga hundza ? 
Hambiswiritano , swa tika ku va hi pfumela leswaku swi lulamile . 
Ku tiva leswaku matirhelo ya njhani . 
Timhaka leti vuriweke ti nge voniwi tani hi mitlangu . 
Ndzi ta endla mundzuku . 
Hi nge yi emahlweni na mhaka leyi hi ehleketaka leswaku yi ta humelela . 
Tani hileswi ndzi nge , leswi swi ta teka khumentlhanu wa malembe ku va swi hleriwa . 
Misava yi tele hi swilo swa kahle . 
Ntiyiso wa nkoka wa ntirho wu nga ka wu nga hambanyisiwi eka xivutiso xa risima . 
Swi kahle ku va hi tekeriwa enhlokweni hi ndlela leyi . 
Vatirhi va ta va na mfanelo wo tereka hi xikongomelo xo va kuma tinfanelo ta vona to xava hi mpimo wa le hansi . 
Ma swi tiva leswaku ndzi va vutisile yini ? 
Hikokwalaho , lowu i ntrho lowa ha yaka emahlweni . 
Ku va hi vekile swilaveko swa nkoka emahlweni ku nga mati na mbasiso . 
Laha Afrika-Dzonga , hi kuma swo hambana na swin'wana . 
Mahungu lawa ma fanele ma katsiwa eka papila ku katsa na swin'wana : 
Matirhelo ya nawu hi swona swi fambisaka mfumo wa kahle na ku va swi khomelela eka nhluvukiso . 
Hlamuselani swilaveko swa gezi . 
Ndlela ya kahle yo fananisa yi ta endliwa ku va yi humesela ehandle mhaka leyi . 
Hi swona , hina hi mfumo wo tisa vukorhokeri . 
Swi tekile nkarhi wo leha ku va hi lulamisela Mhaka leyi , kambe sweswi yi kwalahaya . 
Eka mhaka yin'wana na yin'wana Khomixini yi tekela enhlokweni vukahle bya leswi ringanyetiweke . 
Hi nga swi teka ? 
Ha khensa Nkul . Presidente eka marito ya wena lamanene no saseka ka wona . 
Vuswikoti byo aka byi na nkoka . 
Ndza pfumela naswona ndza swi tiva leswaku muyimeri wa nawu u tirhile hi ku yimela ndzawulo . 
Ntlangu wu nga vumbiwa eka swilo leswi landzelaka : 
Vuyimeri byi nga hundzuka mhaka yo tika swinene . 
Nawu wa nhluvukiso na vafambisi . 
Maavanyiselo a ma nga lulamanga eka ku va ma soriwa eka ku tumbuluxiwa ka khomixini . 
Van'wamahungu va pfumelriwa ku va kona . 
Mavandla hinkwawo eka mfumo ya seketela mavonelo . 
Komiti yi navela ku endla mavonelo lama landzelaka ku ya hi swiringanyeto swa huvonkulu : 
Hikokwalaho loko hi lava nhluvukiso dyondzo yi fanele yi rhanga emahlweni . 
Yi akiwile hi ku humelela loku nga fikeleriwa eka malembe mambirhi lama nga hundza eka Phurogireme ya Nxungeto . 
Ku ta va ntsena vahlayisi . 
Va vuya hinkwavo va ta luma hi ndlela yin'we kumbe tin'wana . 
Hi mi navelela ku humelela eka ku humelela ka xivono lexi ! 
Nkarhi hinkwawo hi fanele hi ehleketa hi matimu ya hina . 
Nkateko wa kona ha swi tiva leswaku a swi tiki ngopfu . 
Leswi swi ta pfuna vanhu va Mozambiki na Afrika-Dzonga . 
Swifaniso leswi mpfapfarhutiweke swi huma eka ntumbuluko wa misava . 
Ntwanano eka ku tumbuluxiwa ka vuxaka lebyinene na matiko man'wana ; 
Ntiyiso ku ta va ku ri ku hlangana ka lava hanyaka na lava va feke ! 
Nhlayo ya vanhu a yi vekiwanga mayelano ni mhaka leyi . 
Ntirho wukulu wa matiko ya le handle ya vuhlanganisi eka ku lwela tshunxeko wa hina wu tirhile swinene . 
Nhlangano wa DA wu tsakela leswaku mhaka leyi yi herisiwa yi tlhela yi nyamalala . 
Ndzi ehleketile ku n'wi vitana . 
Nkalandzingano wa le henhla etikweni wu hoxile xandla eka vugevenga . 
Mbuyelo wa kahle eka mhaka leyi ya mabindzu ya vun'wini yi yona yi nga rhanga emahlweni . 
Kongomisa eka mahungu lama hlamuseriwaka ku kota ku hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Mathlelo mambirhi ya cincana miehleketo yo yisa emahlweni ntlimbo eka matiko ya le Middle East . 
Ndzi tekerile enhlokweni vutinyiketeri bya n'wina . 
Presidente Mandela u ya emahlweni a ku : 
Hi le masikwini mo sungula mo fuma . 
Vanhu lava nga ni malembe ya le henhla ka makumentlhanu hi vukhale . 
Kambe leswi hi swin'wana hi nga ta swi endla eka xiviko lexo hetelela . 
Langutisani endlelo ro lwa na vukungundwana eka mfumo ; 
Nawu lowu wu fanele wu hlamula swinene eka mitlhontlho leyi hi langutaneke na yona . 
Nkongomelo wa nhlengeletano leyi a ku ri Ntshunxeko no Tirha hi Matimba . 
Leswi swi katsa ku hlamusela eka matirhelo lama twisisiweke ku va ma endliwa . 
Swibumabumelo swo tirha hi mitlawa sweswi swi fika emakumu ku va swi vulavuriwa . 
Hi vurile leswaku swi kahle . 
Swi tlhela swi va swa nkoka swinene leswaku hi papalata na ku vika vugevenga . 
Hlanganisani ntsengo lowu lombiweke . 
Hi fanele hi tirha swinene ku va hi twisisa mitlhontlho na ku tirha swin'we ku va hi humesela erivaleni hi va hlamusela . 
Ku sirhelela vanhu lava tsoniweke i ntirho wa hina . 
Leswi swi ta yisa emahlweni nkoka wa tiphurojeke leti hi langutisaneke na ku va ti sunguriwa . 
A hi se vula swo tala hi vuxaka exikarhi ka vanhu na van'wamaphephahungu . 
Lexi i xitori xa kahle vamanana na vatatana . 
Ntirhisano a wu tirhi eka matiko lawa . 
Hi huma ekule na endlelo leri sweswi swi hi nyika khume ra malembe hi ri karhi hi vutisisa . 
Swi hi fanerile leswaku hi cinca xikandza xa xihlawuhlawu lexi nga kona ! 
Hinkwenu n'wina mi nga ku ndzi yingiseni madyambu lawa , ndzi lava ku mi hoyozela . 
Mhaka leyi yi vula leswaku swilaveko swa hina hinkwenu i ku yisa emahlweni hi langutisisa hi vurhon'wana . 
Ku na mhaka yo fana na leyi eAfrika-Dzonga . 
Loko swi ta eka mhaka yo tirhisa swidzidziharisi , ku sivela swi tluriwa hi ku tshungula . 
Nhlayo ya vanhu va Afrika-Dzonga yi humelerile swinene eka malembe ya khume lama nga hundza . 
Loko mi tshemba leswaku swa humelela , kutani ke , tekani mahungu lawa . 
Tindhawu to tala to dyondzisa ti pfumerile leswaku ku na ku hlangana exikarhi ka mpimo wa swikili ni vuthori . 
Swi fanele swi tshikeleriwa leswaku leyi i mhaka leyi bohiweke . 
Hi nga ka hi nga honisi vanhu lava . 
Ka ha ri na mhaka yin'wana leyi faneleke hi yi vulavula eka nawu lowu ? 
Mhaka yin'wana i ku vukhongeri na byona byi nghenisiwile eka ntlimbo lowu : 
Eka mhaka leyi , van'wamaphephahungu na mfumo va ta va vatirhisano ku pfuna vanhu . 
Xiphemu xa ntiyso xi fikile . 
Ririmi eka ndhawu yo tirhela eka yona : 
Xiviko xa Tikhomixini ta vatsundzuxi va le ka Holobyenkulu xi fanele yi tsariwa ehansi . 
Xa vumbirhi , ku na ku tiboha hi mfumo ku tiyisisa leswaku vana va hina va kuma dyondzo ya kahle . 
Ndzi lava ku mi khensa hinkwenu hi mblu ya mina hinkwayo eka mitirho ya n'wina na ku tiyimisela . 
A swi vulavuriwanga eka nhlengeletano leyi . 
Tindlela to humelela yi nga komisiwa hi ndlela leyi : 
Kambe swi pfuxa xiphiqo . 
Mali leyi koxiweke . 
Papila ro fana na leri ri rhumeriwile eka Tiholobyenkulu na Khomixinara . 
I nkateko lowukulu eka mina ku va ndzi vulavula na n'wina madyambu lawa . 
Ndzawulo swi vula Ndzawulo ya Tidyondzo ta le Henhla na Ndzetelo . 
Swiphio leswi nga kona eka vukorhokeri bya mfumo hi xin'wana xa tlhontlho lowu hi faneleke ku tirhana na wona . 
Hi lembe ra 2010 , maendlelo a ya ya emahlweni yo hlakulela ku simekiwa ka Nawu . 
Makungu ya hina ya fanele ya kongomisa eka ku twisisa ntiyiso wo ndlandlamuka ka ikhonomi ya hina . 
Tiphurogireme leti langutisanaka na ku hunguta vusweti ti katsa leswi landzelaka : 
Swikombelo swa swiringanyeto : 
Mhaka ya kona a hi mhaka ya ku va vanhu va tivona va ri vo antswa eka van'wana . 
Vumbiwa bya xipano . 
Hlamusela vukhombo bya gezi . 
Ku na tindhawu timbirhi leti tisaka xivilelo . 
Tinxaka ta mitirho ; 
Ndzawulo a yi nghenelelanga eka ku nyika mipfumelelo . 
Mipimo leyi yi nyika nawu wa rimba leswaku ku sunguriwa milawu ya nkalaxihlawuhlawu . 
Timaraka ti ta averiwa hi ndlela leyi : 
Loko a ku nga ri nseketelo wa n'wina a hi ta va hi nga swi kotanga ku rhurhela ntirho wo fana na lowu . 
Kumisisa u tlhela pimanyeta muxaka wa xivilelo . 
Hi na ntirho wo sirhelela swilo leswi hi swi kumeke hi ku tika . 
Siku leri vekiweke ro hetelela ra ku hluvukisa rimba leri i N'wedzamhala 2007 . 
Leswi swi ta khumba leswaku matirhelo ya mabindzu ya nga fambi kahle nkarhi lowu taka . 
Ku haha na mpimo wa swa timali . 
Tanihi leswi hinkwenu mi swi tivaka leswaku dyondzo hi yona ndlela ya ku va na vutomo byo antswa . 
Swi tirha njhani ? 
Tsondzela nhlamulo ya wena . 
Hi pasisile milawu eka Yindlu leyi . 
Eka mhaka leyi , hi tlhela hi lava na ku tlangela na vupfumba bya xiyimo xa le henhla tanihi murhangeri wa vupfhumba . 
Nawu wa Swilaveko na Mitirho . 
Kambe ku nonohweriwa ka ku cinca sisiteme ya misava hinkwayi yi le kule na ku fika emakumu . 
Ndzawulo yi tekile xiyimo xo sungula eka ku simekiwa ka nawu . 
A hi nge pfumeleli tiko ra hina leswaku ri tirhisiwa tani hi tilo ra khamba . 
Vo tala va vona va ta tiyisela . 
Se wa ma vona mahlanganelo ma kona . 
Seswi hi fanele ku langutisa swinene eka tindhawu leti hi nga tsandzeka ku humelela no fika emakumu . 
Hi tin'weti ta tsevu hi ta nyika xikombelo xa nawu eka mhaka leyi . 
Swi ta tlhela swi langutana na mhaka yo humesa no tiyisa timhaka ta nkoka ta xiyimo xa le henhla . 
Eka malembe ya sweswinyana hi twisile ku antswa hi mhaka ya HIV / AIDS . 
Eka timhaka hinkwato , tatana wa ha fanela ku va yena a nga na ntirho wo hlayisa vana . 
Swi bumabumela leswi : 
Ku vile na mbulavurisano wo tiya eka mhaka leyi eYuropa , Amerika na Australia . 
I yini netiweke ? 
Naswona i yini ? 
Mfumo wu tsakela ku basisa xiyimo xa wona eka mhaka leyi . 
Ntirho lowu hi nga avelana wona eka vanhu va hina i ku endla leswaku swi endleka . 
Nkoka wa leswi sunguriweke swa ha ri endleleni eka tidhawu to maketa ta nhlangano wa mfumo . 
Kambe leyi i nhlayo ya vanhu va mfumo leyi hi nga riki na yona . 
Leswi hi swin'wana leswi ndzi nga ta tlhela ndzi swi lavisisa ku nga ri khale . 
Ku na timhaka tin'wana leti ku nga na ntiyiso . 
Swikongomelo swa ku cinca ka milawu hi leswi : 
A ku na un'we wa hina loyi a nga kanakanaka hi ku kula ka tlhontlho wo hlamula xivutiso lexi . 
Hi na xivono na phurogireme leswi nga kona . 
Tivani leswaku a swi koteki ku hlongola vatirhi lavambirhi sweswi . 
I yini muxanisiwa ? 
Hileswaku va fanele va tiva leswaku a hi chavi ku lwa . 
Hi ku songasonga ndzi lava ku mi siya na ntshaho lowu humaka eka Bhagavad Gita : 
Majaha na vanhwana hi vona va pimapimaka nkoka wa vanhu va tiko ra Afrika-Dzonga . 
Papila ra ximfumo ri tsarisiwile tani i mbuyelo lowu nga ta fambisa phurojeke leyi . 
Ku tlakuka ka nhlayo ya vanhu va tiko . 
Hinkwerhu , hi swikongomelo swo hambana , hi lahlekeriwile hi misava . 
Longoloxani mi tlhela mi hlamusela vukahle na vubihi bya tisisteme leti . 
Ku na timhaka leti hi faneleke ku lwa na tona hi tindlela to hambana . 
Ti kombisanyana hi ndlela exikarhi ka mpimo wa switirhisiwa leswi nga kona , hi ta : 
Ndlandlamuko wa swa timali na nhluvukiso wo simeka eMonterrey ; 
Ku titsarisela swi kongomisiwa eka mpfumelelano wa rimba exikarhi ka mimfumo . 
Eku fambiseni ka ntirho , hi fanele hi fambisiwa hi xichavo . 
Swirho swo tala swa Bodo ya Mafambiselo swi vumba nhlayo leyi nga ringana ku humelerisa nhlengeletano . 
Mpfuno wolowo wu ta tisa nkarhi wo sungula hi wona wa lembe rin'we . 
Naswona tindlela to humelela ti le ku tlakukeni . 
Xiyenge xa mati na mbasiso a yi ri mhaka eka xiviko xo hambana . 
Lowu hi wona mpfuno wa hina eka ku tinyiketela hinkwako . 
A ku na swiengeteriwa leswi nga endliwa eka leswi landzelaka : 
Hambiswiritano , a hi swa nkoka ku va ku ri na timakete ta mali tanihi laha swi nga xiswona eAfrika-Dzonga . 
Vanhu va nga ku nyika switsundzuxo , kambe eku heteleleni u fanele u teka xiboho . 
Mo ndzi kombisanyana swin'wana swa leswi : 
Timhakankulu eka nawu lowu , Nhlengeletano yi na matimba ya nawu eAfrika-Dzonga . 
Nongonoko wa Ntirho hi wona masungulo . 
Mhaka ya nkoka hi leswaku , mfumo lowu wa swi tiva leswaku swi le ka ndlela yo lulama : 
Ku xiyisisa mhakankulu yo antswisa sisiteme ya malawulele ya swa timali . 
Kambe xiyimo xa mfumo xi le rivaleni hi mhaka leyi . 
Vaaki va le makaya va ta nghenelela eka ringeto lowu . 
Leswi a swi kanakanisi hi xin'wana xa leswikulu swa mikombiso etikweni leri . 
Tanihi vantshwa vo pfumala xihlawuhlawu hi tiyimiserile ku hlangana na tlhontlho . 
Ndzi ta va ndzi ri kwale eka ntlangu wa bolo ya milenge . 
Leswaku leswi swi kota ku endleka , ku laveka leswaku vanhu hinkwavo va xifundza va nghenelela . 
Ndzi khensa swinene ku va mi ndzi pfumelerile leswaku ndzi endla leswi namuntlha . 
Naswona hi lava leswaku ku vulavuriwa hi swona . 
Leswi a swi ri swa nkoka swinene . 
Ndzi tshemba swinene eka mavulavulelo ya leswaku nsivelo wu antswa ku tlula ku tshungula . 
Ndza khensa swinene . 
Hi fanele ku langutisa eka ku hluvukisa swa thekiniki ya vutivi bya hina . 
Swicelwa i swa nkoka naswona hi fanele ku swi hlamusela hi nldlela yo twisiseka . 
Ku endla ndzavisiso hi muxaka wa bindzu leri languteriweke . 
Swa tiyisisa leswaku swi kahle ku va swi endliwa misava hinkwayo . 
Vukhamba bya vaakatiko i xiphiqo lexikulu eAfrika-Dzonga . 
Vusirheleri byi fanele ku antswiswa emapurasini . 
Hi leswaku ndzi tshembisiwile leswaku leswi a swi nge humelela . 
Ndhawu ya vupfhumba yi ya emahlweni yi hluvuka . 
Ndzi lava ku va byela leswaku matshalatshala ya vona a ya helelanga emoyeni . 
Ndzi lava ku tlhela ndzi boxa xiyimo xa mimfumo eka vusirheleri bya mayini . 
Makumetsevu wa tiphesente wa lava va yimeriwile eka komiti . 
Swikongomelonkulu swa ikhonomi swi tiveka swinene . 
Vaphorisa ya swa le magondweni ntirho wa vona lowo saseka va wu endleke . 
Hi ni swivilelo swikulu swa magoji . 
Vatirhisano va fanele ku va ni vutihlamuleri eka endlelo ra tipolitiki na xidemokrasi . 
Nhluvuko na vusirheleri swa hlangana swinene . 
Swipimelo mayelano ni vundzeni na ku nghenelela eka ku ringeta ; 
Hi langutela ku vona vurhangeri bya hina eka malembe lama taka ku suka ka vona . 
Khansele yi tiyimiserile hi ku hela ka lembe ximali . 
Ku hlamula swivilelo swa swirho swa vaakatiko ; 
Swikambelo swa vutshunguri swi fanele ku endliwa lembe na lembe . 
Vadyondzi va fanele ku hlohloteriwa ku tisungulela swa vona . 
Hi ni xifaniso xa le rivaleni xa laha tlhontlho wa vuswikoti ni vutsandzeki swi nga kona . 
Ndzi amukela no xixima timfanelo ta vanhu hi tindlela to hambana . 
Hi ehleketa hi ntirho wa xiyimo xa le henhla wa Phurogireme ya Swakudya swa Misava yi swi endlaka laha Afrika-Dzonga . 
Hi fanele hi tirha swin'we ni ku xixima mindhavuko ya van'wana . 
Hinkwavo va tsutsumela ematikweni lama hluvukeke . 
Mo ndzi vitana Guduza ndzi ta tlhela ndzi vuya eka n'wina . 
Leswi swi vula mitirho ya tala ya vanhu va ka hina . 
Ha swi lemuka swiringanyeto swa Vumbiwa bya hina eka mhaka leyi . 
Vusiwana byikulu ku ri na ku pfumala switirhisiwa . 
Kambe swi le rivaleni leswaku ku tiyisiwa na ku seketeriwa swa laveka . 
Hinkwerhu hi boheka ku va hi tirha swin'we leswaku hi khoma misava ya le xikarhi . 
Ntirhisano exikarhi ka matiko lawa ka ha ri ku hluvukisiweni . 
Hikokwalaho nkarhi wu fanele wu kumeka kwala ku fambeni ku nyika hi ntalo vuxokoxoko bya xiviko . 
Leswi swi vula leswaku hi na vana lavantsongo vo tala , lavo ka va nga dyondzanga exifundzeni xa hina . 
Ku nghenelela ka Maafrika eka ku vuyeriwa ka tiko hinkwaro . 
Swilo swa nkoka eka hina ku fanele ku va dyondzo ni ku sirhelela vaxavi . 
Swi bihile , a swi bihangi ? 
Ku antswisiwa ka xivumbeko . 
Hi yihi milawu leyi nga kona ? 
Ku nyikiwa timali na ku va kona ka mali hi yona mhaka yikulu eka matshalatshala mo humelela . 
Hi ta tirha hi nga karhali ku ololoxa xiyimo lexi . 
Swi ndzi nyika ntsako lowukulu ku sunguriwa ka logo leyi ku twananiweke yona namuntlha . 
Mali leyi hi yona ntsena yi nga kona ya phurojeke . 
Ndzi vula leswaku hi fanele ku hlamula leswiya . 
Hi marito man'wana , i mpfhumba mayeno na mina , mayelano na wena . 
Hi marito man'wana , nawu i nhlokomhakankulu eka Vumbiwa lebyi . 
Ndzi ku navelela mikateko eka tidyondzo ni vumundzuku bya wena . 
Kumbe ku nga va vurhangeri bya xiyenge xa dyondzo ya le henhla . 
Matikhomelo ma ta tirhisiwa no endliwa . 
Timbuva ta atikili ya khumenkombo hi leti landzelaka : 
Mpimanyeto a wu le ka ku hlamusela ntsena swivono na milawu ya hina . 
Holobyenkulu wa Vuhlayiseki na Vusirheleri hi yena a nga na ntirho wo fambisa Milawu leyi landzelaka : 
Mpimo wa Makambelelo wu humesa rimba ro hluvukisa Phurogireme yo Dyondza . 
Eka tin'hweti tintsongo leti landzelaka hi ta simeka Foramu ya swa Ikhonomi ya Xifundzankulu . 
Hi ku endla sweswo , hi ta tirhana na mhaka ya nxavo na ku vuyeriwa . 
Hi hambana na mfumo wa Israel hi swilo swo hambana , naswona va swi tiva . 
Leswi hi swona hi faneleke ku swi lulamisa sweswi . 
Vutshunguri bya swifuwo byi ta fambisiwa hi nawu naswona byi ta tshama byi ri karhi byi endliwa . 
Emahlweni ku na van'wana va vadyondzi lava nga teka xiyenge xa mbulavurisano wa vugevenga . 
Leti i tindlela hinkwato leti nga endliwaka . 
Kambani nxavo wa moya nkarhi na nkarhi . 
Tiko swi vula Mfumo wa Riphabiliki ra Afrika-Dzonga lowu tirhaka hi ku leteriwa hi Holobyenkulu ; 
Eka mina swa tikomba leswaku laha ku na swin'wana leswi nga oloviki ku swi fikelela . 
Mikongomelo ya pholisi leyi i ku : 
Ndzi lava ku langutisa eka ku cinca leswi nga kona . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku lava va swilangalasamahungunyingi va vula swona . 
Endlani leswaku ku va na vukorhokeri bya vaxanisiwa va vugevenga . 
Kumisisani leswaku ku na vanhu vangana va nga kona eka ntlawa lowu . 
Ko va mhaka ya nkarhi ku va nawu lowu wu tirhisiwa . 
Hikokwalaho , i ntirho wa hina ku va hi avelana , ku katsa na vanhu va le migangeni . 
Naswona , ndzi vonile swiringanyeto leswaku a ku vanga na mali yintshwa . 
Phurojeke leyi yi lulamiseriwe ku vuyeriwa ka hinkwavo lava tinyiketeke eka yona . 
Sisiteme leyintshwa a yi nge yi emahlweni . 
Dyondzo hi yona xilo xa nkoka eka vuvekisi bya nkarhi wo leha lebyi tiko ri nga byi endlaka . 
Vakhomixini va mundzuku ? 
Swiletelo swi antswisiwile ku fambisa ntirho . 
Hi simekile tiphurogireme to tala . 
Ku na matiko yo tala ya Yuropa lama nga na xiletelo lexi . 
Holobyenkulu u ta yisa xiviko loko ntirho wu ri karhi wu famba leswaku Khabinete yi teka xiboho . 
Hi ta tlhela hi vulavurisana hi hi mhaka yo bindzu na timhaka to bindzurisa . 
Ntlawa wa vunharhu wu rhumeriwile eku sunguleni ka Hukuri . 
Timhaka leti faneleke ku kanerisaniwa hi tona ti katsa : 
Swin'wana leswi rin'wana ra Vandla ro fuma ri lavaka ku sungula ku lwisana na swona i vugevenga na vukungundwana . 
Swikombiso swa leswi sunguriweke swa phurojeke swi katsa : 
Ku ringananisa exikarhi ka mphakelo na swilaveko swa vatirhi va swa rihanyu ; 
Hinkweru , hi fanele ku kuma tindlela to yisa ehansi nxavo wa ntirho 
Vapfhumba lava va endzela swiphemu swa tindhawu ta misava to hambana . 
Swi kahle ku hambana eka swin'wana . 
Tani hi varhangeri va swa Ndhavuko mi na ntirho wa nkoka ku wu endla . 
Leswi swi ta va nyika swin'wana ku swi langutisa ku ya emahlweni . 
Mitlhontlho leyi yi katsa na swin'wana leswi landzelaka : 
Riperile vamanana na vatatana . 
Kambe a ndzi tinyungubyisi ku swi vula sweswi . 
Eka nkarhi lowu , hi fanele ku hlamula hi ku tiyimisela eka swa xihatla leswi nga ta humelela . 
Ku fika namuntlha , nongonoko wu nga vika leswaku : 
Hi langutela leswi leswaku swi antswa lembe leri . 
Mbuyelo hileswaku ndzi nga vulavula ndzi tshunxekile . 
Ndhavuko i masungulo ni mahetelelo ya nhluvuko . 
Switirhisiwa swi nga endliwa hi tindlela to hambana . 
Kambe sweswo : hi wona masungulo . 
Switichi hinkwaswo swi rhambiwile ku ta nghenelela pfhumba . 
Hi tin'hweti timbirhi ndzi rila , a ku na lexi nga endlaka leswaku ndzi kanakana leswaku i ku navela ka vupolitiki . 
Ku tlakuka ka ku kuma ndlela eka timakete to antswisiwa eka tiikhonomi . 
Ku hlela Mfikelelo wa Swikweleti hi Vaxaviselano va le Xikarhi na lava Ntsongo . 
Ndzawulo ya Vuhlayiseki na Vusirheleri va vona ku xanisiswa ku ri ku lwisana na timfanelo ta vanhu . 
Hi ta khomelela swinene eka nseketelo wa muganga , ngopfungopfu eka vaseketeri va DOT . 
Thekinoloji leyi tirhisiweke i ya nkoka wa matshalatshala . 
U nga vula swin'wana eka sweswo ? 
Ku hlela ku hela hi Mudyaxihi . 
Vatswari a va se tivisiwa . 
U xi twile xivutiso xa vumbirhi ? 
Mfumo wu tiyimiserile ku tiyisisa leswaku timfanelo leti ti fanele ku kumiwa hi mani na mani . 
Milawu ya tona hi leyi : 
Ndzi lava ku landzelerisa eka swona . 
Hikokwalaho , i ku vona leswaku hi tlhela hi aka ndhavuko wa timfanelo ta vanhu . 
Leswi hi nga ku endleni ka swona i ku swi teka hi swi yisa eka xikalo lexikulu . 
A ku na mali leyi nga bajetiwa ya ntirho lowu . 
Ku languteriwile leswaku xi fanele ku hundzisiwa ku nga se hela lembe ra 2004 . 
Mfumo wu le ku ringeteni ka ku kuma ndlela yin'wana yo phakela gezi . 
Ku tiyisisa ku nghenelela ka matikoxikaya . 
Milawu leyi yi fanele yi fambelana ni milawu yo ringana na vululami . 
A ku na mali leyi nga hakeriwa . 
Vulavisisi byi humeserile erivaleni leswaku a nga ri xirho xa Ndzawulo ya Xiphorisa . 
Mfumo wo vekile tphurogireme to hambanahambana eka mhaka leyi . 
Kambe tiva mhaka yin'we . 
Ku twisisa leswi u swi vonaka i mhaka yin'wana . 
Wo ndzi tlhelela eka leswi bajete ya rimba ra 2003 ri vulaka swona . 
Hi le ku sunguleni ka ku endla masungulo ya mahlanganelo . 
Bajete ya ndzawulo a yi yimi na xona xitatimende xa wena . 
Se hi wihi nkoka wa hungu ya mimfumo ra lembe leri ? 
Ndzi pfumeleleni ku mi kombisanyana swa ku humelela kun'wana eka mhaka leyi . 
Swi tlhela swi va swa nkoka eka hina leswaku hi navetisa ngopfu eka van'wamabindzu va ndhawu leyi . 
Ku tiyisa ku kula ka ikhonomi ; 
Hi vekile lembe ra 2010 tani hi hi siku ra yuniyono ya vaxavi . 
Vamanana na Vatatana va Rixaka . 
Timhaka ta nkoka leti saleke leti na tona hi tirhanaka na tona . 
Muyimeri u na vutihlamuleri eka Holobyenkulu . 
Hi swona swi nga endla leswaku hi va na tindhawu to tala ta vukorhokeri bya vanhu . 
Ku yingisela mayelano ni xiyenge lexi ku ta pfuleriwa vaakatiko . 
Ku tshoveriwa ko karhi a ku nga tekeriwi enhlokweni eka ku hlanganisela ka ku fananisa mitsengo . 
Ka ha ri na mitlhontlho yo tala leyi nga langutana na hina vavasati , xikombiso : 
Xivilelo xa vunharhu i ku tiyisisa leswaku ku na ku nghenelela ka miganga eka ku pfumelela endlelo . 
Ku cinca loku humelelaka hi ku famba ka nkarhi . 
Swa wena swi bihile . 
Vuxokoxoko byo pfula ntirho byi yime hi ndlela leyi : 
Maqhweta ya vonile leswaku leyi hi yona nguva ya nawu wa misava . 
Ku tinyiketela loku hi nga ku endla swi ti komba onge ku nga rivariwa . 
Swa laveka leswaku xin'wana xa swirho xi va na ntokoto eka mhaka ya swa timali . 
Ku avelana ka tiposo let i vutihlamuleri bya Nhloko ya Ndzawulo ya Dyondzo . 
Nawu wu vulavula hi swiphemu hinkwaswo swa ndhawu ya swicelwa . 
A swi laveki ku ya hi tiko ra ximanguvalawa . 
Milawu yoleyo yi fanele ku pasisiwa hi Holobyenkulu hi ku tihlanganisa na Holobye wa swa Timali . 
Hi tsakisiwile swinene hi ku kota ku sungueiwa ka swa vutomi bya WENA . 
Ku na timhaka tin'wana leti hinkwerhu hi faneleke ku pfumelelana eka tona . 
Ku vile na ku hlwerisiwa eku simekiweni ka nawu lowuntshwa . 
Hi lava tindhawunkulu hinkwato leswaku ti va xiphemu ku pfuxeta loku . 
Swipimelo leswi swi kunguhateriwe eka : 
I swilo swa nxavo lowo durha leswi vekeriweke eka mpimanyeto . 
Matimu ya maphephahungu ya Afrika-Dzonga . 
Ndzi tsakisiwile ngopfu hi nseketelo , kambe hi nga endla swo tala . 
Mbuyelo wa magoza ya rixaka a ma ri hi ndlela leyi : 
Sola matikhomelo hinkwawo ya vuchavisi . 
Sungula ku hlangana na van'wana na swirho swa nkoka no tinyiketela . 
Ndzi tshemba leswaku hi nga endla tano hi ku langutisa swinene eka nhlangano lowu humelelaka hi ndlela leyi : 
Makumu ya kona hileswaku a hi nge humeleli handle ka loko u nga hi pfunanga leswaku hi humelela . 
Tinxaka to hambanahambana ta swikhukhuriwa leswi tirhisiwaka eka xiphemu xa Vurimi ; 
Xo tiya , a hi ri eka mhaka yo hakelo maphorisa eka nkarhi wun'wana . 
Ku na swikongomelo swimbirhi leswikulu swa mbuyelo wa maendlelo . 
Ndzi tshemba leswaku leswi a swi yo lulama ntsena mayelana na Afrika ? 
Mabindzu ma na ntirho wa nkoka ku wu endla eka ndhawu leyi : 
Nawumbisi wu ta humesiwa epalamende hi mhaka leyi . 
Tindlu to tala ta ha lava ku akiwa . 
Hlamusela mhaka yo mahlanganelo . 
Ku na swilo swo tala leswi hangalakaka empfhukeni eka xifundza lexi . 
Afrika-Dzonga yi tekela enhlokweni ku lulamisa Ntsombano eka Vuxaka bya Ikhonomi na Timfanelo ta Ndhavuko . 
I swa vuxisi . 
Swi le rivaleni . 
Mipfumelelano yimbirhi ya nkoka tani hi masungulo ya vuxaka exikarhi ka tiko ra Indiya na Afrika-Dzonga . 
Mfumo wu fanele wu va na vutihlamuleri eka ku humesa mali yo ololoxa swiphiqo leswi . 
Kambe swi tikomba hi pfalekile mahlo eka mhaka ya nkoka leyi hi nga yi ndlandlamuxaka . 
Ku onhaka ka ndhawu . 
Endzhaku ka tin'hweti ta tsevu : 
Tsundzuka leswaku xikambelwana i endlelo yin'we ntsena ra xitirhisiwa ro kambela leswi nga tirhisiwaka . 
Xiyimo mayelana na swa mati laha Afrika-Dzonga a swi hambananga . 
Komiti yi fanele yi tekela enhlokweni kambe yi nga tsongahatiwi eka leswi landzelaka : 
Hambiswiritano , milawu i mhaka yin'wana . 
Hlaya mayelana na leswi yi nga tisa swona na leswaku u nga va xiphemu xa yona hi ndlela yihi . 
Swa olova ku nghenelela eka minjhekanjhekisano leyi . 
Hambiswiritano , eka ku anakanya ka matimu na vumundzuku , hi nga rivali swa sweswi . 
Eka mina , loko ho kota ku humelela eka swona swi vula leswaku hi fanele ku humelela eka swo tala . 
Hinkwaswo leswi hi nga swi vula , hi ta swi endla hi nkarhi lowu . 
Ndzi lava ku vula leswaku , yisa emahlweni ntirho lowunene ! 
Ndza khensa ku va mi ndzi rhambile ku ta pfula nhlengeletano leyi ya nkoka . 
Hi na ndhavuko wa nkoka lowu hi tinyungubyisaka hi wona eka mhaka leyi . 
Vo tala va lava va nga ta thoriwa , va ta fanela ku va na vutivi . 
Afrika yi fanele yi tirhana na swa yona swa nkarhi lowu nga hundza . 
Hlamula swivutiso SWINHARHU . 
Tindhawu ta le madorobeni eAfrika-Dzonga . 
Hina tanihi matiko lama nga eku hluvukeni , swi tava na ntikelo wo hunguta timakete ta hina . 
A swi olovi ku nghena swinene eka timakete ta le handle . 
Tsundzuka ni ku tsala ehansi mahungu ya nkoka hi xikongomelo xa ntirho . 
Vuswikoti byo aka ndhawu ya mitirho i byikulu . 
Lava faneleke ku nghenelela va ta languteriwa ku nyika xiviko loko va vuya . 
Laha Afrika-Dzonga , hi tiboha ku antswisa mfularhelano . 
Swa kahle ni swo biha swa leswi nga hlawuriwaka hi leswi landzelaka : 
I mhakankulu ku hluvuka ni ku humelela eka tiko rin'wana na rin'wana . 
Tanihi laha ndzi vuleke eku sunguleni , Ndzima leyi yi nge vulavuli hi ku landzelela milawu . 
Hi hlurile ku va hi humelerile eka ku lwisana na vukungundwana . 
Tani hi xirho eka nketana ya lava phemelaka , hi avelana vutihlamuleri eka leswi nga ku endliweni . 
A swi na ntshikelelo eka swin'wana swa mahumelelelo ya leswi . 
Hikokwalaho i swa nkoka eka hina ku lulamisa xiyimo lexi . 
U tsakela yini ? 
Vugevenga byo Lulamisiwa bya Nkatselo wa tinxaka . 
Swiboho swo Tirhisa : 
Leswi swi katsa leswa matimba swinene . 
U yile emahlweni : 
Rifumo ra hina na rona ri langutela eka vutivi lebyi hi nga na byona tanihi tiko . 
Makungu lama faneleke ku endliwa eka ndhawu leyi ma katsa : 
Matlhelo mambirhi ma twananile eka leswi landzelaka : 
Maphorisa ya swa Vutleketli lava nga ni matimba se va kona . 
Kambe ku na swikombiso swin'wana leswi nga cinca . 
A hi se hlamula eka swibumabumelo swa vona . 
Hambiswiritano , a hi swa nkoka ku endla tihomoni ta ku endla munhu wo antswa . 
Leswi lavekaka i ku va na vuxaka na miganga yin'wana , mfumo na lava mitirho yo tifuma . 
Ku humelela ka ntirho wa vulavisisi bya le ndzeni ; 
Vutihlamuleri na mafumele eka tindhawu ta mfumo ti fanele ku tiyisiwa . 
Mitsengo leyi va faneleke ku nyikiwa yona yi yime hi ndlela leyi : 
Vulavisisi lebyi byi nga ha tirhisiwa ku komba leswi landzelaka : 
Swinharhu swa swivutiso swa mune swi fanele ku hlamuriwa . 
Leswi swi ta endla ku nononhwa ka ku vulavula . 
Malembe ya dzana lama nga hundza a ku nga ri na mhaka yo tani hi HIV na AIDS . 
Mukomberi wa ntirho u fanele a tisa fomo ku katsa na mahungu ya swilaveko ehofisini ya Vuyimeri . 
Nongonoko wa Makambelelo wu ta tirhisiwa ku : 
Swi le xikarhi ka vundzeni bya mhaka yo lwela ku endla Nawu wa le Handle . 
Ku vila na ku atswisiwa eka nhlayo ya lava va ngheneleleke emayini . 
Swi famba na leswiya : 
Hikokwalaho hi nga va hi vulavurile hi tshunxeko . 
Naswona hi na vuhlayiseki hi ku vula leswaku hinkwerhu hi le ka mhaka leyi . 
Kambe u endlile ! 
Hi vitaniwile hi Presidente ku tirhela vanhu . 
A va fanelanga va va vaxanisiwa va vugevenga byo fana na ku tirhisiwa ka vanhu swi nga ri enawini . 
Mhaka yo sungula i ku yi hetisa ni ku pfumelelana eka yona . 
Ndhawu leyi yi ta languta eka mfikelelo wa dyondzo ya xiyimo xa le henhla . 
Tinhlayo leti ta tivulavulela . 
Ku fumelela timfanelo ta vanhu va le makaya , ngopfungopfu vamanana , eka politiki , vumunhu , swa nhluvukiso na timhaka ta ndhavuko . 
Ku pfula khoto leyi ku ta va goza ro sungula eka nyimpi ya hina kambe a swi helanga . 
Ku hlangana ka ku sungula ku lwisana na vugevenga swi fanele swi amukeriwa . 
Burisano lowu i xin'wana xa swikombiso eka ku tinyiketela ka hina eka nawu lowu . 
Mayelana na nongonoko lowu , Ndzawulo yi kotile ku endla leswi landzelaka : 
Vapfhumba va vutisile xivutiso lexi ko talatala . 
Switirhiso swa mati , xiboho lexi xi ta tekiwa hi mfumo wa Tiko . 
Hlamusela leswaku lexi i xikalu naswona xi tirhisiwa njhani . 
Ku vula leswaku ku na ku rhandza ka politiki a swi olovi ku swi vula . 
Ku tsandzeka ka hina loku nga kona sweswi swi nga sivela ku hluvukisiwa ka xifundza xa hina . 
Ku antswisiwa kun'wana ku katsa leswi landzelaka : 
Hi ri na vatirhisani va hina eka mfumo , ndzi ta kuma xitshunxo eka leswi . 
Thepi yo tshwuka i nxungeto wa nhluvuko wa ikhonomi na ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
Mufambisi wa ntirho , Ndzi tsakela ku vula leswi eka Swirho leswintshwa swa Khansele , mi na nseketelo wa hina . 
Nawu wu hlamuseiwile . 
Ku navela loku , hambiswiritano , ku ta hlamuseriwa ku nga ri khale . 
Vatirhisani lava va le ku endleni ka mhaka ya nkoka eka nongonoko lowu . 
Swi tikomba onge mfumo wa tikeriwa ku swi endla . 
Ku tekele enhlokweni eka ku kala mipimo wa makambelelo ; 
A ku na swipimelo . 
Hlamula swivutiso HINKWASWO eka xiyenge lexi . 
Ku ta va nkarhi lowu taka ndzi nga ta tsakela ku tipfalela eka nhlekani lowu . 
Ndzi ta tsakela ku boxa xedulu yintsongo ya leswi faneleke ku endliwa hi n'hweti ya Ndzati . 
Milawu yo lawula matimba ya khoto ya hambana . 
Ku basisa kwalaho , hi fanele hi titsakisa leswaku vutirhisani byi tiyisisa leswaku leswi swi nga humeleli . 
Hi langutela ku kuma swiboho swa wena . 
Tindhawu ta swa timali ti ta antswisiwa hi ku famba ka nkarhi . 
Xa vunharhu , ku fanele ku va na mpfuxeto wo tinyiketela ku tirhela Swikongomelo swa Nhluvukiso wa Miliniyamu . 
Ndzi tsakela ku khensa Timeyara lava se va nga teka xikombelo xa mina . 
Ku na ku tirhisana ka matimba exikarhi ka matiko lamambirhi . 
Swiletelo swa mafambiselo swi tekiwile ehenhla ka ka ku sungula ka Mfumo . 
Hi ta tsaka ku avelana ntokoto wa hina wo sungula na swirho swa tiko . 
Hi hoyozela vatrhelamfumo va matiko lamo xiximeka eka ntriho wa kahle lowu va wu endleke . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku khensa nseketelo wa UNFPA eka malembe hinkwawo . 
Hi vona vo sungula ku vulavula hi mhaka yo pfinya , madzolonga na ku dlaya . 
Hi ehleketa ku tumbuluxa mitirho yo tala eka lava va pfumalaka mitirho eka malembe ya ntlhanu lama taka . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi endliwa hi ndlela yo hambana . 
Nhlohlotelo wa Vanhu wu va xilaveko hi ndlela leyi hi nga ta tirha hi yona . 
Hambiswiritano , hi hina vo sungula ku lemuka leswaku a ku nga ri vutluti hinkwabyo byi nga erivaleni . 
Swirho swo tala swa Bodo swi fanele ku tirha handle ka ku va swi ri eka xiyimo xa nkomitinkulu . 
Yi humesiwile hi ku yimela : 
Nkayakayo a wu se hela . 
Nkul . Presidente , xivilelo lexi nga ku tlakukeni xi vuriwile ku lwisana na ku xanisiwa ka vana ni vavasati swi nga ri enawini . 
Ku pfumelelaniwile leswaku khonfarese yi fanele ku endliwa hi maendlelo ya ntolovelo . 
FFC u tsundzuxile leswaku leswi i ku lwisana na Vumbiwa . 
Swa twisiseka leswaku lexi i xivutiso xo sungula lexi vutisiweke hi ku simekiwa ka RDP . 
Magoza ma nkoka ya endliwile eka ku kunguhatela NHI . 
Khorwisa matikhomelo ya vona hi ku kongomisa eka tsalwa . 
Xin'we xo humelela lokukulu ka Bodo a swi ri eka ndhawu ya ndzetelo . 
Xikongomelonkulu i ku engetela andziso etikweni ra hina . 
Hi tiyisisile maendlelo ya milawu ku tiyisa mfambelano na leswi swi nga swa vumbiwa na rimba ra nawu . 
U ba huwa . 
Hi ndlela leyi ntirho wu fika emakumu . 
Hi ta fanela ku humesela ehandle mhaka yo fana ku fikelela leswi . 
Goza leri landzelaka i ku pfumelelana eka matirhelo leswaku hi fikelela ntwanano . 
Hi rihi goza leri landzelaka sweswi ? 
Tanihi leswi Swirho swo Hlonipheka swi nga ta tlhela , exikarhi ka swin'wana , muinjiniyara u tsarile leswi : 
Ntiyiso wa kona hi leswaku hi hanya eka tiko leri kwanyalaka no langutela eka matiko man'wana . 
Leswi swi ta fana na leswi nga humelela eMpumalanga . 
Xikongomelo xikulukumba i ku vula : 
Hikokwalaho hi fanele ku nghenelela eka mbulavurisano na hi mhaka liya . 
Munyiki swi vula Riphabiliki ra Afrika-Dzonga ; 
Ku ya hi mhaka leyi , tikhoto ti fanele ti khumbeka ka ku hambanahambana ka vanhu etikweni ra hina . 
Naswona ndzi lava ku khensa vavulavuleri hinkwavo va mfumo eka ku tinyiketela na vumunhu bya vona . 
Lawa i maavanyiselo . 
Mhaka leyi ya ku va na lunghelo ro ya eku wiseni ya tika . 
Siku ro katsa feme . 
Leswi swi komba ku twisisiwa ka nhlokomhaka . 
U hundzile emisaveni hi Nhlangula lembe leri nga hundza . 
Ku ya kwalahaya ka miliyoni wa vaakatiko va Afrika-Dzonga va lahlekeriwile hi mitirho . 
Leswi swi ta pfuna na ku hatlisisa mhaka yo koxa misava . 
Swi languteriwile leswaku maendlelo ya ta simekiwa hi Nyenyankulu 2007 . 
Nkarhi lowu taka swi tava swi lulamile . 
Memorandamu yi kongomisa eka leswi landzelaka ; 
Nongonoko lowu wu ta tshama wu ri karhi wu engeteriwa swintshwa nkarhi na nkarhi . 
Ku tlakuka eka mitirho ya tikhasimende wu ta tshama eka mixavo leyi bohiweke hi Nhlangano wa Mabindzu ya Misava . 
Vuxokoxoko bya ntlangu lowu byi yimile hi ndlela leyi : 
Yindlu leyi yi fanele ku hoyozeriwa eka mhaka leya kahle va yi sunguleke . 
Ndzi pfumeleleni ku avelana na n'wina hi miehleketo yintsongo eka xin'wana na xin'wana xa leswi . 
Matshalatsahala mo pfuna ku vumba nakambe vusirheleri bya Huvo ya Amerika na Nhlangano wa Misava ; 
Ntiyiso wo fambisa bindzu . 
Vupfhumba byi nge tirhisiwi ku yimelela mhaka yin'wana na yin'wana . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi lavaka ku vula yona i ndzetelo na andziso . 
Ndzi lava ku mi nyika hungu ro hlanganahlangana namuntlha . 
Leyi i mhaka yo ka yi nga tsakisi leyi tsemiweke hi nhlangano wa Mimfumo . 
Mimbuyelo yi ta fanele yi twisiseka . 
I mhaka leyi ndzi yi boxeke eku sunguleni . 
Muyimeri wa Mafambiselo ya Nhlengelo wa mati u tava ni xiphemu xa nkoka eka endlelo leri . 
Switoloveto eka ku tirhisa xtirhisiwa swi fanele ku endliwa hi mikarhi yo nghenelelana . 
Vula vito ra xiphemu xa byongo : 
Eka nkarhi lowu ku na ku pfulekelana . 
Muchaviseki Mutshamaxitulu , mi ta pfumelelana na mina leswaku ku na ku humelela lokukulu . 
Hi amukerile tinqhingho leti humaka eka mavandla ya tipolitiki . 
Ku hunguta ku humesa ka magasi etindlwini ta mabyanyi . 
A swi koteka ku tirhana na ku ringanisa swa ntalo wa timali . 
Phurogiremme yi engeteleriwile ku ya eka Ndzawulo hi 2004 . 
Ku ndlandlamuxiwa ka Nhlangano wa mavandla ya mitirho ya Yuropa yi ta tisa mikarhi yo kuma swin'wana na mitlhontlho eAfrika . 
Hambiswiritano , ringeto lowu , a wu bohi . 
Kutani loko nkarhi wu fika , ndzi nga teka magoza . 
Ku ni ku laveka ka vulawuri eka ntirho wo tirha na vantshwa . 
Hi fanele ku vona leswaku ku tekiwa rimitsu no humelela . 
Magoza hinkwawo lama twisisekaka ku vona leswaku leswi swi ta endleka . 
Ntlhotlho i wa misava hinkwayo . 
Loko hi nga ri na vona , hi nge humelerisi maribye yo pima mpfhuka eka vumunhu eka timhaka ta ikhonomi . 
Mixungeto ya nsirhelelo ya malembedzana yi hambanile ni leya khale . 
Leswi swi khumba swilo swin'wana , ku ya hi : 
Kambe i misava leyi nga riki ni ku tshembisa eka swa ndzingano ni vusiwana . 
Hi tsakile swinene ku joyina eka foramu leyi . 
Eka leswi , hi fanele hi va mihlangano yo dyondza . 
Naswona mimbuyelo yi katsakatsanile . 
Mimbuyelo ya tikomba . 
A hi nkarhi wo olova hi maxelo ya ikhonomi lawa hi nga na wona . 
Ndzi tsakela ku mi navelela khisimusi na novinjara leyinene . 
Vuxokoxoko hi ntalo swi ta nyikiwah i ku famba ka nkarhi . 
Matshalatshala ma ta sungula ku endliwa hi Dzivamusoko 2008 . 
Leswi a swi ri ku endliweni sweswi swi fikile emakumu naswona hi xona xikongomelo xo tlhela hi pfula nakambe . 
Palamente yi ta amukela mpimanyeto wa lembe na lembe ku sirhelela Riphabiliki . 
A swi pimeriwanga lava vuvabyi bya miehleketo . 
Xitsundzuxo xa ribye ra nkoka eka matimu ya hina . 
Ntirho lowu a wu ya emahlweni eka nkarhi wo karhi . 
Leswi hi leswi Vumbiwa byi lavaka leswaku swi endliwa . 
Kambe va fanele va tiendlela hi voxe . 
Leswi hi leswi vuriwawaka eka xitanza xo sungula : 
Tikonkulu ra hina ri na matiko yo tala lama nga ni mfikelelo elwandle . 
Se , Nkul . Presidente , i Kriste Ndlela , ku nga ri ANC . 
Xikongomelonkulu xa nhlengeletano leyi hi lexi landzelaka : 
Vuxokoxoko byo sungula : 
Lowu i ntiyiso wa vutivi bya ikhonomi ya misava hinkwayo . 
Tani hi mavandla mo tala hi na ntirho wo fambisa hi xikombiso . 
Ku aka hi vuntshwa maendlelo ya vunene swi sungurile . 
Hikokwalaho ka yini u nga fikeleli mikarhi leyi vekiweke . 
Wo ndzi jikela eka mitirho yo karhi ni vutihlamuleri eka Nkwama wa Tiko . 
Muhlovo wu tirhisiwile . 
Hi le ku ndlandlamuxeni ka dyondzo na ndzetelo . 
Xikongomelo xa leswi kumbe ku nga ku ri ku leswaku nawu a wu vumberiwe swa nkarhinyana . 
Hi khomeka kahle eka ndlela leyi hi nga ku fikeleleni ka nhlayo leyi . 
Hi yihi Phurogireme ya Makambelelo ? 
Hi langutela miehleketo ya wena eka ku humelela ka matimu ya Nhlengeletano leyi . 
Tanihi laha ndzi vuleke hakona , hi nyikiwile tinyiko leti hi nga ta ka hi nga tisan'wi . 
Ndzi ta tlhelela eka mhaka ya nkoka wa mali endzhaku ka nkarhi . 
Xirho swa Bodo ya Switlhavani eAfrika-Dzonga swi fanele ku tirhisana ni tiko ra Afrika-Dzonga . 
Leswi , naswona swi khumbile vunene bya swirho . 
Ku fanele ku langutiwa ngopfu eka swikombelo swa vumaki . 
Nkambisiso wu kongomisa eka ku tiyisisa eka ku fambisa eka sisiteme ya swa vululami . 
Ku pfumelelaniwile eka kungu ro sungula ehenhla ka leswi twananiweke . 
Tindlela ta makambelelo . 
Eka malembe ya khume lama hundzeke mfumo wu kombisile ku tinyiketela ko chavisa loku nga ta fikeleriwa . 
Hi fikelerile nkoka wa ribye ro sila eka purojeke leyi . 
Kutani tirhisa nkomiso eka tsalwa hinkwaro . 
Man'wana ya magoza lama tekiweke ma katsa lama : 
Vubohiwa lebyi i bya muxaka wa byona wo sungula eka Khotonkulu etikweni ra hina . 
Mahungu lama hi nga na wona ku katsa na mafambiso ya Mahungu ya Thekinoloji hi yona mbilu ya vumundzuku bya tiko ra hina . 
Namuntlha ku hava na ndhawu na yin'we , laha vavasati va nga riki na xilo xa nkoka va nga xi endlaka . 
Hi Mhawuri lembe leri , hi ta va na ntsako wo rhurhela nhlengeletano ya SADC . 
Matiko mo tala ma Afrika a ma na mali yo kota ku nghenela phurojeke . 
Mimbuyelo a yi se tivisiwa eka ndyangu . 
Hi swona ku tirhana na mitlhontlho leyi , swi lava swikili leswi faneleke . 
Nkoka wukulu wa swibumabumelo hi lowu landzelaka : 
Hi vula leswaku ha khensa swinene ku va mi tirhile ntirho lowo saseka . 
Nhlengeletano leyi yi pfunile hi swilo swa nkoka eka ku xaniseka loku . 
Hi tlhelo lerin'wana , mpfuno lowu humaka eka mabindzu yo tiyimela wu fika eka R6,4 wa mamiliyoni hi 2007 . 
Ku na ku tlakuka lokukulu . 
I xiphemu xa ku kambela ka ku hela ka lembe . 
Hi mhaka ya nawu , n'wana i munhu loyi a nga ehansi ka malembe ya khumenhungu . 
Lexi landzelaka i xihlovo xa mburisano wa switandzhaku swa ku wa ka Soviet Union eka Zaire . 
U nga ha endla swin'wana . 
Xiviko lexi xi komba vuxokoxoko bya mbango wa Kapa-Vupeladyambu . 
A ni nge ngheneleli ku ya emahlweni eka mbulavulo lowu . 
Va swihangalasamahungunyingi va na ntirho wo vulavula ntiyiso . 
Hi kotile ku swi endla eku heteleleni . 
A swi fambelani na ku hunguta tshunxeko wo tihumesela erivaleni . 
Eka mixaka hinkwayo ya leswa thyaka , xona a ku ri xihi : 
Mpfapfarhuto wa vumbiwa wu ta lawuriwa hi referendamu leyi nga ta kongomisa eka mihlawulo . 
Kambe leswi a hi hinkwaswo naswona a swi heleli laha ka tshunxeko . 
Hi fanele ku tirha endzeni ka swipimelo swa hina . 
Xiphemu xa ndhawu yin'wana na yin'wana xi fanele ku pfumeleriwa hi huvo . 
Hi twisisa miehleketo ya mhaka yo leha . 
Hi fanele ku vtiyisisa leswaku ku vulavurisana na ku antswisa ikhonomi swi fanele swi famba swin'we . 
Hi xivangelo lexi , hi fanele ku tiyisisa ku yisa emahlweni ntshamiseko wa swa tipolitiki na ku humelerisa vukorhokeri . 
Afrika-Dzonga hi rin'wana ra matiko ya Afrika lama ikhonomi ya kona yi antswaka . 
Tibet hi yona ku vulavuriwaka hi yona eka matimu . 
Ka ha ri na swidyondzeki swo tala leswi nga se kumaka mitirho . 
Hungu ro twisisekaka ku suka enhlengeletanwini ri vula leswi : 
Swikweleti hi swona swikavanyeti eka eka nhluvuko . 
Swi tlhela swi tiveka tani hi Mfumo wa Xibakabaka . 
Nkoka wa xitoloveto . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku vana lavantsongo a va na mpfumelelo eka timali na le ka nseketelo wo antswisa mabindzu . 
Mahungu ya kongomisiwile ku suka eka vuswikoti bya tiko rin'wana na rin'wana . 
Hi fanele ku tiva loko vaakatiko va ri ni mfikelelo wa vuhlayiseki bya nkoka bya rihanyu . 
Switshunxo leswi swi ta vumba masungula ya phurogireme ya Tiko yo alela Vukungundwana . 
Van'wana va ta engeteriwa loko nkarhi wu ri karhi wu famba . 
Leswi landzelaka i swikombiso swa leswi . 
Ku hlohlotela ndzingano eka swa rimbewu . 
Tanihi mfumo hi tibohile . 
Ku hluvukisa kharikhulamu ku endlela ku ahlula xiphiqo . 
Pfuneta ku hangalasa mahungu ku ya hi vuxaka bya vathori ni vathoriwa . 
Hambiswiritano , leswi a swi humelelanga ku ri hava mitlhontlho . 
A swi bohi leswaku ku va ni khodi yintshwa handle ka loko swi bohiwile hi Palamente . 
Hi ntiyiso xifaniso lexi xa hlohlotela swinene , kambe a xi hetisekanga . 
Ku landzelela swilaveko na ku tiboha eka swa xifundza na swa le ndzhandzheni . 
Xiyenge xa B xa Rhijistara . 
Mfikelelo wa swa vukorhokeri bya swa rihanyu lowu katsaka : 
Swi tshikeleriwile leswaku : 
Yi qwhwetela ku hambanyisi exikarhi ka kereke na mfumo . 
Swikolo a swa ha ri leswi a swi ri xiswona khale . 
Ku fika sweswi , ku hava xikombelo xo tano xi nga endliwa . 
Leswi a swi langutiwile ngopfu eka xiyenge xa ikhonomi ku sukela hi 2004 . 
Hi nkarhi wolowo , hi tlherile hi vuyeriwa eka ntokoto wa vanhu lava leteriweke eka matiko man'wana . 
Leswi swi ta landzeriwa hi khonfarense ya va n'wamaphephahungu eka ndhawu yoleyo . 
Mfuwo wa Afrika-Dzonga wu ta ya emahlweni wu pfala vangwa hi tlhelo ra swa rimbewu . 
Swiphiqo swin'wana ni swin'wana leswi nga vaka kona swi ta hatla swi lulamisiwa . 
Hi fanele hi aka vuswikoti bya matimba lebyi nga ta kota ku tiya eka tlhontlho hinkwawo . 
Direktara-Jenerala swi vula Direktara Jenerala wa Dyondzo na Ndzetelo swa le Henhla . 
Nombora tinhlamulo ta wena hinkwato EXIKARHI ka ntila . 
Hi fanele hi va ni xivindzi na vutitshembi byo langutana ni mitlhontlho leya ha taka . 
Ndzi ni tshembo wa leswaku un'wana na un'wana u lava ku vulavula hi mhaka leyi hi xihatla . 
Hi ta kota ku humelela ntsena loko hi tirhisana na van'wana . 
Lexi , ndza sola , a xi si va mhaka ! 
Ku pfumaleka ka mahetiselo ya rhendzeleko wa nhluvukiso wu nyanyisile xiphiqo lexi . 
Mavonelo yo sungula yaya exivindzini xa nkoka wa xivutiso . 
Leswi ndzi nga swi endlaka ndzi nga swi endla kahle swinene . 
Vanhu va mamiliyoni va swi kotile ku vhota ro sungula . 
Xana ku ta humelela yini loko ndzi nga siyi wili ? 
U nga pfuna ku fikelela leswi . 
Hi ku vuyelela , ndzi vurile leswaku vumaki bya tifeme i bya nkoka eka nhundzu ya tiko . 
Loko hi endla leswi hi ta kota ku langutana ni vumundzuku hi vutitshembi . 
Hambiswiritano , va ha ri vana va manana un'we . 
Leswi hi swona leswi hi tsakelaka ku dyondzisa vanhu va ka hina . 
Ku hlela eka swin'wana swona swi katsa ku endla leswi landzelaka : 
Miehleketo hi na yona naswona hi ni vayimeri vo hambanahambana . 
Hi endla xikombelo xo hlawuleka eka vanhu hinkwavo . 
Ndzi ni ntshembo leswaku Holobyenkulu u ta landzelerisa swilo leswi hi ndlela leyi faneleke . 
Ha swi tiva hinkwerhu leswaku handle ka matikhomelo ya kahle a mi ta va mi nga ri kona laha namuntlha . 
Tindzimi ti fanele ti dyondziwa . 
Ndza tsaka ku vona leswaku ku na vadyandzhaka lava pfuniwaka eka phurogireme leyi . 
Ku ni swiphiqo swo tala eka vuxaka bya hina na vaBretton-Woods . 
Khiya ro humelela eka leswi ri katsa leswi landzelaka : 
Hi le ku yeni emahlweni hi ndlela ya kahle . 
Xiviko xi ringanyeta mimpimo ya swipakiwa ku engetela matirhelo yo antswa na Timali leti nga nawini . 
Hi nhluvukiso na vuhangalasi bya vupfhumba eAfrika-Dzonga . 
Mhaka ya xihatla laha Afrika-Dzonga i ku tumbuluxa mitirho . 
Leswi a swi vanga eka tlhelo ra kahle ra hina . 
Xo biha xa kona , ku fika sweswi a hi si fikelela ku khandziya ni tlhontlho . 
Hi fanele hi endla swo tala ku tlula ku amukela vutihlamuleri bya ku sirhelela vana . 
Kambe i swa nkoka ku vula leswaku hi swi kotile ku humelela hi tirha kahle . 
Laha hi kona rifuwo ra xifundzankulu ri nga kona . 
Na swona sweswo i swa nkoka eka demokrasi ya hina . 
Matirhelo ya Afrika-Dzonga ya ta hleriwa eka hafu yo sungula ya 2005 . 
Tanihilaha vatirhikulobye mi tivaka hakona , ndzi thoriwile hi Nyenyenyani lembe reri . 
Tiphurogireme ta dyondzo na ndzetelo ti katsa : 
Lexi hi vuxona intiyiso i mpfuka wo leha . 
Ha tshemba leswaku xikongomelo lexi xi ta fikeleriwa hi Dzivamusoko lembe leri . 
Ndlandlamuko na Nhluvukiso wa Maendlelo a hi tsalwa rintshwa ra nawu . 
Ndza khensa swinene vukona bya n'wina , vusiku a byi ve lebyinene . 
Eka gondzo ro fikelela swikongomelo leswi , hi languteriwile ku : 
Ndzi lava ku gimeta eka nhlokomhaka leyi hi ku kongomisa eka nawumbisi . 
Xana hi ya kwihi ku suka kwala ? 
Hi fanele hi hlayisa switirhisiwa swa hina swa ntumbululko hi tindlela hinkwato . 
Hi ta cinca xifundzankulu xa Kapa-Vupeladyambu ! 
Tanihilaha mi tivaka hakona , vukulu bya xiphiqo lexi byi le ku khumbeni ka tikonkulu hi ndlela yo biha . 
Ina , ha kholwa leswaku vutshunguri i mfanelo . 
Leswi swi fanele ku vulavuriwa hi xihatla . 
Hi tama hi ya emahlweni hi hlangana ni xiphiqo lexi . 
Va fanele va tirha hi ndlela leyi nga ta endla leswaku hi kota ku fikelela swikongomelo swa hina tanihi rixaka . 
Ndzi tsakela ku kongomisa eka swilo swinharhu leswi fambelanaka ngopfu na khonfarense leyi . 
Xana u ehleketa leswaku leswi swi ta angarhela swilaveko swa wena hinkwaswo ke ? 
Yi tirhana ni mafambiselo na mahluvukiselo ya vathori eka Timasipala . 
Va seketerile ku xiyaxiya masimekeriwele ya xiboho hi CTC . 
Mfumo swi vula Mfumo wa Rixaka wa Riphabiliki . 
Ku engetela , ku vile ni xikombelo eka mavandla hinkwawo ku papalata ku nyika mbulavulo lowu kombisaka rivengo . 
Va fanele va yisiwa ekhotsweni . 
I ntirho wa matimba lowu khumbaka matiko hinkwawo ya misava . 
Ku ta va ni vurhurheri bya migingiriko etikweni hinkwaro . 
Mimbuyelo yo Dyondza yi nga endliwa yi ri yoxe . 
Matimba ya ntlangu ya ta tokotiwa emisaveni hinkwayo eka malembe yo tala laya taka . 
Mafambiselo ya timali ya fanele ku pfuxetiwa hi matimba . 
Swikongomelo swa phurogireme swi ta katsa : 
Sweswi i nkarhi wa ku sungula ku vulavula . 
Ndzawulo ya mina yi le ku languteni hi vurhon'wana mhaka ya rimbewu . 
Nakambe ndzi rhandza ku tshikelela leswaku phurogireme leyi a hi ya mfumo ntsena . 
I vutshunguri lebyi munhu a ngo titwela ku nghenela . 
Swihlawulekisi swa nkoka swa nawu lowu pfuxetiweke hi leswi landzelaka : 
Ku nyikela loku nga kahle ku fanele ku katsa ni vanhu lava nga vutsoniwa . 
Vukona bya vaakatiko byi hoyozeriwile swinene . 
Swin'wana u vurile leswaku : 
Eka n'hweti leyi hundzeke hi vonile mihandzu yo sungula ya leswi hi swi sunguleke . 
Tikonkulu ra Afrika ri ni ku navela ka tipolitiki leti nga endlaka leswaku leswi swi humelela . 
Lexi i xiphemu xa endlelo ra vuahluri . 
Swa timali hinkwaswo swi ta phakeriwa hi vatirhisano eka vumaki . 
Va fanele va tirha tanihi xipano naswona va vulavula hi rito rin'we mikarhi hinkwayo . 
Mpfuneto wo hetiseka wo simeka mitwanano leyi wu ta nyikiwa eka mimfumo ya ACP . 
Vuxokoxoko bya golonyi leyi vumbaka masungulo ya xivutiso hi lawa : 
Madokodela yo tala ya tshungulela eka tindhawu ta vona . 
Sweswi swi le rivaleni , hinkwaswo swa maendlelo swi langutisiwile . 
Hi vumbiwa lebyintshwa hi endlile masungulo ya ku rhula na ku humelela ka rixaka . 
Matiko ya misava lawa ya hluvukeke ya fanele ku tekela enhlokweni matiko lawa ya ha hluvukaka . 
Swi le ka rimba leri leswaku Nhlelo wa swa Timali ta Mfumo wa nhlanganelo wu fanele elembeni wu vonaka : 
Ririmi i xitirho xo ehleketa hi xona ni mbhurisano . 
Boxa tindlela ta NTLHANU leti va nga ti tirhisaka ku hetisisa xivono lexi . 
Vuxokoxoko byi nyikiwile maphorisa naswona byi pfunile eka mindzavisiso . 
Va yimela vanhu lava nga eka nkarhi wo hetelela , vinyi va swifambo swa le mapatwini . 
A yi si humesiwa . 
Khonferense yi langutanile na : 
Vaahluri va thoriwile hi ku landza swibumabumelo swa JSC hilaha swi boxiweke hakona eka Vumbiwa . 
Yin'wana ya migingiriko yi longoloxiwile eka tsalwa leri mi nyikiweke rona . 
Ku twananiwile hi ndlela leyi : 
Xiyenge xi thola ku tlula kotara ya mamiliyoni ya vanhu . 
Ku huma eka vutitsariseri i mahala . 
A hi endleni swo antswa hilaha hi nga kotaka hakona . 
Phurojeke leyi yi ta ya ekule yi ri karhi yi lulamisa mitlhontlho leyi . 
Na vateki va mahungu . 
Yi nga tirhisiwa na hi Ndzawulo ya Vutshila na Ndhavuko . 
A hi hina NTSENA hi tisaka xitshunxo eka swiphiqo swa vana va hina . 
Ndzi kombela vaakatiko ku hlayisa swikolo swa hina . 
Nhluvukiso wa swibindzwabindzwana i wa nkoka eka maendlelo ya mfumo ya nhluvuko wa swa ikhonomi . 
Swikongomelo swa nhlengeletano i ku : 
Swi kumeka eka matiko lama hluvukeke na lama ha hluvukaka . 
Namuntlha ndzi kota ku tivisa swiboho leswi fikeleriweke mayelano ni leswi . 
Vutihlamuleri bya Mphakelo wa Swikumiwa swo Hlayiseka . 
Leswi hinkwaswo swi tirhile ntirho wa nkoka . 
Tinhlamuselo to hambana ta masungulo ya xibalo xa rifuwo eka tindhawu to hambana ta tiko . 
Phurogireme a yi langutile eka swiyenge swa mahluvukiselo na maendlelo . 
Hi fikelerile swikongomelo swin'wana swo tala , lexi hi xin'wana xa leswi nga ta fikeleriwa . 
A swi tirhanga hikuva mafambiselo ya tindhawu ya le rivaleni . 
Hi fanele ku vuyisela xichavo eka maphorisa na ku va seketela . 
Vumbhoni lebyi a byi si vonaka . 
Nhlangano wo tinyiketa wu nga endla xikombelo eka khansele ku va wu ta tekeriwa enhlokweni . 
Ha tinyungubyisa hi vukorhokeri bya maphorisa ya hina . 
Vuxiyaxiya bya n'wina a byi helelangana emoyeni . 
Hi lava ku tiyisisa leswaku ku dyondzisa swi sungula hi siku ro sungula ra kotara . 
Ntirho wa mina i wuntsongo , i ku mi amukela hinkwerhu . 
A ku nga tekiwi xiboho ku nga nghenelerisiwanga vaakatiko . 
Munhu yaloye u ta va ni nseketelo wa vanhu . 
Kumbe swi endlile ? 
Xana hi swihi leswi mi kanerisaneke hi swona ? 
Matwisiselo ya hina hi timfanelo ta ximunhu ta ha ri tano . 
Kambe ku ta fika sweswi hi tsandzekile ku simeka vutihlamuleri bya swa ndhavuko . 
Va ta va ni matwisiselo yo antswa hi matirhelo yo karhi . 
Hambileswi xitsongwatsongwana xi lawulekeke , swa ha tele leswi faneleke ku endliwa ku xi lawula . 
Leswi tekiwaka swi ri swona mhaka ya xirhangana swi fanele swi vonaka eka tipulani leti . 
Hi ndlela yoleyo , tanihi mfumo hi fanele hi va ni tiphurogireme to nghenelela . 
Nkul . Xivulavuri , ndzi rhandza ku sungula hi ku ku tivisa tinyiko eka swirho . 
Ku hatlisisa nhluvuko wa ikhonomi na ku pfala vangwa exikarhi ka ikhonomi yo sungula na ya vumbirhi ; 
Hi hina varhangeri hi nga endleka leswi . 
Leswi swi ta katsa : 
Lexi hi xin'wana xa swihlawuriwa leswi ndzi lavaka ku tirha hi swona na lava nga tlangiki . 
Lawa i mahungu lawa ya faneleke ku byeriwa vantshwa va hina mikarhi hinkwayo . 
Vamana na vatatana , leswi swi kombisa leswi nga humelela ku ta fika sweswi . 
A swi endliwanga eka tiko ro karhi . 
Xikongomelo xa rendzo leri a ku ri ku : 
Va engetela hi ku vula leswaku ku ni van'wamapurasi vantsongo va Vantima eka xifundza . 
Hi le ka endlelo ro humelerisa nhlengeleto wa switiviwa leswi nga ta vika tisetifikheti ta muxaka lowu . 
Intiyso i vapfuneti ! 
Hi mina Ndlela , Ntiyiso ni Vutomi . 
Swiviko leswi swi ni vuxaka ni leswi landzelaka : 
Hi vuthu leri faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Hi swona , khumenhungu ndzi ta ringeta , hi swona ndzi vulaka swona . 
Hi languterile ku tihlanganisa ni lava khumbekaka hi mhaka leyi eka tin'hweti leti taka . 
Kuma loko ku ri ni ku laveka ka ku tekelela ka milawu loku faneleke ku endliwa na ku hi yihi . 
Pfhumba ra Masakane ri seketeriwa hi Mfumo wa Rixaka wa Nhlanganelo . 
Ndzi kombela swirho ku seketela nawumbisi lowu . 
Ku tinyiketela ka vona eka endlelo leri i swa nkoka . 
A hi languterile ku endzeriwa hi Presidente nkarhi wo leha swinene . 
Loko ho vula leswaku leswi a swi nge vi tano ku ta va ku huhurisa vanhu . 
Mpimanyeto wa ntsengo wa R146 wa mamiliyoni wu ta vekiwa etlhelo ku endlela ku humelerisa xikongomelo lexi . 
Ku na swin'wana leswi nga fambelaniki ni mimpimo ya vutleketli leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni hi mhaka leyi . 
Ku nghenelerisa vavasati eka ku teka swiboho i swa nkoka . 
Eka hafu yo sungula ya lembe leri , 972 wa vatirhi va swa rihanyu va thoriwile . 
Leswaku swiviko swi fanele ku amukeriwa . 
Ndzi lava ku vulavula hi vatirhisano van'wana , ndzi ta sungula hi varhangeri va swa ndhavuko . 
Ku rihisela hi wona nsusumeto eka milandzu yintsongo . 
Sweswi ku na vamatsalana vambirhi ntsena exifundzeninkulu . 
Ndzi navelela Khomixini ku humelela eka ntirho lowu va langutaneke na wona . 
Ku humelela loku landzelaka ku fikeleriwile : 
Ku sirheleriwa na vuhlayiseki bya swirho leswi nga eka kungu ra vulavisisi . 
Hambiswiritano , a ku na makungu yo amukela mali yin'we ya tiko . 
Hi vona , tanihi laha u hi tsundzuxeke hakona , Nkul . Presidente , hi vanhu vo hlawuleka . 
Hambiswiritano , nkhuluko lowu wu wela ngopfu eka xiphemu xa vumbirhi xa lembe . 
I zoni ya vucincelo . 
A hi tiko ra vusiwana , kambe a hi tiko leri hluvukeke ngopfu . 
Ku hava lexi u nga xi endlaka ku hi yimisa . 
Leswi swi fambelana ni mavikelo ya swa Zimbabwe lawa ya nga twisisekiki . 
Eka mhaka leyi swilaveko a swi fikeleriwanga . 
Swi tirhisiwile eka ku hlanganisa tiphurojeke ematikweni ya swifundza . 
Xikongomelo xin'wana i ku : 
Vumbhoni byo karhi bya milavisiso . 
Ku hluvuka eka leswi ku vile kahle . 
Hi tsakile hikuva mihlangano hinkwayo yi avelana na hina ku tiboha eka swa dyondzo . 
Ku kuma xikongomelo xa mahungu na ku hlamula . 
Xitshunxo lexi xi vile . .  . 
Hambiswiritano , ku humelerisiwa ka nawu wolowo a swi fanelanga ku honisiwa . 
Ku tirhisiwa ka mahungu ya swa thekinoloji eka ku hluvukisa matirhelo ya tikhoto ; 
Mburisano ya karhi ya ya emahlweni . 
Swikongomelonkulu swa Ndzawulo ya Mabindzu na Vumaki hi leswi : 
Vateki va mahungu va rhambiwa ku va kona . 
Hi ndlela leyi , mfumo na van'wamabindzu va fanela ku tirhisana . 
Hi fanele hi tirha ni le ka swikolo swa hina swa purayimara . 
Hi fanele hi ya emahlweni hi nghenelela eka switshunxo tanihi leswi hi swi endleke eMiddle East . 
Lexi i xikimi xa mali xo boha xo hakelela swa dyondzo na ndzetelo . 
Ku tsakela na ku tsakisa . 
Hi landzelerile nawu naswona wu le Palamente sweswi . 
Hi rhamba vanhu hinkwavo va Afrika-Dzongo ku hoxa xandla eka xikongomelo lexi . 
Swakudya leswinene swi ni nkoka eka ku hlayisa na ku lawula HIV na Aids . 
Xitshunxo xa ku hambana lexi nga hayekiwa emoyeni i xa nkoka swinene . 
A swi fanelanga ku va ni swin'wana swo biha . 
Hlela matsalwa tanihi xihlovo xa mahungu . 
I swa nkoka ku va na nseketelo wa mafambiselo ya phurojeke . 
Hi fanele hi tirhisana ku endlela leswaku xifundzankulu xa Kapa-Vupeladyambu xi tirhela vanhu va hina hinkwavo . 
Tirhisa tafula ku hlamula swivutiso leswi landzelaka : 
Ndza tshemba hinkwerhu hi ni matitwelo man'we yo tisa xitshunxo xa le Libyan . 
Ndzi ta tshembela eka nseketelo wa n'wina ku tiyisisa leswaku hi fikelela swikongomelo swa hina . 
Tinhlamulo ti le rivaleni . 
Tipulani ta hina ti katsa leswi landzelaka : 
Leswi i swa nkoka ku tiyisisa leswaku hi aka vutomi byo antswa bya hinkwerhu . 
Swivandla leswi swa tiposo swi ta pfariwa eka lembe ximali lerintshwa . 
Ndzawulo yi ta endla swiletelo swo humelerisa xiboho lexi . 
Mahungu ya fambelana ni leswi landzelaka : 
Leswi katsiweke swi katsa leswi : 
Nkarhi lowu ndzi ehleketaka leswaku hi ni tindlela to endla hinkwaswo hi nkarhi wun'we . 
I swa nkoka ku hlayisa tirhikhodo ta ku humelela ka hina ku endlela rixaka ra mundzuku . 
Hi vona longo ra vaakatiko hinkwaro . 
Leyi a hi mhaka yintshwa laha Afrika-Dzonga . 
A hi vuli leswi hi ndlela yo olova . 
Miehleketo ya kahle yi ta tirha ; 
Sungula , tanihi xikombiso , hi ku tekela enhlokweni na ku va ni nhlamulo ya kahle ya xivutiso lexi landzelaka : 
Xivumbeko xa vundzeni bya tsalwa xi hi ndlela leyi : 
Xiyenge xa vanyikeri va purayivhete xi ta va xa nkoka eka ntirho wo pfuna ku fikelela swikongomelo leswi . 
Hi ndlela leyi hi nga tumbuluxa mitirho yo tala na ku hangalasa rifuwo . 
Hi tokotile ku cinca loku mi nga ta ku tolovela hi ku hela ka Ndzati . 
Ndzi tibohile ku tiyisisa leswaku polisi leyi yi tshama yi ri karhi yi hleriwa na ku antswisiwa . 
Phepha leri ri tshikelerile swilo swo tala . 
Hambiloko ku ri ni swiphiqo , a hi tilulamiserile ku sungula ! 
U boxile vugevenga bya xiyimo xa le henhla ku katsa ni ku xanisiwa ka vavasati na vana . 
Nhluvuko lowu a wu amukeleki naswona wu fanele wu soriwa hi mani na mani . 
Xiletelo a xi fanelanga xi tirhisiwa tanihi xikombo xa nawu . 
Dyondzo na Vuhlanganisi swa vanhu . 
Mburisano wa leswaku ku nga va na khomixini yin'we wu vile kona . 
Xikongomelo xa hina xa fikeleleka . 
Swi fanele swi katsa swikongomelo swa ku tumbuluxa mitirho na ku hunguta vusiwana . 
Hambiswiritano , vurimi i bya nkoka eka ikhonomi ya Kapa-Vupeladyambu . 
Lembe leri nga hundza a ri taleriwile hi migingiriko hi tlhelo ra mihluvuko eka xiyenge xa swa timali . 
Ntirho wa madyambu lawa wu nga hi endli mabofu eka mitlhontlho leyi nga kona eka phurofexini leyi . 
Mixaviselano na matiko man'wana i xilaveko xa nkoka eka ikhonomi hinkwayo ya hina . 
Wanuna a nga fanelanga ku hlayisa n'wana onge a hi wa yena . 
Nhlayo ya vanhu hinkwavo yi kona kwala . 
Ku tiya ku ya emahlweni a swi nge koteki loko hi nga vekisi eka vantshwa va namuntlha . 
Xana ku ta humelela yini eka sweswo ? 
Vuxaka lebyi , tanihi laha ndzi kombiseke hakona , byi sungula ku tswala mihandzu . 
Sungula emasunguleni ! 
Hambiswiritano , ku va swi va ni ntikelo ka ha laveka swo tala swa vumundzuku . 
Ku hluvukisa vutivi bya ku pfuxa swicelwa hi vuntshwa na ku engetela matirhiselo ya swona . 
Va fanele va amukela vutihlamuleri byo ahlula swiphiqo swo kala ka mitirho . 
Ma swi tiva leswaku , yalawo hi wona masungulo eka sweswo ? 
Swilaveko swa Ntsombano swi ta tirha : 
A ku ri matimba ya rixaka . 
Ku ringana hafu swi herile . 
Tibuku ta Xibunu leti landzelaka : 
Swibumabumelo leswi landzelaka swi nyikiwile leswaku swirho swa mfumo swi fanele ku : 
Xilaveko xin'wana xa nkoka xa vumunhu i ndhawu yo tshama . 
Nkul . Presidente u ni vuswikoti bya ntirho wa wena . 
Ndza khensa ku tsakela ka n'wina ku pfuna khoto ku humelerisa mitirho ya yona . 
Hi ndlela yoleyo , magoza mo tala ma tekiwile ku antswisa vuhlanganisa eka mfumo . 
Ku antswisiwa ka vuhlayiseki na vusirheleli swi ta antswisa ku hetiseka ka rendzo leri . 
Naswona hi rin'wana ra tindzimi ta Vantima ? 
Xipano xa Maafrika-Dzonga xi vile kona ku tlula malembe ya nkombo . 
Hi tsakile ngopfu ku vuya eka tiko leri hi ri tekaka tanihi kaya ra hina . 
Xana mpimo wa ndzavisiso wu ta va wihi ? 
Leswi kongomiweke i swa ntiyiso . 
U swi toloverile . 
Tindhawu leti ku faneleke ku sunguriwa hi tona hi leti landzelaka : 
I matwelo ya moya wun'we lama nga endlaka leswaku hi fikelela tindhawu to hambanahambana ta misava . 
Swa antswa ku humesa swilo leswi eka tirhelo . 
Swin'wana swa nkoka swa IMS swi katsa leswi landzelaka : 
Sweswi hi le ka lembe ra vukhumemune ra xidemokrasi . 
Xana hi wahi mahetelelo lama hi nga ya fikelelaka ? 
Mfumo na swiyenge swa purayivhete a swi le nyimpini eka mhaka leyi . 
Leswi fambelanaka na mfumo wa muganga i mhaka ya varhangeri va swa ndhavuko 
Leswi swi nga teka nkarhi wo ringana 30% . 
Xana mi endla yini hi swona ? 
Tlhontlho wukulu wa Khomixini ku vile mpfuneto hi swa timali . 
Ku humelela eka ikhonomi ya misava ka anstwa . 
Ndzi ta nyika xiviko eNedlac ku nga si hela Khotavuxika . 
Ndzi navelela varhumiwa vo hlawuleka ku tshama lokunene laha tikweni ra hina . 
Milawu ya mfumo wa xihlawuhlawu yi hoxile xandla eka ndlandlamuko wa vanhu lava nga ni vutsoniwa . 
Phepha leri vulavulaka hi phurojeke leyi ri hangalasiwile emaheleni ya 2001 . 
Ha swi tiva leswaku swi ta tika emahlweni eka Maafrika hinkwawo . 
Swi ta ya hi ku u tisile vuxokoxoko hinkwabyo lebyi lavekaka . 
Swirho swa khansele swa nkarhinyana hi leswi : 
Mi lemuka leswaku xiletelo lexi a xi endleriwanga ku va nhlanganelo wa tiwili . 
A hi nge swi endli swilo sweswo . 
I xirho xa Huvo ya Varhangeri va Foramu ya Tiko ya swa Vukhongeri . 
Ku titsongahata eka mitlhontlho leya ha taka . 
Hi fanele ku sungula ku aka rixaka rintshwa ro tikomba hi rona . 
Ku ni magoza mantsongo ku ya languta eka njhekanjhekisano wa namuntlha . 
I swa nkoka ku hambanyisa mitirho ya swiphemu swinharhu swa Mfumo . 
Eka swin'wana swa leswi hi lavaka ku swi endla , miako i ya nkoka swinene . 
Muhumelerisi u fanele a va ni vurhon'wana eka ntshamiseko wa xibyariwa . 
Ndzi lava ku tekela enhlokweni nyikelo wa swa timali hi va ka Metrorail . 
Leswi swi hundzile . 
Ku vumba Phanele yo hlawula varhangeri ; 
Hi xivangelo lexi , Phepha leri humesiweke ri ni swivutiso swa nkoka eka leswi landzelaka : 
Hambiswiritano , hi ta ya emahlweni hi langutana ni ku hlawula ko tika nkarhi lowu taka . 
Ku hlamuseriwa mayelano ni xiyimo xa le Ivory Coast ; 
Kutani ke , ku fanele ku va nawumbisi wa swa timali . 
Kanela nhlamulo ya wena . 
Miehleketo ya phurojeke hi ku ya hi swilaveko leswi hlamuseriweke . 
Ku humelela eka xiyenge xa vuphorisa swi lawuriwa hi leswi landzelaka : 
Vuphfumba i xihlovo xo nghenisa mali xa nkoka eka Xifundzhankulu xa Kapa-Vupeladyambu . 
Ku fikela nkarhi wolowo xiyimo xa ntlawa lowu xi ta tshamisa sweswi . 
Hambiswiritano , i ri ndzi vula swo karhi hi ku angarhela . 
Lowu i nkarhi wa ku tirha xiphemu xa wena . 
Loko lembe ximali ri fika hi ni tshembo wa leswaku hi ta tirha hilaha hi tibohaka hakona . 
Maqhingha ya langutile eka tindhawu leti landzelaka : 
Leswi languteriweke hi leswi : 
Endlelo ra andziso eka vatirhi va le tifemeni : 
Leswi swi fambelana na vuvekisi bya mani na mani na bya xihundla eka ndhawu leyi akiweke . 
Mbuyelo wa vulavisisi wu ta ringanyeta loko goza ro tshinya ri fanele ku tekiwa kumbe ri nga tekiwi . 
Leswi hinkwaswo swi tisa mitlhontlho leyi nga paluxiwangiki eka mfumo hi tlhelo ra swa vathori na timali . 
Ku tiva muxaka na swilaveko swa mabindzu ya le matikweni ya le handle . 
Munhu un'wana na un'wana u ta hlengeleta vuxokoxoko bya vumbhoni emakumu ka ntirho lowu . 
Ndzi tsakela ku hlamula hi ku angarhela eka vutitshembi bya vutibohi lebyi . 
Xikombelo xi ta endliwa hi ndlela ni xivumbeko leswi kombisiweke hakona hi Khomixinara . 
Leswaku un'wana na un'wana loyi a lavaka ku tirha a nga tirha . 
Hi languterile ku vona mbuyelo hi ku hatlisa . 
Ku fika sweswi mimbuyelo yi kahle . 
Sweswi hi nga hlamuseriwa hi vuenti , hi ta seketela endlelo leri hilaha hi nga kotaka hakona . 
Ku fanele ku kamberiwa makumu na vuenti bya vundzeni . 
Kutani ke , nhlamulo yi le ka ikhonomi ngopfu , kambe ku nga ri ngopfungopfu eka ikhonomi . 
Ndzetelo wu ta yisiwa emahlweni nakambe eka lembe ximali leri taka . 
Vutifambisi eka swa milawu swi hlulekile . 
Timhaka eka ajenda ya APRF ti fanele ti katsa : 
Hi fanele hi languta eka swivilelo swa vanhu va nhlayo ya le hansi , swivilelo swa Makula . 
Ndzi pfumeleleni ndzi nyika swiringanyeto swintsongo : 
I swa nkoka ku va hi sirhelela phurogireme leyi eka nxaniso . 
Ku rhula swi vula ku va ni nhluvuko wa ikhonomi . 
Mitirho yi ta kongomisiwa eka matiko lawa ya nghenelelaka eka Khapu ya Misava . 
Vaswihangalasamahungunyingi hinkwavo va rhambiwile ku va kona . 
Hi fanele ku aka swin'we ikhonomi leyi hi nga ta avelana hinkwerhu . 
Leswi swi endliwile hi ntalo . 
Ku rhangela ku yisa emahlweni nhluvuko wa ndhawu ya hina na vupfhumba ku endlela vutomi byo antswa eka hinkwerhu . 
Ndza mi tshhembisa leswaku milawu leyi nga kona ya sirhelela phurojeke leyi . 
Nhlengeletano ya Nhlangano wa Tinxaka eka Timfanelo ta Vanhu lava nga ni Vutsoniwa yi qhwetela leswi landzelaka : 
Yi na nhlayo ya le henhla emisaveni ya vanhu lava nga na TB . 
Hi fanele hi tekela enhlokweni leswaku swa misava hinkwayo swi ni matshinyelo yo karhi . 
Ina , ndlandlamuko eka xiyenge xa ikhonomi xi tsakisile eka malembe ya khume lama hundzeke . 
Hi tiboha eka mhaka ya vuhlayiseki eka lava byi lavaka . 
Ndzetelo eka tindzimi letin'wana ta ximfumo wu ta endliwa eka swirho hinkwaswo . 
Ndzi lava ku hlamusela swin'wana swa swiphiqo leswi vangiweke hi varhangeri vo ke'xidemokrasi . 
Vadyondzi va swi tiva leswi languteriweke eka vona . 
Vukhale bya vandyangu wa va ka Jackson byi hi ndlela leyi : 
Leswi swi vangela ku vaviseka ku tlula ku tsaka . 
Afrika ra hlamuseriwa . 
Hileswaku ku ni vavulavuri vantsongo va tindzimi leti khumbekaka . 
Xiyenge lexi xi hlayeka hi ndlela leyi : 
Swinghenisiwa swi yisiwa eka : 
Ku tisa dyondzo eka ku fambelana na ikhonomi ya hina . 
Xana xikongomelo xa xibalo xa nkarhinyana hi xihi ? 
Ku fambisa makotelo na swa rixaka leswi nga tekaka nkarhi wo leha na nhluvukiso wa ikhonomi . 
Ndza ha tirhana hi ku kongomisa na Afrika-Dzonga . 
Ndhavuko tanihi mahanyelo ya vanhu wu nyikiwile ndhawu eka Vumbiwa bya hina . 
Ntirho wa Tindhawu to Dyondzela ta le henhla wu fanele ku tiyisisiwa . 
Hi rhamba vaaki va le matikweni ya le handle ku sola mhaka ya vuchavisi . 
Leswi i masungulo ya goza rintshwa . 
Ku fika sweswi , lexi a hi xilaveko , ko va ku hlawula ka swifundzankulu . 
Vo tala va vona a va kamberiwanga . 
Vuxokoxoko lebyi a byi nyikiwanga . 
Xana ndzi nga swi vula ke ? 
Ku kambisisa nawu wo nghena exitulwini hi ku landzelelana : 
Va na swilo swimbirhi ku hlawula eka swona : 
Swi languteriwile leswaku goza leri ri ta va ri tirhiwile hi Dzivamusoko 2006 . 
Eka mhaka leyi hi tshembisile Vuthu ra Vusirheleri vutomi byo antswa . 
Matimba ya ku cinca loku eka switatimende swa lembe swa timali swi hi ndlela leyi : 
Ndzetelo wa vatirhi wu hetisiwile . 
Vurhon'wana byi ta nyikiwa eka ku hlayisa nsirhelelo wa swa rihanyu na nhluvukiso wa muxaka wa vutomi wa swa rihanyu . 
Kambe a hi ku cinca hi mhaka yo lava ku cinca . 
Exivindzini xa swona ku ni mhaka ya nxiximo wa ximunhu , demokrasi na timfanelo ta vanhu . 
Ku hlangana ni Tlhontlho ! 
Ku hambana ka vunharhu loku ndzi lavaka ku ku tshikelela i malawulelo ya masuselo ya macincanelo . 
Swihoxo swi endliwile . 
Misava hinkwayo yi pfulekele ntsena eka swa masungulo leswi hlawuriweke . 
Hi laha namuntlha ku ta herisa nchavo lowu . 
Mutshama xitulu a n'wi khensa eka ku hoxa xandla eka mburisano . 
Eka mikarhi yin'wana lexi hi xona xi tsan'wisaka matimba ya vukorhokeri bya vaaki . 
Leswi a swi vuli leswaku a hi nga nghenelerisi matiko lawa ya hluvukeke . 
Matimba ya kona laha sweswi . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Laha hi fanele hi tekela enhlokweni mitila minharhu . 
Thekinoloji ya swa Vurimi , rixaka na mbangu . 
Hikokwalaho ndzi ta tshikelela leswaku swikolo swi veka swikongomiso swa 2007 . 
Hi ta ya emahlweni hi humesa tinhlayo ta vugevenga lembe na lembe . 
Hi le ka goza ra ku swi humelerisa naswona swilo swi famba kahle . 
Ku humelerisa pulani ya gingiriko lowu swi ta sungula eka lembe ximali roleri . 
Leswi swi fanele ku hlohloteriwa eka swiyenge hinkwaswo swa sisiteme ya vuhlayisi bya rihanyu . 
Leswi hi swi endlile leswaku ku va ndhawu leyi hi nga taka hi nga yi papalati . 
Loko ku ri xikolo xo tiyimela hi xoxe , a ku nga vi na ndziriso . 
Timakete ti ta tivisiwa hi mfanelo . 
Nyenyankulu lembe leri ku ta va makumu ya nkarhi wa malembe mambirhi . 
Swi tlhela swi tiveka leswaku : 
Ha tsaka ku va hi vile xiphemu xa ku humelela ka ku hundzuka ka ndhawu leyi . 
Leswi i ku tiyisisa leswaku vanhu lava nga ni vutsoniwa vava vanhu lava vuyerisaka . 
Ndzi rhandza ku khensa mfumo wa Germany ku va wu endlile leswaku leswi swi humelela . 
Mfumo wu ni mapfalo swinene eka ku laveka ka nhluvuko wa ku tivonakarisa ka rixaka na nhlangano wa vuxaka . 
Tanihi hi mfumo hi tibohile ku langutana ni tlhontlho lowu . 
Ku hoxa xandla ka xiyenge xa purayivhete i swa nkoka swinene . 
Vanhu vo tala va swi tshikile hi timinete to hetelela . 
Ku kambela ku fanele ku endliwa lembe hinkwaro . 
Swi ta antswa leswaku hi ta kota ku swi vona . 
Hi fanele hi tirhisa tindlela hinkwato ku vulavula na vanhu lava nga ehansi ka hina . 
Khansele ya Vatirhi va swa Rihanyu swa Ndhavuko wa Xiafrika yi fanele ku simekiwa ku nga si hela lembe leri . 
Mitlhontlho ni leswi nga kumiwaka a swi talanga . 
Swo tala swi vula swa le henhla ka 50 wa tiphesente ta nkarhi . 
Ndzi vile ni nkateko wo vulavurisana ni vavasati lava nga eka phurojeke leyi ya nkoka . 
Mhaka ya ndzinganelo eka ku kumeka ka mitirho hi vantshwa lava ha ku tshwasaka i mhaka leyi nga xiphiqo . 
Ku lulamisa nakambe swi ta pfuna ku langutana ni tlhontlho lowu . 
Xana hi byihi vulehi bya tlhelo lerikulu ra xikwere ? 
Themba Maseko : Impela hi twananile leswaku leyi i mhaka ya nkoka . 
Mbhoni yin'wana na yin'wana yi ta kamberiwa hi khoto na hi mihlangano . 
Makhomelo yo hlawuleka ya ta nyikiwa matiko lawa ya nga hluvukanyana . 
Ndza khensa ku va hi vile swin'we mixo lowu . 
Ku humelela ku vile kona ku sukela 2006 loku katsaka : 
Hambiswiritano , ndzi tshama ndzi ri karhi ndzi seketela phurogireme leyi . 
Pulani yin'wana na yin'wana ya bindzu yi fanele ku yisiwa eka Holobyenkulu . 
Xana ku humelerile yini hi yena ? 
Hinkwerhu hi xiphemu xa xipano naswona hi le ku tirheni swin'we kahle . 
Tiphurojeke leti ti kongomanile ni leswi : 
Hambi swi nga va hi ndlela ya njhani mhaka hileswaku mitlhontlho leyi i ya ntiyiso . 
Xo tika hi xibuluki hileswaku xi durha ngopfu . 
I swo sungula ku va vakhandziyi va va ni vutihlamuleri . 
Hinkwaswo leswi hi swi kumeke leswi ndzi swi boxeke a swi ta va swi lahlekile . 
Leswi swi kongomisa eka rimba leri hi tirhaka hi rona . 
Ku tlula khumekaye wa tindhawu tin'wana ti ta endzeriwa eka mavhiki lawa ya taka . 
Leswi swi endlile leswaku ku va na Khomixini ya Ntiyiso ni Ndzivalelano eAfrika-Dzonga . 
Hi le ku endleni ka goza ra kahle ku fikelela miehleketo leyi . 
Nakambe loko hi boxa miehleketo hi swi endla hi ndlela yo karhi . 
Eka vamanana na vatatana , laha hi le makaya ya vanhu vo tala lava sweleke swinene . 
Swikongomelo swa nhlangano swi katsa ni ku tiva ndhawu ya vaaki . 
Ku fika sweswi , leswi ko va masungulo . 
Moya wa vutihlamuleri na vuswikoti byo tirha hi ku foromisiwa kuntsongo . 
Swi le rivaleni leswaku xifundza lexi tanihi tikonkulu hinkwaro xi lava ku rhula na vusirheleri . 
Vumbiwa i bya ku : 
Ndzi ehleketa leswaku lebyi i vuxaka bya matimba lebyi nga va kona nkarhi wo leha . 
Andziso na Vufambisi . 
Ndza ku kombela leswaku u n'wi pfumelela a hetisa . 
Ndzi vurile leswaku u nge hambanyisi nhluvuko eka vaaki . 
A hi lavi ku honisa xiboho xa tikhoto . 
Nawumbisi wu hlayiwa ravumbirhi . 
Leswi endlaka leswaku swi va tlhontlho ngopfu i ku tiya ka ikhonomi ya Afrika-Dzonga . 
Vuxokoxoko byo tala bya leswi byi nyikiwile eka Swiletelo swa Makambelelo . 
Kutani ke , swa tsakisa ku nghenelela eka ku simekiwa ka AMTS leyi . 
Vugevenga i xirhalanganyi , kutani ke hi ntiyiso a xi laveki . 
Vulavisisi bya ha ya emahlweni . 
Hi ta tsaka loko mo va kona . 
Ku simekiwa ka qhingha rintshwa ra nhluvukiso wa vathori va vatirhi va mfumo . 
Holobyenkulu u vurile leswaku vanhu va fanele ku va exikarhi ka nhluvukiso . 
Ku khensa ni ku ndhundhuzela ka hina ku fanele ku yisiwa eka lava hoxeke xandla eka ku tekeriwa enhlokweni ka mhaka leyi . 
Xana u nga hlamula eka lexi ke ? 
Vavanuna na vavasati va ni nandzu wo ringana eka leswi . 
Swivumbeko swa miako yo dyondzela swi hi ndlela leyi : 
Eka mbulavulo wolowo , Nkul . Presidente u tlherile u vula leswaku : 
Lexi xi vangiwa nakambe hi mafambiselo lamanene ma ikhonomi . 
Mfumo wu kunguhata ku tirhisa ku humelela ka phurojeke leyi eka tindhawu tin'wana . 
Ku hava miehleketo yo karhi hi vumundzuku bya xitulu xa bodo ya swa mitlangu . 
Tidyondzo ti endliwile ku pima nkoka wa tiphurogireme . 
Nkufumeto wa mati hi sola wa tirha hi ndlela yin'wana . 
U hi nyikile nkomiso wa mimburisano ya n'wina . 
Khotso a hi mikarhi hinkwayo ri nga xitshunxo eka mahanyelo ya vugevenga lebyi endliweke . 
Ku humelerisa na ku hlohlotela miehleketo yo pfuneta eka vaakitiko . 
U mi nyikile xiviko xa leswi humeleleke . 
Hi engeterile mapfhumba ya hina ya swa rihanyu ni vusirheleri eAfrika-Dzonga . 
Emakumu ya ndzetelo , vatinyiketeri va ta fanela ku : 
Swi tirha hi matlhelo hinkwawo . 
Tikontiraka ta matholelo ti lulamisiwile . 
U yile emahlweni a vula leswaku leswi swi fanele ku lulamisiwa tanihi leswi yi nga mhaka ya xihatla . 
I ku tshemba ka hina leswaku xitshunxo xa Maafrika i xa nkoka . 
Swilo swa nkoka swi fanele ku tekeriwa enhlokweni ku tiyisisa ku simekiwa ka mimbuyelo ya tikhonfarense ta le ndzhandzheni . 
Kutani ke , ku humelela loku ku tile hi nkarhi wa kahle etikweni ra hina . 
Leswi swi khumba matiko lama hluvukeke na lama ha hluvukaka . 
Leswi ndzi swi tshikela n'wina ku va mi swi hlamula . 
Ha va losa hinkwavo . 
Vurhangeri bya vavasati hi ku landzelelana . 
Ntirho wa ku vonisisa swa vutomi byo antswa eka hinkwerhu wu ta tiyisisiwa . 
Lexi xi yimela nhlayo ya le henhla etikweni . 
Swo tala swa ku cinciwa i swa xithekiniki . 
Intiyiso tani hilaha ILO yi ringanyeteke hakona , milawu yo tala ya laveka eka tindhawu tin'wana . 
Xivandla xa mhaka leyi xi fanele xi nghenisiwa eka tsalwa ra masungulo . 
Mhaka leyi hi nga kombisaka hi yona i ya mapatu endhawini ya Mpumalanga . 
Hi ya kona kwale . 
Hi ku tirhisana hi nga hlayisa vutomi bya magidigidi ya vanhu . 
Hi ku hela ka Mudyaxihi ku ta va ni nhlayo ya 910 leyi nga ta tisiwa eka xiyenge lexi . 
Intiyiso , ku na vanhu lava nga ni vutsoniwa lava tirhaka eka Ndzawulo ya Timhaka ta Matiko ya le Handle . 
A hi nga langutelanga leswaku ntirho wa vona wu olova . 
U fanele ku kuma swa kahle eka ndhavuko wa hina . 
Hikokwalaho ka leswi hi kotile ku fikelela mamiliyoni ya vanhu va Afrika-Dzonga . 
Ku hava loyi a swi lavaka leswi . 
Kambe hina tanihi tiko ha hakela nxavo lowu . 
Mpimanyeto wa ntsengo wa R120 wa mamiliyoni wu averiwile phurogireme leyi . 
Hambiswiritano , a hi si huma eka mphikizano . 
Xana swi tekile nkarhi wo leha ku fika kwihi ku hluvukisa Vumbiwa lebyintshwa ? 
Mapapila yo chayela a ya amukeriwi . 
Xana hi nga endla leswi hi ndlela ya vumunhu ke ? 
Xipano xa hina i tiko na misava ya hina . 
Xikombelo xi fanele xi va ni leswi landzelaka : 
Xiyenge xa Vatirhela Mfumo Dyondzo na Ndzetelo . 
Nhluvuko-masungulo i nhluvuko wa kahle eka swisiwana . 
Vumaki bya timayini ka ha ri byona longo ra ikhonomi ya hina . 
Ku hava loyi a nga tsetseleriwa . 
Khonfarense a yi ri goza ra nkoka eka nhlayiso wa swicelwa swo basa evuton'wini . 
Mfumo wu ni tshembo ro endla goza rin'wana ro lwa ni vuhlayiseki , vusirheleri na ntshamiseko . 
Swi njhani ke ? 
I xikombeto xa ku tiboha ka hina eka dyondzo ya nkatselo . 
Ku ta fika sweswi swi famba kahle . 
Leswin'wana swa khonfarense swi siyeriwa eka vahangalasamahungunyingi . 
Vanhu lava nga ni vutsoniwa va vumba xiphemu xa phurojeke . 
Swa Khomixini ya Vukorhokeri bya Vanhu . 
Ku tilulamisela ntirho lowu u ta fanela u va na leswi : 
Lexi hi khumbaka ngopfu i Afrika . 
Lexi vilerisaka ngopfu i Afrika . 
Van'wana va vona va le Kapa-Vupeladyambu . 
Vurhangeri bya le matikweni lama hluvukeke byi fanele ku sungula ku twiwa hi ndlela ya kahle . 
Sweswi i nkarhi wa matimba ya vahlayisi . 
Kambe va languti sweswi . 
Ehleketa hi ndlela yin'wana ya kahle yo endla swin'wana entirhweni kumbe eka khampani ya wena . 
A hi leswaku a va rhandzi mitirho ya vona , loko swi ri tano , va nyangatsekile ? 
Mi fanele mi cincela eka swivumbeko swintshwa . 
Intiyiso ku na vuhandle exikarhi ka tindhawu leti . 
Mutshama-xitulu wa komiti u ta hlawuriwa hi Holobyenkulu . 
Machudeni ya laveka ku ta : 
Mutshama-xitulu na varhumiwa , lawa i masungulo etlhelweni ra kahle . 
Hi ta ya emahlweni hi tshamisisa dzolonga leri nga pfuka emitirhweni . 
Ndzi mi hlohlotela ku ndlandlamuxa phurojeke leyi . 
A wu nkarhi wo cinca , a hlamusela . 
Komiti ya Nhluvukiso yi ta pfuneta eka ku humelerisa mitirho ya yona . 
Lawa i maendlelo yo honisa lawa ndzi nga ya tekaka tanihi vugevenga . 
Ku kuma na ku ndlandlamuxa tindhawu ta nhlanganelo wa matiko eka dyondzo yo pfuxeta swicelwa . 
I xikongomelo xa hina ku ya emahlweni hi antswisa webusayiti . 
Vana va fanele va nyikiwa mahungu mayelano ni timfanelo na mitirho ya vona eka phurogireme . 
Hi nga ka hi nga tshami na swiphiqo hi tshemba leswaku swi ta famba . 
I swa nkoka ku boxa switshunxo swingariswingani leswi nga fikeleriwa enhlengeletanini . 
Hi laha Presidente wa Tiko a nga kona . 
Afrika-Dzonga ri kumeka eka ndhawu yo tsakisa , tanihi leswi swi nga xiswona emisaveni hinkwayo . 
I nkateko eka mina ku vulavula na n'wina mixo lowu . 
Loko swi fanerile ku fanele ku lulamisiwa eka theme ra matirhelo . 
Ha swi tiva leswaku hi ni nkayivelo wa vatirhi va swa rihanyu etikweni ra hina . 
Maqhingha laya akiweke eka ntirho wa malembe ya ku sukela 1994 . 
Afrika-Dzonga ri dyondzisiwile hi tindlela to tala . 
Laha tikweni migingiriko ya switereko yi humelela masiku hinkwawo . 
Leswi marito lawa ya vutlhari ya vulaka swona hileswaku a hi fanelanga hi vilela . 
Milawu yaleyo ya ha ta fanele ku tisiwa eka Yindlu . 
Memorandamu yi fanele yi katsiwa eka fayili ya nandzu . 
Languta swa nkoka leswi faneleke ku kambisisiwa . 
Manana Mutshama-xitulu , ndza khensa . 
Hi fanele hi cinca mahanyelo ya hina . 
Hi vile eka rhikhodo ya lexi . 
Leswi swi vile hi ku tekela enhlokweni ntalo ni mpfangano wa muxaka wa xiyenge . 
Hinkwaswo leswi nga kotekaka swi fanele ku endliwa ku tumbuluxa mitirho ya vupfhumba . 
Teka nkarhi u nyikela u ta va ni bindzulo evuton'wini . 
Ha ha ri ekule swinene ni xivono xexo . 
Hi yi vula ku velekiwa ka ntlangu lowu . 
Kereke a yi swi pfumeleri leswi . 
Leswi hi vulavulaka hi swona hileswi nga komisiwa , leswi u swi kumaka eka ndhawu yoleyo . 
A a fanele a engeterile leswaku patu ro ya tiheleni ri rhideriwile hi swo fana ni sweswo . 
Grant u vurile leswaku u le ka mburisano na Holobyenkulu wa Dyondza ya Rixaka . 
Eka matiko lawa ya ha hluvukaka vurimi hi byona byi rhangaka eka ku humelela na vusirheleri bya swakudya . 
Hlamusela vukahle na vubihi bya endlelo rin'wana ni rin'wana . 
Ka ha ri ni swiphiqo leswi lavaka ku hluriwa na mitlhontlho leyi ku faneleke ku vulavuriwa hi yona . 
Siku ra ha ta tivisiwa . 
Hlamusela theme ra nhundzu . 
Vatswari lava nga tekiwangiki / tekangiki va fanele ku ya tirha . 
Ndza mi losa hinkwerhu namuntlha . 
Ximpimo xi fanele xi tlula nomboro ya lava tsariseke . 
Ndza tshemba leswaku na van'wana va ta landzela tano . 
A hi nge swi koti ku endla sweswo handle ka vuxaka bya kahle exikarhi ka mfumo na xiyenge xa purayivhete . 
Exikarhi ka miehleketo na leswi humelelaka eka ntirho hi woxe . 
Eka ku nghenelela loku hinkwako , hi humelerile kahle eka lembe leri hundzeke : 
Xidemokrasi xa Afrika-Dzonga xi lava ku gingirika swinene eka mihlangano ya le ndzhandzheni na mihlanganelo yo hambanahambana . 
Ku hlamusela hi ta mananga . 
Moya i nchumu wa nkoka eka misava . 
Hi fanele ku fikelela masiku lawa vekiweke ya nga si hundza . 
Ntirho wa hina eka nhlawulo wa sweswi wa le Lesotho . 
Hi yihi michumu leyi nga khumbaka xiboho lexi lavaka ku tekiwa eka ndhawu yin'wana ni yin'wana ? 
A ndzi nga pfumeleli ku miyela ka vona ku kamberiwa ku ya emahlweni . 
Ku engetela ku nghenelela ka vamanana eka ku teka swiboho eka vuhangalasamahungunyingi . 
Hi ndlela leyi , tindlela leti landzelaka to engetela ti fanele ku simekiwa : 
Vukalo bya mati i xirhangalanganyi xikulu eka nhluvukiso wa swiyenge swa vurimi . 
Ndzi pfumela leswaku ntirho lowu wa nkoka wu le ku ndlandlamukeni . 
Hi languterile vumaki na na le ka CIDB ku seketela phurogireme leyi . 
Hambiswiritano , swiphiqo swi tokotiwile eka ku simekiwa ka yin'wana ya mitwanano leyi endliweke . 
Va fanele ku nyikiwa migingiriko yo tala leyi tlhontlhaka . 
Ha va khotsa naswona ku hava xin'wana hi nga xi endlaka . 
Goza ra kahle ri fikeleriwile ku tiyisisa vukorhokeri bya swilamulelamhangu . 
Ndzi khensa ku va mi hi rhambiwile eka mikombiso leyi yo hlamarisa . 
Xikongomelo i ku yisa emahlweni leswi vantshwa va nga swi kumaka ku hlayisa miganga ya vona . 
Nakambe ndzi khensa swirho swo hambanahambana leswi a swi ri xiphemu xa komiti . 
Swikolo swi le ku kombeleni leswaku phurojeke yi ya emahlweni eka Lembe Lerintshwa . 
Matiko yo tala ya COMESA ya se ya fambile goza ra kahle eka mhaka leyi . 
Ndzi ni tshembo wa leswaku hi ta humelela . 
Lowu i tlhontlho wa matiko lawa ya hi rhendzeleke na xifundza xa hina . 
U nga swi kota : 
Kambe ku vile xona xivangelo xo va ku pfuleriwa njhekanjhekisano lowu . 
Xana u nga ndzi byela leswi nga humelela eka yena ? 
Swi hoxile xandla eka ku herisa vusiwana emugangeni wa hina . 
Khapulete eka xiyimo lexi xa ntlangu . 
Xiyimo xa swa Nawu na Vuswikoti . 
Hi ndlela leyi hi leti tin'wana ta tiphurojeke ta matimba : 
Hlanganisa ncinci hi nomboro ya leswi lahlekeke ku suka eka : 
Hi ntiyiso , mpimo wa vuxaka wu fanele wu lawuriwa hi muxaka wa xiphiqo xa vugevenga . 
Vatirhikulobye , swirho swa vuhangalasamahungunyingi , maphorisa ya swa dipilomati , vamanana na vatatana . 
Hi ku hambana , Afrika-Dzonga ri hlangananile ngopfu . 
Mpimo wo tirha wa asayimente leyi wu hi ndlela leyi : 
Nhlanganelo wa Phurojeke i xikombiso xin'wana xa leswaku hi endla swilo hi ndlela yo hambana . 
Mi nga vutisa leswaku hikokwalaho ka yini leswi swi va tano . 
Tiyisisa leswaku swivutiso swa fambelana ni mimpimo ya makambelelo . 
Hi humelerile eka nhlayiso wa swa rihanyu ra masungulo eka tindhawu ta le makaya . 
Exikarhi ka maendlelo lawa , ku xanisiwa ka vana na vamanana swi ta ya emahlweni swi tekeriwa enhlokweni . 
A hi nge cinci leswi nga hundza , kambe hi nga aka vumundzuku . 
Xin'wana lexi tekeriwaka ngopfu enhlokweni i ku hi nga tumbuluxa njhani mitirho hi ntalo . 
Hi ku tirhisana hi nga va ni vuswikoti byo hlula vutsandzeki bya mafambiselo . 
Hi nga vutisa swivutiso leswi eka swiyenge hinkwaswo . 
Hi yingiserile , hi kanerile , hi swi twile , naswona hi swi twisisile . 
Nyika xikombo xa : 
Ndzi nga vula leswaku a ku nga ri na ndlela yo hlamusela ku suka eka swiendlo swa yena . 
Leswi swi fikeleriwile hi : 
Tiphurogireme to tala ti le ndleleni . 
Mikanerisano hi mhaka leyi ya ha ya emahlweni . 
Mhaka leyi ya rivengo ra vanhu vo huma ematikweni man'wana i ya nkoka . 
Hi tilulamiserile ku va kongoma . 
Seketela ku antswisiwa ka mafambiselo na milawu . 
Rifu ra Presidente Arafat ri tisile ku cinca kuntshwa eMiddle East . 
Senthara yintshwa yo pfuxa hi yin'wana hi nga ni ntshembo wa leswaku yi ta humelerisa leswi . 
Hinkwayo milandzu leyinharhu yi le ku lavisisiweni . 
Vo tala va vanhu lava va tshama eDzongeni wa Asia na Afrika . 
Senthara yi le ku tirheni eka malembe ya ntlhanu lama hundzeke . 
Nhlangano wa Afrika wu sunguriwile eka masungulo ya Nawu lowu Vumbiweke . 
Leswi langutiwaka ku ta va : 
Xivutiso lexi ku twananiweke eka xona . 
A hi ali leswaku swo tala swa swiphiqo leswi swa hanya . 
Ndza khensa eka mixo lowu , ndza khensa eka ku amukeriwa hi rirhandzu ! 
Lowu i nkarhi wo pfuxa hi vuntshwa . 
Khopi ya xiviko yi rhumeriwile eka swikolo hinkwaswo swa WCED . 
Leyi hi yin'wana ya tindhawu leyi hi vekaka eka ndhawu ya matimba tanihi vaphfumba . 
Ku sukela nkarhi wolowo hi tekile magoza yo hundzuluxa ku endlela ku ahlula swiphiqo leswi . 
Swa ntalo lowu : 
Ntirhisano na van'wana va le ndzhandzheni naswona i xin'wana xa nkoka eka pulani leyi . 
I mani loyi a tirhanaka na endleo ro hlawula eka vathoriwa vantshwa ? 
Hi ndlela leyi , hi ehleketa ku tirhisa R15 , 6 wa mamiliyoni eka malembe manharhu lama taka . 
Ndzi ta endla leswi kotekaka ku tumbuluxa mbango wa kahle . 
Ndzi hlerile mafambelo ya nhlengeletano naswona ndzi navela ku boxa leswi landzelaka : 
A hi languterile ntlangu lowu ku ringana tin'hweti . 
Lowu i tlhontlho lowu u nga taka u nga naveri leswaku wu fambela kule , kambe wu fanele wu kongomiwa . 
Hi ku hlamula xivutiso lexi , munhu a nga tinyungubyisa eka leswi a swi fikeleleke . 
Muchaviseki Xivulavuri , timfanelo ta vanhu lava tsoniweke i timfanelo leti nga eka vumbiwa naswona a ti fanelanga ku honisiwa . 
Lexi xa ha ri xiphiqo xikulu . 
I mani a tekaka swiboho ? 
Hi ndlela yaleyo , xiboho xi ta hleriwa . 
Ku nonoka ka ku humelela eku simekiweni ka Pulani ya Nhlanganelo yo sivela HIV na AIDS . 
Ndzi languterile leswaku swi sunguriwa emahelweni ya lembe leri . 
Jika u fambela eka tlhelo ro hambana . 
Sisiteme ya mafambiselo lamantshwa yi languteriwa ku simekiwa hi Dzivamusoko 2005 . 
Yin'wana ya timhaka ta nkoka eka ku tumbuluxa mitirho i ku tshemba eka vuvekisi . 
Va fanele va tirhisa yindlu tanihi mavekele ya mali ebangini kumbe nhundzu yo xaviseka . 
Hambiswiritano , xiboho mayelano ni ku siva Khansele ya Timfanelo ta Vanhu ya amukeriwa . 
Tlhontlho wa masungulo eka ku simekiwa ka polisi i ku hlawula ka vatswari . 
Ku fikelela swikongomelo swa ku hunguta vusiwana . 
Hikokwalaho ku laveka ka ku tirhisa theme ra vuhlayiseki bya ndhawu mikarhi hinkwayo . 
Tanihi xikongomelo xa khume ra malembe lama taka , lexi hi xin'wana xi faneleke ku tlhela xi hlamuseriwa . 
Hi ku ya hi tipulani ta xiyenge , hi kumile leswaku ku ni mpfumaleko wa ntirhisano . 
Ndza ha kombisa leswaku hikokwalaho ka yini swi va tano . 
Goza leri ri ni leswi landzelaka : 
Muthori a nga hlongoriwa ntsena hi ku ya hi xiboho xa Bodo . 
Ntirhisano wu fanele wu va eka ndhawu ya nhlanganelo wa ikhonomi ya xifundza : 
Ndzawulo ya Xikaya i xikombiso xa Ndzawulo ya Mfumo ya Rixaka . 
Hi ku hlanganisela , ku langutiwa eka milavisiso na ku antswisiwa ka nkoka wa milavisiso . 
Mitirho na tiphurojeke to tala ti langutela ku akiwa . 
Ku chichiwa ka mixavo ; 
Hi ni ku tshemba ko hetiseka . 
Nkombiso wa ku twisisa ku hambana exikarhi ka timhaka ta munhu na ta vuxaka . 
Tiphineni leswi hetisekeke eka ntirho wa kahle lowu tirhiweke . 
Ku cinca ku nkulu ku endlekile hi ku sunguriwa ka dyondzo ya Vuhlayiseki bya Vuphasi bya tinhlampfi . 
Tindzimi ta xifundza xa SADC ti fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Ndza khensa eka xirhambo xa kahle ku va na n'wina eka ntirho lowu wa nkoka . 
Xilaveko xo lulamisa mafambiselo ya kahle xi le rivaleni . 
Hlamusela mitirho ni swiyimo swa swirho swa xipano xo aka . 
Swi kumekile leswaku leswi swi : 
Hi nkarhi lowu fanaka , rivilo ra ku vonakala ri sunguriwile . 
Vuhangalasamahungunyingi ya sungurile ku va xiphemu xa xitshunxo ku tlula ku va xiphiqo : 
Ku hlohlotela ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
Hi ku navelela mikateko eka ntirho wa wena tanihi Presidente . 
Handle ka loko ku ri na nawu lowu vekiweke lowu vulaka leswaku hi nga endli hi ndlela yo tano . 
Mimbuyelo yo Dyondzo hi nkarhi . 
Kambe va swi kota ku tumbuluxa swilo swintshwa , va ta kuma ndhawu yo tumbela . 
Hambiswiritano , hi Nyenyankulu 2005 ku vile ni ku tlakukanyana eka nomboro ya mitirho eka vumaki . 
Leswi hi swona ndzi swi languteleke naswona ndzi lava swi humelela . 
Ndzi lava ku khumba mhaka yo Nyika matimba ya Ikhonomi ya Vantima hi ku Angarhela . 
Namuntlha ndzi lava ku vulavula hi ku dyondza hi ndlela yo karhi . 
Vukorhokeri byi phakeriwa hi vanhu . 
Swi langutekile swi nga amukeleki . 
Switshunxo a swi olovi naswona a hi swa nkarhi wo koma . 
Vukhorhokeri byo aka hi vuntshwa bya vanhu lava nga ni vutsoniwa ku humelerisa timfanelo ta vumunhu na nhluvukiso wa ikhonomi . 
Vumbiwa lebyi sirhelelaka timfanelo ta vana . 
Ehenhla ka hinkwaswo hi fanele ku engetela swixavisela vambe . 
Hambiswiritano , nchumu wun'wana wo tika wu ni tlhelo ra kahle . 
Nhlangano wa Muyimeri wa swa Vusirheleri wa Vanhu wu ta sunguriwa eku heleni ka lembe leri . 
Mhaka ya mitlangu yi engetela nkarhi wo tirhisana eka nhlangano eka timhaka timbirhi . 
Ku va hi kuma nhluvuko hi xihatla hi fanele ku pfuleka . 
Hikokwalaho ka yini hi fanele hi kambela ntirho wa vadyondzi ? 
Magoza ya matholelo ya tlakukile eka malembe manharhu lama hundzeke . 
Eka mabindzu na tipolitiki nongonoko wu ya emahlweni . 
Xana u nga hlamula njhani eka sweswo ? 
Vaakatiko van a ntirho lowu va wu tirhaka wo fambelanisa eka goza leri . 
Leswi swi ta sungula ku tirha emasunguleni ya Nyenyenyani 2006 . 
Ku tekela enhlokweni ntirho na ndhawu na swipimelo swo dyondza : 
Hlamusela no xopaxopa xiphiqo . 
Hi tsakile hi mpfuneto lowu China yi hi nyikaka wona . 
Lexi i xiphemu xa switirhisiwa leswi nga ta va kona loko hi hlangana hi 2010 . 
Maendlelo lawa ya ta khumba ku hunguta ku sivela eka nkarhi lowu taka . 
Magoza lama landzelaka ya ta simekiwa . 
Namuntlha hi laha ku ta tsaundzuka nhlohlotelo . 
Xo sungula lexi lavekaka laha i ku tihleketelela hina . 
Vaakatiko va fanele ku va ni vutihlamuleri eka ku hlayisa switirhisiwa . 
Mutivi wa swa vuahluri i engetelo wa huvonkulu . 
Hi endlile goza ra kahle ku cinca sisiteme ya dyondzo . 
Russia i tiko rikulu hi ikhonomi leri nga si vaka xirho xa WTO . 
Afrika-Dzonga ri kholwa leswaku Khomixini ya Timfanelo ta Vanhu yi fanele ku hluvukisa timfanelo ta vanhu emisaveni hinkwayo . 
Switatimente swa timali i vutihlamuleri bya muhlamuleri wa hofisi . 
Ku hlawula muphakeri swi lawuriwa hi swilo swo tala ku katsa : 
Ndza mi losa hinkwerhu . 
Leswi swi ndzi tisa eka mhaka ya Ndzawulo ya Vukorhokeri bya Vululamisi . 
Leswi i nxungeto wukulu eka nhlayiseko wa munhu . 
Leswi swi ta yisa emahlweni mbulavurisano wa swa mabindzu na Mercosur , China , India na United States . 
Ku fikelela mitlhontlho leyi hi le ku tekeni ka magoza yo tala yo tiya . 
Ndza tshemba leswaku vatirhisano va hina ehandle ka mfumo va ta endla swo fana na leswi . 
Ntirho wa hina sweswi i ku nyika matimba eka ripfumelo . 
Mimpimo hinkwayo yi le ku endliweni ku tiyisisa leswaku makhukhuri ya nga hangalaki . 
Ku tekela enhlokweni swikombiso swintsongo swa matimba lawa : 
Hi fanele hi vulavula hi mhaka ya swivangelo swa vutsoniwa . 
Ku ni nandzelelano wa swiyimo eka vatirhela mfumo . 
Ndza tsaka hikuva vanhu va mabindzu va tekerile mahungu lawa embilwini . 
Leswi i ku saseka ka xidemokrasi . 
Ku khensa ka mina ku ya eka Mutshami wa xitulu wa Komiti na swirho hinkwaswo swa Komiti . 
Swi tekiwile swi ri swa nkoka eka ku hoxa xandla eka nhluvukiso wa ikhonomi . 
Swi nga va xihlovo xa nxiximo na vuhetiseki . 
Ndzetelo wa laveka eka nhluvukiso wa vumaki , ku tumbuluxa na swa mindhavuko . 
Boxa milawu YIMBIRHI yo ke'nhlayiseko leyi nga FANELANGIKI eka ndhawu yo tirhela . 
Ku rhula a ku nge fikeleriwi hi ku tirhisa madzolonga . 
Magoza lawa ya le ndleleni . 
Vuxokoxoko bya khombo leri humeleleke . 
Nhluvuko a wo fanela hi ku vulavuriwa ntsena . 
Nchumu wa masungulo eka rimba ra pholisi i ku nyika mavonelo eka Vumbiwa . 
Loko u lava ku tiva to tala hi vukorhokeri bya ndhawu ya Villiersdorp ti hlanganise : 
Nhlengeletano leyi yi kumile timhaka to kanela hi tona eRussia : 
Hi ti vekerile ku navela ka le henhla eka leswi lavekaka . 
Ma swi tiva leswaku yaleyo hi yona nomboro . 
Maendlelo ya kona eka vumbiwa bya RFC . 
Ku fambelanisa timfanelo ta vanhu ni HIV na leti ta vathori . 
Leswi swi ta pfula tindlela ta moya wa swa timali ta mapurasi eAfrika-Dzonga . 
Xana i vusiwana byebyo ? 
Xa masungulo , vupfhumba byi le xikarhi ka nhluvukiso wa ikhonomi na vutumbuluxi bya mitirho . 
Loko hi pfala khonfarense leyi xivutiso i xa leswaku hi ya kwihi ku suka kwala ? 
EU yi ringanyetile ndlela yin'we ku tiyisisa leswaku swiboho swa hina swa fikeleleka . 
Xiviko xa Nhlangano wa Vatirhi va Matiko ya le handle eka Nhlanganelo wa swa Vumunhu yi vurile leswaku : 
Lexi xi hi pfumelela ku rhumela tivhilopho ta vuvekisi eka malembe ya ntlhanu lama taka . 
Emakumu ya nongonoko vangheneleri lava humeleleke va ta : 
Ndzi lava ku basisa swin'wana swintsongo . 
Swin'wana swa nkoka leswi hi twananeke hi leswi : 
Ku akiwa ka swilo swa nkoka swi le ku endlekeni emakaya . 
I vutihlamuleri bya Maafrika-Dzonga ku tihlawulela mfumo wa vona . 
Ikhonomi ya hina yi le ku kuleni hi xihatla eka ikhonomi ya tiko . 
Ndza mi khensa na ku mi navelela ku humelela eka swinavelo swa vumundzuku bya n'wina . 
Namuntlha i siku ro vulavula swin'we ku va hi twisisana hileswi nga endlekaka ni leswi nga endlekiki . 
Hi tshemba ku kuma tithendara eka xiphemu xa vumbirhi xa 2007 . 
Hi nga cinca maendlelo . 
Tindhawu ta Ndzetelo eka tidyondzo to fana na : 
Tidyondzo na vutivi . 
Ku tlhelela eka Ndzelekano wa Ntila wa Vusirheleri . 
Eka n'wina vanghana , ndzi tshemba leswaku hi fanele hi tshembeka loko hi vulavula hi mhaka leyi . 
Kutani ke , hi fanele ku hlawula leswi hi faneleke ku swi rhangisa emahlweni . 
Tanihilaha hi boxeke hakona , goza leri a hi ri seketeri . 
Lexi xi tlula kotara ya vanhu va tiko ra hina . 
Sweswi ndzi ta tlhelela eka maqhingha lawaya ya nhungu : 
Nkayivelo wa switirhisiwa wu vonakile wu ri tlhontlho ku nga ri xirhalanganya . 
Kambe Ndzindzakhombo wa swa Rihanyu wa Tiko wu fanele wu va wa nkoka eka njhekanjhekisano etikweni ra hina . 
Sisiteme leyi yi fanele yi ndlandlamuxeriwa eka swithuthuthu . 
Sweswi phurogireme leyi ya nseketelo wa mafambiselo yi le ku tekeni ka ndhawu . 
Ku vula swintsongo , leti i timpimoxiave to tsan'wisa . 
Maphorisa ya le Dorobeni ya tshama ya karhi ya hlangana na vanhu masiku hinkwawo . 
Sweswi ndzi ta eka vundzeni byo angarhela bya swa timali . 
Ntirho wa Huvo ya Nhlanganelo wa Palamente tanihi bodo yo vutisela yona ku tava ku : 
Nhluvukiso wa Nkunguhato wa Vathori va hina wu herile . 
Nyika vuxokoxoko lebyi faneleke . 
Khoramu ya nhlengeletano ya komiti yo tsundzuxa i swirho swo tala swa yona . 
Swirho hinkwaswo swa vuhangalasamahungunyingi swa rhambiwa ku va kona eka ntlangu . 
Grant u vurile leswaku vatswari i xiphemu xa xitshunxo . 
Tsalwa ehansi ka xinavetiso ri hlayeka hi ndlela leyi : 
Gingiriko wa swa mabindzu man'wana na man'wana hi ku angarhela . 
I nkarhi wo simeka hi xihatla naswona swi va kahle swinene . 
I swa nkoka ku languta tindhawu ta vuhlayiselo . 
Ku endla tano , hi ta fanela ku ninginisa timintsu ta masungulo ya hina . 
Bolo ya ndzilo a hi masungulo ya mahetelelo . 
Nxavo wa ntiyiso wa : 
Vaakatiko va na swikongomelo leswi landzelaka : 
Swi fanele swi humeseriwa erivaleni leswaku tsalwa leri amukeriweke ri kumile nseketelo wunkulu ku suka eka timasipala to hambanahambana . 
Tlhontlho i ku va hi tshembeka , ku pfuleka na ku tikambisisa . 
Swi lava ndzi tshembeka eka mhaka leyi . 
Swikombiso swa kona hi leswi : 
Hi fanele ku langutisisa eka mhaka leyi leswaku hi ta sivela ku xanisiwa nakambe . 
Hi njhekanjhekisana na wena ku va u tikhoma eka nkarhi lowu leswaku u ta endla swo antswa . 
Swi fanele swi tshikeleriwa leswaku a ku nge vi na loyi a nga ta lahlekeriwa hi ntirho . 
Swikombelo swi fanele swi rhumeriwa eka : 
Mfumo wu ta nghenelela eka mhaka leyi hi ndlela ya vutihlamuleri . 
Xana hi wahi masungulo ya xikongomelonkulu xa nhlangano lowu ? 
A hi mhaka yo tekela enhlokweni vutomi bya hina ntsena , kambe ni bya van'wana . 
Ndzi museketerinkulu hi ku angarhela eka ku hluvukisa vutomi bya vanhu . 
I swa nkoka ku tekela enhlokweni leswaku ku siya switirhisiwa swa mahungu swi ta vanga : 
I goza leri nga ni tlhontlho . 
Hi fanele ku cinca mindhavuko ni mavonelo mayelano ni vukorhokeri bya vaaki . 
Hlamusela makungu ya maendlelo ya nhluvukiso . 
Swivutiso swo yelana ni leswi swi boxiwile eka vundzeni bya mhaka ya African National Congress . 
Timhaka leti nga boxiwa hi vamanana hi 1956 ti humesela erivaleni ntirho wa vamanana erixakeni ra hina . 
Tanihilaha ndzi vulaka hakona ntirho lowu wa ha ya emahlweni . 
Moya lowu wu fanele wu hlohloteriwa . 
Swi vula na leswaku swi ta fikelela hinkwaswo hi xitalo swa le hansi na swa le henhla . 
Switsari ni switsalelo swa nxavo wa R378 a swi ri kona emahelweni ya lembe . 
Switirhisiwa leswi swi tirhisiwa eka goza ra andziso , xik . 
Swin'wana swa nhluvukiso leswi hi nga swi endla lembe leri swi katsa : 
U nga yimeli munhu un'wana ku va swi endla . 
Hlamula eka Xin'we xa tinhlokomhaka leti landzelaka : 
Bodo hi ku landzelela mafambiselo lama landzelaka : 
Leswi swi katsiwile eka potifoliyo ya mudyondzisi . 
Njhekanjhekisano wu fanele wu va kona eka mpimo wa nhlengeletano mikarhi hinkwawo . 
A hi endleni swin'wana swintshwa , hi tumbuluxa mitirho hilaha hi nga kotaka hakona . 
Va na mpimo wa le henhla wa ndzetelo hi nxavo wa le henhla eka mfumo . 
Mudyondziso u kahle swinene . 
Mpimo wa vundzeni wa fambelana ni giredi yo karhi . 
Leswi swi fanele ku tisiwa ku ta kamberiwa . 
I tsalwa ra swa xithekiniki ngopfu . 
Seketela nhlamulo ya wena . 
A ndzi swi tekelanga enhlokweni eka nkarhi lowu . 
Ku vutisa swivutiso swa fanela eka goza leri . 
Ku rhula ni vuhlayiseki exifundzeni na swona i swa nkoka eka masungulo ya yuniyono . 
Tanihileswi u nga muvekisinkulu wa eneriseka hi matirhelo ya khampani . 
U ni nseketelo wa Maafrika-Dzonga hinkwawo . 
Ndhawu leyi ya vumaki yi fanele yi kuriseriwa nkarhi wo leha . 
U hava mfikelelo wa switirhisiwa naswona mpimo wa huwa wu le henhla ngopfu . 
Switshembiso leswi swi kahle eka vumundzuku bya mitlangu ya ndhavuko . 
Swilaveko swa vaaki swi tekeriwa enhlokweni eka nhluvukiso wa muganga wa vona . 
Nkanerisano wa xiphiqo xa xivundza . 
Ku hetisisa ka Kungu ra swa Tidyondzo ta Xifundzankulu swi ta ahlula xiphiqo xa muako . 
Leri i goza ro sungula eka ku tumbuluxa masungulo ya ntirho wa swa vuaki . 
Mayelano na lexi hi nge tisoli eka munhu . 
Ku kunguhata hi ta maendlelo ya LARP swi ta va kahle eka nkarhi lowu . 
Maendlelo ya ntolovelo ya fanele ku landzelela milawu ya ntumbuluko ya swa vululami . 
Hlamusela swilaveko swo hambanahambana swa vaxavi . 
A hi kanakani leswaku u ta endla leswaku tiko ra hina ri tinyungubyisa . 
Timfanelo leti ti fanele ku xiximiwa ti tlhela ti langutisisiwa hi vanhu hinkwavo ku katsa ni swihangalasamahungunyinyi . 
Kungu leri i ra nkoka swinene eka ku hlamula nawu wa nhlanganelo wa muxaka wo karhi etikweni . 
Murhangeri wo Kaneta u ta vutisa Holobyenkulu wa Vusirheleri bya Tiko : 
Hi ya emahlweni hi humelerisa leswi hi swi tshembiseke. 
Ndzi kholwa leswaku sweswi hi fikelerile ntwanano wa nkunguhato wa nhluvuko . 
Vateki va mahungu va ta tirhisa ntsena ithanete . 
Hi antswisile khwaliti . 
Lexi i xilaveko eka nhlanganelo wa Nhluvukiso . 
Lexi xona i ntityiso eka swakudya na vanhu lava hlayisaka ndhawu ya miako . 
Ha swi tiva swiyimo swo tika leswi vakondleteri va twaka ku vava eka swona . 
Eka malembe mambirhi lawa hundzeke ku tikeriwa ka swisiwana swa le makaya a ku honisiwanga. 
Hi laha hinkwerhu ku ta byela misava leswaku Afrika-Dzonga ri lulamile . 
Hi le ku tirheni ku tiyisisa leswaku vantshwa va hina va fikelela mikarhi leyi nga kona . 
Tikontiraka ta vadyondzisi lava saleke va 16 ti ta hela eku heleni ka n'hweti leyi . 
Leswi swi katsa vuavanyisi bya vululami . 
Hlamusela vukahle na vubihi bya endlelo rin'wana na rin'wana . 
Siku ro titsarisela . 
Matiko ya hina ya avelana ntsakelo wo tiyisisa ku rhula na ntshamiseko eka tikonkulu . 
Xana swivilelo leswi swi tekeriwile enhlokweni eka mpimanyeto ke ? 
Swo tala swa swibedhlele leswi swi le tindhawini ta le makaya . 
Swi tiva mikarhi ya vuvekisi eka swiyenge swo hambanahambana swa ikhonomi . 
Hi ta va ni ntamu na vumunhu byo endla swilo hi ndlela yo hambana . 
Va tava xiphemu xa vutinyungubyisi bya matimu ya hina . 
Matimba ya HIV / AIDS eka vantshwa va Afrika-Dzonga . 
Leswi intiyiso eka tiko ra hina tanihi leswi swi nga xiswona kun'wana emisaveni . 
Va nghenelerile eka goza ro tivisana . 
Afrika-Dzonga ri fanele ku kurisa nhluvukiso wa ikhonomi na ku tumbuluxa mitirho . 
Handle ko tirha hi matimba na ku tekela enhlokweni onge leswi swi nga humelelanga . 
Holobyenkulu u fanele ku tiyisisa leswaku ku ni ku hangalasiwa ka mahungu hi tlhelo ra vukorhokeri bya mati . 
Xiringanyeto xi amukeriwa . 
Hambi mikunguhato leyi nga endliwa yi ta swi kota ku va ni matimba lama lavekaka . 
Xikongomelo xa Khonfarense yo Hlela ku ta va : 
Swikombiso swi nga katsa leswi landzelaka : 
Hi swona , inkomu swinene eka vamanana na vatatana . 
Lawa i maendlelo ya hinkwakokwako . 
Vo tala va n'wina mi swi twile swa rifu ra murhangeri loyi . 
Ndzi ta yimela ntiyiso wolowo . 
Nomboro ya riqingho ya laveka . 
Hi ku tirhisana na n'wina , hi ta swi kota . 
Hi fanele ku avela nkarhi wo njhekanjhekisana hi mhaka leyi . 
Endlelo leri ri humelerile swinene . 
Hi lava xitshunxo xo hatlisa eka mhaka leyi . 
Leswi landzelaka hi swona swa nkoka swa phurojeke eka phurogireme . 
Loko swi ri tano , longoloxa swilo swa nkoka swa mimpimo leyi . 
Vamanana na vatatana , leswi i swilo leswi hi nga swi endlangiki leswi a hi fanele hi swi endlile . 
Phurojeke leyi yi ta hakeleriwa kahle na ku tirhiwa eka lembe ximali lerintshwa . 
Lexi xi ta languteka tanihi xikambelo xo ka xi nga fambanga kahle . 
Hambi ku ri namuntlha na sweswi ya ha ri mhaka yikulu . 
Nhluvuko wa ikhonomi ya Afrika wu le mavokweni ya hina . 
Hi fanele hi sungula kwala . 
Ku hlanganisela na ku simekiwa ka Ajenda ya Xiafrika . 
Ncinco wa Misava wu nga naswona wu ta humelela loko : 
Hi ndlela leyi , R1 wa mamiliyoni yi vekiwile etlhelo ku endlela ku fikelela xikongomelo lexi . 
Ku fikelela swikoxo swa yuniyono namuntlha swi ta durhela mitlhontlho yin'wana ya tiko . 
Vantshwa va vavanuna na vavasati va Afrika-Dzonga lava nga : 
Eka hinkwaswo leswi , Afrika-Dzonga ri nga va ri nga ri eka xiyimo xo biha ngopfu . 
Hi mayelano na Ndzawulo ya Vatirhi va Mfumo na Vufambisi : 
I vuxaka byintshwa lebyi tumbuluxiwaka . 
Nakambe ndza khensa vukona bya n'wina madyambu lawa . 
Ku humelela ku le endliweni eka swo tala hi mayelano na IPAP . 
Xana u nga hi tsongolela ke ? 
Vuvekisi bya switirhisiwa ; 
Nakambe ndza khensa vurhangeri na switsundzuxo swa wena . 
Hinkwerhu ka hina hi ni ntirho wo vona leswaku leswi a swi humeleri . 
Hi fanele hi endla hinkwaswo . 
Landzelerisa vundzeni . 
Tirha hi ndlela ya kahle no lulama . 
Eka swilo swo tala Afrika-Dzonga ri humelerisa vuswikoti bya tikonkulu ra Afrika . 
Kunguhata leswi lavekaka . 
Nakambe swi lava mfumo ku teka magoza ku hetisisa mfanelo leyi . 
Thekinoloji ya swa mahungu na vuhlanganisi swi nga pfuna ku fikelela xivono xexo . 
Ha tsaka ku vika leswaku pfhumba ra hina ri humelerile ngopfu . 
Vhotela nxiximo wa vavasati eka swiyenge hinkwaswo swa vutomi , ku nga va eka xihundla kumbe tiko . 
Hikokwalaho ka mbuyelo lowu , Khomixini a yi swi kotaka ku tirha hi ku lerisa ka vumbiwa . 
Milawu ni mafambiselo ya le tikweni ; 
Nkarhi lowu nga hundza ndzi kanerile mhaka leyi na Holobyenkulu Sharon . 
A swi ringanelanga ku fikelela Swikongomelo swa Nhluvukiso wa Miliniyamu ( SNM )  . 
Vupfhumba hi xin'wana xa swiyenge swa sweswi leswi languteriweke . 
Xivutiso lexi ndzi lavaka ku xi vutisa i xa leswaku : Xana vana hi le ku va endleleni hi mfanelo ke ? 
Tanihilaha Holobyenkulu a nga vula hakona , sweswi u le ku cincacinceni . 
Xana swi tata swi huma kwihi ? 
Swa humelela ku va vanhu va va ni nchavo eka ku cinca . 
N'wi hlamusele : 
Swilaveko swa vadyondzisi va le henhla swo dyondzisa eka dyondzo leyi leswi faneleke ku va kona hi leswi : 
Vumaki na vanhu na vuhlanganisi swi fanele ku antswisiwa . 
Kanela vukahle bya xitatimente lexi nga laha henhla . 
Mali yi fanele ku va kona leswaku yi ta tirhisiwa hi Ndzati 1999 . 
Kongomisa eka mahungu ya 1 , 2 , na 3 emakumu ka xivutiso lexi . 
Leswi swi kongomisa ngopfu eka ku pfinya . 
Ku xixima vumunhu bya munhu un'wana na un'wana i swa nkoka eka theme leri . 
Swikombeto swa vuvabyi swi fana ngopfu . 
Hikuva swi tirhana ngopfu ni sweswo . 
Ku ta tekeriwa ngopfu enhlokweni valawuri va le mindzelekanini . 
Xikombiso , nxavo wa tikontiraka wu tlakukile eka malembe mantsongo lama hundzeke . 
Hi ku xixima Ndzawulo ya Vatirhi na Vufambisi : 
Hi swi tekela enhlokweni leswaku handle ka n'wina , a hi fanele hi nga ri leswi hi nga xiswona naswona hi nga ri kona laha . 
Nkombiso wa swikili . 
A ku laveki swihundla . 
Xana u ehleketa yini hi mavonelo lama landzelaka ? 
Nkoka wa switori eka ku kula ka n'wana a wu nge tekeriwi ehansi . 
Hi ndlela yaleyo , i swa nkoka ku tirha swin'we tanihi vatirhisano ku hletela nhluvuko lowu . 
Hinkwaswo swa kahle swi fanele swi langutiwa eku hluvukiseni ka leswi hi swi tokoteke . 
Hi fanele ku swi endlela vasesi va hina . 
Endzhaku ka malembe ya kaye ha ha twa nkahelo wa swilo leswi . 
Kutani ke , hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi endlile leswaku ku va ni pulani ya xihatla . 
Xana hi ta teka rini magoza na ku endla leswaku mpfuneto wu va kona ? 
Ha swi tiva leswaku exikarhi ka xirhendzewutana hi kona emasungulweni . 
Eka malembe ya khume lama hundzeke hi tumbuluxile ndlela yo kombeta leyi faneleke . 
Va fanele nakambe , kambe ku nga ri mikarhi hinkwayo , va engetela mimpimo ya matholelo . 
I tlhontlho lowu hinkwerhu hi faneleke ku wu angarhela hi ku tinyiketela na xichavo . 
Ncicano wa mahungu a wu siveriwanga hi Atikili 1 . 
Eka mpimo wa vutlheketli , nhlanganelo wa swa vutleketli i swikongomelo swa masungulo swa mfumo . 
Vukarhi bya Tipolitiki na ku Lwetana eAfrika-Dzonga . 
Sweswi hi tshama hi ri karhi hi vutiseriwa . .  . 
Ndzawulo yi le ka goza ro hlengeleta xiviko mayelano ni swiboho leswi . 
Intiyiso , Holobyenkulu a a swi tiva swa tirhiselo ra mali . 
Ku va ehansi ka mali ya tiko na ku va ehenhla ka matirhiselo ya mali swi fikisile eka ku engeteleka ka ku ya ehansi ka mpimanyeto . 
Loko hinkwerhu hi tibohile eka dyondza ya vutomi hinkwabyo , ku laveka mihandzu . 
Leswi i tshunxeko na timfanelo ta vanhu leswi faneleke ku tlangeriwa namuntlha . 
Xikongomelonkulu i ku fikelela ndzingano wa rimbewu . 
Hlamusela swivangelo swa leswaku hikokwalaho ka yini ndhavuko wu fanele ku tekeriwa enhlokweni eka mabindzu ya le ndzhandzheni . 
Hi ku komisa , Maqhingha ya Maafambiselo ya Swifambo swa le Mapatwini yi vilerisiwa hi leswi landzelaka : 
Leswaku vanhu va nyikiwa timfanelo ta ximunhu . 
A ndzi lavi ku tekela ehansi mpimo wa tlhontlho lowu boxiwaka hi lexi . 
Lexi hi lexi langutiweke eka njhekanjhekisano wa Mpimo wa le Henhla wa Tafula ra Xirhendzewutana . 
Va ta avelana mitirho yo humelerisa switshunxo eka timhaka leti boxiweke . 
Ku aka xidemokrasi lexi hlayisaka swi ya hi ku hoxa xandla ka un'wana na un'wana wa hina . 
Ku ya hileswi nga xiswona , maqhingha ya vatirhisano ya vile ya nkoka ku tlula eku sunguleni . 
A yi nga nyiki phakelo wa gezi . 
Hi ta tlhela hi vika swa ntirho wa hina eka mbulavulo lowu . 
Holobyenkulu wa swa Rihanyu wa ha tirhana ni vuxokoxoko lebyi lavekaka . 
Landzelela u tlhela u damarhela eka milawu ya rihanyu na vusirheleri . 
Leswi i ku humelela loku nga kombiwaka eka xiyimo lexi a ri eka xona khume ra malembe lama hundzeke . 
Hi tshama hi tibohile eka swikongomelo swa Nhlayiso wa Rihanyu wa 2010 . 
Siyazondla i nchumu wa nkoka lowu hi lavaka ku wu teka hi wu yisa emahlweni . 
Hi ehleketa ku engetela nomboro ya vahofisiri vo pandza switandzi ku seketela phurogireme leyi . 
Phurojeke leyi yi fanele yi herile ku nga si hundza ntlhanu wa malembe . 
Leswi landzelaka i swikombiso swa leswi . 
Switsongwatsongwana i swa nkoka swinene hi ntumbuluko ku katsa ni le vuton'wini bya hina . 
Ina , lexi i xiphiqo . 
Ndzi tsakela ku hlamusela swibumabumelo leswi landzelaka swa Komiti ya Timali : 
Hinkwavo va swa mahungu va rhambiwa eka khomferense . 
Laha u vuyaka nakambe . 
Manana Muvulavuleri , ku nge vi minghingiriko ya ntolovelo . 
A ndzi endlangi nandzu ku lwisana ni Tiko kumbe vanhu va Afrika-Dzonga . 
Na le ka Nkwama wa Timali wa Rixaka , Holobye u vula leswi nga ta endliwa . 
ku avelana mintokoto i xin'wana xa tindlela ta ku humelerisa leswi . 
Ndzingano wa mabindzu wu voyemele eka Afrika Dzonga ku ringana malembe layo hlaya swinene . 
Leswi i swilaveko swa nhluvukiso . 
Kongomisa eka minhlangano yo hambanahambana : 
Tsundzuka , muholo wa vatswari vo ka va ngari va ngati a wu tekeriwi enhlokweni . 
A ku na ntwanano wun'wana , lowu hi wona ntwanano wa ntiyiso . 
Xana u lava ku hanya , naswona xana u lava ku cinca kuri u ta hanya ke ? 
A hi mhaka ya tinhlayo ta matimba ya tipolitiki . 
Hi fanele hi lava vurhena . 
Vadyondzi va fanele va kota ku : 
Vaaki-tiko va nga ha kunguhata leswi faneleke ku endliwa na ndlela ya ku swi endla . 
Seminara leyi i mbuyelo wa nkarhi wo karhi eka matimu ya tiko ra hina . 
Loko swilo swi famba kahle - hi kombela u hi byela . 
Ndzi le ku humeleni ehandle , A ndzi tirhi namuntlha . 
Vadyondzi va fanele va kota ku : 
Swipimelo swa ntirho lowu nga kunguhatiwa swi vekiwile tlhelo ku hunguta ntshikelelo eka mphakelo wa vukorhokeri . 
Leswi hiswona swi endleke hi endla masungulo lama tiyeke . 
Lexi i xikombiso xa leswi swi nga tava xiswona eka papila ra ximfumo ra ndzawulo . 
Leswi swi ta hakeleriwa ku suka eka mfumo naswona a ku tshemberiwi eka ku lomba . 
Ndzi ta tsakela ku fikisa ku chavelela ka mina eka ndyangu wa Endinako na Lihle . 
Nchumu lowu vilerisaka hileswaku xikombeto xi kombeta ku fambela tlhelo ro hoxeka . 
Ku ya emahlweni , ku ni ku tshemba eka mfumo lowu ku tisa vutomi byo antswa eka hinkwavo . 
I ntlhontlho wo tirhana ni nyanyuko wa mafambiselo . 
Tani hi vanhu hi xixima ntiyiso . 
Leswi swi na switandzhaku eka nhlayo ya timakete ta gezi ngopfungopfu eka xivandla xa swa magezi . 
Hi tirha eka ndhawu yo bohana ngopfu . 
Ndza ku khensa naswona mi navelela ku humelela eka minkanerisano ya n'wina ehenhla masiku mambirhi lama landzelaka . 
Patironi ya manelo ya mpfula ya nge fani . 
Leswi i xiphemu xa nkanelo wa rixaka eka xidemokirasi . 
Ku engetela , swi tiyisisa ntshunxeko wo anama wa xivandla xa swa vuhlanganisi . 
Fole i xipakaniso xa rihanyo ra vanhu . 
Vukhale bya hina i bya nkoka eka leswi ... 
Sweswi ndzi ta tsakela ku khumbha dyondzo yo tika ya nhluvukiso wa vantshwa . 
Swiviko hinkwaswo swi kombisa leswaku ku ni xiphiqo lexikulu . 
Hi vile ni nhlenegeletano yo sungula lembe leri nga hundza eVienna . 
Kambe ndzi pfumelele ndzi engetela naswona swi fanele ku endla swin'we vumundzuku . 
Nhlamuselo ya matshalatshala : 
Hi hava ndhawu ya ku hluleka . 
Leswi swi ngava swinene na kuva kahle , eka ndhavuko wo karhi . 
U endlile ndzivalelano nkongomelo wa nkoka wa nkarhi wa yena wa hofisi . 
Xikongomelo xa hina hileswaku vanhu lavantsongo va vuyeriwa ku suka eka nghingiriko lowu hi ku sungula ka lembe leri taka . 
Hambiswiritano , hi 2006 projeke yi siveriwile hikokwalaho ka nkayivelo wa timali . 
Kambe hi nge tshembi ku endla leswi ku ri hava mpfuno wa vanhu lavantsongo hi voxe . 
Hileswaku i matshalatshala yo twisiseka lama hi ma lavaka . 
Mintlhontlho leyi langutaneke ni phurogireme yi katsa : 
A hi tshunxekangi eka nawu . 
Makete wa mavoko i mbuyelo wa ntirhisano xikarhi ka ... 
Hi lahlekeriwa hi vanhu lavantsongo hikokwalaho ka swiphiqo swo hlaya . 
Leswi swi nga rivaleni hileswaku a ku na ku fana ka miehleketo eka leswi . 
Nelson Mandela u ye mahlweni a ku : 
Xiviko xa ku humelela ka nkarhinyana xi vumba xiphemu xa leswi . 
Ku tirhisiwa ka Nhlengeletano ya Nhlangano wa Matiko ya Afrika eka Nsivelo na Ku Herisiwa ka Vutherorisi ; 
I ntsako minkarhi hinkwawo ku hlangana ni Yindlu ya Rixaka ya Varhangeri va Xintu . 
Vutleketli i bya nkoka ku ndlandlamukisa nghingiriko wa swa ikhonomi na nkoka wa vutomi byo antswa . 
Minkanerisano yi ta katsa : 
Hikwalaho muganga wa tinxakaxaka hinkwawo wu amukerile phurogireme ya NEPAD ku katsa ni swipakaniso swa wona . 
Leswi swi gimeta bindzu ra hina ra siku . 
Xana hi wahi maendlelo eka vundzeni ? 
Yin'wana ya minghenelelo ya nkoka yi katsa leyi landzelaka : 
Yo hetelela yi tava yo sungula hilaha hi tivaka hakona sweswi . 
Misava leyi hi hanyaka eka yona a yi simekiwangi eka ndzingano xikarhi ka tinxaka ni vanhu . 
Ndzi lemuka swin'wana swa swiphiqo leswi tirhanaka ni ntsariso na tidatabesi . 
Vamanana na vatanana , ku yisa emahlweni ku ni xilaveko xo antswisa vuxokoxoko bya vumaki hi ku angarhela . 
Xivandla xo ka xi ngari xa mfumo xi sungula ku komba ntsakelo eka nghingiriko lowu . 
Laha nakona , Afrika Dzonga yi na swotala ku swi nyika . 
Mimbuyelo ya ntirho wo hlaya vanhu wa 2001 wu komba leswaku hi le ku humeleleni eka tindhawu to hlaya : 
Swirho swa Matiko na minhlangano ya swifundza . 
Va lava nsirhelelo wa hina . 
Hakunene i nxiximo na xifundzho eka mina ku vulavula na n'wina mixo lowu . 
Khomixinari a nga fanelangi ku ringanisa swilo leswi . 
Xana hi nga endla leswi kahle ke ? 
Xana hi vula yini hi vanhu eka vuhaxi bya vanhu ke ? 
Matshalatshala ya ta simekiwa vhiki leri taka . 
Swibumabumelo swi languteriwa ku gimeta nhluvukiso wa maendlelo . 
Hi maha maendlelo lama nga tava mari kahle ngopfu ? 
Sweswo swi ta hi nyika nkombiso wa leswi xifundza xi nga ta swi endla . 
Eka leswi NCOP yi nga fambisa matirhisele lamanene ya leswi landzelaka : 
Hi nge amukeri ku xanisiwa ka vamanana na vana va hina . 
I pulani yo tsakisa ni ku tiya kambe hi tshemba leswaku yi ta fikeleriwa . 
Vanhu va Makhaladi eka Hinkwaswo . 
U tava xilaveko ntsena loko swi laveka . 
Ndzi kongomisile ni le ka lava kayakayaka hikuva ndzi fanele ku endla tano . 
Hi ta yisa emahlweni hi tiyisisa nhlayiso wa masungulo ya rihanyo ngopfungopfu etindhawini ta le makaya . 
Maendlelo ya rihanyo ra vanhu ya ta tirhisiwa eka ku hangalasa . 
Ku suka eka mavonelo ya hina hiloko swi sungurile . 
Ku humelela ko vonakala ku fikeleriwile eka tindhawu ta ntshikelelo wa vuswikoti na ku antswisiwa ka switirhisiwa . 
Eka leswi , mphakelo wu endliwile eka Nawumbisi eka ku vuyeriwa lokuntshwa loku landzelaka : 
Leswi i vundzeni byo hetiseka bya pandzwa wa vachaviseki . 
Hlamusela matheme lama landzelaka hi ku landza vundzeni bya ripfumelo . 
U ta vutisiwa hi muchuchisi . 
Ku lawula mahlayiselo ya tiakhawunti ta Huvo . 
Hi tsakela ku fikelela swilo leswikulu hi ku hatlisa . 
Minkarhi hinkwayo a hi twa vari xiphemu xa hina . 
Mavonelo yo tiveka ya pholisi ya magandlati ya rhediyo , xana leswi swi vula yini ? 
U nga swi vika eka yin'we ya leswi landzelaka : 
Nhluvukiso wa pulani yo twisiseka ya matirhele . 
Ku boxa swintsongo swa ku humelela eka ku nyikiwa matimba ka van'watikontiraka lava ha sungulaka : 
Veka erivaleni swivangelo swa ku simeka bindzu . 
Ndzi tsakela miehleketo yoleyo . 
Ntirho lowu wu ta vikiwa eka khabinete hi Hukuri . 
Hakunene , van'wana se va swi endla . 
Vamahungu va amukeriwa ku nghenela . 
U komberile vanhu ku pota vatirhelamfumo lava hlulekaka ku endla tano . 
Tanihi xifambisi xa Timfanelo ta ximunhu , Matimu : 
Nawu wu nyika ku tumbuluxiwa ka Huvo ya Vahlengeleti va Swikweleti . 
Hi ntiyiso ku tirhisa tiphurogireme ta nghingiriko , hi tava hi tivekerile hi hexe eka mhaka leyi . 
Nhlamulo ya wena yi fanele yi va ntsena hi xivumbeko xo tsariwa . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi ku tsundzuxiwa kuri ku hleriwa Mimpimo hinkwayo ya Mahlelelo . 
Kambe van'wana va swi hlurile eka nkarhi lowu hundzeke . 
Xiviko xa nkarhinyana xa khomixini xi languteriwa hi ku hela ka Dzivamusoko . 
Ku humelela ko vonakala ku endliwile eku tumbuluxeni ka mbango lowu navetaka wa ndlandlamuko exifundzankulu lexi . 
Leswi i swo hlawuleka loko swi ta eka ku lwisana ni vusweti na ku tumbuluxa mintirho . 
Swilavekoxidzi swa vanhu na matshalatshala ya nhluvukiso . 
Leswi a hi mimpfuxeto ntsena hi xikongomelo xa ku cinca . 
Ndzi pfumeleleni ndzi kombisa minhluvukiso na matshalatshala lama landzelaka : 
Ndzawulo yi le ka maendlelo yo tumbuluxa pholisi ya xivandla lexi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi hi tlangela swikolo hinkwaswo leswi tikarhatelaka vuswikoti . 
Nyika xivangelo lexi bohaka xa leswi . 
Xiya , xosungula ndzi ehleketa leswaku ndzi na xiringanyeto lexi twalaka . 
Leswi landzelaka i swintshunxo leswi nga vaka kona eka xiphiqo lexi : 
U fanele ku vona leswaku swilaveko swa vanhu swi kuma ngulumelo eka ti-IDP . 
Vugevenga na Vulawuri bya Mfumo eAfrika Dzonga . 
Mpfuno eka mabindzu wu fanele wu kaneriwa tanihi goza ra nkoka eka xiphemu xa Doha . 
Vhochara yi tile hi nkarhi wa kahle . 
Tiprojeke ta AMI ti nyika nkarhi eka nhluvukiso wa mixaka yo anama ya vuswikoti . 
Ndzi anakanya leswaku va titwa hi ndlela yin'wana ehenhla mhaka leyi . 
Vuswikoti lebyi ndlandlamukeke byi kona ehansi ka vukorhokeri bya vanhu ku fikelela xikongomelo lexi . 
Xana u le ku endleni ka yini ku yimisa leswi ? 
Leswi a swi endleriwa ku vona leswaku vuxokoxoko lebyi faneleke bya humesiwa xikan'wekan'we etikweni hinkwaro . 
Ntwanano wa Mpfampfarhuto wu le ka xiyimo xo hetisisiwa hi Nkwama wa Rixaka wa Timali . 
Ku tumbuluxiwa ka mintirho na ti-SMME kambe ku ngari ku tirhisa mphikizano . 
Mhaka yikulu i ku va ni vutshila . 
Muvulavuleri , ndzi pfumeleleni ndzi ya eka Mimpimanyeto ya Mahundzuluxelo ya 2004 . 
Hi laha ku ku pfuna ku pfuna hina . 
Eka bangi ? 
Mfumo wa Afrika Dzonga wa khumbheka swinene hi leswi swi humelelaka sweswi eMiddle East . 
Leswi swi endlile xilaveko xa matirhisele ya tiprojeke ta hina . 
Ndzi vurile leswi khale naswona a ndzi nge yimi kumbe ku swi tlherisela endzhaku . 
Mpimo wa nghingiriko wa ikhonomi i maendlelo yo phasana swinene . 
Mintokoto eka matiko yo hambana ku nyika tidyondzo eka xiphemu lexi landzelaka xa matirhisele . 
Phurogireme yi tumbuluxiwile eka nkarhi wo karhi , a yi tshamangi ndhawu yin'we minkarhi hinkwayo . 
Mo sweswi ndzi ya eka xiphemu xa misava hinkwayo lexi xa mafumele . 
Tani hilaha mi tivaka hakona khomixini leyi ya Matirhisanelo yi tumbuluxiwile hi lembe ra 2000 . 
Xana Vanhu na Nhluvukiso wa Vuxaka i ncini ? 
Hilaha ndzi swi vonisaka xiswona , leswi swi nga fikeleriwa hi nhlangelo wa minghingiriko : 
Phurogireme yi simekiwile ximfumo hi N'wedzamhala lembe leri hundzeke . 
RDP i mbilu ya pholisi ya Mfumo wa Nhlanganelo . 
Yotala ya vukorhokeri lebyi i swihlawulekisixidzi swa nsivelo wa vugevenga . 
Leswi vamanana na vatatana swi vula Bindzu hi Ndlela yo ka Yi ngari ya Ntolovelo . 
Xiya eka xiyimo xa vuvekisi bya xikaya , xikombiso , tanihi mpimo wa GDP . 
Xana hi swihi leswi hi nga swi hlayaka eka hinkwaswo swa vuvekisi lebyi ? 
Leswi a hi leswi vanhu va swi lavaka . 
Xana i vanhu vangani va khumbhekaka eka projeke ya wena ? 
Mintirhisano na mintshungu ya vanhu . 
Lexi i ndzavisiso eka ntumbuluko na swivangelo swa madzolonga ya swa le masangwini . 
Swi languteka swi ri swa nkoka kuva ni ku twisisa hi swikongomelo swa nshunxeko wa swikweleti swa Khomixini . 
Nawu eka timhaka leti wu le ku pfapfarhutiweni . 
Riphabuliki ri ta tiveka tanihi Vuhlayiselo wa Mfuwo wa Rixaka wa Afrika Dzonga . 
Xana Ntlakuso wa Mfikelelo wa Nawu wa Mahungu i ncini naa ? 
Hi tirhisa rito ku antswa loko hi vulavula hi vutomi byo antswa eka hinkwavo ! 
Khomixini yi katsa timhaka leti nga eka phurogireme ya ntwanano wa yona n'winyi . 
Hileswaku , vutsalani i yin'wana ya swivumbeko swa nkoka eka tiko ra hina . 
Mfumo a wu le ka xiyimo xin'we ni van'wana eka tinetiweke leti . 
I swa nkoka ku kambela leswaku kuva xivangelo xihi xa kuva ku tirhisiwa timali hi ndlela leyi yo nanayila . 
A hi vulavuleni swo twala eka vanhu . 
Nawu lowu tirhaka wu ni nhlayo ya swiphemu leswikulu . 
Nhluvukiso wa xiviko xa tiko xo tihlelela na phurogireme ya nghingiriko . 
Matiko lama seleke ya ta sayina ku nga si fika ku hela ka Hukuri . 
Sweswi a hi nge tirhisi ririmi ra vutlangi nakambe . 
Ha nkhensa swinene kuva mi ndzi rhambile eka ntirho lowu wo hlawuleka swonghazi . 
Hambi ku wa ka Soviet Union ku ve ni nkucetelo eka Afrika Dzonga . 
Matshalatshala yo tirhisa ku cinca ka mahanyelo lama nga tiya ya fanele ku tumbuluxiwa tanihi mhaka ya xihatla . 
Nkongomiso wu le ka ntlakuso na nhluvukiso wa swihlawulekisi swa vurhangeri . 
Hi ku komisa hi n'wina vumundzuku . 
Swivandla leswi vikaka eka Holobye wa Vuhlayiseki na Vusirheleli : 
Yuniti ya Vulavisisi bya Ntivo-Miehleketo i yin'wana yo hlawuleka exikarhi ka tin'wana emisaveni . 
Modlele wa Afrika Dzonga hi wona wu sungula ku fikelela xikongomelo lexi . 
Hambiswiritano , ku tava ni vurhurherhi bya vaaki vo ka va ngari va mfumo tahi hiloko va ri kona sweswi . 
Hi tshemba ku ya emahlweni hi matimba na rivilo ro fana eka lembe-ximali leri landzelaka . 
Eka mhaka ya SAHRA , xirho xin'wana na xin'wana xa Huvo ; 
Vukorhokeri lebyi nga tava kona byi katsa : 
Swi nga vonaka eka ku humelela ka hina . 
Leswi vula kuri hi fanele ku tekela enhlokweni vandla ra vurhangeri bya xintu . 
Hi ku fambelana ni miehleketo leyi , mfumo wu kongomisa eka : 
Leswi swi hi nyika nkarhi wo lulamisa ku tsana na ku endla leswaku switirho / swichayachayani swi tirha swinene . 
Hetisa timhaka hi mahungu lama nga tirhisiwaka ; 
Ndza nkhensa ku rhambiwa kuva xiphemu xa nkhuvo lowu wo tlangela siku ro velekiwa . 
Endzhaku ka ku tihlanganisa hi ku hetiseka , swiboho swa pholisi swa ku ya emahlweni swi ta fanela ku tekiwa . 
Tindlela ti fanele ku vekiwa eka swiyimo swo hambanahambana swa maendlelo ya vulavisisi . 
Ndza chava hileswaku ndzi fanele ku basisa swin'wana ku sungula . 
Muavanyisinkulu wa Afrika Dzonga sweswi i nhloko ya Khoto ya Vumbiwa . 
Vanhu va ta va famba . 
Ku andza ka nhlayo ya swisiwana leswi kumaka nhlayiso lowu faneleke . 
Ndza mi amukela eka Afrika Dzonga wo ntshunxeka ni wa xidemokirasi . 
Tiphurogireme tinharhu i : 
Ku twananiwile leswaku ntirho wu fanele ku ya emahlweni eka tinhweti tintsongo leti landzelaka . 
Kambe ndzi tsakela ku tiva loko mintwanano yo tano yi tekela enhlokweni swikongomelo swa rixaka swa ikhonomi . 
Goza ra sayense , hilaha hi tivaka hakona , ri nga ha nanayila swinene . 
Hi moya wo fana hi ya emahlweni ntolovelo wa vuxaka na Afrika Dzonga . 
Hi tiva leswaku hi na nutliya tanihi xihlovo xin'wana . 
Hambiswiritano , a va na rito ro hetelela . 
Kambe swivangelo leswi a swi enelangi kuva ni singita . 
I ntirho wa hina ku komba mintlhontlho na ku teka swivandla . 
Matirhisele ma tava ya nkoka eka vateki va swiboho na vanhu hi ku angarhela . 
Leswi lawuriwa hi Pulani ya Nghingiriko leyi tekiweke eka nhlengeletano yo hetelela eGeneva . 
Mavonelo ya vona hileswaku leswi swi ta pfuna ku lulamisa xiyimo xa vugevenga . 
Leyi i khoso leyi lavaka nseketelo eka hina hinkwerhu . 
Xana ndzi nga ya emahlweni ? 
Hileswaku , ndzi tsakela ku themendhela ndzawulo eka ka tirhisana ka yona ni komiti ya potifoliyo . 
Wa swi tiva leswaku i wanuna loyi a dyoheke . 
Ku vuyeriwa ka Simphiwe kuva a ri xirho xa nhlangano wa vatirhi . 
Hileswaku a ku vangi ni nkanerisano wo tano enhlengeletanini . 
Hi fanele hi tirhisana eka timhaka ta mabindzu na vuvekisi . 
Muvulavuleri , ha twisisa leswaku dyondzo ya nkoka i mhakankulu eka ku tumbuluxiwa ka mintirho . 
Mimbulavulo yi nyikiwile hi lava landzelaka eka timhaka leti landzelaka : 
Khumbi ra Berlin a ra hari kona . 
Ku hlayisa swipimelo leswi swa ha pimanyisekaka , swi fanele ku vekiwa eka mpimo wo fana . 
Ku tinyiketa loku i kuva hi tiva kuri ku lwisana ni vusweti i ntirho wa hina wa nkoka swinene . 
U vurile leswaku : 
Swotala swi lava ku endliwa ku fikelela ku navela ka hina ka tiko ro pfumala vusweti . 
Hlela matirhele ya mphakelo wa mpimanyeto exifundzeninkulu . 
Phurogireme leyi yi kongomisiwa eku ndlandlamukiseni nghenelelo eka xivandla xa swa vurimi xa ikhonomi ya hina . 
Phurogireme yi tumbuluxile tinxakaxaka ta tiprojeke . 
Mfumo na nseketelo wa swivandla leswi hi nga swi tumbuluxa swi nga endla ku fika ko karhi . 
Hi fanele hi tekela enhlokweni leswinene na leswo biha swa rin'wana ni rin'wana ra magoza lama . 
Xana ndzi nga koka rinoko ra Yindlu eka 12 wa tigenerali ta hina ta xinsati leti nga kona namuntlha ! 
Hakunene , ha nkhensa eka leswi . 
Swiletelo swa maendlelo ya projeke : 
Vana va hina a va sirhelelekangi . 
Hileswaku hi rini hi nga ta vona pholisi liya ? 
Tumbuluxa ndzemukiso wa nkoka ku hlayisa exikarhi ka vanhu . 
Vufambisi byi endlile mimpimanyeto yin'wana ya nkoka ku antswisa xiyimo . 
Vumunhu tanihi rimba ro simeka nxupulo eAfrika Dzonga . 
Va sindzisa nawu . 
Ku nyika matimba eka mimpimanyeto hinkwayo leyi Khomixini yi nga kunguhata leyi landzelaka : 
Ntirho wu ta khomiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Phurogireme ya khomferense na nongonoko wa swivulavuri swi khomisiwile ku endlela vuxokoxoko byo yisa emahlweni . 
Hinkwerhu ka hina hi fanele ku kongoma eku tirhiseni nkarhi wun'wana ni wun'wana ku tumbuluxa mintirho . 
Ndzi ehleketa leswaku swi koka nkoka wa yin'wana ya mintlhotlho leyi hi nga langutana na yona namuntlha . 
Va nga va vanghana va nkoka eku lulamiseni matshalatshala yo antswisa rihanyo ra vanhu . 
Nkarhi wu fikile ku vulavula hi swigevenga na ku humesela swi erivaleni . 
I vamani va khumbhekaka eku tumbuluxiweni ka pholisi ya xikolo ? 
Kambe na leswi a wu le ku swi yingiseleni naswona . 
Hi tile ku ta twisisa hi koxometa leswaku i muxaka muni wa xiphiqo . 
Eka vundzeni lebyi , hi le ku hundzuleni Afrika tikonkulu ra ku tshemba . 
Hi tshemba leswaku hi lava xidemokirasi kuri hi phakela . 
Huvo yi fanele yi thola xirho xa Huvo tanihi mutshama-xitulu wa komiti . 
Leswi a swi boha ku herisa ku ka ku nga ringaniwi ka khale . 
Afrika Dzonga ri ta ya emahlweni ri : 
Minkarhi hinkwayo hi tshembele eka : 
Nhlayo ya matiko ma vuyeriwile ku suka ka tiprojeke ta nhluvukiso wa miako . 
Inthanete yi nga ha tirhisiwa ku hundzisela mahungu . 
Leswi swi katsa : 
Swirho swo tala swi twa swi tsan'wiwile hi ku ya hi ririmi ra vona . 
Xikoxo a xi lwisani ni Mfumo . 
Tani hi mfumo hi tiyimiserile ku ahlula nxungeto lowu eka ikhonomi na miganga ya hina . 
Endzhaku ka United States , matimba ya yona ya ikhonomi ya tekeriwa enhlokweni sweswi . 
Eka Nhlamulo ya wena kongomisa eka leswi landzelaka : 
Kambe leswi hi ku angarhela hi laha va nga kona . 
Leswi i ntlhontlho wa hina lowukulu . 
Mhaka yo saseka hileswaku vanhu va yi akile hi mavoko ya vona . 
Xivutiso xa vunharhu a xi ri mayelana ni mphakelo wa switlhavani eka valwisa-mfumo . 
Swirho swa mani na mani va tava ni mfikelelo eka tirhekhodi ta khampani . 
Ndzi kumile leswaku a swi olovi ku ka ndzi nga hlamuli leswaku hi hlulekile . 
Kanela mavonelo ya wena . 
Hambiswiritano ku ni nhlayo ya minkwetlembetano ya mimpfhuka yo leha leyi yi nge si vaka ni swintshunxo . 
Leswaku un'wana ni un'wana la nga laha tikweni a tava kona hi nawu . 
Ndzi pfumelela xikoxo xolexo . 
Hileswaku i xifaniso xo twisiseka xa maendlelo eka xiyimo hi nkarhi . 
Mfumo wu kombela swirho hinkwaswo swa vaaki ku tekela enhlokweni mahungu ya mpfhumba . 
Hi kombela matiko ya tinxakaxaka ku n'wi nyika nseketelo wa vona wo hetiseka . 
Hi va navelela leswinene . 
Hi fikelerile swikongomelo leswi . 
Ku humelela ko vonakala ku endliwile eku tumbuluxiweni ka maendlelo yo ndlandlamuka ya vuhlanganisi ya mfumo . 
Xiave xa n'wina eka ku vona matirhisele ya matshalatshala lama ka amukeriwa . 
I swa nkoka leswaku ndhawu ya khomfrense yi va eAfrika Dzonga . 
Handle ka ku humelela loku hinkwako ku tava xihoxo kuva hi tshama hi mavoko . 
Maendlelo lama ya le ka xiyimo xa le henhla . 
Kambe maendlelo wona ke ? 
Ina , tirhanani na wona hi ndlela leyi nga lavaka ku humelerisa mimbuyelo yo khomeka . 
A hi pfumeleleni vayimeri va vakondleteri va nawu ku tirha ntirho wa vona . 
Ku tihlanganisa ni SATI swi ve kona ku pfuna eka matirhele ya matshalatshala lama . 
Xana Khabinete yi ta tsakela ku humesa vonelo ehenhla ka leswi ? 
Xosungula xa leswi swi fambelana ni ku tika ka tisisiteme ta gezi . 
A ndzi tiyimiselangi ku amukela xiyimo xo tano . 
Nawumbisi wu nyika leswi landzelaka : 
Swirho swi hlohloteriwa ku wu sayina . 
Kuva wena u hi pfuna kuri hi ku pfuna . 
Tiphurogireme leti yaka emahlweni ti kona ku antswisa nkoka wa vukorhokeri bya swibendhlele . 
U kanetana naswona eka nkarhi wa sweswi . 
Ina , ku ni tinomboro to kongomisa . 
Vukorhokerixidzi byi fanele ku nyikiwa , a swi vula . 
A nga nyikiwangi matimba yo famba . 
Ku seketela nhluvukiso wa le makaya na nkatsano wa swifundza . 
Swikombeto swa timali leswi landzelaka swi tirha eku heteleleni ka lembe-ximali : 
Hikokwalaho va vuriwa va Vuswikoti ! 
I swa nkoka leswaku mpfhumba leri ri fambisiwa hi ku landza nhlanganelo na ntirhisano . 
Nawumbisi hi Vusirheleli wu ri : 
Swivumbeko hinkwaswo swa madzolonga swi fanele ku tekiwi kuva swi nga amukeleki . 
Leswi swi endliwa swi humelela ku pima vundzeni bya ndzingano wa matholelo exivandleni xa mintirho . 
Swa vonaka , xikombiso , leswaku xilaveko xa timali ta mabindzu xi tiyile na ku andza . 
Matiko hinkwawo ya ta yimeriwa . 
Swivutiso swihi na swihi swin'wana ? 
Xikhomisiwa xa Xithekiniki eka Nhlengeletano xi vumba xiphemu xa nkoka xa Nhlengeletano leyi . 
Laha hilaha hi nga laviki khumbi : 
Laha , ngopfungopfu , a hi na bindzu tanihi ntolovelo . 
Ha va nkhensa eka ku tiyisela na nseketelo wa vona . 
Komba swihlawulekisi leswi nga ta lavisisiwa . 
Swi olovile ku hlayisa vumbhoni bya mafambelo ya xitoko . 
Vo tala va vona va hoxile xiave swinene eka ku aka hi vuntshwa na nhluvukiso wa tiko ra hina . 
Hi ta ya emahlweni hi hangalasa mahungu . 
Xiviko xa Lembe xi tekiwa kuri ntirho wa mpfuxeto . 
Swin'we hi ri vanhu hi endlile ku humelela lokukulu swinene . 
H fanele ku lulamisa swirhalanganyi leswi . 
Mphakelo wa swa timali wo tirhisiwa eka ku khomutela timali ta : 
Swi tekela enhlokweni matshalatshala hinkwawo yo hambanahambana eka xiyimo xa mfumo wa muganga . 
Mavandla hinkwawo ya fanele ku tshama ya tiyimiserile eka maendlelo ya tipolitiki na le ka ndzivalelano wa rixaka . 
I vantima na valungu . 
Huvo leyi yi tumbuluxa pulatifomo yo va hi twanana eku tirhaneni ni xiphiqo lexi . 
Yi na mfikelelo eka ntalo wa data . 
Xiviko xi languteriwa ku humesiwa hi N'wedzamhala 2006 . 
Ku khomiwa ka vaehleketeleriwa van'wana vanharhu a kuri mhaka ya nkarhi . 
Hi hanya eka tikonkulu ra vusweti swinene emisaveni . 
Hileswaku i swa nkoka leswaku hi languta leswi ku suka eka mavonelo ya xivandla . 
Vatswari va mina havambirhi va le Ndlwini naswona va vuyeriwa hi ku kongoma ku suka eka leswi . 
Maendlelo ya xibalo ya nga tirhisiwa ku hlohlotela mintirho . 
Hina hinkwerhu ka hina hi xivandla lexi xa ximanguvalawa . 
Eka mhaka leyi , vambirhi va languteriwa ku kanela xikarhi ka van'wana : 
Leswi swi lava mphakelo wa vutivi , ngopfungopfu eka vanhu va hina lavantsongo . 
Ndzi vula leswaku hinkwaswo leswi a swi humi eka ku hlawula kambe hikokwalaho ka kuva swi papaleteki . 
Leswi hi swona hi nga rhumiwa ku swi endla . 
Ntirhisano , eka voko rin'wana , wu vumbiwa ku nyika ntirho eka vanhu . 
Hi fanele ku vekela netiweke ya vanhu lava va avelanaka xivono xa hina xintshwa . 
Naswona swa nkoka swinene i vana lava hi nga na vona namuntlha laha . 
Naswona timhaka letiya ti ta tekeriwa enhlokweni eka xiyimo xa kona . 
Hi fanele eka siku leri hi tsundzuka nkoka wa timfanelo ta ximunhu eka vutomi bya hina . 
Xipano xa Vufambisi ku nge si sungula lembe ra xikolo . 
Hi nkarhi wo fana sweswi ku ni swivandla leswi nga andza eka bindzu ra gezi . 
Xikongomelo xa hina i ku thola vamanana vo tala ku tlula vatatana . 
Va nge tirhani ni timhaka tin'wana ku fana ni : 
Eka mhaka yo kongoma yo fana ni leyi , xibumabumelo xa Holobye xi nga hlamuseriwa tanihi . 
Swihlawulekisi swa nkoka hi leswi landzelaka : 
Rhumela papila ri ya eka : 
Xana u nga ndzi tivisa leswaku xana xiyimo xa leswi hi xihi ? 
Tikhopi ta tsalwa ti ta endliwa kuri ti va kona eka vateki va mahungu . 
Hi fanele hi vulavula hi ndlela leyi mfumo wa miganga wu tirhaka hakona . 
Khomisa sweswo eka ntirho lowunene , a engetela . 
Xikongomelo a xi fikeleriwangi . 
Hambiswiritano , ku ni swimbonani swintsongo leswi phatimaka ku tlula lembe leri hundzeke . 
Eka switatimende leswiya , ku ni nkongomiso eka mbuyelo . 
Leswi i matshalatshala lamanene naswona ha tinyungubyisa hi ximakiwa . 
Lexi a hi xiphemu lexi hundzaka , xi laha ku ta tshama . 
Vatirhi va rindzele xitshembiso xo antswa . 
Leswi swi tumbuluxile ndhawu yo hefemula ya mpfuxeto lowu ndlandlamukeke , goza leri yaka tlhelweni lerinene . 
I swa nkoka leswaku maendlelo lama sweswi ma nga ta tirhisiwa ya hlamuseriwa . 
Tekela enhlokweni swikombiso leswi . 
Sweswi matshalatshala ya mina ya kongomile eka tindhawu leti landzelaka : 
Leswi swi katsa : 
Tindzimi ta xifundza xa SADC ti fanele ku katsiwa . 
Ku tlangela ka mina eka vanhu hinkwavo lava va nga hlawuriwa no hlayiwa vahluri . 
Kumbe ku nge si va ni sweswo , ndzi tsakela ku tlangela Holobye eku sayineni ka ntwanano wa yena wa matirhele . 
A hi seketeri mavonelo lama kombelaka ku ka ku ngari ni milawu . 
Eka vanhu va vutsoniwa , mfikelelo eka maendlelo ya vululami bya swa vugevenga ka hari xiphiqo . 
Vuyimeri bya Mafambiselo ya Nhlengelweni byi ta va ni pulani ya swa vumundzuku . 
Xipano xi hi byele leswaku swi ta teka mavhiki manharhu . 
Nkungu ra vulavisisi a kuri ku kambisisa leswi landzelaka : 
Hi ri eka n'wina xiphiqo i xikulu ku tlula leswi hi nga swi lawulaka . 
Sweswo swi tava ni mintlhontlho ya swona vinyi ku fana ni ndhawu ya bindzu ra mahala . 
Swi yimela engetelo wa le henhla eka nhlayo ya tiposo eka ka nkarhi lowu . 
Vugevenga bya tihanyi swinene byo fana lebyi a byi na ndhawu eAfrika Dzonga . 
Hi nga ha thola eka xivandla xin'we kumbe swimbirhi eka nkarhi lowu taka . 
Mpimo wu ya ehansi emakumu ka lembe-ximali lowu koxiweke . 
Xana hi nga swi endla njhani hi ndlela yo humelela ? 
Tumbuluxa pulani yo sivela vugevenga ku ahlula xiphiqo . 
Afrika a yi sawutisiwangi eka xiphiqo lexi . 
Hinkwerhu ka hina hi tirhaka swin'we hi nga cinca vumundzuku bya tiko ra hina . 
Xikongomelo i ku tlakusa ku fambisiwa ka mahala ka nhundzu ni vanhu loko kuri karhi ku siveriwa ku pfumaleka ka nawu . 
Thayipha eka mahungu . 
Vurimi i bya nkoka swinene eka ikhonomi ya Xifundzankulu xa North West . 
Matimu ya vanhu va hina hinkwavo i ya nkoka . 
Leswi swi fanele ku lulamisiwa ku endlela ku humelela ka Nepad . 
Mfumo wu ni mfanelo ya vumbiwa ku burisana ni vanhu . 
Swi le rivaleni leswaku phurogireme ya IDZ yi le ku humeleleni . 
A kuri nkarhi wo sungula leswaku hinkwavo va hlangana ku kanela hi mindzulamiso . 
Kambe mintlhontlho yo hlaya yi tshama ni ku ya emahlweni ku vangela ntshikelelo eka ku n'okisiwa ka Bangi . 
U tiveka ngopfu hi Matimu ya Congo ku tlula mina . 
Eku heteleleni vanhu vantima va vumba nhlayo ya le henhla etikweni . 
Loko vumbhoni byo tano a byi ri hi xivumbeko xa xiviko a swi tava swi nga enelangi . 
Nirvana i ku amukela swilo leswi swi nga xiswona . 
Ku na swilo swo tala hi nga swi endlaka ku aka xumankulu xa vanhu . 
Mfikelelo eka mahungu na switirhisiwa swo tshembeka swa mfumo i wa nkoka swinene eka mhaka leyi . 
Eka nhlengeletano ya Huvo ndzi swi teka kuri matiko ma ta yimeriwa eka xiyimo lexi faneleke . 
Ku vona leswaku timhaka ta Timfanelo ta Ximunhu ti tikomba eka tipulani ta bindzu na mimpanyeto . 
Loko swi ngari tano , xana ku na xivangelo xin'wana xa ku tshemba leswaku swi nga tirhisiwa ? 
Eka timhaka tin'wana , vahakeri va xibalo a va lemuki hi mintirho ya vona . 
Eka xiyimo xa tinxakaxaka na kona hi va ni timfanelo na ku tlhela hi va ni vutihlamuleri . 
Mbuyelo wa rinkoka i phija ra timali leswi nga ni ku biha eka ntshaku ra xibalo . 
Leswi hileswi tiviwaka tanihi ntirho wa mfikelelo . 
Leswi i muxaka wa xibumabumelo wa matshalatshala lama nga ku endliweni . 
Kambe ku humelela ku fanele ku avelaniwa hi hinkwavo handle ka swona a swi nge heti nkarhi wo leha . 
Mintlhontlho leyi langutaneke ni mabindzu . 
To tala timhaka ti ta tiveka eka wena . 
Leswi a swi fani na malawulele ya cincano wo ka wu nga twisiseki na ku akiwa ka rihlampfu rintshwa . 
Ndzi vurile leswaku swi bihile swinene . 
Hileswaku na xona i xilaveko xa Vumbiwa . 
Ndzindzakhombo wu nga tirhisiwa tanihi xivumbeko xa ku hlayisa loku bohaka . 
Namibia yi lava Afrika Dzonga naswona hi tiyimiserile ku va ni xiave lexi a mkaka . 
U fanele u tisa leswi landzelaka : 
Leswi hileswi nhluvukiso wa ximunhu ku nga swona hinkwaswo . 
Eka vutomi bya masiku hinkwawo , mahlelelo , hi marito man'wana i ya misava . 
Swirho swa Huvo ya Vandla ra Swimilana swa Rixaka ; 
Vanhu va MaAfrika ni Ndhavuko wa vona . 
Leswi landzelaka i timhakankulu ta nkanerisano na kuva xivilelo eka Komiti : 
Hi minkarhi hinkwayo hi tava kona ku nyika mpfuno loko hi komberiwile ku endla tano . 
Afrika ri sungula kuva ndhawu leyi u nga endlaka bindzu na yona . 
Hi tsakela kuri u va xiphemu xa maendlelo ya hina leyi kunguhatiweke ya vutliketli lebyi hlanganisiweke bya mani na mani . 
Mfumo wu pfulekile ku tekela enhlokweni swipimelo leswi . 
U vula leswaku xirho a xi hetisangi . 
Tshembela eka nseketelo wa ndzawulo ya mina eka mhaka leyi . 
Kuva ku vuriwile sweswo ku ni timhakankulu tinharhu ndzi tsakelaka ku ti boxa . 
Ndzi tsakile leswaku ku ni engetelo lowu funghiweke eka leswi nghenisiwaka na mapasi . 
Xifundzankulu xi le ku tekeni xiboho , lexi hi ku vona ka mina xi pfunaka swisiwana . 
Muganga i wun'wana wa miganga leyi sweleke etikweni . 
Matirhele ya swibumabumelo leswi , hambiswiritano , ya lava kuri Nawu wu fanele ku pfuxetiwa . 
Vuxavisi , navetiso na vumaki bya vuhlanganisi swi ni xiave xa nkoka swinene eka vanhu va hina . 
Ndzi tivisiwile leswaku Yindlu ya Rixaka yi heleketile swiringanyeto swa yona eka khomixini . 
Mpfhuka ka le ku sunguleni ka nhweti leyi , ku vile na mintirho yo hlaya yo fungha Siku ra Ntshunxeko . 
Masungulo ya boxa leswaku swikongomelo swa Vumbiwa i ku : 
Loko mi lava ku tirhisana eka leswi hi fanele ku tekela enhlokweni foramu leyi faneleke . 
Leswi i swivutiso swo tika . 
Ku na swintsongo na swa le kule swinene etindhawini ta le makaya . 
Hileswaku eka ndhawu leyi hi tirhaka eka yona swo tala swi fikeleriwile . 
Leswi hi swi seketelaka hi ku hetiseka . 
Ndzi pfukile , wena ke ? 
Khomferense yi kumile nhlayo ya magoza lama kongomisaka eka Matshalatshala Lamantshwa ya Ntirhisano : 
Timhaka timbirhi i ta nkoka ku vona leswaku tihakelo ti tirhiwa hi ndlela leyinene ; 
Xirho lexo xiximeka , ndzi nyikile xiboho . 
Namuntlha i ntirho lowu nge si tshamaka wu humelela eka matimu ya tiko leri . 
Lexi i xikombiso xa ku hluleka loku a ku nga fanelangi ku vekiwa ehenhla ka makete ya vatirhi . 
Swirho swintshwa swa Huvo ya Byuro ya Afrika Dzonga ya Mimpimo . 
Hi twisisa ntirho wa hina . 
Hi le ku languteni eka vuxaka bya xiporo ni le vuphatsameni bya swihahampfhuka . 
Swo tala swi humelerile etikweninkulu ra Afrika mayelana ni tinhlayo . 
Vundzeni byo kongomisa bya tlilasi byi fanele ku tekeriwa enhlokweni hi xitalo : 
Tipulani to hambanahambana ti vekiwile laha vuxokoxoko ku nga lebyi landzelaka : 
Njhekanjhekisano xikarhi ka matiko lama na Isirayele wu nga hoxa xiave eka mahetelelo lama . 
Ndzima leyi yi nyika nhlamuselo ya marito hilaha ma tirhisiwaka hakona eka nawu . 
Palamende ya vuxiyaxiya bya palamende . 
Hileswaku ndzi ta kombela Holobye wa Xikaya ku tirhana ni timhaka tin'wana . 
Ku va ni vurhangeri lebyinene , hi nga hetelela hi ya emahlweni ni ntirho wa nhluvukiso . 
Hi fanele hi lwisana ni swiyimo swa sweswi swo ka swi nga amukeleki swa vugevenga . 
Tinxaka to hambanahambana ta mabindzu hi ku kongomisa eka : 
Hi na ku tsakela ko hlawuleka eka ku koteka loku bayothekinoloji ku ku tisaka . 
Nkunguhato wa ndyangu i ku nghenelela ko leha ka swa rihanyo eka nyimpi yo lwisana ni HIV / AIDS . 
Demokirasi ya hina yi vuyerisa vanhu lavantsongo naswona swo tala swi nga endliwa . 
Mimbuyelo yi ri karhi yi tekeriwa enhlokweni . 
Mhaka ya le kule yi ta tekiwa tanihi xiphemu xa khoto . 
Eka leswi , timhaka eka ajenda ya ntshamo lowu wa MCO ti katsa : 
Nhweti leyi hundzeke hi tshembisile nhlayo ya swilo eka vanhu va xifundzankulu lexi . 
Eka leswi , hi mi navelela ku humelela eka nhlawulo wa mani na mani wa 2008 . 
A nge si vuya . 
Kanela swintshunxo eka mintlhontlho ya thyakiso wa mati . 
Hi nge tshiki ku lwa . 
Tanihi hinkwaswo swi ta humelela eka : 
Ku fana ni matiko man'wana hi ta tikarhatela ku tirhisiwa hi ku hetiseka ka mintwanano leyi . 
Nhweti ya Vutliketli i nkarhi lowu faneleke ku komba leswi nga fikeleriwa . 
Manana Mutshama-xitulu , ndzi yima hi mhaka ya mafambiselo . 
Ku vuyeriwa ka phurogireme ka vonakala swinene . 
Kuva kuri karhi ku dyondzekiwa . 
Egypt na Tunisia va sungurile ku cinca loku ko hlamarisa eka mavhiki mangari mangani lama hundzeke . 
Swivangelo swa E-e : 
Ndzi mi navelela leswinene eka minkanerisano ya n'wina . 
Swi nyika matirhelo eka ku dyondza ka tintangha na ku avelana ka mahungu ni ntolovelo lowunene . 
Vafambisi va langutisisa minghingiriko ya phurogireme . 
Hlamusela ntirho wa xikweleti eka ikhonomi . 
DBSA yi tshame kahle ku teka xiave xo fambisa eka xivandla lexi xa mpfuxeto wa timali . 
Loko swi ngari tano , u fanele ku endla swinene ndzavisiso . 
Mondi yi tivisile sweswi xikongomelo xa yona ku vekisa eka Nhlengelo wa Russia . 
Xavunharhu , ku ni xilaveko xo endla swa ximanguvalawa mayelana ni maedlelo ya mphakelo . 
Vulavisisi byi hetiwile . 
Man'wana ya magoza lama tekiweke i : 
Nkalaringano , Nkulo na Vuvekisi . 
Xana nhlokomhaka i ncini ? 
Leswi i ku cinca ka matshalatshala lama nga humelela . 
Hi ta vona leswaku mi nyikiwa matimba . 
Hakunene , vutihlanganisi byi famba ku tlula laha . 
Kombisa mpimo wa xifaniso . 
Ehenhla ka nkarhi wa le xikarhi , ndzawulo yi ta : 
A ve si va eka xitereka . 
Xilaveko xa Mpfhumba ra Mahlayiselo : 
E-e . Leswi hikokwalaho mfumo wa Zimbabwe wu vumbile pholisi yo ahlula mhaka leyi . 
Swikongomelo swa Nhlangano a kuri , xikarhi ka swin'wana , eka : 
Leswi swi vula leswaku va hari eku vulavuleni . 
Swiboho swa tipholisi ta swa timali i vutihlamuleri bya gavhunara ntsena . 
Mhaka i makunguhatelo . 
Mhaka yin'wana hileswaku 40% ya vaaki yi tshama etindhawini ta le makaya . 
Hileswaku mi ni vutihlamuleri lebyikulu ku tlula mina . 
Mi nga tekela enhlokweni leswi landzelaka : 
Ku na timhaka to tala naswona to bohana swinene . 
Mali ya vuleteri na nhluvukiso a hi xiphiqo eka mfumo wa ANC . 
Hlamusela nhlamuselo ya nawu wa vunkwabyo . 
Madzolonga lama ya fanele ku yima . 
Ntirhisano lowunene wu tiyisisiwa hi ku tiyimisela eka xiphemu xa minhlangano hayimbirhi . 
Eka hinkwaswo , xifundzankulu xi ya emahlweni xi tumbuluxa mintirho leyintshwa . 
Kambe ku ni ku tshemba leswaku hi le ku humeleleni hi ndlela leyi . 
Afrika Dzonga i nakulobyenkulu wa swa mabindzu wa Netherlands eAfrika . 
Ku na swilo swo tala swin'wana , kambe leswiya hi swona swivangelonkulu swa minkwetlembetano . 
Nhlengeletano leyi yi kunguhatile phurogireme yintshwa ya nghingiriko . 
Hambi rini , nimixo ? 
Ku na ku tshemba ! 
Ku langutela ku le henhla . 
A ku ngheniwi ku endliwile . 
President ya hina yi kombisile ku tiyimisela swinene eka ku tlakusa vamanana . 
Vaaki va ni rito eku akeni maendlelo ya xibalo ni le ku tirhisiweni ka swirhangani . 
A ndzi tsakeli kuri mi pimanisa Afrika na Yuropo kumbe ni rin'wana tikonkulu . 
Nxavo wa makete i nxavo . 
Minghingiriko ya ndhavuko ya mfumo wa miganga yi ni ntikelo lowukulu eka ikhonomi ya hina . 
Ku tlheriseriwa endzhaku ka milandzu hi tikhoto . 
Lebyi i vutitivisi bya rixaka lebyi hi lwelaka ku byi fikelela . 
Ku hava swi nga tiyisisaka leswi . 
Khomixini ya Ikhonomi ya Afrika ; 
Hi ni lembe ra minghingiriko emahlweni ka hina . 
Magoza lama a ma nge tiyisisiwi hi ku landza xivangelo Palestina . 
Votala va titangha ta hina eka matiko lama ha hluvukaka va hava ku tiphina loku . 
Projeke a yiri eka xiyimo xa lulamiso . 
Ntlhontlho wa sayense na thekinoloji ya ndhawu . 
Kambe ku cinca lokukulu ku fanele ku endliwa . 
Swirho hinkwaswo swa ndyangu swi avelana eka muako . 
Masungulo lamanene minkarhi hinkwayo ! 
Mhaka ya swa timali na switirhisiwa swa Nhlengeletano naswona i mhaka ya nkoka . 
Hi fanele ku vekisa swinene eka ku navetisa vumpfhumba bya kwala kaya . 
Tiphurogireme ti fanele ku hleriwa na ku xoperiwa . 
Komba xikongomelo xa nkombiso . 
Mintirho ya tikomiti ta rihanyo na vuhlayiseki . 
A hi ku lovisiwa ka lava va hambanaka na hina . 
Swi kuceteriwa hi ku navela ka hina ku vona leswaku vaaki ni mfikelelo wo olova eka vukorhokeri . 
Hi vanhu lava tinyiketeke . 
Webusayiti yi ta tirha hi pulatifomo ya vanhu lavantsongo ku HUMESELA ERIVALENI ! 
Ku ni ku khumbheka loku ndzi ehleketaka leswaku ha ku twisisa . 
Xana sweswi a wu voni xiphiqo eka ku pfumaleka ka nkala-xihundla ke ? 
Mfumo wu seketela xilaveko xa nhlangano wa vatirhi wo tiya no tiyimela hi woxe . 
Xana a wu ta endla yini loko a wuri eka xiyimo lexi ? 
Ndzhendzheleko wa vusweti na mpfumaleko wa mintirho wa tika ku wu tshova . 
Swipimelo swa matirhisele ; 
Ndzi tava kona hi ku hela ka vhiki loko hi lava ku kanela leswi ku ya emahlweni . 
Swin'wana swa minghingiriko leyi swi katsa : 
Hileswaku ndzi ehleketa leswaku Britain yi kume mahungu yo twisiseka ku suka eka Mfumo wa Afrika Dzonga . 
Namuntlha swa koteka ku endla leswi xikarhi ka xijumba xa miganga ni matiko . 
Xikongomelo xa wona i : 
Tindlela ta timali ta kwala kaya ta swa mati ti fanele ku antswisiwa . 
Leswi swi ta pfuna ku kongomisa miehleketo ya hina eka ntlhontlho lowu wa nkoka . 
A hi ntirho wo navetisa . 
Eka vahluri , ndza tshemba leswaku mi ta hlayisa ntirho lowunene . 
Hambiswiritano , xiphemu xa vumbirhi xi landzela ku hela ka xiphemu xo sungula . 
Matirhisele ya mimbuyelo ya Mahlelelo ya Mintirho swi lawuriwa hi vukona bya timali . 
Hileswaku Tikhomixinara letin'wana hinkwato ti hlawuriwile hi ndlela leyi landzelaka : 
Leswi hi leswi xipano xi vulaka swona : 
Afrika Dzonga ri ni mpimo wa le henhla wa mpfumaleko wa mintirho . 
Lembe leri hundzeke ri vile ra ntlhontlho swinene eka ikhonomi ya misava . 
Hi tiyimiserile ku vona leswaku xikolo xintshwa xi pfula ekusunguleni ka 2012 . 
Loko a nyikiwa timinete timbirhi , ku tava timinete timbirhi kumbe tintsongo . 
Leswi swi katsa swa tindlu , rihanyo , dyondzo ni mabindzu na vumaki . 
Swi ni vusiwana namuntlha a hi n'wi voni laha . 
Kombisa na ku rhekhoda matirhele ya leswi landzelaka : 
Loko u tsakela kuva ni mfumo wa ku tsakela ka wena wu vhotele . 
Hi ku swi veka hi ku olova , a ku nga na mali yi nga kona . 
Un'wana na un'wana u ni mfanelo ya ku tiphina - vamanana na vatatana havambirhi va fana . 
Ntolovelo lowu wu ta pfumeleriwa eka nkarhi wo hetelela hi 2004 . 
Lwandle i ntsakelo wa nkoka wa rixaka naswona hikokwalaho hi hlayisa vuthu ra le matini . 
Ku durha ka ku hlwerisiwa ku endliwile hi ndlela leyi landzelaka : 
Kambe leswi sweswi hi swi lavaka i mphakelo lowu vonakaka hi ndlela leyi : 
Hi fanele hi twisisa leswaku hi fanele ku hoxa miehleketo leyi anameke eka vupfhumba . 
Hi tshemba leswaku nkarhi wa hina wu fikile . 
Kambe mhaka leyi mufoni a yi boxeke i ya nkoka swinene . 
Ntirho lowuya wu endliwile naswona hi lulamile ku ya emahlweni ni matirhele . 
Mfumo wu swi endlile xirhangana leswaku vamanana na vana va sirheleriwa eka madzolonga . 
Hi fanele ku nyika matirhele eka timhaka leti boxiweke hi vanhu va hina hi nkarhi wa mpfhumba . 
Afrika Dzonga yi amukela swibumabumelo swa matimba leswi nga kona eka xiviko xa Ntlawa . 
Sweswi sayense yi tumbuluxile vuxaka xikarhi ka matirhisele ya hina ya gezi na ku cinca ka maxelo . 
Leswi landzelaka i swin'wana swa magoza lama kunguhatiweke : 
Ku hundzuluxiwa ka vumaki hi nhluvukiso wa mabindzu lamantsongo swi tava leswikulu . 
Nghingiriko wa Phurogireme leyi amukeriweke eka Khomferense hileswaku : 
Sweswi ndzi ya eka vundzeni bya ikhonomi ehansi ka Mpimanyeto wa 2000 lowu nga eku lulamisiweni . 
Tirhisa vukorhokeri bya mintirho ya mani na mani ; 
Ehenhla ka tinhweti timbirhi leti hundzeke , maendlelo ya sisiteme ya VAT ya ximanguvalawa yi sungurile . 
Loko u lava ku swi veka hi ndlela yaleyo ku ni Palamende yo kala matimba yo lawula . 
Ku tlhela kuri ni mpfumaleko wa vatirhi lava tokoteke endhawini . 
Xitiviso xa leswi xi ta nyikiwa kahle nkarhi wa hari emahlweni . 
Mfikelelo wa makete wa vukorhokeri na tinhundzu ta Afrika . 
Kombisa nandzu . 
Sweswi projeke yi le ka xiyimo xa xianakanyiwa . 
Hilaha swi boxiweke ekusunguleni , mahlelelo i xiphemu xa nkoka xa ku dyondzisa na ku dyondza . 
Ehenhla ka nkarhi wa le xikarhi , xi tiyimisela ku ndlandlamukisa nkongomiso wa xona wa navetiso eVuxeni. 
Mfumo wa xifundzankulu wu ta ya emahlweni wu hoxa tihlo leri faneleke eka mhaka ya vugevenga . 
Ku herisiwa ka vusweti na nsiko lowu chavisaka. 
Ndza nkhensa kuva mi ndzi rhambile ku avelana na n'wina ntirho lowu . 
Naswona swi nga endliwa kuri hava ku vekisa eka swa michini leyintshwa . 
Leswi hi ntiyiso a hi mpfumelelo wa tinhlayo ta ximfumo . 
A ku na ku nghenisiwa loku ku nga endliwa eka leswi . 
Palamende yi ta nhjekanjhekisana hi yona na ku tlhela va yi vhotela . 
Yo sungula hi le ka vundzeni bya tinxakaxaka naswona ya vumbirhi ya kwala kaya . 
Xivangelo lexi nga vaka xona xa leswi : 
Nhlokomhaka yi ringanyeta kuri xiphiqo xi ahluriwa . 
Xirho xin'wana na xin'wana xa vaaki a nga hava ni mfikelelo eka vuhlayiselo bya swa khale . 
Nhlamuselo ya tinhundzu na / kumbe vukorhokeri . 
Ndza nkhensa ku rhambiwa eka ntirho lowu wa nkoka swinene . 
U ta kamberiwa ehenhla ka tinhlamulo ta wena eka timhaka leti landzelaka : 
Xana switandzhaku swa timali hi swihi ? 
PGDP yi hluvukisiwile exikarhi ka swiyimo leswi tlakukeke swa vusweti na mpfumaleko wa mintirho . 
Ndzi fanele ndzi vula nakambe leswaku a ho vulavula ntsena hi vavekisi vambe . 
Mphakelo hi ntalo wa mati . 
Leswi ku tava ku onhiwa ka Nawu wa Mafambiselo ya Mani na Mani ya Timali . 
Xivutiso xin'wana hi nxaviso wa matlhari eka valwisamfumo . 
Leswi ntirho wu nga ta avanyisiwa xiswona : 
Nyika xivangelo xa nhlamulo ya wena eka nandzu WUNWANA . 
Swivilelo swi amukeriwile hi Khomixini ya Vamajisitarata eka mhaka leyi . 
A hi ehleketa leswaku muako wu tava wun'we wa swifambisi leswikulu . 
Ehenhla ka hinkwaswo , vanhu lava khumbhekeke va fanele ku nghenelela eka ku teka swiboho . 
Hi fanele ku hakelela na leswi . 
Nkucetelo wa vutekinyingi bya mahungu . 
Hlamula NTLHANU wa swin'wana swa swivutiso leswi landzelaka : 
Va khome hi ndlela yaleyo . 
Matshan'weni ya sweswo hi vulavula hi vumaki bya swofamba swa mani na mani . 
Vuinhjiniyere bya Vukhanikhi , nongonoko wu ya emahlweni . 
Ku ni xilaveko xa xinawu hi ku landza Vumbiwa na nawu lowu fambelanaka na swona . 
Va le ku endleni ka ntirho wo hlamarisa . 
Holobye eka Hofisi ya Presidente , Muchaviseki . 
Leswi landzelaka swi nga kumeka eka webusayiti : 
Hakunene , ina , xivutiso xi boxiwile . 
Mpimanyeto wa R2 wa mamiliyoni yi nyikeriwile eka phurogireme leyi . 
Tindhawu leti ti tava nkongomiso wa nseketelo wa matshalatshala ya nhluvukiso . 
Matirhisele ya rimba rintshwa ya ta fambisiwa hi Rhijisitara ya Tibangi . 
Xiviko xo hetelela xi ta kumeka hi Ndzati 2006 . 
Eku heleni ka siku leswi swi tekela ehansi ku kula ka ikhonomi ya SADC . 
Leswi hileswi hi tlangelaka namuntlha . 
Ndzavisiso wo anama wu endliwile hi nkarhi lowu . 
Kambe a hi tiyimiserile . 
Ku humelela ku tsarisiwile eka tindhawu leti landzelaka hi ku kongomisa eka tipolitiki ta Afrika Dzonga : 
Haswintsongotsongo , swi le ku humelela swinene . 
Lexi i xivangelo xa leswaku hikokwalaho ka yini hi vekisa ngopfu eka mpimanyeto wa hina eka dyondzo . 
Leswi swi vula leswaku mafambafambelo eka tlhelo rin'wana ra miri ma khumbheka . 
Ndzi mi navelela leswinene eka minkanerisano ya n'wina . 
Nhlayo ya mimpfuxeto ya sweswi ni ya mundzuku yi tekile xivumbeko xo karhi . 
Mfumo wu amukela xilaveko xo lwa ni vukungundzwana etikweni ra hina . 
Naswona ha tiva leswaku hi phakela eka pulani , eka nkarhi na le ka mpimanyeto . 
Tibuku ta hungulo ku kuma masungulo ya tsalwa . 
Hileswaku swi hundzuke xivangelonkulu xa makhombo . 
Ndzi hlohlotela hinkwerhu ka hina ku vhota naswona ku vhotela mfumo lowu hlayisaka ! 
Timhaka ta mbango ni vanhu swi nga tirhaniwa na swona eka Phurogireme ya Madyondzelo ya Vuswikoti bya Vutomi . 
Nhlayo ya swiphiqo swi kona eka vaaki va hina namuntlha . 
Hi ku tshembeka , ndzi lava mpfuno . 
Hilaha ndzi vuleke hakona khale , Xihlawuhlawu xi hlulekile hikuva xi siyile ehandle vunyingi bya tiko leri . 
Ina , minkarhi hinkwayo ha swi endla . 
Machudeni ya ni mfikelelo eka swirhisiwa hinkwaswo hi ku ya hi ntirho . 
Kanela nkoka wa mabindzu ya tinxakaxaka hi ku landza navetiso eAfrika Dzonga . 
Hi tshemba leswaku Matsalani-Generali u ta yisa emahlweni matshalatshala ya yena eka tlhelo leri . 
Swo tala swi cincile eka malembe yo nghenelela . 
Kambe i swa nkoka eka vana ku ya eka munhu loyi a nga leteriwa kahle . 
Swo fana swi fanele ku endleriwa vanhu van'wana na tindhawu tin'wana . 
I xikongomelo xa mina leswaku a ku nga vi ni ku tlhelela endzhaku . 
Ntsena kuri leswi swi ta endlisiwa ku yini i xiphiqo lexi sweswi xi nga ku tirhiseni miehleketo ya hina . 
Tirhisa tafula ku hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Tiphurogireme to tano ti ta lava ku ngheneriwa hi swiyenge hinkwaswo ku katsa vanhu va mabindzu . 
A ndzi tshama ndzi ri muakhademiki . 
Ndza tshemba leswaku xihlanganisiwa xi fanele ku ya emahlweni hilaha swi pulaniweke hakona . 
Xosungula , nhlenegeletano a hi komgomise eka xiyimo xa ikhonomi ya misava na tipholisi leti faneleke ta swa timali . 
Ku tumbuluxiwa ka mintirho yintshwa naswona leyi nga tekaka nkarhi lowu leha a hi mhaka yo olova . 
Tani hilaha swi tikombaka , ku ni vuxaka bya ku twanana swinene lebyi vuyerisaka lebyi nga kona . 
Ku khoma kun'we ku endliwile . 
Ndzi tirhisile nkarhi ni Nhlangano wa Vutleketli bya Nhundzu hi Mapatu ekusunguleni ka vhiki leri . 
A ndzi tshembi leswaku va hatlisa ku kuma swintshunxo . 
Ku na xiyimo xo yelana kumbe xo biha ematikweni man'wana . 
Leswi swi ta endliwa hi ku tirhisana swinene ni Xipano xa Ntirho xa le Palamende xa Nxopeloswihoxo . 
Xana ntirho wa China a wuri wihi ? 
Ndzi langutile eka phurogireme ya khomferense ya n'wina . 
Nhlayo ya swivangelo swi hi fikisile eka goza leri . 
Ku hava ndzemukiso wa vatirhisi eka mimbuyelo na swivandla swa gezi ro pfuxeleriwa . 
Swi le rivaleni , ku ni ku humelela swinene eka tlhelo ra nhlanganiso . 
Xikongomelo xa n'wangulano i ku nyika vamanana nkarhi wo : 
Hi tshemba leswaku tiphurogireme leti ti ta ya emahlweni ku va ti humelela handle ka minkavanyeto . 
Hambiswiritano , mpfhumba ri kongomisa ngopfu eka vanhu lava tirhaka eka vumaki . 
Khapu ya misava , a swi kanakanisi , i ntirho lowukulu wo navetisa eka Matimu ya tiko . 
Hunguta mpimo wa malakatsi lama faneleke ku vekisiwa . 
I nchumu lowu wa ha faneleke ku langutisisiwa loko kontiraka yi gimetiwa . 
Mahlelelo ya swivangelo swa mavonelo yo khuma . 
Nhlangano wa swi kota no tirheka . 
Hi teka swiave hinkwaswo eka njhekanjhekisano hi moya lowuya . 
Swirhangana leswi ndzi swi vekeke swa lembe-ximali leri taka hileswi landzelaka : 
Mi nge si pfumeleriwa ku nghena eAfrika Dzonga , mi fanele kuva ni : 
Vumundzuku bya tikonkulu hinkwaro ra Afrika byi le mavokweni ya hina . 
Hileswaku i muxaka lowu wa ku hangalaka . 
Swi tshamisekile eka maendlelo yo karhi ya ku cinca . 
Hi ntiyiso hi bohekile ku aka vukorhokeri bya mani na mani ku suka ehansi . 
Phurogireme ya Vukorhokeri bya Rixaka ya Vantshwa yi ta simekiwa nkarhi lowu taka . 
N'winyi wa Mavhengele ya BELL a nga tivi ku lulamisa xiphiqo . 
Xiave xa ndzawulo ya mina eka Phurogireme leyi ku tava : 
Vunyingi bya vatirhi va vumbile xiphemu xa varhumiwa va Nhlangano wa Tinxaka . 
Kambe ndzi ehleketa leswaku ku fanele kuri swin'wana ku tlula leswi endliwaka eka Xiyenge xa 49 . 
A hi nge swi pfumeleli sweswo , Presidente . 
Leswi hileswi ndzivalelano wu nga swona . 
Vumbiwa ra hina ri kombisa erivaleni ntumbuluko wa sosayiti leyi hi ringetaka ku yi aka . 
Lexi i xikongomelo xa vanhu va Afrika Dzonga ku angarheliwa hi hinkwavo . 
Ndlela leyi xibumabumelo xi endliwaka kumbe thoni yi nga endla ku hambana . 
Va tshama ehenhla ka phiramadi . 
Va nyika ku tshemba eka vantshwa va tiko . 
Swi ta ya emahlweni swi tiyisisa ehenhla ka vanhu ku pfumela ku hanya ni ntiyiso lowu . 
Phurogireme yi lava ku vona leswaku nawu wu lawulaka xikolo xa vuleteri wu tirhisiwa hi mfanelo . 
Ndzi ta ringanyeta hi ku endla sweswo hi ku languta xijumba xa timhaka . 
Maendlelo yo vilela a ya nge yimi endleleni ya valawuri va swa rihanyo kuva ku ndlandlamukisiwa phurogireme . 
U mutokoti eku tirhisiweni ka tikhomupyata . 
Nyika vuxokoxoko ku suka eka xivutiso ku seketela nhlamulo ya wena . 
Ririmi tanihi dyondzo . 
Yin'we kumbe yin'wana kumbe haswimbirhi . 
Mimbuyelo na ku humelela . 
Xikongomelo i ku vona leswaku ku ni landzeleriso eka milawu na tipholisi hinkwato . 
Tiyindlu ti ta nyiketiwa eka swirho leswi swi nga sirhelelekangi swa muganga . 
Kambe , a swi fanelangi ntsena swi va ni mavangwa , swi fanele ku fikeleriwa na ku kala swihundla . 
Xivutiso lexi faneleke i kuri hi swi endlisa ku yini ku ya eka vuswikoti bya mpfuno wa hina . 
Swi aleriwile . 
Minkanerisano a yi languteriwa ku languta eka : 
Huvo yi vona swi fanerile ; 
Tani hiloko van'wana va n'wina mi tiva , lowu a kuri muti wa mina ku ringana ntlhanu wa malembe . 
Ku tlakusa nawu na nhluvukiso wa vumbiwa ku fikelela swilaveko swa vanhu . 
Tindlela leti i : 
Muxaka lowu wa vubihi a wu le ka moya wa Nhlangano lowu . 
Xikombiso xa angulo ku ngava : 
Xilaveko xa nawu lowuntshwa a wu kanetiwi . 
Eka leswi , matiko yo hlaya va tirhisile matshalatshala ku lulamisa mhaka leyi . 
Ku tlakusa nhlayiso wa mbango . 
Leswi sweswi swi sungurile ku cinca . 
Ndza tshemba u ta kuma timinyuziyamu tintsongo leti u nga si ti endzelaka . 
Phakela mali eka swivandla hinkwaswo swa ikhonomi ya vurimi ; 
Xana hi fikelela njhani swikongomelo leswi ? 
Marhungula ya mina lamanene eka minkanerisano ya n'wina . 
Ndzi mi navelela leswinene eka minkanerisano ehenhla ka masiku ya ntlhanu lama landzelaka . 
Ku tumbuluxiwa ka rixaka ro sungula ni ra vumbirhi ra ti-MPCC swi endlile leswaku leswi swi humelela . 
Hileswaku ha tshemba leswaku a kuri na nkala-xihundla . 
Lexi i xin'wana xa swihoxo lexikulu xa van'wana va makhomorhedi . 
Projeke leyi sweswi hi le ka xiphemu xa maendlelo . 
Lexi i xivangelonkulu lexi nga hi hlanganisa swin'we . 
Ku avana eka leswi ku tava maendlelo yo tsandzeka . 
Hi tiyimiserile ku hlohlotela ku dyondza ka vutomi hinkwabyo . 
Mahlelelo ya fanele ku landza milawu yo angarhela ni yo kongomisa leyi landzelaka : 
Hi ta fikelela leswi ehenhla ka nkarhi wa le xikarhi hi : 
Xiyimo lexi xi ndzi tsundzuxile leswi humeleleke ku landzela Nyimpi ya Vumbirhi ya Misava . 
Xiviko eka ndzavisiso lowu xi ta huma eku heleni ka nhweti leyi ( 30 Nhlangula 2003 )  . 
Xikongomelo xo hetelela i ku hunguta vusweti : 
Mimpimo ya Mahlelelo eka Phurogireme ya Mahlelelo . 
Kambe ntsena loko a tiva leswaku a ndzi khumbheki , wa swi vona . 
Xana Miehleketo Leyikulu hi yihi eka leswi ? 
I goza leri nga ta teka bolo ya milenge etikweni ra hina ku ya eka xiyimo xa le henhla . 
Naswona loko swi ya emahlweni , hikokwalaho ka yini ? 
Tani hi xipano : 
Ku tshemba ka ku tiyimisela ka tinxakaxaka ku le mahandzeni ya tindlela . 
Mfikelelo wa mahala eka ni ku suka emakete . 
I ndzi swi tivi kuri hikokwalaho ka yini va hi sandza . 
Nawumbisi lowu wu tshembisa ku endla xiave lexikulu swinene eka mhaka leyi . 
Hi kombela endlelo ro twisiseka eka maendlelo lama . 
Minkanerisano yi ta endliwa ehansi ka vundzeni bya swirhangana swa NEPAD . 
Swi ta koxa ntirho wo tika . 
Leswi i xiphemu xa xivangelo xa ku akiwa ka Coega Port sweswi . 
Mintirhisano yi tirhela nhluvukiso wo tiyisisa wa miganga hinkwayo ya hina . 
Ntsena 115 ta ha lava ku hetisiwa . 
Miganga leyi nga tsan'wiwa yi fanele ku kota ku fikelela nseketelo wa mali . 
Vamanana va fikelele ku humelela lokukulu hi mpfhuka ka 1994 eka tindhawu ta mfumo ni ta ka ti ngari ta mfumo hatimbirhi . 
Vamahungu hinkwavo va rhambiwa eka ku sayiniwa ka Xitatimende xa Pholisi ya Nkoka . 
Vaholobye va pfumelelanini eka leswaku : 
Xikongomelo xa vuxokoxoko lebyi i ku kombisa milandzu leyi tumbuluxiweke eka Nawu . 
Languta ku tika ka vuvabyi emugangeni ; 
Timhaka to tala leti ndzi ti boxeke ti ta kaneriwa eka tinhlengeletano ta ku avana hi mintlawatlawa . 
Leswi se swi nga katsakanyiwa swi ehleketeleriwa ku hetisiwa hi lembe ra 2010 . 
I maendlelo ya ntolovelo eka mfumo . 
Hi tiyimiserile hi ku tiyisisa nyimpi yo lwisana ni vugevenga . 
I senthara yikulu ya xintshunxo emisaveni . 
Leswaku kuva ni ku nghenelela kun'we . 
Eka mhaka ya wo sungula , ku hava nkwetlembetano wu tumbulukaka . 
Swi tava swi ri kahle swinene hi ku landza vuswikoti byo hakela nawu . 
Mutshama-xitulu , xirho , ndzi nkhensa swinene eka xivutiso xexo . 
Ndzi tsakela ku ku byela hi makhombo mambirhi yo vava lama humeleleke hi vhiki . 
Kuva ku seketeriwa xikombelo , vuxokoxoko lebyi landzelaka byi fanele ku yisiwa : 
Ku sirheleriwa ka mintsakelo ya vana vantsongo na vanhu lava va nga riki ni matimba hi tlhelo ra nawu . 
U ya enyangweni . 
Eka maendlelo , vululami a byi le ku endliweni ntsena . 
Swikongomelo swa khomferense a kuri : 
Hi amukerile ntlhontlho wo hlanganisa ikhonomi ya hina eka ikhonomi ya misava . 
Dokoza i xikombiso xa matirhele yo sungula ya thekinoloji . 
Vugevenga bya swa mabindzu byi le ku ahluriweni hi tindlela leti landzelaka : 
Va ta twisisa naswona va ta tirha ni miganga . 
Hileswaku a hi maendlelo ya mulanguteri lama hi ma simekaka laha . 
Swi humelerile hikokwalaho ka ku humelela loku endliweke hi ku landza mafambiselonkulu ya ikhonomi 
Ku hluleka ku endla tano ku tava ku lwisana ni moya wa Vumbiwa bya hina bya xidemokirasi na ku kala vumunhu . 
Leswi swi endla un'wana wa vafambisi va vuvekisi lebyikulu eka tikonkulu ra Afrika . 
Xiboho xo hetelela eka mhaka leyi xi languteriwa hi 2012 . 
Hilaha swi nga kotekaka , swivandla leswi nga kona swi fanele ku tirhisiwa . 
Xana u ta hlamula njhani swivutiso leswi landzelaka : 
Laha hansi i swin'wana swa timhakankulu leti andlariweke : 
Swi fanele swi tekeriwa enhlokweni leswaku xiviko xa nkarhinyana xi tirhana ni timhaka leti kombisiweke laha henhla . 
Minhlawulo yi le henhla ka hina naswona ndzi teka nkarhi lowu ku navelela Limpopo leswinene . 
Kumbe hi nga endla mhaka yin'wana . 
Mintlhontlho ya xivandla lexi i : 
Kambe ku ni swiphiqo na kuva kuri ni mintlhontho . 
Leswi swi katsa : 
Mayelana ni mfikelelo wa le ndlwini wa vukorhokerixidzi , tinhlayo ti tivulavulela hi toxe . 
Mutshama-xitulu , ndzi na mhaka ya nawu . 
Ku antswisiwa ka hafu yo sungula ya xikwere yi ta hetisiwa hi 21 Ndzati . 
Ndzi teka leswi tanihi hungu ra ntshembho eka tinxaka ta khale . 
Mpfapfarhuto eka mhaka ya muholo wa 30 wa masiku yi ta katsiwa eka xiphemu xa mpfapfarhuto lowu . 
Mimbuyelo ya nxopaxopo yi tava ku vuyeriwa eka Xifundzankulu na timasipala haswimbirhi . 
Ku tava ni ku tihlanganisa hi ku angarhela eka mhaka leyi . 
Ndzi chava leswaku mintlangu yi ta vula bolo ya milenge eka malembe ya tsevu lama landzelaka . 
Vulavisisi byi le ku yeni emahlweni . 
Ku hoxa xiave eka nhluvukiso wa miganga leyi hanyaka . 
Eku heteleleni , vamanana na vatatana ndza kombela un'wana ni un'wana ku ehleketa hi vutshila ku ndlandlamukisa mintirhisano ya hina . 
Hi ku landza maendlelo lama leswaku Tsalwa leri ra Nkanerisano ri kandziyisiwa . 
Xana u ta enerisiwa hi matirhele ya nxavo wo avelana ? 
Xitatimende xa muholo na matirhiselo ya mali ; 
Kombisa xiphemu lexi hundzuluxiweke xa xivutiso . 
Ku ringanyetiwa leswaku maendlelo mantshwa ya mahakelelo ya ta nghenisiwa hi Dzivamusoko 2006 . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka emakumu : 
Lowu i nkarhi wa vurhangeri byo vonakala na vulawuri . 
Mfumo wu nge phakeri vukorhokeri hi woxe . 
Xiave xa mabindzu xa khutaza . 
Rhijisitara ri pfulekile eka vanhu hilaha swi hlamuseriweke hakona . 
Leswi i ntlhontlho wo tika swinene . 
Hi ta ya emahlweni ni ntirho wa hina mayelana ni Diaspora ya Afrika . 
Xana a yi swi lemuka ke ? 
Hi tekile swiboho leswi faneleke ku tirhana ni mhaka leyi ya xihatla . 
Ku tinyiketa ku kona ku pfuna . 
Ku nga hava ni matwele lamakulu ma vun'winyi bya vanhu na vukorhokeri bya vutihlamuleri . 
Hi languta emahlweni eka ka matirhisele yo humelela ya tiprojeke eka timasipala leti . 
Hi akile masungulo eka vanhu ntsena na ikhonomi leyi kulaka . 
Xikombiso xa yin'wana data leyi yi nga eka fayili ya tsalwa : 
Hi tekela enhlokweni leswaku ku ni tihakelo to hundzuluxa ta nkarhi wo koma leti faneleke ku fikeleriwa . 
Ndzi ya eku sunguleni hi ku vula leswaku ku ni minkarhi yo tsakisa ya timakete leti ta ha tumbulukaka . 
Swa nawu swi ya emahlweni ni kuva ni xiave xa nghingiriko eka ku lulamisa nakmbe maendlelo ya khoto . 
Swikambelwana swo yisa emahlweni swa kha swa endliwa eka ntshamiseko wa swimakiwa leswi . 
Hi le ka maendlelo yo hetisisa nawu lowu lawulaka ku tumbuluxiwa ka REDS . 
Nawu wu endliwile hi ku tihlanganisa ni tikhampani letikulu ta mirhi . 
Khomixini yi le ku lulamiseni ka mpfampfarhuto wa mavonelo ya Nawu lowuntshwa . 
Va ye mahlweni ya vula na ku tshaha Gary Bell : 
Kambe , vamanana na vatatana , kharikhulamu a hi xingungumani . 
Ndzi mukomberi wa ntirho . 
Leswi a hi ku tikarhata ka hina kambe ka matimu ya vanhu va hina . 
Swin'wana swa timhaka ta nkoka hi leti landzelaka : 
Switichi swa maphorisa leswi saleke swa 10 swi hetisiwile ehansi ka vufambisi bya European Union . 
Vuxokoxoko lebyi faneleke hi lebyi landzelaka : 
Eka swiyimo swa hlaya , hi hundzisile mimpimanyeto leyi a hi tivekerile yona . 
Ndzi vone Vuendzi tanihi xivandla lexi nga ni vuswikoti byo fikelela swikongomelo leswi . 
U nga ehleketa hi ndlela yo khomelela eka nghingiriko . 
Ina ku ni mintlhontlho yo tala swinene leyi nga sala . 
Maendlelo ya tava hi ndlela leyi landzelaka : 
Swirho swa tiko swi tava kona . 
Hi na swo tala ku tlangela ni swo tala ku languta eka swona . 
Nhlayo ya le henhla ya mafu yi kona eka ndhawu yin'we . 
Hlamusela hilaha khodi ya matikhomelo yi tirhisiwaka na ku tirhisisiwaka xiswona eka nhlangano . 
Leswi i ku antswa lokukulu loko ku pimanisiwa ni malembe lama hundzeke . 
Tifomo leti landzelaka ti ta tirhisiwa ku ya hi ntumbuluko wa xiendlo . 
Katsakanya xiviko xo tsariwa hi mbuyelo wa xiboho xa vufambisi lexi tekiweke . 
Hambiswiritano , ku ni swivilelo leswi humesiweke hi swirho swa komiti eka ndhawu ya projeke : 
Ku sindzisiwa ka Nawu wa Sharia . 
Ina ke , ku tinyiketa ka hina ku lulamisa timhakankulu ta xindzhuti xa vumunhu na nhluvukiso . 
Mpfampfarhuto wa nawu wu tava masungulo ya ku tihlanganisa ku ya emahlweni kona eka mfumo . 
Vurhumeriwa byi tiyisisile leswaku byi twisisa mintlhontlho leyi langutaneke ni vaaki-tiko . 
Mfumo wu nge swi endli wuri woxe . 
Mphakelo wa vukorhokeri byo hlawuleka eka mahungu . 
Vadyondzi va fanele va lemukisiwa eka leswi landzelaka : 
Eka hinkwaswo leswi hi langutane ni mphikizano wo tika wa tinxakaxaka . 
Ku cinca ka maxele i mhaka ya ntolovelo eka matiko lama ya hluvukaka ku fana na Afrika . 
Ku ringeta ku nga endliwa ; 
Hi ehleketa maendlelo kuva yari kusuhi ni ku hetisiwa ku hela ka Mudyaxihi , ku vule yena . 
Loko hi endla leswi , hi ta papalata mafu yo tala ya le magondzweni yo fana ni lawa . 
Eka nandzu lowu , a kuri ku tshova endlwini ni ku pfinya . 
Ku tirhisana ku ta tekela enhlokweni ni leswi : 
Hi nyika mavonelo hi ku angarhela ka ntirho lowu endliweke , ntirho lowu nga ku yeni emahlweni na ntirho lowu nga ta endliwa . 
Ku ya eka leswi languteriweke hi 1998 . 
Rixaka ra mukhandziyi ku ngevi mhaka leyi tekeriwaka enhlokweni eka xiyimo lexi . 
Milandzu yin'wana a yi si tengiwa . 
Ha mi nkhensa eka tintswalo ta n'wina . 
Ku ya ehansi swinene ka nxavo swi ni ntikelo lowukulu eka nkoka wa vutomi bya vanhu ntsena va le Zimbabwe . 
Ku aka hi Vuntshwa Vuxaka eAfrika . 
Hi vona swilo leswi haswimbirhi tani hi mhaka ya timfanelo ta ximunhu na mhaka ya rihanyo ra mani na mani . 
Komba mintlhontlho leyikulu mayelana ni matirhele ya Nawu wa Madzolonga ya le Mindyangwini . 
Eka mhaka ya mpfuxeto ku tivisiwa hi xielekitironiki ku ta rhumeriwa eka wena . 
Hinkwenu hi na vutihlamuleri ku hoxa xandla eka ku aka nkondirhaka ya vanhu . 
Eka mhaka leyi , Presidente endzhaku ka ku tihlanganisa ni Holobye wa Vusirheleli u thorile Lt . 
A swi fanerile na sweswi swa hari tano . 
Ndzi fikisisa ku khomeriwa ka mina . 
Xiave lexi endliweke hi vatlangi vo hambanahambana eka ikhonomi . 
Kambe ndzi ehleketa leswaku ka hari hava nkombiso wun'wana edorobeni handle ka ku kula ko avelana . 
Nkwama lowu a wu tava wu nga tangi hi nkarhi wa kahle . 
Vuxirho bya Huvo byi langutisiwa endzhaku ka malembe manharhu man'wana ni man'wana . 
A kuri ni xitoko xa swimaki swo kongoma eku heleni ka nhweti . 
Xana u twisisa yini hi leswi landzelaka : 
Vutihlanganisi byi ta kongomisiwa eka : 
Ndzi boxa byo hlaya hi leswi endzhakunyana . 
Leswi i ntiyiso eka xiphemu xin'wana ni xin'wana xa ntirho wa hina . 
Swingologondzwana swa xielikitironiki a swi kumeki etikweni eka nkarhi wa sweswi . 
Vanhu vo tala swinene va ehleketa leswaku timfanelo ta ximunhu kuva marito ntsena ephepheni . 
Lexi i xiphiqo xa ntumbuluko . 
Tirhisa tifomula leti landzelaka : 
Nhlangano wa Vatirhi wa Tinxakaxaka wu pimanyeta kwalomu ka ku tlula 50 wa mamiliyoni ya vanhu va lahlekeriwile hi mintirho ya vona . 
Machudeni va fanele kuva va tilulamisile eka mahlelelo ku landzela pholisi ya mahlelelo ya vandla . 
Ku tlula malembenyana lama hundzeke , vahakeri va xibalo vo hlaya va landzelela vutihlamuleri bya vona bya xibalo . 
Nhlanganelo wa Tinxakaxaka wo Herisa Ku Hakelela Matherorisi . 
U vurile leswaku u lava ku herisiwa ka madzolonga . 
Hi se hi tekile magoza yo tiya . 
Kambe buku ya hari ni swin'wana swa leswinene swa leyi ya masungulo . 
Hambiswiritano , vutihlamuleri na vukala-xihundla swa vukorhokeri bya vuhlori a byi kona . 
Eku heteleleni , ku nghenelela eka vutiolori i mfanelo yo sungula ya ximunhu naswona yi fanele yi fikeleriwa hi hinkwavo . 
Xana vito ra nambu ri huma kwihi ke ? 
Lowu i nkarhi wo tsakisa swinene eka xivandla xa swa vumaki . 
Swidzidzihari swo ka swi nga amukeleki swi ni xiave lexikulu eka ku endla vugevenga bya madzolonga . 
Eka mhaka leyi hi lava ku antswisa mafambiselo na matirhisele ya vuhlori . 
Hi le ku hlulekeni eka vurimi na switirhisiwa . 
A ndzi endli leswi hikuva ndzi rhandza xikandza xa mina . 
Ndzingano wa laveka ku fikeleriwa xikarhi ka nhluvukiso wa makete na nsirhelelo wa vatirhisi . 
Xirho xin'wana ni xin'wana xa vukorhokeri bya mani na mani u ta ringanela kuva ni phenxeni ya kahle . 
Masiku ya kombo , ya aviwa ehenhla ka nkarhi wa tinhweti tinharhu . 
Tanihi vumaki u fanele ku antswisa eka mhaka leyi . 
Yin'we ya swipimelo swa nhluvukiso i ku tirhisana ka swifundza ni nhlanganelo . 
Ku tlakusiwa ka ku ringana ka rimbewu na ku nyikiwa matimba ka vamanana . 
Vuxokoxoko bya Western Cape byi hlawulekisiwa hi leswi landzelaka : 
Leswi ngava hi mbuyelo wa sayizi ya sampulo . 
Tihotele to tala ti ni magoza ya tihakelo ta malembe mambirhi lama landzelaka . 
Swi fanele swi hlamula eka hinkwaswo . 
Xana vuxaka xikarhi ka mfumo na vamahungu ni vanhu byi antswile ke ? 
Yingiso wuntsongo wu nyikiwa eka vumbhoni bya leswaku ku hambana loku ku nga hluriwa . 
Hi fanele hi cinca ndhavuko , mavonekelo na ndlela leyi hi tirhaka hi yona . 
Leswi hi swin'wana swa ntsanyuso wa ku bohana swinene ni mbuyelo wa le tindhawini ta ribuwa eAfrika Dzonga . 
Vanhu va mahlori va Afrika Dzonga . 
Hi nga tshuki hi hambukisiwa hi timhaka leti nga ta teka nkarhi wo leha ku ti tirhisa . 
Hambiswiritano , ku pfinya a hi vugevenga byi ri byoxe exifundzeninkulu . 
Hi komberiwa ku ndlandlamukisa tindziminyingi . 
Hluvukisa pulani ya ntirhisano ku lulamisa xiphiqo . 
Hi le ku engeteleni ka nhlayo ya tiyuniti ta swo famba . 
Swihlawulekisi swa swirho swa xiphemu xa xin'wana ni xin'wana xa projeke swi ta vekiwa . 
Kun'we , Wena Muchaviseki , hi pfumela eka xilaveko xa xihatla xa ku pfuxa hi vuntshwa swivandla swa dyondzo swa tinxakaxaka to hlaya . 
Leswi swi famba hi phurogireme ya mfumo ya ku herisa vusweti . 
Ndzi tshemba kuri leswi swi tava magoza . 
Nsivelo wa vugevenga wu nga kumeka eka wun'wana wa leswi landzelaka : 
Nkunguhato wa asayimente leyi wu hlamuseriwile wu twisiseka mayelana ni rheferense . 
Afrika Dzonga yi tirhile hi ku navetisa eka swiphemu swa ikhonomi , tipolitiki na swa vuxaka bya vanhu . 
Swikolo leswi dyondzisaka Vutshila byo Voniwa swi fanele swi vona leswaku leswi swi fanele swi humelerisiwa . 
Riphabuliki hi ku landza nawu lowu faneleke . 
Ku hlota swi ngari nawini a swi si vanga nxungeto eka ku tumbuluxiwa ka ntanga . 
Xiviko xi fanele xi katsa : 
Hikokwalaho u fanele ku ta eka xivandla lexiya hi tindlela to hambanahambana . 
Kambe hi ta tsakela kuri mhaka leyi yi tlhela yi kaneriwa hi sosayiti hinkwayo . 
Lexi i xiphemu xa vuswikoti lebyi hi tlangelaka namuntlha . 
Hi tihlanganisile ni hinkwavo hi ku angarhela . 
Hi ya emahlweni hi hlohlotela ku tinyiketela ku kuma swintshunxo eka nkayakayo wa AIDS . 
Ringeta nakambe hi ku tiyimisela eka Lembe Lerintshwa . 
Leswi hi tsakelaka ku swi vona i kuva vanhu va ka hina ku hanya hi ku rhula eka xifundzankulu xa hina . 
Mukomberi wa ntirho wa le handle ka tiko i , hi swikongomelo swa swipimelo leswi : 
Sweswi ndzi ya eka ndhawu leyi hi nyumisakanyana . 
Swi ndzi nyika ntsako lowukulu ku sungula siku leri hi xitiviso lexi xa matimu . 
Tsundzuka nkoka wa vuxikarhi bya Palamende eka maendlelo ya xidemokirasi . 
Xifaniso lexi xi fanele xi hlamuseriwa hi vundzeni bya mintirho ya Vutlharhi bya swa Vugevenga . 
Xiave xa vuthori byo kongoma bya mfumo i xintsongo swinene eka ikhonomi hinkwayo . 
Swi fambile kahle . 
Lexi i xiphemu xa vumbirhi eka nkunguhato wa Phurogireme ya Madyondzele . 
Hi tsakile swinene eka mpfapfarhuto wa Phurogireme ya Madyondzele . 
Swin'wana swa swikongomelo swa ntirho xikarhi ka swin'wana i : 
Kuva minhlangano yiri karhi yi ya emahlweni yi vulavurisana i mhaka ya nkoka . 
Hi fanele hi endla swilo hi ndlela yo hambana . 
Swa tipolitiki - ku hlawuriwa ka presidente lontshwa , ku vhota ro sungula , sw.n.sw. 
Xana hi endla njhani kuri vaavanyisi va hlayisa ku tshembeka ni ku tshembiwa hi vanhu ? 
Loku i ku sola ka ntiyiso naswona hi fanele hi languta eka mimbuyelo leyi a yi nga kunguhatiwangi . 
Xana u kombisa njhani mhaka ya kuva u hlulekile ku fikelela mfikelelo wa 2% ? 
Ndhawu yo paka leyi hlayiseriweke vo karhi ya kumeka eka munhu un'wana ni un'wana . 
Hileswaku , hi fanele ku engeta nakambe , hi ku tirhisa marito ya Komixini ya Yuropo : 
Xana u ta langutela njhani ku cinca ? 
A hi na xikungu xo yimisa mixaka leyi ya vuhlanganisi . 
Sweswi hi ta languta eka milawu liya . 
Komiti ya Rixaka ya Malawulelo ya Nhlanganelo wa swa Matlhari hi ku tihlanganisa ni Holobye wa Vusirheleli . 
Hinkwenu hi ta fa naswona hileswi hi nga tela swona . 
Vutihlamuleri bya hina byo tihlanganisa eka vutomi bya vanhu va hina byi fanele ku ya emahlweni . 
Khapi ya Misava i ntirho wa nkoka eka hina , hileswaku ntirho wa nkoka swinene . 
Matlhelo hamambirhi ma pfumerile eka ku cincana ka mintlawa ya vuhlanganisi ya Palamende eka dyondzo ya Ndhavuko . 
Hinkwavo lava nga ta emahlweni ku ta pfuna ni ku vula leswi ndzi swi endlaka . 
Mhaka yi ta tlhela yi kaneriwa ku landzela mbuyelo wa nhlengeletano leyi . 
Leyi yi tava minhlawulo yo sungula yo tshunxeka ehenhla ka malembe ya makumenharhu . 
Hi le xikarhi ka Malembe ya Vuxokoxoko . 
Ku langutisa ko kongomisa ku fanele ku nyiketiwa eka ku antswisa vuxaka bya le ndzeni ka mfumo . 
Ku thoriwa i nkarhi wa malembe mambirhi ku fika Sunguti 2006 . 
Xana u ehleketa yini hi nkoka wa vukorhokeri lebyi nyikiwaka hi Hofisi ya Ndyangu wa Maqhweta ? 
Ku hlayisa mali ku ya emahlweni kuri ehansi . 
Ndzinganiso lowu i wa nkoka ku fikelela swikongomelo swa nawu wa n'okiso wa ntlulo-ndzilikano . 
Hambiswiritano , xiyimo xa mpfumaleko wa mintirho eka 38% wu tshama wuri xivangelo xa xivilelo . 
Vavasati i vaxanisiwa vo hetelela emisaveni hinkwayo - ngopfungopfu eAfrika . 
Xana hi dyondze yini eka ndzavisiso ? 
Hi nge pfuki hi pfumelerile vukungundzwana eka vukorhokeri bya mani na mani . 
Ku kuma six-pack a swi fanelangi swi vangiwa hi kutirhisa swidzidziharisi . 
Hi langutele swikombelo swo tala hi ku famba ka nkarhi wa ndzivalelo . 
Swi tlhela swi va swa nkoka leswaku endlelo ro twala eservices ri tumbuluxiwile . 
Nkhuluko wa phepha : 
Hi nkarhi wun'we va hoxa xandla swinene eka nhluvukiso wa vaaki . 
Holobye a nga hlawula xin'we xa swirho swa Bodo tanihi mutshamamaxitulu . 
Xin'we xa mitirho ya nkoka eka leswi I ku vonakala ka maphorisa . 
Hakunene , lowu i nkateko lowu nga fanelangiki ku hupiwatluriwa . 
Ndzi twile u vula leswaku swi le ku tekeriweni enhlokweni . 
Swin'wana swa swiyenge swa nseketelo lowu nga kona swi boxiwile . 
Vunyingi bya Dyondzo ya Vukhongeri eAfrika Dzonga . 
Ku hambuka swi yelana swinene na mhaka yo vuyerisa vululami . 
Lawa i masungulo ya nkatsakanyo wa nhluvukiso wa Endlelo ra Switirhisiwa swa Nhlayiso . 
Hi langutela ku heta phurojeke leyi ku nga si hela tin'hweti tinharhu leti taka . 
Nseketelo wo nghenisiwa ka dyondzo yo angarhela eswikolweni . 
Swipimelo swo lwisana swi fanele ku papalatiwa . 
Ku vuyisela xichavo eka vanhu ku vile swa nkoka swinene . 
Hi 2007 , mfumo wa Afrika Dzonga wu pasisile ku vumbiwa ka mahungu ya vaaki . 
Ndzi byeriwe leswaku Holobye u kona laha . 
Hi ta endla tano hi tiva laha hi humaka kona . 
Nigeriya yi hlangane na ku hlaswriwa hi tibomo eka masiku lama hundzeke . 
A hi fanelangi ku tekela ehansi matimba yo onha ka minhlaselo leyi eka dyondzo . 
Xikongomelo nkulu xa pfhumba i vulemukisi , dyondzo na ku sivela . 
Ehenhla ka ntlhanu wa malembe lama landzelaka Ndzawulo ya Dyondzo yi ta kongomisa eka ku hlanganisela . 
Leswi swi tano eka vaavanyisi nku vo tala , xikan'we na vaavanyisi ntsongo vo tala . 
Eka mhaka leyi xiyenge xa lexi nga riki xa mfumo lexi yimeriweke laha namuntlha xi fanele ku rhangela ndlela . 
Ntirho wa mina i ku kombisa mavonelo eka switatimende leswi swa timali , kuya hi tinkota . 
I khokho ra nhundzu ya ikhonomi . 
Loko swi ri tano , xana i muxaka wa njhani wa vuyimbeleri ? 
Ku tirha swin'we hi na matimba yo vumba matimu . 
Eka mavhiki ya mune laya hundzeke . 
Leswi i swilo leswi hi nge swi pfumeleleki ku humelela . 
Ku vile xivono nkarhi wolowo tanihi leswi nga xiswona namuntlha . 
Ku tiyisisa ntshamiseko wa mbango . 
Inkomu swinene , Holobye Pahad . 
Kambe i ku tlula mafumelo , swi tlhela swi va hi matirhelo ya kahle . 
Hambiswiritano , kuna tlhelo rin'wana ro fikelela vuakatiko-nyingi . 
Leswi i ku dlaya muganga hinkwawo . 
Mhaka yo hetelela eka xivutiso lexi hakunene , mhaka ya Palamente hi yoxe . 
Xana hi vonelo ra wena ku vile yini swirhalanganyi leswikulu eka leswi ? 
Rifuwo ri tumbuluxiweke ku endlela ku antswisa nkoka wa vutomi bya vanhu . 
Ku engeteleleka loku ku ta famba nkarhi wo leha ku nghenelela eka ntshikelelo wa ntlakuko wa minxavo . 
Hi khensa swinene eka ku hoxa xandla xa nkoka eka dyondzo . 
Ku nyika nseketelo eka Holobye eka ku endla mitirho ya yena . 
Lexi i xikombiso xa xiyimo xa tiphurojeke to hlawuleka ta ku tirhisiwa eka minkhuvo ya miganga . 
Kungu ro katsakanya ri fanele ku hundzuluxiwa hi ku landza swilaveko swa Muvalangi-Jenerali . 
U lava kuta na kuva a ku vona . 
Hilaha hi tiyisisaka leswaku xiyenge xa swa timali xi tiyile , kambe nova na mphikizano ? 
Xiphemu xo sungula xa xa nongonoko wo dyondzisa xi endliwile no simekiwa . 
Leswi swi kumeka eka vumbiwa bya hina . 
U ehleketa leswaku ndza ku lava ? 
Ina , kutani , swa khutaza ku lemuka leswaku a wu ehleketa hi swona . 
Hinkwaswo leswi swi swi fanele ku cinca loko hi lava ku humelela eka ntirho wo kondletela . 
Hi tshemba leswaku tikhamphani tin'wana ti ta landzelela xikombiso lexi . 
Ndzima ya kahle yi le ku endliweni hi ku vumbiwa kuntshwa ka Vuthu ro Rindzela . 
Hi langutele mbhurisano wa wena eku pfuxeni hi vutshwa ka nhlangano . 
Mitlawa leyi xanisaka poso yi ya emahlweni kuva xiphiqo . 
Swipimelo swa mani na mani leswi bohiweke hi bodo ya mati swi fanele ku fikeleriwa hi vaaki . 
Swi fanele ku lemukiwa leswaku matsalwa timfanelo hi mambirhi ya le ka swiyimo swo hambanahambana swa nhluvukiso . 
Berlin yi le kusuhi no sungula Nyimpi ya Misava I. 
Ndzi hava ku kanakana leswaku nhlengeletano leyi yi engetela nkoka wa kahle ku fika emakumu . 
Va fanele ku tekiwa ku suka eka vatirhi va xiyimo xa le henhla eka nhlangano wa kona . 
Kungu ra Endlelo ra Miako ri endleriwe ku hlamula eka tlhontlho lowu . 
Naswona va kuma ndhawu yo kongomisa matimba ya vona hi ndlela ya kahle . 
Swin'wana swa ku tiboha loku i ku : 
Swi ta vekiwa hi xihatla loko swa ha ku vuya . 
Endlelo ri tumbuluxiwile ku lulamisa mitlhontlho leyi . 
Hlamusela siku ro hetelela ra xikolo . 
Ku kamberiwa ka endlelo swi ta endliwa endzhaku . 
A swi nge teki nkarhi wo leha swi nga swi vanga ikhonomi kuva yi tsekatseka. 
Huvo ya Valawuri yi ta yimela Ejensi . 
Hi fanele ku tirha hi ku tiyimisela na hi xihatla loku faneleke . 
Leswi i ku hoxa xandla ka ntiyiso eka ndzhaka ya Khapu ya Misava ya FIFA ya 2010 . 
Khomixini ya yo Tiyimela ya Nhlawulo yi hlayile ku tlula hafu ya tivhoti . 
U pfula rivanti . 
Ndzi ta ta endzhaku ka awara ya nharhu . 
Swi tlhele swi nkitsikitsi emisaveni eka ximunuhatwa . 
Khopi yi fanele kuva ya kahle . 
Hikwalaho ka yini sisiteme leyi hetisekeke ? 
Ntirho wa yona i ku : 
Kutani hi lava nchumu wo fana , hi lava ku aka michini ya hina Venezuela . 
Mutshamaxitulu u pfumerile eka xikombelo lexi . 
Hi tiyimiserile ku hetiseka ku tihlanganisa ni lava khumbekaka eka mhaka leyi . 
Hakunene , hinkwerhu ha swi tiva leswaku ku cinca a ku tisa ntsena timfanelo tintshwa . 
A hi lava ku tshinela swinene edyambyini hilaha swi nga kotekaku ha kona . 
Ina , kuna ntlimbano eku humeleriseni ka xikombelo xa vuchavelo . 
Swo tala swa ku humelela loku , hambiswiritano , swi endliwe ematikweni man'wana . 
Leswi swi ya hi swilaveko hinkwaswo swa Nhlangano wa Matiko ya Misava wo Hahisa . 
Va vule leswaku hikwalaho ka muxaka wa ntirho wa vona , va fanele kuva va nga katsiwi . 
Ku xanisiwa hi swa masangu ka Vana Lavantsongo eDzongeni wa Afrika . 
Xirhambo lexi xi hi nyika nkateko wo sungula ntirhisano exikarhi ka mfumo na vanhu . 
Vulawuri hi byoxe , hambiswiritano , a byi tiyimelangi . 
Mpfuneto wa timali lowu wu tirhisiwa ku tlakusa nhluvukiso wa Ikhonomi . 
Vuxaka bya Afrika Dzonga na matiko man'wana . 
Leswi swi ta lava ku tiyisiwa ka ntalo wa vandla . 
Boha miehleketo yo karhi leyi nga tatirhisiwa . 
Kontiraka ya Xandla xa Muchanselara yi fika emakumu ka N'wendzamhala 2003 . 
Swinawana swi ta kandziyisiwa lembe leri . 
Milawu leyintshwa yi yirisa xihlawuhlawu emitirhweni . 
Hi tshemba leswaku swi ta tisa ku ololoxa kuntshwa ku cinca maendlelo na mahanyelo . 
I tingana ! 
Swi tele . 
I manyala . 
I nkarhi ! 
Ha yini ? 
A hi swona . 
A hi nchumu . 
Hi swona . 
Nakambe , e-e . 
Ku lwisana na vukanganyisi ? 
Swi lulamile ? 
Na rihanyu . 
Na laha ? 
Na sweswi ? 
Ivi ke ? 
Kutani ke ? 
Na namuntlha ? 
Na rini ? 
Naswona hikwalaho ka yini ? 
Xivutiso xin'wana . 
Ro hetelela ! 
Timfanelo ta masungulo . 
Tivonele . 
Tiyisisa . 
Ndzi tshembi . 
Xinawana xo antswa ? 
Xihoxo lexikulu . 
Kambe njhani ? 
Kambe e-e ! 
Kambe yini ? 
Kambe hikwalaho ka yini ? 
U nga ? 
Yana mahlweni ! 
Ahi swona na switsongo . 
Swo va erivaleni leswaku a hi swona . 
Ku cinca ka maxelo ? 
Ku lwisana na vuchaviseti ? 
Tana . 
Tekela leswi enhlokweni . 
Vatirhi va le ndzilikanini . 
A hi swona . 
Mpfuno wa nhluvukiso ? 
Swi endlile ? 
Swi endli . 
Endla tano . 
Endla swin'wana ! 
Endla leswo ! 
Makhomele lama nga ringananisiwiki ? 
Maendlelo ya swa mfuwo . 
Ndza tiyisisa kuri a hi swona . 
Yuropa ya tirha . 
Mfumo wa Yuropa ? 
Mintswalo ya Yuropa . 
Ndzi rivalele . 
Mhaka yo sungula ! 
Eku heteleleni , nkuriso . 
Marito yo xonga . 
Mhaka yo sungula . 
Xo sungula , ntirho . 
Xo sungula , nkuriso . 
Xo sungula , nkuriso . 
Xi landzeleli ! 
Swa hinkwaswo ? 
Swa hinkwavo . 
Swa rihanyu ? 
Swa mafurha . 
Swa vaaki ? 
Swa mani ? 
Swi rivali . 
Timhaka ta mune . 
Swilo swa mune . 
Nhlawulo lowu ntshuxekeke . 
Vubindzurisani lebyi ntshuxekeke ? 
Swi huma ka mani ? 
Timfanelo ta masungulo ! 
Ndzi ku navelela nkateko . 
Na yin'we . 
A nga swi koti . 
Ndzi pfuni . 
Va pfuni . 
Xi lehise ku yini ? 
Njhani , kambe ? 
Timfanelo ta ximunhu ? 
Ndzi papalatile . 
Ndzi kombela ku rivaleriwa . 
Ndza pfumela . 
Ndzi nge swi koti . 
A ndzi pfumeli . 
Ndza endla . 
Ndza ala . 
Ndza vilela . 
Ndza vona . 
Ndza twisisa . 
A ndzi . 
Ndza tivutisa . 
Loko a . 
Swi ehleketi ntsena ! 
Wa seketela ? 
Nsirhelelo wa tinxaka . 
Xi nge . 
Xi kona . 
Xi i hlulekile . 
Xina swona . 
Hi xona . 
Xi nga . 
Swi fanele . 
Xi ta . 
Xiboho xa xona . 
Xi hlanganisi . 
Xiboho lexi hlanganeriweke . 
Ehleketa ntsena . 
Swo va tano . 
Yingisa hi vukheta . 
Languta hinkwako . 
Hi minkarhi leyo tala . 
Xidemokirasi xin'wana . 
Ndzi kombela ku rivaleriwa . 
Mavonele ? 
Ndza hoyozela . 
Matiko-akelana ? 
Ku nga ri nakambe ! 
Ku hava hundzuluxo . 
Ku hava nhlamulo . 
Ku hava ku cinca . 
A ku cincanga nchumu . 
Ku hava lexi ndzi nga xi vulaka . 
Hambiswiritano . 
Ku hava munhu . 
Ku hava xivutiso . 
A swi endleki . 
Ku hava loyi a swi tivaka . 
A swi tano . 
Ku nga ri xidemokirasi . 
A swi enelanga . 
Ku nga ri laha . 
Ku nga ri swo tala . 
Swingari swingani . 
Handle ka loko . 
A swi tano kahle-kahle . 
Aswi tano . 
Ku nga ri mindzuku . 
A ku cinci nchumu . 
Ku hava swin'wana . 
Ku hava swa le hansi . 
Ku hava swo tatisa . 
Xo sungula . 
A hi swona . 
Hi swona . 
Matsalwa ya ximfumo . 
Nakambe . 
Biliyoni yin'we . 
Minete yin'we . 
Nkarhi ntsena ? 
Namuntlha ntsena . 
Ku pfuna ka hina . 
Mintlawa ya swa mavuthu . 
Maendlelo ya swa tipolotiki . 
Kungava kungari swona . 
Swintsongo . 
Swi nga va swi nga ri tano . 
Swiphiqo swa ha ri kona . 
Xigangise ! 
Hi swona 
Swi tano . 
Ku hungutiwa nxavo ? 
Xi ali . 
Ntshuxeko wa vukhongeri ? 
Tsundzuka sweswo . 
Khaqati ! 
Hi xivangelo ! 
Xiphiqo lexi fanaka . 
Mhaka ya vumbirhi . 
Mhaka ya vumbirhi . 
Xivutiso xa vumbirhi . 
Xavumbirhi , nkuriso . 
Timhaka to hlaya . 
Xi kombi . 
Hi sweswo ! 
Ku yini ka swona ? 
Nkarhi wun'wana a swi tano ! 
Minkunguhato yo karhi ? 
Chika . 
Ahi swona . 
Teka goza . 
Ndzi byele ! 
Sweswo swa humelela . 
Magoza ? 
Vaaki tiko ? 
Mutirhisi ? 
Vuyimelo ? 
Vuhaxi ? 
Minsinya ? 
Mbuyelo ? 
Mimbuyelo ? 
Vahakeri va xibalo . 
Tsalwa ? 
Ivi ke ? 
Ku na . 
Hi vona . 
Va nge swi koti . 
Va tirha . 
A va ta . 
Tsundzuka . 
Mhaka ya vunharhu . 
Timhaka tinharhu . 
Swilo swinharhu . 
Henhla ngopfu . 
Hi xihatla ngopfu . 
Pholisi yo bindzurisana ? 
Mavonele mambirhi . 
Swikombiso swimbirhi . 
Matsalwa mambirhi . 
Swilo swimbirhi . 
Khombo ra kona , a hi swona . 
Khombo ra kona , e-e ! 
Swi tirhisi . 
Swi bihe swinene . 
Swa twisiseka swinene . 
Swintsongo swinene . 
Swinene ngopfu . 
Switsongo swinene . 
Tiyimisele swinene . 
Swinene ngopfu ! 
Hi papalatile . 
Ha pfumelelana . 
Hi nyika mpfumelelo . 
Hi swi endlile . 
A hi pfumeli . 
Ha endla . 
Hi hlulekile . 
Ha swi twisisa . 
Goza rihi ? 
Swa yini ? 
Ku humelela yini ? 
Mimpimo yihi ? 
Nxavo wihi ? 
Mimbuyelo yihi ? 
Matiko wahi ? 
Swi tiva hi mani ? 
I mani a nga ta ? 
Hikokwalaho ka yini sweswi ? 
Hikwalaho ka yini swi va tano ? 
Hambiswiritano , hikokwalaho ka yini ? 
Hambiswiritano , hikokwalaho ka yini ? 
Handle ko humelela . 
Ina hakunene . 
Kambe futhi . 
Wa endla . 
Xivutiso xo tika . 
Tinhlayo to ka ka tingari tingani . 
Vonele ro hetelela . 
Xitsundzuxo xo hetelela . 
Mhaka yo hetelela . 
Rito ro hetelela . 
Xilo xo saseka ! 
Xivutiso xin'wana . 
N'wangulano wa xiviri . 
Xivutiso lexinene . 
Ntwanano lowunene . 
Marito yo hetelela . 
Nkateko lowu lahlekeke ! 
Mhaka ya vunharhu . 
Xiphiqo lexi fanaka . 
Mbulavurisano . 
Xivutiso xo tatisa . 
Mhaka ya vunharhu . 
Xiyimo lexi un'wana na un'wana a nga lahlekeriwiki . 
I nkarhi wa kona , nakambe . 
Ku hava xivutiso hi ntiyiso . 
Amukela milawu ya hina . 
Amukela nthlonthlo . 
Kuya hi . .  . 
Hi laha a swi fanele , ndzi papalatile . 
Ku tsemakanya misava hinkwayo ? 
Goza rokarhi ra laveka . 
Goza rokarhi ra laveka . 
Goza ra tekiwa . 
Magoza ma fanele ku landzela . 
Kahle-kahle , a ndzi ta . 
Africa ri cincile . 
Nakambe , ndza twisisa . 
Nakambe , ndza khensa . 
Ntwanano wa tika . 
Ntwanano wu fikeleriwile . 
Swipyopyi na rivilo . 
Swipyopyi swi na nghozi . 
Hinkwavo ka vona ! 
Hinkwaswo leswinene . 
Naswona , xa tirha . 
Xikombiso lexinene swinene ! 
Miehleketo leyinene swinene . 
I nkarhi ! 
Xin'wana kambe . 
Na hi mani ? 
Naswona swa yini ? 
Naswona hikokwalaho ka yini ? 
Naswona xi endlile ! 
Naswona hi nkarhi ! 
Hi swona ! 
Hi xikongomelo xa ntiyiso . 
Xikombiso ke ? 
Xa vunharhu , ... 
Kutani hi humelerile . 
Na yini Kambe ? 
Kutani ku humelele yini ? 
Kutani ku humelela yini ? 
Naswona swi tiviwa hi mani ? 
Naswona hikwalaho ka yini swi nga vi tano ? 
Un'wana na un'wana . 
Hambiswir tano , ndza khensa swinene . 
Hambiswiritano , ndza khensa . 
Wonge a va . 
Matlharhi ya na nghozi . 
Hi te tani . 
Vutisa vanhu . 
Eka xiyimo xa rixaka ? 
Hi ku fela yini ? 
Ku vuya namuntlha . 
Ndzinganiso wu na nkoka . 
Hikwalaho ka vukanganyisi ? 
Sola mpfilungano . 
Ha vumbirhi swa antswa . 
Ha vumbirhi swi na nkoka . 
Ha vumbirhi swi na nkoka . 
Ha vumbirhi swa laveka . 
Ha vumbirhi swa laveka . 
Swinene leswo . 
Swilo swi famba tani hi ntolovelo . 
Kambe hi mani ? 
Kambe swi humelerile . 
Kambe hayi nakambe ! 
Kambe ku nga ri laha . 
Kambe ku nga ri vanhu . 
Kambe swi nga ri tano . 
Kambe hi swona ! 
Kambe yini ke ? 
Kambe hi tano . 
Kambe ha endla . 
Kambe hi hlulekile . 
Kambe ku humelele yini ? 
Kambe ku humelela yini ? 
Kambe hikwalaho ka yini ku nga ? 
Kambe na mani ? 
Hi mali muni ? 
A swi tano hi ku hetiseka . 
U nga tshemba ? 
Vuswikoti byi pimiwile . 
Vuxiyaxiya bya laveka . 
Ku cinca i swa nkoka . 
Ku cinca swa laveka . 
Ku cinca swi teka nkarhi . 
China ra hanya . 
Nhlamuselo i ya nkoka . 
Nhlamuselo ya laveka . 
Swi le rivaleni leswaku hi swona . 
Mukhomixinara , ndza khensa . 
Mphikizano wu fanele ku tirha . 
Ku titshemba i swa nkoka . 
Ku tishemba swa laveka . 
Mintlimbano , xikombiso . 
Hoyo hoyo eka sweswo ! 
Ha hoyozela nakambe . 
Hoyo hoyo ka hinkwenu . 
Hoyo hoyo eka un'wana na un'wana . 
Anakanya leswi landzelaka . 
Matirhisele ya swilo ma engeteleka . 
Veka ku tshemba ka wena eka mina ! 
Swiboho swa nonoha . 
Ku hlwela a swi amukeleki . 
Mphakelo i wa nkoka . 
Xidemokirasi i xa nkoka . 
Minkanerisano yi ya mahlweni . 
Minkanerisano yi ya mahlweni . 
Mphakelo wa matimba ? 
Avanyisa u fuma . 
Endla swo tala , kutani . 
Ha swi tiva ? 
Ku hela ka ntshaho . 
Swi ringene . 
Swi ringene leswi ! 
Mbangu i wa nkoka . 
Yuropa ri cincile . 
Yuropa ra dyuhala . 
Yuropa ri le ku cinceni . 
Yuropa ri na nandzu . 
Yuropa ri tsanile . 
Yuropari fanele ku endla xa nchumu . 
Yuropa ri fanele ku hlawula . 
Yuropa ri fanele ku sirhelela . 
Yuropa ra swi lava . 
Yuropa ri lava leswi . 
Yuropa a ri ri kona . 
Vayuropa va tsandzekile . 
Un'wana na un'wana u kwala . 
Un'wana niaun'wana u na vutihlamuleri . 
Un'wna na un'wana u tiva sweswo . 
Un'wana na un'wana u tiva leswi . 
Un'wana na un'wana wa swi tiva . 
Hinkwaswo swi cincile . 
Hinkwaswo swi hlanganisiwile . 
Hinkwaswo swi le rivaleni . 
Hinkwaswo swi kona . 
Hinkwaswo swi fanele ku ya emahlweni . 
Xin'wana na xin'wana xi teka nkarhi . 
Swo hambana ngopfu . 
Engetela swiyiriso ? 
Ku hluleka a swi papalateki . 
A hi swona . 
Varimi va le ku xanisekeni . 
Nchavo wa karhi wa nava . 
Xa vuntlhanu , vuhlayiseki bya le magondzweni . 
Xo hetelela , ku sirheleriwa ka vatirhisi . 
Xo hetelela , pholisi ya swa gezi . 
Xo hetelela , vuhlayiseki bya swakudya . 
Xo hetelela , timfanelo ta ximunhu . 
Xo hetelela , mpimanyeto . 
Xo hetelela , ku aka hi vuntshwa . 
Xo sungula eka " subsidiarity "  . 
Xo sungula , ku cinca ka maxelo . 
Xosungula , nhlangano . 
Xo sungula , nxopaxopo . 
Xo sungula , leswi hundzeke . 
Xo sungula , pholisi ya swa vurimi . 
Xo sungula , mpfuneto wa swa timali . 
Xo sungula , mintirho hi ku hetiseka . 
Xo sungula , vuhlayiseki bya nuclear . 
Xo sungula , ka swa vurimi . 
Xo sungula , ka nhlamuselo wa swilo .  . 
Xo sungula , nhluvukiso wa nkarhi wo leha . 
Xo sungula , ntsengo . 
Xo sungula , mpfapfarhuto wa gondzo . 
Hikuva ndzi nge swi koti . 
Ku ringana mune wa malembe . 
Ku fika rini ? 
Hikwalaho ka swivangelo swo tala . 
Hikwalaho ka swivangelo swo hlaya . 
Hikwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Hi xikongomelo xihi ? 
Nseketelo wa swa timali i wa nkoka . 
Swi endli ! 
Ha n'wi khensisa . 
Greece a ri endli . 
Greece ri hava . 
Ndlandlamuko na mintirho . 
Ndlandlamuko wu nyanyile . 
U tiyisile . 
U hoxile . 
U khomiwile . 
A tiyisile . 
Rihanyu i ra nkoka swinene . 
Hikokwalaho ndzi hlawulaka . 
Hikokwalaho hi papalateke . 
Hikokwalaho hi hundzuluxeke . 
Hikokwalaho hi kanetaka . 
Hikokwalaho hi vutisaka . 
Hikokwalaho kungana mpfilungano . 
Hikokwalaho kungana xiviko . 
Hikokwalaho kungana njhekanjhekisano . 
Kwala na sweswi . 
Hi lexi . 
Hi hina lava . 
A hi sunguleni . 
Hi wena loyi . 
Njhani naswona kwihi ? 
Ndzi nga swi endlisa ku yini ? 
Xi njhani lexi ? 
Ka ha sale swingani ? 
I mali muni ? 
U angularisa ku yini ? 
I ntiyiso hakunene . 
Hambiswiritano hi humelerile . 
Ndza swi amukela leswo . 
Ndzi pfumelelana na swona hi ku hetiseka . 
Ndzi hlamarile swinene . 
Ndza karhateka . 
Ndzi tsakile . 
Ndzi nyumile . 
Ndzi kona . 
Ndzi na ku tshemba . 
Ndza tisola . 
Ndzi karhatekile . 
Na mina . 
Ndza swi khensa . 
Ndza ku vutisa . 
Andzi tshembi . 
Ndzi tshemba tano . 
Ndzi tshemba sweswo . 
Ndza va tshemba . 
Ndza pfumelela hi ku angarhela . 
Ndza pfumela hakunene . 
Ndza pfumela hi ku hetiseka . 
Ndza ala hi ku hetiseka . 
Ndza n'wi hoyozela . 
Ndza xi hoyozela . 
Ndza va hoyozela . 
Ndza ku hoyozela . 
Ndzi swi endlile . 
Andzi endlanga . 
Ndzi vhotile . 
Ndza ti sola . 
Na mina ndza . 
Ndza hlamala . 
Swa ndzi kanakanisa . 
Ndza pfumela hi ku hetiseka . 
Ndza pfumela hi ku hetiseka . 
Ndzi twisisa hi ku hetiseka . 
Ndzi hundzukile . 
Ndai tshemba a swi tano ! 
Ndzo hlamala . 
Ndza swi tiva . 
Ndzi fanele ku hlamusela . 
Ndzi fanele ndzi kombisa ku vilela . 
Ndzi lava ku pfuniwa . 
Ndza swi kaneta . 
Ndzi lemuka leswaku . 
Ndza tisola eka sweswo . 
Ndza tisola hi leswi . 
Ndza vuyelela leswaku . 
Ndza swi tsan'wa . 
Ndzi swi tsan'wile . 
Ndza swi xixima . 
Ndza ku xixima . 
Ndzi ri ina . 
Ndzi ta heta . 
Ndzi ta ringeta . 
A ndzi fanele ku swi tiva . 
Ndza ha . 
Ndza swi seketela . 
Ndza va seketela . 
Ndza ku seketela . 
Ndza swi vona . 
Kutani ndzi papalatile . 
A ndzi ehleketi tano . 
Ndza pfumela hi ku hetiseka . 
A ndzi pfumela hi ku hetiseka . 
Ndza swi twisisa . 
Ndza va twisisa . 
Ndza swi twisisa leswi . 
A ndzi nga ri . 
A ndzi tiyisile . 
A ndzi tshukile . 
A ndzi ri kwale . 
A ndzi endle xihoxo . 
Ndza xi amukela . 
Ndzi amukela xexo . 
Ndza va amukela . 
Ndzi pfumela hi mbilu hinkwayo . 
Ndzi ta pfala . 
Ndzi taya mahlweni . 
Ndza hlamala kuri hikwalaho ka yini ? 
Loko swi ri tano , yini ? 
Switundziwa i swa nkoka . 
Swiantswiswo swa laveka . 
Endyangwini ! 
Hi tlhelo rihi ? 
Hahunene xa . 
Hakunene hi swona . 
Hakunene ku na ! 
Hahunene ku na ! 
Ntshunxeko eka yini ? 
Ireland yi teke xiboho . 
I nkanerisano lowo ? 
Hi kona ku humelela loku ? 
Isirayele yi cincile . 
Swi ya hi . 
A swi tikombi tano . 
A swi nge koti ku ya emahlweni . 
A swi nge tirhi . 
Hakunene xi . 
A xi endli . 
Xi endla leswi . 
Swi humelerile . 
Xi antswisile . 
Swi hume endleleni ! 
Swi amukelekile . 
Swi amukeriwile . 
Xi vuyile . 
A hi lexinene . 
Xi rhwariwile . 
Xi le ku teni . 
I xa nkoka . 
Xi na nghozi . 
Xi file . 
Xa chavisa . 
Xi hela matimba . 
Xa nyumisa . 
I tingana . 
Swi endlekile . 
Xa tirha . 
Xa khuthaza. 
I xikombiso . 
Swi lulamile . 
Xikulu swinene . 
A swi twisiseki . 
A swi koteki . 
A swi ringanelanga . 
A swi twisiseki . 
A swi tshamisekanga . 
I swa nkoka . 
A swi papalateki . 
A swi tiyiseleki . 
A swi na vutihlamuleri . 
Swa hoxisa . 
I nsambala . 
Swi le rivaleni . 
Swa nyumisa . 
Swi herile . 
Swi twisa ku vava . 
Swi hume endleleni . 
I manyala . 
Swa nyumisa . 
Swa hlamarisa . 
Swa chavisa . 
I namuntlha . 
I khombo . 
Swi kambirhi . 
A swi amukelekangi . 
Swa twisiseka . 
A swi lulamangi . 
I ku pfumala nkateko . 
Xi fana xoxe . 
A swi koteki . 
A swi tiyangi . 
A swi koteki ! 
I xa xihatla . 
I xa nkoka . 
Xa hlamarisa . 
Xi nyanyile swinene . 
Hi wena . 
Swi fanele ku hela . 
A swi tikombi tano . 
Swi fanele . 
Swi teka nkarhi . 
Swi amukeriwile . 
A swi twisiseka 
A swi ri erivaleni . 
A swi nga . 
A swi kunguhatiwile . 
Xi ariwile . 
A xi nga amukelekangi . 
Xi pfumale nkateko . 
Swi ta va tano . 
Swi ta humela emahlweni . 
Swi ta humelela . 
Xi tirha kahle . 
I nkateko ! 
Namuntlha ntsena ! 
Swi ehlekete ntsena ! 
Ku hetisisa mhaka . 
Switsundzuxo swimbirhi ntsena . 
Swi olovisi . 
Mpfumaleko wa vukalaxihundla . 
Ndzi tshike ndzi sungula . 
Ndzi tshike ndzi hlamusela . 
Ndzi tshike ndzi heta . 
Ndzi tshike ndzi hlamusela . 
A hi tekeni magoza . 
A hi yeni emahlweni . 
A hi fambeni . 
A hi tshembeni . 
A hi veni na ntshembo . 
Hi tiviseni ! 
Vutomi byi cincile . 
Swintsongo ! 
Ka ha sele timhaka ta nkoka . 
Ndzi tiyisile . 
Endlani leswaku switirhisiwa swi kumeka . 
Mandela a tiyisile . 
Kumbe xana a hi fanele . 
Mamillion ya vahlapfa . 
Swihoxo swi nga humelela . 
Swihoxo swi endliwile . 
Ximanjhemanjhe xa laveka . 
Swi languteriwa hi mani ? 
Ku va na hiseko swinene . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi . 
Mihoyozelo yo huma embilwini ya mina ! 
Minkhenso ya mina leyi humaka ndzeni ka mbilu ! 
Mihoyozelo yo suka ndzeni ka mbilu ya mina ! 
Ku hava la vulaka swona . 
Unga rivali sweswo . 
Lexi landzelaka , vulawuri bya xidemokiratiki . 
Lexi landzelaka , timfanelo ta masungulo . 
Lexi landzelaka , pholisi ya vumaki . 
Lexi landzelaka , ku tumbuluxiwa ka mintirho . 
Lexi landzelaka , maxelo . 
Lexi landzelaka , vatsoniwa . 
Ka hari hava vonelo rin'wana . 
E-e swivula e-e . 
A ka ha ri na mafu . 
Kuhava swipimelo swintshwa . 
Ku hava loyi a nga swi kotaka . 
Ku hava xiphiqo na xin'we . 
Ku hava nchumu wo tano ! 
E-e ndza khensa . 
E-e , a hi swona . 
E-e , e-e , e-e ! 
E-e , a swi se . 
E-e , vangaka . 
E-e , hi hlulekile . 
E-e , u ngaka . 
Ku hava lowo hetiseka . 
Ku hava loyi a xi lavaka . 
Ku hava loyi a lavaka sweswo . 
Ku hava . 
Ku hava na xin'we xa swona . 
Ku hava na un'we wa vona ? 
Ku hava un'we wa hina . 
Ina , ku hava 
A hi xiphiqo ! 
Na nchumu hambi wuri wun'we . 
Na rito hambi riri rin'we . 
A ku nga ri ku hundza laha . 
Hayi nkarhi wu na se fika ! 
Hambi swi ri sweswo a swi nge . 
Swingari swa yini kumbe yini . 
Swingari swa mina ! 
Kungari timfanelo ta ximunhu . 
Swingari sweswo ntsena . 
Kungari leswin'wani . 
A ku hundzukanga nchumu . 
A ku helanga nchumu . 
A ku humelelanga nchumu . 
Hi ntiyiso ku hava nchumu . 
Ku hava nchumu ku fika sweswi . 
A ku endliwanga nchumu . 
A ku nga hundzuki nchumu . 
Ku hava hakunene . 
Sweswi swa ku thoriwa . 
Sweswi eka ku endla . 
Sweswi hi . 
Swile rivaleni leswaku ha . 
Swile rivaleni leswaku ndza pfumela . 
A swi tano . 
E henhla ka yini ? 
Vonele rin'we ro hetelela . 
Xivulwa xin'we xo hetelela . 
Rito rin'we ro hetelela . 
Mhaka yinwana yo ya emahlweni . 
Yin'we i dyondzo . 
Vonelo ro hetisela . 
Mhaka yin'we yo hetisela . 
Xivulwa xin'we xo hetisela . 
Xilo xin'we xo hetisela . 
Vanhu vo ringana million ! 
Xilo xin'wana nakambe . 
Xin'we xo rhiyela nkarhi . 
Pfula njhekanjhekisano . 
Pfula tinyangwa ! 
Mavonele ma hambene . 
Kumbexana u endlile ? 
Kumbexana xi ? 
Kumbexana hi xona ? 
Kumbe ku hava ? 
Van'wanyana a va . 
Van'wana va ta landzela . 
Van'wana vangaka . 
Van'wana a va nga ta . 
Handle ka swona hingaka . 
Maendlele ya hina ya . 
Palamende yi tiyimiserile . 
Palamende ya fuma . 
Palamende yi swi seketerile . 
Palamende ya swi seketela . 
Ku rhula ka mani ? 
Ku rhula ko akiwa . 
Ku rhula ka laveka swinene . 
Vanhu va chava . 
Vanhu va le ku xanisekeni . 
Vanhu va xi rhandza . 
Vanhu va ndzi rhandza . 
Vanhu va twisisa sweswo . 
Vanhu va dlayiwile . 
Kumbexana xinga kota . 
Kumbe nkarhi lowu taka . 
Va na na vukheta . 
Va na na ntiyiso . 
Anakanya hi leswi . 
Ndzi kombela ku khomeriwa . 
Ndzi rivalele . 
Ndzi kombela u ya mahlweni . 
Ndzi kombela u xi hlaya . 
Ndzi kombela u tsundzuka leswi . 
Ndzi kombela u seketela leswi . 
Hi byele . 
U nga vhoteli . 
Swiyimo swi le ku hundzukeni . 
Ku lulamisa ku le ku yeni emahlweni . 
Nsivelo hi swona swa nkoka . 
Nsivelo i wa nkoka . 
Minxavo yi le ku tlakukeni . 
Swiphiqo swa ha ri kona . 
Maendlelo ya na nkoka . 
Nsirhelelo wu hlayiwile . 
Hi swona na sweswo ! 
Swi hambene . 
Swi hambene . 
Swi hambene . 
I mani a yi vuleke ? 
Hlaya xigangiso xa hina . 
Hlaya nongonoko wa swikanelwa . 
Hlaya tsalwa ! 
Ntiyiso wa hambana . 
Ntiyiso wa nonoha . 
Vuyelelano wa lavela . 
Ku rivalelana swi na nkoka . 
Ku hundzuka i swa nkoka . 
Swinawana swi kahle . 
Tsundzuka leswi humeleleke . 
Switirhisiwa swa laveka . 
Vutihlamuleri bya yini ? 
Romania ri cincile . 
Russia ri hambene . 
Swihlayisi i swa nkoka . 
Vuhlayiseki byi na nkoka . 
Xavumbirhi , vusirheleri bya gezi . 
Xavumbirhi , dyondzo ya vutomi hinkwabyo . 
Xavumbirhi , nhlangano wa swa timali . 
Xavumbirhi , nongonoko wa hina . 
Xavumbirhi , Ku hlayisiwa ka vanhu lava pfumalaka . 
Xavumbirhi , xivangelo . 
Xavumbirhi , ku bohana . 
Xavumbirhi , minkoxo . 
Xavumbirhi , Kulerisa ka ximfumo . 
Xavumbirhi , swifikelelo . 
Vuhlayiseki na vusirheleri . 
Va nyumisa . 
Wa nyumisa . 
U swi endlile ! 
U hoxile . 
U tiyisile . 
A hoxile . 
Xavuntsevu , pholisi ya matiko ya le handle . 
Na hina vo . 
A swi ve tano . 
Kutani swi endle ke ! 
Kutani ndza khensa . 
Kutani va vuyeriwa . 
Kutani va fanele . 
Kutani u tirhile ! 
Kutani ku humelele yini ? 
Kutani ku humelela yini ? 
Kutani ku endleka yini sweswi ? 
Kutani hikwalaho ka yini swi nga ? 
Kutani ha khensa swinene . 
Ku hava swiboho . 
Swiphiqo swin'wana swa ha ri kona . 
Xo karhi xa un'wana na un'wana . 
Xin'wana xi hoxekile . 
Ndza ti sola ka sweswo . 
Ndza ti sola hi lexi . 
Vula ntiyiso . 
Vaseketeri hi timali va laveka . 
Ntshamiseko wa laveka . 
Tinhlayo-hlayo ta swi tiyisisa . 
Yima ka swona . 
Yima hi swona ! 
Tshika vukanganyisi . 
" Subsidiarity " yi fanele ku tirha . 
Hi byona vutomi byebyo . 
Seketela vukaneti ? 
Switzerland yi hlayiwile . 
Teka mali ya le Yuropa . 
Teka mikateko . 
Teka xiviko lexi . 
Swikambelwana swa laveka . 
Ndza khensa hinkwenu ! 
Ndza khensa , vatirhikulorhi . 
Ndza khensa , ntsumi . 
Ndza khensa ndzi tlhela ndzi ku hoyohoyo . 
Leswo a swi nge koti ku humela emahlweni . 
Sweswo swi nge tirhi . 
Sweswo swi koxa mali yo tala . 
Sweswo swi nga tirha . 
Leswo swi hlangahlanganisa mphikizano . 
Sweswo swi cincile . 
Sweswo swi nyamalarile . 
Sweswo a swi twali . 
Swa amukeleka sweswo . 
Swa chavisa sweswo . 
A swi cinci . 
Hi swona sweswo . 
I swa nkoka ngopfu . 
Leswo swi na khombo . 
Lexo i xidemokirasi . 
Sweswo swi bihe ngopfu . 
Swi khomisa tingana . 
Wolowo I ntirho . 
I swa nkoka sweswo . 
Swi saseke ngopfu . 
A swi katsiwanga . 
A hi swona . 
Swi lulamile . 
Leswo swi tshuxiwile . 
Lawo i masungulo . 
Swi kahle ngopfu . 
A swi koteki . 
Leswo a swi enelanga . 
A swi twisiseki . 
Leswo a hi swona . 
Leswo i swa nkoka . 
Leswo a swi tiyiseleki . 
Swa fambisana . 
Leswo swa laveka . 
Swi tsariwe hansi . 
Swo va rivaleni . 
A swi pfuni nchumu . 
A swi nga si ringanela . 
Sweswo i ku ya emahlweni . 
Sweswo swa vutiseka . 
Sweswo swa twakala . 
Sweswo swa soleka . 
Swi saseke ngopfu . 
Swi hume ndleleni . 
Swi lulamile . 
I manyala . 
Swa twala . 
Swi bihe ngopfu . 
Swi vavisa ngopfu . 
Sweswo i vukala xihundla . 
Swa twisiseka . 
Swi twisisekile . 
I Khombo . 
A swi enerisi . 
Leswo a hi swa nkarhi wo leha . 
A swi twisiseki . 
Sweswo a hi ntiyiso . 
I swa xihatla . 
I swa nkoka . 
Swi hoxekile . 
Sweswo swa twakala . 
Sweswo swi fanele ku cinca . 
Swi fanele swi yima . 
Sweswo swa ha hanya . 
A swi ri ni nkoka ngopfu . 
Swi ve landzeleriwile . 
Aswi ri swa nkoka . 
Sweswo swi ariwile . 
A swi nga amukeleki . 
Sweswo swi ta ya emahlweni . 
Sweswo swi ta humelela . 
Swa ndzi vilerisa sweswo . 
Sweswo wa swi tiva . 
Tikhamphani ta swa vuhahisi ? 
Letikulukumba . 
Ku lahlekeriwa hi vatokoti eka matiko man'wana . 
Vumakelo bya mimovha . 
Leyi nga yona ? 
Xigwevo xa rifu ? 
Swiboho swa tiko . 
Tiko ri ri roxe ! 
Mhaka ya vumbirhi . 
Xivutiso xa vumbirhi . 
Matiko ya le dzongeni . 
Endlele ra tirha . 
Ku na ku hambana hambana . 
Ku na swipimelo . 
Ku hava . 
A ku na . 
Ku na swiphiqo . 
Ku na swiringanyeto . 
Ku na makhombo . 
A ku va nga . 
Ku na mphikizano . 
Ku na mpfilungano . 
Ku na n'wangulano . 
Ku na nkulo . 
Ku na ku tshemba . 
Ku hava . 
A kuna . 
Ku na nkarhi . 
A kuri hava nchumu ! 
Ku ta va . 
Wa sungula . 
Kwalano ndza ala . 
Leswi swi na nkoka . 
Leswi swi na nkoka . 
Leswi ha kaneta . 
Hinkwavo va pfumela . 
Va na hiseko . 
Va kumeka . 
I vatirhisi . 
Va tiyisile . 
Va hlela . 
I va xidemokiratiki . 
Va kahle ngopfu . 
Va olova . 
Va kahle . 
Swa laveka . 
A swi . 
I vanhu . 
Va lulamile . 
Va kona . 
Va kala xihundla . 
I swa misava hinkwayo . 
Va nga swi kota hakunene . 
A va nga ta . 
Va faneriwa hi swo hindza sweswo . 
Swa va fanela leswi . 
A va endlanga . 
A va endlanga nchumu . 
Swi kona . 
Va ya ekaya . 
Va nyamalarile . 
Va na ku tshemba . 
Va arile . 
Va yimela ku humelela . 
Vo tsandzeka . 
Va swi lava . 
Va landzuriwile . 
A va hoxile . 
Swilo swi nga hundzuka . 
Swilo swi hundzukile . 
Swilo swi ya emahlweni . 
Anakanya hi xona . 
Anakanya hi lexo . 
Anakanya u tlhela u endla . 
Xa vunharhu , vuhlayiseki bya swakudya . 
Xa vunharhu , timfanelo ta lamatsongo . 
Xavunharhu , mpfuneto wa xithekiniki . 
Xavunharhu , maxelo . 
Lexi xi nge tirhi . 
Leswi swi hume ndleleni . 
Swi vonaka kahle . 
I swa nkoka swinene . 
Swi na khombo . 
Swi bihe ngopfu . 
Swa nyumisa . 
I xihlawu-hlawu . 
Swi khomisa tingana . 
Swa hlohlotela . 
Swa tika . 
I swa nkoka swinene . 
Swi saseke ngopfu . 
A hi swona . 
Swi herile . 
I swa nkoka . 
A swi koteki . 
A swi amukeleki . 
A swi twisiseki . 
Swi hoxekile . 
A swi ringanelanga . 
A swi tiyiseleki . 
Leswi i ku pfumala vutihlamuleri . 
Xi lahlekile lexi . 
Swi fanele leswi . 
Swa laveka . 
I xintshwa . 
I nsambala . 
Swi le rivaleni . 
Aswi pfuni nchumu . 
Leswi i ku humelela . 
Leswi swa xiximiwa . 
Leswi swa soleka . 
Swa fambelana . 
Leswi a swi koteki . 
I manyala . 
Swi tikomba hi swoxe . 
Swi khomisa tingana . 
Leswi swi twisa ku vava . 
Leswi a swi lulamanga . 
Leswi a swi na xivangelo . 
Leswi a swi laveki . 
Leswi a swi koteki . 
Leswi a swi enerisi . 
Leswi a hi ntiyiso . 
Leswi i swa xihatla . 
Leswi swa tirha . 
Leswi swa twisiseka . 
Leswi swi vula swin'wana . 
Leswi swi fanele ku yima . 
Leswi swi fanele ku cinca . 
Leswi swi fanele kuya mahlweni . 
Leswi swi fanele ku yima . 
Leswi swi i fanele ku yima . 
Leswi swa ha ri kona . 
Leswi swi teka nkarhi . 
Swi amukeriwile . 
Leswi a swi ri swa nkoka . 
Swi hlanganisiwile . 
A swi fanerile . 
Leswi swi landzuriwile . 
Leswi swi humelerile . 
Leswi swi ta engeteleka . 
Sweswo swi na nkoka . 
Sweswo hi leswi faneleke ku rhangisiwa . 
Vanhu lavaya vo pfumala . 
Magidigidi ya file . 
Magidigidi ya mintirho . 
Nkarhi wa tshikilela . 
Nkarhi wu komile . 
Nkarhi wu ta hlamusela . 
Minkarhi yi cincile . 
Ku endla hi mphikizano . 
Ku ya emahlweni , kutani . 
Ku lwisa vuchavisi . 
Ku vula yini ? 
Ku va yimisa . 
Ka xiviko . 
Ka mpimo wihi ? 
Ku twisa munhu ku vava swa tirhisiwa . 
Ku landzelerisisa i swa nkoka . 
Vutleketli i xin'wana . 
I ntiyiso kumbe a hi ntiyiso ? 
Mavonele mambirhi yo koma . 
Mavonele mambirhi yo hetelela . 
Timhaka timbirhi to tatisa . 
Swilo swimbirhi swo tatisa . 
Timhaka tin'wana timbirhi . 
Timhaka timbirhi to kongoma . 
Mbirhi : swiletelo . 
Timakete ta swa timali leti nga lawuriwiki . 
Hambi kuri hansi ka xiyimo xin'wana na xin'wana ! 
Ehansi ka swiyimo swa njhani ? 
Handle ko kanakana hi fanele . 
Ku pfumaleka ka mintirho swi le ku yeni hansi . 
Ku pfumaleka ka mintirho swi le ku weni . 
Ku pfumaleka ka mintirho swi le ku ngetelelekeni . 
Ku pfumaleka ka mintirho swi le ku tlakukeni . 
Khombo rakona , ku nga ri sweswi . 
Khombo rakona a ndzi pfumeleli . 
Khombo ra kona , ku na . 
Khombo ra kona , hi vona . 
Khombo ra kona , switsongo ngopfu . 
Khombo ra kona , ha endla . 
Tirhisa minkarhi leyi . 
Swiphiqo swo hambana hambana swa humelela . 
Hi ku komisa . 
Hi swona , kutani . 
Rindza u vona . 
Rindzela yini ? 
Mati i vutomi . 
Hi swi fikelerile . 
Ha pfumelelana hi ku hetiseka . 
Hi pfumelelana hinkwerhu . 
Hinkwerhu hi . 
Na hina ha pfumela . 
Hi pfumelelana nkarhi hinkwawo . 
Ha swi khensa . 
Ha swi khensa sweswo . 
Ha khumbeka . 
Hi tsakile . 
Hi le ku hlulekeni . 
Hi katekile . 
Hi tsakile . 
Ha tirhisana . 
A hi tano . 
A hi voyameli tlhelo rin'we . 
Hi va n'watipolitiki . 
Hi tiyimiserile . 
A hi nonohi . 
Hi karhatekile . 
A hi fanelanga ku tsandzeka . 
A hi nge koti ku vula . 
A hi nge koti ku yima . 
Hi ta endla hi ntiyiso . 
Ha va sola . 
Ha ku tlangela . 
A hi endlanga . 
Hi endle tano . 
A hi endli . 
Hi endla sweswi . 
Ha endla na hina . 
Ha xi kanakana . 
Ha swi seketela sweswo . 
Ha va seketela . 
Hi tirhile . 
Hi na ntokoto . 
Hi lahlekeriwile . 
Hi na mali . 
A hi na swona . 
A hi na nchumu . 
Hi na xin'we 
Hi na xona . 
Hi swi arile . 
Hi na swona . 
Hi ringetile . 
Hi vhotile . 
Hi pfumela kuri kungavi swona . 
Hi tshemba tano . 
A hi tivi nchumu . 
Ha swi tiva leswi . 
Ha swi tiva lexi . 
Hi fanele ku endla swin'wana . 
Hi fanele ku hlawula . 
Hi fanele ku teka xiboho . 
Hi fanele ku sindzisa . 
Hi fanele ku nghenelela . 
Hi fanele ku angula . 
Hi fanele ku humelela . 
Hi lava ku tekiwa magoza . 
Hi lava ha swimbirhi . 
Ha xi lava . 
Ha xi lava . 
Hi lava xin'we . 
Hi lava vanhu . 
Hi lava hundzuluko . 
Ha va lava . 
Hi lava nkarhi . 
Ha mi lava . 
Hi swi lemukile . 
Hi alana na xona . 
Hi alana na lexi . 
Hi alana na leswi . 
Ha xi tlakusa . 
Hi fanele hi ntiyiso . 
Ha tisola hi sweswo . 
Ha tisola hi leswi . 
Ha ala lexo . 
Hi hlonipha leswo . 
Ha ku hlonipha . 
Hi te e-e . 
Hi ri e-e . 
Hi ta papalata . 
Hi ta humela emahlweni . 
Hi ta vona . 
Ha swi avelana . 
A hi fanelanga . 
Hi fanele ku vhota . 
Hi vumbene . 
Ha xi seketela . 
Hi seketela xexo . 
Hi seketela leswo . 
Ha va seketela . 
Ha ku khensa . 
A hi ehleketi tano . 
Ha swi twisisa sweswo . 
Hi lava nkuriso . 
Ha xi lava . 
Hi lava ku rhula . 
Ha xi amukela . 
Hi amukela leswo . 
Ha va amukela . 
Hi amukela leswi . 
Ha ku amukela . 
Hi ta vona ! 
Hi ta humelela . 
Hi ta humelela . 
Ha ku amukela . 
Ndza pfumela . 
Ndza endla . 
I tingana ! 
Swi na vusiwana ! 
Khombo ro tani ! 
U ri yini hi vana ? 
U ri yini hi sweswo ? 
U ri yini hi vona ? 
U ri yihi hi hina ? 
Ku lo humelela yini ? 
I yini ? 
Hi hina yini ? 
Ku humelela yini kutani ? 
Ku humelela yini sweswi ? 
Ku humelela yini kutani ? 
Hambi swi ri tano , ku humelela yini ? 
Ku cince yini ? 
Ku humelele yini ? 
Swi khumba yini ? 
I ncini xo nyanya ? 
Ku humelele yini ? 
Ku fanele ku humelela yini ? 
Se ke ? 
Ku yini ka swona ? 
Ku fanele ku humelela yini ? 
Ku onhakele kwihi ? 
Ku ta humelela yini ? 
Ku nga humelela yini ? 
Kwihi na rini ? 
Va kwihi ? 
A xi kwihi ? 
A xi kwihi xexo ? 
Swona hi swihi ? 
Xona hi xihi ? 
Hi xihi lexi amukelekaka ? 
Xo biha ngopfu hi xihi ? 
I mani a nga pfunaka ? 
I mani a endlaka yini ? 
I mani a alaka ? 
I mani a tiyiseke ? 
I mani a nga na vutihlamuleri ? 
I mani a nga tiyisa ? 
I mani a faneleke ku hakela ? 
I mani a faneleke ku hakela ? 
I mani a lavaka leswo ? 
I mani loyi a ri na vutihlamuleri ? 
I mani a nga ta teka xibiho ? 
I mani a nga ta hakela ? 
Hikokwalaho ka yini lembe ? 
Hikokwalaho ka yini hinkwaswo leswi ? 
Hikokwalaho ka yini ? 
Hikokwalaho ka yini ku nga endliwi nchumu ? 
Hikokwalaho ka yini , kutani ? 
Hikokwalaho ka yini va fanele ? 
I ku hlwela ka yini ? 
Hikokwalaho ka yini vatirhi ? 
Hikokwalaho ka yini ku cinca loku ? 
hikokwalaho ka yini ? 
Hikokwalaho ka yini nkunguhato lowu ? 
A kuri leswo hikokwalaho ka yini ? 
A kuri lexi hikokwalaho ka yini ? 
Hi mahungu wahi ? 
Handle ko humelela . 
Tirha na vona . 
Tirha na hina . 
U nga pfumela ? 
Ina kumbe e-e ? 
Hi pfumelelana na vulavisisi . 
Ina , ndza pfumela . 
Ina , ndzi swi endlile . 
Ina , ndza pfumela . 
Ina , ndzi ta . 
Ina , xi swi endlile . 
Ina , xi swi endlile . 
Ina , hi swona . 
Ina . 
Ina , swi kona . 
Ina , va . 
Ina , va swi kotile . 
Ina , va . 
Ina , va fanele . 
Ina , hi nga swi kota . 
Ina , hi swi kotile . 
Ina , ha pfumela . 
Kambe ku humelela yini ? 
U tiyile . 
U tiyisile 
U hoxile . 
Wa laveka . 
U hoxile . 
U nga teka xiboho . 
A wu endli . 
A wu endlanga nchumu . 
A wu endli nchumu ! 
U humelerile . 
Wa ndzi tiva . 
A wu nge swi tivi . 
A wu tiyisile . 
Ntlawa wa milawu . 
I ntirho lowunene . 
Ku humelela swot ala . 
Ndza khensa hi ndlela leyi hlawulekeke . 
Thelevixini yo ke ndzilikani . 
Xitatimende xo koma . 
Rito mayelana na swa mpfuneto wa swa timali . 
Mpfumelelo wo nghena wu fanele ku lawuriwa . 
Ku fanele ku endliwa xanchumu . 
Ku fanele ku landzela magoza . 
Magoza eka swivandla swinharhu . 
Ku fanele ku tekiwa magoza . 
Ku sunguriwile ku tshunelela emahlweni . 
Afrika i vutihlamuleri bya hina . 
Nakambe , e-e ! 
Leswi i khombo . 
Nakambe , leswi swi fikeleriwile . 
Mpfuno wu fanele ku vonakala . 
Mpfuno , vamanana na vatatana . 
Hi khensa yena . 
Hinkwaswo leswi nga laha henhla ? 
Hi swona , ndza swi twisisa . 
Hinkwaswo leswo a swi hlangani . 
Hinkwaswo leswi nga antswisiwa . 
Hinkwaswo leswi nga ntiyiso . 
Hinkwaswo leswi swi amukelekile . 
Hinkwaswo leswi swi na nkoka . 
Hinkwaswo leswi swi le nawini . 
Hinkwaswo leswi i ntiyiso . 
Hinkwaswo leswi swa twisiseka . 
Swi lulamile swinene . 
Mi nge ndzi vuyelela . 
Mindzhundzhuluxo yi nga andlariwa . 
Mindzhundzhuluxo yi mpfapfarhutiwile . 
I goza ra nkoka ro ya emahlweni . 
Naswona ndzi nga ya emahlweni . 
Naswona hi mpfumelelo wihi ? 
Naswona loko swi te tano , njhani ? 
Naswona loko swi te tano , rini ? 
Naswona a xi . 
Naswona swi tolovelekile . 
Naswona xa laveka . 
Naswona kumbexana xi ta . 
Naswona ku nga ri le ntsena . 
Kutani ke , ntiyiso . 
Ku tlhelela entirhweni , kutani ! 
Kutani ehandle ke ? 
Naswona swa twisiseka ! 
Naswona hi fanele . 
Kutani hi swona sweswo . 
Naswona leswo i swa nkoka . 
Naswona leswo i ntiyiso . 
Hi wena loyi kutani . 
Naswona swilo swi humela emahlweni . 
Naswona leswi i ntiyiso . 
Naswona leswo swa twisiseka . 
Naswona , hi xikongomelo xihi ? 
Hi vaxidemokiratiki kutani . 
Naswona ha swi tiva . 
Naswona hi lava switiviwa . 
Naswona a hi tiyisile ! 
I yini leswo kutani ? 
A kuri mani yaloye kutani ? 
Naswona hi xikongomelo lexinene ! 
Naswona u swi endlile leswo . 
Naswona wa swi tiva . 
Kutani swo hetelela . 
Naswona loko swi te tano , hikokwalaho ka yini ? 
Mhaka yin'wana i vulavisisi . 
Xana ku na mavonele man'wana ? 
Xana ku na swivilelo ? 
Xana a swi va karhati ? 
Xana hi endla leswi ringaneke ? 
Xana ha swi endla ? 
Hi ku hatlisa . 
Sungula emasungulweni . 
Hikuva swi nga humelela . 
Hikuva hi na tinhlayohlayo . 
Belarus u fanele ku yimisiwa nkarhinyana . 
Swipimo swi hlayiwile . 
Swa antswa kambe a hi leswinene . 
Ku hlwela swi tlula ku ka u nga fikanga . 
Swilo leswi hanyaka emisaveni hi ku hambana ka swona swi le khombyeni ra nxungeto . 
Ha vumbirhi va na swivangelo leswinene . 
Ha vumbirhi va na swiphiqo . 
I swinene ngopfu swiviko ha swimbirhi . 
Ku tlula milawu ya swa mbangu . 
Nyama ya homu ya le Nghilandi yi hlayisekile . 
Burma yi fanele ku siyiwa ehandle . 
Kambe ndzi ya emahlweni . 
Kambe leswo swi enerile xana ? 
Kambe a xi . 
Kambe a hi xona . 
Kambe xi kona . 
Kambe xi xanele ku humelela . 
Kambe a xi nge . 
Kambe ku ngari hi ku hatlisa . 
Kambe van'wana a va se . 
Kambe vanhu va karhatekile . 
Kambe leswo a swi nge humeleli . 
Kambe leswo swi na hakelo . 
Kambe hi swona ntsena leswo ! 
Kambe ka ha sele xivutiso . 
Kambe ku na van'wana . 
Kambe ka ha ri na swin'wana . 
Kambe swilo leswi swa humelela . 
Kambe va hoxile . 
Kambe a hi nge swi koti . 
Kambe hi swi kumile . 
Kambe hi na swona . 
Kambe ha swi tiva sweswo . 
Kambe swa hlamarisa . 
Kambe vavasati ke ? 
Kambe xi kwihi ? 
Kambe i va mani ? 
Kambe hikokwalaho ka yini ? 
Kambe a wu . 
Kambe u tsandzeka ku hlamusela . 
Vunyingi bya mbirhixanharhu ! 
Swi nga kota ku endleka ? 
Va nga swi endla ? 
Leswi ku nga va ntiyiso ? 
Hi nga swi amukela leswo ? 
Hi nga pfumelela leswo ? 
Hi nga vula tano ? 
U nga swi tshemba ? 
U nga tiyisisa leswo ? 
U nga swi endla leswo ? 
Nhlayo ya lava nga vaviseka yi karhi ya engeteleka . 
Swipimelo , hi marito man'wana . 
Kahle kahle , a hi ntiyiso ! 
Hikokwalaho ku cinca a swi laveka . 
Vana na vona va khumbeka . 
Vana i va vutomi hinkwabyo . 
Vana i vumundzuku bya hina . 
China ri hlayiwile . 
China na rona ri hlayiwile . 
Va aka tiko a va na matimba . 
Swi le rivaleni leswaku hi fanele ku cinca . 
Swi le rivaleni leswaku a swi humeleli minkarhi hinkwayo . 
Ku cinca ka maxele swa karhi swi ya emahlweni . 
Hlanganisa nsivelo na vuongori . 
Tana u ta yi teka . 
Mukomixinara , ndza ku kombela . 
Mukomixinara , va manana na va tatatana . 
Tinkhampani ti fanele ku nyikiwa matimba . 
Mphikizano i xilo xin'we . 
A ku fanele ku fikeriwa ntwanano . 
Ku twananiwile . 
Maendlele yo tiya ma laveka . 
Hoyohoyo , u tirhe kahle . 
Hoyohoyo eka mimbuyelo ha yimbirhi . 
Hoyohoyo eka xiviko xa wena . 
Hoyohoyo eka hinkwenu . 
Kutani ke , xivutiso xi sele . 
Mintwanano yi fanele ku va rivaleni . 
Tindlela to fambisa ti fanele ku tiyisisiwa . 
Tirhisana na maphorisa . 
Ntirhisano a wu ri wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Ntirhisano wa laveka . 
Ntirhisano a wu enelanga . 
Ntirhisano wu na nkoka swinene . 
Mafambisele lamanene ya na nkoka swinene . 
Copenhagen ri hlulekile . 
Mindzulamiso yi fanele ku endleka . 
Xana swi nga va ntiyiso ? 
Xana hi nga endla ku hundza laha ? 
U nga swi tiyisisa leswo ? 
U nga hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini ? 
Matiko ya fanele ku nghenelela . 
Vugevenga a byi tivi mindzelekano . 
Vugevenga byi fanele kaherisiwa . 
Milawu leyi yi tikisaka swilo a yi suriwi . 
Ku pfula migodi naswona swi na nkoka . 
Deauvile a yi ri xihoxo . 
Hlamusela ntlawa lowu kongomisiweke . 
Mafambisele ya xidemokirasi a ya na matimba . 
Ku tiyimisela ku endla yini ? 
Nhluvuko wu ta hi ku nonoka . 
Ntirho wa nhluvukiso wu le ku yeni emahlweni . 
N'wangulano wu tsandzile . 
Swi endle hi vona leswi ? 
Hi kume xexo ? 
Ku hambana ku fanele ku hloniphiwa . 
Swa tika , kambe swi lunghile . 
Swi endli kahle . 
U nga swi rivali sweswo . 
U nga ngheneleli ! 
U nga va honisi . 
U nga xi landzuli . 
Hi lava swin'wana ? 
Wa swi amukela leswi ? 
Wa va tiva ? 
Wa tiva ku i yini ? 
Wa swi tsundzuka ? 
Swa humelela ? 
Mpfapfarhuto wa nongonoko wa nawu . 
Nkala xibalo a yi suki . 
Tiko rin'wana na rin'waniari hambanile . 
Migingiriko yi le ku humeleni . 
Migingiriko yi fanele ku endliwa . 
Maendlele ya xihatla ya laveka . 
Ku thoriwa swi tshembela eka swona . 
Ku humelerisa I swa nkoka . 
Ntirhisano lowu antswisiweke wa laveka . 
Nkuriso wu na hakelo . 
Nkuriso i xikombiso . 
Nkuriso wu ta teka nkarhi . 
Nkuriso , hambi swiritano , wu ya emahlweni . 
Timhaka ta mbangu i ta nkoka swinene . 
Ndzingano i mfuwo . 
Kahle kahle , i tinharhu . 
Yuropa yi na vuti hlamuleleri . 
Yuropa yi na ripfalo . 
Yuropa yi humelerile eka leswi . 
Yuropa yi hundzile eka swona . 
Yuropa yi fanele ku cinca ku ya hi swiyimo . 
Yuropa yi le ku pfariweni . 
Yuropa yi le ndzhaku swinene . 
Yuropa yi na swiphiqo . 
Yuropa yi le ku humeleleni . 
Yuropa yi anamile . 
Yuropa yi fanele ku va na moya wa mphikizano . 
Yuropa yi fanele ku endla swo tala . 
Yuropa yi fanele ku xi tirhisa . 
Yuropa wu fanele ku kula eka swa ikhonomi . 
Vuhlanganisi bya Yuropa bya laveka . 
Xidemokirasi xa Yuropa a xi helelanga . 
Ku laveka swintshunxo swa Yuropa . 
Munhu un'wana na un'wana u fanele ku nghenela . 
Hinkwavo va swi pfumerile . 
Hinkwavo va pfumelelana eka sweswo . 
Hinkwavo a va pfumeli . 
Hinkwavo va na vutihlamuleri . 
Hinkwavo va vule tano . 
Hinkwavo va xi sayinile . 
Hinkwavo va twanana . 
Hinkwavo va tiva mbuyelo . 
Hinkwavo va fanele ku tiva leswi . 
Hinkwavo va fanele ku lemuka leswi . 
Hinkwavo va pfumerile . 
Hinkwavo va ta khumbeka . 
Hinkwaswo swi na matlhelo mambirhi . 
Hinkwaswo i swixavisiwa . 
Hinkwaswo a swi vonaka . 
Ku langutela ku le henhla . 
Ntokoto wu kombe leswi . 
Vatokoti va fanele ku nghenelela . 
Tinhlamuselo ta laveka . 
Nchavo eka matlhelo hinkwawo . 
Ti ndlela tin'wana leti nga kona tintsongo . 
Xo hetelela , mhaka ya mina ya vunharhu . 
Xo hetelela , vutihlamuleri . 
Xo hetelela , hi switirhisiwa swa vinyi . 
Xo hetelela , ku xiximiwa ka tinxaka letintsongo . 
Xo hetelela , ku ya emahlweni . 
Ku laveka swo xava hi swona . 
Hi swona , ndzi nga vula . 
Vutimeri bya ndzilo a byi enelanga . 
Xo sungula naswona xa nkoka , i ku cinca ku ya hi swiyimo . 
Xo sungula naswona xa nkoka , ku heta nkarhi wo leha . 
Xo sungula , mavele ndzoho . 
Xo sungula eka hinkwaswo , nhlanganiso . 
Xo sungula , ku thoriwa . 
Xo sungula , nkulo . 
Xo sungula , vuhlanganisi . 
Xo sungula , mitlhontlho ya swa ndhawu . 
Xo sungula , mahungu lamanene . 
Xo sungula xa nkoka ku enta ka nawu . 
Xo rhanga , ntwanano wa ntshamiseko . 
Xo sungula , vunyingi bya mbirhixanharhu . 
Xo rhanga , swiphiqo swa swa timali . 
Xo rhanga , xiyimo xa swa tipolotiki . 
Xo sungula , hi na nawu . 
Xo sungula , mfikelelo wa mirhi . 
Ndzingelo wu na vumundzuku . 
Ku olova leswaku ku kota ku yiwa emahlweni . 
Langutisa mintlawa yin'wana . 
Swa ntshunxeko na vitilawuri . 
Hi xikongomelo xa swa imali . 
Hikwalaho ka sweswo ... 
Xa vumune , mafambiselo ya swa vutleketli . 
Ku vulavula ntiyiso , leswi a swi amukelekanga . 
Ku hlayiwe vukanganyisi . 
Ku bindzurisana ko pfumala swipimelo Kunene ! 
Ntshunxeko , nsirheleleko na vululami . 
Ntshunxeko , vun'we na nhlonipho . 
Switshivelwa swi fanele ku antswisiwa . 
Ku va na xiave eka swona hi ku hetiseka . 
Ku laveka minzhundzhuluko ya nkoka . 
Nseketelo wa mali i xiphiqo . 
Ku laveka migingiriko yin'wana . 
Ku laveka nhluvuko wun'wana . 
Swikunguhato swin'wana swi ta landzela . 
Ku laveka ndzhundzhuluxo wun'wana . 
Magoza man'wana ma fanele ku landzelela . 
Ninginiso wa swirho a wu enelanga . 
Sungulani ! 
Hi hlongoleni ! 
Hi nyikeni nkarhi . 
Dlilobalayizexini i mhaka yo tiya . 
Yana emahlweni , hikokwalaho ka yini ? 
Hi ku navelela leswinene hi swona ! 
Mfumo i wa nkoka . 
Vukheta i bya nkoka . 
Ha mi rungula hinkwenu . 
Hikokwalaho , ku hlanganisa i ka nkoka . 
Xana hi tirhe kahle ? 
Hi fanele ku n'wi khensa . 
U swi endlile . 
U tirhe kahle . 
Ndzi ta n'wi vhotela . 
A nga cincanga . 
U na swirhangelwa swin'wana . 
U tikombile leswaku . 
U tiyisile swinene . 
U tiyisile swinene . 
Wa ha ri kona lahaya . 
U fanele ku tshunxiwa . 
U seketela nawu lowu . 
A nga swi tsakela . 
Ku laveka mpfuno hi ku hatlisa . 
Hikokwalaho hi nga kunguhata mindzhundzhuluxo . 
Hikokwalaho hi nga swi vhotelanga . 
Hikokwalaho ku ri na mindzhundzhuluxo yo tala . 
Hokokwalaho ku ri na swivutiso . 
Hi leswi swikombiso swin'wana . 
Hi leswi swin'wana leswi nga xiyaxiyiwa . 
Hi lexi xo rhanga . 
Laha a hi endli nchumu ! 
Xiviko xa yena xi hlanganile . 
Hi tshemba leswaku leswi swi ta cinca . 
Swi nga endleka njhani sweswo ? 
Swi nga tirhisa ku yini sweswo ? 
Swi nga endleka njhani leswi ? 
Swi humelela njhani leswi ? 
Hi nga va tano njhani ? 
Hi nga pfunisa ku yini ? 
Hi nga tsandzekisa ku yini ? 
Swilo swi yime njhani ? 
Xi tirha njhani lexi ? 
Swi endleka njhani sweswo ? 
Hi fanele ku tirhisa ku yini ? 
Xi fikeleriwa njhani ? 
Swi ta humelerisa ku yini leswi ? 
Hambi swi ri tano , a hoxile . 
Hambi swi ri tano , ku laveka switirhisiwa . 
Hambi swi ri tano , ku na tindlela tin'wana ! 
Hambi swi ri tano , ku na nhlamulo . 
Hambi swi ri tano , hi fanele ku tiyisela . 
Hambi swi ri tano , hi fanele ku ringeta . 
Timfanelo ta ximunhu a ti avanyiseki . 
Hi amukela sweswo hi ku hetiseka . 
Ndzi amukela mhaka leyo . 
Ndzi amukela xiboho . 
Kahle kahle a ndzi vhotelanga . 
Ndzi pfumelelana na yena . 
Ndzi pfumelelana na yena . 
Mdzi pfumelelana na xona . 
Ndzi pfumelelana na sweswo . 
Ndzi pfumelelana na leswi . 
Ndzi pfumelelana na wena . 
Ndzi xi seketela hi minkarhi hinkwayo . 
Na nima ndza xaniseka . 
Ndza khensa swinene . 
Ndza swi endla . 
Ndza pfumelelana . 
Ndzo hetisa . 
A ndzi wexe . 
A ndzi tiyisekangi . 
Ndzi hlamarile . 
Ndzi ntsumi . 
Ndzi khensile swinene . 
Ndzi tsakile swinene . 
Ndzi tsanile swinene . 
Ndzi kombela ku rivaleriwa hikokwalaho ka sweswo . 
Ndzi kobela ku rivaleriwa hikokwalaho ka leswi . 
Ndzi khensa xiviko . 
Ndzi khensa nkunguhato lowu . 
Ndzi yimele ntiyiso . 
Ndzi yimele nhlamulo ya wena . 
Ndzi yimele nhlamulo ya wena . 
Ndzi yimele nhlamulo ya wena . 
A ndzi pfumelelani na swona . 
Ndzi kombela ku susumeta . 
Ndzi pfumela eka xidemokirasi . 
Ndzi pfumela eka vun'we . 
Ndzi tshemba leswaku va . 
Ndzi nga tiyisisa leswo . 
Ndzi nga tiyisisa leswi . 
Ndza swi vona leswaku hikokwalaho ka yini . 
Ndzi nga swi twisisa leswo . 
A ndzi nga swi amukeli leswo . 
A ndzi nga swi amukeli leswi . 
A ndzi nga swi endli leswo . 
A ndzi nga swi koti . 
A ndzi koti no swi ehleketa . 
A ndzi koti ku xi hlaya . 
A ndzi koti ku twisisa hikokwalaho ka yini . 
A ndzi endli . 
Ndzi tshemba tano . 
A ndzi nge ! 
Ndzi khensa nawu lowu . 
Ndzi khensa xiviko lexi . 
Ndzi hoyozela hinkwavo lava khumbekaka . 
Ndzi hoyozela vatirhikulobye va mina . 
Ndzi hoyozela ntsumi ya hina . 
Ndzi hoyozela vatsari . 
Ndzi hoyozela ntsumi . 
Ndzi hoyozela tintsumi . 
Ndzi vona swi ri swa nkoka . 
Ndzi vona swi nga amukeleki . 
Ndzi vona leswo swi nga amukeleki . 
Ndzi vona leswi swi chavisa . 
Ndzi vona leswi swi nga amukeleki . 
A ndzi nga swi endla . 
A ndzi ya emahlweni . 
A ndzi nga koti ku hlamula . 
Ndzi tivisa ku swi tsakela ka mina . 
A ndzi pfumelelani na leswo . 
A ndzi pfumelelani na vona . 
A ndzi pfumelelani na leswi . 
A ndzi swi tivi . 
A ndzi khathali . 
A ndzi twisisi . 
Swa ndzi kanakanisa , hambi swi ri tano . 
Ndzi tiyisisa timhaka tinharhu . 
Ndzi seketela xiviko . 
Ndzi seketela ndzhundzhuluxo lowu . 
Ndzi seketele xiviko . 
Ndzi titwa ku tano . 
Ndzi kuma swi nga twisiseki . 
Ndzi kuma swi twisa ku vava . 
Ndzi kuma leswo swi nga amukeleki . 
Ndzi kuma leswi swi chavisa . 
Ndzi kuma leswi swi hlamarisa . 
Ndzi kuma leswi swi nga tiyiseleki . 
Ndzi kuma leswi swi twisa ku vava . 
Ndzi kuma leswi swi nga amukeleki . 
Ndzi nyika xitsundzuxo . 
A ndzi ri na timhaka timbirhi . 
A ndzi ri na swivutiso swimbirhi . 
A ndzi ri na swivangelo swimbirhi . 
Ndzi na xiphiqo . 
Ndzi na xikombiso xin'wana . 
Ndzi na xivutiso xin'wana . 
Ndzi swi endlile leswo . 
Ndzi na swivutiso swa mune . 
Ndzi ringene . 
A ndzi vanga na nchumu . 
Ndzi na xona laha . 
Ndzi na swivilelo swa mina . 
Ndzi na ku kanakana ka mina . 
A ndzi swi tivi . 
A ndzi na nkarhi . 
A ndzi na mati . 
Ndzi xi vonile . 
Ndzi vone swin'wana . 
Ndzi na timhakanyana ti nga ri tingani . 
Ndzi na mahungu ma nga ri mangani . 
Ndzi na swivutiso swi nga ri swingani . 
Ndzi na timhaka tinharhu . 
Ndzi na swivutiso swinharhu . 
Ndzi na timhaka timbirhi . 
Ndzi na swivutiso swimbirhi . 
Ndzi na swikombelo swimbirhi . 
A ndzi vhotelanga . 
Ndza swi twa swirilo . 
Ndzi tshemba leswaku xi nga . 
Ndzi tshemba leswaku xi . 
Ndzi tshemba leswaku swi humelela . 
Ndzi tshemba leswaku hi swona . 
Ndzi tshemba tano na mina . 
Ndza tshemba vhiki leri . 
Ndzi tshemba leswaku hi ta . 
Ndzi tiyisile eka leswi . 
Ndza xi tiva xiphiqo . 
Ndzi tiva mavonele ya wena . 
Ndzi endle xihoxo . 
Ndzi endle nkunguhato lowo . 
Ndzi fanele ku tiyisisa leswaku . 
Ndzi fanele ku tiyisisa leswi . 
A ndzi vulanga tano . 
Mhaka ya wena ndzi yi tsarile ehansi . 
Xikombelo xa wena ndzi xi tsarile a hansi . 
A ndzi pfumelelani na swona leswi . 
Ndza hoyozela . 
Ndzi kanetana na kungu . 
Mina hi ndzexe a ndzi . 
Mina ndzi na nkanakano . 
Ndzi vutisile . 
Ndzi tshaha eka yona . 
Ndzi humese tinhloko mhaka timbirhi . 
A ndzi tshami . 
Ndzi ala endlele leri . 
Ndza ri ala nxopaxopo lowu . 
Ndzi ala miehleketo leyi . 
Ndza yi tsakela . 
Ndza swi tsundzuka na sweswo . 
Ndzi yimela vanhu . 
Ndzi hlonipha vanhu . 
Ndzi hlonipha ntirho wa vona . 
A ndzi voni swiphiqo . 
Ndzi ta papalata . 
Ndzi ta endla tano . 
Ndzi ta swi endla . 
Ndzi hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini . 
Kutani , ndzi ta papalata . 
Ndzi nge vhoteli . 
Ndzi pfumelelana na mavonele ya yena . 
Ndzi pfumelelana na xivilelo xexo . 
Ndzi pfumelelana na miehleketo yaleyo . 
Ndzi pfumelelana na mavonele yalawo . 
Ndzi pfumelelana na swivilelo swa vona . 
Ndzi pfumelelana na mavonele ya vona . 
Ndzi pfumelelana na ku navela loku . 
Ndzi pfumelelana na xivilelo lexi . 
Ndzi pfumelelana na ku chava loku . 
Ndzi pfumelelana na miehleketo leyi . 
Ndzi pfumelelana na mavonele lawa . 
Ndzi pfumelelana na swivilelo swa nwina . 
Ndzi tshemba tano hi ntiyiso . 
Ndzi amukela lexi hi ntiyiso . 
Ndzi vulavula ku ya hi ntokoto . 
Ndzi yima hi yona . 
Ndzi yima hi yona . 
Ndza ha ri na mina . 
Ndzi rhumele mindzhundzhuluxo mimbirhi . 
Ndzi seketela nhluvukiso wa ikhonomi . 
Ndzi seketela nkunguhato wa yena . 
Ndza yi seketela hi ku hetiseka . 
Na yona ndza yi seketela . 
Ndzi seketela ku twanana . 
Ndzi seketela xileriso . 
Ndzi seketela leswi nga bumabumeriwa . 
Ndzi seketela xiboho . 
Ndzi seketela minkunguhato leyi . 
Ndzi seketela swibumabumelo leswi . 
Ndzi seketela mpfumelelano lowu . 
Ndzi seketela ku cinca loku . 
Ndzi seketela leswi hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela xivono lexi . 
Ndzi seketela nkunguhato lowu . 
Ndzi seketela xikombelo lexi . 
Ndzi seketela xiboho lexi . 
Ndzi seketela vonele leri . 
Ndzi seketela xiyimo xa wena . 
Ndzi keketele nkunguhato lowu . 
Ndzi seketele xiviko lexi . 
Ndzi seketele xikombelo lexi . 
Ndzi seketele xiboho lexi . 
Ndzi seketele tsalwa leri . 
Ndzi ehleketela lowo hetelela . 
Ndzi khensa ntsumi . 
Ndza swi seketela hikokwalaho . 
Hikokwalaho , a ndzi vhotelangi . 
Ndzi ehleketa leswaku xi endlile . 
Ndzi eheleketa leswaku swi tano . 
Ndzi ehleketa leswaku ha endla . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele . 
Na mina a ndzi ri kona . 
Ndza swi seketela hi ku hetiseka . 
Na sweswo ndza swi twisisa . 
Ndzi twisisa xihatla xa kona . 
Ndza pfumela hi ku hetiseka . 
Ndzi endzele makhotso . 
A ndzi xi vhotelanga . 
Ndzi vhotele ntshinyo . 
Ndzi yi vhoterile . 
Ndzi yi vhoterile . 
Ndzi lava n'wangulano lowo . 
Ndzi lava leswin'wana . 
Ndzi lava ku tiva . 
Ndza tsundzuxa mayelana na leswo . 
A ndzi vulavula hi mina . 
Ndzi amukela mikunguhato ya xona . 
Ndzi amukela xileriso . 
Ndzi amukela xiviko . 
Ndzi amukela swiboho leswi . 
Ndzi amukela maendlele lawa . 
Ndzi amukela n'wangulano lowu . 
Ndzi amukela xiboho lexi . 
Ndzi amukela nhluvukiso lowu . 
Ndzi amukela xileriso lexi . 
Ndzi amukela miehleketo leyi . 
Ndzi amukela endlele leri . 
Ndzi amukela phurojeke leyi . 
Ndzi amukela nkunguhato lowu . 
Nxdzi amukela xiviko lexi . 
Ndzi amukela xiyenge lexi . 
Ndzi amukela xiyimo lexi . 
Ndzi ta va ndzi papalata . 
Ndzi ta swi langutisa leswo . 
Ndzi ta endla tano . 
Ndzi ta heta kwala . 
Ndzi ta heta sweswi . 
Ndzi ta hlamusela hikokwalaho ka yini . 
Ndzi ta ya emahlweni . 
Ndzi ta hlaya swimbirhi . 
Se ndzi ta sungula . 
Ndzi ta yima kwala . 
Ndzi ta yima lahaya . 
Ndzi ta ku byela . 
Hikokwalaho , ndzi ta papalata . 
Ndzi ta ringeta kambe . 
Ndzi n'wi navelela leswinene . 
Ndzi va navelela leswinene . 
Ndzi ku navelela ku humelela . 
Ndza hlamala hikokwalaho ka sweswo . 
Ndza karhateka hi leswi . 
Ndzi nga khensa . 
Ndzi nga kucetela leswi . 
Ndzi nga ya emahlweni . 
Ndzi nga vutisisa leswo . 
Iceland ri fanele ku amukeriwa . 
Loko hi teka xiboho leswaku . 
Ndzhuro wu hlayiwile . 
Ndzhuro i rifuwo . 
Ku teka magoza i swa nkoka . 
Hi ndlela leyi kotekaka . 
Hi ku komisa , amukelekangi . 
Hi ku komisa , ina . 
Xo hetelela , ndza khensa . 
Hi xoxe , a hi nchumu . 
Hi ku vona ka mina , e-e . 
Emahetelelweni , a hi nchumu . 
Hakunene ha swi sola . 
Vumakelo bya yi seketela . 
Mahungu i mhaka yin'wana . 
Mahungu i mhaka ya nkoka swinene . 
Ku seketeriwa nhlanganiso . 
Mimpfumelelano ya misava hinkwayo i ya nkoka . 
Mati ya misava hinkwayo ya khumbeka . 
Vuvekisi na byona bya laveka . 
Vuvekisi i mhaka ya nkoka swinene . 
Ireland a yi amukelanga . 
Ireland yi na swiphiqo . 
I xileriso xana ? 
I referendamu xana ? 
Swa hlamarisa xana ? 
Xana i xinawana xo antswa lexo ? 
Swi lulamile leswo xana ? 
Swi helerile xana ? 
Swi tano xana ? 
Xana i nkunguhato wa wena loye ? 
Ku vekela etlhelo a swi tirhanga . 
Swi tshame swi ri tano ! 
Yi vuyerisa vaaki tiko . 
Yi nga kota ku endliwa . 
Naswona yi nga tirha . 
Swi nge pfumeleriwi . 
A swi nga endleki . 
A swi nge lunghiseki . 
A ku nga vi sweswo . 
Swi nge koti ku ya emahlweni . 
A xi endli . 
Yi endla tano hakunene . 
I xa nkoka hakunene . 
Hakunene a xi ! 
Swi le rivaleni leswaku a xi endli . 
Xi khumba leswi landzelaka . 
Yi hi khumba hinkwerhu . 
A swi nga endleka . 
Swi ya hi hina . 
A xi kona . 
A xi karhati . 
A xi tirhi . 
Xi na xikongomelo . 
Se wu pasisiwile . 
Swi tiyisisiwile . 
A swi tika . 
Swi kaneriwile . 
A swi nga koteki . 
Yi tumbuluxe mintirho . 
A yi endlanga nchumu . 
Yi na hakelo ya yona . 
Yi na mimbuyelo yo tala . 
A yi cincanga . 
Yi kumeke yi tirha . 
Yi na mfanelo leyo . 
Yi na switirhisiwa . 
Swi fanele swi humelela . 
Yi fanele yi hundzuluxiwa . 
Swi fanele ku yima . 
Yi fanele ku humelela . 
I mhangu . 
I ntwanano . 
I xidemokirasi . 
I mhangu . 
I tingana . 
I mhaka . 
I xihoxo . 
I mahlori . 
Hi lexi nga endlekaka . 
I endlelo . 
I phurojeke . 
I khombo . 
I manyala . 
I tingana . 
Yi humelerile . 
I nxungeto ! 
I xitirhisiwa . 
I mahlomula . 
I xirimbana . 
I mayelana na swa tipolotiki . 
I mayelana na hundzuluxo . 
I mayelana na " subsidiarity "  . 
I nkarhi wa kona ! 
I swa nkoka swinene . 
I swa nkoka swinene . 
Swi hoxekile swinene . 
Kahlekahle swa laveka . 
Ku pfumeriwe khale . 
Naswona i ntiyiso . 
Hi lexi lavekaka . 
I xitirhisiwa . 
I ndzhukano . 
I xiyimo xin'wana . 
Swi landzelelana hi ndlela leyi . 
A ndzi swi twisisi . 
Xa laveka hakunene . 
Xi onhakile hi ku hetiseka . 
I mhaka yo tika . 
Swi le rivaleni swinene . 
Swa bohanile swinene . 
Swa tika swinene . 
I swa nkoka swinene . 
Swa tika swinene . 
Swi komile swinene . 
I swa vutomi . 
Swi humela emahlweni . 
Swi ya emahlweni . 
Swi le ku humeleleni sweswi . 
Se i nkarhi . 
I xinawana xa nkoka . 
Khale swi yimeriwile . 
Hi lexikulu ngopfu . 
I swa nkoka swinene . 
Swa karhata swinene . 
Swa laveka swinene . 
I vutihlamuleri bya mina . 
Mfumo wa rixaka . 
A swi lo kotlana . 
A hi xiboho . 
A swi amukelekangi . 
A swi kona . 
A swi tiyisekangi . 
A swi twisiseki . 
A hi swona leswo . 
A swi laveki . 
A swi olovi . 
A swi ringananga . 
Swi le nawini . 
A swi laveki . 
A swi kaneriwi . 
A hi xin'we . 
A hi xa hina . 
A xi hetisekangi . 
A hi swa xipolotiki . 
A swi koteki . 
A swi koteki . 
A hi swona . 
A swi enerisi . 
A hi ntiyiso ! 
A hi ntirho . 
A xi tirhi . 
A hi mhaka yintshwa . 
Swi ya hi vuswikoti . 
Swa twisiseka . 
Swa twisiseka . 
Hi leswi faneleke . 
I vugevenga lebyi kunguhatiweke . 
I xivilelo xa hina . 
I ntirho wa hina . 
I vutomi bya hina . 
I xikongomelo xa hina . 
I mali ya hina ! 
I vutihlamuleri bya hina . 
Swa twisiseka swinene . 
Swa koteka , kutani . 
Swa chavisa . 
Swa twisiseka kahle . 
Swi tolovelekile . 
Swa olova swinene . 
I swa nkoka swinene . 
Swi hoxekile . 
I swa nkoka ngopfu . 
Swa ha humelela . 
Swa ha ri kona . 
I masungulo . 
Hi leswi landzelaka . 
Hi xona xiphiqo . 
I ntwanano wa vona . 
I mhaka ya vona . 
I mhaka ya vona . 
I ku hlawula ka vona . 
I xiboho xa vona . 
I vumundzuku bya vona . 
I vutihlamuleri bya vona . 
I mfanelo ya vona . 
Hikokwalaho i swa nkoka . 
Hikokwalaho swa koteka . 
Xi bohanile swinene . 
Xi le ku hluvukisiweni . 
Xi laveka hi xihatla . 
Xa hiseka swinene . 
Swa twisiseka swinene . 
Xi bohanile swinene . 
Xa tika swinene . 
Xi hetisekile . 
I xa xidemokiratiki swinene . 
Xa tika swinene . 
Xinene ngopfu . 
Xa pfuna swinene . 
I xa nkoka swinene . 
I xa ntiyiso swinene . 
I xa ntikelo swinene . 
Xi komile swinene 
Xa olova swinene . 
Xa fanela . 
I mfanelo ya wena . 
A xi tisi ku hambana . 
A swi twisiseki . 
Swi na mhaka eka mina . 
Swi nga va swa ntshungo ya vanhu . 
Xi nga e ndzhaku ka nkarhi 
Swi vula hakelo . 
Xi fanele hi ku . 
Xi nga hi pfuna . 
Xi fanele ku teka goza . 
Xi fanele ku herisiwa . 
Xi fanele ku hundzuluxiwa . 
Xi fanele ku ringananisiwa . 
Xi fanele ku cinciwa . 
Xi fanele ku tshinyiwa . 
Xi fanele ku tlangeriwa . 
Xi fanele ku herisiwa . 
Xi fanele ku yimisiwa . 
Xi fanele ku tiviwa . 
Xi fanele ku xiyisisiwa ! 
Xi fanele ku va lulamisiwa . 
Xi fanele xi kanetiwa . 
Xi fanele xi tlheriseriwa endzhaku . 
Xi fanele xi humelela 
Xi fanele xi engeteriwa hi leswi ntshwa . 
Xi fanele xi vonakala . 
Xa tirha hakunene ! 
Xa hlamarisa swinene . 
A swi tano hi ntiyiso . 
Xi ale ku hakela . 
Xi yimela swo karhi . 
Xi yimela ku atswisiwa . 
Wonge swi le rivaleni . 
Wonge ha endla . 
A yi fanelenga ku ya emahlweni . 
A yi fanelanga ku va kona . 
A yi fanelangi ku humelela . 
A yi nga fanelanga yi . 
A yi se . 
Swi komba leswaku . 
Yi vhote e-e . 
A yi ri misavu . 
A ku ri ku pfumala ku twisisana . 
Nkarhi a wu fikile . 
Yi amukeriwile hi hinkwavo . 
A yi ri mhaka ya xihatla . 
Yi amukeriwile hi hinkwavo . 
A kuri ku tirha hi matimba . 
A kuri ku hundza kwalaho . 
A xi ri kusuhi swinene . 
A xi hetisekile . 
A swi tika swinene . 
A xi tsakisa swinene . 
A xi ri xintsongo swinene . 
Xi ta durha . 
A swi nge endli . 
A xi nge humeleli ! 
A xi nga eneli ! 
A xi nge tirhi . 
Xi tirhile eka hina . 
Xa tirha eka hina . 
Swi ta va swi hume endleleni . 
Swi nga pfuna . 
Swi nga va swa nkoka . 
A swi tikombi tano . 
Na xona xi hoxekile . 
Makumu ya xona hi lamanene . 
Vito ra xona i xidemokirasi . 
Nkarhi wa xona wu fikile . 
Mintirho yi ta lahleka . 
Vutisa vukaneti ntsena . 
Ku ku tivisa ntsena . 
Ehleketa ntsena leswaku ku humelela yini . 
Ntsena ku nga ri mina . 
Mhaka yo hetelela ntsena . 
Mhaka yin'wana ntsena . 
Hlaya nxaxamelo wa mahungu . 
Wo vula Kunene . 
Kazakhstan , mhaka ya nkoka . 
Kosovo a yi se lungheka . 
Ku hlamusela i swa nkoka . 
Vamanana na vatatana , ndza kombela . 
Mpfuxeto wa misava wa laveka . 
Xo hetelela , matiko ya vayimela ku langwa . 
Xo hetelela , ku na vusirhelelo . 
Varhangeri va na vutihlawuleri . 
Hi dyondza eka swihoxo swa hina . 
Ku laveka swipimelo swa nawu . 
Ndzi twisiseni . 
Mi nge ndzi tshikelela leswaku . 
Mi nge ndzi vula leswi . 
Mi nge ndzi hlamusela hikokwalaho ka yini . 
A swi vuriwi leswaku . 
A hi amukeleni leswaku . 
A ki amukeleni leswaku . 
A hi veni na vuxiyaxiya . 
A hi twisiseni . 
A hi twisiseni . 
A hi lehiseni timbilu . 
A hi veni na ntiyiso . 
A hi venin a ntiyiso . 
A hi tshikeni ku tlanga . 
A hi tiyiseleni . 
A hi cinceni leswo . 
A hi cinceni lexi . 
A hi kanerisaneni hi xona . 
A hi xi kaneleni . 
A hi xi endleni . 
A hi endleni tano ! 
A hi endleni lexi . 
A hi tekeni xin'we . 
A hi tekeni lexo . 
A hi tiyimiseleni . 
A hi yeni emahlweni . 
A hi nga yimeni . 
A hi tsundzukeni leswaku . 
A hi tsundzukeni lexi . 
A hi titsundzuxeni . 
A hi xi hlonipheni . 
A hi xi tekeni . 
A hi tirheni swin'we . 
Lisbon a ri fanga . 
London yi fanele ku endla xilo xin'wana . 
A hi nga chaveni . 
Langutani tinomboro . 
Macedonia yi hlayiwile . 
Macedonia i muyimela ku langwa . 
Macedonia i tiko . 
Ku kangavanya ntsena . 
Ndzi pfumelelano na swo tala . 
Ku laveka ku hundzuka ko tala . 
Hoyohoyo swinene eka wena . 
Vo tala va pfaleriwile . 
Timhaka to tala ta ha sele . 
Ka ha pfumaleka vanyingi . 
Vanyingi va nga va . 
Vunyingi bya vona byi na . 
Vanhu vo tala va karhatekile . 
Vanhu vo tala va dlayiwile . 
Ha khensa swinene ku va mi yingisile . 
Ha khensa swinene eka leswo . 
Ha khensa leswi swinene . 
Ha n'wi khensa swinene . 
Hi nga va vona xana ? 
Ku fanele ku tekiwa magoza . 
Swirho swi tiva maendlelo . 
Vuxirho i mhaka yin'wana . 
Ndzhurho wu fanele ku lulama . 
Vuswikoti bya masocha i bya nkoka . 
Xa mina a xi hambananga . 
Swihoxo swa endleka . 
Swikombiso swi lulamile . 
Mali na yona i ya nkoka . 
Mali ya laveka hikokwalaho . 
Ku veka tihlo i swa nkoka . 
Swo tala mayelana na leswi eka nkarhi lowu taka . 
Kambe swo tala swa laveka . 
Swo fana . 
Swo tala swo tani eka nkarhi lowu taka . 
Ku laveka ku humelela kun'wana . 
Ku laveka ntirho wo tala . 
Hi ntiyiso , ndza . 
Vunyingi bya n'wina a mi koti . 
Swo tala swi fikeleriwile . 
Swo tala ngopfu swa ha laveka . 
Swi fanele ku va swona ? 
Nhlamulo ya mina i e-e . 
Nhlamulo ya mina i ina . 
Ndzi kombela ku rivaleriwa eka leswo . 
Ndza n'wi hoyozela . 
Xivilelo xa mina xi kambirhi . 
Xiboho xa mina xa twisiseka . 
Xiboho xa mina xa olova . 
Ndzi hoyozela leswo . 
Xivutiso xa mina i ku : hikokwalaho ka yini ? 
Leswi ndzi swi vulaka swa twisiseka . 
Ndzi khensa leswi . 
Ndzi khensa ka ha te tani . 
Ndza n'wi khensa . 
Ndza ku khensa . 
Nkarhi wa mina wu herile . 
Tani hi ntolovelo , ndzi endle tano . 
Tani hi ntolovelo , a hi pfumeli . 
Swi boha leswaku hi ya emahlweni ? 
Vakelani a va nga hunisiwi . 
A ku na leswi nga endliwa . 
Mbulavurisano i wa nkoka swinene . 
Hambiswiritano , hi tshama hi kala xihundla . 
Malulamiselo lamantshwa ma laveka . 
Xu tiboha xintshwa i swa nkoka . 
Lexi landzelaka , vunyingi bya mbirhixanharhu . 
Ku saseka a swi na nkoka . 
ku va swi sasekile a swi enelanga . 
Ku hava mpfumelelano lowu nga hetiseka . 
Ku hava ku kanakana eka leswo ! 
Ku nga ri ku hundza leswo . 
Ku hava loyi a nga vula ! 
Ku hava loyi a nga na xona . 
Ku hava loyi a lavaka lexo . 
Ku hava nchumu xo karhata . 
E-e , a xi endli . 
E-e , a xi endlanga . 
E-e , xa durha 
E-e , xi kahle . 
E-e , a hi swona . 
E-e , a xi nge . 
E-e , a xi nga ta ! 
E-e , vamanana na vatatana . 
E-e . 
E-e , a va . 
E-e , a va endli . 
E-e , a va se . 
E-e , a va nga . 
E-e , leswi a hi swona . 
E-e , a hi nge pfumeli . 
E-e , a hi nge pfumelelani . 
E-e , a hi nge . 
Ku hava munhu loyi a nga swi sivelaka . 
Ku hava munhu loyi a Alana na swona . 
Ku hava munhu loyi a ta swi twisisa . 
Hambi swi ri tano , ku na leswi languteriweke . 
Ku nga ri vugevenga byo chavisa . 
Ku hava na xin'we . 
Ku hava na vhoti yin'we . 
A swi endleki . 
Ku nga ri hi ku vona ka mina . 
Na kantsongo . 
Ku hava nchumu lowu nga endliwaka . 
Ku hava nchumu lowu nga humelela . 
Ku hava xiboho lexi nga tekiwa . 
Ku hava lexi nga endliwa . 
Ku hava nchumu lexi nga lulamisiwa . 
Ku hava nchumu lexi nga ku endliweni . 
Ku hava nchumu lexi fambaka kahle ! 
Ku nga ri lexi ngahansi ka leswo . 
Ku hava nchumu wo tano ! 
Xitiviso a xi ringananga . 
Sweswi - ndza khensa . 
Sweswi swa swilo hinkwaswo . 
Sweswi swa nyikelo wa mina . 
Sweswi swa timhaka timbirhi . 
Nkarhi hi wona lowu . 
Se leswo swa cinca . 
Se timhaka to biha . 
Se a va . 
Se hi ya ka swiphiqo . 
Se hi ya ka swiviko . 
Se hi fanele ku 
Se xi kwihi ? 
Se wa swi twisisa leswaku hikokwalaho ka yini . 
Se , eka xiyimo xihi ? 
Swi le rivaleni leswaku a nga . 
Swi le rivaleni leswaku a xi . 
Ina , va endla . 
Ina , hi nga swi kota . 
Ina , ha endla . 
Ina , hi fanele . 
Ina , hi fanele . 
Ina hi ta . 
Ina , a wu ta . 
Siku rin'wana na rin'wana . 
Hi yexe . 
Ndza khensa , nakambe . 
Kan'we , swi ta va swi ringene . 
Xirilo xin'we xi ringene . 
Xin'we i ikhonomi . 
Hambi swi ri tano , ku sele xivutiso xin'we . 
Xilo xin'we i ntiyiso . 
Vo ka va nga ri vangani . 
Eka mhaka leyi ntsena . 
Kumbe i mani a faneleke ku va ? 
Nhlamuselo ya vhoti hi nomo . 
Vugevenga lebyi kunguhatiweke byi le hansi . 
Handle ka swona , a swi pfuni nchumu . 
Handle ka swona , a xi nge humeleli . 
Handle ka swona , hi ta papalata . 
Vaaki-tiko va hina va karhatekile . 
Vutiyimiseri bya hina byi le rivaleni . 
Vaphasi va hina va tihlampfi va xaniseka . 
Ntlawa wa hina wu seketela leswi . 
Makete wa hina wu tshunxekile . 
Hungu ra hina ri le rivaleni . 
Xikongomelo xa hina xi le rivaleni . 
Xo sungula eka hina i nkuriso . 
Vaaki tiko va hina va cincile . 
Vonele ra hina ri le rivaleni . 
Ntirho wa hina wa fambelana . 
Ntirho wa hina i wa nkoka . 
Pakisitani yi le xikarhi ka vona . 
Palamende yi amukele kungu . 
Palamende yi xi amukerile . 
Palamende yi tirhe kahle . 
Palamende yi humele emahlweni . 
Palamende a yi kaneti . 
Palamende yi fanele ku va pfuna . 
Palamende yi fanele ku landzelela . 
Palamende yi lava ku pfuna . 
Palamende a ku tihlanganisiwanga na yona . 
Tipalamende ti fanele ku nghenela . 
Tipalamende ti fanele ku kala xihundla . 
Vutirhisani byi hlayiwile . 
Nhlayiseko wa muvabyi i wa nkoka . 
Timfanelo ta vavabyi i ta nkoka . 
Vanhu va hanya nkarhi wo leha . 
Vanhu va ha lova . 
Vanhu va te e-e . 
Swa twisiseka no olova swinene . 
Kumbexana xa chava . 
Kumbexana u nga hlamusela . 
Mina , a ndzi tshembi 
Mina ndza titshemba . 
Ndzi kombela ku rivaleriwa . 
Ndzi kombela u amukela mhaka ya leswaku . 
Ndzi kombela u teka magoza . 
Ndzi kombela u hlamula xivutiso xexo . 
Ndzi kombela u hlamula xivutiso . 
Ndzi kombela u hlamula xivutiso lexi . 
Nghena eka nhloko mhaka . 
Ndzi kombela u komisa . 
Ndzi kombela u nyika nseketelo . 
Ndzi kombela u hlaya xiviko . 
Ndzi kombela u lunghisa leswi . 
Ndzi kombela u yimelela u vulavula . 
Ndzi kombela u yi vhotela . 
Ndzi kombela u vhotela . 
Ntirhisano wa maphorisa wa karhi wa antswa . 
Van'watipolitiki va fana . 
Van'watipolotiki va xungetiwa . 
Matiko lama pfumalaka ya karhatekile . 
Portugal a yi hambani . 
Endlelo ro lulamisa a ri tolovelekanga 
Nkhaqato malembe ya nhungu lama nga hundza . 
Kahle-kahle a kuri yini lexo ? 
A swi ringananga ku sivela . 
Swiphiqo a swi humeleli . 
I ntiyiso , swiphiqo swa ha ri kona . 
Swo tala kuya hi mafambisele . 
Mafambiselo ma fanele ku twisiseka . 
Ku ni ku humelerisa emahlweni . 
Minkunguhato yi endliwile . 
Nyika mali hinkwayo . 
Nkarhi wa swivutiso wu hundzile . 
Hi ntiyiso . 
Hi ku lovisa , hi nge swi koti . 
Ti kotare ta laveka . 
Xihlawuhlawu a xi tivi ndzilikano . 
Ku laveka ntirhisano . 
A swi enelanga ku aka hi vuntshwa . 
Ku fanele ku yimisiwa ku lava vanhu . 
Rheferandamu yi fanele ku va kona . 
Hambiswiritano , ku cinca ku na nkoka . 
Swinawana swi fanele ku olova . 
Ku vulavuriwe hi ku posa nakambe 
Swilo leswi hlukaka hi swona vumundzuku bya hina . 
Ku vuyeketa swi fanele ku papalatiwa . 
Vulavisisi byi fanele ku kuceteriwa . 
Ku ololoxiwa ka swiphiqo ? 
Milawu ya misava hinkwayo yi fanele ku xiximiwa ? 
Romania yi ta amukeriwa . .  . 
Pholisi ya Russia yi fanele ku cinca . 
Vuhlayiseki byi fanele ku tiyisisiwa . 
Ku khirha i xitirhisiwa . 
Hi byeli sweswo ! 
Ku ta kaneriwa hi Schengen . 
Mhaka ya vumbirhi , ku cinca ka maxele . 
Xa vumbirhi , mhaka ya tipolitiki . 
Xa vumbirhi , ku fikelela ka matsalwa . 
Xa vumbirhi , i xi demokirasi . 
Xa vumbirhi , eka xikomba minkarhi . 
Xa vumbirhi , xiyimo xa ikhonomi . 
Xa vumbirhi , ntikelo eka mbangu . 
Xa vumbirhi , mpingu wa swa timali . 
Xa vumbirhi , mpfuneto wa swa timali . 
Xa vumbirhi , xiyimo xa swa tipolitiki 
Xa vumbirhi , mhaka ya swa tipolitiki . 
Xi vumbirhi , ku na matimba . 
Ku tixopaxopa a swi enelanga . 
Ku tilawula a swi enelanga . 
Ku tilawula a swi enelanga . 
Vukorhokeri hi byona ku humelela ka hina . 
Ku vekela etlhelo swi fanele ku susiwa . 
Swilo swo hlayanyana kahle kahle . 
U fanele ku khensiwa hi hina . 
A nga humelelanga . 
Hi endla swin'wana xana ? 
Komba nhloniphonyana . 
ku sayina swi teka nkarhi . 
Ku miyela eka swa vuhaxi . 
Ku olovisa swi na nkoka swinene . 
Ntsevu yi ta va yi enerile . 
Mabindzu lamantsongo , ya na nkoka . 
Ndzi tsake swinene . 
Ku fika la , swa ha tshamisekile . 
Swi fambisa sweswo . 
Leswaku xi pfuleka . 
Se , swa koteka ! 
Kutani xi na nkoka . 
Xidemokirasi xa kona a xi vonaki . 
Maendlele a ma vonaki . 
Vun'we bya kona a byi vonaki . 
Swo tala swi cincile . 
Swo tala swa vonakala . 
Swa antswa . 
Ndza khensa hikokwalaho . 
Swi le rivaleni kutani . 
Kutani ku na lesi nga humelelaka . 
Hi sweswo kutani . 
Kutani hi nga vhota . 
Kutani ha ha ri na nkarhi . 
Hi fanele hi yima kutani . 
Swi hambana kwihi kutani ? 
Ku humelela yini kutani ? 
Ku sele yini kutani ? 
Kutani , swi vutiso swinwana swa ha sele . 
Ku endliwa yini kutani ? 
Ku hlayisa misava swi na nkoka swinene . 
Ku komberiwa vun'we . 
Vun'we byi na nkoka swinene . 
Vun'we hi byona nhlamulo . 
Vun'we , byi kwihi ? 
Van'wana va yingisiwile . 
Swivutiso swin'wana swa ha sele . 
Swilo swin'wana swi le rivaleni . 
Xin'wana a xi fanele ku endleka . 
Xin'wana xi fanele ku cinca . 
Swilo swi nge humeli emahlweni hi ndlela leyi . 
Xin'wana a xi kahle . 
Ku fanele ku endliwa xin'wana . 
Xin'wana xi fanele ku va xi hoxekile . 
Swin'wana swo ka swi nga fambelani . 
Nkarhi wun'wana ndzi na ku kanakana . 
Mfumo wu fanele ku sirheleriwa . 
Mitlangu yi fanele ku tlakusiwa . 
Ntshamiseko eka swa timali . 
Tinhlayonhlayo ti na nkoka . 
Mqhingha ma fanele ku amukeriwa . 
Ku laveka ntikiso wa mafambiselo . 
Ku cinciwa ka miako swa laveka . 
Mimbuyelo ya kona hi yona leyi . 
Mahanyele ya tano a ya amukeleki . 
Swiyimo swo tani a swi amukeleki . 
Ntikelo a wu ri tano . 
Xinawana xa kona a xi ri tano . 
Hakunene , ku nga vi xiphiqo . 
Leswi a swi nga vi ntiyiso ? 
Hi ntiyiso leswi a swi amukeleki . 
Ku heta nkarhi wo leha na swona i swa nkoka . 
Ku fanele ku tiyisisiwa leswaku i swo heta nkarhi wo leha . 
Ku laveka migingiriko yo heta nkarhi wo leha . 
Switzerland yi hlayiwile . 
Swi tekeli enhlokweni leswo . 
Teka xiyenge xa nyama ya homu . 
Teka mimpfumelelano yo bindzurisana . 
Loko swi tekiwa eka xiyimo xihi ? 
Ku vulavula a swi ringananga . 
Nhluvuko wa xithekinoloji a wu papalateki . 
Vuchaviseti byi fanele ku herisiwa . 
Inkomu na . 
Ha khensa eka leswo . 
Ndza khensa ka ha te tani . 
Leswo ndza swi twisisa swinene . 
Endlelo lero a ri amukeleki . 
Leswo swi nga papalatiwa . 
Leswo ku nga kaneriwa hi swona . 
Leswo a swi fanelanga ku pfumeleriwa . 
Leswo a swi nga cinciwi . 
Leswo a ku nga vi ntiyiso . 
Leswo a swi nge kanetiwi . 
Leswo a swi nge endleki . 
Leswo a swi nge hunisiwi . 
Leswo a swi nge vi swona . 
Leswo a ku nge vi vun'we . 
Leswo a ku nge vi ntiyiso . 
Leswo swa ndzi karhata swinene . 
Leswo i makumu ya nongonoko wa swikanelwa . 
Leswo i makumu ya nkanerisano . 
Leswo i makumu ya nchumu lowu . 
Leswo i makumu vhoti . 
Leswo i makumu ya tivhoti . 
Leswo i makumu yak u vhota . 
Leswo i makumu ya nchumu lowu . 
Leswo swi hetisela nkarhi wo vhota . 
Leswo swi nga antswa . 
Nhlangahlangano wukulu . 
Nkanerisano wu ya emahlweni . 
Xiboho lexo a xi fanelanga . 
Leswo swi ya hi hina . 
Leswo a swi humelelangi . 
Leswo a swi tirhangi . 
Leswo a swi kona . 
Leswo a swi pfuni . 
Leswo a swi tirhi . 
Leswo swi le rivaleni . 
Leswo se swi humelerile . 
Leswo swi herisiwile . 
Leswo swi fikeleriwile . 
Leswo swi endliwile . 
Leswo swi khensiwile . 
Leswo swi hlwerisiwile . 
Lexo xi na hakelo ya xona . 
Leswo a swi si tshama swi humelela . 
Leswo a swi humelelanga . 
Leswo a swi humelelanga . 
Lexo xi fanele ku cinca . 
Leswo swi fanele ku hela . 
Leswo swi katsa na maxele . 
Lowo i ntlhontlho . 
Leswo a swi fambelani . 
Lebyo i vuxokoxoko . 
Hi xona xitsandziso lexo . 
Leyo i mhangu . 
Leswo i tingana . 
Hi yona mhaka leyo . 
Leswo swo va erivaleni . 
Lawo i mavunwa . 
Swinyingi leswo . 
Leswo i vulovolovo. 
Lebyo i vunyingi . 
Leyo i nhlayohansi . 
Lexo i xihoxo . 
Leswo i nsambala . 
Swi twisa ku vava . 
Lexo i xilaveko . 
Lowo i nsinya . 
Lexo i xirhangana . 
Lexo i xitshembiso . 
Lowo i ntiyiso . 
Lero i khombo . 
Leswo i tingana . 
Lowo i nhlomulo . 
Hi wona makumu . 
Leswo swi tiyisekile swinene . 
Leswo swa twisiseka swinene . 
Leswo swa boha swinene . 
Leswo i ntiyiso hi ku hetiseka . 
Leswo a swi amukeleki na swintsanana . 
Leswo swa twisiseka swinene . 
Leswo se swi twisisekile . 
Leswo na swona swa twisiseka . 
Leswo na swona swi lulamile . 
Leswo na swona i swa nkoka . 
Leswo na swona i ntiyiso . 
Leswo na swona a swi amukeleki . 
Leswo i norho . 
Leswo i ndzhukano . 
Lexo i xiphiqo . 
Leswo swi siyiwile . 
Lowo i nkanerisano wun'wana . 
Lexo i xikombiso xin'wana . 
Leyo i mhaka yin'wana . 
Leyo i mhaka yin'wana . 
Lexo i xivutiso xin'wana . 
Leswo swi bihile hi swoxe . 
Leto i timhaka to biha . 
Leswo a swi kaneteki . 
Leswo a swi phikizeki . 
Leswo a ndzi swi twisisi . 
Leswo swi pfumala nkanakano . 
Leswo i ntiyiso hi ku hetiseka . 
Leso swa twisiseka . 
Leswo a swi amulekanga nakantsongo . 
Lowo i mfumo wa xidemokirasi . 
Leswo hi swona swa nkoka swinene . 
Hi swona hakunene . .  . 
Leswo i swa nkoka hi ku hlawuleka . 
Leswo i swa nkoka swinene . 
Leswo swi hansi swinene . 
Leswo swa karhata swinene . 
Swi lulamile . 
Leswo swa karhi swa humelela . 
Leto i timhaka letinene . 
Leswo a swi hlamarisi . 
Leswo i swa nkoka swinene . 
Leswo i swa nkoka hakunene . 
Swi tano hi ntiyiso . 
Leswo i ku tsandzeka ka xona . 
Lexo i xiboho xa xona . 
Lowo i nkoka wa xona . 
Ku ringene ku leha loku . 
Lexo ix a nkoka swinene . 
Swi bihe ngopfu leswo . 
Lexo i xikongomelo xa mina . 
Leyo i nhlamulo ya mina . 
Lexo i xirilo xa mina . 
Lero i ripfumelo ra mina . 
Leyo i mhaka ya mina . 
Lexo i xivilelo xa mina . 
Lowo i ntokoto wa mina . 
Leswo hi leswi ndzi titwisaka xiswona . 
Lowo i ntshembo wa mina . 
Lexo i xikongomelo xa mina . 
Lawo i masungulo ya mina . 
Lero i kungu ra mina . 
Lero i vonelo ra mina . 
Lexo i xiyimo xa mina . 
Lowo i kunguhato wa mina . 
Lexo i xivilelo xa mina . 
Lexo i xikombelo xa mina . 
Lowo i mbulavulo wa mina . 
I ndzinganyeto wa mina lowo . 
Hi leswi ndzi swi twisisaka xiswona . 
I vonele ra mina lero . 
I ku navela ka mina loko . 
A swi lo kotlana . 
A swi kanetani . 
A ku na vumundzuku kwalaho . 
A swi sasekanga leswo . 
A hi xiboho lexo . 
I vutomi lebyi tolovelekeke lebyo . 
A swi ringananga leswo . 
A swi helelanga leswo . 
Leswo a swi nghenisiwanga . 
A swi naveleki leswo . 
A swi olovi leswo . 
A swi ringananga leswo . 
A swi lulamanga leswo . 
Leswo a swi tiyisekangi . 
Leswo a swi le ku humeleleni . 
Leswo a swi pfuni . 
Leswo a swi karhati . 
Leswo a hi swi ntshwa . 
Leswo a hi swona . 
Leswo a swi koteki . 
Leswo a swi yirisiwanga . 
A hi " protectionism " leswo . 
Leswo a swi koteki . 
Leswo a swi khorwisi . 
A swi tano . 
A swi ringanelanga . 
a hi swo teka nkarhi wo leha leswo . 
A hi ntiyiso leswo . 
Lexo a xi fani xoxe . 
Swi tolovelekile leswo . 
I xikombiso xin'we lexo . 
I xikoxo xin'we lexo . 
I xikombiso xin'we lexo . 
I mhaka yin'we leyo . 
I mhaka yin'we leyo . 
I tlhelo rinwana lero . 
I tlhelo rin'we lero . 
I mhaka yin'we leyo . 
I ndlela yin'wana leyo . 
I xiphiqo xin'we lexo . 
I xivutiso xin'we lexo . 
I xivangelo xin'we lexo . 
I ndzinganyeto wun'we lowo . 
I xilo xin'we lexo . 
Hi swona swi nga lulama leswo . 
I vugevenga lebyi kunguhatiweke . 
I xikongomelo xa hina lexo . 
I vonele ra hina lero . 
I mhaka ya hina yaleyo . 
I ntlhontlho wa hina lowo . 
I ku tiboha ka hina loko . 
Hi heta kwalaho . 
I xikoxo xa hina xexo . 
I ku navela ka hina koloko . 
I ntirho wa hina wolowo . 
I xihoxo xa hina xexo . 
I xikongomelo xa hina xexo . 
I xikongomelo xa hina xexo . 
I mahungu ya hina lawo . 
I xikongomelo xa hina lexo . 
I miehleketo ya wena leyo . 
I tirhele ra hina lero . 
Hi xona xiyimo xa hina lexo . 
Hi xona xiphiqo xa hina lexo . 
I nongonoko wa hina lowo . 
Hi wona mavoneleya hina lawo . 
I vutihlamuleri bya hina lebyo . 
Ho rona qhinga ra hina lero . 
Hi wona mafambisele ya hina lawo . 
I ntirho wa hina lowo . 
I vonele ra hina lero . 
Hi leswi hi swi endlisaka xiswona . 
Swa karhata swinene leswo . 
Swi twisiseka kahle . 
Hi byona vurhangeri bya swa tipolotiki . 
Hi rona endlelo ro lulamisa lero . 
Leswo swa twisiseka . 
Swi ringene leswo . 
Swi tolovelekile leswo . 
A swi amukelekangi leswo . 
Swinene leswo . 
Leswo a swi amukeleki nakantsongo . 
I nchumu lowuntshwa lowo . 
Swa ha kayivela leswo . 
Swa ha ri ntiyiso leswo . 
A swi se amukeleka leswo . 
Swi nga endleka ku ya hi swo karhi . 
Hi xona xikongomelo lexo . 
Hi wona hiseko wolowo . 
Hi byona vuyimelo lebyo . 
Hi xona xiyimo lexo . 
Hi xona xihlawuriwa lexo . 
Hi xona xiboho lexo . 
Hi wona nhlanganiso lowo . 
Hi yona mhaka leyo . 
Hi byona vundzeni bya mhaka . 
Hi yona nhlamuselo leyo . 
Hi kona ku hambana lolo . 
Hi xona xo karhata lexo . 
Ho wona makumu lawo . 
Hi yona nhlamuselo yaleyo . 
Hi wona matitwele . 
Hi xona xirilo lexo . 
Hi xona xikongomelo xa kona . 
Hi yona hakelo yaleyo . 
Hi wona mpimo-hansi lowo . 
Hi xona xikongomelo lexo . 
Hi xona xidzana lexo . 
Hi xona xifaniso lexo 
Hi yona pulani leyo . 
Hi xona xiyimo lexo . 
Hi wona nawu lowo . 
Hi xona xiphiqo lexo . 
Hi wona mafambiselo . 
Hi wona maendlelo lawo . 
Hi wona nongonoko . 
Hi xona xivutiso lexo . 
Hi wona mbuyelo lowo . 
Hi rona khombo lero . 
Hi wona nawu lowo . 
Hi xona xikhoweto xexo . 
Hi xona xiyimo xexo . 
Hi wona mpimo lowo . 
Hi rona qhingha lero . 
Hi wona mongo lowo . 
Hi rona endlelo lero . 
Hi wona ntirho lowo . 
Hi yona miehleketo leyo . 
Hi yona miehleketo yaleyo 
Hi wona ntolovelo lowo . 
Hi yona nyimpi yaleyo . 
I ku tihlawulelaka vona loko 
I minyikelo ya vona leyo . 
Swi huma eka vona leswo . 
I ntirho wa vona lowo . 
I mavonele ya vona lawo . 
I ku hanana swinene leswo . 
Swi hlwerile swinene . 
Swi ntsongo swinene sweswo . 
Swi tele ngopfu sweswo ! 
Leswo swi fanerile swinene . 
Leswo a swi amukeleki nakantsongo . 
I ntiyiso leswo . 
Wolowo i ntiyiso , ku hundza kwalaho . 
Hambiswiritano , hi fanele ku ya emahlweni ku hundza kwalaho . 
A hi swi koti ku fambisa swilo ku ya emahlweni hi ku olova . 
A hi na swo ringanela . 
Ho fanele ku amukela sweswo . 
Hi yima hi tivhoti leti hambanyisiweke . 
Hi yima hi tiyile ku endla tano . 
Kambe a hi se va na swona na sweswi ! 
Hi hava miehleketo yo angarhela na sweswi . 
A hi si swi kuma na sweswi . 
Ha ha ri na ntirho lowu hi faneleke ku wu endla . 
Hi seketela bindzu rintshwa leri nga kona . 
Hi seketela mfanelo yo kombisa ku vilela . 
Hi swo sweswo , ha va seketela hinkwavo . 
Hi seketela leswi u swi vuleke . 
Hi tekela enhlokweni xikombelo xa wena . 
Hi vulavula hi mayelana na xidemokirasi na vukalaxihundla . 
Hi khensa phuresidente eka sweswo . 
Hi khensa vukona bya wena . 
Hikokwalaho eku heteleleni ha tshika . 
Hikokwalaho hi tshika xitshuxo lexi . 
Hikokwalaho hi lava leswaku ku va na mahanyelo yo twisiseka . 
Hikokwalaho hi na nkarhi wo ringanela . 
Hikokwalaho hi twisisa swiphiqo hi ku hetiseka . 
Hikokwalaho hi na ntshembho eka wena . 
Hikokwalaho hi fanele ku hlela leswi . 
Hikokwalaho hi fanele ku endla swin'wana . 
Hikokwalaho hi lava xiyimo lexi fanaka . 
Hikokwalaho hi lava pholisi leyi cincaka . 
Hikokwalaho hi lava qhingha ra nkarhi wo leha . 
Hikokwalaho hi lava endlelo ya xipolotiki . 
Hikokwalaho hi lava pfhumba ra mahungu . 
Hikokwalaho hi fanele ku olova . 
Hikokwalaho hi fanele ku hatlisa . 
Hikokwalaho hi fanele ku swi herisa . 
Hikokwalaho hi ala cinco wa nomo . 
Hikokwalaho hi seketela ku cinca loku andlariweke . 
Hikokwalaho namuntlha hi seketela xintshuxo . 
Hikokwalaho hi vhotele ku kanetana na xintshuxo . 
Hikokwalaho hi vhotele ku kanetana na ku cinca loku . 
Hikokwalaho hi vhotele xiviko lexi . 
Hikokwalaho hi amukela mavonelo lamambirhi . 
Hi ehleketa leswaku i swa nkoka ku tlula mpimo . 
Hi ehleketa leswaku i swa nkoka swinene . 
Na hina hi andlale ku cinca ku mbirhi . 
Na hina hi tirhile eka leswi . 
Na hina hi lava ku endla tano . 
Hi ringetile ku cinca sisiteme . 
Hi ringetile ku kuma xintshuxo . 
Hi ntiyiso , ha tshembhana . 
Hi ringeta ku lulamisa xiyimo . 
Hi twisisa ku tikeriwa loku nga kona . 
Hi ku khongotela ku endla sweswo . 
Hi lava minongonoko yo karhi hi xihatla . 
Hi tsakela swinene matshalatshala lawa . 
Hi amukela swinene nhluvukiso lowu . 
Hi vona mhaka yi ri ya nkoka swinene . 
Hi vhotele ku kanetana na swiringanyeto leswi hinkwaswo . 
Hi vhotile ro sungula eka ku cinca . 
Hi vhotile hi ku seketela leswi . 
Hi lava pholisi yintshwa ya laha kaya . 
Hi lava vuhlayisi bya ku rhula bya matiko hinkwawo . 
Hi lava tihlamulo eka swivutiso leswi . 
Hi lava vuhlayiseki byo antswa elwandle . 
Hokokwalaho , hi lava swo tlula sweswo . 
Hi lava mfanelo yo hanyisana . 
Hi kava nkarhi wo humelela . 
Hi lava ku va vaakelani va kahle . 
Hi lava ku ndlandlamuxa mavonelo . 
Hi lava ku tirhisa mfanelo ya hina . 
Hi lava ku kuma ku ringanana koloko . 
Hi lava ku antswisa vuhlayiseki emagondzweni . 
Hi lava ku byi tlakusa swinene . 
Hi lava ku yingesela vaaka tiko . 
Hi lava ku endla ku hambana . 
Hi lava ku endla xiphemu xa hina . 
Hi lava ku sivela ku nga katsiwi ka vanhu . 
Hi lava ku sirhelela mbango . 
Hi lava ku sirhelela vanhu lava . 
Hi lava ku nyika ku pfuna ku kulu . 
Hi lava ku tshama na vutititsi bya hina . 
Hi lava ku tshama na vutirhelamfumo . 
Hi lava ku tshama na sisiteme leyi . 
Hi lava ku vona nongonoko wololo . 
Hi lava ku vumba vumundzuku ! 
Hi lava ku vulavula hi mayelana na ntwanano . 
Hi lava ku tirha na wena . 
Hi lava leswaku u teka mixungeto . 
A hi lava endlelo ro twanana swinene . 
A hi lava ku fikelela ntwanano . 
A hi lava ku komisa endlelo . 
Hi amukela na ku seketela swikongomelo swa rona . 
Hi amukela na ku seketela endlelo rero . 
Hi amukela endlelo ra vuhlanganisi bya le rivaleni . 
Ha ri amukela eka nkanelo ya hina . 
Hi amukela leswi nga eku endliweni . 
Ha mi amukela , vavasati na vavanuna . 
A ku ri xihoxo xa hina ku ehleketa sweswo . 
Hi seketela nkanelo wolowo hi ku hetiseka . 
Hi seketela xiviko lexi na xona hi ku hetiseka . 
Hi ta amukela xiboho ku nga ri khale . 
Na hina hi ta va hi karhi hi tipfuna . 
Hi ta ya emahlweni na ku phakela . 
Hi ta va hi langutile eka sweswo . 
Hi ta va hi vhota kanetana na vona . 
Hi ta va hi vhotela xivandla xexo . 
Hi ta va hi langutile hi vurhonwana . 
Hi ta vuya eka sweswo . 
Hi ta tekela leswi enhlokweni hi vukheta swinene . 
Hi ta tihlanganisa na vurhangeri bya vuswikoti . 
Hi ta ya emahlweni hi endla tano . 
Hi ta ya emahlweni na n'wangulano wolowo . 
Hi ta ya emahlweni na vhoti . 
Hi ta ya emahlweni na nkarhi wo vhota . 
Hi ta tirhana na mhaka . 
Hi ta endla tano na wena . 
Hi ta endla leswi u swi lavaka . 
Hi ta ringeta ku fikelela leswi . 
Hi ta tiyisisa leswaku swa landzeleriwa . 
Hi ta tiyisisa leswaku a va cincacinci . 
Eku heteleleni hi ta swi tirhela . 
Hi ta landzelela leswi ekusuhi swinene . 
Hi ta ku nyika mahungu . 
Hi ta ya emahlweni hi endla tano . 
Hi ta fanele ku kambisisa leswi nakambe . 
Hi ta va pfuna ku endla leswi . 
Hi ta ku pfuna eka leswi . 
Hi ta hlayisa xiboho lexi . 
Hi ta xi langutisa hi xihatla . 
Hambiswiritano , hi ta xi langutisa . 
Hi ta langutisa mhaka leyi . 
Hi ta endla ntlawa wa kahle . 
Hi ta hlangana na ntlhontlho swin'we . 
A hi nge tshiki mhaka leyi . 
A hi nge pfumeli eka leswi . 
Kutani a hi nge vi na ku tikeriwa . 
A hi nge tlakusi swikoxo swa hina . 
A hi nge swi pfumeleli . 
Sweswi hi ta yimisanyana ntshamo . 
Sweswi hi ta teka tivhoti . 
Hi ta sungula eka timinete tinharhu . 
Hi ta sungula hi ajenda . 
Hi yi seketela eka sweswo . 
Hi ta yi tekela enhlokweni . 
Hi ta xiyaxiya leswi . 
Hi ta vulavula swin'we hi mayelana na swona . 
Hikokwalaho hi ta seketela na leswi . 
Hikokwalaho hi ta tlhela hi vhota hi ndlela leyi faneleke . 
Hikokwalaho hi ta va na vukheta swinene . 
Hikokwalaho hi ta seketela xiviko xa yena . 
Hikokwalaho hi ta seketela ndzinganyeto . 
Hi ta ringeta ku swi endla . 
Hi ta vhotela ku kaneta ku cinca koko . 
Hi ta vhota hi tindlela timbirhi . 
Hi ta yi vhotela mundzuku . 
Hi ta vhotela xikombelo lexi . 
Hi ta tirha hi ndlela yoleyo . 
Hi ta endla ntwanano . 
Hi ta tirha ku fikelela sweswo . 
Hikokwalaho , hi ta va hi vhota hi ndlela leyi faneleke . 
Hikokwalaho , hi ta endla ku cinca loku . 
Hi n'wi navelela swa kahle eka sweswo . 
Hi navele ku kombisa ku vilela ku kanetana na leswi . 
Hi navela ku vona ku khensiwa loku fanka . 
Hi mi navelela swa kahle hinkwenu . 
Hinkwerhu hi nga vuyeriwa ku suka eka leswi . 
Hi ta tsaka ku va hi vhota . 
Hi ta tsakela nhlamulo ya le rivaleni . 
Hi ta tsakela ku nhlamuselo eka leswi . 
Hi ta tsakela ku cinca leswi . 
Hi ta tsakela ku twa sweswo . 
Hi ta tsakela ku swi vona . 
Hakunene hi nga tsakela nhlamulo yoleyo . 
Hakunene hi nga tsakela ku swi tiva . 
Hina , va miganga matiko hinkwawo , hi tsandzekile . 
Hiswona kambe a swi nge vi kahle . 
Hiswona , na mina ndzi na norho . 
Hiswona , a ndzi nge pfumeli sweswo . 
Hiswona , ha Kunene a hi xintshwa . 
Hiswona , i nkarhi wo tirha . 
Hiswona , wolowo i nongonoko wa ku tsakela ka mina . 
Hiswona , hi nga ka hi nga amukeli switatimende swoleswo . 
Hiswona , hi nga ka hi nga endli swo tala ngopfu . 
Hiswona , hi twile mavonelo ya n'wina . 
Hi swona , hi ehleketa swo hambana swinene na swona . 
Hi swona , u nga ka u nga honisi ntiyiso . 
Xana mabindzu laya tsongo na laya le xikarhi wona ke ? 
Xana vundzeni bya dyondzo byona ke ? 
Xana mfanelo yo aphila yona ke ? 
Xana ku nga tekiwa gingiriko wihi sweswi ? 
Xana i goza rihi leri tekiweke ehenhla ka vona ? 
Xana i goza rihi leri faneleke ku tekiwa ? 
Xana swilo swa hina leswi hi swi rhangisaka emahlweni ku ta va yini ? 
Xana hi swihi switandzhaku swa vatirhisi ? 
Xana hi swihi switandzhaku swa leswi ? 
Xana hi swihi swilo swa nkoka , ke ? 
Xana hi swihi swilo swa nhlangano leswi faneleke ku cinciwa ? 
Xana hi swihi swivangelo swa leswi ? 
Xana va ya kanela hi yini ? 
Xana ha kunenenene hi lava yini laha ? 
Xana hi le ku endleni yini hi swona ? 
Xana hi le ku va endleleni yini ? 
Xana vana hi le ku endleleni yini ? 
Xana hi ta endla yini ? 
Xana hi fanele ku vula yini ? 
Xana u ringeta ku endla yini ? 
Xana hi wahi mavonelo ya wena eka leswi ? 
Xana ndzi nga vula yini eku heteleleni ? 
Xana leswi swi nga va swi vula yini ? 
Xana ku nga endliwa yini hi leswi ? 
Xana hi nga endla yini hi swona ? 
Xana hi nga endla yini ku pfuna ? 
Xana hi nga dyondza yini eka leswi ? 
Xana hi wahi magoza yo tiyela lawa ya faneleke ku tekiwa ? 
Xana a hi lava ku vona yini ? 
Xana ndzi vula yini hi sweswo ? 
Xana ndzi lava ku cinca yini ? 
Xana va nga va va ri na yini xo xi tumbeta ? 
Xana va navela ku fikelela yini ? 
Xana va lava ku tiva yini ? 
Xana hi va lavela yini ? 
Xana hi ri yini hi sweswo ? 
Hambiswiritano , xana sweswi hi vona yini ? 
Xana hi ehleketa yini hi leswi ? 
Xana hi lava ku fikelela yini ? 
Xana u ehleketa yini ? 
Xana u vula yini hi xona ? 
Xana u ehleketa yini hi vona ? 
Xana hikokwalaho ka yini xi fanele ku tumbela ? 
Xana swi vula yini eka vanhu ? 
Xana sweswo swi vula yini hi vuenti ? 
Xana sweswo swi vula yini eka vona ? 
Xana leswi swi vula yina eka hina ? 
Xana leswi swi vula eka matirhelo ? 
Xana i yini lexi kumekaka hi ntiyiso eka hina ? 
Xana ku humelele yini ku cinca xiyimo lexi ? 
Xana ku humemelele yini hi milawu ya miganga ? 
Xana ku humelele yini eka nsinya wa milawu ya khamphani hansi ka yin'wana ? 
Xana ku humelele yini hi nkatsano wa hina ? 
Xana ku humelele yini hi dyondzo yoleyo ? 
Xana timfanelo ta vona ku vile tihi ? 
Xana ku fikeleriwe yini ku sukela kwalaho ? 
Xana ku endliwe yini hi vuleteri ? 
Leswi se swi endliweke i swikulu . 
Leswi se swi vuriweke i ntiyiso . 
Xana ku cincile yini hi nkarhi lowu ? 
Xana ku humelele yini eka malembe ya sweswi ? 
Xana ku humelele yini eka nkarhini wolowo ? 
Leswi humeleleke i nhlomulo . 
Leswi humeleleke i mhaka ya nkoka swinenene . 
Xana ku humelele yini hi projeke yoleyo ? 
Xana ku humelele yini hi mali ? 
Xana ku humelele yini hi varimi lava ? 
Xana ku humelele yini hi vanhu volavo ? 
Xana ku humelele yini hi yuro ? 
Xana yi tirhisiwe ku endla yini ? 
Xana hi fikelele yini eka leswi ? 
Xana hi endle yini ku fikela sweswi ? 
Xana hi ringete ku fikelela yini ? 
Xana loko swo ka swi nga tirhi ke ? 
Ha kunenenene ku humelelaka eka matirhelo ? 
Ha kunenenene ku humelelaka kwale ? 
Xana xiyimo lexi ha kunenenene xi ehleketeleriwaka hi xihi ? 
Xana i yini xa kahle hi mayelana na xileriso lexi ? 
Leswi humelelaka sweswi swa nyenyetsa . 
Xana ku humelela yini hi swona sweswi ? 
Xana ku humelela yini hi vayimeri lava ? 
Xana hi xihi xiyimo xa yena eka leswi ? 
Xana i yini xa nkoka hi mayelana na xiringanyeto lexi ? 
Xana ku katsiwe yini eka maendlelo lawa ? 
Xana i yini xa nkoka swinene ku tlula ku hlayiseka ? 
Lexi lavekaka sweswi i gingiriko . 
Xana i yini xintshwa eka tsalwa leri ? 
Xana ku kunguhatiwe yini hi mayelana na leswi ? 
Xana i yini nhlamuselo ya wayeni ? 
Xana hi yihi miehleketo yo yima na xona ? 
Xana i yini xikongomelonkulu laha ? 
Xana i yini mhaka ya vona ? 
Xana i yini nhlamuselo ya xona ? 
Xana hi xihi xiyimo xintshwa xa swa nawu ? 
Xana I yini mhaka ya sweswo ? 
Xana i yini xikongomelo xa mihlawulo ? 
Xana i yini xivangelo xa leswi ? 
Xana i yini matwisiselo ya leswi ? 
Xana i yini mbuyelo wa leswi ? 
Xana i yini ntirho wa tipolitiki ? 
Xana xiyimo xi fana na yini namuntlha ? 
Xana i yini xiyimo xa ntlangu ? 
Xana kwalaho ku na nkateko wa yini ? 
Xana i yini nhlamulo ya wena eka sweswo ? 
Xana u tiyimelela hi yini eka leswi ? 
Xana hi wahi mavonelo ya wena eka leswi ? 
Xana hi tihi timhaka leti tekeriwaka enhlokweni ? 
Xana i n'wangulano wa njhani lowu ? 
Xana i mahungu ya muxaka wihi lawa a ya ri kona ? 
Xana i yini leswa ha lavaka ku vuriwa ? 
Xana hi swihi swin'wana , leswi hi swi lavaka ke ? 
Xana hi wahi magoza man'wana lawa ya nga tekiwaka ? 
Xana hi wahi magoza yo sivela lawa ya faneleke ku tekiwa ? 
Xana i yini leswi hi saleleke ku va hi swi endla ? 
Xana ku fanele ku humelela yini hi vanhu volavo ? 
Xana hi fanele ku endla yini hi mayelana na leswi ? 
Xana hi fanele ku endla yini hi leswi ? 
Xana i yini leswi hi nga fanelangiki ku swi endla swin'we ? 
Xana ku na vutirhisani bya njhani ? 
Xana i swilo swa njhani , xikombiso ? 
Leswi va swi lavaka i vatirhi vo tala . 
Leswi hi nga na swona i andziso wo ringanana . 
Leswi hi swi lavaka i matirhelo yo antswa . 
Leswi hi swi lavala laha i vun'we . 
Leswi hi swi lavaka i ku ringanana . 
Leswi hi swi lavaka i vulawuri bya mabindzu eka levhele ya matiko hinkwawo . 
Leswi hi swi lavaka i vumba hi vuntswa . 
Leswi hi swi lavaka i vuvekisi lebyinene . 
Leswi hi swi lavaka sweswi i nawu . 
Leswi i swi lavaka ha kunenenenei vurhena ! 
Xana switandzhaku ku ta va yini ke ? 
Xana goza leri landzelaka ku ta va yini ? 
Xana ku ta humelela yini eku heteleleni ? 
Xana ku ta humelela yini loko hi va ? 
Xana ku ta humelela yini eka nkarhi lowu ? 
Xana ku ta humelela yini eka mpfuno wa nhlayiso wa vanhu ? 
Xana ku ta ku laveka ku endliwa yini ? 
Leswi u swi endleke swi khomisa tingana ! 
Xana hi ntiyiso swi vula yini ? 
Xana hi kombela yini , ke ? 
Xana vumbiwa rero ri na ntikelo wihi ke ? 
Xana nkanelo lowu I wa mayelana na yini ke ? 
Xana ku ta fanele ku humelela yini ke ? 
Xana a ku fanele ku kaneriwa hi yini ke ? 
Xana sweswi va fanele ku endla yini ? 
Hambi ko humelela yini , leswi swi fanele ku vuyiseriwa . 
Xana swi ta ta rini naswona njhani ? 
Xana swi ta humelela rini ? 
Xana hi le kwihi hi swiyimo swa ntiyiso ? 
Xana hi le kwihi eka endlelo leri ? 
Xana hi le kwihi eka mhaka leyi ? 
Xana hi ya kwihi ku suka laha ? 
Xana hi yime kwihi eka leswi ? 
Xana hi lava ku gingirika kwihi ? 
Xana swi ta kumeka kwihi ? 
Xana byi byihi vusirheleri bya mutirhisi laha ? 
Xana makete wu le kwihi , hi ntiyiso ? 
Xana ku twisisa ku kwihi eka sweswo ? 
Xana , sweswi hi yime kwihi ? 
Leswi swi ndzi fikisa eka xiviko xa mina . 
Xana i matiko wahi lawa ya vuyeriwaka ku suka eka swona ? 
Hi xihi ke , vavasati na vavanuna ? 
Xana i mani a hi tiseke eka xiyimo lexi ? 
I mani a nga ta hi tiyisisela leswi ? 
Xana i mani a nga kanetiwaka eka leswi ? 
Xana ku nga va mani xiphemu xa swona ? 
Xana i mani a nga fikelelaka swona ? 
Xana i mani loyi a nga ta yimeriwa ? 
Xana i mani a yimaka na ku hundziseriwa emahlweni ? 
Xana i mani a nga na vutihlamuleri bya pholisi yihi ? 
Xana i mani a nga na ntiyiso eka hinkwaswo leswi ? 
Xana i mani a xanisekaka hikwalaho ka leswi ? 
Xana i mani a vulavulaka hi timfanelo ta vanhu ? 
Xana i mani a faneleke ku soriwa eka leswi ? 
Xana i mani a faneleke ku va na vutihlamuleri ? 
Xana i mani a faneleke ku vulavulela yuro ? 
Xana i mani a nghenelelaka eka mikanerisano ? 
Xana i mania a nga ta va na vutihlamuleri eka leswi ? 
Xana i mani a nga ta boha eka tiprojeke ? 
Xana i mani a nga ta va na vutihlamuleri ? 
Xana i mani a naveleka ku seketela xikombelo lexi ? 
Xana i mani a navelaka ku vulavula hi seketela ? 
Xana i mani a nga ta lava leswaku leswi swi humelela ? 
Xana hikokwalaho ka yini swi nga tirhisiwi ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi ri eka xiyimo lexi ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi nga endli tano ? 
Xana hikokwalaho ka yini u nga vuli sweswo ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi nga endli sweswo ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi nga nyiki switshuxo ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi nga swi voni ? 
Xana hikokwalaho ka yini u nga swi voni ? 
Xana hikokwalaho ka yini leswi swi nga endliwi ? 
Xana hikokwalaho ka yini ndzi yi vhoterile ? 
Xana hikokwaho ka yini ndzi vutisa xivutiso lexi ? 
Xana hikokwalaho ka yini ndzi vule mhaka leyi ? 
Xana hikokwalaho ka yini va nga endlanga tano ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi endla switsongo swinene ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi endla swikambelo leswi ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi va na xiyimo lexi ? 
Xana hikokwwalaho ka yini hi lava vuyimeri ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi lava switiviwa leswi ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi lava pholisi leyi ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi fanele ku hatlisa ? 
Xana hikokwalaho ka yini u nga endli leswi ? 
Xana hikokwalaho ka yini a nga swi vuli sweswo ? 
Xana hikokwalaho ka yini swi nga katsiwangi ? 
Xana hikokwalaho ka yini ku fanele ku va na bangi ya le xikarhi yo tiyimela hi yoxe ? 
Xana hikokwalaho ka yini ku ri matshalatshala ya kahle ? 
Xana hikokwalaho ka yini swi hundzeriwile ? 
Xana hikokwalaho ka yini swi pfuna vona ? 
Xana hikokwalaho ka yini u nga teki goza rin'wana ku ya emahlweni ? 
Xana hikokwalaho ka yini u nga tirhisi nawu lowu nga kona ? 
Xana hikokwalaho ka yini ndzi fanele ku vhotela leswi ? 
Xana hikokwalaho ka yini swi fanele ku va hi ndlela yoleyo ? 
Xana hikokwalaho ka yini leswi swi ta ka swi nga koteki ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi fanelele ku engetela eka swona ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi fanele ku papalata mhaka leyi ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi nga fanele ku va hi nga titshembhi ? 
Xana hikokwalaho ka yini hi fanele ku cinca ? 
Xana hikokwalaho ka yini , hi nga fanelangi ku angula ? 
Xana ku ta va xiboho xo hlanganela ? 
Xana swi ta va kona eka hinkwavo ? 
Xana va ta hakela ndziriso ? 
Xana hi ta fikelela mbuyelo wa kahle ? 
Xana hi va na ku hlaya ka vumbirhi ? 
Xana u ta langutisa leswi nakambe ? 
Xana u ta n'wi seketela eka leswi ? 
Minongonoko ya ya leswi u swi navelaka i ya nkarhi lowu hundzeke . 
Ndzi navela ingaku ndzi nga endla ku fana na swona . 
Ku navela ku tshama ka ha lava ku fikeleriwa . 
Hi ku tikeriwa loku kulu . 
Hi pholisi ya swa tinhlampfi swi hambanile . 
Hi mayelana na dyondzo , ndza pfumela . 
Hi sweswo , nkanelo wu pfarile . 
Handle ka vutshembheki , a hi nge swi koti ku pfuna . 
Handle ka swona , ndzi chava swo chavisa ngopfu . 
Handle ka leswi , a swi nge tirhi . 
Handle ka vukalaxihundla , ku hava xidemokirasi . 
Vavasati na vana hi vona vaxanisiwa . 
Vavasati va hlawuriwa eka mitlangu . 
Vavasati va vonaka ntsena eka vuyimelo . 
Rimhandzi i xiholvo xa eneji leyi pfuxetekaka . 
Marito ma fanele ku landzeriwa hi mitirho . 
Ntirho eka hinkwavo hi xona xikongomelo . 
Tirho eka sweswo wu le ku yeni emahlweni . 
Tirho eka xivutiso lexi se wu sungurile . 
Hi ku tirhisana swin'we , hi nga fikelela swo tala . 
Ina , leswi ndzi tshame ndzi swi toka . 
Ina , ndzi ehleketa leswaku i ntiyiso . 
Ina , ndzi ehleketa leswaku swi le rivaleni . 
Ina , ndzi pfumelelana na wena hi mbilu hinkwayo . 
Ina , ntsutsumo ku ya eku heteleleni . 
Ina , a nga pfukangi . 
Ina , sweswo a ku ri xiphemu xa swona . 
Ina , xileriso xi laveka hi xihatla . 
Ina , ku tirhisana loku ku ta va kona . 
Ina , lexi i xitori xa ntiyiso . 
Ina , hi lava vuhlanganisi bya matiko hinkwawo . 
Ina , u nga va u ri na ntiyiso . 
Ndzi vulavurile kwala tolo eka ntshamo . 
Kambe na ha ri na swo engetelela . 
Kambe ndzi lava nkoka wa mali . 
Kambe , hakunene ku humelele swo hambana na swona . 
Kamba a swi nga fanelelangi ku va tano ! 
Kambe sweswo a hi ntiyiso , kwihi na kwihi . 
Kambe sweswo swi nga va swi nga ringanangi . 
Kambe sisiteme yoleyo a yi tirhi . 
Kamba ku fikelela ntwanano i swa nkoka swinene . 
Kambe mbuyelo a wu khomisa tingana . 
Kambe a va vuli ku i yini . 
Kambe lexi a hi xona xiyimo . 
Kambe leswi se swi le ku endliweni . 
Kambe se hi yile emahlweninyana . 
Kambe hi havo xo xi tlangela . 
Kambe , a ku si va na nghozi . 
U wanuna wa xichavo . 
U tolovele xiphiqo . 
U le ku yeni ekusuhi na vona . 
A hi wena u ri wexe . 
A hi wena vandla lerin'wana . 
U boheka ku endla tano . 
U le ndleleni ya kahle . 
U le ndleleni yo ka yi nga ri kahle . 
Mi van'watipolotiki , vavasati na vavanuna . 
U kongomisa eka ndzimana ya 5 . 
U swi tiva swinene leswi . 
U nga swi endla naswona u fanele ku swi endla . 
U nga tinyungubyisa ha swona . 
U nga swi tshembha sweswo . 
U nga tshembhela eka nseketelo wa hina . 
U nga endla leswi u swi tsakelaka . 
U nga tshembhela eka ntirhisano wa hina . 
U nga ka u nga swi qambhi leswi ! 
A wu nhlamulo xivutiso . 
A wu nyikangi miehleketo eka leswi . 
A wu hlamula na xin'we . 
A wu nga lavi xintshuxo . 
A wu si va na swona . 
A wu na nkarhi wo vulavula . 
A wu tivi vuxokoxoko . 
U tshikelela nhlonipho wa timfanelo ta nkoka . 
U tlhelela eku sunguleni . 
U na mfikelelo eka tsalwa leri . 
U se u endlile swo tala . 
U se u swi vurile khale leswi . 
I khale u ri laha . 
U tivisiwile ha vona . 
U sungule ku teka magoza . 
U endle ntirho wa kahle swinene . 
U endle swiringanyeto swi nga ri swingani . 
U teke goza ra kahle . 
U hava nkateko wo lulamisa . 
U hava mfanelo yo hlamula . 
A wu si hlamula xivutiso lexi . 
A wu si tirhanana na leswi . 
Sweswi u swi vekile kahle sweswo . 
U na nseketelo wa hina eka vona . 
U na nseketelo wa hina eka leswi . 
U hlambanyile ku endla leswi . 
U swi vule swi twala swinene . 
U vule swin'wana hi mayelana na sweswo . 
U tekile vutihlamuleri bya wena . 
U fanele ku tolovela ku va u ta kota ku hanya . 
U fanele ku hanya na swona . 
Wa swi tiva leswi swi tikisa xiswona . 
U tiva mavoneleo ya mina eka leswi . 
Wa swi tiva leswaku yoleyo i mhaka . 
Wa swi tiva leswi ndzi swi solaka . 
Wa swi tiva leswaku swo tala i yini . 
U endle xitatimende xo leha ngopfu . 
U nga ka u nga endli tano sweswi . 
U nga vutisa ntsena xivutiso . 
U vurile hi nkatsano wa eneji ya le ndzeni . 
U vule xiphiqo xa switirhisiwa . 
U fanele u nga swi tivi leswi . 
U fanele ku tirhisa mfanelo yaleyo . 
U fanele ku angula hi xihatla swinene . 
U fanele ku tlhontlha mhaka yaleyo . 
U fanele ku hi byela swin'wana . 
U veke emahlweni ndzinganyeto lowu . 
U vutise xivutiso xa ndzulamiso . 
A wu vulavulela ngopfungopfu ntwanano . 
U vule hi mfanelo nsinya wa milawu ya ku tivonela . 
U vule swo fana na namuntlha . 
U vula leswaku wa yi seketela . 
U fanele ku swi lemuka sweswo . 
U fanele ku endla sweswo mikarhi yo tala . 
A wu fenele se u kumile kopi . 
U vulavula hi timfanelo na mitshuxeko. 
U vulavule hi tikhamphani na mabindzu . 
U vulavule hi ku tirhela erivaleni na nsirhelelo . 
U vulavule hi ku tshembha na vusirheleri . 
U sungula nakambe ku suka eku sunguleni . 
U vulavula hi ku hlonipha mitlawa leyitsongo . 
Kutani u na vutihlamuleri byo hlawuleka . 
U hi susumeta ku endla tano . 
A wu nga swi langutelangi sweswo . 
A wu nga vulavuli hi xidemokirasi . 
A wu fanerile ku endla tano . 
A wu ri na ntiyiso ku khwalalata leswi . 
A wu fanele u tiyisisile sweswo . 
U ta fanela ku vulavula mundzuku . 
U ta swi kuma hi nkarhinyana 
Hikokwalaho u ta va na nkarhi wo tala . 
Vantshwa va vutisa hi ntiyiso . 
Endlelo ra wena hi rona ra kahle . 
Xiviko xa wena xi endla mpfuneto wa nokoka. 
Nhlamula ya wena yi ta amukeriwa hi mandla mambirhi . 
Vusirheleleki bya wena i bya nkoka eka hina . 
Ntirho wa wena wu amukeriwa swinene . 
Swi languteka ku fikeleriwe ndzingano . 
Mbulavulo wokoma eka ku cinca loku ringanyetiweke . 
Kutani pfhumba ri ta simekiwa . 
Kutani ku laveka ku ku olova ko karhi . 
Hikokwalaho ku cinca eka pholisi ka laveka . 
Ku cinca kwalaho ku ta amukeriwa hi mandla mambirhi . 
Ku hlawula ku ta fanela ku endliwa . 
Miganga ya vaaki I mhaka yo sungula . 
Moya wa ku chava wa tumbuluxiwa . 
Ku tiboha ku sivela i swa nkoka naswona . 
Endlelo ro twananisa ri faneleke ku va kona . 
Ntwanano a wu nge vi wu ringanerile na wona . 
Nkayakayo a hi ngopfungopfu nghozi . 
Nkanelo eka mhaka leyi wa boha ! 
Xiboho eka nsawutiso a xi olovi . 
Xileriso eka mhaka leyi i xa nkoka . 
Hikokwalaho ku hambanyisa ku fanele ku endliwa . 
Ku vulavulanyana hi xin'wana na xin'wana xa swona . 
Mhaka yo hetelela i ya mayelana na swikimi swa swivumbeko . 
Rito ro hetelela eka mpimo wa matiko hinkwawo . 
Ku hundzuluxa ko yisa emahlweni ka vumbirhi ku endliwile . 
Masungulelo ya kahle ya endliwile laha . 
Ndhawu ya kahle ya masungulo yi tumbuluxiwile . 
Mhaka yikulu yi nga ha endliwa kona . 
Mhaka yikulu yi se yi fikeleriwile . 
Nhluvukiso wukulu wa ku humelela wa laveka . 
Vanhu vo tala swinene va khumbheka laha . 
Ku avanyisa se ku endliwile eka swona . 
Rito ro hetelela eka xiphemu xa swa ndzhavuko . 
Nongonoko wa tiprojeke leti rhangaka emahlweni se wu kona . 
Swo tala se swi humelerile hi nkarhi lowu . 
Ntirho wo tala se wu endliwile . 
Hambiswiritano , swo tala swa ha lava ku endliwa . 
Xintshuxo xa swa nyimpi a hi nhlamulo . 
Xisivelo a hi mhaka ya kahle . 
Vumbiwa rintshwa i ra nkoka eka leswi . 
Nguva yintshwa yi le ndleleni . 
Ku tiyimela kuntshwa hi leswi hi swilavaka . 
Ntirhisano wa muxaka wuntshwa wa laveka . 
Swivilelo swo tala se swi amukeriwile . 
Swikongomelo swintshwa swo tala swi vekiwile . 
Swivutiso swo tala swa kanakanisa swinene . 
Swivulavuri swo tala swi vule leswi ko tala . 
Swilo swo tala swi vuriwile . 
Nhlengeletano ya palamende na yona yi fanele ku ehleketiwa kahle . 
Nongonoko wa ku navela ka swa xipolotiki a wu ringanelangi . 
Ku cinca ko ka ku nga tsekatseki eka vonelo ka laveka . 
Ku cinca ka ntiyiso ku fanele ku humelela . 
Rheferandamu yi ta humelela kwale . 
Nhlengeletano yo pfuxeta yi kona sweswi . 
Hikokwalaho xinawana xa vuchavelo xi fanele ku katsiwa . 
Mhaka ya vumbirhi yi vilerisa matiko lama sweleke swinene ngopfu . 
Mhaka ya vumbirhi eka mafambiselo i yo tihlawulela . 
Tsalwa rin'we a ri ta va ri antswile . 
Hikokwalaho rimba ro tiya ra swa nawu i ra nkoka . 
Xikimi xa vun'we a xi fanelangi laha . 
Endlelo ro hlawuleka ri bohiwile . 
Ku fanele ku yimisiwa leswi . 
Mpimanyeto lowu faneleke wa laveka eka leswi . 
Mhaka ya vunharhu yi vkhumbha xileriso xa vukorhokeri . 
Endlelo ro hambana hi ku hetiseka ri fanele ku tekiwa . 
U khensiwa swinene eka sweswo . 
Lembe leri hundzeke , a ndzi vilela swinene . 
Ku yirisa ti-visa a swi fambi ku ya ekule ngopfu . 
Eka hinkwaswo , ndzi kuma swi ri swo hlawula . 
Eka hinkwaswo , i mhaka ya misinya ya milawu ya vumunhu . 
Eka hinkwaswo , swi ta hluvukisa mikateko yo phasa tihlampfi . 
Eka hinkwaswo , ku na mpimo wa xidemikiratiki . 
Eka hinkwaswo , leswi i mahlomulo ya vanhu . 
Ku tshika ku vhota a hi xintshuxo . 
Hi ndlela leyi faneleke , ndzi tshika eka vhoti yo hetelela . 
Hi ndlela leyi faneleke , ntirho eka mhaka leyi wu ya emahlweni . 
Hi ndlela leyi faneleke , a hi fanele ku twanana eka ndzinganyeto . 
Ku fikelela ku humelela , hi swo sweswo , swi tlhlela swi antswa . 
Ku fikelela ntwanano lowu a swi nga olovi . 
Ku fanele ku tekiwa goza hi mayelana na mhaka leyi . 
Ku fanele ku tekiwa goza eka nkutlunya lowu . 
Ku fanele ku tekiwa goza ku swi herisa . 
Goza ro antswisa xiyimo ri le ku yeni emahlweni . 
Nseketelo lowu tirhaka wa laveka eku tumbuluxeni ka mitirho . 
Ha kunenenene ndzi yima na sweswo . 
Ha kunenenene , kumbe a hi nga fanelangi ku hlamala . 
Ha kunenenene , xiyimo xi tika swinene ngopfu . 
Ha kunenenene , hi nga ha va hi tiyimiserile . 
Mipimo yo tekelela ya laveka eka mhaka leyi . 
Xipfuno xo engetela xa laveka eka matiko lawa ha hluvukaka . 
Hikokwalaho tindlela to engetela ti fanele ku amukeriwa . 
Ku pfuna hi swa timali loku ringaneke na kona ku fanele ku nyiki . 
Switirhisiwa leswi ringaneleke naswona swi fanele ku kumeka . 
Vulawuri byo pfalela vana a byi pfumeleriwi . 
Maendlelo ya vulawuri na wona ya fanele ku olovisiwa . 
Ku sivela loku u ku pfumelaka i nhlokomhaka yo tika swinene . 
Afrika a ri lavi ku lawuriwa . 
Afrika ri swi tiva swinene leswi . 
Hi swo sweswo , Afrika hi rona ri rhangisiwaka laha . 
Handle ka leswi nga humelela , ndzi khumbheka hi vundzeni . 
Handle ka leswi nga humelela , sweswi se i 11.20 p.m. 
Handle ka leswi nga humelela , sweswo hi leswi swi tshamaka swi karhi swi humelela . 
Handle ka leswi nga humelela , switirhisiwa swi kona . 
Handle ka leswi nga humelela , milawu yi hambanile swinene . 
Handle ka leswi nga humelela , xiyimo xi hambanile swinene . 
Handle ka leswi nga humelela , ku na ku navela loku kanetanaka . 
Handle ka leswi nga humelela , ku na mali ya phepha ya 1-dola ! 
Handle ka leswi nga humelela , a hi swihundla swa mfumo . 
Handle ka leswi nga humelela , vukalaxihundla i bya nkoka swinene . 
Handle ka leswi nga humelela , hinkwerhu hi swidemokirasi leswi kuleke . 
Handle ka leswi nga humelela , a hi nge nghenisi xandla hinkwerhu . 
Endzhaku ka sweswo , hinkwaswo leswi salaka i ku miyela . 
Endzhaku ka namuntlha , a swi nge he pfumeleriwi . 
Nakambe i mhaka ya vonelo ra swa timali . 
Nakambe , ndzi ehleketa leswaku sweswo swi ringanile kwatsa . 
Nakambe , ndza khensa eka n'wina hinkwerhu mi nga nghenelela . 
Nakambe , sweswo swi katsiwile eka xiviko lexi . 
Nakambe , a hi si kuma nhlamulo . 
Ku kanetana na vuyimelo lebyi , hi andlale ku cinca ku mbirhi . 
Ku kanetana na leswi u swi vuleke namuntlha ? 
Ku kula i ntiyiso . 
Vurimi i phuphu ya vusirheleri bya swakudya . 
Vurimi i yin'wana ya tinhundzu ta hina ta kahle swinene . 
Xipfuno eka mhaka leyi i xa xihatla swinene . 
Swipfuno swi le ka endlelo ro cinca . 
Hambiswiritano , xihahampfhuka xi va na swiphiqo ngopfu . 
Nkala nkateko , xintshuxo a xi endlanhi tano . 
Xihoko a hi ximakiwa xihi na xihi xa khale njhe . 
Matiko hinkwawo ya na mimbuyelo ya muxaka lowu . 
Ntlawa wu fanele wu gingirika ku vuyerisa munhu un'wana na un'wana naswona munhu un'wana na un'wana u fanele a gingirika ku vuyerisa ntlawa . 
Tindlela hinkwato ta mindzavisiso tifanele ku khutaziwa . 
Tindlela hinkwato ta madzolonga ti fanele ku aleriweke . 
Hinkwaswo sweswo swi fanele ku bumabumeriwa . 
Hinkwaswo sweswo swi fanele ku lulamisiwa . 
Ku hundzuluxa hinkwako loku ku fanele ku va kona . 
Hinkwavo lavan'wana va ta va va ri kona . 
Hi swo sweswo , hinkwavo va rhambiwile . 
Hinkwaswo swa leswi swi le ka mphakelo wo kayivela . 
Mikanerisano leyi hinkwayo ya ha pfulekile . 
Hinkwaswo leswi swi tshikeleriwile laha . 
Timhaka leti hinkwato himpela i ta nkoka . 
Swilo leswi hinkwaswo se swi hlamuseriwile . 
Leswi hinkwaswo swile ka nxungeto namuntlha . 
Hinkwerhu ka hina laha hi vafambi hi mikarhi yo tala . 
Hinkwerhu ka hina hi ta ku seketela . 
Ku hlawula hinkwako ku kona sweswi . 
Vangheneleri hinkwavo va fanele ku ntshuxeka ku va va nghenelela . 
Swiyenge hinkwaswo swi fanele ku pfuneta eka sisiteme leyi . 
Swilo hinkwaswo swi fanele ku humelela . 
Sweswo hinkwaswo a swi tisangi nchumu . 
Hinkwaswo leswi pfumalekaka i ku navela ka xipolotiki . 
Hinkwaswo leswi saleke i ku swi simeka . 
Swiboho hinkwaswo swi ta tekiwa endzhakunyana . 
Mikanelo hinkwayo yi fanele ku va se yi herile . 
Mavandla hinkwawo ya fanele ku va na vutihlamuleri . 
Mitlawa ya tipolotiki hinkwayo yi fanele ku va yi yimeriwile . 
Hinkwaswo leswin'wana i swihlambanyo swa kungu . 
Hambiswiritano , ndzi na swivutiso swi nga ri swingani . 
Swivulavuri hinkwaswo a swi navela leswi . 
Hikwalaho , makungu yo hlawuleka hinkwawo ya laveka . 
Swiyimo hinkwaswo swa xithekiniki swi fikeleriwile . 
Hikokwalaho swiphemu leswi hinkwaswo swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Hi swo sweswo , timhaka leti hinkwato ti khomanile . 
Maendlelo lawa hinkwawo ya na nseketelo wa hina lowu heleleke . 
Swilo leswi hinkwaswo swi fanele ku vuriwa . 
Ha kunenenene leswi hinkwaswo swi vula mhaka yikulu . 
Leswi hinkwaswo swi famba hi tindlela ta kahle . 
Leswi hinkwaswo swi ta soriwa hi ku angarhela . 
Leswi hinkwaswo swi lawuriwa eka levhele ya matiko hinkwawo . 
Leswi hinkwaswo swa laveka eka nhluvukiso wa nkarhi wo leha . 
Leswi hinkwaswo swi fanele ku endliwa xikan'we . 
Leswi hinkwaswo swi fanele swi vonaka eka vundzeni . 
Leswi hinkwaswo swi lava ku tiyisiwa . 
Leswi hinkwaswo swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Leswi hinkwaswo swi kombisa leswaku leswi a swi le nawini . 
Timhaka teto hinkwato ti lava ku lulamisiwa . 
Hakanyinginyingi nsinya wa milawu wa honisiwa . 
Leswi hi faneleke ku swi endla i ku tshama hi karhi hi vulavula . 
Ntirho hinkwawo wu fanele ku va wu herile hi 2015 . 
Vatirhi hinkwavo va na mfanelo yo tirha . 
Ndzi pfumeleli ku engetela miehleketo yin'we yin'wana . 
Ndzi pfumeleli ku nyika miehleketo eka tindhawu timbirhi . 
Ndzi pfumeleli ku swi hlamusela hilaha swi nga hakona . 
Ndzi pfumeleli ku endla xifananiso lexi nga rivaleni . 
Ndzi pfumelele ku hlamusela timhaka tingaritingari . 
Ndzi pfumelele ku hlamusela leswi ndzi vulaka swona . 
Ndzi pfumelele ku nyika xikombiso xo karhi . 
Ndzi pfumelele ku nyika xikombiso xin'we njhe . 
Ndzi pfumelele ku ku nyika xikombiso . 
Ndzi pfumelele ku ku nyika tinhlayo . 
Ndzi pfumelele ku kombisa timhaka leti landzelaka . 
Ndzi pfumelele ku nyika miehleketo yi nga ri yingani . 
Ndzi pfumelele ku nyika miehleketo ku yisa emahlweni . 
Ndzi pfumelele ku nyika xitsundzuxo xo rhanga . 
Ndzi pfumelele ku endla leswaku ndzi twala kahle . 
Ndzi pfumelele ku nyika mhaka yin'we yo hetelela . 
Ndzi pfumelele ku nyika miehleketo yin'we yo hetelela . 
Ndzi pfumelele ku nyika xitsundzuxo xin'wana xin'we xo hetelela . 
Ndzi pfumelele ku nyika timhaka tin'wana . 
Ndzi pfumelele ku nyika swikombiso swi nga ri swingani . 
Ndzi pfumelele ku vula swikombiso swinharhu njhe . 
Ndzi pfumelele ku vula tindhawu timbirhi njhe . 
Ndzi pfumelele ku hlamusela swin'wana swa swona . 
Ndzi pfumelele ku kombisa nghozi . 
Ndzi pfumelele ku kombisa swilo swa mune . 
Ndzi pfumeleleleswaku ndzi ku khorwisa . 
Ndzi pfumelele ku vula rito ro hetelela . 
Ndzi pfumelele ku humesela ehandzle timhaka timbirhi . 
Ndzi pfumelele ku tshikelela timhaka tin'wana ta nkoka . 
Ndzi pfumelele ku endla xikombiso xo koteka . 
Ndzi pfumelele ku khensa ngopfungopfu matsalana . 
Ndzi pfumelele ku ku khensa nakambe . 
Ndzi pfumeleli , hambiswiritano , ku engetela vuxiyaxiya byimbirhi . 
Kwalomu ka swirho hinkwaswo swi ta vhota hi ku seketela . 
Kwalomu ka un'wana na un'wana u miyerile hi mhaka leyi . 
Nakambe , endlelo ro pfumelela i ra nkoka swinene . 
Cinco wa 1 wa vhoteriwa . 
Cinco wa 43 i wa nkoka swinene eka mhaka leyi . 
Xikombiso xa leswi i mhaka ya matiko hinkwawo . 
Ku cinca hi mahungu swi le rivaleni leswaku i swa nkoka . 
Mhaka ya nxavo yi vuriwile . 
Naswona ndzi lava nakambe ku amukela leswi . 
Naswona ndzi chava nhlamulo . 
Naswona ndzi tsakile ku endla tano . 
Naswona ndzi le ku languteni ka vatirhi va wena . 
Naswona a ndzi ndzexe eka leswi . 
Naswona ndzi tiyimiserile ku endla sweswo . 
Naswona a ndzi boxanga pholisi ya swa ndzhavuko ! 
Naswona endzhaku ka hinkwaswo sweswo i swa nkoka . 
Naswona hinkwaswo eka nkarhi wo fana na lowu . 
Naswona hinkwaswo leswi swi hansi ka vulawuri bya hina . 
Naswona leswi hinkwaswo eka lembe ra 2000 ! 
Naswona ndzi tshembhi , hi ta endla tano . 
Naswona xin'wana na xin'wana xi fambisana na leswi . 
Na ku lwa kambe ku nga ri emoyeni . 
Naswona ku sukela namuntlha hi ta teka swiboho . 
Naswona u endla swiringanyeto swa nkarhi lowu taka . 
Naswona laha hi endla xihoxo . 
Naswona xana hi nga tirhana njhani na leswi ? 
Naswona loko swi ri tano , ku sukela rini ? 
Naswona hakunene , a hi fanelangi ku landzula leswi . 
Naswona swa olova ku vona leswaku hikokwalaho ka yini . 
Naswona a swi fanelangi ku teka nkarhi wo leha . 
Naswona ri lava ku hatlisisa swilo . 
Naswona ri ta ya emahlweni ri endla tano . 
Naswona nkateko wa kona , hi mavonelo ya mina . 
Naswona sweswi hi le ku tikeriweni kun'wana . 
Naswona sweswi hi lava rixaka ra vumbirhi . 
Naswona sweswi u vulavula hi tikotara . 
Naswona sweswi , swo vava , sweswo aswi lavi ku hlamuseriwa . 
Naswona , hi swo sweswo hi fanele ku ya emahlweni . 
Naswona , hi swo sweswo hi fanele ku lwa na vumhika . 
Naswona sweswi , a va khorwisiwi . 
Naswona eka xivutiso xo tirhisana hi swa timali . 
Naswona kan'wekan'we a wu swi tsakeli sweswo . 
Naswona ndza ku khensa na wena eka marito ya wena . 
Naswona ndza khensa ku va u komisile swinene . 
Naswona rero i goza rikulu ro tlhelela endzhaku . 
Naswona xexo i xikongomela na ku tshama xi ri xona . 
Naswona kunenene xexo i xiyimo xa laha . 
Naswona kunenene sweswo hi leswi swi nga ku humeleleni . 
Naswona sweswo hi leswi a swi fanele ku va swona . 
Naswona sweswo i xikombiso xitsongo . 
Naswona walawo i mahungu ya mina ku ta eka wena . 
Naswona kunenene xexo hi xona xikongomelo laha . 
Naswona sweswo i masungulo ya xidemokirasi . 
Naswona sweswo hi leswi ndzi swi vulaka . 
Naswona sweswo hi swona swi endlaka ku hambana . 
Naswona sweswo hi swona hi swi ringanyetaka . 
Naswona sweswo hi swona hi faneleke ku swi endla . 
Naswona kwalaho hi laha ku hambana ku sungulaka . 
Naswona kwalaho hi kona xiphiqo xi sungulaka . 
Naswona hikokwalaho xi ri kona . 
Naswona sweswo swi fanele ku xiximiwa na ku sirheleriwa . 
Naswona sweswo ku fanele ku va masungulo ya hina . 
Naswona sweswo hi swin'wana swa nkoka swinene na swona . 
Naswona sweswo ku nge vi ntirho wo olova . 
Naswona sweswo swi ta khomisa tingana swinene . 
Naswona nhlamulo ku hava hi mpela . 
Naswona tihlamulo a ti tshami ti olova . 
Naswona mhaka a yi heli kwaleyo . 
Naswona swo tika swa ha ta ta . 
Kutani ku tirhisana swin'we eka swidzidziharisi . 
Kutani nandzeleriso wa xiyimo . 
Kutani ku na mavandla man'wana . 
Kutani ku na mpimo wa xipolotiki . 
Kutani u vulavula hi kungu . 
Naswona ku na yo tala ya wona ! 
Naswona ku nge vi na endlelo rin'wana . 
Naswona ku na xivangelo xa leswi . 
Naswona ku na ku hela ka swona . 
Naswona xa vunharhu , xana ha kunenenene hi lava yini ? 
Naswona leswi ku nge vi ku ri xikongomelo . 
Naswona lawa i masungulo ya ku tshembha . 
Naswona leswi a swi tano laha . 
Naswona leswi i nhlomulo ntsena eka vanhu . 
Nawona leswi kunenene i mhaka laha . 
Naswona leswi swi hambanile swinene na ku landzelerisa . 
Naswona lowu hi wona nkarhi wo gingirika . 
Naswona lowu i ntiyiso eka timhaka hinkwato . 
Naswona leswi hi swona swi nga humelela namuntlha . 
Naswona laha hi laha xiphiqo xi nga kona . 
Naswona xiviko lexi a hi tlharhi ra nyimpi . 
Naswona hi na matimba yo khutaza sweswo . 
Nawona hi fanele ku lwela sweswo . 
Naswona hi lava swiringanyeto leswi nga erivaleni ku va hi ta cinca . 
Naswona hi fanele ku tsaka hi mayelana na leswi . 
Naswona ha ha ri na xiphiqo xa xengetelwa . 
Naswona hi lava ku vulavula hi vutshembheki ? 
Naswona ku nga va njhani hi makete wun'we wa eneji ? 
Naswona u endla yini hi swona ? 
Naswona ku humelele yini tanihi xivangelo ? 
Naswona eku heteleleni hi sele na yini ? 
Naswona i yini xivangelo xa swona ? 
Naswona i yini swa vatirhisi eka hinkwaswo leswi ? 
Naswona a ku ri yini vuyimelo bya sweswo ? 
Naswona i mani a nga na ndzwalo wa vumbhoni ? 
Naswona hikokwalaho ka yini ndzi sindzisa ? 
Naswona hikokwalaho ka yini hi seketela xikongomelo ? 
Naswona hikokwalaho ka yini u tshembha leswi va swi vulaka ? 
Kambe naswona ku hava na xin'we xa leswi lexi ringaneke . 
Kambe naswona swona i swimakiwa leswi antswisiweke hi ku tekelela . 
Naswona u ta swi vona leswaku a swi endli . 
Naswona , hi swo sweswo , ku hava lexi nga humelela nakambe . 
Naswona , hi swo sweswo , leswi swi fanele ku va swa xisayense . 
Naswona , nakambe futhi , hi langutana na mitlhontlho yikulu . 
Hambiswiritano , Anna a hi mutwisiwa ku vava a ri yexe . 
Xikombiso xin'wana i xileriso xa mafurha yo fambisa lawa ya humaka eka tioganizimi leti hanyaka . 
Nhluvukiso wun'wana wa nkoka i wa muxaka wa xipolotiki . 
Mhaka yin'wana yi khumbha swipimelo swa makhomelo . 
Mhaka yin'wana hi leya swikimi swa phenxeni . 
Mhaka yin'wana ya nkoka i ku antswisa vuswikoti bya eneji . 
Mhaka yin'wana hi leya timfanelo ta ximunhu . 
Mhaka yin'wana yi khumbha ku herisa tiakhawunti . 
Xin'wana xo rhanga emahlweni i ku herisa vusweti bya vana . 
Xiphiqo xin'wana i mhaka yo letela ndlela ya swikepe kumbe swihahampfhuka . 
Xiphiqo xin'wana i ku hundziseriwa ka mabindzu . 
Xivutiso xin'wana i xa muxaka wa vukorhokeri . 
Xilaveko xin'wana i ku tiyisisa vuhlayiseki bya swakudya . 
Mhaka xin'wana hi lava ntwanano wa vanhu . 
Ndlela yin'wana yi ta pfuriwa . 
Tihlamulo eka swivutiso leswi ti fanele ku nyikiwa . 
Endlelo rihi na rihi rin'wana a ri nge pfumeleri . 
Goza rihi na rihi ro tlhelela endzhaku ku ta va ku ri xihoxo . 
Ku onhiwa kwihi na kwihi ka timfanelo ta ximunhu a ku pfumeleriwi . 
Munhu wihi na wihi a nga swi vona leswaku swivangelo hi swihi . 
Munhu wihi na wihi a nga ha pfuna eka ku vuyerisa hinkwavo . 
Munhu wihi na wihi loyi a vulaka sweswo a nga swi twisisanga . 
Hambiswiritano , ntirho wa karhi ku endliwa eka leswi . 
Switikomba ingaku u lava leswaku hi hakela ku tlula mpimo . 
Swikombelo swo huma ehandle a swi nge koteki . 
Xana ku na ku kaneta eka ndzinganyeto lowu ? 
Xana ku na swivulavuri swihi na swihi swin'wana leswi yimaka na mhaka ? 
Xana hi nga kota ku lulamisa xiyimo ? 
Xana a hi le ndleleni yo homboloka ? 
Xana hi lulamile eka leswi , ndza vutisa ? 
Xana hakunenene hi ta vula sweswo ? 
Xana ha swi lava na ku kota ku gingirika ? 
Xana u ta sungula nkanelo wolowo ? 
Xana u tilulamisile ku pfuna eka swona ? 
Xana wa swi lava ku n'wi yingisela ? 
Tanihi laha ndzi vuleke , a swi pfumeleriwi . 
Tanihi laha ndzi vuleke , ndzi tsakile swinene . 
Tanihi laha ndzi vuleke , swilaveko swa vutomi swa tlakuka . 
Tanihi laha ndzi vuleke , nkanelo wu pfarile . 
Tanihi laha ndzi vuleke , xiviko xa khongotela . 
Tanihi laha ndzi vuleke , nkarhi wu fikile . 
Tanihi laha ndzi vuleke , a ku ri na swi swirhalanganya swimbirhi . 
Tanihi laha ndzi vuleke , xiphiqo lexi xi hi kambirhi . 
Tanihi laha ndzi vuleke , a hi vo endla leswi hi ehlekataka leswaku swi nga pfuna . 
Tanihi laha ndzi vuleke , hi na vutihlamuleri bya xipolotiki . 
Tanihi laha ndzi vulaka , hakunenenene ndza khumbheka . 
Tanihi laha ndzi vulaka , ndzi avela nxopaxopo . 
Tanihi laha ndzi vulaka , ntirhisano wa matiko hinkwawo wa laveka . 
Tanihi dokodela , ndzi seketela swinene leswi . 
Tanihi xivangelo , ndzi vhotela ku hambana na sweswo . 
Tanihi xivangelo , hi fanele hi cinca ndlela . 
Tanihi xitirho , hambiswiritano , i xa nkoka . 
Tanihi leswi un'wana na un'wana a swi tivaka , lexi i xikholwakholwana . 
Tanihi leswi se swi vuriweke , leswi i ku tinyiketela . 
Loko swi humelela , mfularhela i ntiyiso . 
Eka nkarhi wa sweswi , tsalwa leri a ri amukeleki . 
Tanihi matsalana , ndzi nga tsakela ku swi tiva . 
Loko ku ri hi mayelana na ntirho , hi fanele ku va erivaleni . 
Hilaha swi komberiweke , hi ta kambela mhaka leyi . 
Tanihi matsalana muyimela matsalana , ndzi kombisa ku khensa ka mina . 
Tanihi sweswo , ndzi anakanya leswaku mhaka leyi yi lulamisiwa . 
Tanihi sweswo , swi lava yingiso wo hlawuleka . 
Tanihi sweswo , hi seketela ndzinganyeto hi laha swi nga languteriwaka hakona . 
Tanihi sweswo , hi ta kaneta ndzimana leyi . 
Tanihi leswi xivulavulelo xi ngo , ku hava wo kala swihoxo . 
Tanihi leswi hinkwerhu hi swi tivaka , a swi nge koteki . 
Hambiswiritano , ku fikela sweswi , sweswo a swi si humelela . 
Tanihi leswi u swi vonaka , ku hava leswi nga cinca . 
Tanihi leswi u swi tivaka , i mhaka yo pimiwa . 
Tanihi leswi u vuleke , a swi helangi . 
Handle ka leswi , xiviko i xa kahle ngopfu . 
Eka mpimo wihi na wihi , xin'wana na xin'wana xi nga ha pfuxetiwa . 
Eka mpimo wihi na wihi , sweswo i ku navela ka mina . 
Eka mpimo wihi na wihi , sweswo ku ta tshama ku ri xikongomelo xa hina . 
Eka mpimo wihi na wihi , ku hava vuhlanganisi . 
Eku languteni ko sungula , nhlamulo i e-e . 
Hambiswiritano tsalwa leri ku twananiweke harona . 
Hambiswiritano sweswo hi leswi ndzi swi ehleketaka . 
Hambiswiritano sweswo a ku ri xikongomelo xa masungulo . 
Sweswi , hakunenenene a swi tirhi ! 
Sweswi , xileriso xi tsariwile . 
Sweswi , ku na 22 wa leswi . 
Sweswi , hi hava vulawuri byebyo . 
Sweswi , hakunenenene a hi swi tivi . 
Eka mikarhi yin'wana hi fanele ku vula leswaku e-e . 
Hinkarhi wolowo a ndzi hlamele ngopfu . 
Eka nkarhi wa sweswi swa tika ku swi twisisa . 
Eka nkarhi wa sweswi hi nga ka hi nga endli tano . 
Eka nkarhi wa sweswi a hi swi tivi . 
Eka nkarhi wa sweswi hi hava nhlamulo . 
Eka nkarhi wa sweswi , ho va na mune ntsena . 
Hi nkarhi wun'we , ku na swivilelo . 
Hi nkarhi wun'we , va navela ku rhula . 
Hi nkarhi wun'we , vupfumalantirho byi le ku kuleni . 
Hi nkarhi wun'we a ku ri na . 
Eka nkarhi wa sweswi hi nga endla swin'wana . 
Eka nkarhi wa sweswi , a ndzi swi tivi . 
Eka nkarhi wa sweswi , xana ku nga vuriwa yini ? 
Yingiso wu kongomisiwe eka mavabyi lawa yanharhu . 
Yingiso wu fanele ku ya eka ndhawu yoleyo na yona . 
Austria ri fanele ku endla xiboho ! 
Vuhahi na mbango a swi fambelani . 
Endzhaku ka hinkwaswo , lemukiso wu ya hi mahungu . 
Tibaromita i tihlokomhaka ta nkanelo ngopfu . 
Mahungu ya masungulo ya fanele ku va ya mahala . 
Kahlekahle , nkanelo lowu a ndzi wu twisisi . 
Kahlekahle , mphikizano wu lava ku hluvukisiwa ku ya emahlweni . 
Kahlekahle , i tsalwa ra mahungu . 
Tibetiri ti endlile mpfuneto eka vuhlayiseki . 
Va na na ku navela naswona hi ta ku seketela . 
Hikuva ndzi ehleketa leswaku i swa nkoka swinene . 
Hikuva hinkwaswo i mhaka ya vumundzuku . 
Hikuva ku hava munhu loyi a twisisaka leswi nga enghozini . 
Swi tano , hikokwalaho ka pholisi ya hina ya swa vurimi . 
Hikuva hi leswi swi fikaka eka swona . 
Hikuva sweswo hi leswi ntlangu ku nga swona . 
Hikuva sweswo hi leswi hinkwerhu hi swilavaka . 
Hikuva leswi a hi ntsena ku sasekisa . 
Hikuva xivutiso lexi i xa nkoka . 
Hikuva hi hava ntokoto wa swona . 
Hikuva , handle ka swona , swin'wana swi fanele ku cinca . 
Ku nga se va na swin'wana hinkwaswo , sweswo swi fanele ku cinca ! 
Ku nga se va na sweswo a hi ri ku kaneleni timhaka ta miganga . 
Ku tirhisiwa ka kahle ka switirhisiwa ku nga endliwa . 
Mitlhontlho leyikulu yi tshama yi ri eka makete wun'we . 
Timhaka ta matlhelo mambirhi a tifanelangi ku va xisivelo . 
Mfanelo ya ku tirhisiwa ka swilo leswi hanyaka ku cinca swimakiwa swi tisa swivutiso swo tala . 
Matsalwa lawa hamambirhi i ya nkoka swinene . 
Havumbirhi ka hina hi tshikelele sweswo laha . 
Haswimbirhi swi lava nhlonipho wo helela wa timfanelo ta ximunhu . 
Brussels a ri lavi ku katsiwa . 
Bulgaria ri tlhele ri pfuneta eka mhaka leyi . 
Bulgaria ri tiva mitlhontlho leyi nga emahlweni . 
Bindzu a ri siyiwi ehandle eka mhaka leyi . 
Kambe ndzi tshembha leswaku hi lava leswi . 
Kambe ndzi lava ku khensa . 
Kambe se ndzi vurile sweswo hinkwaswo . 
Kambe ndzi na mhaka yin'wana ku yi vula . 
Kambe ndzi fanele ku landzelela milawu . 
Kambe hakunenenene ndzi nga ka ndzi nga amukeli cinco lowu . 
Kambe ndzi ta swi tshika kwalaho . 
Kambe a ndzi nga vuli nakambe ndzinganyeto . 
Kambe ndzi tekela enhlokwebi xikombelo xa wena . 
Kambe ndzi tekela enhlokweni mhaka swinene ngopfu . 
Kambe ndzi khensa ku nghenelela ka wena . 
Kambe ndzi ehleketa leswaku swi nga lulamisiwa . 
Kambe ndzi lava nhlamulo yo twala namuntlha . 
Kambe ndzi lava ku nyika timhaka tinharhu . 
Kambe ndzi amukela swikombiso swa ku cinca . 
Kambe ndzi ta tshembheka eka wena . 
Kambe ndzi ta hundza xivutiso xa wena . 
Kambe swo tala se swi fikeleriwile . 
Kambe hinkwaswo ka swona swi humelela namuntlha . 
Kambe hambiswiritano , sweswi swi la mahlweni ka hina . 
Kambe mahungu lawa ya lulameke ya fanele ku nyikiwa . 
Kambe swibo naswona swi fanele ku tekiwa . 
Kambe hi fanele ku rhanga hi ku vutisa xivutiso xin'we . 
Kambe ntirho wo yisa emahlweni wu fanele ku endliwa . 
Kambe laha nakona hi fanele ku tshembheka . 
Kambe xana hi ta fikelela njhani sweswo ? 
Kambe xana hi nga sirhelela njhani vana va hina ? 
Kambe swi njhani ku endla tano ? 
Kambe i vanhu vangani va tivaka hi mayelana na leswi ? 
Kambe hi ku engetela hi lava swiboho swa xipolotiki . 
Kambe engetelo wa ntirhisano wu ri woxe a wu ringanangi . 
Kambe xana hi yona ndlela leyi hi angulaka hayona ? 
Kambe xana leswi swi olovile ngopfu ku swi endla ? 
Kambe a swi tirheli munhu wihi na wihi un'wana . 
Kambe i xiyimo xa nkoka swinene . 
Kambe a hi ntsena mhaka ya ku kula . 
Kambe a hi ntsena tiglilobu . 
Kambe a swi si simekiwa . 
Kambe swi fanerile leswaku hi va . 
Kambe a ku si hela nkarhi . 
Kambe swa ha koteka ku sayina ! 
Kambe ku fanele ku va xiyimo xo koteka . 
Kambe swi fanele ku hlanganisiwa na ku simekiwa . 
Kambe ku fanele ku va phepha ro hetelela . 
Kambe a ko va ntsena masungulo . 
Kambe a swi nga languteriwangi . 
Kambe ku ta va ku ri nongonoko wo katsakatsana . 
Kambe a swi nge ntshuxi xiphiqo . 
Kambe wo na mina ndzi tlhela ndzi va erivaleni swinene . 
Kambe wo ndzi vutisa xivutiso xo landzelerisa . 
Kambe wo ndzi vulavula hi vumundzuku . 
Kambe a hi tshameni hi vambile ngoma ! 
Kambe xana ndzi nga vula mhaka yin'we . 
Kambe e-e , i mhaka ya mayelana na ntirhisano wa malawulelo . 
Kambe sweswi eka mhaka leyi hi nga yi khoma . 
Kambe hi lava ku avanyisa ka xipolotiki . 
Kambe tipolotiki i vutshila bya ntiyiso . 
Kambe vutihlamuleri byi fanele ku hlamuseriwa kahle . 
Kambe endlelo rero a ri ringanangi . 
Kambe yoleyo i nhlamuselo yo khuma swinene . 
Kambe yoleyo i mhaka yitsongo swinene . 
Kambe sweswo hinkwaswo i masungulo . 
Kambe sweswo swi olova ku swi vula ku nga ri ku swi endla . 
Kambe xexo a hi xivangelo xo tshika ntirho . 
Kambe sweswo a swi ringanangi eka mina . 
Kambe sweswo a hi swa lembe leri taka . 
Kambe xexo a hi xikongomelo xa mina sweswi . 
Kambe xexo a hi xivangelonkulu . 
Kambe sweswo a hi nghozi ya ntiyiso . 
Kambe sweswo a hi swona swi kayivelaka . 
Kambe sweswo se swi hundzile . 
Kambe sweswo hi leswi kunenenene ku nga swona . 
Kambe sweswo i makumu ya swona . 
Kambe wolowo i nhluvukiso wuntshwa wu ri woxe . 
Kambe sweswo i hakelo ya ntirhisano wa vatirhikuloni . 
Kambe mhaka yoleyo a yi rivariwangi . 
Kambe xivutiso xexo a xi vutisiwangi . 
Kambe sweswo a ku ri tin'hweti ti nga ri tingani leti hundzeke . 
Kambe sweswo a swi nga korwisi vatirhikulorhi . 
Kambe mitwanano yi ri yoxe a yi ringanangi . 
Kambe ntlhontlho wu le kule na ku hela . 
Kambe n'wangulano a wu va nga kona . 
Kambe mhaka yo sungula yi lulamisiwile . 
Kambe swiphiqo a swi lulamisiwangi . 
Kambe matsalana a nga endli sweswo . 
Kambe xiviko , hi swo sweswo , i xa misava hinkwayo . 
Kambe leswi nga endzhaku i ntiyiso naswona . 
Kambe swilo leswi mbirhi a swi yelani . 
Kambe ku na swikombiso swo tala swinene swa kahle naswona . 
Kambe ku na swivutiso swin'wana swa ha saleke . 
Kambe ku ve na xiphiqo lexikulu . 
Kambe ku na xilaveko xa ku tiyisisa . 
Kambe ku na ntirho wa vumbirhi wa nkoka . 
Kambe ku na nghozi yikulu laha . 
Kambe ku tlhela ku va nkoka : ndzavisiso 
Kambe ku na swo biha ku tlurisa leswi nga tata . 
Kambe ku hava xivutiso xa sweswo . 
Kambe ku na mhaka yin'we ya ntwanano . 
Kambe leswi a swi pfunanga hi 2009 . 
Kambe magoza lawa ya lava ku hlanganisiwa . 
Kambe a swi ringananga na switsongo . 
Kambe ka ha ri na matshalatshala ya nkoka swinene . 
Kambe a va endlanga nchumu swa muxaka wolowo . 
Kambe a va hundziseli vuvabyi eka matikomambe . 
Kambe va na xilo xin'we xo fana . 
Kambe hi ntiyiso , swi tirhisiwe kahle . 
Kambe swilo swi nga ka swi nga fambi hi ndlela leyi . 
Kambe leswi swi nga ka swi nga endliwi ku hambana . 
Kambe leswi swi nga ka swi nga endliwi handle ko sungula swilo swintshwa . 
Kambe ku fikelela ntwanano lowu i ko ringanana . 
Kambe nkanelo lowu i wa mayelana na swilo swin'wana . 
Kambe leswi a hi mikarhi hinkwayo swi vulaka ku susiwa ka milawu . 
Kambe leswi swi humelela mikarhi yo tala . 
Kambe leswi swi ringetiwile , hi mpela . 
Kambe lexi i xitatimende xo hlawuleka swinene . 
Kambe leswi hinkwaswo i swibumabumelo njhe . 
Kambe leswi swi le kule na ntiyiso . 
Kambe lowu a hi nkarhi wo tikorwisa . 
Kambe lowu a hi nkarhi wo avela xisolo . 
Kambe leswi a swi tshami swi ri tano . 
Kambe lexi a hi xivangelo xi ri xoxe . 
Kambe lexi a hi xilo xin'we . 
Kambe leswi a hi swona leswi ndzi swi lavaka . 
Kambe lexi ko va ntsena hafu ya xiphiqo . 
Kambe lexi i xiphemu ntsena xa swona . 
Kambe leswi a ku fanele ku va xipimo xa mahanyelo . 
Kambe nkarhi lowu i mhaka leyikulu swinene . 
Kambe leswi a swi ri kule na mhaka leyi . 
Kambe eku heteleleni lexi i xintshuxo lexi amukelekaka . 
Kambe pfumala nkateko , ha swimbirhi a swi si ringanela . 
Kambe hi langutane na xiphiqo xa nkarhi hinkwawo . 
Kambe a hi tsakanga hi switshembhiso . 
Kambe hi vulavula hi mayelana na ku avanyisa ka khoto . 
Kambe hi nga nyika ku olova ka kahle . 
Kambe hi nga ka hi nga vi na ntiyiso wa swona . 
Kambe hi nga ka hi nga endli hinkwaswo hi nkarhi wun'we . 
Kambe a hi ya ngi kule . 
Kambe a hi sindzisi eka leswi . 
Kambe a hi lavi vulawuri bya ku navetisa . 
Kambe sweswi se hi ve na mikanelo yo ringana . 
Kambe hi hava vumbhoni bya sweswo . 
Kambe hi hava nkarhi wa vutherorisi . 
Kambe a hi ololoxangi xiphiqo . 
Kambe hi na mahungu man'wana lamanene sweswi . 
Kambe hi fanele ku kanela timhaka teto . 
Kambe hi fanele ku rivala hi mayelana na sweswo . 
Kambe ha swi tiva leswaku sweswo a swi ringanangi . 
Kambe hi fanele ku tshama hi ringananisile . 
Kambe hi fanele ku va na ntwanano wa minimamu . 
Kambe hi fanele ku va na wun'we nkarhi lowu taka . 
Kambe hi fanele ku va pfuna hi vuleteri . 
Kambe hi fanele ku swi teka tanihi vonelo . 
Kambe a hi fanelangi ku tshika vutihlamuleri bya xipolotiki . 
Kambe a hi fanelangi ku rivala timfanelo to hlanganela . 
Kambe a hi fanelangi ku nyanyuka . 
Kambe hi fanele ku languta eka nkarhi lowu taka . 
Kambe a hi fanelangi ku tshembha ngopfu . 
Kambe hi ta endla mindzulamiso leyi faneleke . 
Kambe xana vumundzuku byi ta va njhani ? 
Kambe xana ku ta humelela yini eka nkarhi lowu taka ? 
Kambe i yini , loko ku ri hava ndlela yin'wana ? 
Kambe hikokwalaho ka yini swi tlakuka ? 
Kambe a wu endli na xin'we xa sweswo . 
Kambe , hi swo sweswo , matshalatshala yo yisa emahlweni ya laveka . 
Kambe , eka ku ringanana , un'wana na un'wana u lava swona . 
Kambe , eka mina , xilo xin'we i vumbhoni lebyi nga laviki ku hlamuseriwa . 
Kambe , pfumala nkateko , a ndzi na xitirhisiwa xexo . 
Hi nhlamuselo , vanhu va tshama va lulamile . 
Hi leswi a ndzi vuli ku tlhlelela endzhaku . 
Xana ndzi nga vutisa ku seketela leswi ? 
Xana ndzi nga vutisa xivutiso xo landzelerisa ? 
Xana u nga hi byela swin'wana ku ya emahlweni ? 
Xana swi nga tirhisiwa na le ka leswi ? 
Xana swi nga tirhiseriwa swikongomelo swin'wana ? 
Xana sweswo swi nga susiwa eka nkarhi ? 
Xana sweswo swi nga vekiwa eka matsalwa . 
Xana hi nga ka hi nga languti eka sweswo hinkwaswo ? 
Xana hi nga ka hi nga kumi vuhleri bya leswi ? 
Xana u nga hi tiyisisa eka mhaka leyi ? 
Xana u nga vula swin'wana swo tala hi mayelana na leswi ? 
Xikhapitalisi a hi mumundzuku bya vumunhu . 
Minsinya yin'wana ya milawu ya masungulo yi fanele ku hloniphiwa . 
Kunenenene swi ta lava matshalatshala yakulu . 
Kunenenene hi fanele hi ya emahlweni na ndzavisiso . 
Ku cinca ku fanerile ku fikelela swikongomelo . 
Ku cinca eka nawu wa matiko hinkwawo na kona ka laveka . 
Nhlayiso wa vana wu fanele ku antswisia na ku engeteriwa . 
Nhlayiso wa vana i mhaka yin'wana ya nkoka . 
Vana na vantshwa va langutela swo tala . 
Vana va khome xikhiya xa vumundzuku . 
China yi cincile , kambe ku nga ri mfumo . 
China hi rona ra le hansi ka hinkwawo . 
Vakreste va xanisiwa eka matiko yo tala . 
Vaaka tiko va fanele ku lemuka timfanelo ta vona . 
Vaaka tiko va lava ku tivisiwa na ku lulamisiwa . 
Ku vekiwa erivaleni ka laveka eka nkarhi wo koma . 
Tindhawu ta le rivaleni ta vutihlamuleri ti fanele ku hlamuseriwa . 
Mindzelekano ya le rivaleni i ya nkoka eka mhaka leyi . 
Endlelo ra le rivaleni ra vekiwa eka leswi . 
Mahungu ya le rivaleni ya fanele ku va kona loko ya laveka . 
Milawu ya le rivaleni eka mhaka leyi ya kayivela . 
Swi le rivaleni leswaku leswi a hi ntirho wo olova . 
Swi le rivaleni leswaku hi fanele ku tlherisela endzhaku ntolovelo . 
Swi le rivaleni leswaku , ku hlawula ku fanele ku endliwa . 
Swi le rivaleni leswaku , sweswo swi ta tlhela swi va mhaka yikulu swinene . 
Swi le rivaleni leswaku , makete wa matiko mambe a wu le ku tirheni . 
Swi le rivaleni leswaku , endlelo ri fanele ku antswisiwa . 
Swi le rivaleni leswaku , ku na ku cinca eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho , swi le rivaleni leswaku , leswi swi nga ka swi nga amukeriwi . 
Swi le rivaleni leswaku , a va si fika eka mhaka yoleyo . 
Swi le rivaleni leswaku , leswi i mhaka ya xihlawuhlawu . 
Swi le rivaleni leswaku , xiyimo lexi sweswi a xi kahle . 
Swi le rivaleni leswaku , hi tshembha ku a swi amukeleki . 
Swi le rivaleni leswaku , kunenene hi fanele ku endla swo hambana . 
Swi le rivaleni leswaku , hi fanele ku vekisa eka vumundzuku . 
Ku cinca ka maxelo i nchaviso wukulu wa misava hinkwayo . 
Hi swo sweswo , ku cinca ka maxelo i ka nkoka na kona . 
Ntwanano wu tlhela wu katsa ntwanano wa swa ikhonomi na miganga . 
Pholisi ya ntwanano na yona i mhaka leyi rhangisiwaka emaninginingini . 
Vatirhikulorhi va humesele ehandle tin'wana ta timhaka teto . 
Ku lwa na vupfumalantirho a swi lavi pholisi . 
Ku lwa na madzolonga i xiphiqo xo tika swinene . 
A hi fambi swin'we laha va nga kona . 
Miehleketo yi tlhele yi nyikiwa eka nchumu . 
Khomixinara , ndzi na swivutiso swimbirhi eka n'wina . 
Khomixinara , ndzi tsakela swinene nhlamulo ya n'wina . 
Khomixinara , ndzi amukela swinene miehleketo ya n'wina . 
Khomixinara , xana mi nga hi tiyisisela leswi ? 
Khomixinara , xana mi ehleketa leswaku sweswo swa twisiseka ? 
Khomixinara , xana mi lava ku hlamula eka sweswo ? 
Khomixinara , a swi nge cinci nchumu . 
Khomixinara , mo hi nga hlweli ngopfu . 
Khomixinara , mo hi yimeli ku sirheleriwa . 
Khomixinara , swile rivaleni , leswaku ku na rimba ra manyikelo ya milawu . 
Khomixinara , ndzi khensa nhlamulo yoleyo yo angarhela swotala . 
Khomixinara , hakunene xiyimo i xa mhaka i xikulu swinene . 
Khomixinara , leyi i mhka ya n'wina . 
Khomixinara , leswi i mhaka ya xilaveko xa mali . 
Khomixinara , leri a hi vonelo ra nkanelo . 
Khomixinara , hi vulavule ko tala hi mayelana na swona . 
Khomixinara , hi ta mi avanyisa eka leswi . 
Khomixinara , xana ku humelele yini eka swikambelo leswi ? 
Khomixinara , mi le ndleleni ya kahle . 
Khomixinara , mi un'wana wa vavanuna lava . 
Khomixinara , a mi hlamulangi xivutiso xa mina . 
Khomixinara , mi vulavule hi ku kayivela ka mati . 
Khomixinara , mi vulavula hi xintshuxo xa xipolotiki . 
Milawu ya muganga i xitirho xa nkoka laha . 
Minongonoko na switirho swa muganga swi fanele ku hlanganisiwa . 
Mphikizano a wu pfuni eka swiyimo leswi . 
Mphikizano eka xiphemu lexi xa muganga wu aleriwile . 
Mphikizano i wa nkoka swinene eka ndhawu leyi . 
Pholisi ya mphikizano i ya nkoka eka vukorhokeri bya swa timali . 
Ku sola swiendleko swi le rivaleni leswaku a swi ringananga . 
Ntshembho eka makete a swi ringananga . 
Ntshembho i njhini ya ku kula ka ikhonomi . 
Ntshembho wa timakete a wu ringananga . 
Xihundla xa sirheleriwa hi ndlela yo ringanana . 
Hi khensisa vamatsalana eka ntirho wa vona . 
Ku hlula vupfumalantirho i ntirho wa nkoka swinene wa hina . 
Hikokwalaho , swi nga ka swi nga humeleli eka nhlekanhi lowu . 
Hikokwalaho hi fanele ku swi kuma kahle . 
Hikokwalaho , ndzi pfumelelana hi ku hetiseka na matsalana . 
Hikokwalaho , ndzi vhotile hi ku seketela ntwanano . 
Hikokwalaho , nkwama wu va mhaka ya nkoka swinene . 
Hikokwalaho , maendlelo yo tala a ya humelelangi . 
Hikokwalaho , a hi nge seketela xiviko lexi . 
Hikokwalaho , sweswi hi na sisiteme ya vutirhisani . 
Hikokwalaho , hi ta vhotele ku sapatela . 
Anakanya xikombiso xa swilo leswi hanyaka leswi cincaka hi ku tekelela . 
Anakanya hi xiphiqo xo hunguta tigasi leti tirhaka tanihi xisivelo xo hlayisaka ku hisa . 
Nhluvuko lowukulu wu fikeleriwile ku fikela swewi . 
Miehleketo yi fanele yi tlhela yi nyikiwa eka nandzeleriso . 
Vatirhisi na vona va fanele ku va na lemukiso lowukulu . 
Vatirhisi na vona va khumbhiwa hi xiyimo lexi . 
Vatirhisi va tiyimiserile ku hakelela sweswo . 
Vatirhisi va na mfanelo yo tivisiwa . 
Vatirhisi va fanele ku tiva leswi va swi xavaka . 
Vatirhisi va ta kuma ntshuxeko wukulu wa ku hlawula . 
Vulawuri hi byona masungulo ya xileriso lexi . 
Ntwanano kunenenene wa hambana ku ya hi matiko . 
Ntirhisano i tipolitiki ta nkarhi lowu taka . 
Ntirhisano wo lwa na xiphiqo lexi i wa nkoka swinene . 
Bindzu ra vutihlamuleri bya miganga i ra kahle eka tikhamphani . 
Vukungundzwana eka levhele ya mfumo byi fanele ku herisiwa . 
Vukungundzwana i nchaviso wukulu eka nhluvukiso . 
Xana ndzi nga ku kombela ku lulamisa sweswo ? 
Xana ndzi nga ku vutisa xivutiso ? 
Xana miganga ya matiko hinkwawo a yi ta va yi endlile swo tlurisa ? 
Xana hi nga swi teka tanihi engetelo ? 
Xana u nga tiyisisa leswaku a ku ri yona mhaka ? 
Xana u nga hlamusela leswaku xiyimo xinjhani ? 
Vurhangeri bya vurhena bya laveka eka matlhelo hinkwawo . 
Vutumbuluxi na ku hambana ka swa mindzhavuko ku fanele ku tlakusiwa . 
Ku ndzhundzhuzela ku fanele ku nyikiwa eka matshalatshala ya yena . 
Vugevenga a byi heleli eka mindzelekano ya rixaka . 
Ntirhisano emindzelekanweni ya matiko i ya ka nkoka eka hina . 
Thekinoloji ya cyanide hi yin'wana ya tona . 
Nsirhelelo wa switiviwa i xikombiso xa nkoka swinene . 
Ku hangalasa matimba i ka nkoka swinene eka eneji ya nkarhi wo leha . 
Swiboho swi laveka hi xihatla eka mhaka leyi . 
Ku dzika na ku anama swa fambisana . 
Ku hlwerisa xivutiso a hi xiboho xa kahle . 
Ku herisa nyimpi i xiphemu xa nkoka xa leswi . 
Xidemokirasi na nhluvukiso swa fambisana . 
Xidemokirasi i nyiko ya hinkwerhu . 
Handle ka sweswo , ka ha ri na mitlhontlho yin'wana . 
Handle ka matshalatshala ya vona , a swi ringanangi . 
Handle ka leswi , vundzeni byo anama bya tika . 
Handle ka leswi , ku ve na swisolo swi nga ri swingani . 
Vulawuri lebyi heleleke a hi ndlela ya kahle . 
Nhluvukiso eka ndhawu leyi a wu ta va wu herile . 
Mihluvukiso yi famba hi ndlela ya kahle . 
N'wangulano wu fanele ku va erivaleni na ku va wo tshembheka . 
N'wangulano eka timfanelo ta ximunhu wu sunguriwile . 
Xana a swi fanele ku va hi ndlela leyi ? 
Switshuxo swo hambana swi ta fanele ku tirhisiwa . 
Vuntsumi a hi mhaka yo tiva tinhlayo . 
N'wangulano wo kongoma exikarhi ka mavandla i wa nkoka . 
Timhangu ti le ku humeleleni emisaveni hinkwayo . 
Mikanelo eka nhlokomhaka leyi na yona yi fanele ku ya emahlweni . 
Mikanelo eka leswi yi ta ya emahlweni vhiki leri . 
Xana swa laveka leswaku ndzi swivula nakambe ? 
Xana ndzi ehleketa leswaku hi endle nhluvuko ? 
Swi endli nkarhi wu nga si hundza . 
U nga ti eka mina na swipimelo ! 
U nga onhi nsinya wa milawu wa vun'we . 
U nga tlakusi ntsengo wa byurokirasi . 
U nga veki milawu yo tala ku va yi tirha . 
U nga tekeli ehansi nkoka wa leswi . 
U nga yimeli mhangu leyi landzelaka ! 
Endla tinhlayo kutani u ta swi vona . 
Xana va na xivangelo xa kahle xo tshembha ? 
Xana va na mfanelo yo kombisa ku vilela ? 
Xana hi na milawu leyi fanaka ? 
Xana hi fanele ku cinca swivumbeko leswi nga kona ? 
Xana hakunenenene hi lava ku lwa na ku tlhakisiwa ? 
Xana hi lava komiti ya vulavisisi ? 
Xana hi lava leswaku sweswo swi katsiwa ? 
Xana hi lava ku olovisa timakete ? 
Xana hi lava ku endla leswaku swi humelela ? 
Xana hi lava ku hundziwa hi nkateko ? 
Xana wa tshembha leswaku swi tano ? 
Xana wa tshembha leswaku leswi swa koteka ? 
Xana u na mavonelo eka leswi ? 
Xana u na miehleketo yihi na yihi u nga yi nyikaka eka leswi ? 
Xana u na matshalatshala wahi na wahi eka sweswo ? 
Xana u na ndzinganyeto wihi na wihi u lavaka ku wu nyika ? 
Xana u tiva nchumu wihi na wihi hi mayelana na mhaka leyi ? 
Xana wa swi tiva leswaku hikokwalaho ka yini leswi swi fanele ku endliwa ? 
Xana a wu swi ehleketi leswaku leswi i madzolonga ? 
Xana wa tshembha hakunenenene leswaku leswi swi ta humelela ? 
Xana hakunenenene u lava ku vulavula sweswi ? 
Xana u ehleketa leswaku leswi swa koteka ? 
Xana u navela ku engetela nchumu wihi na wihi wun'wana ? 
Matsalwa se ya lulamisiwile ku humelerisa sweswo . 
Xana ku na munhu wihi na wihi loyi a nga na ku kaneta kwihi na kwihi eka leswi ? 
Xana ku na munhu wihi na wihi loyi a kanetaka ku cinciwa loku ka nomo ? 
Xana ku na munhu wihi na wihi loyi a navelaka ku nyika miehleketo hi swona ? 
Xana ku na munhu wihi na wihi loyi a navelaka ku kaneta kungu ? 
Xana ku na munhu wihi na wihi loyi a navelaka ku vulavula swo hambana na swona ? 
Xana ku na munhu wihi na wihi loyi a navelaka ku vulavula swo fambelana na swona ? 
Xana swi onha nsinya wa milawu ya khamphani hansi ka yin'wana ? 
Nkhuluko kwalaho I xiphoqo xa mahangalaselo . 
Tiko rin'wana na rin'wana ri na ajenda ya rona ya xipolotiki . 
Yin'wana na yin'wana i mhaka ya xivilelo xikulu . 
A swi olovi ku tirhana na ku ninginika ka misava . 
Swipimelo swa ikhonomi a swi si tshama swi va kahle swinene ku fana na sweswi . 
Ku kula ka ikhonomi a ku si va kahle ngopfu . 
Mitswalo ya swa ikhonomi , hi ku hambana , a yi ringanangi . 
Dyondzo na ndzhavuko swi endleriwe ku hluvukisa . 
Dyondzo yi tiyisisa vumbundzuku eka vantshwa . 
Dyondzo yi ta va na nkoka lowu tlakukaka . 
Dyondzo yi fanele ku va yo rhanga eka nkuriso . 
Dyondzo a yi fanelangi ku tsan'wa vanhu lava ringaneleke ku tirha . 
Ku avelana matshalatshala i xiphemu xa ku fikelela ntwanano lowu . 
Matshalatshala ya fanele ku endliwa hi ndlela yoleyo . 
Egypt na rona ri tirhile . 
Malembe ya nhungu ya tirhisiwile eka mhaka leyi . 
Tin'hweti ta khumenhungu i khale ti laveka . 
Hambi ko va njhani , i vonelo ra nkoka . 
Mihlawulo , tanihi leswi hi swi tivekaka , a yi siyiwi ehandle . 
Michumu leyi humesiwaka ku suka eka vutleketli bya matiko hinkwawo yi fanele ku hungutiwa . 
Hi nkanu , swin'wana swi fanele ku endliwa hi mayelana na leswi . 
Pholisi ya matholelo i ya nkoka eka hinkwaswo . 
Eneji na vusirheleri swa fambisana . 
Vuswikoti bya eneji i ndlela ya nomboro yo sungula . 
Pholisi ya eneji na yona yi le ka ajenda . 
Pholisi ya eneji yi fanele ku va ehansi ka vulawuri bya xidemokirasi . 
Vusweti bya eneji se byi hundzuke mhaka yikulu . 
Ku landzelerisa ka milawu i swa nkoka . 
Ntirhisano lowu tlakusiweke a wu lulamisi swiphiqo . 
Nkuriso ku suka ehandle wa karhi ku humelela . 
Swo ringana se swi vuriwile hi mayelana na nkayakayo . 
Vuyimeri lebyi ringanaka i mhaka ya nkoka laha . 
Makhomelo yo ringana i mhaka ya nkoka swinene . 
Ndzingano wu fanele ku tlakusiwa eka tindhawu hinkwato . 
Swi le rivaleni hi ku ringanela , leswaku leswi a swi nge humeleli hi ku hatlisa . 
Hi ku ringana , hi lava ku va na mpimanyeto wo nonohwa . 
Ngopfungopfu eka lava nga hakeriki . 
Kahlekahle , i mayelana na swin'wana swo hambana kunenenene . 
Europe ri nga va swin'wana swo tlula leswi swinene . 
Europe ri nga ka naswona a ri nga pfumeleri leswi . 
Europe ri nga vi rona ra mahetelelo . 
Europe ri nga ka ri nga vi na mihoni eka sweswo hinkwaswo . 
Europe ri nga ka ri nga tshami ri miyela na ku ka ri nga endli nchumu . 
Europe a ri hanyi ri ri roxe . 
Europe ri na mfanelo wo khutaza leswi . 
Europe ri na ntirho wukulu ku wu endla . 
Europe ri hava ndlela yin'wana ya vuxaka bya matiko lawa ya nga ematlhelo ka atlantic . 
Europe ri ti lulamisile . 
Europe ri kombisile vuswikoti bya rona bya ku tirha . 
Europe i matimba emisaveni . 
Europe i mayelana na swo tlula swinene leswi . 
Sweswi Europe ri le ku tokoteni ka swiphiqo swi nga ri swingani . 
Europe ri tshembhele eka swihlovo swa eneji ya le handle . 
Europe ri le ku tokoteni ka vuhlampfa . 
Europe ri tshembhele swinene eka eneji yo huma kun'wana . 
Europe ri le ka endlelo ro rhula swinene . 
Europe ri ku swi laveni hi xihatla . 
Europe ri tlula swinene ikhonomi ya makete . 
Europe ri le ku yeni emahlweni eka mhaka leyi . 
Europe ra laveka , sweswi ku tlula nkarhi lowu hundzeke . 
Europe a ri yimangi exikarhi eka mhaka leyi . 
Nakambe Europe ri le mahandzeni . 
Europe ri kanetana na xigwevo xa rifu . 
Europe ri na vutihlamulerinyana eka swiphiqo leswi . 
Europe ri le ku tekeni magoza eka mhaka leyi . 
Europe ri fanele ku kombiwa ndlela yintshwa . 
Europe ri fanele ku va ra nkoka eka vaaka tiko va rona . 
Europe ri fanele ku langutana na vutihlamuleri bya rona . 
Europe ri fanele ku vuyela ematshan'weni eka mhaka leyi . 
Europe ri fanele ku hlayisa ikhonomi ya rona ya makete wa miganga . 
Europe ri fanele ku vula swo tlula makete . 
Europe ri fanele ku famba hi ku hatlisa eka mhaka leyi . 
Europe a ri fanelengi ku ya emahlweni ri honisa . 
Hikokwalaho Europe ri fanele ku nghenelela hi ku hetiseka . 
Europe ri lava pholisi ya timfanelo ta ximunhu leyi tirhaka . 
Europe ri fanele ku rhangela laha . 
Europe ri fanele ku langutisa ngopfu eka mbuyelo . 
Europe a ri lulamile ku tirhisa ku nghenenlela ka nyimpi . 
Ku nga ri khale Europe ri ta va na mali yin'we ya tiko . 
Gingiriko wa le Europe eka mhaka leyi a wu fanelerile . 
Vaaka tiko va le Europe va na ntshuxeko wo hlawula . 
Pholisi ya nsirhelelo ya le Europe yi fanele ku va ntiyiso . 
Milawu ya swa mbango ya le Europe yi fanele ku hlengeletiwa . 
Ku hlanganisiwa ka Europe ku ya hi nawu . 
Ntwanano wa ikhonomi ya Europe i goza ro sungula . 
Switirhisiwa swa Europe swi lava ku tirhisiwa hi vuswikoti . 
Mayuropo va lava ku byeriwa ntiyiso . 
Hambi ku ri xiyimo xa rona xi lava ku vekiwa erivaleni . 
Ku tlhela ku va swa nkoka swinene , hambiswiritano , hi leswi landzelaka . 
Hambiswiritano , ndzi ta seketela ku cinca ka hina . 
Hambiswiritano , milawu yi fanele ku landzeleriwa . 
Hambiswiritano , se hi swi sungurile ku lwa na leswi . 
Hambiswiritano , se hi fike ekule . 
Hambi matsalana a nga swi lavi sweswo . 
Mpimanyeto wun'wana na wun'wana i muxaka wa ku fikelela ntwanano . 
N'wana un'wana na un'wana u na mfanelo ya dyondzo . 
Muaka tiko un'wana na un'wana u na mfanelo yo kuma mahungu lawa . 
Ntsumi yin'wana na yin'wana ya tiko yi fanele ku tekela leswi enhlokweni . 
Mani na mani u fanele ku ringana eka nawu . 
Mani na mani u fanele ku va na mfanelo yo van a timfanelo to ringana . 
Un'wana na un'wana loyi a khumbhekaka u nghenisiwa eka sisiteme . 
Un'wana na un'wana u pfumerile ndzinganyeto lowu wo karhi . 
Un'wana na un'wana u tiva hi van'wana eka xifundzhatsongo . 
Un'wana na un'wana wa swi tiva leswaku ku laveka ntwanano . 
Un'wana na un'wana u fanele ku langutana na vutihlamuleri bya yena . 
Un'wana na un'wana u vula tano , naswona va vula ntiyiso . 
Swi languteka un'wana na un'wana a pfumela mhaka leyi . 
Un'wana na un'wana u ta vuyeriwa ku suka eka xintshuxo lexi . 
Xin'wana na xin'wana se xi andlariwile ku va xi kaneriwa . 
Xin'wana na xin'wana se xi sungule ku tika ngopfu . 
Xin'wana na xin'wana xi endliwe hi nawu . 
Xin'wana na xin'wana xi lulamile ku fikela nkarhi lowu . 
Xin'wana na xin'wana xi andlariwile erivaleni . 
Xin'wana na xin'wana xi fanele ku endliwa ku sivela leswi . 
Kunenenene xana ku humelele yini , a hi swi tivi . 
Handle ka leswaku leswi a ka ha ri ntiyiso . 
Ku nga katsiwi ku fanele ku hlayiwa eka minimamu . 
Ku cincana ka mafambiselo i ka nkoka na kona . 
Nongonoko wo cincana eka swiyenge hinkwaswo swa miganga . 
Ndzi khomele , kambe sweswo a swi pfumeleriwangi . 
Hikokwalaho leswi languteriweke a swi fanelangi ku va swikulu ngopfu . 
Ku fikela sweswi ntokoto a wu kahle swinene . 
Mipfuno ya matiko ma le handle yi onha makete wa misava . 
Swivangelo swa muxaka lowu swi fanele ku khutaziwa . 
Swa twala , ndzi fanele ku pfumela sweswo . 
Ku tshembhela eka yuro ku ta kamberiwa . 
Mindyangu hinkwayo kun'wana na kun'wana yi fanele yi ri ku vulavuleni hi leswi . 
Ku tivisiwe swipimelo swo tala swinene . 
Varimi va lava vusirheleri ku va va kunguhata ku ya emahlweni . 
Swiringanyeto swi nga ri swingani leswi swi hundzuke ntiyiso . 
Xa vuntlhanu , ku na mhaka ya koporo . 
Ku lwa na vukungundzwana i mhaka yo lava vukheta swinene . 
Ku lwa na vutherorisi i mhaka yo tika swinene . 
Xo hetelela , ndzi lava ku vulavula hi xinawana . 
Xo hetelela , ndzi rhandza ku hoyozela muviki . 
Xo hetelela , ndzi ta engetela ntsena mhaka yin'we ya nkoka . 
Xo hetelela , ndzi tsakela ku boxa ta ku xaviseriwa ka tinhundzu ematikomambe . 
Xo hetelela , i marito matsongo eka vutengi bya swa mbango . 
Xo hetelela , i marito matsongo eka dyondzo ya le henhla . 
Xo hetelela , i marito matsongo eka pholisi ya xifundzatsongo . 
Xo hetelela , i rito ro karhi eka swipimelo swa matimba swa matirhiselo ya swa timali . 
Xo hetelela , hi nga rivali timfanelo ta vatirhisi . 
Xo hetelela , swi tano , swi ta tumbuluxa mitirho . 
Xo hetelela , eka mfanelo ya mahumeselo . 
Xo hetelela , eka mhaka ya nxaviselano lowu ntshuxekeke . 
Xo hetelela , eka mhaka ya tikhoto to hlawuleka . 
Xo hetelela , eka leswi fambelanaka ni switirhisiwa swa nwinyi wa swona . 
Xo hetelela , i mhaka yin'we yin'wana ya nkoka mayelana ni mihundzuluxo . 
Xo hetelela , i endlelo ra vukhondzi . 
Xo hetelela , i pholisi leyi fanaka ya matikomambe na vusirheleri . 
Xo hetelela , mali ya Yuropa yi ta kumeka yi ri kona . 
Xo hetelela , i timhakankulu ta mfikelelo wa misava hinkwayo . 
Xo hetelela , mhaka ya vunharhu i pholisi ya matikomambe . 
Xo hetelela , i nkarhi lowu matshalatshala yo hambanahambana ya endliwaka hi wona . 
Xo hetelela , ku ni milawu ya timakete ta misava hinkwayo . 
Xo hetelela , ku ni nseketelo wa swifundzatsongo leswi pfumatiweke nkateko . 
Xo hetelela , ku ni kavanyisa wa tindhawu ta vukorhokeri . 
Xo hetelela , ku ni xipimelo xa nkalavaviso . 
Xo hetelela , ku ni mpfumaleko wa matirhelo lama nga erivaleni . 
Xo hetelela , ku ni xiphiqo xa swifambo . 
Xo hetelela , ku ni mhaka ya maavelo ya swa timali . 
Xo hetelela , xiviko lexi xi hundzeriwile hi nkarhi . 
Xo hetelela , hi pfumelelana ni timhaka ta nkoka hinkwato . 
Xo hetelela , hi kona kwalano , vamanana na vatatana . 
Xo hetelela , se hi fikile eka misava leyi hi tshembisiweke yona . 
Xo hetelela , hi fanele ku tsundzuka xilo xin'we . 
Xo hetelela , hi fanele ku va ni malawulelo lamanene ya xidemokiratiki . 
Swi tano , minyikelo ya swa timali i mhaka ya nkoteko . 
Xo sungula ndzi ta tirhana ni mongo wa mhaka . 
Xo sungulasungula , i swivangelo swa nsinya . 
Xo sungulasungula , vuxokoxoko lebyi bya huhulekisa . 
Xo sungulasungula , hi fanele ku tumbuluxa swin'wana . 
Xo sungula i nhlamuselo ya vukorhokeri bya vaaki . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i mhaka ya matirhelo lama nga erivaleni . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i vuanamo bya xikombelo . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i vunakulobye bya lava ringanaka . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i swiyimo swa matholelo na matirhelo . 
Xo sungula eka hinkwaswo , swi tama swa ha ri ni maendlelo yo leha lama faneleke ku landzeleriwa hi xinawu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , eka tshaku ra swa milawu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , van'watipolotiki va ni vutihlamuleri . 
Xo sungula eka hinkwaswo , nhlamulo i e-e . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i mhaka ya vuhlayiseki . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i pholisi ya misava hinkwayo . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku ni tihakelo . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku ni ntirho wa varhumiwa . 
Xo sungula eka hinkwaswo , leswi a swi tumbuluxiwanga hi ndlela leyi nga erivaleni . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi pfumala switirhisiwa swa timali . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi dinga swipimelo swa ntangunuko . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi dinga nakambe xindzhuti . 
Xo sungula , i mhaka ya masungulo ya swa xinawu . 
Xo sungula , ku ni nongonoko wa rimba ra vunkombo . 
Xo sungula , hi fanele ku tirhana ni vundzeni bya mhaka . 
Xo sungula , i ntwanano lowu sayiniweke hi mitlawa hamimbirhi . 
Xo sungula , swi le henhla ka masungulo ya switiviwa swa xisayense . 
Xo sungula , i nhlokomhaka ya masocha ya lava ha riki vana . 
Xo sungula i xiphemu xa nxopaxopo lexi nga ni matimba ya ku humelela . 
Xo sungula , i mpfumaleko wa kungu ra nghingiriko . 
Xo sungula , i mpfumaleko wa swikongomelotsongo swa tipolotiki leswi nga erivaleni . 
Xo sungula , i xidingo xa ku antswisa vusirheleri bya le ndzeni ka tiko . 
Xo sungula , i xiphiqo xa vumbiwa lerintshwa . 
Xo sungula , i mhaka ya mitwanano ya vunjoveri ya misava hinkwayo . 
Xo sungula , i mhaka ya xivumbeko xa rixaka . 
Xo sungula , i matirhelo lama nga erivaleni ya tisisiteme ta phenxeni . 
Xo sungula , ku ni mhaka ya nkuriso . 
Xo sungula , ku ni mhaka ya vana . 
Xo sungula , hi fanele ku tiva nala . 
Xo sungula , hi rihi ririmi ra vutivi ? 
Xo sungula i mhaka ya tshaku ra swa nawu . 
Xo sungula , ndzi tsakile hikuva leswi swi kona . 
Xo sungula , ndzi lava ku vulavula na vatekaxiave eka timakete . 
Xo sungula , ndzi lava ku boxa mindhurho . 
Xo sungula , ndzi ta tsakela ku mi nkhensa . 
Xo sungula , i nsirhelelo wa levhele ya le henhla ya vatirhisi . 
Xo sungula , i nyingiso wa vuleteri bya swa dyondzo na mitirho . 
Xo sungula , hileswi xi nga xa nkoka no pfuna . 
Xo sungula , a xi sunguli hi nkarhi . 
Xo sungula , i nkarhi wa maehleketelo ya matimba . 
Xo sungula , swi fanele ku va hi matirhelo lama nga erivaleni no va lama tiyimelaka . 
Xo sungula , xikongomelonkulu i ku tlakusa vutumbuluxi . 
Xo sungula , i mfuwo wa vutumbuluxi na mabindzu lamatsongo . 
Xo sungula , i nkuriso wa swivandla swa tihlokomhaka ta timhaka to karhi . 
Xo sungula , mali ya Yuropa yi pasile xikambelwana . 
Xo sungula , i swiphemu swa masungulo swa ikhonomi ya hina . 
Xo sungula , i mhaka ya matirhelo lama nga erivaleni na vupfuleki . 
Xo sungula , i ku landzelerisa vutiyimiseri bya vutinyiketi. 
Xo sungula , i mhaka ya mphikizano exikarhi ka tindhawu ta madzivuko . 
Xo sungula , sisiteme yi fanele ku endliwa leswaku yi va yo olova swinene . 
Xo sungula , i ku tinyiketela ka matlhelo mambirhi . 
Xo sungula , ku ni mpfumaleko wa switiviwa . 
Xo sungula , ku ni mhaka ya nsinya . 
Xo sungula , ku ni mhaka ya maavelo ya swa timali . 
Xo sungula , ku ni xiphiqo xa matirhelo ya mahlanganelwa . 
Xo sungula , ku ni xiyimo xo chavisa xa swa ikhonomi . 
Xo sungula , a swi nga ha fanelanga leswaku ku va ni ku tumbuluxiwa ka xivumbeko xa matirhelo nakambe hi vuntshwa . 
Xo sungula , ku vile ni xiboho mayelana ni muxaka wa swibuluki . 
Xo sungula , hi ni phakeji ya mafumelo ya swa ikhonomi . 
Xo sungula , hi fanele ku dyondza kusuka eka matimu . 
Xo sungula , hikokwalaho ka yini hi dinga nongonoko lowu ? 
Sweswo swi ndzi humelerile kantlhanu . 
Hikokwalaho , ku fanele ku va ni swipimelo mayelana ni ku tsanga . 
Maendlelo lama cincacincaka na wona ya dingeka eka tiawara ta ntirho . 
Nandzeleriso na nhlelo swi fanele ku antswisiwa . 
Mpfuno wa swakudya ku ta va mhaka yo hambana . 
Swakudya a hi mhaka yo olova tanihi ndlela yaleyo . 
Swakudya i masungulo ya rihanyo swinene . 
Vuhlayiseki bya swakudya i mhaka ya nkoka lowukulu swinene . 
Vuhlayiseki bya swakudya i mfanelo ya ximunhu ya masungulo . 
Vuhlayiseki bya swakudya i bya nkoka swinene eka vona hinkwavo . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo hi papalatile . 
Xikombiso , a xi hlamuseriwanga . 
Xikombiso , swihlambanyo swa rixaka swa ntiyisiso . 
Mayelana ni vutleketli bya nhundzu , lowu i nkateko wo hetelela . 
Xikombiso , nsinya wa makhomelo ya swilo hi ndlela yo ringanana . 
Eka mina ku ni timhakankulu tinharhu . 
Eka mina leswi i xikambelwana xa nandzu . 
Eka mina leyi i mianakanyo leyi nga twaliki . 
Eka mina hi xiviri , sweswo a swi humeleli hi ndlela leyi fanaka mikarhi hinkwayo . 
Eka mina sweswo swi enerile ku tlula mpimo . 
Eka mina sweswo swi ta va swi ri switsongo swinene . 
Eka mina ku ni timhaka ta ntiyiso ta nkoka tinharhu . 
Eka mina ku ni n'wangulo wa ku sungula . 
Eka mina leyi i mhakankulu . 
Eka mina leswi hi ntiyiso i xiphiqo . 
Ku ringana kan'we , ndzi ta papalata ku vhota . 
Eka van'wana swi ta kavanyeta ntshamiseko wa xivumbeko . 
Ku ya hi tlhelo ra hina , ha swi sola handle ko tipfinyinga . 
Ku ringana tsevu wa malembe hi vile ni nkulo . 
Eka vanhu van'wana sweswo swi ta va swi enerile . 
Eka sweswo ku ni mhaka leyi nga ahluriwaka hi xihatla laha . 
Hikokwalaho ka xivangelo xexo hi landzula xiviko . 
Hikokwalaho ka xivangelo xexo hi landzula xitshunxo lexi . 
Eka sweswo ku nga ka ku nga vi ni xivhiko . 
Ku va sweswo swi humelela , xidemokirasi xa laveka . 
Eka sweswo ndzi nkhensa hinkwavo lava khumbekaka hi moya wa malwandla . 
Eka sweswo ndzi hundzisa nakambe swikhenso swa mina hi mbilu ya mina hinkwayo ! 
Eka sweswo hi dinga tshaku ra swa nawu . 
Eka nkarhi wa sweswi , leswi ko va switatimende ntsena . 
Eka hinkwaswo ndzi ni swirhangana swin'wana . 
Eka vona ku hava timfanelo ta ximunhu ! 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , ndzi tsakerile ku papalata . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , ndzi seketela nkunguhato . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , ndzi seketela xitshunxo lexi . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , ndzi seketerile xiviko lexi . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , hi landzula mpfapfarhuto . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , hi vhotile hi ndlela leyi yimaka na swona . 
Hikuva xivutiso lexi i xa nkoka emakumu ya hinkwaswo . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi ni swivutiso swinharhu . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi ni nseketelo ehenhla ka xona . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi ta va hi ri karhi hi papalata . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi pasisa nkunguhato lowu . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi vhoterile e-e . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi seketerile xiviko lexi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi amukela ku fikeleriwa ka ntwanano kambe mpimo wu nga fikeleriwanga . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , swi lava nyingiso wo hlawuleka . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , a hi pfumelelani na swona . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi fanele ku va sirhelela . 
Eka leswi a ku se va ni xitshunxo . 
Ku va leswi swi humelela , hundzuluxo i mhaka leyi faneleke handle ko kanakana . 
Eka leswi hi dinga endlelo leri humelelaka hi ndlela yo fana mikarhi hinkwayo . 
Eka vhiki leri ku hava mihundzuluxo . 
Eka hina xiviko lexi i mhaka leyi khomisaka tingana . 
Eka hina sweswo swi fanele ku tshama swi ri xirhangana . 
Eka hina swiyimo leswi i swa nkoka lowu hetisekeke . 
Swihlahla i xiphemu xa vutitivisi bya hina . 
Rivalani leswi ndza ha ku heteka ku swi vula ku fikela sweswi . 
Nkateko hileswi mihundzuluxo yo ka yi nga ha amukeriwangiki . 
Nkateko hileswaku , ku tlhela ku ri ni mahungu yan'wana ya kahle . 
Nkateko hileswaku , lexi i xiviko xo tisungulela hi n'winyi wa xona ntsena . 
Nkateko hileswaku , mhaka leyi se yi ahluriwile . 
Mune wa malembe i nguva leyi twalaka swinene . 
Mune : vaaki va fanele ku tivisiwa hi ntalo . 
Nhlokomhaka ya vumune : timfanelo ta vatsoniwa . 
Xa vumune i nkoka wa mafambiselo na vatirhi . 
Xa vumune ku ni mpfumaleko wa nkwama wa timali . 
Xa vumune ku ni mhaka ya ku humesiwa ka swivumbi leswi vangiwaka hi ntshikano wa mbilu ya athomo . 
Furhwa ri ni xivindzi xa ku endla leswi . 
Hi ndlela ya vutshembeki , a ndzi yimi na swona swisolo leswi . 
Hi ndlela ya vutshembeki , a ndzi ta va ndzi tsakerile swo tala . 
Vukanganyisi a hi mhangu ya swa tipolitiki ntsena . 
Ntshuxeko na vusirheleri i xiphemu xa xidemokirasi . 
Ntshuxeko wa vutipaluxi i nchumu lowukulu . 
Ntshuxeko wa vutipaluxi i mhaka ya nkoka . 
Ntshuxeko wa mfambafambo a wu se tumbuluxiwa . 
Ntshuxeko wa mfambafambo i ntshuxeko wa nchelano wa vuvabyi . 
Ntshuxeko wa mbulavulo i mfanelo leyi nga papalatekiki . 
Ntshuxeko wa mbulavulo i mhaka ya nkoka eka xidemokirasi . 
Ntshuxeko wa vuhangalasamahungu bya maphephahungu wu fanele ku tiyisisiwa . 
Mikarhi yo tala hi kuma leswaku sweswo i mhaka leyi faneleke ku lavisisiwa xinawu . 
Hikokwalaho xiviko xa Ravuntlhanu xi ta va xa nkoka swinene . 
Ku sukela sweswi ku yisa emahlweni swilo swi ta antswa . 
Ku sukela eka mavonelo yalawa , xiyimo xi va xa xihatla . 
Ku sukela eka mavonelo lama , i mhaka leyi kongomaka hi ndlela leyi nga kanakanisiki . 
Mali leyi koxiwaka emahlweni ka hundziselo yi hatlisa ku ta emiehleketweni eka mhaka leyi . 
Mpfumelelano lowu hetisekeke mayelana ni mitwanano leyi i wa nkoka . 
Nhluvukiso lowu yisiwaka emahlweni na ndzavisiso swi hlanganisiwile hi ndlela leyi swi nga oloviki ku swi hambanyisa . 
Nhluvukiso lowu yisiwaka emahlweni na wona i wa nkoka eka hina . 
Swipimelo leswi yisiwaka emahlweni swi dinga ntsena ku tekiwa . 
Ku humelela loku yisiwaka emahlweni eka ndlela leyi ka fikeleleka . 
Tlhandlakambirhi , mbuyelo wu ta tivisiwa eka vaaki . 
Tlhandlakambirhi swi pimeriwile nhlayo leyitsongo . 
Tlhandlakambirhi , tiphurojeke ta vaaki i ta nkoka swinene . 
Tlhandlakambirhi , leswi a swi mayelana na wena ntsena . 
Tlhandlakambirhi , hi ta fanela ku hlangana mikarhi hinkwayo . 
Tlhandlakambirhi , hi se hi tivisiwile hi ta mhaka leyi . 
Tlhandlakambirhi , a hi fanelanga ku pfilunganyisa swilo . 
Tlhandlakambirhi , hi fanele ku tlakusa mitolovelo leyinene ya swa vurimi . 
Tlhandlakambirhi , hi dinga ku tirhisa swiyimo swa matimba swinene . 
Tlhandlakambirhi , a hi fanelanga ku rivala vatwisiwakuvaviseka . 
Gasi yi tirhisiwile tanihi tlhari . 
Swiphemu swa rimbewu swi ta tekeriwa enhlokweni . 
Hambiswiritano , Georgia i mhaka yo hlawuleka swinene . 
Sweswo swi nyikiwa tanihi mhaka ya mpfanganiso ? 
Nkufumelo wa misava hinkwayo i xivutiso xa nkoka swinene . 
Tlhelela endzhaku u ya langutisa xiviko . 
Swi landze kutani u swi endla kahle ! 
Hikokwalaho , swi vile swilo swa kahle hi nkarhi wa lembe leri hundzeke . 
Vunene , xana hi endla yini mayelana ni leswi ? 
Mafumelo swi vula leswi nga tluliki hambi leswitsongo . 
Loko hi nyikiwile , hinkwerhu hi tsakela ku hlawuriwa nakambe . 
Nyingiso lowukulu wu fanele ku nyikiwa eka vuhlayisekivutomi . 
Girisi i xiphiqo eka nkarhi wa sweswi . 
Ntlimbano wa swifambo lowu kavanyetaka nkhuluko hinkwawo wa le mahandzeni ya switarata i mhaka ya tshamelamaxelo . 
Nkulo na mitirho swi fanele ku va swirhangana swa hina . 
Nkulo , mitirho na nhlayiso wa vanhu swi famba swin'we . 
Ntiyisiso wa vuhlayiseki i xirhangana xa hina . 
Guinea eka nkarhi wa sweswi hi leri nga sirheleriwangiki swinene . 
Hi ntsako swi le ka mitila ya kahle . 
Hunguto wa vaviseko ntsena a hi xitshunxo . 
Vutokotavunanga byi ni nkoka eka timakete ta misava . 
Vutokotavunanga bya dingeka eka xivandla lexi na xona . 
Xana ku vile ni mbhurisano eka mhaka leyi ? 
Xihatla xi va kona ematshan'weni ya swa nkoka . 
Xana u ni vuxokoxoko byo karhi eka mhaka leyi ? 
U tlherile a boxa tsalwa ra milawu ya timfanelo . 
U ndzi komberile ku tirhana ni leswi . 
U ndzi tshembisile leswaku sweswo a swi nga ri swona . 
A nga va ni ku tshemba swinene mayelana ni sweswo . 
Kahlekahle a nga hlamulanga xivutiso . 
A a nga tivi nchumu mayelana na swona . 
A nga angulanga hi nkarhi walowo . 
U endlile tano handle ka mpfumelelo wa vanhu vakwe . 
A nga tshembi leswaku leswi swi lulamile . 
A nga fanelanga ku endla sweswo . 
U se a boxile swilo switsongo . 
U vile laha nkarhinyana . 
U vile kwalaho ku ringana mavhiki manharhu . 
U hi kombile kahle ndlela . 
U endlile vugevenga lebyi lwisanaka ni vumunhu . 
U endlile ntirho wa kahle swinene . 
Wa ha ku susiwa eka swona . 
A nga ndzi nyikanga nhlamulo . 
U humesile xiviko lexi nga ni xikongomelo swinene . 
U ni nseketelo wa ntlawa wa mina . 
U tirhile swinene ngopfu eka leswi . 
Swi tano , u vile ni tintwela swinene eka mhaka leyi . 
Yena i musoxalisi , kasi mina a ndzi yena . 
U tiyisile swinene eka mhaka yaleyo . 
U tekiwa tanihi mutisaswitshunxo hi ndlela ya kurhula ntsena . 
U tiyimiserile ku tisa ku cinca . 
U tiyisile swinene loko a endla sweswo . 
U tiyisile swinene eka nghimeto wakwe . 
U tiyisile swinene , naswona ndza swi pasisa . 
Swi tano , wa ha ri ejele . 
U boxile xidingo xa nawu lowu pasisiweke hi ntshamo wo vumba milawu . 
U thyile hi vuntshwa masiku ya vhiki . 
U vurile sweswo hi marito yo tala swinene . 
U vurile sweswo , kahlekahle leswaku sisiteme ya tirha . 
A nga fanelanga ku hakeleriwa sweswo . 
Na yena wa ha kombela matirhelo lama nga erivaleni swinene . 
A nga nyikiwanga nchumu leswi nga enawini swa xidemokiratiki . 
U ta avanyisiwa ku ya hi rhekhodo yakwe . 
A ta endla kahle ku kumeka a vile ekule na swona . 
Rihanyo na vuhlayiseki i mhaka leyi nga laha . 
Rihanyo ri fanele ku tisiwa emahlweni eka mhaka leyi . 
Xikombiso , rihanyo i xin'we xa pholisi ya muxaka walowo . 
Rihanyo , nkulo na mitirho swi hlanganisiwile hi ndlela leyi swi nga oloviki ku swi hambanyisa . 
Nkwama wa mali ya le tlhelo na ndzinganano wa le xihundleni swa landzela . 
Kutanike , ndzi ta vhota hi ndlela leyi nga yimiki na nkunguhato . 
Kutanike , swikombelo swa mina swa ku hambanisa vhoti . 
Kutanike , mpapalato wa hina eka vhoti yo hetelela . 
Kutanike , mpapalato wa hina eka swiviko swimbirhi . 
Kutanike , nkunguhato wa hina wa ku landzula xiletelo lexi . 
Kutanike , swiendlo leswi endliweke . 
Kutanike , xikombelo xa milawu ya makete ya misava . 
Kutanike , nkoka wa ku amukela nkunguhato lowu . 
Kutanike , xidingo xa xiletelo xa sweswi . 
Kutanike , xiviko lexi i xa nkoka wo hlawuleka . 
Kutanike , ndzi vhotile hi ndlela leyi yimaka ni nhlokomhaka . 
Kutanike , nkoka wa swikambelwana swa ntshikilelo . 
Laha nakambe , nhlamulo i e-e . 
Laha nakambe a ku vanga na ku landzelerisa . 
Laha nakambe ndzi pfumelelana na wena hi ntalo . 
Hi leti timhaka ta nkoka letitsongo leti faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Hi leyi nhlamuselo ya vhoti ya mina . 
Hi leyi ndlela ya ku balekela vusweti . 
Laha ka ha ri ni swo tala leswi faneleke ku endliwa . 
Laha ku ni xidingo xa leswi cincacincekaka . 
Laha nakambe hi vile ni ku humelela lokukulu . 
Laha nakambe ku se ku khatsiwile ndzima leyi vonakaka . 
Laha hi le ka ntlhanu wa malembe endzhakunyana . 
Laha hi vulavula hi swilo swin'wanavu . 
Laha hi ta eka mhaka leyi pfilunganeke . 
Laha hi ni endlelo leri nga erivaleni swinene . 
Laha hi fanele ku tlhela hi tekela enhlokweni mbuyelo . 
Laha hi fanele ku tisa ku cinca lokukulu . 
Laha u fanele ku vhotela phakeji . 
Laha ndzi fanele ku tivulela vumbhoni . 
Laha , nakambe ku fanele ku va ni ku nga yisi emahlweni kutsongo . 
Laha , nkalankateko , hi tlhela hi dinga hiseko wa swa tipolotiki . 
Laha , kahlekhale hi ni xiphiqo xin'wana . 
Xiviko xakwe hi xona lexi hi xi amukelaka . 
Maendlelo ya matimu ya ta va ni nkoka . 
Ku khoma nhlawulo lowu ntshuxekeke no tenga swi ni nkoka . 
Swikumiwa swa mpfunano wa mirhi ya vutshunguri a swi humelelanga . 
Ndza tshemba leswaku hi ta kuma mbuyelo kwalaho . 
Xana swi ta nyikiwa njhani naswona rini ? 
Xana swi ta humelerisiwa njhani ? 
Xana hi ta swi endlisa njhani ? 
Xana hi ta fika njhani kwalaho ? 
Xana hi ta swi ahlula njhani leswi ? 
Xana hi ta tirhisa njhani xiyimo ? 
Xana hi ta ringananisa njhani ekhwejini ? 
Xana hi ta swi huma njhani leswi ? 
Xana u ta va khoma njhani vadendi ? 
Xana va nga baleka njhani na swona ? 
Xana leswi swi nga pfumeleriwa njhani ku ya emahlweni ? 
Xana hi nga fikelela njhani mbuyelo wa xiyimo xa le henhla ? 
Xana hi nga tirhana njhani ni swiphiqo leswi ? 
Xana hi langutisela njhani ku tumbuluxa mitirho ? 
Xana hi nga swi huma njhani leswi ? 
Kutani , xana hi nga pfuneta njhani ikhonomi ya hina ? 
Xana hi nga tisirhelela njhani eka leswi ? 
Xana u nga swi tiva njhani leswaku swi ta ta ? 
Xana a swi ta ta njhani ndzi nga endlisanga swona ? 
Xana ndzi nga vhota njhani hi ndlela leyi nga yimiki na xiletelo ? 
Xana u nga hi hlamusela njhani leswi ? 
Xana hi ringetile njhani ku fikelela leswi ? 
Xana hi tirhana njhani na xiyimo xexo ? 
Xana hi famba njhani kusuka laha ? 
Xana hi endla njhani leswaku swi tirha hi ndlela leyi vuyerisaka swinene ? 
Xana u swi langutisela njhani ku tirha ? 
Xana u tsakela ku xi ahlula njhani xiphiqo lexi ? 
Xana u tsakela ku xi ahlula njhani ? 
Xana u tsakela ku tirhana na xona njhani ? 
Xana hi lava ku famba mpfhuka wo tanihi kwihi ? 
Xana swi le ku tirhiweni njhani sweswi ? 
Xana swi ta tirhisa njhani leswi ? 
Hambiswiritano , xana leswi swi ta fikeleriwa njhani ? 
Xana swi ta fikeleriwa njhani ? 
Xana hi vulavula hi tinghozi tingani ? 
Xana i vangani va n'wina va nga endla sweswo ? 
Xana i vanhu vangani lava vulavulaka hi leswi ? 
Xana i vangani lava a va ri swirho swa vuthu ? 
Xana hi ta yisa njhani emahlweni eka vumundzuku ? 
Xana mhaka a yi fanele ku andlariwa njhani ? 
Leswaku hi fika njhani kwalaho i mhaka yin'wana . 
Xana va swi kotile njhani ku endla sweswo ? 
Xana leswi swi ta va ni vuxaka muni ni milawu ? 
Kutani , xana leswi swi ta endliwa njhani ? 
Hambiswiritano , xiphemu xin'wana a xi fanelanga ku rivariwa . 
Hambiswiritano , ndza yi lemuka mipfilungano leyi . 
Hambiswiritano , a ndzi enerisiwanga hi xiheri . 
Hambiswiritano , xo sungula ndzi ehleketa hi ta vatirhisi . 
Hambiswiritano , ndzi le ku hlamarisiweni hi leswi landzelaka . 
Hambiswiritano , hi ndlela ya ku ringananisa , ndzi nga ka ndzi nga swi seketeli leswi . 
Hambiswiritano , ndza n'wi hoyezela hambi swi ri tano . 
Hambiswiritano , ndzi kanetana ni switshunxo leswi kunguhatiweke . 
Hambiswiritano , ndzi ni marito yo karhi ya ntikelo . 
Hambiswiritano , ndzi ni swona swivutiso swin'wana swa ku engetela . 
Hambiswiritano , a ndzi yimi na rona ripfumelo leri . 
Hambiswiritano , a ndzi yimi na wona hisekelo lowu . 
Hambiswiritano , ndzi ni mhaka yin'we ya nkoka kumbe timbirhi . 
Hambiswiritano , ndzi ni marito yo karhi ku ma vula . 
Hambiswiritano , ndzi tirhisile miehleketo leyi khomekaka swinene . 
Hambiswiritano , ndzi timhaka timbirhi leti ndzi lavaka ku ti vula . 
Hambiswiritano , ndza swi tiva leswaku swi le ku humeleleni . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tshikelela eka mhaka yin'we yo karhi . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku nyika timhaka timbirhi laha . 
Hambiswiritano , sweswi ndzi ta hlamula hi ndlela ya ku tsemakanya swinene . 
Hambiswiritano , ndzi seketela swinene phakeji . 
Hambiswiritano , ndzi lava ku landzelerisa leswi . 
Hambiswiritano , a ndzi lava ku paluxa leswi . 
Hambiswiritano , a ndzi ri laha hikwalaho ka mbulavulo . 
Hambiswiritano , ndzi ta langutisisa eka mhaka leyi . 
Hambiswiritano , ndzi nga ka ndzi nga dingi timinete tinharhu . 
Hambiswiritano , ndzi tsakela ku vula timhaka tinharhu . 
Hambiswiritano , hinkwaswo sweswo a swi ta va leswi pfilunganeke swinene . 
Hambiswiritano , swa antswa hikuva muviki u laha . 
Hambiswiritano , ku vuyeriwile eka mhaka leyi nga eku kaneriweni . 
Hambiswiritano , tekela enhlokweni vumbhisa bya xiviko lexi . 
Hambiswiritano , a nga hi byelanga nchumu swintshwa . 
Hambiswiritano , wa ha ri swakwe swinene . 
Hambiswiritano , miantswiso yi fanele ku pfumeleriwa ku ya emahlweni . 
Hambiswiritano , hi ku angarhela , ntswombana a wu khomisa tingana . 
Hambiswiritano , ku ya hi vonelo ra mina , swi ni nkoka . 
Hambiswiritano , nkwama wa timali wa munhu ha un'we a hi nhlamulo . 
Hambiswiritano , swi nga pfuneta ku ahlula mikitsikitsi . 
Hambiswiritano , a swi vulanga swo tala ngopfu . 
Hambiswiritano , a swi fanelanga ku endliwa . 
Hambiswiritano , a swi vuyerisi vaaki . 
Hambiswiritano , a swi fambi ku ya fikela ekule . 
Hambiswiritano , swi ni swo tala ngopfu ku swi nyika . 
Hambiswiritano , i xivandla xo pfilungana swinene . 
Hambiswiritano , i nhlokomhaka leyi hambaneke swinene . 
Hambiswiritano , swi tlhela swi va xiboho xa mpimotsongo . 
Hambiswiritano , swi tlhela swi va hi mayelana ni mhaka yin'wana . 
Hambiswiritano , swa fanela ku va swi nga ringetiwa . 
Hambiswiritano , a swi ntsena mayelana na mali . 
Hambiswiritano , swi tala ku va swi ri makholo ya timhaka . 
Hambiswiritano , ka ha ri nxaxameto wa ntsakelo ntsena . 
Hambiswiritano , a swi nga tirhi handle ka nkulo . 
Hambiswiritano , swi ta teka xiyimo xa ku tlula vunene . 
Hambiswiritano , ku tumbuluxa swona ntsena a swi enelanga . 
Hambiswiritano , ndzi pfumeleleni ndzi veka nchumu wun'we erivaleni . 
Hambiswiritano , hi nga khomisi vaaki va hina tingana . 
Hambiswiritano , nhlawulo wa vunyingi ntsena a wu enelanga . 
Hambiswiritano , mfikelelo eka makete ntsena a wu ringananga . 
Hambiswiritano , mpfuno wo tala a wu nga eneli . 
Hambiswiritano , ntirho wo tala wa dingeka eka leswi . 
Hambiswiritano , swo tala swi ta tama swa ha ri tano . 
Hambiswiritano , sweswi hi ya eka mhaka leyi nga ku kaneriweni . 
Hambiswiritano , marito yo karhi yan'we ya dingeka ku endliwa . 
Hambiswiritano , xilo xin'we xi fanele ku basisiwa . 
Hambiswiritano , swivandla swin'wana swi dingeka ku katsiwa . 
Hambiswiritano , vonelo ro tano ri ta va leri hoxekeke . 
Hambiswiritano , matshalatshala yo tano a ya ha enelanga . 
Hambiswiritano , tisisiteme ti hambana kusuka eka tiko ro karhi ku ya eka rin'wana . 
Hambiswiritano , ku tsala tinoti i goza ro sungula . 
Hambiswiritano , sweswi swi se swi ri mhaka leyi landzelaka . 
Hambiswiritano , sweswo swa ha ri ekule no ringana . 
Hambiswiritano , sweswo a swi enelanga swona hi swoxe . 
Hambiswiritano , sweswo a swi enelanga hakunene . 
Hambiswiritano , yaleyo a hi yona nhlokomhaka ya hina ya namuntlha . 
Hambiswiritano , xexo a hi xiphemu xo nyanya ku tlula hinkwaswo . 
Hambiswiritano , sweswo i xiphemu xa ntirho . 
Hambiswiritano , sweswo hi leswi nga eku humeleleni kahlekahle . 
Hambiswiritano , vufambisi byi ni vutihlamuleri mayelana ni leswi . 
Hambiswiritano , mphikizano a hi lowu tengeke . 
Hambiswiritano , siku a ri fanele ku cinciwa . 
Hambiswiritano , jekajekisano wa ha ri ekule no hela . 
Hambiswiritano , mhaka i ya nkoka swinene . 
Hambiswiritano , swiphiqo leswi nga kona swa fana . 
Hambiswiritano , ntiyiso wa kona wu nga va lowu tikaka swinene . 
Hambiswiritano , ntiyiso wa ha ri ekule na leswi . 
Hambiswiritano , xiviko a xi hlohloteri ntshembo . 
Hambiswiritano , mbuyelo a wu ri xilemukiso xa xihatla . 
Hambiswiritano , xiyimo xi nga ka xi nga cinci hi siku rin'we . 
Hambiswiritano , xiyimo xi ta tama xa ha ri ehansi ka nkambisiso . 
Hambiswiritano , xiyimo xa vanhu xa ha tika swinene . 
Hambiswiritano , nhlokomhaka ya namuntlha i vumundzuku . 
Hambiswiritano , ntirho a wu fanelanga ku tekeriwa ehansi . 
Hambiswiritano , ntirho a wu se hela . 
Hambiswiritano , ka ha ri na swiphiqo swin'wana switsongo . 
Hambiswiritano , ka ha ri na swin'wana swa swiphemu leswi nga riki kahle . 
Hambiswiritano , ka ha ri na swivumbi leswi nga eku tirheni sweswi . 
Hambiswiritano , ka ha ri na swilo swin'wana leswi yaka emahlweni . 
Hambiswiritano , ku ni swiphiqo eka vuxaka lebyi nga kona . 
Hambiswiritano , ka ha ri na swivandla leswi faneleke ku antswisiwa . 
Hambiswiritano , ka ha ri ni swiphiqo leswi nga ahluriwangiki . 
Hambiswiritano , ku ni swiphiqo swimbirhi mayelana ni leswi . 
Hambiswiritano , ku fanele ku va ni misinya yin'wana . 
Hambiswiritano , ku ni ndhawu leyi pimiweke ku swi tirha . 
Hambiswiritano , a ku na ndhawu ya ku tirha hi ndlela leyi nga landzeleliki milawu . 
Hambiswiritano , a ku na nkayivelo wa timhaka . 
Hambiswiritano , mihundzuluxo leyi a yi amukeriwanga , nkatekokhombo wa kona . 
Hambiswiritano , matshalatshala lama a ya si enela . 
Hambiswiritano , leswi a swi vuli ku swi tlhantlha . 
Hambiswiritano , leswi swi se swi tekile nkarhi wo vonaka . 
Hambiswiritano , leswi swi se swi cincile eka malembe lama ha ku hundzaka . 
Hambiswiritano , leswi a swi kalanga swi kumeka swi basisiwile ku ringana . 
Hambiswiritano , leswi a hi nkitsikitsi lowu tolovelekeke wa swakudya . 
Hambiswiritano , lowu a hi nkunguhato wa xinawu . 
Hambiswiritano , lama a hi maendlelo lama tihumelerisaka hi woxe . 
Hambiswiritano , leyi a hi ndhawu ya kahle . 
Hambiswiritano , leswi sweswi a swa ha koteki . 
Hambiswiritano , leri i goza roxe ro sungula . 
Hambiswiritano , leyi hi yona mhaka ya namuntlha kahlekahle . 
Hambiswiritano , lexi i xiyimo lexi hi nga na xona . 
Hambiswiritano , leswi swi nga kumeka swi nga enelanga . 
Hambiswiritano , leswi swi nga cinca eka vumundzuku . 
Hambiswiritano , xiviko lexi xa ha ri ekule swinene ni ku ringananisiwa . 
Hambiswiritano , leswi a swi fanelanga ku va swi ri ku humeleleni sweswi . 
Hambiswiritano , timhaka timbirhi ta nkoka ti fanele ku basisiwa . 
Hambiswiritano , hinkwerhu hi lava ku hlongorisa ndzima . 
Hambiswiritano , hi le kusuhi swinene ni ku fika emakumu . 
Hambiswiritano , na hina hi fanerile hi vutengi . 
Hambiswiritano , hi ni nkoka swinene eka mhaka leyi . 
Hambiswiritano , a hi yuniyoni ya swa vuthu . 
Hambiswiritano , a hi le ka xiyimo xexo . 
Hambiswiritano , a hi se fikelela kahle kwalaho . 
Hambiswiritano , a hi sunguli emasungulweni nakambe . 
Hambiswiritano , hi le ku tirhiseni ka miehleketo leyi akaka . 
Hambiswiritano , hi hlwerile ngopfu eka leswi . 
Hambiswiritano , hi rindzerile etibuweni ta nambu . 
Hambiswiritano , hi nga ka hi nga yimi eka leswi . 
Hambiswiritano , hi nga ka hi nga tipimeli eka leswi ntsena . 
Hambiswiritano , hi nga ka hi nga tshami hi mavoko . 
Hambiswiritano , hi nga ka hi nga seketeli mihundzuluxo ya komiti . 
Hambiswiritano , a hi na xiyimo lexi fanaka . 
Hambiswiritano , a hi na swikanganyiso ni switsongo . 
Hambiswiritano , a hi humelelanga hi xiheri . 
Hambiswiritano , a hi kumanga n'wangulo . 
Hambiswiritano , hi fanele ku va ni vukheta swinene . 
Hambiswiritano , hi fanele ku cinca swirhangana swa hina . 
Hambiswiritano , hi fanele ku va pfuneta hakunene . 
Hambiswiritano , hi fanele ku khomelela eka timhaka ta ntiyiso . 
Hambiswiritano , hi fanele ku teka ndlela yaleyo ya swa tipolotiki . 
Hambiswiritano , hi fanele ku ehleketela emahlweni hi goza rin'we . 
Hambiswiritano , hi fanele ku amukela tlhelo ra kahle . 
Hambiswiritano , hi fanele ku antswisa leswi swinene ngopfu . 
Hambiswiritano , hi fanele ku fikelela ntwanano hi ndlela yo ringananisa . 
Hambiswiritano , hi ta ya emahlweni ni ajenda ya hina . 
Hambiswiritano , hi ta langutisisa eka mhaka ya kona . 
Hambiswiritano , hi avelana vutihlamuleri eka leswi . 
Hambiswiritano , a hi fanelanga ku yima kwalaho . 
Hambiswiritano , ha ha fanela ku thya mavito . 
Hambiswiritano , hi humelerile ku kuma mbuyelo . 
Hambiswiritano , hi lava ku tlhela hi endla swo tala swinene . 
Hambiswiritano , xana ku humelela yini hi masungulo ya swa nawu ? 
Hambiswiritano , leswi hi swi vonaka hi swin'wanavu . 
Hambiswiritano , xana hi ta va na nkunguhato rini ? 
Xindzhuti xa vumunhu xi ni nkoka ku tlula mali . 
Timfanelo ta ximunhu na mitshunxeko ya masungulo a swi hambanyiseki . 
Gezi ro huma ematini i xivumbeko xa eneji leyi pfuxetiwaka . 
Ndzi papalatile ku vhota eka xiviko lexi . 
Ndzi amukela vutihlamuleri hinkwabyo eka mhaka leyi . 
Ndzi amukela vutihlamuleri bya mina eka hundzuluxo lowu . 
Ndza amukela leswaku swihoxo swi endliwile . 
Ndzi ku tsundzuxa ku hlaya tsalwa leri . 
Ndza pfumela leswaku swi ni nkoka swinene . 
Ndzi pfumelelana ni mhaka leyi boxiweke emasungulweni hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Ndzi pfumelelana ni swivulavuri hinkwaswo leswi nga hundza . 
Ndzi pfumelelana na yena eka timhaka to tala . 
Ndzi pfumelelana ni swo tala swa xiviko . 
Ndzi pfumelelana ni nsinya wa ku lulamisa hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Ndzi pfumelelana ni leswi swa ha ku vuriwaka . 
Ndzi tlhela ndzi pfumela leswaku hi dinga swo tala . 
Ndzi tlhela ndzi pfumelelana ni xitatimende xo sungula . 
Ndzi tlhela ndzi tshemba leswaku nsivelo i wa nkoka . 
Ndzi tlherile ndzi tshikelela eka xidingo xa nsivelo . 
Ndzi tlhela ndzi seketela mianakanyo ya xiyimo lexi vekiweke . 
Ndzi tlhela ndzi ehleketa leswaku a swi na nkoka . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku engetela nchavelelo wa mina . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku ku byela leswaku hikokwalaho ka yini . 
A ndzi lava ku tlhela ndzi ku vutisa xivutiso xin'wana . 
Ndzi tlhela ndzi tsakela ku nkhensa vatirhikulorhi . 
Ndzi titwa ndzi khumbekanyana mayelana na swona . 
Ndzi kota ku vulavula ku ya hi ntokoto . 
Ndza chava leswaku ndzi nga ka ndzi nga swi tiyisisi sweswo . 
Ndza chava , a ndzi endlanga hambi xin'we xa swona . 
Ndza chava ndzi fanele ku suka sweswi . 
Ndza chava hikuva u hlulekile . 
Ndza chava hikuva nhlamulo i e-e . 
Ndzi lwisana ni vubindzurisi bya mfuwo . 
Ndzi seketela swona sweswo hi ntalo . 
Na mina ndzi khumbekile hi xiphiqo lexi . 
Na mina ndzi khumbekile hi timhaka leti . 
Na mina ndzi ni ntsakelo eka xivutiso lexi . 
Ndzi mususumeti wa sisiteme . 
Ndzi vutisa xivutiso xo olova swinene . 
Ndza swi tiva leswaku leswi swa tika . 
Ndzi khumbekile hikwalaho ka xiphemu xa swa ikhonomi . 
Ndzi khumbekile hi ku tsemiwa ka swimila . 
Ndzi khumbekilenyana loko ndzi ta vula . 
A ndzi kanakani leswaku swi ta humelela . 
A ndzi kanakani leswaku swi ta humelela . 
Ndzi khorwisekile leswaku sweswo swi ta humelela . 
Ndzi khorwisekile leswaku leswi swa koteka . 
Ndzi khorwisekile leswaku hi ta humelela . 
Ndzi khorwisekile leswaku hi fanele ku swi endlisa xisweswo . 
Ndzi hisekela ku tiva nhlamulo . 
Ndzi tiyimiserile leswaku hi fanele ku swi endlisa xisweswo . 
Ndzi khomiwile hi tingana ku va swi nga amukeriwanga . 
Ndzi ta tlhandlekela hi ku yisa emahlweni . 
Ndzi tsakile swinene hikwalaho ka nhluvuko lowu . 
Ndzi tsakile swinene hikwalaho ka mbuyelo lowu . 
Ndzi seketela xiphemu xa lava yisaka emahlweni . 
Ndzi seketela sweswo hi ntalo . 
Ndzi tsakile hikuva swi landzuriwile . 
Ndzi tsakile hikuva ku tirhaniwile na swona . 
Ndzi tsakile ku hlamula xivutiso xexo . 
Ndzi tsakile ku khomanisa swivutiso . 
Ndzi tsakile ku va hi swi endlile . 
Ndzi ta tsemakanya swinene . 
Ndzi ya eku pfaleni ka jekajekisano . 
Ndzi ta teka mune wa swivulavuri . 
Ndzi ta vulavula hi vukhondzi . 
Ndzi ta ya vhota hi ndlela ya ku yima na swona . 
Ndzi titwa kahle swinene hikwalaho ka mivulavulo ya wena . 
Ndzi titwa kahle swinene hikwalaho ka minyikelo leyi endliweke . 
Ndzi titwa kahle swinene hikwalaho ka xiviko lexi xa xiyimo xa le henhla swinene . 
Ndzi titwa kahle swinene hi marito ya wena yo sungula . 
Ndzi titwa kahle swinene hikwalaho ka manana wo xiximeka . 
Ndzi titwa kahle swinene hi wena hikwalaho ka sweswo . 
Ndzi tsakile ku swi amukela hi ndlela leyi pfulekeke . 
Ndzi tsakile ku va ndzi hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana . 
Ndzi tsakile ku seketela xiviko lexi . 
Ndzi laha ku ta amukela xivutiso . 
Ndzi laha ntsena ku ta tshama kona . 
Ndzi fundzhekile ku va ni nkateko lowu . 
Ndzi pfumelelana na swona hi ntalo . 
Ndzi seketela dyondzo ya lavakulu . 
Ndzi seketela ku va xikoxo xi endliwa vugevenga . 
Ndzi seketela mikateko leyi ringanaka . 
Ndzi seketela matirhelo lama cincekaka . 
Ndzi seketela mikuriso ya vumundzuku . 
Ndzi seketela ku hlangana ka le rivaleni . 
Ndzi seketela swipimelo leswi . 
A ndzi kanakani mayelana na leswi . 
Ndzi tiyimiserile ku yima na vona . 
Ndza n'wi kolota eka leswi . 
Ndzi ni ntsakelo eka leswi u swi vulaka . 
Ndzi ni ntsakelo ku twa tihlamulo ta wena . 
Ndzi hisekela ku va ni jekajekisano walowo . 
Ndzi sale ni swivutiso switsongo . 
Ndzi lavana ni ndlela ya ku baleka hi yona . 
Ndzi langutisela mimbhurisano leyi akaka . 
Ndzi langutisela nhlamulo yakwe . 
Ndzi langutisela ku va vona . 
Ndzi langutisela jekajekisano . 
Ndzi langutisela vhoti ya mundzuku . 
Ndzi langutisela n'wangulo wa wena . 
Ndzi tiyimiserile swinene eka mhaka leyi . 
Ndza tiboha swinene eka muviki . 
A ndzi ndzexe wa ku vula sweswo . 
A ndzi ri tivi swinene theme leri . 
A ndzi nga jekajekisani hi swona . 
A ndzi nga endli sweswo . 
Hambiswiritano , a ndzi nga ngheneleli . 
A ndzi nga swi vuyelerisi . 
A ndzi le ku tumbeleni hi ndlela yin'wana na yin'wana . 
A ndzi swi seketeli . 
A ndzi vulavuli ntsena mayelana ni vutshembeki . 
A ndzi kona eka rhejisitara ra matelo . 
A ndzi kona hambi eka nxaxameto . 
A ndzi kanetani ni vapfuneti va le handle . 
A ndzi tiyimiselanga ku amukela sweswo . 
A ndzi le rivaleni swinene mayelana na sweswo . 
A ndzi kongomisi eka matholorisi kwalaho . 
A ndzi ni vutihlamuleri bya vuhundzuluxeri . 
A ndzi enetisekanga hi xiyimo . 
A ndzi vuli leswaku swa olova . 
A ndzi na ntiyiso swinene eka sweswo . 
A ndzi tshembi leswaku leswi swi humelerile . 
A ndzi swi heti kahle leswi ndzingananiso wu vulaka swona . 
A ndzi na ntiyiso eka leswi swi fikelelaka swona . 
A ndzi na ntiyiso eka leswi nyanyeke . 
A ndzi hlamarisiwanga hi switatimende swa vona . 
A ndzi vulavuli hi ntwanano lowu hetisekeke . 
A ndzi vulavuli hi timbabva laha . 
A ndzi vulavuli hi vatirhi , hambiswiritano . 
Ndzi ni vonelo leri fanaka kwatsa ! 
Ndzi le ka xaxameto wa swivulavuri . 
Ndzi pfulekile eka swiringanyeto swa wena hinkwaswo . 
Ndzi kanetana ni ku tirhisiwa kun'wana na kun'wana ka swa vuthu . 
Ndzi kanetana na xigwevo xa ntambu . 
Ndzi khumbeka hi xiviri mayelana ni mhaka yin'we ya nkoka . 
Ndzi khumbeka hi xiviri mayelana ni xiphemu lexi . 
Ndzi khumbeka hi xiviri mayelana ni swivandla leswimbirhi . 
Ndzi ni ntsakelo hi xiviri eka mhaka leyi . 
Ndzi tinyiketerile hi xiviri eka leswi . 
Ndzi tsakile leswi ku ponisiwa ku humeleleke . 
Ndzi tsakile leswi mihundzuluxo yi paseke . 
Ndzi tsakile leswi u swi boxeke . 
Ndzi tsakile ku amukela xirhambo . 
Ndzi tsakile ku va swi basisile sweswo . 
Ndzi tsakile ku vona nhluvuko lowu . 
Ndzi tsakile ku teka xiviko . 
Ndzi tiyimiserile ku susa xihoxo lexi tsariweke . 
Ndzi nghenisa mhaka leyi nakambe namuntlha . 
Ndzi kongomisa eka xiphemu xa vumunhu . 
Ndzi kongomisa eka tsalwa leri tsariweke . 
Ndzienetisekile hi leswi endliweke . 
Ndza tisola ku va ndzi hlwerile swinene . 
Ndza tisola ku va ndzi tlumbile . 
Ndza tisola ku vona sweswo swi hlulekile . 
Ndza tisola , ndzi khomiwile hi tingana swinene . 
Ndza tisola , ndzi nga ka ndzi nga swi endli leswi . 
Ndza tisola , a ndzi swi tivi . 
Ndza tisola , kambe leswi i rihlanyi . 
Ndza tisola , a swi koteki . 
Ndza tisola , walowo i nawu . 
Ndza tshemba leswaku xi nga ka xi nga swi endli sweswo . 
Ndza tshemba swi ta humelela . 
Ndza tshemba sweswo swi nga ka swi nga vi ntiyiso . 
Ndza tshemba leswaku un'wana na un'wana u ta pfuna . 
Ndza tshemba sweswo swi ta twisiseka . 
Ndza tshemba va ta hlamula hi ku kongoma . 
Ndza tshemba leswi swi ta lulamisiwa . 
Ndza tshemba hi nga kuma xin'we . 
Ndza tshemba u ta endla leswi . 
Ndza tshemba u ta humelela nakambe . 
Ndza tshemba u ta swi twisisa sweswo . 
Swa ndzi hlamarisa ku yingisela jekajekisano lowu . 
Ndza hlamala leswi a hlamaleke . 
Ndzi twa ku vava ku endla leswi . 
Ndzi vulavula hi ku nyamalala ka mabyongo . 
Kunene , ndzi vulavula hi mayelana ni nsivelo . 
Hikokwalaho ndzi kota ku swi amukela . 
Hikokwalaho ndzi kanetana ni xitatimende xa muxaka walowo . 
Hikokwalaho ndzi vutisa swivutiso leswi landzelaka . 
Hikokwalaho ndzi tsakile swinene hikwalaho ka nhlamulo . 
Hikokwalaho a ndzi tsakanga mayelana na leswi . 
Hikokwalaho a ndzi swi koti ku va amukela . 
Hikokwalaho ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki na switshunxo haswimbirhi . 
Hikokwalaho ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki na nkunguhato . 
Hikokwalaho ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki na xiviko lexi . 
Hikokwalaho ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki na mihundzuluxo yaleyo . 
Hikokwalaho ndzi vhotela ntwanano lowu . 
Ndzi ehleketa hi ta ku navetisa , xikombiso . 
Ndzi ehleketa hi ta nghenelelo wo hetelela . 
Ndzi ehleketa hi ta ikhonomi leyitsongo . 
Ndzi ehleketa hi ta rivengo ehenhla ka tinxaka timbe na rivengo ehenhla ka varhandzana va rimbewu rin'we . 
Hikwalaho ka swona , a ndzi yimi na xona xitshunxo lexi . 
Ndzi ku seketela hi ntalo eka leswi . 
Ndzi le ku ringeteni ku fikelela nghimeto . 
Ndza hluleka ku hoyezela muviki . 
Ndzi le rivaleni swinene eka mhaka leyi . 
Ndzi khomiwile hi tingana swinene hi endlelo rero . 
Ndzi khomiwile hi tingana swinene hi xiviko lexi . 
Ndzi khomiwile hi tingana swinene hi n'wangulo wa wena . 
Ndzi titwa kahle swinene hi swivutiso leswi . 
Ndzi titwa kahle swinene hi swiringanyeto swa wena . 
Ndzi tsakile ngopfu ku swi seketela . 
Ndzi tsakile swinene hi ntirhisano wa hina . 
Ndzi tsakile swinene hi mbuyelo walowo . 
Ndza tshemba swinene leswaku va nga swi endla . 
Ndzi tsakela swinene mbuyelo wa swona . 
Ndzi tsakile swinene hikwalaho ka nhluvuko lowu . 
Ndzi tsakile swinene ku swi twa . 
Ndzi tsakile swinene ku seketela leswi . 
Ndzi tsakile swinene hikwalaho ka mbuyelo lowu . 
Ndza tinyungubyisa swinene hi marito lama . 
Ndzi enetisekile swinene hi nhlamulo yaleyo . 
Ndzi enetisekile swinene hi xiviko . 
Ndzi hlamarisiwile swinene hi ku cinca loku . 
Ndzi vhotela leswi hambanaka hikwalaho ka swivangelo leswi . 
Ndzi tsakela ku vulavula na wena . 
Ndzi na yena eka xexo xin'we . 
Ndzi na wena hinkwakonkwako . 
Ndzi le ku hlamaleni hilaha leswi swi endlisiwaka xiswona . 
Hambiswiritano , ndzi khumbekile mayelana ni mhaka leyin'wana . 
Mina hi ndzexe ndza va seketela . 
Hikokwalaho , ndzi ta vulavula mina hi xiviri . 
Mina na ntlawa wa mina hi pfumelelana na yena . 
Mina na ntlawa wa mina ha swi tiyisisa hi mbilu hinkwayo . 
Ndza tisola hikwalaho ka mpfumaleko wa mbhasiso . 
Ndzi kombela vatirhikulorhi ku ehleketa nakambe . 
Ndzi mi kombela nkarhi wun'wana wo engetela . 
Ndzi kombela leswaku u ya emahlweni . 
Ndzi kombela leswaku u va ni matitwele ya vutihlamuleri . 
Ndzi tlangela leswaku swa tika swinene . 
Ndzi kombela vurhena byitsongo nakambe . 
Ndzi kombela leswaku sweswo swi kambisisiwa . 
Ndza tivutisa leswaku xana xiphiqo i yini . 
Hikokwalaho , ndzi tivutisa leswi hi swi lavaka . 
Ndzi kombela leswaku sweswo swi langutisiwa . 
Ndzi kombela leswaku mhaka leyi ya ntiyiso yi xiximiwa . 
Ndzi ku kombela leswaku u nga va khomisi tingana . 
Ndzi ku kombela ku lulamisa leswi hi xihatla . 
Ndzi ku kombela ku kombisa vun'we bya muxaka walowo . 
Ndzi kombela leswaku u tshika ku endla leswi . 
Ndzi ku kombela ku seketela kungu leri . 
Ndzi komberile mihundzuluxo tolo nimadyambu . 
Ndzi vutisile loko leswi swi ri rhekhodo . 
Ndzi ehleketa kuri un'wana na un'wana u pfumelelana na leswi . 
Ndzi xaxamerisa nkoka lowukulu na phakeji leyi . 
Ndza xaxamerisa nkoka lowukulu na xitshunxo xa wena . 
Ndzi xaxamerisa nkoka wo karhi na mhaka leyi . 
Ndzi pfumela leswaku ndzi vulavula ni vaaki . 
Ndzi pfumela leswaku xi ni ndhawu laha . 
Ndza tshemba leswaku i xipimelo lexi ringananisiweke kahle . 
Ndza tshemba i ntwanano lowu twalaka . 
Ndza tshemba a hi nchumu swa leswi . 
A ndzi tshembi eka leswi kanetanaka na swona . 
Ndza tshemba leswaku ndzima ya muxaka wolowo yi se yi fikeleriwile . 
Ndza tshemba leswaku xin'wana na xin'wana a xi ri erivaleni . 
Ndza tshemba leswaku sweswo i miehleketo leyi amukeriwaka hi vanhu hinkwavo hi ku angarhela . 
Ndza tshemba leswaku xexo i xihoxo lexikulu . 
Ndza tshemba leswaku rero i endlelo ra vutlhari . 
Ndza tshemba leswaku sweswo i swa nkoka wa matimba swinene . 
Ndza tshemba leswaku sweswi swi nyikiwile vululami lebyi tlurisaka mpimo . 
Ndza tshemba leswaku walowo i ntshembo lowu fanaka wa hina hinkwerhu . 
Ndza tshemba leswaku walowo i nxaxameto lowu heleleke . 
Ndza tshemba leswaku sweswo swi le ka nkarhi wa kahle swinene . 
Ndza tshemba leswaku xexo i xiphemu xa vumbirhi . 
Ndza tshemba leswaku rero i endlelo ro hoxeka . 
Ndza tshemba leswaku sweswo i switsongo swinene ngopfu . 
Ndza tshemba leswaku sweswo i swa nkoka lowu heleleke . 
Ndza tshemba leswaku sweswo swi dinga ku vuriwa . 
Ndza tshemba leswaku mikunguhato ya hina yi nyika sweswo . 
Ndza tshemba leswaku mbuyelo wa hina i wa kahle . 
Ndza tshemba leswaku nkambisiso wu le ka vulawuri . 
Ndza tshemba leswaku nyingiso wu seketeriwile ku ringana . 
Ndza tshemba leswaku sweswo na swona swi ni nkoka . 
Ndza tshemba leswaku sweswo i mhaka . 
Ndza tshemba leswaku walowo i ntiyiso wo helela ku turisa mpimo . 
Ndza tshemba leswaku nhlamulo yi le rivaleni . 
Ndza tshemba leswaku ku ni swivangelo swimbirhi . 
Ndza tshemba leswaku hundzuluxo lowu wa tirhiseka . 
Ndza tshemba leswaku ntirhisano lowu wu le ku khatseni ka ndzima . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi fanele ku cinca . 
Ndza tshemba leswaku lexi i xihoxo . 
Ndza tshemba leswaku leswi i swa nkoka ku tlurisa mpimo . 
Ndza tshemba leswaku leswi i swa nkoka ku tlurisa mpimo . 
Ndza tshemba leswaku leswi a swi lulamanga . 
Ndza tshemba leswaku leswi a swi na vumunhu ni switsongo . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi basile swinene . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi kahle swinene . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi enerile swinene . 
Ndza tshemba leswaku xivulwa lexi i xa masungulo . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi ta fikeleriwa . 
Ndza tshemba leswaku na leswi swi ta humelela . 
Ndza tshemba leswaku swi ta va mhaka . 
Ndza tshemba leswaku ku vile xiboho xa nkoka . 
Ndza tshemba leswaku ku vile pholisi ya kahle . 
Ndza tshemba leswaku hi nga ka hi nga swi amukeli sweswo . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku tihoyozela . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku tiyisisa humeleriso . 
Ndza tshemba leswaku sweswo ku ta va ku ri ku hlula . 
Ndza tshemba leswaku ku yirisiwa hi swona swi lulameleke mhaka leyi ku tlurisa mpimo . 
Ndza tshemba leswaku nhlamuselo yi vile leyi baseke swinene . 
Ndza tshemba leswaku leswi hambanaka na swona hi wona ntiyiso . 
Ndza tshemba leswaku leswi a ko va michavo ntsenantsena . 
Ndza tshemba leswaku swi vile swa nkoka ku tlurisa mpimo . 
Ndza tshemba leswaku nhlawulo lowu wu fanele ku xiximiwa . 
Ndza tshemba leswaku xiboho lexi xa tivulavulela hi xoxe . 
Ndza tshemba leswaku lowu i mbitano lowu teke hi nkarhi wa kahle . 
Ndza tshemba leswaku lebyi i vuahluri bya vutlhari . 
Ndza tshemba leswaku leswi na swona i swa masungulo laha . 
Ndza tshemba leswaku lowu i jekajekisano wa nkoka . 
Ndza tshemba leswaku leswi a swi na nkoka hi ndlela yaleyo . 
Ndza tshemba leswaku leri i endlelo ra kahle . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi hi kombisa ndlela yo yisa emahlweni . 
Ndzi tshemba leswi ku va swi ri swa nkoka lowu heleleke . 
Ndzi tshemba leswi ku va ku ri swihumesandleleni . 
Ndzi tshemba leswi ku va swi ri swa nkoka hi xiviri . 
Ndzi tshemba leswi ku va swi ri leswi kotekaka hi ndlela ya xiyimo xa le henhla . 
Ndza tshemba leswi na swona a swi ri mongo wa mhaka . 
Ndza tshemba leswi a ku ri nghingiriko wa nkoka . 
Ndza tshemba hi nga aka ehenhla ka xona . 
Ndza tshemba hi nga nyika swilo swinharhu . 
Ndza tshemba hi ni nkateko wa ntiyiso . 
Ndza tshemba hi endlile swin'wana swa kahle . 
Ndza tshemba hi fanele ku tirhisa mhaka leyi ya ntiyiso . 
Ndzi tshemba leswaku hi fanele ku endla tanihi leswi landzelaka . 
Ndzi tshemba leswaku hi fanele ku cinca ndlela leyi tekiweke . 
Ndzi tshemba leswaku hi fanele ku va ni vurhena bya vusocha swinene . 
Ndzi tshemba elswaku hi fanele ku seketela xiboxo xexo . 
Ndzi tshemba leswaku hi fanele ku khomelela eka timhaka leti ta nkoka . 
Hambiswiritano , ndzi tshemba leswaku hi ta swi endla . 
Ndzi khuwela ku cinca eka swirhangana . 
Ndzi khuwela vatirhi kulorhi ku swi seketela . 
Ndzi mi khuwela ku va ni vutihlamuleri . 
Ndzi mi khuwela ku endla tano . 
Ndzi nga amukela hundzuluxo wa nkunguhato wa vunharhu . 
Ndzi nga ku tiyisisa leswaku swi kona . 
Ndzi nga ku tiyisisa : hi lahlekeriwile . 
Ndzi nga ehleketela leswaku u lava leswi . 
Ndzi nga ku tivisa hi ta mikunguhato ya vona . 
Ndzi nga pfumelelana na yena hi xiheri . 
Ndzi nga pfumelelana ntsena na nxopaxopo . 
Ndzi nga avelana na xivilelo xa wena hi ntalo . 
Ndzi nga engeta nhlamulo leyi fanaka . 
Ndzi nga vekela sweswo eka vhoti . 
Ndzi nga ku tiyisisa eka mhaka yaleyo ya nkoka . 
Ndzi nga swi bumabumela eka n'wina hinkwenu . 
Ndzi nga kota ku vona nandzelelano wa sweswo . 
Ndzi nga vulavula kusuka eka ntokoto wa mina hi ndzexe . 
Ndzi nga twisisa kahle swivilelo laha . 
Hikokwalaho , ndzi nga ha amukela xiletelo lexi . 
Ndzi nga ka ndzi nga amukeli leswi hikwalaho ka swivangelo swinharhu . 
Ndzi nga ka ndzi pfumelelani na swona na switsongo . 
Ndzi nga ka ndzi nga pfumeleli jekajekisano ku sungula . 
Ndzi nga ka ndzi nga pfumeleli sweswo swi vuriwa . 
Ndzi nga ka ndzi nga tshembi leswi nga eku humeleleni ! 
Ndzi nga ka ndzi tiyisisi leswi u nga eku swi vuleni . 
Ndzi nga ka ndzi nga endli nchumu hambi leswin'wana . 
Ndzi nga ka ndzi nga kumi laha ku boxiwaka hambi xin'we ntsena . 
Ndzi nga ka ndzi nga kumi leswi eka nxaxameto . 
Ndzi nga ka ndzi nga ku nyiki switshunxo hambi xin'we namuntlha . 
Ndzi nga ka ndzi yi emahlweni ku hundza kwalano . 
Ndzi nga ka ndzi nga yi eka hinkwavo ka vona . 
Ndzi nga ka ndzi nga vulavuli nchumu eka nkarhi wa sweswi . 
Ndzi nga ka ndzi voni hilaha vatirhisi va nga vuyeriwaka hakona . 
Hikokwalaho , ndzi nga ka ndzi nga pfumelelani ni mihundzuluxo yaleyo . 
Hikokwalaho , ndzi nga ka ndzi nga pfumelelani ni xiviko hi ntalo . 
Hambiswiritano , ndzi nga ka ndzi nga amukeli swibumabumelo hinkwaswo . 
Ndzi mi yingiserile kahle swinene hinkwenu ka n'wina . 
Ndzi titwa kahle swinene hi mhaka leyi . 
Sweswi ndzi ta eka vumaki bya xikhemikhali . 
Ndzi ta eka xiphiqo xa mitsengo . 
Ndzi ndhundhuzela muviki na xiviko xakwe . 
Ndza n'wi hoyozela eka ntirho wakwe lowa xiyimo xa le henhla swinene . 
Ndzi hoyozela muviki eka xiviko lexi xo hlantsweka swinene . 
Ndzi hoyozela muviki eka xiviko xakwe . 
Ndzi hoyozela muviki eka ku lehisa mbilu kakwe . 
Ndzi hoyozela vaviki na hinkwavo lava khumbekaka . 
Ndzi hoyozela vaviki eka mivuyelo leyi . 
Ndzi swi teka wu ri ntirho wa hina . 
Ndzi swi teka swi tile hi nkarhi wa kahle swinene . 
Ndzi teka sweswo tanihi swilo leswi nga amukelekiki na switsongo . 
Ndzi teka sweswo tanihi swilo swa nkoka swinene . 
Ndzi teka leswi tanihi mhaka ya nkoka swinene . 
Ndzi teka leswi tanihi mhaka ya nkoka swinene . 
Ndzi teka leswi tanihi xikandala . 
Ndzi teka leswi tanihi leswi ringananisiweke kahle swinene . 
Ndzi nga ha nyika nhlayo yin'wana na yin'wana ya swikombiso . 
A ndzi nga ha ri na mhaka na swona sweswo . 
Hakunene , a ndzi nga ta swi endla leswi . 
Ndzi tirhana ni swiphiqo swa vona swo tala . 
Ndza tisola swinene leswaku leswi swi le ku humeleleni . 
A ndzi vutisangi hi pholisi . 
A ndzi kombelanga ku engeteriwa nkarhi . 
Hakunene , ndzi vhotile hi ndlela ya ku yima na swona . 
Ndzi hambana na swona eka mhaka ya vuhlayiseki . 
A ndzi amukeli hundzuluxo lowu endliwaka hi nomo . 
A ndzi pfumeli eka ndzingananiso wa xibalo . 
A ndzi tshembi leswaku swi ni nkoka . 
A ndzi tshembi leswaku sweswo i ntiyiso . 
A ndzi tshembi leswaku swi ta va tano . 
A ndzi tshembi leswaku sweswo a swi ri swona . 
A ndzi tshembi leswaku ha swi endla . 
A ndzi tshembi leswaku leswi swi tengile . 
A ndzi swi teki tanihi murhi wa ku chicha ndzhwalo wa vuyimana . 
A ndzi yimi na yona miehleketo yaleyo hinkwayo . 
A ndzi vuli ntsena nseketelo wa swa timali . 
A ndzi tivi leswi ndzi nga swi endlaka . 
A ndzi tivi laha a nga kona . 
A ndzi tivi laha hi yimaka kona . 
A ndzi tsakeli nyangwa wa le ndzhaku . 
A ndzi nyiki swipfumelelo swo karhi laha . 
A ndzi boxi leswi hi xihoxo . 
A ndzi vuli ntsena swihlovo swa timali . 
A ndzi dingi ku ya emahlweni . 
A ndzi dingi ku engeta sweswo . 
A ndzi dingi mpfuno laha . 
A ndzi swi voni sweswo na switsongo . 
A ndzi lavi ku yima na tlhelo ro karhi . 
A ndzi tshembi leswaku swi ta tirha . 
A ndzi ehleketi swo tala hi sweswo . 
A ndzi tshembi leswaku sweswo swi humelerile . 
A ndzi tshembi leswaku sweswo i swa nkoka . 
A ndzi tshembi leswaku sweswo a swi ri swona ! 
A ndzi tshembi leswaku sweswo swa twala . 
A ndzi tshembi leswaku swi ta va tano . 
A ndzi tshembi leswaku hi nga swi endla . 
A ndzi tshembi leswaku swi ta va tano . 
A ndzi tshembi leswaku leswi swi enerile . 
A ndzi tshembi leswaku leswi swi ta humelela . 
A ndzi tshembi leswaku ho jikisiwa kwala kusuhi . 
A ndzi tshembi leswaku hi fanele ku swi pasisa . 
A ndzi twisisi leswi humeleleke . 
A ndzi kali ndza ha lava jekajekisano wun'wana . 
A ndzi lavi ku va murhandzatiko wa xiviri . 
A ndzi lavi ku ku khomisa tingana . 
A ndzi lavi ku endla sweswo . 
A ndzi lavi ku ya helo . 
A ndzi lavi ku twala tanihi munhu loyi a tiyimelelaka . 
A ndzi tsakeli ku ka ndzi nga twisiseki . 
A ndzi lavi ku hlwerisa timhaka . 
Hikokwalaho , a ndzi twisisi qhinga leri . 
Ndzi tsakela ku endla leswaku leswi swi va erivaleni . 
Ndzi ku kombela hi mbilu hinkwayo leswaku u endla sweswo . 
Ndzi tshikelela leswaku sweswo i hundzuluxo . 
Ndzi seketela mongo wa xiviko . 
Ndzi langutisela xiyimo xa le henhla xa matirhelo lama nga erivaleni . 
Ndzi rhandza ku hundzisa ku tisola ka mina hikwalaho ko hlwela . 
Ndzi chava matitwele ya hava ya vuhlayiseki . 
Ndzi chava leswaku swi nga kumaka na leswi swi nga hambananga na swona . 
Ndzi chava leswaku hi nga va hi hambanile ni nkateko . 
Ndzi titwa ndzi boheka ku boxa sweswo . 
Ndzi twa ongeti sweswo a yi ri mhaka leyi kanakanisaka . 
Ndzi twa ongeti mbuyelo wu ni nkoka . 
Ndzi twa ongeti leyi i misusumeto ya matimba swinene . 
Ndzi twa ku kayivela jekajekisano wo tanihi walowo . 
Ndzi twa ongeti masungulo ya mhaka ya twala swinene . 
Ndzi twa ongeti leswi i ntwanano wa kahle lowu fikeleriweke handle ko landza mpimo lowu vekiweke . 
Ndzi twa ongeti leswi i xiperimente xa nkoka . 
Ndzi twa ongeti leswi a swi ku fanelanga . 
Ndzi swi vona tanihi mhaka ya nkoka swinene . 
Ndzi tshemba swinene leswaku swa swi dinga . 
Ndzi swi kumile swi ri xiyimo lexi pfilunganeke swinene . 
Ndzi pfumelelana na matitwele lama ya xipolotiki hi xiheri . 
Ndzi pfumelelana na wena hi ntalo eka leswi . 
Ndzi pfumelelana na yena hi ntalo eka leswi . 
Ndzi avelana na vonelo rakwe eka mhaka leyi hi ntalo . 
Ndzi nyika nkarhi wa ku vulavula eka muviki . 
Hambiswiritano , ndzi ni marito yo karhi yo hlayanyana ku ya vula . 
Ndzi ni swivutiso swo hlayanyana swo tatisa . 
Ndzi ni vonelo ro hambana eka leswi . 
Ndzi ni mivalango yitsongo leyi ndzi nga yi endlaka . 
Ndzi ni ntshembonyana . 
Ndzi ni xiphiqo ni tiko leriya . 
Ndzi ni xivutiso mayelana ni tafula ra mikarhi . 
Ndzi ni xivutiso eka mhaka leyi . 
Ndzi ni xivutiso mayelana na leswi swa ha ku vuriwaka . 
Ndzi ni marito yo karhi ya vumbirhi ku ya vula . 
Ndzi papalatile vhoti yo hetelela . 
Leswi hi swona leswi endleke leswaku ndzi papalata . 
Ndzi se ndzi boxile nsirhelelo na vusirheleri . 
Ndzi se ndzi boxile hiseko wa maphorisa . 
Ndzi se ndzi boxile tiphakeji leti nyanyulaka . 
Ndzi se ndzi kanetanile na mhaka ya nkwama . 
Ndzi tshame ndzi ri karhi ndzi endla leswi tanihi xirhangana mikarhi hinkwayo . 
Ndzi ni xikombiso xa kusuka etikoxikaya ra mina . 
Ndzi ni xiyimo lexi pfulekeke eka leswi . 
Ndzi se ndzi ri laha ku ringana 16 wa malembe . 
A ndzi ri karhi ndzi yingisela jekajekisano . 
Ndzi vile muviki ku ringana khume ra malembe . 
A ndzi ri karhi ndzi vulavula nkarhi wo leha swinene . 
Ndzi burile hi ta swivilelo swa nhlayo leyikulu . 
Ndzi burile hi mhaka leyi na vaakindhawu . 
Ndzi ni vumbhoni bya leswaku leswi swa koteka . 
Ndzi se ndzi nyikile mavonelo ya mina mayelana ni mphikizano wa misava hinkwayo . 
Ndzi ni mune wa marito yo karhi lama ndzi lavaka ku ya vula hi ndlela yo tsemakanya . 
Ndzi ni mune wa leswi valangiweke eka mhaka leyi . 
Se ndzi hundzisile nkarhi lowu ndzi vekeriweke wona wa ku vulavula . 
Ndzi ni xivangelo xa kahle xa ku vutisa leswi . 
Ndzi vile ni nhlengeletano na yena . 
Se ndzi karhele hi mipfuno leyi ya swa timali . 
A ndzi twanga nchumu mayelana ni mhaka leyi . 
Ndzi ni ntshembo swinene eka nongonoko lowu . 
Ndzi ni ntshembo swinene eka vuxaviselano bya ku humesiwa ka ximusi na nkahelo . 
Ndza ha ku langutisa eka nxaxameto . 
Ndzi n'wi tivile ku ringana malembe yo tala . 
Ndzi longoloxile timhaka ta nkoka to tala swinene . 
Ndzi yingiserile jekajekisano hi vurhon'wana . 
Ndzi lemukile mhaka leyi . 
Ndzi se ndzi hlanganile na vanhu lava vo tala . 
Ndzi ni ku kanakana eka mhaka leyi . 
A ndzi na ku kanakana eka xiyimo xexo . 
A ndzi ni milangutelo ya mihlangano ya vuthororisi . 
A ndzi kali ndzi hatlisela ku vula sweswo . 
A ndzi na vuxokoxoko eka nhlokomhaka leyi . 
A ndzi na xiphiqo eka hundzuluxo lowu . 
A ndzi ni ku tsakela ku kanetana na sweswo . 
A ku tihlanganisiwanga na mina mayelana na leswi . 
A ndzi kalanga ndzi amukela papila ra muxaka walowo . 
A ndzi vonanga tinomboro hinkwato . 
A ndzi vonanga swibumabumelo swin'wana . 
A ndzi se amukela nhlamulo . 
Ndzi se ndzi lemukile leswaku u kona laha . 
A ndzi na nchumu leswi ndzi nga swi engetelaka eka swona . 
Sweswi ndzi fikelerile xiyimo xa mina xa vunharhu . 
Ndzi ni mbalango wun'we wo hetelela ku wu endla . 
Ndzi ni xiphemu xin'we xo hetelela xa vuxokoxoko . 
Ndzi ni rito rin'we ra ku ri engetela . 
Ndzi ni mhaka yin'we yo hetelela ku yi vula . 
Ndzi ni mhaka yo karhi yin'we ku yi engetela . 
A ndzi amukelanga mikunguhato ya hundzuluxo . 
Ndzi vurile sweswo ku sukela emasungulweni . 
Ndzi vurile sweswo eka mitirho yo tala . 
Ndzi se ndzi vonile khopi ya xona . 
Ndzi se ndzi xi vonile eka tindhawu to tala . 
A ndzi se vona xikoweto xa leswi . 
Ndzi se ndzi vonile leswi eka ntirho lowu . 
Ndzi ni swivangelo swo tala swa vonelo leri . 
Ndzi ni ntokoto wa timhaka ta swa mbango . 
Ndzi ni ku khumbeka kun'we ni mhaka leyi vuriweke . 
Ndzi se ndzi sungurile ku tirha ndzi ri karhi ndzi fikelela leswi . 
Ndzi se ndzi swi lemukile kahle sweswo . 
Ndzi se ndzi va lemukile kahle . 
Ndzi se ndzi lemukile mivalango yakwe . 
Ndzi se ndzi lemukile mhaka leyi . 
Ndzi se ndzi lemukile xikombelo xa wena . 
Ndzi se ndzi vulavurile na vona hinkwavo . 
Ndzi ni leswi landzelaka ku swi vula . 
Ndzi ku hlonipha swinene ngopfu . 
Hikokwalaho , ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki na nkunguhato lowu . 
Hikokwalaho , ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki na xiviko lexi . 
Ndzi ni vana vanharhu lava nga va mina . 
Ndzi rhandza ku vula leswaku ndzi khomiwile hi tingana . 
Ndzi fanele ku vula leswaku swa ndzi kanakanisa . 
Ndzi fanele ku koka moya swinene ! 
Ndzi rhandza ku nkhensa vaviki kulorhi . 
Ndzi ringetile ku basisa mhaka leyi . 
Ndzi ringetile ku hlamusela leswi eku sunguleni . 
Ndzi ringetile ku hundzisa timhaka tin'wana ta nkoka . 
Ndzi ni marito yo karhi yambirhi ku ya vula . 
Ndzi ni timhaka timbirhi leti twalaka ta ku kanetana ni leswi . 
Ndzi ni swivilelo swa nkoka mayelana ni leswi . 
Ndzi vhotile hi ndlela ya ku yima na swona hinkwaswo . 
Kahlekahle , ndzi se ndzi tsarile mikarhi yo tala . 
Ndza tshemba leswaku se ndzi swi vekile erivaleni kahle sweswi . 
Ndza tshemba se ndzi basisile xiyimo . 
Ndza tshemba ndzi swi hlamurile sweswo . 
Ndzi ni ntshembo no kholwa leswaku sweswo swi ta ya emahlweni . 
Ndza tshemba leswaku un'wana na un'wana u twisisile mayelana na leswi . 
Ndzi tshemba leswaku ku ta va na vhoti ya kahle mundzuku . 
Ndza tshemba u ta tsakela ku hlamula . 
Ndza tshemba leswaku a swi hundzeriwanga hi nkarhi . 
Ndza tshemba leswaku ku ta va ku ri ku humelela . 
Ndza tshemba leswaku swi ta va laha endzhakunyana . 
Ndza tshemba leswaku swi ta kuma nseketelo wa wena . 
Ndza tshemba leswaku vatirhikulorhi va ta swi seketela leswi . 
Ndza tshemba leswaku va ta tirhisa miehleketo ya vona . 
Ndzi tshemba leswaku swi va tano ntsena ! 
Ndza tshemba leswaku sweswo a hi ntiyiso . 
Ndza tshemba leswaku mhaka yaleyo yi nga lulamisiwa . 
Ndza tshemba leswaku xikombelo xa mina xi amukeriwile . 
Ndza tshemba leswaku lavan'wana va ta landzela . 
Ndza tshemba leswaku ku titsona loku ku enerile . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta endla leswaku swi humelela . 
Ndza tshemba leswaku va ta pasa eka nkarhi lowu . 
Ndza tshemba leswaku va ta endla tano . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi hlamula xivutiso . 
Ndza tshemba leswaku leswi nga ha lulamisiwa . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi tirha hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Ndza tshemba leswi a swi humeleli . 
Ndza tshemba leswaku leswi ko va ku nga twisisisaniwanga kahle . 
Ndza tshemba leswaku leswi ko va masungulo . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi ta tshamisa xisweswi . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi ta koteka . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi ta humela erivaleni . 
Ndza tshemba leswaku hi pfumelelana na leswi . 
Ndza tshemba leswaku hi nga swi endla . 
Ndza tshemba leswaku hi nga endla ndzima yo karhi . 
Ndza tshemba leswaku hi nga va yimisa . 
Ndza tshemba leswaku hi ta amukela nhlawulo . 
Ndza tshemba leswaku hi ta twiwa . 
Ndza tshemba leswaku hi ta faka lahaya . 
Ndza tshemba leswaku hi ta ya ekule . 
Ndza tshemba leswaku u ta landzula vonelo leri . 
Ndza tshemba leswaku u ta tsakela haswimbirhi . 
Ndza tshemba leswaku u ta ndzi rivalela . 
Ndza tshemba leswaku mihundzuluxo leyi yi ta amukeriwa . 
Ndza tshemba leswaku va ta swi endla hi ndlela leyi nga yona . 
Ndza tshemba leswaku va nga ka va nga khomiwi hi tingana . 
Ndza tshemba leswaku va ta amukela nseketelo wa wena . 
Ndza tshemba leswaku va ta seketela xitshunxo lexi . 
Ndza tshemba leswaku leswi a ko va mihlolo . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi ta yingiseriwa . 
Ndza tshemba leswaku leswi a swi nga ha engetiwi . 
Ndza tshemba leswaku leswi a swi nga tiyisisi tanihi swa nkoka . 
Ndza tshemba leswaku hi nga kuma swiboho swa xihatla . 
Ndza tshemba leswaku hi nga va ni ku basisiwa kun'wana . 
Ndza tshemba leswaku hi nga hlayisa ntamu lowu . 
Ndza tshemba leswaku hi nga tshembela eka wena . 
Ndza tshemba leswaku se hi antswisile jekajekisano wa hina . 
Ndza tshemba hi ni timhaka leti twalaka ta ku va ni nkhikhi . 
Ndza tshemba hi ta swi kombisa mundzuku . 
Ndza tshemba hi ta hlangana ku nga ri khale . 
Ndza tshemba leswaku u ta pfumelelana na mina kwalano . 
Ndza tshemba u twisisile xivutiso xa mina . 
Ndza tshemba u ta amukela xiyimo xexo . 
Ndza tshemba a wu nga ndzi khomisi tingana . 
Ndzi tsakela ku vuyela eka mhaka yaleyo . 
A ndzi tsakerile ku vhota hi tlhelo leri nga yimiki na hundzuluxo . 
Sweswo ndzi swi sungurile etikweni ra mina . 
Ndzi tsakela leswaku swi endliwa nakambe . 
Ndzi tsakela leswaku va kambisisa leswi . 
Ndzo pfumala nkarhi ntsena . 
Ndzo lava ntsena ina kumbe e-e . 
Ndzo lava ntsena ku vutisa swivutiso swinharhu . 
Ndzo lava ntsena ku boxa timhaka timbirhi ta nkoka . 
Ndzo lava ntsena ku boxa timhaka timbirhi . 
Ndzo lava ntsena ku vula xilo xin'we . 
Ndzo lava ntsena ku vula swilo swimbirhi . 
A ndzi lava ntsena ku ku vutisa leswi . 
A ndzi lava ntsena ku endla ndzulamiso walowo . 
A ndzi lava ntsena ku endla leswaku leswi swi twisiseka . 
A ndzi lava ntsena ku boxa sweswo . 
A ndzi lava ntsena ku veka kahle sweswo hi ndlela leyi nga kanakanisiki . 
Ndzi lava ntsena ku engetela mhaka yin'we ya nkoka . 
Ndzi lava ntsena ku engetela timhaka timbirhi ta nkoka . 
A ndzi tsakela ntsena ku boxa leswi . 
Ndzi swi tiva kahle hilaha xivutiso lexi xi tikaka hakona . 
Ndza swi tiva leswaku ko va xin'wana na xin'wana kambe lexi olovaka . 
Ndza swi tiva leswaku a yi ri mhaka yo bohana swinene . 
Ndza swi tiva leswaku vanhu va lava swona . 
Ndza swi tiva leswaku tlhontlho i wukulu swinene . 
Ndza swi tiva leswaku ku vile ni vatwisiwakuvava vo tala . 
Ndza swi tiva leswaku leswi a swi enelanga . 
Ndza swi tiva leswaku a wu se u swi tivile . 
Ndza swi tiva leswaku a ku na switshunxo swo olova . 
Ndza swi tiva leswaku ku ni mikunguhato mayelana ni leswi . 
Ndza swi tiva leswaku swi se swi endliwile . 
Ndzi tiva leswi ku suka eka ntokoto wa mina hi ndzexe . 
Ndza swi tiva leswaku leyi i mhaka yo tika . 
Ndza swi tiva leswi ndzi vulavulaka hi swona . 
Ndza swi tiva leswi va vulavulaka swona mayelana na leswi . 
Ndza swi tiva leswaku u ta langutisisa leswi . 
Ndzi languterile ku yisa mbhurisano lowu emahlweni . 
Ndzi languterile ku yingisela n'wangulo wakwe . 
Ndzi langutiserile ku twa miehleketo ya wena . 
Ndzi n'wi languterile ku endla swona . 
Ndzi langutiserile ku hlayisa endlelo leri . 
Ndzi langutiserile ku vona mbuyelo . 
Ndzi langutiserile ntirhisano wo karhi lowu akaka . 
Ndzi langutiserile ku seketela xiviko lexi . 
Ndzi langutiserile ku amukela swivutiso swa n'wina . 
Ndzi langutiserile eka rhengu leri landzelaka . 
Ndzi langutiserile ku hlaya ravumbirhi . 
Ndzi langutiserile ku tirha na wena . 
Ndzi tiyisisa leswaku a hi vayimeri . 
Ndzi fanele ku amukela leswaku a swi ri swa mpimontsongo . 
Ndzi fanele ku ku kombela ku twisisa leswi . 
Ndzi fanele ku n'wi tlangela eka matshalatshala lama . 
Ndzi fanele ku tiyisisa leswi ndzi swi vuleke eku sunguleni . 
Ndzi fanele ku endla leswaku u tiva leswi . 
Ndzi fanele ku vula leswaku swi ndzi hlamarisile swinene . 
Hikokwalaho ndzi fanele ku ku kombela ku yima . 
Mina hi vumina ndzi ta hi le ka dorobankulu ra vutumbuluxi bya swikepe . 
Mina hi vumina ndzi hlangana na leswi . 
Ndzi tsakela ku boxa timhaka tin'wana to karhi hi ndlela yo tsemakanya . 
Hambiswiritano ndzi tsakela ku vutisa xivutiso . 
Ndzi lemuka leswaku ku hava mihundzuluxo leyi andlariweke . 
Ndzi lemuka leswi wa ha ku swi vulaka sweswi . 
Sweswi ndzi ta eka marito ya mina yo karhi ya vumune . 
Sweswi ndzi ta eka mhaka ya mina ya nkoka ya vumbirhi . 
Sweswi ndzi ta eka mhaka leyi kanetanaka yoxe . 
Sweswi ndzi ta eka mbuyelo wa swa tipolotiki . 
Sweswi ndzi ta eka nkunguhato wa vumbirhi . 
Sweswi ndzi ta eka nkongomelo wa vunharhu . 
Sweswi ndzi langutiserile jekajekisano . 
Sweswi ndzi langutiserile mavonelo ya wena . 
Sweswi ndzi yisa emahlweni phakeji . 
Sweswi ndzi vuyela eka timhaka ta nkoka ta munhu ha un'weun'we . 
Sweswi ndzi vuyela eka swirhangana swintshwa . 
Sweswi ndzi vuyela eka swiphemu swa nguva yo koma . 
Sweswi ndzi vuyela eka timhaka to karhi tinharhu . 
Ndzi tlhela nakambe ndzi pfumelelana ni muviki . 
Ndzi tsakela ntsena ku kombela maehleketelo lamanene . 
Ndzi tsundzuka mitirho yakwe namuntlha . 
Mina hi ndzexe ndzi ni ntiyiso hi nhlamulo . 
Mina hi ndzexe ndzi hluleka ku vona ku hambana . 
Ndzi boxile sweswo hi nga se vhota . 
Ndzi ehleketa leswaku swa ha yimisile tano . 
Ndzi ehleketa leswaku jekajekisano wu ta ya emahlweni . 
Ndzi ku tshembisa matirhelo ya le rivaleni eka mhaka leyi . 
Ndzi ringanyeta leswaku xiviko xi amukeriwa . 
Ndzi ringanyeta leswaku hi cinca sisiteme leyi . 
Ndzi ringanyeta ku amukeriwa ka xiviko . 
Ndzi ringanyeta ku boxa swinharhu swa swona . 
Ndzi ringanyetile xintshuxo eka timhaka hatimbirhi . 
Ndzi nghenisa xilandzulo xa mina eka vhoti . 
Ndzi nghenisa nhlokomhaka leyi eka vhoti . 
Ndzi hlaya hi swona eka maphephahungu . 
Ndzi hlaya haswimbirhi hi ntsakelo lowukulu swinene . 
Ndza hluleka ku swi twisisa na switsongo hakunene . 
A ndzi swi twisisi na switsongo hakunene . 
Ndzi tshemba leswaku leyi i mhaka hakunene . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta ya emahlweni hakunene . 
Ndzi ehleketa leswaku u hoxisile hakunene . 
Ndzi lemuka hinkwaswo leswi va swi endleke . 
Ndzi lemuka leswaku sweswo a swi olovi . 
Ndzi lemuka leswaku lowu i jekajekisano wo tika swinene . 
Ndzi bumabumela leswaku hi amukela xiviko lexi . 
Ndzi kongomisa nakambe eka nsinya wa tikoxidzi . 
Ndzi kongomisa eka mitsengo ya swihumesiwa swa ximusi na nkahelo . 
Ndzi kongomisa eka maendlelo lama ku nga twananiwiki ya ku hetisa xikweleti . 
Ndzi kongomisa eka ku lwisana ni vuthororisi . 
Ndzi kongomisa eka xiphiqo xa vun'we na mbuyelelano. 
Ndzi kongomisa eka hundzuluxo wa tindhawu ta vukorhokeri . 
Ndzi kongomisile eka sisiteme ya visa eku sunguleni . 
Ndzi teka sweswo tanihi maendlelo lama kanakanisaka swinene . 
Ndzi teka sweswo tanihi ntolovelo wa ndhavuko lowunene . 
Ndzi teka sweswo tanihi nkunguhato wa kahle . 
Ndzi teka sweswo tanihi xiphiqo lexikulu swinene . 
Ndzi teka sweswo tanihi xivutisonkulu . 
Ndzi teka sweswo tanihi mhakankulu leyi tekeriwaka enhlokweni . 
Ndzi teka leswi tanihi maendlelo yo lava ku tivuyerisa ntsena . 
Ndzi swi teka tanihi xiphazamiso lexikulu . 
Ndzi swi teka tanihi xihoxo lexikulu . 
Ndzi teka leswi tanihi endlelo leri nga rona . 
Ndza tisola hikwalaho ka mbuyelo wa vhoti leyi . 
Ndza tisola leswaku mihundzuluxo leyi a yi amukeriwanga . 
Ndza tisola ku va ndzi fanela ku vula sweswo . 
Ndzi engeta leswaku leswi swi hi mayelana na xidemokirasi . 
Ndzi engeta leswi ndzi swi vuleke mixo lowu . 
Ndza engeta , xexo a hi xivutiso . 
Ndza engeta : i ndzinganiso wa mpimotsongo . 
Ndzi kombela leswaku ku tekeriwa enhlokweni swipimelo leswi nga ni mihandzu . 
Ndzi kombela leswaku hi vhota kunene . 
Ndzi kombela leswaku u teka goza leri faneleke . 
Ndzi xixima vonelo ra vaaki ra muxaka lowu . 
Ndzi vuyela nakambe eka mhaka ya tihanyi . 
Ndzi vurile sweswo eka vatirhikuloni hinkwavo . 
Ndzi vurile leswaku hi fanela ku va ni vurhena . 
Ndzi ku hluvulela xigqhoko no ku nkhensa swinene . 
Ndzi vonile leswi hi mahlo ya mina . 
Ndzi vula nakambe : hundzuluxo i wa nkoka . 
Ndzi vula leswaku xexo i xivutiso xin'wana lexi hambaneke swinene . 
A ndzi vuli sweswo tanihi xivhiko . 
Ndzi vula leswi fanaka eka muviki . 
Ndzi vula leswi tanihi xitsundzuxo . 
Ndzi vona leswaku a hi yona mhaka . 
Ndzi vona leswaku a wu tsakanga . 
Ndzi vona swilo hi ndlela leyi hambanaka na swona . 
Ndzi vona leswi tanihi goza ra ku yisa emahlweni leri twalaka swinene . 
Ndzi vona leswi tanihi mhaka ya xikongomiso . 
Ndzi vona leswi tanihi goza ra nkoka . 
Ndzi vona timhaka ta nkoka timbirhi eka mhaka leyi . 
Ndzi lava nhlamulo leyi twalaka eka wena . 
Ndzi ta papalata hikwalaho ka swivangelo leswi fanaka . 
Ndzi ta hlamula xivutiso xin'wana na xin'wana xa wena . 
Ndzi ta tsaka swinene ku kuma n'wangulo wa wena . 
Ndzi ta tshama ndzi ri karhi ndzi khumbana na wena . 
Ndzi ta sungula hi nguva ya le xikarhi . 
Ndzi ta boxa swinharhu swa swona hi ndlela yo tsemakanya . 
Ndzi ta vuyela eka swona endzhakunyana . 
Ndzi ta tlhelela eka mhaka leyi ya nkoka . 
Ndzi ta gimeta hi ku tshikelela eka maendlelo ya kahle . 
Ndzi ta gimeta hi ku boxa timhaka ta nkoka timbirhi . 
Ndzi ta tirhisa ntsena timhaka ta nkoka tinharhu . 
Ndzi ta yisa emahlweni hi ririmi ra manana . 
Ndzi ta ya emahlweni hi moya lowu fanaka . 
Ndzi ta ya emahlweni no ku yingisela . 
Ndzi ta ya emahlweni no endla mhaka yaleyo . 
Ndzi ta swi tirha hi xin'wexin'we xa swona . 
Ndzi ta hlamusela switsongo swa swona . 
Ndzi ta gimeta hi timhaka to karhi hi ndlela yo tsemakanya . 
Ndzi ta pakanisa eka timhaka ta nkoka timbirhi . 
Ndzi ta n'wi nyika nkarhi wa ku vulavula hi mbilu yo basa . 
Ndzi ta paluxa swin'wana leswi kanetanaka . 
A ndzi nga vuli nchumu eka sweswo . 
Ndzi ta boxa ntsena swikombiso switsongo . 
A ndzi swi pfumeleri sweswo ku va swi humelela . 
A ndzi nga heti nkarhi eka timhaka ta swa vurimi . 
A ndzi nga ha tlheleli eka swona nakambe . 
Sweswi ndzi ta hundzela eka eneji . 
Sweswi ndzi ta vuyela eka maendlelo ya tindhawu ta vukorhokeri . 
Sweswi ndzi ta tlhelela eka xiviko . 
Sweswi ndzi ta tlhelela eka vuxaka bya matlhelo mambirhi yo hambana swinene . 
Ndzi ta mi hlayela swona . 
Ndzi ta kongomisa eka swin'wana swa swona . 
Ndzi ta kongomisa eka timhakankulu timbirhi . 
Ndzi ta tirhisa ntsena mune wa marito yo karhi . 
Ndzi ta tirhisa swikombiso swimbirhi ntsena . 
Ndzi ta vuyela eka mhaka leyi endzhakunyana . 
Ndzi ta vuyela eka mhaka leyi ku nga ri khale . 
Ndzi ta vulavula marito yo hetelela matsongo . 
Ndzi ta hundzisa ntsena timhaka to karhi titsongo . 
Ndzi ta sungula hi timhaka ta ndhawu ya vukorhokeri . 
Ndzi ta yima kwalaho , vamanana na vatatana . 
Ndzi ta yisa nhlamuselo ya vhoti . 
Ndzi ta swi teka hi xin'wexin'we . 
Hikokwalaho ndzi ta vhota hi ndlela leyi nga yimiki na nkunguhato . 
Ndzi ta ringeta ku vulavula hi ndlela leyi twisisekaka swinene . 
Ndzi ni matitwelo yan'we na wena eka mhaka leyi . 
Ndzi yima na vonelo ra wena eka mhaka leyi . 
A ndzi ta tsakela ku tlhela ndzi boxa ta mitholele . 
A ndzi ta tlangela n'wangulo wa wena eka leswi . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku basisa leswi . 
A ndzi ta tsakela leswaku a tiyisisa leswi . 
A ndzi ta tsakela leswaku swi lulamisiwa . 
A ndzi ta tsakela leswaku swi tsariwa ehansi . 
A ndzi ta tsakela ku amukela ntirho walowo . 
A ndzi ta tsakela ku engetela swilo swimbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku lulamisa timhaka timbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa swivutiso swimbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku boxa hi ndlela yo kongoma handle ko gegagega . 
A ndzi ta tsakela ku va erivaleni swinene . 
A ndzi ta tsakela ku sungula hi sweswo . 
A ndzi ta tsakela ku basisa swin'wana laha . 
A ndzi ta tsakela ku hundzisa xivilelo xa mina mayelana ni sweswo . 
A ndzi ta tsakela ku hoyozela muviki . 
A ndzi ta tsakela ku lulamisa xihoxo xin'we . 
A ndzi ta tsakela ku bula hi swona hi ndlela yo tsemakanya . 
A ndzi ta tsakela ku endla sweswo sweswi . 
A ndzi ta tsakela ku yima ni marito yo karhi lama u ya nyikeke . 
A ndzi ta tsakela ku nyika swikombiso swimbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku va ni tihlamulo leti kongomaka swinene . 
A ndzi ta tsakela ku vona sweswo swi ri karhi swi tiyisisiwa . 
A ndzi ta tsakela ku twa n'wangulo wa n'wina . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela eka mhaka ya nkoka yin'we . 
A ndzi ta tsakela ku tirha ku ya hi xedulu . 
A ndzi ta tsakela ku swi tshika kwalano . 
A ndzi ta tsakela ku longoloxa minyikelo leyi . 
A ndzi ta tsakela ku va ni xiringanyeto . 
A ndzi ta tsakela ku veka marito yo karhi manharhu . 
A ndzi ta tsakela ku va ni timhaka ta nkoka timbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka ta nkoka tinharhu . 
A ndzi ta tsakela ku andlala swikongomelontsongo swimbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku nyika xikombiso xin'we . 
A ndzi ta tsakela ku vula leswi fanaka . 
A ndzi ta tsakela ku sungula hi mitirho . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela eka mhaka leyi ya nkoka . 
A ndzi ta tsakela ku seketela xivulwa xin'wana ni xin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku seketela vonelo leri . 
A ndzi ta tsakela ku nkhensa vatirhikulorhi hinkwavo . 
A ndzi ta tsakela ku nkhensa vaviki havambirhi . 
A ndzi ta tsakela ku nkhensa un'wana ni un'wana loyi a nga kona . 
Hikokwalaho ndzi ta rhandza ku va nkhensa . 
Ndzi fanele ku ku tsundzuxa eka mhaka leyi . 
Ndzi nga ka ndzi nga fambisani na mhaka leyi ntsenatsena . 
Ndzi nga ka ndzi nga seketeli nkunguhato lowu ntsenatsena . 
Ndzo lava ntsena ku endla xiringanyeto . 
Ndzi tsakela ntsena ku boxa mhaka yin'we ya nkoka . 
Ndzi ni ku tshemba leswaku a hi vona . 
Ndzi vulavurile hi mhaka leyi nkarhi lowu hundzeke . 
Na sweswi ndzi swi vona swi nga se humelela . 
Ndzi tshikelela mhaka leyi yo karhi eka wena . 
Ndzi tshemba swinene leswaku ku seketeriwa hi swa timali hi matlhelo mambirhi swi ni nkoka . 
Ndzi ringanyeta leswaku sweswo swi engeteriwa . 
Ndzi ringanyeta leswaku hi vhota madyambu lama . 
Ndzi ringanyeta leswaku hi ya emahlweni hi ndlela leyi . 
Ndzi seketela swendlo eka mhaka leyi yo twala . 
Ndzi seketela endlelo ra muviki . 
Ndzi seketela nghimeto wa milawu ya mafambiselo . 
Ndzi seketela ku yisa emahlweni ka maendlelo lama . 
Ndzi seketela mpimo wa swivangelo swa vumunhu . 
Ndzi seketela nhlokomhaka leyi kongomisaka eka xiboho . 
Ndzi seketela nkunguhato na swikongomelonkulu swa wona . 
Ndzi seketela nkunguhato wa n'wangulano . 
Ndzi seketela nkunguhato wa ntirhisano lowu tiyisisiweke . 
Ndzi seketela mikunguhato eka mhaka leyi . 
Ndzi seketela hunguto wa mimoya ya le lwandle . 
Ndzi seketela nsusumeto wa endlelo rakwe . 
Ndzi seketela nsusumeto wa xiviko lexi . 
Ndzi seketela leswi tanihi ku hetisisa nawu . 
Ndzi seketela xiviko lexi hinkwaxo ka xona . 
Ndzi seketela xiviko lexi hi ntsako lowukulu swinene . 
Ndzi seketerile ku yisiwa ka xivutiso . 
Ndzi ehleketela leswaku swi hundzile hinkwaswo ka swona . 
Ndzi ni vonelo ra kahle mayelana ni leswi . 
Ndzi xi tekela enhlokweni swinene xivilelo xa wena . 
Ndzi mi nkhensa ndzi vuyelela hinkwenu ka n'wina . 
Ndzi mi nkhensa swinene hinkwenu ka n'wina . 
Ndzi nkhensa ndzi vuyelela eka ntirho wakwe . 
Ndza n'wi khensa eka ntirhisano wa yena nkarhi hinkwawo . 
Ndza n'wi khensa ku va a endlile poyinti leyi . 
Ndzi khensa swirho swa komiti . 
Ndzi khensa muviki hambi a nga ri kona . 
Ndzi khensa vaviki eka ku tikarhata ka vona . 
Ndzi va khensela ku tirha hi matimba . 
Ndza mi khensa ku va mi ndzi yingisa . 
Ndza mi khensa eka xirhambo lexi xa tintswalo . 
Ndza mi khensa eka marito ya n'wina ya tintswalo . 
Ndz mi khensa swinene eka sweswo . 
Hikwalaho a ndzi vhotanga eka vhoti yo hetelela . 
Hikwalaho ndzi kombela vatirhikulorhi ku yima . 
Hikwalaho ndzi kombela maendlele yo rhangelela . 
Hikwalaho ndzi lava ku vhota ndzi swi landzula . 
Hikwalaho ndzi lava ku tlakusa timhaka timbirhi . 
Hikwalaho ndzi vula leswi tanihi munghana . 
Hikwalaho ndzi khensa muviki eka swona . 
Hikwalaho ndzi kombelahinkwenu ku tirha swin'we . 
Hikwalaho ndzi mi khingotela leswaku mi swi seketela . 
Hikwalaho ndzi vhota ndzi landzula ku hundzuluxa loku kungeriwaka . 
Hikwalaho ndzi vhote ndzi landzula vexjini leyo pfuxetiwa . 
Hikwalaho ndzi vhote ndzi landzula xiviko hinkwaxo . 
Hikwalaho ndzi vhote ndzi yima na xona . 
Hikwalaho ndzi vhotele ku amukela xiviko . 
Hikwalaho ndzi navela ku vutisa swivutiso swa mune . 
Hikwalaho ndzi lava ku seketela kungu leri . 
Hikwalaho ndzi lava ku vutisa xivutiso . 
Ndzi ehleketa leswaku maendlelo yo languta ntiyiso ya laveka . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwaswo leswi a swi dingeka . 
Ndzi ehleketa leswaku u hoxile swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku swi pakanise nkarhi . 
Ndzi ehleketa leswaku i swo biha sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku i mhaka ya kahle . 
Ndzi ehleketa leswaku swi na vusiwana swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku i xiphiqo xo fambalana na vuhundzuluxi . 
Ndzi ehleketa leswaku i dokumente yo hlawuleka . 
Ndzi ehleketa leswaku i xilavekomasungulo xa nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku i ngopfu mfularhelo . 
Ndzi ehleketa leswaku i swa nkoka ku vula leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku a wu ri mbulavulo wo hlawuleka . 
Ndzi ehleketa leswaku hakunene swi ta tlakusa vuphikizani . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi nga ta endleka naswitsongo . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi ta va swi hi pfunile . 
Ndzi ehleketa leswaku u fanele ku hoyozeriwa . 
Ndzi ehleketa leswaku ku endla swin'wana swa laveka laha . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi hi pfuna ku phakela . 
Ndzi ehleketa leswaku i antswiso lowu nga erivaleni . 
Ndzi ehleketa leswaku i xihumelelo xa khombo . 
Ndzi ehleketa leswaku i nhlamuselo yo amukeleka . 
Ndzi ehleketa leswaku i nkanakano wahava . 
Ndzi ehleketa leswaku i tingana letikulu . 
Ndzi ehleketa leswaku i ku humelela lokukulu . 
Ndzi ehleketa leswaku i xivumbeko xo vitanisa . 
Ndzi ehleketa leswaku i qhinga ra vutlhari . 
Ndzi ehleketa leswaku i xihumelelo xo ka xi nga twisiseki . 
Ndzi ehleketa leswaku yeleyo i miehleketo yo hlawuleka . 
Ndzi ehleketa leswaku i nsinya wa nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo i ku lava swo tala . 
Ndzi ehleketa leswaku swi le rivaleni eka un'wana na un'wana . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo i switsongo ku tlurisa . 
Ndzi ehleketa leswaku swi ta humelela . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo a swi endleki naswona a swi fanelanga . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi lulamanga ku ringana . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi kali swi ri nchumu . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo hi yona mhaka ya mina . 
Ndzi ehleketa leswaku i mfikelelo wo hlawuleka hakunene . 
Ndzi ehleketa leswaku yeleyo i mhaka ya nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku yaleyo hi yona xirhanganankulu . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo hi yona ndlela leyi faneleke . 
Ndzi ehleketa leswaku yalawo i maendlele yo hoxeka . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swa laveka ku kombisiwa . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo i swa nkoka ku va swi xiyiwa . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo i phurosese . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo a swi ri swa ntumbuluko swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku ku laveka mahungu yo engeteleka . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi fanele ku tshikileriwa . 
Ndzi ehleketa leswaku mimbuyeriwo yi le rivaleni . 
Ndzi ehleketa leswaku njhekajekisano a wu pakanisa . 
Ndzi ehleketa leswaku swibumabumalo swa kanetana . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na tinxaka timbirhi . 
Ndzi ehleketa leswaku let ii timhaka ta nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku swa pfuna swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi ri erivaleni swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku lexi xi vumba nchumu lowu heleleke . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swo twala swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i vumundzuku bya hina . 
Ndzi ehleketa leswaku leswaku lewi swa laveka hakunene . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swo kongoma khaqa ! 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i swa nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku xidingo lexi ix a misava hinkwayo . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi ta karhata . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi ta va swi nga ri swo koteka . 
Ndzi ehleketa leswaku xexo a xi ri xivulwahava lexinene . 
Ndzi ehleketa leswaku luwa a wu ri nkarhi wa nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku leswiya a ku ri ku hlawula lokunene . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nga swi olovisa . 
Ndzi ehleketa leswaku hi dinga ku vekiwa erivaleni swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku endla swo engeteleleka . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi ta va xihoxo . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi ta va xikombiso swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi ta va swa vutlhari byo engeteleleka . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi ta va swa tlhelo rin'we ntsena . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi ta va na xiphiqo ngopfu . 
Ndzi ehleketa leswaku nhlamulo namuntlha yi le rivaleni . 
Ndzi ehleketa leswaku nhlamulo a yi ta va e-e . 
Ndzi ehleketa leswaku ku phokotela ka tivulavulela . 
Ndzi ehleketa leswaku khonsepe yi kahle ngopfu . 
Ndzi ehleketa leswaku ntlangu wa ha pfulekile . 
Ndzi ehleketa leswaku muvutisi u vula swona . 
Ndzi ehleketa leswaku kahlekahle ku na timhaka timbirhi . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na swivangelo swa ku tixopaxopa . 
Ndzi ehleketa leswaku ku vile na xihoxo . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na vukoteki byikulukumba laha . 
Ndzi ehleketa leswaku ku hava nhlamulo yo olova . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na swo tala . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na mpfilupfilu wo karhi laha . 
Ndzi ehleketa leswaku leti hi tona timhaka letikulu . 
Ndzi ehleketa leswaku hakunene i swa nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi a va swi kumanga kahle . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi ta antswisa xinawana . 
Ndzi ehleketa leswaku maendlele lawa ya vile na ku humelela . 
Ndzi ehleketa leswaku tiko leri ri faneriwa hi ku seketeriwa hi hina . 
Ndzi ehleketa leswaku xiboho lexi xi le rivaleni . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi emakumu se swi fikeleriwile . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i xiyimo lexi nga erivaleni . 
Ndzi ehleketa leswaku lexi i xihoxo xa ntiyiso . 
Ndzi ehleketa leswaku lexi i xiviko lexinene . 
Ndzi ehleketa leswaku lexi i xiboho xo twala . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi i mhakaya nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku lexi i xiviko xo hlawuleka . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi i mhaka ya nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i ku hambana ko ka ku nga amukeleki . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i mhaka yo ka yi nga ri yo laveka . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi i mhaka yin'wana ya nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi le rivaleni ku swi vona . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi se swi s wi mpimo . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi s win'wana swintshwa swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku mfambafambo lowu wu ya emahlweni . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi hakunene i vutumbuluxaswintshwa . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi na swona i swa nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi fikeleriwe swinene ngopfu . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swa laveka leswaku swi tekeleriwa . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo hi tona timhakankulu . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu ha twanana eka sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu ha twanana eka leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu ha twanana . 
Ndzi ehleketa leswaku hi endla xihoxo . 
Ndzi ehleketa leswaku hi le ku yeni emahlweni swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nga langutela leswinene hi nga kanakani ngopfu . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nga endla swilo ku antswa . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nga ya emahlweni manjhe . 
Ndzi ehleketa leswaku hi endle ntirho wo saseka . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fikelerile xikongomelo lexi . 
Ndzi ehleketa leswaku hi endle swo ringananyana . 
Ndzi ehleketa leswaku hi lahlekeriwe hi pheji ra kona . 
Ndzi ehleketa leswaku hi endle swo talanyana . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku komba ku hambana . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku ya emahlweni . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku tivonela swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku vulavula hi leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku hi dinga swo tlula leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku hi dinga ku ehleketa lokuntshwa . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku tlhela hi langutisisa sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku xi hlayisa . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanele ku boxa ndlela . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku tivutisa leswaku hikwalaho ka yini . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku va erivaleni , hambiswiritano . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku va na tintswalo laha . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku tinyiketela eka leswa nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku tshama hi ri karhi hi xiyaxiya swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku a wu hume endleleni . 
A ndzi ehleketa leswaku ndzi hlamule xivutiso . 
A ndzi ehleketa leswaku sweswo a swi olova ku swi twisisa . 
Ndzi tshemba leswaku swi tano . 
Se sweswi ndzi hundzulukela eka mfikeleleko wa vululami . 
Se ndzi hundzulukela eka swiyenge swo hambana . 
Se ndzi hundzulukela eka nongonoko wa vupuresidente. 
Se ndzi hundzulukela eka phakeji ya nxavo . 
Se ndzi hundzulukela eka xitatimende xa vumbirhi . 
Se ndzi hundzulukela eka xiletelo xa vukorhokeri . 
Ndzi hundzulukela eka xivutiso xa sweswi . 
Ndzi hundzulukela eka switlhavani swo yayarhela . 
Ndzi twa leswaku swa ha ri eku lavisisiweni . 
Ndzi twa leswaku a va tsakanga . 
Ndzi twisisa xivangelo xa hundzuluxo lowu . 
Ndzi seketela maendlelo lawa handle ko kanakana . 
Ndzi khongotela vatirhikulorhi ku kaneta hundzuluxo . 
Ndzi khongotela vatirhikulorhi ku seketela xiviko lexi . 
Ndzi yi kombela ku ka yi nga endli leswi . 
Ndzi yi kombela ku vhota na mina . 
Ndzi va kombela ku yima va ehleketa . 
Ndzi mi kombela ku swi tirha ! 
Ndzi mi kombela ku seketela xiviko . 
Ndzi mi khongotela ku seketela xiboho lexi . 
Ndzi mi kombela ku seketela mihundzuluxo yeleyo . 
Ndzi lava ngopfu ku kombela ku va ku ehleketiwa . 
Ndzi amukela swinene ku ya emahlweni loku nga va kona . 
Ndzi vhote ndzi landzula ntwanano lowu wa tinxaka . 
Ndzi vhotele ku kanetiwa ka kungu ra kona . 
Ndzi vhotele mpfumelelanoxikharhi ndzi ri karhi ndzi kanakana . 
Ndzi vhote ndzi seketela ku amukeriwa ka yona . 
Ndzi vhote ndzi seketela swibumabumelo leswi . 
Ndzi vhote ndzi seketela kungu leri . 
Ndzi vhotele ku seketela xiviko . 
Ndzi vhote ndzi kombisa ku ka ndzi nga vhoti eka xiviko lexi . 
Ndzi lava leswaku nsinya lowu wu amukeriwa . 
Ndzi lava leswaku va swi tshika . 
Ndzi lava ku engetela swilo swimbirhi ntsena . 
Ndzi lava ku kongomisa eka mhaka ya vumbirhi . 
Ndzi lava ku vutisa hi timhaka tinharhu . 
Ndzi lava ku twisisa kahle leswi . 
Ndzi lava ku twisisa kahle sweswo . 
Ndzi lava ku va ndzi pakanisa laha . 
Ndzi lava ku swi vutisa sweswo . 
Ndzi lava ku n'wi hoyozela eka sweswo . 
Ndzi lava ku tshikilela ngopfungopfu timhaka tinharhu . 
Ndzi lava ku tlakusa timhaka tinharhu ngopfungopfu . 
Ndzi lava ku tlakusa swiboho swimbirhi swa nkoka . 
Ndzi lava ku boxa mhaka yo olova . 
Ndzi lava ku endla xivilelo xo karhi . 
Ndzi lava ku swi veka erivaleni swinene . 
Ndzi lava ku vulanyana switsongo . 
Ndzi lava ku vula mhaka yo hetelela . 
Ndzi lava ku boxa timhakanyana to koma . 
Ndzi lava ku vula sweswo ndzi nga tipfinyingi . 
Ndzi lava ku boxa timhaka leti landzelaka . 
Ndzi lava ku vula swin'wana swa swona . 
Ndzi lava ku vula swimbirhi swa leswi . 
Ndzi lava ku kongomisa eka timhaka tinharhu . 
Ndzi lava ku vulavula hi swin'wana . 
Ndzi lava ku ku khensa eka sweswo . 
Ndzi lava ku ringeta ku papalata sweswo . 
Ndzi lava ku tirha swi ri erivaleni eka xiyimo xa le henhla . 
Ndzi lava leswaku u twisisa swilo leswi . 
A ndzi lava ku veka leswi erivaleni nakambe . 
A ndzi lave ku tlakusa timhaka leti timbirhi . 
A ndzi lava ku veka sweswo erivaleni swinene . 
A ndzi lave ku tlakusa mhaka leyi landzelaka . 
A ndzi lave ku tshikilela leswi swinenenene . 
Ndzi n'wi hoyozela hi malwandla eka xiviko xa yena . 
A ndzi ri ekhomferenseni vhiki leri nga hundza . 
Ndzi velekiwe nyimpi ya ha ku hela . 
A ndzo tshaha eka xiviko . 
A ndzi swi kotanga ku swi endla sweswo . 
A ndzi ri un'wana wa lava nga kateka . 
A ndzi wu lemuka kahle nkoka wa xona . 
A ndzi ri muviki wa xiviko xa kona . 
Ndzi vilela ngopfu hi makungu lawaya . 
A ndzi tsake ngopfu hi nhlamulo ya wena . 
A ndzi tsake ngopfu ku twa sweswo . 
A ndzi swi lemuka swinene sweswo . 
Ndzi amukela xitatimende xa yena mayelana na sweswo . 
Ndza xi amukela hikwalaho ndza xi seketela . 
Ndzi seketela yo tala ya mihundzuluxo leyi nga kunguhatiwa . 
Ndza swi amukela sweswo naswona ndza ku hoyozela . 
Ndzi amukela ndlelaxikarhi leyi nga fikeleriwa . 
Ndzi amukela ku pfuna ka vhoti leyi . 
Ndzi amukela ku tumbuluxiwa ka xiviko lexi . 
Ndzi amukela ku ya emahlweni loku nga va kona ku fikela sweswi . 
Ndzi amukela ku ariwa ka xiletelo lexi . 
Ndzi amukela xiviko na njhekajekisano . 
Ndzi amukela xiviko lexi nga xinene . 
Ndzi amukela mbuyelo wa xiboho lexi . 
Ndzi amukela vhoti ehenhla ka xiviko lexi . 
Ndzi amukela ntwanano lowu na ku tinyiketela . 
Ndzi amukela xiletelo lexi hi swivangelo swo hlayanyana . 
Ndzi amukela kungu leri hi mandla mambirhi . 
Ndzi amukela kungu leri hi ku eneriseka lokukulu . 
Ndzi amukela nseketelo wa wena wa maendlelo ya hina . 
Ndzi amukerile mbuyelo wa vhoti . 
Ndzi yile kona ndzi yela njhekajekisano wa xidemokiratiki . 
Ndzi seketela hi mbilu ya mina hinkwayo mihundzuluxo leyi tisaka leswi . 
Ndzi seketela hi mbilu ya mina hinkwayo miehleketo leyi swi seketelaka . 
Ndzi ta hlamula swin'wana swa swivutiso swa wena . 
Ndzi ta va ndzi nga vhoti eka xiviko lexi . 
Ndzi ta tlhela ndzi vuya eka leswi . 
Ndzi ta tsaka ku ku komba . 
Ndzi ta va ndzi boheka eka wena . 
Ndzi ta va erivaleni swinene eka wena . 
Ndzi ta va ndzi vikela vaholobye . 
Ndzi ta va ndzi vhota ndzi landzula kungu ra kona . 
Ndzi ta vhota ndzi landzula ndzimana leyi . 
Ndzi ta va ndzi vhotela xiviko lexi . 
Ndzi ta tirha ndzi kongome sweswo . 
Ndzi ta rhanga hi xivutiso xa vumbirhi . 
Ndzi ta pfala hi poyinti yin'weyo hetelela . 
Ndzi ta vuya eka sweswo endzhakunyana . 
Ndzi ta kongoma mhaka . 
Ndzi ta fika emakumu ku nga ri khale . 
Ndzi ta heta hi ku vula swilo swimbirhi . 
Ndzi ta heta hi xivutiso xa mina xa vunharhu . 
Ndzi ta helela eka mhaka leyi . 
Ndzi ta ya emahlweni ndzi ri na ku kanakana ka mina . 
Ndzi ta tirhana na tlhelo rin'we ntsena . 
Ndzi ta swi endla eka nkarhi wun'wana . 
Ndzi ta gimeta hi mhaka leyinene . 
Ndzi ta pakanisa eka timhakankulu ta mune . 
Ndzi ta pakanisa eka vangwa ra vutumbuluxi . 
Ndzi ta pakanisa eka xiphemu lexi xo hetelela . 
Ndzi ta mi nyika swikombiso swingari swingani . 
Ndzi ta mi nyika xikombiso xa nkoka swinene . 
Ndzi ta mi nyika xikombiso xin'we ntsena . 
Ndzi ta mi nyika swikombiso swimbirhi ntsena . 
A ndzi nga vi na xiave eka swona . 
Ndzi to engetela ntsena timhaka tingari ringani . 
Ndzi to endla poyinti yin'we yo hetelela . 
Ndzi ta mi siya na swivutiso leswi . 
Ndzi ta langutela ku ya emahlweni ka ntirhisano . 
Ndzi ta endla ntwanano na wena . 
Ndzi ta endla tikhomente tingari tingani to koma . 
Ndzi ta endla yeleyo poyinti ya mina yo hetelela . 
Ndzi ta boxa timbirhi ntsena ta tona . 
Ndzi ta boxa tin'wana ta tipurojeke . 
A ndzi nga tlheleli ka xona . 
A ndzi nga ku pfumeleli ku vulavula . 
A ndzi nga ngheni ka swihlawulekisi swa tipolitiki . 
A ndzi nga ngheni eka sweswo namuntlha . 
A ndzi nga ngheni ka vuxokoxoko . 
A ndzi nga ngheni ka swona hinkwaswo . 
A ndzi nga ha yi mahlweni . 
A ndzi nga nyiki miehleketo ya ndlela yin'wana . 
Se ndzi ta ta eka eneji ya nyutliliya . 
Se ndzi ta khomenta eka leswi nga hundzuluxiwa . 
Se sweswi ndzi ta swi endla hi ku tsala . 
Se sweswi ndzi ta kongomisa eka leswi nga ntiyiso . 
Se ndzi ta hundzulukela eka ku pulanela leswi nga humelelaka . 
Se ndzi ta hundzulukela eka vulanguteri bya swa timali . 
Se ndzi ta hundzulukela eka leswi nga hundzuluxiwa . 
Se sweswi ndzi ta hundzulukela eka timfanelo ta vavasati . 
Ndzi ta amukela ntsena timhaka ta mafambisele . 
Ndzi ta teka timhaka timbirhi . 
Ndzi ta endla leswku ku vhotiwa . 
Ndzi ta mi tsundzuxa timhaka ta mune . 
Ndzi ta rhanga hi swiphemu leswo bihanyana . 
Ndzi ta rhanga hi tlhelo ra xipolitiki . 
Ndzi ta teka tlhelo ro hambananyana . 
Ndzi ta mi byela mavonele ya mina n'wini . 
Hikwalaho ndzi ta kongomisa eka maendlele . 
Hikwalaho ndzi ta tlhelela eka ajenda . 
Ndzi ta ringeta ku endla hi matimba ku tlurisa . 
Ndzi ta ringeta ku endla leswi sweswi . 
Ndzi ta vhota ndzi landzula mipimo himimbirhi . 
Ndzi ta tirha na n'wina hinkwenu . 
Ndzi navela onge a ndzi nga hlamula xivutiso xexo . 
Ndzi navela nakambe ku khensa muviki . 
Ndzi n'wi navelela ku humelela hinkwako eka leswi . 
Ndzi va navelela leswinene eka vupuresidente . 
Ndzi rhandza ku khomenta eka timhaka tingari tingani . 
Ndzi rhandza ku khomenta eka swiyenge swinharhu . 
Ndzi ta khomenta eka swilo swimbirhi . 
Ndzi navela ku kongomisa eka timhaka tinharhu . 
Ndzi navela ku pakanisa eka timhaka timbirhi . 
Ndzi rhandza ku tlakusa timhaka timbirhi laha . 
Ndzi rhandza ku vula timhaka timbirhi to koma . 
Ndzi lava ku endla khomente yin'we yo gimeta . 
Ndzi rhandza ku endla tikhomente to angarhela . 
Ndzi rhandza ku endla kungu relero sweswi . 
Ndzi rhandza ku vula timhakanyana tinharhu to koma . 
Ndzi ta n'wi hoyozela . 
Ndzi rhandza ku sirhelela ngopfungopfu vana . 
Ndzi rhandza ku n'wi khensela sweswo . 
Ndzi rhandza ku hoyozela vaviki hivambirhi hi malwandla . 
Ndzi mi navelela siku lerinene hinkwenu . 
Ndzi mi navelela leswinene ku tlurisa hinkwenu . 
Ndzi mi navelela ku humelela hinkwako eka sweswo . 
Ndzi mi navelela ku humelela hinkwako hi leswi . 
Ndzi mi navelela mikateko eka mivulavurisano . 
Ndzi mi navelela ku humelela swinene eka leswi . 
Ndzi mi navelela ku humelela eka ntirho wa n'wina . 
Ndzi mi navelela mikateko swinene . 
Ndzi mi navelela leswinene eka mikarhi leyi taka . 
Ndzi mi navelela leswinene entirhweni wa n'wina . 
Ndzi navela , hambiswiritano , ku mi tsundzuxa eka ku tluleriwa . 
Ndza hlamala loko ku ri ku mbuyelo wa enerisa . 
Ndza hlamala ku xi humeleriwe hi yini ! 
A ndzi tivi leswaku i yini xi faneleke ku antswisiwa . 
A ndzi tivi loko swi ringene hambiswiritano . 
A ndzi tivi loko u nga ndzi pfuna . 
A ndzi ta twanana na leswi u swi vulaka . 
A ndzi ta khensa angulo wo huma eka wena . 
A ndzi ta khensa angulo eka leswi . 
A ndzi ta khensa nseketelo wa n'wina eka leswi . 
A ndzi ta vulavula ndzi seketela leswi . 
A ndzi ta kombela leswaku leswi swi lulamisiwa . 
A ndzi ta kombela leswaku u komisa . 
A ndzi ta kombela leswaku u veka leswi erivaleni . 
A ndzi ta ku kombela leswaku u hatlisa . 
A ndzi ta ku kombela leswaku u n'wi tshinya . 
A ndzi ta ku kombela leswaku u va xixima . 
A ndzi ta ku kombela leswaku u seketela leswiya . 
A ndzi ta tsaka loko a wo swi kota . 
A ndzi ta khensa tikhomente ta wena . 
A ndzi ta tsaka ku swi endla . 
A ndzi ta tsakela ku yi kumisisa . 
A ndzi ta va na vuxiyaxiya eka leswi . 
Kunene a ndzi ta twanana na mavonele yalawo . 
Hakunene a ndzi ta n'wi seketela eka sweswo . 
A ndzi ta tshaha mhaka ya xibalo . 
A ndzi ta tshikilela - eka tindhawu ta le makaya . 
Futhi a ndzi ta pfanga no tlula na kwalaho . 
Futhi a ndzi ta pfanga no vula , swo fularhelana na swona . 
A ndzi ta va ndzi lave ku vona swin'wana swo engetela . 
A ndzi ta tlakusa timhakankulu leti landzelaka : 
A ndzi ta navela leswaku ku va na ku olova eka leswi . 
A ndzi ta lava ku twisisa swin'wana . 
A ndzi ta lava angulo eka sweswo . 
A ndzi ta lava ku vekiwa erivaleni eka mhaka yeleyo . 
A ndzi ta lava leswaku a veka sweswo erivaleni . 
A ndzi ta rhandza ku n'wi khensa eka leswi . 
A ndzi ta lava leswaku ku va na vutoloki . 
A ndzi lava leswaku leswi swi lulamisiwa . 
A ndzi ta lava ku va khensa namuntlha . 
A ndzi ta rhandza ku engetela khomente yin'wana . 
A ndzi ta rhandza ku engetela mhaka yin'we . 
A ndzi ta lava ku kongomisa mitirho ya mune . 
A ndzi ta lava ku kongomisa timhaka timbirhi . 
A ndzi rhandza ku hlamula swivutiso swin'wana . 
A ndzi rhandza ku vutisa xivutiso . 
A ndzi ta rhandza ku vutisa swivutiswo swimbirhi . 
A ndzi lava leswaku hi sungula nkanelo wa hina . 
A ndzi lava ku hlamusela leswi hi ku komisa . 
A ndzi lava ku aka ehenhla ka leswi . 
A ndzi lava ku veka erivaleni xilo xin'we . 
A ndzi ta rhandza ku hoyozela vaviki hivambirhi . 
A ndzi ta rhandza ku hoyozela muvutisi . 
A ndzi ta lava ku va hoyozela hi malwandla . 
A ndzi ta rhandza ku lulamisa xihoxo xa matwisisele . 
A ndzi ta rhandza ku kanela swiyenge swinharhu . 
A ndzi ta rhandza ku kanela tinhlokomhaka timbirhi . 
A ndzi ta lava ku endla swo fana na swona . 
A ndzi ta rhandza ku tshikilela poyinti leyi . 
A ndzi ta rhandza ku tshikilela swilo swimbirhi . 
A ndzi ta rhandza ku seketela na sweswo . 
A ndzi ta rhandza ku vula ku tisola ka mina . 
A ndzi ta rhandza ku kuma rito rin'wana . 
A ndzi ta rhandza ku heta ntshaho . 
A ndzi ta lava ku pakanisa eka mitlangu . 
A ndzi ta rhandza ku nyika nhlayo . 
A ndzi ta rhandza ku nyika xikombiso . 
A ndzi ta rhandza ku veka swin'wana erivaleni . 
A ndzi ta rhandza ku va na mahungu yalawo . 
A ndzi ta rhandza leswaku leswi swi tiyisisiwa . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa timhaka ta mune . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa tindhawu tinharhu . 
A ndzi ta rhandza ku nghenisa njhekejekisano wun'wana . 
A ndzi ta rhandza ku tiva ntsengo wa kona . 
A ndzi ta rhandza ku tiva mavonele ya wena . 
A ndzi ta rhandza ku endla nkumbetelo wa leswi taka . 
A ndzi ta rhandza ku vula swilo swa nkombo . 
A ndzi ta rhandza ku endla tipoyinti tinharhu . 
A ndzi ta rhandza ku endla tikhomente timbirhi . 
A ndzi ta rhandza ku vula poyinti yin'wana nakambe . 
A ndzi ta rhandza ku vula vuxokoxoko byin'we . 
A ndzi ta rhandza ku vula swikombiso swimbirhi . 
A ndzi ta rhandza ku vutisa xivutiso xexo . 
A ndzi ta rhandza ku tshaha eka swona . 
A ndzi ta rhandza ku tshaha swinharhu ntsena . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa timhaka tinharhu . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa timhaka timbirhi . 
A ndzi ta rhandza ku ku vuyelela kungu leri . 
A ndzi ta rhandza ku alana na ku ehleketelela koloko . 
A ndzi ta rhandza ku vuyelela ku hoyozela ka mina . 
A ndzi ta rhandza ku vuyelela sweswo laha . 
A ndzi ta rhandza ku vuyelele swipimo swinharhu . 
A ndzi ta rhandza ku angula eka leswi . 
A ndzi ta rhandza ku vula leswi landzelaka . 
A ndzi ta rhandza ku vula swilo swinharhu . 
A ndzi ta rhandza ku vona makete wo egeteleleka . 
A ndzi ta rhandza ku vona tipurojeke to ringeta . 
A ndzi ta rhandza ku vona sweswo swi humelela . 
A ndzi ta rhandza ku vona leswi swi katsiwile . 
Ndzi lava ku vona leswi swi nghenisiwe eka makanelwa . 
A ndzi ta rhandza ku seta swivutiso swinharhu . 
A ndzi ta rhandza ku sungula hi ku kurisa . 
A ndzi ta rhandza ku vula misinya ya nkombo . 
A ndzi ta rhandza ku tshikilela mune wa tipoyinti . 
A ndzi ta rhandza ku tshikilela swilo swo hlayanyana . 
A ndzi ta rhandza ku tshikilela poyinti yeleyo . 
A ndzi ta lava ku seketeka xiviko xa yena . 
A ndzi ta rhandza ku n'wi khensa hi mfanelo . 
A ndzi ta rhandza ku khensa hinkwavo ka vona . 
A ndzi rhandza ku khensa vanhu vanharhu . 
A ndzi ta rhandza ku swi khumba . 
A ndzi ta rhandza ku vona vumbhoni bya kona . 
A ndzi lava ku vula swivandla swimbirhi , ngopfungopfu . 
A ndzi nga ta pfukandzi ringetile ku vula leswi . 
A ndzi ta va ndzi nga pfumelelananga na swona leswi . 
A ndzi nga ta lorha ku swi endla . 
A ndzi nga ta wu lava ntirho wa kona na mina . 
A ndzi nga ta lava ku kumbetela ndzi ya emahlweni . 
A ndzi nga ta lava ku ya emahlweni . 
A ndzi ta hlawula leswaku swi va hi ku hatlisa . 
A ndzi ta antsweriwa hi ku va va nga swi endli . 
A ndzi ta bumabumela leswaku a endla tano . 
A ndzi ta kombela ku hlamula hi ku tsala .  . 
A ndzi ta ku swa kanganyisanyana . 
A ndzi ta ku , e-e , a swiendli . 
A ndzi ta tshikilela timhaka tingari tingani . 
A ndzi ta alana swinene na vonele leri . 
A ndzi ta seketela ku tlhelela eka komiti . 
A ndzi ta khensa un'wana na un'wana loyi a nga hoxa xandla . 
A ndzi khongotela vatirhikulorhi ku va seketela . 
A ndzi ta mi kombela ku swi endla . 
A ndzi ta mi khongotela ku seketela leswi . 
A ndzi ta amukela tikhomente ta n'wina eka leswi . 
A ndzi ta rhandza , hambiswiritano , ku engetela swin'wana . 
Ndzi lava , hikwalaho , ku veka swilo erivaleni . 
Loko ku ri na swin'wana , va to swi nyanyisa . 
Loko ku hambana ku ya emahlweni , a swi nga tirhi . 
Loko swi nga endli , swi lava ku cinciwa . 
Loko swi tirha hi nga ya emahlweni . 
Loko swi endla , swi ta va swi antswa sweswo . 
Loko swi ri tano , ke ndzi ri e-e . 
Loko a swi ri tano , a hi ta swi seketela . 
Loko swi nga ri tano , ndzi ehleketa leswaku swi na vusiwana . 
Loko swi nga ri tano , ndzi ta vhota ndzi landzula . 
Loko swi nga ri tano , swi ta humelerisiwa kanjhani ? 
Loko swi nga ri tano , hi ta siyiwa endzhaku . 
Loko ku nga ri swin'wana , a hi yimeni ndhawu yin'we . 
Loko swi endleka , ndza kombela mi nga kaneti leswi . 
Loko swi ri tano , swi ta teka nkarhi wo tanihi kwihi ? 
Loko swi ri tano , swi ta tirhisiwa ku yini ? 
Loko swi ri tano , va ta va va nyumisiwile . 
Loko swi ri tano , leswi a swi ta soleka swinene . 
Loko swi ve tano , ndza tisola swinene . 
Loko va swi kota , va suka laha tikweni . 
Loko hi nga swi endli hi lahlekile . 
Loko u nga tsakanga , vula tano . 
Loko u nga swi tivi , vuya . 
Loko u nga swi endli , ke u nga swi endli . 
Ndzhuti wu fambelana na swona . 
Ku humelerisa mitwanano leyi nga kona i swa nkoka . 
Ku humelerisa timhaka leti hinkwato swi ta teka nkarhi . 
Ku antswisa vuandlalelo swi fanele ku va xirhangana . 
Vutilawuri i xirhalanganyi xa ku rhula loku nga heriki . 
Vutilawuri byi fanele ku herisiwa . 
Hi 2001 , netiweke yi vuye yi lulamisiwa . 
Hi 2005 xiletelo lexi xi ta langutiwa hi vuntshwa . 
Hi 2008 , sweswo a swi nga ri xiphiqo . 
Hi ndlela yin'wana , swi tumbuluxa matirhisele ya mahungu . 
Hi rito rin'we , lowu i ntirho wa kahle . 
Kahlekahle , va le ku swi tsan'weni . 
Ku engetela kwalaho , maendlele yo vuyelelana ya sunguriwile . 
Ku engetela kwalaho , ku na timhaka tin'wana timbirhi . 
Ku engetela kwalaho , ku na purojeke yo ringeta . 
Ku engetela kwalaho , ku ta va na ku tlheriselana swinene . 
Ku engetela kwalaho , hi nyika na vuswikotikoti bya swa xithekinikali . 
Ku engetela kwalaho , hi na khomferense ya swa vuhangalasamahungu . 
Ku engetela kwalaho , a hi fanelanga ku yima ndhawu yin'we . 
Eka vurimi , hi endlile ntirho wa hina . 
Hambiswiritano swi hi nyika ku tshemba . 
Hambiswiritano ku nga ri eka mhaka leyi . 
Hambiswiritano , ndzi ta komisa . 
Hambiswiritano , xin'wana xi nga endliwa . 
Hambiswiritano , sweswo i ku ehleketela nkarhi wo koma . 
Hambiswiritano , swi ta kayivela . 
Hambiswiritano , hi nga tshama hi ri na ku tshemba . 
Hambiswiritano , hi fanele ku va na swiletelo . 
Hambiswiritano , hi dinga n'wangulo . 
Hambiswiritano , swi faneriwa hi ku hoyozela ko huma embilwini . 
Hambiswiritano , i xitshunxo . 
Hambiswiritano , swa fanela ku kaneriwa . 
Hambiswiritano , ntlawa wa mina wu lunghekile . 
Hambiswiritano , njhekajekisano wu pfariwile . 
Hambiswiritano , swa ha laveka . 
Hambiswiritano , hi tilulamiserile swinene . 
Eka timhaka hitimbirhi ndzi kuma swi nga amukeleki . 
Hi ku gimeta , leswi i kungu ro vevuka . 
Hi ku gimeta , lexi i xiviko xo hlawuleka . 
Hi ku endla sweswo , hi fanele ku languta ntiyiso . 
Eka xiyenge xin'wana na xin'wana , hi nyika ndlela . 
Eka mhaka yin'wana na yin'wana , mbuyelo wa enerisa . 
Eka nkayakayo wun'wana na wun'wana ku na nkarhi wa leswinene . 
Kahlekahle ndzi alana na mhaka yo vumba kopi ya munhu . 
Kahlekahle swa ha lo sungula . 
Kahlekahle sweswo swi vile maendlele ya hina . 
Kahlekahle hi fanele ku endla swo fularhelana na swona . 
Kahlekahle , mune wa timhaka ti le khombyeni . 
Kahlekahle , swi endla swo fularhelana na swona swi helela . 
Kahlekahle , xi edla swo fularhelana na swona . 
Kahlekahle , xi khomekile a xi koti ku ya emahlweni . 
Kahlekahle , swo fularhelana na swona hi swona swi nga swona . 
Kahlekahle , xiphiqo xa kona a hi xo ka xi nga ri xa nkoka . 
Kahlekahle , ku vhota swi le ku humeleleni . 
Kahlekahle , ku hava makhomele yo hlawula . 
Kahlekahle , ku hava vutifumi byo tano . 
Kahlekahle , va nga endla ku antswa swinene . 
Kahlekahle , hi le ku voneni ka ku tlakuka ka ku tshikileriwa . 
Kahlekahle , hi dinga switirho swo pfuna . 
Kahlekahle , xiphiqo i yini ? 
Eka nkarhi lowu taka , hi fanele ku antswisa maendlele ya hina . 
Hi ku angarhela , a swi landzeleriwi . 
Swona hiswoxe , sweswo i mhaka yo akisa. 
Eka swifundza swo ka swi nga rhandziwi ngopfu , ku na swin'wana swo tala . 
Eka matiko yo tala , a swi si pfumeleriwa . 
Hi tindlela to tala leswi i swo sungula . 
Eka timhaka to tala swi sivela ngopfu . 
Emahlweni ya mina , a swi ringananga . 
Hi ku vona ka mina , leswi swi na tingana letikulu . 
Hi ku vona ka mina , sweswo i ntiyiso swinene . 
Hi ku vona ka mina , nhlamulo i ina . 
Hi ku vona ka mina , leswi a swi lulamanga . 
Hi ku vona ka mina sweswo a swi fanele swi endleka . 
Hi ku vona ka mina ku hlawula swa olova . 
Hi ku vona ka mina , nhlamulo i e-e . 
Hi ku vona ka mina , mbuyelo wu kahle . 
Hi ku vona ka mina , xitshunxo xi na matlhelo mambirhi . 
Hi ku vona ka mina , ku hava nkanetano . 
Hi ku vona ka mina , swi dinga ku langutiwa hi ndlela yo hlawuleka . 
Hi ku vona ka mina , hundzuluxo lowu wu pfumala nkhaqato . 
Hi ku vona ka mina , lexi i xihoxo . 
Hi ku vona ka mina , leswi i ku hambuka endleleni . 
Hi ku vona ka mina , leswi swi fularhela ku tlula mpimo . 
Hi ku vona ka mina , leswi swi lulamile . 
Hi ku vona ka mina , leswi i swa nkoka swinene . 
Hi ku vona ka mina , mhaka leyi yi sekondari. 
Hi ku vona ka mina , leswi a swi nga kalanga swi laveka naswitsongo . 
Ku va ku fikeleriwa leswi . .  . 
Hi marito man'wana , swi khumba muakatiko un'wana na un'wana . 
Hi marito man'wana , i switsongo ngopfu . 
Hi marito man'wana , i xihlawuhlawu lexinene . 
Hi marito man'wana , swi ta ya emahlweni . 
Hi marito man'wana , swin'wana swo fana ! 
Hi marito man'wana , a ku humeleli swo nyawula . 
Hi marito man'wana , tigede to khapisa mati ti tshama ti pfuriwile . 
Hi marito man'wana , ku na ku hambana kukulukumba . 
Hi marito man'wana , va le ku hi bulekimeyileni . 
Hi marito man'wana , va siyiwe handle kambirhi . 
Hi marito man'wana , a va nyikelanga nchumu . 
Hi marito man'wana , leswi i swa nkoka swinene . 
Hi marito man'wana , leswi i puropaganda yo va erivaleni . 
Hi marito man'wana , hi lava leswaku ku va na xikalatlhelo eka swa timali . 
Hi marito man'wana , hi dinga milawu leyinene . 
Hi marito man'wana , hi dinga vativitivi vo tiyimela . 
Hi marito man'wana , hi dinga vutirhisani byintshwa . 
Hi marito man'wana , hikwalaho ka yini swi laveka ? 
Hi ku vona ka hina , leswi a swi tiyiseleki naswitsongo . 
Hi ku vona ka hina , leswi swi amukeleka swinene . 
Hi ku vona ka hina mahungu a ma ringananga . 
Hi ku vona ka hina , a ku na xo karhata . 
Hi ku vona ka hina , leswi swi laveka swinenenene . 
Hi ku vona ka hina , leswi swi hundzeriwe hi nkarhi . 
Ngopfungopfu ndzi lava ku vula ntlhavelo . 
Hi ku angarhela , yeleyo i mhaka yinene . 
Hi ku angarhela , hi pfumela ku olovisiwa loku . 
Hi ntiyiso leswi nga ntiyiso i swo fularhelana na leswi . 
Hi ntiyiso , hambiswiritano , leswi i alabayi . 
Hi ntiyiso , i miehleketo yo onha swinene . 
Hi ntiyiso , swi le kule na swona . 
Eka malembe ya sweswi , xiyimo xi chikile . 
Eka malembe ya sweswi , leswi a swi ri karhi swi cinca . 
Hi ku komisa , ku thoriwa ka levhele ya le henhla . 
Hi ku komisa , i xiyimo xo katsa ku vitanisa na ku xupula . 
Hi ku komisa , hinkwaswo swi kongoma vulawuri . 
Hi ku komisa , xi le ka mpimo wa vuswikoti bya hina . 
Hi ku komisa , mijekejekisano ya ha ya emahlweni . 
Hi ku komisa , xiyimo xa swidingo swa vanhu xi heta matimba . 
Hi ku komisa , ku na ku kayivela ka nawu . 
Hi ku komisa , ku na mpfilimfpilu hikwako . 
Hi ku komisa , hi na xiphiqo xa nawu . 
Hambi ku ri na leswi , a ku humeleli nchumu . 
Eka swiyimo swo tano , hi nga endla yini ? 
Loko swi ri tano ku hava xiphiqo . 
Loko swi ri tano , ndzi ta sungula nakambe . 
Loko swi ri tano , ndzi kokela endzhaku ku hundzuluxa ka mina . 
Loko swi ri tano , ku pfuleka a swi tirhi . 
Loko swi ri tano , hi nga swi rivala . 
Mayelana na sweswo , hi nga swi seketela . 
Mayelana na sweswo mihlawulo i ya nkoka . 
Mayelana na sweswo hi tsakela swo fana . 
Mayelana na sweswo hi teke xiboho lexi nga xona . 
Mayelana na sweswo , ku kombela switsundzuxo a swi ringananga . 
Mayelana na sweswo , njhekajekisano wu herile . 
Mayelana na sweswo , muviki u vula swona . 
Mayelana na sweswo , ku hava xihlawuhlawu . 
Mayelana na sweswo , hi vona ku ya emahlweni . 
Hi ndlela yeleyo , ku hava ntshikilelo . 
Emakumu swi ta tshama swi nga vuli nchumu . 
Emakumu , ku hava nchumu xa sweswo xi nga humelela . 
Emakumu , ndzimana yi vuye yi kokeriwa endzhaku . 
Emakumu , leswi swa amukeleka . 
Xo sungula , sweswo a swi na nkoka . 
Eka nkarhi lowu taka hi fanele ku xi antswisa . 
Eka nkarhi lowu taka , ina , hi nga cinca . 
Eka nkarhi wo leha sweswo swi nge tirhi . 
Hi laha kukulu swi vile na ku humelela . 
Eka nkarhi wa sweswi , ndzi twanana na yena . 
Eka nkarhi wa sweswi , ku na swikongomelo swimbirhi . 
Hi thiyori a hi nga va hi swi endlile . 
Eka xiyenge lexi , na kona , hi dinga swiyiriso . 
Eka mhaka leyi ndzi tshemba leswaku swa endleka 
Eka mhaka leyi , ndzi na ku vilela ka ntiyiso . 
Eka mhaka leyi , leswi swi nga seketeleka . 
Eka mhaka leyi , a hi na ndlela yin'wana . 
Eka xiyimo lexi hi alana na xiviko . 
Mayelana na leswi , mi na nseketelo wa hina . 
Eka xiviko lexi , hi hlawula hi xikongomelo . 
Mayelana na leswi leswi pfunaka swi tele swinene . 
Mayelana na leswi xiviko xi sasekile . 
Mayelana na leswi hi seketela kungu ra wena . 
Mayelana na leswi hi ta yima hi tiya . 
Mayelana na leswi , kungu leri ra twala . 
Mayelana na leswi , nakona , hi lava migingiriko . 
Eka xiyimo lexi , vavasati va dinga mpfuno wa hina . 
Hi ndlela leyi , hi sirhelela vumundzuku bya hina . 
Eka matshamelo yo tano , ndzi nga xi seketela . 
Hi xiendlekelo , ndzi tshemba ku nkanelo .  . .  . 
Ku hisa a swi fanelanga ku va xikongomelo xa masungulo . 
Ku katsa hinkwavoi ndlela ntsena ya kuneneyo ya emahlweni . 
Ku ndlandlamuxa ntirhisano exikarhi ka matiko i swa nkoka swinene . 
Hakunene swi le ku tirhisiweni . 
Hi mampele i monopholi wa nghingiriko . 
Hakunene a swi ri swona ku anakanyiweke swona . 
Hakunene , u khorwisiwa hi mhaka . 
Hakunene , i xin'wana xa swikongomelo swa mina . 
Hakunene , lexi i xiviko xa kahle swinene . 
Hakunene , hi hanya emikarhini ya xiwelo . 
Hakunene , hi se hi endlile makungu ya xithekiniki . 
Hakunene , hi ehleketa ku xiphiqo xi tshame kun'wana . 
Vukamberi byo tiyimela bya laveka eka leswi . 
Mikombeto ya masungulo yi fanele na yona yi va rivaleni . 
Swikombeto a hi xikongomelo hi vuswona . 
Tinghozi ta indasitiri ti nga naswona ti fanele ku papalatiwa . 
Pholisi ya indasitiri yi fanele ku va na vuandlalelo . 
Mahungu yo huma ka vanhu lava nga le hansi . 
Ku tumbuluxa swintshwa swa dingeka ku sivela ku cinca ka tlilayimete . 
Ematshan'wini hi ta teka goza ro ya ndzhaku . 
Ematshan'wini , swi dinga mpfuno wa hina na nseketelo . 
Ematshan'wini , hi le ku endleni leswi Hakunene swi hambaneke . 
Ematshan'wini , hi fanele na hina hi nyika tinhlamulo tin'wana . 
Ematshan'wini , hi fanele hi vekisa ka ntirhisano wo toloveleka . 
Vuxaka exikarhi ka tinxaka i mhaka leyi vilerisaka . 
Ntirhisano exikarhi ka matiko wa dingeka ku pfuxa ntshembo . 
Ku vekisa eka dyondzo swi fanele ku va xirhangana . 
Mivekiso eka switirhisiwa swa vutleketli i swa nkoka . 
Iraq ri , hi ntiyiso , hlulekile ku landzelela swileriso . 
Ireland i tiko ra mabindzu lamatsongo . 
U kona loyi a kanetaka hundzulo lowu wa nomo ? 
A swi fanelangi xana ku ya emahlweni ? 
Swa koteka xana ku vulavula hi sweswo ? 
Swi tiyimiserile ku va na vuolovi byo engeteleka ? 
Xana i ku hela ka misava ? 
Xana swi , hambiswiritano , ringanile ku vula sweswo ? 
Xana hi xona xivangelo lexikulu xa sweswo ? 
I dimokirasi yo engetela yaleyo , ndza vutisa ? 
Hi swona sweswo kumbe a hi swona ? 
Hi yona levhele ya nkucetelo wa yena yaleyo ? 
Hi sweswo xana hi vulaka swona hi ntshamiseko ? 
Xana xiyimo xi hi laha xi hlamuseriwaka hakona ? 
Xana ku na ndhingeko wa nhlangano ? 
Xana ku na pholisi yo angarhela leswi ? 
Xana ku na ku kaneta kun'wana ka kungu leri ? 
Xana ku na vutiyimiseri byo endla sweswo ? 
Xana ku ta va na pulani ya malembe yo hlaya ? 
Xana i vugevenga eka timfanelo ta ximunhu lebyi ? 
Xana i ndzhwalo wo tika ngopfu lowu ? 
Xana hi swona hi vitaneriweke swona leswi ? 
Israel a ri fanelangi ku khomiwa hi ndlela yo hlawuleka . 
Israel ri nyika xikombiso xa kahle xa leswi . 
Swi tlhela swi khumba levhele ya vuswikoti . 
Swi tekiwa ku ri ku tirhisa matimba hi ndlela yo biha . 
Swi languteka onge mixavo leyi yi pimiwile . 
Swi languteka xi ri xiphiqo xo vuyelela . 
Swi languteka swi twala eka mina . 
Swi tirha eka un'wana na u'nwana . 
Swi sungula hi ku kayivela ka dyondzo . 
Swi lava ajenda ya nongonoko wo anama swinene . 
Swi lava ku va ya rhipotiwa . 
Naswona swi nga tlhela swi khakhuleteriwa nkarhi wu nga si fika . 
Swi nga endliwa eka mikanelo ya matiko . 
Swi nga va na khombo hakunene eka vutumbuluxaswintshwa . 
Swi nga kuma nseketelo wa hina hakunene . 
Swi nga endla leswi hi tindlela timbirhi . 
Swi nga kumeka ntsena hi khwliti . 
Swi nga pfuna ntsena vanhu hinkwavo . 
Swi nge yi mahlweni swi tirha hi ndlela yoleyo . 
Swi nge heli hi ndlela yin'wana yo hambana . 
A swi vulavuleli vona hakunene . 
Swi khumba mhaka ya nhlanganiso nakambe wa ndyangu . 
Swi khumba mhaka ya midurho yo pfuxeta swilo . 
Swi vumba xiphemu xin'wana ya njhekajekisano . 
Swi khome swihlambanyo swo hlaya swa nkoka . 
Swi khome mihluleko yo hlaya ya nkoka . 
Swi khome swibumabumelo swo hlaya swa nkoka . 
Swi nga ha tlhela swi vuriwa ku hluriwa . 
A swi nga va swi ve njhekajekisano wo tsakisa . 
A swi nga ta kota ku bohana ku tlula laha . 
Swi ya hi leswi u swi vonisaka xiswona . 
A swi hlamulanga xivutiso xa mina , hambiswiritano . 
A swi nga lavi ku hlamula swivutiso . 
Swi na wona mpfumeleo eka swa vutherorisi . 
A swi khumbi matiko lama ha hluvukaka . 
A swi tirhi eka nkarhi wa sweswi . 
A swi kombeli mavonelo ya hina . 
A swi ti swi ri xihlamariso . 
A swi fikeleli milawu ya matiko hinkwawo . 
A swi na swona eka nkarhi wa sweswi , hambiswiritano . 
A swi kanetanani na swona naswitsongo . 
A swi va nyiki leswi va faneleke ku swi kuma . 
A swi na xivumbeko xa vatirhi . 
A swi dingi ku cinciwa . 
A swi tirheli eka vukalanchumu . 
A swi nyiki mavonakalelo ya swa timali . 
A swi xiximi nsinya wo tihlayisa . 
A swi teki xiyimo xa tipolitiki . 
A swi tirhi eka mhaka leyi . 
Swi tiyisisa ku fikelela ntsakelo wa rixaka . 
Swi twala ku ri na ku hambana swinene ku va laha . 
Swi na makungu yo hlaya lama nga ta fika kule . 
Swi na xiave xo hambana swinene namuntlha . 
Swi na nkhumbo wo karhi eka khampani . 
Swi hundzuke xiviko xa hiseko swinene . 
A swi ri ku teni nkarhi wo leha . 
Swi ve nyimpi yo leha , yo tika . 
Swi ve ntirho wo nonon'hwa swinene . 
Swi ve njhekajekisano wo tsakisa swinene . 
Swi ve gondzo ro leha swinene . 
Swi amukeriwilenaswona swa twisiseka . 
Swi ve njhekajekisano wa kahle swinene . 
Swi tiyisisiwile hi mikarhi yo hambanahambana . 
Swi nkhensiwile hi vanhu va swona . 
Swi tlheriseriwe ndzhaku eka komiti . 
Swi andlariwile hi mikarhi yo tala . 
Swi ve njhekajekisano wo nyanyula hakunene . 
Swi hlulekile ku sirhelela rifuwo ra tinhlapfi . 
Swi na vuxaka bya kahle na vaakelani va swona . 
Swi fike mavokweni yo ka ya nga ri wona . 
Swi tlakusile ntsengo wa vadlayiwa . 
Swi endle ku antswa lokukulu . 
Swi na swo tala leswinene swo swi vula . 
A swi kalangi swi huma ka leswi nga swona . 
A swi na mfanelo yo endla sweswo . 
A ri vangi nghenelo ro olova . 
A swi si nghena hambi ku ri ku tirheni . 
A ku na nchumu wo khumbana na swona . 
Swi na nseketelo wa hina eka matshalatshala walawo . 
Swi na switirhisiwa leswi dingekaka . 
Swi endlile hikokwalaho xihoxo lexikulu . 
Swi fanele swi titoloveta eka nkayakayo . 
Yi fanele ku va mali ya xiviri leyintshwa . 
Swi fanele ku xiximiwa hi ku hetiseka . 
Swi fanele ku tameriwa hi vuxiviri . 
Swi fanele ku langutisisiwa xisweswo . 
Swi fanele ku huma eka swa mitirho . 
Swi fanele ku tlhelela eka komiti . 
Yi fanele ku swi tirhisa na yona 
Hi wona nsinya wa masungulo wa dimokirasi . 
Swi le ka hasahasanyana . 
Swi lava ku rhula ka xiviri . 
I mhaka ya vukhongeri byo huma endleleni . 
I ntlhotlho na nkarhi wa ku vuyerisa . 
I ku cinca ka swa nkoka . 
I mhaka yo bohana leswaku . .  . 
I mhaka yo tsekatseka , ndza pfumela . 
I n'wangulano na vafatindleve . 
Swi khomisa tingana ku leswi swa humelela . 
I ntirho wa kahle wo saseka . 
I ntirho wa kahle wa nhlanganelo . 
I nghingiriko wa kahle wo laveka . 
I xiyenge xa kahle xo xi seketela . 
I ndlela ya kahle yo tirha . 
I ku humelela ka le henhla ka vana . 
I mhaka ya rihanyu na vuhlayiseki . 
Swi languteka switsongonyana tani hi rirhandzu . 
Swi le kule ngopfu switsongo . 
Swi hlwerile ngopfunyana , hambiswiritano . 
I phurosese yo leha no nonon'hwa . 
I mhaka ya vutihlamuleri bya rixaka . 
I mhaka ya vuxaka byo ya hi matimba . 
I mhaka ya rhekodo ya mani na mani . 
I mhaka leyi nga na nkokanyana . 
I mhaka , hikokwalaho , yo hlawula . 
I ndlela yo ya eka nhlangano wa tipolitiki . 
I nhlekulo wa vanhu . 
I modlolo wa matirhelo ya palamende . 
I xivumbeko xa manguva lawa xa vukuloni . 
I xiphiqo xa ntshuxeko wa mafambelo . 
I xiphiqo lexi ndlandlamukaka . 
I xiphiqo lexi nga na mayikirofoni . 
I kungu leri simekiweke eka lojiki . 
I kungu ra masiku lama taka . 
I kungu ra nkarhi wa rona . 
I kungu leri nga ka tilevhele timbirhi . 
I mhaka ya mfanelo ya vunene . 
I mhaka ya nxiximo eka tipolitiki . 
I mhaka ya rhengu hi ntiyiso . 
I ku cinca ko hlamarisa ka mavonakalelo . 
I nawu wa mafambisele lamanene . 
I ku onha lokukulu ka timfanelo ta ximunhu . 
I mfungho wa mikarhi ya kona . 
I mhaka ya nkoka eka vutumbuluxaswi ntshwa . 
I xivutiso xo olova xa ikhonomikisi . 
I ntirho wo xonga wa nawu . 
I ku humelela ka hina hinkwerhu . 
I sisiteme ya timakete leti pfulekeke . 
I xitirho xo mbindzimuxa dimokirasi . 
I khombo na mhaka ya tingana . 
I vhoti ya nkoka ya ntsakelo . 
I nhlangano wo avelana gondzo . 
I mhaka ya politiki leyi nga rivaleni swinene . 
I xiendlo lexi tikaka ngopfu ku xi ringananisa . 
I nghingiriko lowunene wo huma eka vanhu . 
I mayelana no pakanisa eka timhaka . 
I mayelana na hundzuluxo wa rihanyu na ikhonomi . 
I mayelana na matikhomele ya mbulavurisano . 
I mayelana na ku nga onhaki ka ntumbuluko . 
I mayena na ku ringananisa swilo . 
I mayelana na nkoka wa vutomi . 
I mayelana na nkarhi wo tiboha hi ku sayina . 
Ehenhla ka hinkwaswo i swa vunene leswi bohaka . 
Ehenhla ka hinkwaswo i nchumu wa tipolitiki . 
I swa ntikelo swinene eka matirhelo lamanene . 
Hi ntiyiso i ntsengonyana wutsongo . 
Swi kongomisiwe ku hlayisa rixaka leri ra swilo . 
Hinkwaswo i mhaka ya vun'winyi . 
Hinkwaswo i xiphepmu xa vunwa . 
Hinkwaswo swi veketeriwe kahle . 
Hinkwaswo swi tele ngopfu , hi ku hatlisa . 
Swi tlhela swi va nkayakayo wa mikoka . 
Swi tlhela swi va mhaka yo tiboha . 
Swi tlhela swi va mhaka ya vuhlayiseki 
Swi tlhela swi va tlhelo ra dimokirasi na vun'we . 
Ri tlhela ri va tiko ra nkoka eka ikhononomi . 
Ku tlhela ku va ku antswa ka dimokirasi . 
Swi tlhela swi kumeka hi tindzimi hinkwato . 
Swi tlhela swi khumbeka hi tlhelo ra vusweti bya eneji . 
Swi tlhela swi olova ku hlamusela ku hikwalaho ka yini . 
Swi tlhela swi va swa nkoka eka ku tumbuluxa mitirho . 
Swi tlhela swi va ka xiymo xa masungulo . 
Swi tlhela swi ri leswi tsakeriwaka hi vanhu hinkwavo . 
Swi tlhela swi ri vutihlamuleri bya mindyangu . 
Swi tlhela swi ri swa nkoka eka ku sivela tinghozi . 
Swi tlhela swi , hambiswiritano , ri xiphiqo xa insitituxini . 
Nkarhi na nkarhi i mhaka yo ringananisa . 
Nkarhi na nkarhi i xitori xexi xa khale . 
I endlelo ra lembexidzana leri . 
I nhlaselo wa timfanelo ta ximunhu . 
I muxiyaxiyi wo tiyimisela wa nkoka swinene . 
I mhaka yo bohana hi ndlela yo karhi . 
I nkarhi wo vuyeriwa wa hina hinkwerhu . 
I leyara yin'wana , ku swi vurisa sweswo . 
Swi nga va swin'wana kambe ku nga ri leswi naswitsongo . 
I ku mi kombela ku endla swin'wana . 
Swi simekiwe eka mahlamuselele mo ka ma nga ri wona naswitsongo . 
Swi simekiwe eka mune wa swikongomelo swa nkoka . 
Hi masungulo i mhaka ya timfanelo ta ximunhu . 
Swi tano hileswi a nga wansati . 
Swi tano hileswi va nga swi nyanyisiki . 
Swi le ku hungutekeni hi switsongotsongo ku va tano . 
Hakunene i langutelo wa nkarhi wo leha . 
Hakunene swi bohane ku tlula sweswo . 
Hakunene a hi ro sungula . 
Swi le rivaleni ku sweswo a swi amukeleki . 
Swi le rivaleni ku sweswo swi kona . 
Swi le rivaleni leswaku i khomferense leyi hetisekeke . 
Swi vonaka swi antswela mutirhisi . 
Swi bohene naswona swa tika . 
Swi hambanile na mikoka leyi hi avelanaka yona . 
Swi na nkoka ku hi twisisa sweswo . 
Swi dinga hundzuluko hakunene . 
I dimokirasi leyi nga ku hlaseriweni . 
I dimokirasi leyi nga khombyeni . 
Swi khomisa tingana ku leswi swi le ku humeleni ! 
Swa olova ku va muhlohloteri . 
Swa olova ku titivekisa na vona . 
Swi ringene ku ku endla u vabya . 
Swi fana swinene na leswi hi kumeke swona . 
I swa nkoka swinene ku ku fikeleriwa ntwanano . 
I swa nkoka swinene ku leswi swi endliwa . 
I swa nkoka swinene ku leswi swi humelela . 
I swa nkoka swinene ku hi endla xanchumu sweswi . 
I swa nkoka swinene ku hi lwa na leswi nga ku humeleleni . 
I swa nkoka swinene ku hi hunguta swiendlo leswi . 
I swa nkoka swinene ku hi kurisa vuxaka lebyi . 
I swa nkoka swinene ku hi khomanisa leswimbirhi . 
I swa nkoka swinene ku hi hlayisa nkoka wa ndzingelo . 
I swa nkoka swinene ku hi pfuxa n'wangulano lowu . 
I ngopfungopfu mhaka ya matikhomele lamanene . 
Hi vuswona yo va mhaka ya ntirho . 
Swi fana hi xiviri na oyili . 
Swi kahle eka mitlawa ya vavabyi . 
Swi tlula swinene sweswo hambiswiritano . 
I swa minongonoko hinkwayo leyin'wana . 
I swa munhu wihi ha un'we ku teka xiboho . 
I swa vuhlayiseki bya hina na hina . 
I swa hina ku va hi khomana . 
A swi pfuni nchumu ku hlamula xivutiso lexi . 
Swi ta ta swi huma eka mpindzulo . 
Swi ta va durhela mali . 
I swa kahle eka mitirho na ku kula . 
Swi kahle ku mafambisele ma va kona . 
Swa nonon'hwa ku endla hinkwaswo leswi . 
A swi kalanga swi vuriwa eka dukumente leyi . 
Hi laha laha xiqiphiqo xi kumekaka kona . 
I nkarhi lowunene wa swiboho leswi tiyeke . 
I nkarhi lowunene ku sweswo swi endliwa . 
I nkarhi lowunene ku leswi swi cinciwile . 
I nkarhi lowunene ku hi amukerile pholisi . 
I nkarhi lowunene ku va hi teke magoza . 
I swa nkoka ku ka ku nga tiyiseriwi ku tiveka kahava . 
I swa nkoka ku leswi swi katsiwa . 
I swa nkoka ku va hi tshembheka . 
I swa nkoka ku hi tsundzuka leswi . 
I swa nkoka leswaku u lemuka leswi . 
I swa nkoka ku u tlhele u swi vula . 
I swa nkoka ku amukela mhaka yaleyo . 
I swa nkoka ku veka timhaka leti erivaleni . 
I swa nkoka ku anakanyisisa maendlelo ma'wana . 
I swa nkoka ku komba ku hambana koloko . 
I swa nkoka ku nyika ku tiyisisa koloko . 
I swa nkoka ku va na n'wangulano wolowo . 
I swa nkoka ku va na njhekajekisano lowu . 
I swa kota ku humesela leswi erivaleni . 
I swa nkoka ku kombisa leswi . 
I swa nkoka ku tsundzuka poyinti yaleyo . 
I swa nkoka ku xixima mifikelelo yo hetelela . 
I swa nkoka , na ku laveka , ku hambanisa . 
A swi koteki ku lawula ku yirisiwa loku . 
A swi koteki ku pima ku xaiseka ka vanhu . 
Hi matlhelo yo tala i ku hluleka . 
A hi swona naswona swi hoxekile . 
Swi engeteleleka ku vekiweni ekhombyeni . 
Hakunene i mhaka ya mfuwo . 
Swi khumbeka eka ku hlayiwa ka vumbirhi . 
Ro va ntsena qhinga ro hlwerisa . 
I xivutiso ntsena xa ku hi ndlela yihi . 
Swa endleka leswaku va nga va va file . 
Ko va ntsena ku hambana ka endlelo . 
Ko va ntsena ku hambana ka leswitsongotsongo swa nhlamuselo . 
Swi tiye ngopfu na ku pfuna swinene . 
Swi pfuna swinene naswona nxavo wu le hansi . 
Swi na nkoka swinene leswi nga ta humelela ku landzela . 
Swi tlule nkarhi wa leswi . 
Swi tlurise swinene eka ku va bajete . 
Swi fana swinene na le ka dyondzo . 
I ku tshemba ka mina ku va nga swi kota . 
Swa laveka ku lulamisa ku pfumala ku twisisana . 
Swa laveka ku kuma ndzinganananiso . 
Swa laveka ku nyanyurisa ntirhisano wa swifundza . 
Swa laveka , kambe swa durha . 
Swi dingeka ku tlula leswi nga si tshamaka swi va swona . 
A swa ha ri kona eka ajenda . 
A hi dyondzo ya swa nawu . 
A hi ku kombele swo tala . 
A hi nhluvuko lowu wu ngo va wo koka mahlo . 
A hi xihumelerisiwa lexi nga xo xavisiwa . 
A hi mhaka ya vuhlayiseki emagondzweni . 
A swi na nxungeto eka ku thoriwa . 
A hi mayelana na phemiti ya ntirho . 
A hi mayelana na misinya hi ku angarhela . 
A xi le ku endleni hilaha xi faneleke hakona . 
A hi xiendlo xa ntumbuluko . 
A hi ku hela hi xona . 
A swi olovi ku fana na sweswo . 
A xi dizayineriwangi xikongomelo xexo . 
A swi olovi ku komba ku khomana . 
A swi ringanangi ku tumbuluxa thekinoloji . 
A swi ringanangi ku xaxameta mixopaxopo . 
A swi ringanangi ku endla nkucetelo wo hlengeleta timali . 
A swi ringanangi ku sivelaswitundziwa . 
A ku zi ku ri xitshunxo xa nkarhinyana . 
A ku zi ku ri matshamelo ya sweswi . 
A swi nga vi leswi nga ta olova . 
A swi nga endli sweswo . 
A swi pfuni hi ku vona ka mina . 
A hi mitirho kumbe mbangu . 
A ko va xileriso ntsena xa hofisi ya mfumo . 
A ko va ntsena vuxaka bya munyikeri na muamukeri . 
A ko va ntsena vuxokoxoko byitsongonyana . 
A ko va ntsena xikombiso xa malwandla . 
A ko v a ntsena mayelana na ku vuyeriwa ka ikhonomi . 
A ko v a ntsena hi tlhelo ra mphakelo wa eneji . 
A ko va ntsena hi tlhelo ra vubindzurisani hi tibuloko . 
A swo vuyerisa ntsena van'wamapurasi . 
A swo va ntsena ka ndhawu liya ntsena . 
A swo ntsena mhaka yo yelana na rihanyu . 
A swo va ntsena mayelana na dukhumente . 
A swo va ntsena mhaka ya ndzinganano . 
A hi ntirho wa hina ku vilela . 
A hi xiphemu xa minkanerisano . 
A hi mbuyelo lowu hi ntiyiso wu nga wo biha . 
A hi nchumu lowu hi nga lo wu tumbuluxa . 
A swi ringanangi , hambiswitano , ku sola . 
A hi khombo ro sungula ro tano . 
A hi rona ntsena vandla ro kaneta . 
A hi tlhelo lerin'wana loko swi hundzuluxiwile . 
A hi wona nkarhi wa sweso . 
A hi xitori lexi heleleke , hambiswitano . 
A ku hundzangi nkarhi ku swi endla . 
A swo va swikulu ngopfu ku va swi nga komberiwa . 
A hi nchumu loko ku nga ri ku xanisiwa eka nawu . 
A swi na nchumu lowu khumbaka hina . 
Sweswi i swa nkoka swinene ku tlula mikarhi hinkwayo . 
Swi tala ku va mhaka ya swirhangana . 
Swi tala ku va swo tlula sweswo , hambiswiritano . 
I xin'wana xa swikongomelo swa hina swa nkoka . 
I wun'wana wa mitirho ya hina ya nkoka . 
I yin'wana ya tipurojeke ta hina to ringeta . 
I xin'wana lexi ndzi xi kanetaka hi mbilu . 
Ko va ntsena mhaka ya nkarhi . 
I ntsena phakeji leyitsongo swinene . 
I ntirho wa hina ku va pfuna . 
I ku tshemba ka hina na ku navela ka hina . 
I mfanelo ya hina ku endla sweswo . 
I xiphiqo xa hina na vutihlamuleri bya hiana . 
I vutihlamuleri bya hina ku swi sivela . 
I vutihlamuleri bya hina ku tirhana na ku nga thoriwi . 
I vutihlamuleri bya hina ku swi tirhisa . 
I ntirho wa hina ku swi hlamula . 
I ntirho wa hina ku kumisisa sweswo . 
I xiphemu xa rhengu ra hina ra mikanerisano . 
I xiphemu xa leswi hi nga swona hi xiviri . 
Swa kanakanisa kumbexana , tanilaha hi swi tivaka . 
Swa koteka ku fikelela lexa vumbirhi . 
Swa koteka ku hlangananisa leswimbirhi . 
Swa koteka ku tlherisela endzhaku endlelo leri . 
Swa koteka ku vona swikombiso leswinene . 
Ngopfungopfu i xiviko xa timfanelo ta ximunhu . 
Swi na swivutiso swo xana swi ta pfuna . 
Swi le rivaleni kahle ku swi kona . 
A swi kali swi lava ku vutisiwa . 
Hi ntiyiso i poyinti ya masungulo hakunene . 
Swi kahle ku swi vula erivaleni . 
Swi kahle ku teka magoza matsongo . 
I swa ntikelo naswona i swa xihatla ! 
Swi onha hi ku olova makete . 
Hi swin'wana leswi fambaka ku tlula kwalaho . 
Hi swin'wana leswi hinkwerhu hi swi lavaka . 
Hi swin'wana leswi hi faneleke ku swi cinca . 
Hi swin'wana leswi nga kotekaka ngopfu . 
A swi kombi swi fanerile , hi mavonele ya mina . 
Swi komile nakona swi ba nhloko ya mhaka . 
I xiboho lexi hi ntiyiso xi nga xa vatirhisi . 
I nsinya wa masungulo wa dimokirasi . 
I nkombiso wa mitsakelo ya vona . 
I nawu wa rixaka ra kona . 
I vumundzuku byo leha bya vurimi . 
Hi rona ririmi ntsena leri va ri twisisaka . 
I vanhu ntsena lava xanisekaka . 
I nsinya lowu wu ndzi vilerisaka . 
I mhaka ya tihakelelo ta mafambisele . 
Leyi i mhaka ya xibalo xa nxavo . 
I ndlela leyi nga yona ku yi teka . 
I nchumu wa kahle ku wu endla . 
Swa fanana na le ka mbangu . 
I misasa leyi yimeke hi nhloko . 
I ndlela yo hoxeka ku ya emahlweni . 
Swi kona swi tsariwile . 
Hikokwalaho i mhaka yo khomana . 
Hikokwalaho i mhaka ya ntwananisano . 
Hikokwalaho i ndhawu yo anama swinene . 
Hikokwalaho i matshalatshala ya nkoka swinene . 
Hikokwalaho i goza leri amukelekaka swinene . 
Hikokwalaho i nongonoko wa nkoka swinene . 
Hikokwalaho i swa nkoka lowukulu wa tipolitiki . 
Hi vona lava nga ku laveni swilo hi nsindziso . 
I maangulelo lawa lama nga amukelekiki . 
I sisiteme leyi leyi nga hoxeka . 
Hi leswi leswi kayivelaka namuntlha . 
I nkarhi wa rhengu ro hambana . 
I nkarhi wa masungulo lamantshwa . 
I nkarhi wa hundzuluko wo hetiseka . 
I nkarhi wa vurhangeri byo tiya bya politiki . 
I nkarhi wa swona wo hela . 
I nkarhi wo ehleketisisa na nxopaxopo . 
I nkarhi wa vutihlamuleri no tiya mbilu . 
I nkarhi wa vona wo yingisa ! 
I nkarhi wo teka magoza ekuheteleleni . 
I nkarhi wo endla hi ku tiyimisela . 
I nkarhi wo hlamula riqingho rero . 
I nkarhi wo herisa ku jamelana . 
I nkarhi wo herisa ndzhendzheleko lowu . 
I nkarhi wo khuwela ku yimisiwa . 
I nkarhi wo endla ntwanano . 
I nkarhi wo endla leswi sweswi . 
I nkarhi wo herisa xitumbelelani . 
I nkarhi wo hetisa leswi va languteleke swona . 
I nkarhi wo simeka mikanerisano yo rhula . 
I nkarhi wo rhangela hi ku va xikombiso . 
I nkarhi wo hlawula leswi va lavaka swona . 
I nkarhi wo vulavula ntiyiso . 
I nkarhi wo yimisa imperiyalisimi leyi . 
I nkarhi wo tshemba vatirhisi . 
I nkarhi wo hi endla tano na hina . 
I nkarhi wo hi ya ku tirheni . 
I nkarhi wo va hi yimisa endlelo leri . 
I ku endlela ku fikelela sisiteme ya ndzinganano . 
Swi ta tirhiseriwa ku nwa . 
I ku endlela ku kumisisa ntiyiso wa matimu . 
Ka ha ri mpundzu swinene ku kanela leswi . 
Swi olova ngopfu ku pfumala ntshembo . 
Swi na ntiyiso eka matiko lama ha hluvukaka . 
I ntiyiso leswaku ku ya emahlweni a ku nonoka . 
Swi na ntiyiso leswaku van'wana va fambile . 
Swi na ntiyiso leswaku ku na swivilelo . 
A swi kanetiwi leswaku swi durha mali . 
Swi tika ngopfu ku swi cinca . 
I swa nkoka swinene naswona hiswona hakunene . 
I swa nkoka swinene eka indasitiri ya hina . 
Swi na nkoka swinene ku tshikelela leswi . 
Swi na nkoka swinene ku twisisa sweswo . 
I xitarata swinene xo ya matlhelo mambirhi . 
Swi tsakisa ngopfu ku vona leswi . 
I swa nkoka ku va mfambafambo wu tumbuluxiwa . 
Swi na nkoka ku hi endla xanchumu . 
Swi na nkoka ku tiyisisa timfanelo ta vona . 
I swa nkoka swinene ku hi lulamisa leswi . 
Hi leswi humelelaka eka endlelo ra ntolovelo . 
Hi leswi vuriwaka nxopaxopo wo aka . 
Hi leswi xiviko xi lavaka swona . 
Hi leswi matiko lawa ma hlawuleke swona . 
Hi leswi va vulaka swona leswi nga swa nkoka . 
I , hambiswiritano , tlhelo ra nhluvuko . 
I , hambiswiritano , endlelo ra dayinamiki . 
I , hambiswiritano , xihumelerisiwa xa petiroliyamu . 
Xi , hi nkarhi wun'we , le ku tirheni . 
I , hambiswiritano , mhaka ya mbulavurisano . 
I , kahlekahle , mhaka ya misava hinkwayo . 
I , hi ntiyiso , xin'wana xo tshembhisa swinene . 
I , hambiswiritano , ku tiyimisela ko fana . 
I , hi tlhelo rin'wana , rifuwo . 
I , hikokwalaho , xibalo xo tlherisela rixaka ndzhaku . 
Swi , hambiswiritano , ya mahlweni swi va nawu . 
Swi yisa eka mpfilumpfilu lowukulu . 
Swi vula swo tala , swo tala swinene ku tlula leswi . 
Swi nga ha va swa ha endla swo fana . 
Wu fanele ku tlhela wu va nhlangano wa tipoltitiki . 
Swi fanele naswona swi nyika vuhlayiseki bya mundzuku . 
Swi fanele ku va ntlhantlho wa xiphiqo wa ntwanano . 
Swi fanele ku endliwa hi magoza . 
Swi fanele ku endliwa hi ku hatlisa ku tlula sweswo . 
Swi fanele ku hakeleriwa hi bajete ya hina . 
Swi fanele ku olova naswona swi tirha ximakete . 
Swi fanele ku katsiwa eka bajete ! 
Swi fanele ku tlula ku vulavula ntsena . 
Swi fanele hakunene swi olova ku swi hlamula . 
Swi fanele ku voniwa eka matshamelo yalawo . 
Swi fanele ku engeteleriwa hi migingiriko yin'wana . 
Swi fanele ku va hi ndlela leyin'wana . 
Swi fanele ku tirhiseriwa ku sirhelela mbangu . 
Swi fanele ku endla swin'wana ku swi yimisa . 
Swi fanele ku pfumelela matiko lawa ku nghenela . 
Swi fanele ku hela hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Swi fanele ku tiyisisa leswaku hinkwaswo swa lulamisiwa . 
Swi fanele ku langutana na ku kanela loku . 
Swi fanele ku katsa vutiyimiseli byo korhokela . 
Swi fanele swi nga vi minimamu ya ntwananoxikarhi . 
A yi fanelanga ku va samiti ya ntolovelo . 
A swi fanelangi ku pfumeleriwa ku humelela . 
Swi fanele ku ka swi nga tiki kumbe swa tihofisi ta mfumo swo leha . 
A swi fanelalangi ku engeteleriwa ku tsana . 
A swi fanelangi ku va ntsena mayelana na vutshunxeki . 
Swi fanele hikokwalaho ku va hungu ra ntshembho . 
Swi fanele ku tirha swin'we na vanhu va tiko . 
Swi dinga nseketelo lowukulu . 
Swi dinga ku va vutirhisani bya xiviri . 
Swi dinga ku antswisiwa lembe leri taka . 
Swi dinga ku hlayisiwa na ku ndlandlamuxiwa . 
Swi dinga ku sungula ku tirhisiwa . 
Swi tshamela ku tlula nsinya wa vutsongo . 
Swi kunguhata ku tumbuluxiwa ka makete . 
Swi nyika swo fananyana na nsinya wa nawu . 
Swi humesela handle sete ya swivutiso . 
Hakunene swi le ka xiyimo xo biha . 
Hakunene a swi nga fanelangi ku va xileswi . 
Swi bumabumela ku sungula mimbulavulo yo nghena eka xiyimo xintshwa . 
Swi hunguta ku phikizana ka ikhonomi . 
Swi kongomisa laha hi nga kona sweswi . 
A swi languteka xi ri xitshunxo xo angarhela . 
Swi languteka ku ri na vumbhoni bya leswi . 
Swi languteka ku ri nkotlano wo tsakisa . 
Swi languteka eka mina ku ri ku vonela ekusuhi . 
Swi tirha ku sirhelela tshamelo ra sweswi . 
A swi fanele na swona swi fikisiwa makumu lembe leri . 
A swi fanele ku endliwa ematikweni ya tinxaka . 
A swi fanele ku va endhawini ya kahle ya swona . 
A swi fanele ku pfuxiwa eka nkarhi wun'wana . 
A swi fanele ku va swi faneriwa hi vito rero . 
A ku fanele ku vile vhoti yo kaneta . 
A ku fanelangi ku va xiboho xa tlhelo rin'we . 
A swi fanelangi ku va eka hundzulo . 
A swi fanelangi , hambiswiritano , ku yisa ka ku khondla mavoko . 
Swi fanele swi tekiwa swi ri swo pfuna sweswi . 
Yi fanele ku tlanga xiave xikulu xo rhangela . 
Yi nge swi koti naswitsongo ku endla sweswo . 
Yi hava naswitsongo vanhu vo tirha . 
A swi zi naswitsongo swi twisiseka . 
Swa ha ri na swilo swo tala leswi kayivelaka . 
Swi teka nkarhi ku tirhana na swiphiqo leswi . 
Swi lava vambirhi ku endla leswaku swi tirha . 
Swi yimela hikokwalaho goza ra nkoka ku ya emahlweni . 
Yi tekele ehansi vukulu bya mhangu . 
A yi ri mhangu hi ndlela hinkwayo . 
A ku ri goza eka ntirhisano wa hina . 
A ku ri xihoxo ku swi ala . 
A ku ri e-e ku suka matlhelo hinkwawo . 
A wu ri ntsako ku n'wi hlalela . 
A ku ri mhaka ya ntwananisano wo ya henhla . 
A ku ri ku rheta ka ririmi . 
A ku ri xitatimende lexi a xi endliwile . 
A ku ri ku onha timfanelo ta hina . 
Swi amukeriwile hi swirho swo tala swinene . 
A swi ri swa nkoka swinene ku pfuxeta xileriso . 
A wu ri wona nkarhi wo swi pfuxa . 
Hi ntiyiso swi endliwe ka komiti . 
A swi ri henhlanyana ku tlula sweswo , hambiswiritano . 
A swi ri ngopfu xikoweto xa tipolitiki . 
A ku nga ri mhaka ya leswi nga ndzeni . 
A wu nga ri ntirho wo olova ngopfu . 
A ku nga ri hi nkotlano naswitsongo ! 
A swi nga olovi eku sunguleni . 
A swi nga olovi ku fikelela leswi . 
A ku nga ri hi mhaka ya mina n'winyi . 
A ku nga ri , hikokwalaho , xiphiqo ya vuhundzuluxo. 
A ku ri mhaka ntsena ya nkarhi . 
A swi koteka ku vulavula na yena . 
Swi tlheriseriwe ndzhaku epalamende . 
A swi ri swona ku phikelela ka sweswo . 
A swi ri swona ku kaneta kungu leri . 
A ku ri fexeni ya nkarhi wa kona . 
A ku ri xo sungula xa muxaka wa xona . 
A swi ri swo fana na le ka yuro . 
A ku ri nkarhi wolowo ku fikeleriweke ntwanano . 
Hikokwalaho a ku ri mhaka ya nseketelo . 
Hikokwalaho a swi laveka ku veka swipimelo . 
A swi tsakisa ngopfu no va na nkoka swinene . 
A swi ri leswi humeleleke swinene hi nkarhi wolowo . 
A wu ri , nakona ka ha ri , ntirho wa vona . 
A ku ri , hambiswiritano , ntokoto wo pfuna swinene . 
A yi ri , hi ndlela yin'wana , nhlengeletano yo kamafundza 
Swi ta tlhela swi pfuna swa mabindzu ku phikizana . 
Swi ta ringeta ku nghenisa xandla . 
Wu ta va ntirho wo famba hi ku hatlisa . 
Wu ta va nkarhi wa nkoka swinene 
Swi ta va swi kumeka hambiswiritano . 
Swi ta va swi durha swinene ku teka riendzo . 
Yi ta sunguriwa nakambe hi 3 n.n. 
Ku ta vaakitiko na vamabindzu . 
Swi ta va swi fana eka wayeni . 
Swi ta va leswi hi swi endlaka swona . 
Swi ta fanela ku sungula mikanerisano leyi . 
Swi ta dinga ku kanela ko leha swinene . 
Swi nge he vi eka nkarhi lowu taka . 
Wu nge vi ntirho wo olova . 
Swi nge vi swi lulame ku ringana sweswi . 
Wu nge vi wu ri nkarhi wo sungula ! 
Swi nge bi hinkwavo ka vona . 
Swi ne yisi ku humeleleni ko karhi . 
Sweswi yi ta va nhlengeletano vanharhu . 
Swi le rivaleni ku wu ta va ntirho wo tika . 
Swi ta lava ntwanano lowuntshwa xikarhi ka tiinsitituxini . 
Swi ta teka nkarhi ku fika eka swiboho . 
Swi ta teka nkarhi ku vuyisa ntshembo . 
Swi ta hamba swi pfuxetiwa lembe na lembe . 
Ku ta va ku ri xihoxo ku hatlisela . 
Ku ta va ku ri xihoxo xikulu swinene . 
Ku ta va ku ri ku tlanga hi nkarhi . 
Ku ta va ku ri ku onha xifundzho . 
Swi ta va swi hambane na nawu wa misava . 
Swi ta va swi tsakisa ku tlula mpimo ku swi tiva . 
Swi ta va swi ri vuphukuphuku ku endla hi ndlela yin'wana . 
Ku ta va ku ri ku fa ka vona . 
Swi ta va swi bihile loko leswi swo humelela . 
Swi ta va swi hoxekile ku kaneta sweswo . 
Swi ta vanga ku onhaka lokukulu . 
Swi ta va leswi twisesekaka swinene . 
Swi nge teki swo tala ku swi endla . 
Swi ta lava kungu rintshwa ra nawu . 
Swi ta hangalasa xikoweto xo hoxeka . 
Swi ta komba ku ti kona tin'wana tindlela . 
Swi le ka hina ku teka xiboho .  . .  . 
Vufambisi bya kona , hambiswiritano , byi dinga ku va na vuswikoti . 
Vundzeni bya kona , hambiswiritano , i bya nkoka . 
Matshalatshala ya swona ma sungula ku veka mihandzu . 
Mbuyelo wa swona a hi lowu ngo tiveka swi nga si humelela . 
Vukoteki bya xona endhawini leyi i byikulu swinene . 
Swikongomelo swa swona i ku antswisa vuhlayiseki bya vanhu . 
Mitirho na maqhinga ya xikhale swi le ku xungetiweni . 
Mitirho na yona yi na xiave eka leswi . 
Jordan ri na nkoka eka ndlela yo tisa ku rhula . 
Khotavuxika lembe leri yi le kule swinene . 
Ku veka miehleke ntsena hi ku komisa eka yin'wana poyinti . 
Marito mangari mangani ntsena ku hetisa . 
Mehleketo yingari yingani mayelana na pholisi ya le handle . 
Mehleketo ntsena ya mina hi xiviri eku sunguleni . 
Mintlhantlho ya swihphiqo leyinene ya tika ku yi fikelela . 
Languta ntsena emisaveni hi ku rhendzeleka . 
Languta ntsena mimbuyelo . 
Ehleketa ntsena mafambisele ya ntolovelo ya bajete . 
Ku hlamusela sweswo ku sungula . 
Vululami emhakeni leyi byi nonokile . 
Vululami i xiphemu xa nkoka xa ndzivalelano . 
Vululami i bya nkoka eka ku sungula hi vuntshwa . 
Kashmir a ri ri xiwelo eka nawu . 
Kosovo ri boxiwile ko hlaya namuntlha . 
Kosovo ri vile xikombiso xa nkarhi wa sweswinyana . 
Vamanana na vatatana , a ndzi xikalatlhelo . 
Vamanana na vatatana , ndzi xixima mavonelo ya n'wina . 
Vamanana na vatatana , ndzi ta komisa . 
Vamanana na vatatana , ndzi nge yingisi . 
Vamanana na vatatana , ndzi ta ringeta kambe . 
Vamanana na vatatana , xin'wana na xin'wana xi na swipimelo . 
Vamanana na vatatana , rito rin'we ntsena ro pfala . 
Vamanana na vatatana , a hi veni na erivaleni . 
Vamanana na vatatana , a hi tshameni hi rhurile . 
Vamanana na vatatana , leswi swi pfala ku vhota . 
Vamanana na vatatana , xexo i xikongomelo xa hina . 
Vamanana na vatatana , njhekajekisano wu herile . 
Vamanana na vatatana , xiboho i xa n'wina . 
Vamanana na vatatana , leswi swi na xikongomelo xo nyika mahunguyo ka ya nga ri wona . 
Vamanana na vatatana , leswi swi fanele ku cinciwa . 
Vamanana na vatatana , kungu leri ri helele hi nkarhi . 
Vamanana na vatatana , hi sweswo leswi nga ka nxungeto . 
Vamanana na vatatana , namuntlha hinkwaswo swi cincile . 
Vamanana na vatatana , hi na yona sisiteme yaleyo ! 
Vamanana na vatatana , mi amukeriwile hinkwenu . 
Vamanana na vatatana , mi vula swona hi ntiyiso . 
Vamanana na vatatana , a mi yimangi mi tiya ndhawu yin'we naswitsongo . 
Laeken u khuwele ku ku va na dimokirasi swinene no va rivaleni . 
Xo hetelela kambe xi nga ri lexitsongo i pholisi ya mahungu . 
Xo hetelela , ndzi na ntsena swo vula swingari swingani . 
Xo hetelela , ndzi hundzukela eka indasitiri ya semende . 
Xo hetelela , ndzi ta khumba xiphemu xa bajete . 
Xo hetelela , rito ro hetelela eka nkhomano wa vanhu . 
Xo hetelela , eka nhlokomhaka ya malawulelo ya swa timali . 
Xo hetelela , mhaka ya tihakelo ta vhisa . 
Xo hetelela , ku na mhaka ya vululami . 
Xo hetelela , leswi a swi fanele ku va swi vuriwe swi twala swinene . 
Hi fanele sweswi hi fikisa mhaka leyi emakumu . 
Hi fanele ku kongomisa miehleketo swinene eka mhaka leyo hetelela . 
Hi fanele ku landzelerisa exikarhi ka ku oloxa na nsirhelelo . 
Hi fanele ku seketela hi timali leswi hi tshembaka eka swona . 
Hi fanele ku kambisisa eka leswi eka nkarhi wo leha . 
Hi fanele ku vuyela eka sweswo endzhakunyana ka nkarhi . 
Hi fanele ku sungula hi vanhu lavatsongo na mihlangano ya dyondzo . 
Hi fanele ku teka lembe ntsena ku endla leswi . 
Hi fanele ku teka goza ku herisa mukhuva lowo biha . 
Hi fanele ku tekela leswi enhlokweni loko hi karhi hi avela timali . 
Hi fanele ku teka xivandlanene lexi ku sungula ku lavisisa nakambe . 
Hi fanele ku vulavula mayelana na leswi hi nga na swona swo fana ! 
Hi fanele hikokwalaho hi langutisisa hi vukheta leswi hi swi endlaka . 
A hi fanele hikokwalaho hi vhotile eka xihundzulo lexi ku sungula . 
Hi fanele hikokwalaho hi hlanganisa matshalatshala , nakambe laha ntirho wa xiviri wu endliwaka kona . 
A hi fanelangi hikokwalaho ku amukela xihundzulo lexi tanihilaha xi andlariweke hakona . 
Hi fanele hikokwalaho hi ehleketa hi mayelana na hilaha va nga seketeriwaka hakona . 
Hi fanele ku ehleketa hi vukheta mayelana na leswi swi vulaka swona . 
Hi fanele hikokwalaho hi tama ha ha tibohelela eka mavonelo ya swa timali . 
Hi fanele ku tirhisa nkarhi lowu kumekaka eka xikongomelo xexo . 
Hi fanele ku lava ku vona mitirho yo tala , ku nga ri yitsongo . 
Hi fanele ku tirhisana ku ololoxa mhaka leyi , na yona . 
Hi fanele , hi ntiyiso , hi khumbeka hi mitsakelo yo angarhela . 
Hi fanele , hikokwalaho , ku amukela xiviko lexi handle ko dya nkarhi wun'wana 
Hi fanele , hikokwalaho , hi nga hundzuli leswi ku va ku kombisa ka hina ku lava ku humelela swinene . 
Ho va ntsena hi nga fikeleli ku tama ha ha ri laha hi nga kona . 
Ho fanela ntsena ku aka hi vuntshwa hi ndlela leyi yisekaka emahlweni . 
Hina vaseketeri va ntshovelo lowu nga wa muganga hinkwawo hi teka leswi ku va swi ri swa nkoka swinene . 
Hi vulavula hi vabohiwa va xipolitiki lava va faneleke ku tshunxiwa . 
Hi tirhisa mali yo tala eka mitwanano leyi . 
Hi tirhisa nkarhi wo leha swinene hi karhi hi vhota eka leswi . 
Hi tama hi nga tivi ku i vanhu vangani va loveke. 
Hi tama hi nga si vhota eka xiringanyento xa milawu . 
Hi tama ha ha fanele ku kanela mpimo wa manyikelo ya timali . 
Hi tama ha ha fanele ku rindzela xileriso xa nsindziso . 
Hi tama ha ha ri na ntirho wo tala ku wu endla eka van'wana . 
Hi seketela miehleketo yo hlayanyana leyi nga eka xiviko . 
Hi seketela minongonoko ya mphalalo , kambe yi fanele ku tirha hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Hi seketela hinkwaswo swiphemu leswa nkoka swa xiviko . 
Hi seketela swiyimo leswi landzelaka leswi paluxiweke eka xiviko . 
Hi rila swinene na vaxanisiwa na mindyangu ya vona . 
Hi tekela enhlokweni xitatimente xa wena na ku navela ka wena . 
Hi vulavula mayelana na swivandlanene leswi hi nga na swona kwalaho . 
Ha khensa ku suka emakorhweni ya timbilu ta hina . 
Kutani hi bohile ku teka endlelo ra vutihlanganisi . 
Hikokwalaho hi tihumesile eka vhoti ehenhla ka mhaka leyi . 
Hikokwalaho ha pfumelela filosofi leyi nga endzhaku ka xiviko lexi . 
Hikokwalaho hi hlawurile ku tihumesa eka vhoti yo hetelela . 
Hikokwalaho hi swi teka ku swi fanele ku tirhisiwa hi ku hatlisa . 
Hikokwalaho a hi nga ri na ndlela yin'wana handle ka ku vhota hi hambana na swona . 
Hikokwalaho hi na ntirho wa xihatla ku khatsa ndzima . 
Hikokwalaho a hi na ndlela yin'wana eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho ha tshemba leswaku swiringanyeto swa hina swi ta amukeriwa . 
Hikokwalaho ha tshemba leswaku xiboho lexi xi ta tswala mihandzu . 
Hikokwalaho hi sindzisa eka swiringanyeto leswi hi nga swi andlala . 
Hikokwalaho hi lava vulavisisi lebyi faneleke eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho hi fanele ku hlamusela ti va erivaleni timhaka laha naswona sweswi . 
Hikokwalaho hi fanele ku langutisisa hinkwaswo leswi hi vukheta . 
Hikokwalaho hi fanele ku hluvukisa nkongomiso wa miehleketo wo hambana swinene . 
Hikokwalaho hi fanele ku kuma swintshunxo eka swiphiqo leswi . 
Hikokwalaho hi fanele ku pfuna ku kondletela malawulelo lama yisekaka emahlweni ya swihlahla . 
Hikokwalaho hi fanele ku vekisa matshalatshala lama lavekaka swonghasi ya ndzavisiso . 
Hikokwalaho hi fanele ku languta ntiyiso wa timhaka . 
Hikokwalaho hi fanele ku langutisisa swinene leswi . 
Hikokwalaho hi fanele ku kongmisa miehleketo swinene eka leswi . 
Hikokwalaho hi fanele ku tirha hi matimba swinene eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho sweswi hi fanele ku kanela timhaka to hambana . 
Hikokwalaho hi ala swihlawulekisi swa nkoka swa xiboho . 
Hikokwalaho hi seketele xiboho naswona hi vhote hi seketela . 
Hikokwalaho hi vhote hi hambana na ndzimana ya 12 ya xiviko . 
Hikokwalaho hi vhote hi hambana na swihundzulo naswona hi tihumese eka swona hinkwaswo . 
Hikokwalaho hi vhote hi hambana na vutikayiveti eka vhoti ya namuntlha . 
Hikokwalaho hi vhote hi hambana na xiringanyeto hinkwaxo ka xona . 
Hikokwalaho hi vhote hi hambana na kungu leri ra xiboho . 
Hikokwalaho ha amukela mbuyelo lowunene wa ntirho wolowo wa le matikweni mambe . 
Ha ehleketa ku handle ko kanakana i nkarhi wa ku endla tano . 
Ha ehleketa ku i swa nkoka ku yisa emahlweni nkanelo lowu . 
Ha ehleketa ku xi nga tirhisiwa kotala swinene . 
Ha ehleketa leswaku mihlangno leyi yi fanele ku hambanisiwa . 
Ha ehleketa leswaku ntwanano wa kahle , hikokwalaho . 
Ha ehleketa leswaku lexi i xiphiqo xa ndzinganano . 
Ha ehleketa leswaku leyi i mhaka ya nkoka ya vuhlayiseki . 
Ha ehleketa leswaku hi fanele ku tiyisisa xiphemu lexi . 
Ha ehleketa ku leswi swi vanga swiphiqo swo hambanahambana . 
Ha ehleketa ku leswi swi fanele ku katsiwa eka mpako . 
Ha ehleketa ku hi hoxile xandla eka ku fikelela ndzima leyi . 
Ha wu twisisa nkarhi wa ku cinca i xiphiqo laha . 
Ha susumeta leswaku mhaka leyi yi langutisisiwa nakambe . 
Hi lava hi ku hatlisa nkambisiso wa endlelo ra milawu . 
Hi lava hi ku hatlisa ku teka goza eka mhaka leyi . 
A hi hamba hi tlanga hi xona eka nkarhi lowu nga hundza . 
Ha tshemba swinene va ta tirhisa xivandlanene lexi . 
Hi khomiwa hi tingana swinene leswaku leswi a swi endliwangi . 
Hi vhote hi hambana na xiviko lexi hi swivangelo leswi landzelaka . 
Hi vhote hi hambana na xona hi swivangelo swinharhu swa masungulo . 
Hi vhote hi xi seketela eka komiti . 
Hi vhote eka pholisi ya xintlawa na le ka pholisi ya vurimi . 
Hi vhote hi ku hlayiwa ko sungula tin'hweti tinharhu leti nga hundza . 
Hi rindzerile xitshembiso xexo nkarhi wo leha . 
Hi rindzerile mavhiki , kambe a hi kumangi nhlamulo . 
Hi lava qhinga ra mitirho yo tala na ku va yo antswa . 
Hi lava vulanguteri bya le kusuhisuhi bya xiyimo . 
Hi lava mphikizano hikwalaho ka swinawana swa vanhu hinkwavo . 
A hi lavi nchumu xo fambelana na nkoka wolowo ngopfungopfu . 
Hi lava mivuyelo naswona hi yi lava sweswi . 
Hi lava leswi ngopfungopfu - naswona hi 2012 . 
Hi lava lexi ku va xi lulamisiwa handle ko heta nkarhi . 
Hi lava ku papalata swiphiqo swa vubohiwa bya xibyurokhirasi . 
Hi lava ku hundzisa ku khensa ka hina hi ndlela leyi . 
Hi lava ku endla sweswo hi moya lowunene hinkwawo . 
Hi lava ku tiyisisa leswaku leswi swi tshama swi ri tano . 
Hi lava ku langutana na xiphiqo lexi hi ndlela yo tivikana . 
Hi lava ku kumisisa hilaha hi nga pfunaka hakona . 
Hi lava ku va sindzisa ku teka goza lerinene . 
Hi lava ku tiva timodlolo ta n'wina ta ikhonomi . 
Hi lava ku pfuna vanhu hinkwavo , ku nga ri valawuri va mfumo . 
Hi lava ku tshikela vutihlamuleri bya munhu eka munhu hi yexe . 
Hi lava ku languta hiilaha timakete ti antsweke hakona . 
Hi lava ku fikisa eka mpimo wa le henhla xiave xa hina epalamende . 
Hi lava ku hlula swihoxo swa nkarhi lowu nga hundza . 
Hi lava ku vuyisa swiringanyeto leswiya endleleni . 
Hi lava ku vona milawu loko leswi swi fanerile . 
Hi lava ku tshikelela hilaha mhaka leyi yi nga ya nkoka hakona . 
Hi lava ku teka magoza yo sivela , sweswo hi xona xikongomelo xa hina . 
A hi lava ku koka nkongomiso wa wena wa miehleketo eka mhaka leyi . 
Ha amukela swikoweto swa nhluvuko eka masiku lama ha ku hundzaka . 
Ha swi amukela leswi , naswona hi ta nyika ntirhisano wa hina hi vutalo . 
A hi hambana na ku tumbuluxiwa ka nkwama wo tano . 
Hi vutisiwile leswi hi swi endleke mayelana na swona . 
A hi nga ri eka xiyimo lexi a hi ri eku tundzeni ka tinhundzu ku suka eka matiko mambe . 
A hi kotangi ku sivela ku mbumburheka ka vanhu . 
A ku ri hina ntsena lava faneleke ku tirhisa rito leri . 
Hikokwalaho a hi tsakile ku vhotela xiboho lexi 
A hi byeriwile leswaku yuro yi ta cinca swilo . 
Hi ta tlhela hi tirha hi matimba swin'we . 
Hi ta tlhela hi tekela enhlokweni swiyimo swo karhi swo kongoma . 
Hi ta tsaka ku xi nyika nseketelo wa hina . 
Hi ta va hi kanela swiringanyeto leswi hi xixikana . 
Hi ta tsaka ku ku seketela eka leswi . 
Hi ta ku khensa swinene eka leswi . 
Hi ta xi kambisisa kutani hi teka magoza lama faneleke . 
Hi ta ta eka mavonelo hi ku famba ka nkarhi . 
Hi ta ta eka leswi eka xivutiso lexi landzelaka . 
Hi ta langutisisa mhaka leyi eka endlelo ro hambana . 
Hi ta ya emahlweni endzhaku ka swona na tinhlamuselo ta vhoti . 
Hi ta ya emahlweni hi tivilerisa hi xiyimo xexo . 
Hi ta ya emahlweni hi endla tano hi mikarhi hinkwayo . 
Hi ta ya emahlweni hi veka tihlo swinene xiyimo . 
Hi ta ya emahlweni hi nyika mpfuno wa hina na mphalalo . 
Hi ta ya emahlweni hi susumeta mbuyelo lowu kombisaka ku navela ku humelela swinene . 
Hi ta ya emahlweni na vutiboheleri bya hina na makungu ya matirhelo . 
Hi ta endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku fikelela sweswo . 
Hi ta endla swilo hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku va hi pfuna . 
Hi ta tirha vutihlamuleri bya hina ku fikela eka minete yo hetelela . 
Hi ta tiyisisa leswaku mikandziyiso ya tindzimi hinkwato ya fambelana . 
Hi ta kambela leswi tanihi xiphemu xa nkambisiso . 
Hi ta kuma nkongomiso wa miehleketo lowu nga erivaleni eka swiphiqo leswi . 
Hi ta va na rito ra hina eka endlelo ra xiboho xa nhlanganelo . 
Hi ta fanela ku vuyela eka xona endzhakunyana . 
Hi ta fanela ku ehleketanyana mayelana na sweswo . 
Hi ta fanela ku kambela leswi hi vuenti swinene . 
Hi ta fanela ku kuma ndzingano lowu faneleke laha . 
Hi ta fanela ku famba ku hundza swinene eka leswi . 
Hi ta fanela ku va na njhekajekisano mayelana na leswi . 
Hi ta fanela ku kongomisa miehleketo ngopfongopfu eka vabohiwa . 
Hi ta fanela ku aka hi vuntshwa leswi swi onhiweke . 
Hi ta swi langutisisa naswona hi ta mi tivisa hilaha swi faneleke hakona . 
Hi ta langutisisa mhaka leyi u yi boxeke . 
Hi ta languta ku vona hakunenenene leswi hi swi lavaka . 
Hi ta endla xiboko mayelana na leswi ku nga ri khale . 
Hi ta endla mavonelo ya hina ya va erivaleni hi vutalo eka sweswo . 
Hi ta fanela ku endla swin'wana mayelana na sweswo na swona . 
Hi ta fanela ku angula eka goza ro tano . 
Hi ta fanela ku yimela ku humesiwa ka nhlamuselo . 
A hi nga ta ponisa misava hi xileriso lexi . 
A hi nga ta sunguai nkanerisano eka leswi ! 
Hi ta kavanyeta sweswi njhekajekisano wa vhoti leyi . 
Hi ta hundzela emahlweni sweswi eka tinhlamuselo ta vhoti . 
Hi ta hundzela emahlweni sweswi eka nxaxamelo wa timhaka ta nkanerisano . 
Hi ta andlala xiviko eka leswi haxawa . 
Hi ta fikelela hi ku hatlisa ntwanano eka swoleswo . 
Hi ta kongomisa mhaka leyi eka vukorhkeri bya tindzimi . 
Hi ta vuyela eka mhaka leyi endzhakunyana ka nkarhi . 
Hi ta vona ku swikongomelo leswi swi ta fikeleriwa ku fika kwihi . 
Hi ta vona loko sweswo swi koteka mundzuku nimixo . 
Hi ta vona leswi hi nga ta swi endla hi nhlayo wa vakhandziyi . 
Hi ta vona , kambe sweswo hi leswi hi swi vhumbeke . 
Hi ta tikarhatela ku hlanganisa hinkwavo vakhomaxiave . 
Hi ta teka swiboho leswi faneleke hi xivangelo xexo . 
Hi ta vulavula mayelana na foramu leyi faneleke . 
Kutani hi ta kambela leswi swi lavaka ku endliwa . 
Kutani hi ta va laha hi lavaka ku va kona . 
Kutani hi ta va na xiphemu lexinene xa nawu ! 
Hikokwalaho hi ta landzelela xileriso xa bindzu . 
Hikokwalaho hi ta va hi karhi hi vhota hi hambana na swiviko leswimbirhi . 
Hikokwalaho hi ta va hi karhi hi vhota hi hambana na mhaka leyi ngopfungopfu . 
Hikokwalaho hi ta ya emahlweni na nkanerisano , tanihilaha mi vuleke hakona . 
Hikokwalaho hi ta ya emahlweni hi landzelerisa mhaka leyi swinene . 
Hikokwalaho hi fanele ku vuyela eka leswi . 
Hikokwalaho hi ta fanela ku endla ku cincanyana loku faneleke . 
Hikokwalaho hi ta vhota hi seketela ku thoriwa ka wena . 
Hi ta ringeta ku antswisa swipimelo eka muako . 
Hi ta ringeta ku xi endla xi famba kahle . 
Hi ta ringeta ku xi herisa . 
Hi ta vhota hi hambana na ku amukeriwa ka xileriso lexi . 
Hi ta vhota hi ku tirhisa sisiteme ya xielekitironiki . 
Hi ta vhota eka xihundzulo xiyenge hi xiyenge . 
Hi ta yimela ku vona hilaha leswi swi nga ta tirhisiwa hakona . 
Hi ta tirhisana na yena ku xi antswisa . 
Hi navela ku ku hoyozela hi malwandla eka xiboho xa wena . 
Hi navela , hambiswiritano , ku nyika tinhlamuselo leti nga erivaleni to hlayanyana . 
Hi hlalerile xiyimo xo yelana malembe ma nga ri mangani lama nga hundza . 
Ha hlamala leswi switandzhaku swa leswi swi nga ta va swona . 
Hi tirhisanile swin'we ku enegetela vuyimeri bya vavasati . 
Hi ta mi kombela ku tekela enhlokweni ! 
Hi ta tsaka ku amukela xihundzulo xo tano . 
Hi ta va hi hoxa swinene ku nga xi tirhisi . 
Hi ta voniwa ku va hi tirhisa mimpimo yo hambana eka swiyimo swo fana . 
Hi ta tirha kahle ku hlayisa sweswo emiehleketweni . 
Hi ta tsakela ku xi va na makumu yo tsakisa . 
Hi ta tsakela swihundzulo swa hina ku amukeriwa . 
Hi ta tsakela ku tshemba leswi , kambe hi nge swi koti . 
Hi ta tsakela ku hundzisa nchavelelo wa hina eka yena . 
Hi ta tsakela ku paluxa nseketelano wa hina na vona 
Hi ta tsakela ku hambuka eka timpakani leti fambelanaka na ku hoxa xandla . 
Hi ta tsakela ku ya emahlweni na mafambiselo . 
Hi ta tsakela ku va na ntiyisiso eka ndhawu leyi . 
Hi ta tsakela ku tiva ku i yini timhaka toleto . 
Hi ta tsakela ku xixima mfikelelo wolowo . 
Hi ta tsakela ku pimela leswi malembe mambirhi . 
Hi ta tsakela ku vona rivilo ro hatlisa swinene laha . 
Hi ta tsakela ku vona hilaha leswi swi nga yaka emahlweni hakona . 
Hi ta tsakela ku vona sweswo swi endliwa eku heteleleni . 
Hi ta tsakela ku vona vonelo ra tlhelo lerin'wana ri humelela . 
Hi ta tsakela ku vona ntlawa lowu wu kula swinene . 
Hi ta hlayisa xikombelo xa hina xa vhoti ya mbitanelo wa mavito . 
A hi ta va hi nga ri laha hi karhi hi khoma njhekajekisano namuntlha . 
Kutani hi ta va na ntlhanu wa malembe eka nkarhi lowu taka . 
Kutani hi ta va na timali to engetela eka ndhawu leyi . 
Hina , tanihi swirho swa palamende , a hi nge khomiwi hi ndlela leyi . 
Hina , hambiswiritano , hi fanele ku khatsa ndzima eka swirhangana swa hina . 
Hina , hakunene , hi lava ku papalata xiendleko xihi kumbe xihi xo tano . 
Hina , na hina , hi kanetana na ku rhuliwa ka ku nga landzeleli swipimelo . 
Hina , na hina , hi kunguhata ku khatsa ndzima , hakunene . 
Hina , na hina , hi fanele ku rhangela ndlela eka eka mhaka leyi . 
Hina , na hina , hi fanele ku komba leswaku hi na vutihlamuleri . 
Mi tirhile swinene eka leswi mi swi endleke ku ta fika sweswi . 
Kahlekahle , ndzi nga mi byela , nhlamulo i e-e . 
Kahlekahle , hi nkarhi wun'we hi nge swi koti ku tirhisa nsirhelelo wa tiindasitiri ta laha tikweni eka mphikizano hi ku barisa swinene ta le matikweni mambe . 
Kahlekahle , mune wa tin'hweti endzhakuyana , hi le ripaleni . 
Kahlekahle , hi lexi xin'wana xa swivangelo swa nkoka . 
Kahlekahle , hi lexi xitiyisiso xa leswaku a hi tano . 
Kahlekahle , nkarhi a wu se famba ku tlula mpimo ku endla tano . 
Kahlekahle , swa fana eka malapi na ku hangalasiwa na ndhawu hinkwayo . 
Kahlekahle , va swirhundzu na va matlhari , sweswo a swi tano . 
Kahlekahle , sweswo i swa swivulavuri leswi nga ta landzela ku boha . 
Kahlekahle , sweswo a hi swona leswi hi akisaka xiswona vumundzuku bya hina . 
Kahlekahle , sweswo hi swona swa kahle ku tlula hinkwaswo leswi ndzi swi tweke ku ta fika sweswi . 
Kahlekahle , yuro yi fikile hi nkarhi lowu lulameke . 
Kahlekahle , tlhelo lerin'wana ri tiyisisile ku va tano . 
Kahlekahle , lexi i xiphemu xa tlilayimete ya nkarhi wa sweswi . 
Kahlekahle , namuntlha se hi vile na mpfampfarhuto lowuntshwa . 
Kahlekahle , hi le ku kaneleni ka vumundzuku bya tinxaka leti taka . 
Kahlekahle , hi vone leswi mbuyelo wa sweswo wu nga swona . 
Lexi ndzi xi vonaka xi ri lexinene i xitirho xa ku olova . 
Lexi ndzi lavaka ku xi vona i vutshembeki byo tala bya ikhonomi . 
Leswi ndzi lavaka ku swi vula swi olovile swinene . 
Leswi xiyimo xa timhaka xo khomisa tingana a xi ta va xiswona ! 
Xana i goza muni ri nga eku tekiweni ku lulamisa mikayivelo ? 
Xana i yini ndzi ringetaka ku swi vula , va swirhundzu na va matlhari ? 
Xana i yini magoza yo khomeka lama ya faneleke ku tekiwa ? 
Xana i yini swipimelo leswi ehansi ka swona vanhu va nga eku tirheni ? 
Xana i yini swipimelo leswi ehansi ka swona vukorhokeri byi nyikiwaka ? 
Xana i yini switandzhaku leswi hinkwerhu hi nga kotaka ku swi vona ? 
Xana i yini swiphemunkulu swa qhinga ra rimba ? 
Xana i yini tidyondzo leti hi faneleke ku ti dyondza ku suka eka leswi ? 
Xana i yini swihlawulekisinkulu swa kungu ra matirhelo ? 
Xana i yini swivilelonkulu leswi kombisiweke hi xiviko lexi ? 
Xana i yini swiphemunkulu swa mpfumelelanompfampfarhutwa ? 
Xana i yini timhakankulu leti ti vuriweke eka xiviko lexi ? 
Xana i yini vuanami na vundzeni bya mpfumelelo ? 
Xana i yini magoza yo kongoma lama hi kunguhataka ku ma teka ? 
Xana hi kuma yini ku suka eka xona eka leswi swi nga xiswona ? 
Xana hi ta endla yini hi vana va hina ? 
Xana hi ta teka vurhangeri eka yini ? 
Xana hi ringeta ku fikelela yini hi ntwanano lowu ? 
Xana hi nga endla yini tanihi mhaka ya xihatla ? 
Xana hi nga endla yini hi xikongomelo xa ku twiwa ? 
Xana hi nga endla yini , eka xiyimo lexi nkarhi wu nga famba ? 
Xana hi nga endla yini ku ponisa sisiteme ya hina vini ? 
Xana hi nga endla yini , hikokwalaho , ku lulamisa nkayivelo lowu ? 
Xana hi nga langutela yihi eka masiku ma nga ri mangani lama landzelaka ? 
Xana hi nga vula yini mayelana na ku famba ka valavisisi ? 
Xana i yini xi nga endliwaka sweswi . 
Xana hi na yini hi ku landza xintshunxo ? 
Xana i yini hi faneleke ku xi vula mayelana na timali leti nghenaka ta mindyangu ? 
Xana hi lava yini hi xikongomelo xa ku fikelela leswi ? 
Xana hi ma nyika yini mabindzu ya hina na vaakatiko va ka hina ? 
Xana hi lava ku endla yini eka nkarhi lowu taka ? 
Xana u kunguhata ku endla yini mayelana na xiyimo lexi ? 
Xana u kunguhata ku endla yini eka mhaka leyi ? 
Xana u ehleketa yini mayelana na pholisi ya mpimo wa vucincanisi ? 
Xana sweswo swi fambelana kwihi na switatimente swa munhu . 
Xana sweswo swi vula yini ku suka eka vonelo ra mina ? 
Xana muviki u tiva yini leswi hi nga swi tiviki ? 
Xana leswi swi vula yini hi ku landza pholisi ya nxaviselano ? 
Xana hi xihi xin'wana lexi hi nga xi endlaka ku seketela nkaneto lowu ? 
Xana hi xihi xin'wana lexi u xi ehleketaka hi nga xi endlaka ? 
Xana i yini hakunenenene kungu ra wena mayelana na sweswo ? 
Xana i switiyisiso muni hi nga na swona mayelana na leswi ? 
Xana ku humelela yini loko hi nga kumi ku nyikiwa timali ? 
Xana ku humelela yini loko hi nga ri na nawu lowu ? 
Lexi humelelaka lexi landzelaka i xiphemu xa endlelo ra ku endliwa ka swiboho . 
Xana ku humelela yini eka vanhu lava tlheriseliwaka endzhaku ? 
Xana ku humelela yini , kutani , loko va nga twisisi ? 
Xana ku humelele yini hi hiseko wa ku teka goza ? 
Xana ku fikeleriwile yini eka nkombo wa malembe lama nga hundza ? 
Xana ku endliwile yini ku lawula swihahampfhuka ku fika sweswi ? 
Leswi a swi humelela namuntlha i tingana ! 
Xana ku humelele yini eka leswi humeleke ku ya eka nhlawulo ? 
Xana ku humelele yini eka nkhinkhi wa mpfuxeto wa nhlangano ? 
Xana ku humelele yini eka misinya ya nawu wa matiko ya misava . 
Xana ku humelele yini eka ndzavisiso eka swikambelo swa ngati ? 
Xana ku humelele yini hi xiboho xa rimba eka vutherorisi ? 
Xana ku humelele yini , leswi hi nga ta ka hi nga swi vuli namuntlha . 
Xana hi endlile yini ku pfumelela leswi ku humelela ? 
Xana mi endlile yini hi nkwama wa nhluvukiso wa matikoxikaya ? 
Xana i vuxokoxoko muni lebyi byi faneleke ku sirheleriwa ? 
Xana i mpfuxeto muni wa nhlangano , emakumu ka siku ? 
Lexi nga eku kaneriweni laha hakunene xi na nkoka . 
Lexi xi kumekaka eka nkambelo lowu a xi fambelani endzhaku ka swona . 
Lexi xi nga xa nkoka i ntsengo wa nxungeto lowu khumbekaka . 
Lexi xi nga xa nkoka i ku humesa ntiyiso . 
Lexi xi nga xa nkoka swinene hakunene i sekitara ya vutleketli . 
Lexi xi nga biha hakunenenene i ku dlayiwa ka swihlangi . 
Xana ku ta va yini mbuyelo wa sweswo ? 
Xana ku ta humelela yini leswi landzelala hi xiviko lexi ? 
Leswi swi humelelaka eka mhaka leyi i ku nga tshembekangi swinene . 
Lexi xi nga xa nkoka hi leswaku swilo swi endliwa hi ndlela leyi faneleke . 
Lexi xi nga xa nkoka i ku khatsa ndzima ku ya eka ku rhula . 
Lexi xi nga xa nkoka , hambiswiritano , hi leswaku va sungurile . 
Xana ku katsiwile yini endzeni ka vuanami bya xiviko lexi ? 
Xa nkoka ehenhla ka swona , ndza tshemba leswaku mikambelo ya hina ya kotlana . 
Xa nkoka ehenhla ka swona , ikhonomi ya laveka ku pfuxetiwa . 
Xa nkoka ehenhla ka swona , mihlawulo yi onhiwile hi madzolbnga . 
Xa nkoka ehenhla ka swona , leyi a hi mhaka yo hambana . 
Xa nkoka ehenhla ka swona , hi le ku xi kaneleni exihundleni . 
Xa nkoka ehenhla ka swona , hakunene hi ta kuma tinhlamuselo leti humesiweke . 
Xana ku laveka yini loko hi fanele ku va na ndzingano ? 
Lexi xi lavekaka i ku cinca eka tipholisi leti . 
Lexi xi nga pfumeleriwiki ku va tano , a xi humeleli ! 
Xana i yini ku hoxa ka hina xandla eka nhluvukiso wa ku rhula ? 
Xana i yini hungu ra hina eka tiko ro fana na rero ? 
Leswi swi lavekaka i xihlawuriwa xa ku veka ko karhi tihlo . 
Xana i yini xiyimonene xa leswi eka mbangu ? 
Xana i yini xivangelo naswona i yini xitandzhaku ? 
Xana i yini xilo lexi lavekaka swonghasi lexi nga eku vutisisiweni ? 
Xana nkambisiso wa le xikarhi ka theme ya xitirho lexi wu mayelana na yini ? 
Xana i yini xiphemu xa nkoka swinene xa nkanerisano lowu ? 
Lexi xi nga xa nkoka swinene i ku landzelela milawu ? 
Xana i yini ntirho wa nkoka swinene sweswi lowu langutaneke na hina ? 
Xana i yini muxaka wa mikhuvanene ya vanhu hinkwavo ? 
Xana i yini xivangelo xa 1.4 wa tibiliyoni leti kayivelaka ? 
Xana i yini xintshuxo eka nkitsinkitsi wa le kusuhisuhi , kutani ? 
Xana i yini xiyimo xa ntlangu eka mhaka yaleyo ? 
Xana i yini rimba ra nkarhi leri hi faneleke ku languta eka rona ? 
Xana i yini xi faneleke ku tekiwa tanihi adirese ya vutshamo ? 
Xana i muxaka muni wa xiyimo hi nga na wona namuntlha ? 
Xana i muxaka muni wa nxavo hi vulavulaka hi mayelana na wona ? 
Xana i mpimo muni wa ku nyikiwa ka timali wu nga ta averiwa eka leswi ? 
Xana i yini leswi swa ha saleke emahlweni ka hina eka mavhiki lama taka ? 
Lexi xi nga xa nkoka , hi ntiyiso , i ndhawu ya nxopelo . 
Lexi xi hi khumbaka ngopfu , hambiswiritano , i magoza ya xintlawa . 
Xana i yini xi faneleke ku endliwa ku fikelela ndzima leyi ? 
Xana i ndzima muni yi khatsiweke eka ku simeka phurojeke leyi ? 
Xana i ndzima muni yi khatsiweke hi swivutiso eka leswi ? 
Xana i tiphurojeke muni ti kunguhatiwaka eka malembe ma nga ri mangani lama landzelaka ? 
Lexi xi nga xa nkoka swinene hi leswaku nawu wa tirhisiwa . 
Xana i yini xileriso lexi xi nga fanelangiki ku pfumeleriwa ku xi endla ? 
Leswi va ringetaka ku hi byela swona swi le rivaleni . 
Leswi a va yela swona lahaya a swi le rivaleni . 
Xana i muxaka muni wa ntirhisano hi nga vaka hi vulavula mayelana na wona ? 
Leswi hi swi kanelaka namuntlha i masalelwa yo khomisa tingana . 
Leswi hi swi endlaka a swi vumbi xiphemu xa xona . 
Leswi hi swi endlaka namuntlha i xikanganyiso hi ku angarhela . 
Leswi hi nga ta swi ringanyeta a swi si tshama swi va kona hi mpimo wo karhi . 
Leswi hi swi pfumalaka i ntirhisano exikarhi ka valawuri . 
Leswi hi swi ringanyetaka laha i masukelo lamantshwa . 
Leswi hi swi kombelaka , kutani , i njhekajekisano wa mani na mani . 
Leswi hi swi vonaka sweswi i fambelo leri nga na khombo . 
Leswi hi vulavulaka mayelana na swona i netiweke ya misava hinkwayo . 
Leswi hi vulavulaka mayelana na swona i endlelo ra xipolitiki . 
Leswi hi nga na swona emahlweni ka hina namuntlha a swi hetisekangi . 
Leswi hi nga na swona laha namuntlha i swin'wana swo hambana swinene . 
Leswi hi nga kotangiki ku swi antswisa i ku olova . 
Leswi hi faneleke ku swi aka i hiseko wa xipolitiki . 
Leswi hi nga fanelangiki ku swi endla i ku ala mitiyiso . 
Leswi hi swi lavaka i ku cinca swinene ka ndlela . 
Leswi hi swi lavaka i ku cinca lokukulu eka ku tirhisa mpimo wo ringanela wa eneji . 
Leswi hi swi lavaka i pholisi yin'wana ya tindhawu ta matikoxikaya . 
Leswi hi swi lavaka i ku endla swilo erivaleni swinene na vutihlamuleri swinene . 
Leswi hi swi lavaka sweswi i qhinga ra le handle leri fambaka kahle . 
Leswi hi faneleke ku swi endla sweswi i ku tirha . 
Leswi hi swi lavaka , ndza tshemba , i maehleketelelo ya nhlanganelo . 
Leswi hi swi lavaka , hikokwalaho , i ku kondletela tipholisi to karhi . 
Leswi sweswi hi swi lavaka i pholisi ya ikhonomi ya vanhu hinkwavo . 
Leswi hakunene hi swi lavaka i nkambelo wa vuswikoti . 
Leswi hakunene hi faneleke ku swi endla ku havexerisa vavasati . 
Leswi hakunene hi faneleke ku swi endla i ku kuma vutitshembi . 
Xana ku ta va yini lexi nga eka nongonoko ku ololoxa leswi ? 
Xana wu ta va yini nkoka wo engetela wa nghingiriko lowu . 
Xana wu ta va yini ndzhwalo wa swa timali eka muhakeri wa xibalo ? 
Xana ku ta va yini xiave xa valawuri va miganga ? 
Xana ku ta humelela yini eka ku rhumeriwa eka matiko mambe ka tiphurogiramu ta khomphyuta leti hundzuriweke tikhodi . 
Xana ku ta humelela yini hi nkuriso ku ya evuxeni ? 
Xana leswi swi ta vula yini eka tiko ra ka hina , tanihi xikombiso ? 
Xana hi ta vula yini leswi nga swintshwa ? 
Leswi u swi endlaka i ku hundzisela vutihlamuleri eka munhu un'wana . 
Leswi u swi ringanyetaka eka hina i swin'wana swa ku cinca lokukulu . 
Leswi u swi vuleke hikokwalaho ku ta tirhaniwa na swona . 
Leswi u swi ringanyetaka eka xivutiso xa wena a swi koteki . 
Xana i yini , kutani , hi faneleke ku swi vula eka matiko lama sweleke ? 
Xana i yini , kutani , hi nga xi endlaka mayelana na ku sivela vuvabyi lebyi ? 
Xana i yini , kutani , hi faneleke ku xi endla eka nkarhi lowu taka ? 
Xana i yini , kutani , mbuyelo wa ntirho wa hina hinkwawo ? 
Hambi nhlayo ku nga va yini kumbe yini , yi le henhla ku tlula mpimo . 
Xana i rini hi nga langutelaka ku vona xinawana xo karhi ? 
Xana i rini u ehleketaka ku sisiteme yi va yi ri eku tirheni ? 
Xana i rini xi nga ta va eka nkanerisano ? 
Loko swi ta eka vhoti , hi ta vona . 
Loko swi endla , u le ndzeni u ri na xiyimonene . 
Loko hi nga tshunxekangi , a hi sirhelelekangi . 
Xana njhekajekisano hi nhlokomhaka leyi wu ta khomiwa rini ? 
Xana hi ta herisa rini ku pfumaleka loku ka vululami . 
Laha ndzi humaka kona , leswi swi tiveka tanihi vuxisi ? 
Xana va kwihi laha ku yingisela njhekajekisano lowu ? 
Xana hi kwihi laha hi nga ta kuma kona mali leyo engetela . 
Xana hi yima kwihi naswona hi endla yini ? 
Xana vusirheleri na nkondletelo wa vukorhokeri bya vaaki swi le kwihi ? 
Laha ku nga na hiseko , ku na ndlela . 
Laha leswi swi khumbekaka kona , swin'wana swintshwa swi fanele ku humelela . 
Xana hi kwihi , hambiswiritano , laha hi yimaka kona , kutani , eka njhekajekisano lowu ? 
Xana hi kwihi , hambiswiritano , laha mali yi faneleke ku huma kona ? 
Kwihi kumbe kwihi laha hi nga nyikaka nseketelo hi fanele ku endla tano . 
Hambi hi nga kota ku fikelela sweswo swi tama swa ha fanela ku voniwa . 
Hambi ha swi lava kumbe a hi swi lavi , i ntiyiso 
Hambi ha swi lava kumbe a hi swi lavi , vanhu va tiphina hi ku beja . 
Xana hi xihi xikombelo lexi u navelaka ku va xi seketeriwa . 
Leswi ku nga swona leswi endlaka leswaku nchumu hinkwawo wu va hava mongo . 
Leswi swi vulaka ku , ha khensa swinene eka mbulavulo wa wena . 
Xana i swikumiwa swihi swi nga vuyisiwaka eka xiyimo xa rixaka ? 
Xana i magoza wahi se ma tekiweke eka ndhawu leyi ? 
Loko xi ri xa xithekiniki , nakambe i xa xiviri swinene . 
Loko sweswo swi nga va swi nga talangi , i nchumu . 
Loko va ha ri lahaya , ku na xiphiqo lexikulu . 
Xana i mani kutani u nga na n'wangulano wa xipolitiki na yena ? 
Xana i mani a tivaka matirhelo ya mihlangano leyi ? 
Xana i mani a nga ta hlayisa vadyuhari , na vona ? 
Xana i mani a nga ta hakelela sweswo ? 
Xana i mani a faneleke ku soriwa , kutani , naswona i mani a nga fanelangiki ? 
Xana i mani a faneleke ku veka tihlo tirhelo ra sisiteme leyi ? 
Xana i mani a nga ta teka xiboho , i vamani vaendlaswiboho ? 
Xana i mani a navelaka ku vulavula a seketela xiringanyeto lexi ? 
Xana i mani a navelaka ku vulavula a seketela xikombelo lexi ? 
Xana i mani a tsakelaka ku vulavula hi ku seketela xona ? 
Xana i mani a nga ta ka a nga xi seketeli eka swikongomelo leswi ? 
Hikokwalaho ka yini va nga koti ku weka ehansi ka swinawana swo angarhela ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga koti ku va na mfikelelo eka switshuriwa ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga koti ku va na mfikelelo eka tidokhumente leti ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga koti ku vona sweswo eka nongonoko wa wena ? 
Hikokwalaho ka yini ndzi teka xiviko ku va xi nga enelangi ? 
Hikokwalaho ka yini ndzi fanele ku vula sweswo nakambe laha ? 
Hikokwalaho ka yini ndzi vula mhaka ya ku vula swoleswo ? 
Hikokwalaho ka yini ndzi vula sweswo hi ndlela leyi ? 
Hikokwalaho ka yini hi ri na ku pfumaleka loku ka nsirhelelo wa eneji ? 
Hikokwalaho ka yini hi fanele ku nghenelela eka swihundzuriwa swo tano ? 
Hikokwalaho ka yini hi lava kungu ra matirhelo ra nxungeto wa xumankulu ? 
Hikokwalaho ka yini hinkwerhu hi nga kongomisi miehleketo eka nongonoko lowu ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga kongomisa eka nkitsinkitsi wa xintlawa ? 
Hikokwalaho ka yini hi ehleketa leswaku ku cinca loku ka laveka ? 
Hikokwalaho ka yini u nga vitani xilo hi vito ra xona hambiloko xi nga tsakisi ? 
Hikokwalaho ka yini u nga languti ntsena leswi swilo swi nga xiswona ! 
Hikokwalaho ka yini swin'wana hi fanele ku engetela nkarhi ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga vangi na vuxokoxoko eka mhaka leyi ? 
Hikwalaho ka yini swi ri na nkoka ku endzela hi vuntshwa mhaka leyi nakambe ? 
Hikwalaho ka yini swi nga koteki ku cinca vito ? 
Hikwalaho ka yini swi tika swinene ku humelerisa ku cinca ? 
Hikwalaho ka yini ku ri na pholisi ya vurimi ya vanhu hinkwavo hi ndlela yihi kumbe yihi ? 
Hikwalaho ka yini ku nga ri na timali tin'wana ta nhluvukiso wa matikoxikaya ? 
Hikwalaho ka yini ku ri eka rimba ra mitwanano ya xinakulobye ? 
Hikwalaho ka yini xileriso lexi xi nga fanelangi ku tirha eka mhaka leyi ? 
Hikwalaho ka yini leswi swi nga ta tirha eka matiko lama hluvukeke switsongo ? 
Hikwalaho ka yini , hikokwalaho , hi nga fanelangi ku tlhela hi teka goza leri ? 
Hikwalaho ka yini , hikokwalaho , xiringanyeto lexi xa ku cinca sisiteme ya mavhotelo ? 
Xana wu ta va mfumo wa xidemokirasi , kumbe mfumo wa vukhongeri ? 
Xana swi ta koteka ku va yisa ekhoto ? 
Xana vumbiwa byi ta fanela ku cinciwa , tanihi xikombiso ? 
Xana ku ta va na ku ya emahlweni ku ri na ku pfumaleka ka mphikizano ? 
Xana na vona va ta siveriwa ku nghenelela eka nghingiriko lowu ? 
Xana xileriso lexi ringanyetiwaka xi ta langutana na ntlhontlho lowu ? 
Xana leswi hakunene swi ta vuyerisa mbangu , hambiswiritano ? 
Xana u nga pfumelelana na leswi eka swinawana leswi taka ? 
Hi mayelana na ntlakuso , hi vulvule mayelana na leswi tolo . 
Hi mayelana na swihundzulo leswi ringanyetiweke eka xiviko . 
Hi mayelana na xiboho xa hina mo ndzi va erivaleni . 
Hi tikhamphani letitsongo , xiyimo a xi fani . 
Hi ku va na sweswo emiehleketweni , ha khensa swinene eka ku hoxa ka wena xandla . 
Hi ku va na leswi nga laha henhla emiehleketweni , ndzi vhote ndzi seketela . 
Hi ku va na leswi emiehleketweni , hi kumile swirhangana swinharhu . 
Hi ku va na leswi emiehleketweni , hi fanele ku ringeta hi matimba hinkwawo . 
Hi xitirho lexi makete wu fanele ku tumbuluxiwa . 
Hi xiviko lexi , hi boha hi vumundzuku bya vona . 
Hi xiviko lexi , hi le ndleleni leyi lulameke . 
Hi xiviko lexi , hi veka xikombiso xa kahle . 
Handle ka rixaka ra vaaktiko hi hanya eripaleni . 
Handle ko dya nkarhi wun'wana , ndzi ta ku nyika nkarhi wo vulavula . 
Handle ka hungu ro tano ku ta va ku ri hava ku rhula . 
Handle ka vona a hi nga swi koti ku tirha . 
Hi tivangela khombo loko hi tsandzeka ku endla tano ! 
Vavasati na vana i vaxanisiwa va madzolonga lama . 
Vavasati lava nga ematikoxikaya va le ka xiyimo xo biha ku tlula mpimo . 
Vavasati va fanele va kota ku va na vutilawuri bya miri hi vutalo . 
Vavasati va fanele va nyikiwa timfanelo ta fana tanihi vavanuna . 
Vavasati a va fanelangi ku va eka xiave xa vaxaveleri . 
Marito ya na matimba ya ntiyiso eka misava ya xiviri . 
Ntirho wu endliwile naswona xiviko xa languteriwa . 
Ntirho wu ya emahlweni eka ndzima ya vulawuri bya timali . 
Ku tirha na wena swi vile ku tiphina swinene . 
Xana a wu pfumeli leswaku a hi ku olovisa ? 
Ina eka mfanelo ya nsirhelelo wa vahlapfa na nsirhelelo wa lava nga riki vahlapfa va ntolovelo . 
Ina eka qhinga leri , kambe e-e eka xileriso lexi . 
Ina , i nkarhi wa ku angula hi ndlela yo tiya swinene . 
Ina , va matlhari na va swirhundzu , hi fanele ku ku xi sola ! 
Ina , a hi xi endleni hi endlelo ro tinyikela . 
Ina , hakunene , a hi tsakangi hi swiphemu swin'wana . 
Ina , hakunene , hi fanele ku kuma mpfumelelano wa matlhelo hinkwawo . 
Ina , xexo i xiringanyeto lexi hi nga ta xi teka . 
Ina , ku na vuxaka exikarhi ka vuenti na ku olova . 
Ina , swi le rivaleni ku na nkanetano eka xihundzulo xa nomo . 
Ina , lexi i xivutiso xo angarhela swinene na ku va xa nkoka . 
Ina , hi fanele ku endla swo tala mayelana na ku endza u ri hava mpfumelelo wo huma kumbe wo nghena etikweni . 
Ina , hi lava ku kombisa nseketelano na ku nyika mpfuneto . 
Tolo hi vhote eka xivumbeko xa njhekajekisano lowu . 
Ntwanano wa rimba wa tolo i ndzima eka xivangelo lexi . 
Tolo , a swi pfuna eka ku lwisana na vutherorisi . 
Hambiswiritano ndzi tama ndza ha ri na ku kanakana mayelana na vumundzuku . 
Hambiswiritano ndzi lava ku ku kombela ku va u kongoma swinene . 
Hambiswiritano nakambe , vatirhi va vonaka va ta lahlekeriwa hi mitirho ya vona . 
Hambiswiritano munhu wihi kumbe wihi loyi a vonaka swilo tanihileswi swi nga xiswona wa swi tiva leswaku leswi a swi nga ta humelela . 
Hambiswiritano xana hi le ka xiyimo xa ku tiyisisa leswi ? 
Hambiswiritano vavanuna lava nga na milandzu na vavasati va tama va ha ri entshungwini . 
Hambiswiritano a swi enelangi ku khomiwa hi tingana hi xiyimo . 
Hambiswiritano ku tshemba ka hina ko tala a ku hetisisiwangi. 
Hambiswiritano sweswo hakanyingi swi tano eka nkarhi wa sweswi . 
Hambiswiritano vahumesi va na xiave ku xi tlanga . 
Hambiswiritano ku na timhaka timbirhi leti ti faneleke ku endliwa . 
Hambiswiritano leswi swi nge vi xikongomelo xa ntirho wa hina . 
Hambiswiritano leswi swo va ntsena mpimo lowutsongo eka lowu lavekaka . 
Hambiswiritano leswi a swi tirhisiwi ku hlamusela xivangelo xa mahala-eka-hinkwavo . 
Hambiswiritano leswi i swa nkoka wa masungulo eka vumundzuku . 
Hambiswiritano lowu i mbuyelo wa thekinoloji leya khale . 
Hambiswiritano vutleketli byi tlanga xiave xa nkoka swonghasi eka ikhonomi ya hina . 
Hambiswiritano nakambe hi fanele ku dyondza ku suka eka endlelo ra hina . 
Hambiswiritano ha fana tanihi munhu un'wana na un'wana wo karhi laha . 
Hambiswiritano hi nge fambisani na xiviko xa nkarhi wa sweswi . 
Hambiswiritano hi na xiyimonene xa xiviri ku ringanisa . 
Hambiswiritano hi fanele nakambe hi tshembeka eka vaakatiko va ka hina . 
Hambiswiritano hi fanele ku sungula hi mfanelo ya ku vhota . 
Hambiswiritano hi tama hi nga ri na vukorhokeri byo antswa . 
Hambiswiritano kungu ra xintshunxo ri ringanyeta yini ? 
Hambiswiritano , ndza ehleketa leswaku swa koteka ku tlhelela endzhaku . 
Hambiswiritano , mfanelo ya ku kuma vuxokoxoko a hi mikarhi hinkwayo yi tiyisisiwaka . 
Hambiswiritano , ku na swin'wana hi faneleke ku vilerisiwa mayelana na swona . 
Hambiswiritano , leswi a swi fanelangi ku yima ku ya emahlweni . 
Ma pfumelelana na leswi , ndza swi tiva leswi i ntiyiso . 
Hinkwerhu mi na xitshuriwa emahlweni ka n'wina . 
Nakambe u vurile leswaku loku i ku hlayiwa ko sungula . 
Nakambe u vule leswaku angulo wa hina wu fanele ku fambelana . 
Hinkwerhu ma swi tiva leswi ku suka eka ntirho wa n'wina . 
U vutisa mayelana na mhaka ya mbhurisano wa njhekajekisano . 
U ta emakumu ka vuphuresidente bya wena . 
U endla swin'wana leswi swi lavaka ku endliwa . 
U hlawuriwa hi vanhu ku sirhelela xidemokirasi . 
U ta va na nkarhi kumbexana wo pfumala ntsako . 
U le ka xiyimo xa kahle swinene ku endla leswi . 
U vula swona hakunene leswaku u na mune wa timinete . 
U vula leswaku swo ka ntsena swi nga koteki . 
U vulavula namuntlha hi pholisi ya eneji ya vanhu hinkwavo . 
U munhu loyi a vonakaka ku humelerisa leswi . 
Wa amukeleka eka xona , hi leswi ndzi swi vulaka . 
U ndzi vutisile leswi ndzi nga ta tsakela ku swi vona . 
U nga vutisa xivutiso lexi nakambe loko u swi navela . 
U nga tiyisisa leswaku mikarhi hinkwayo hi vula swilo . 
U nga tiyisisa leswaku hi ta ku pfuna . 
U nga tshembela eka mina , hikokwalaho , ku ringeta nakambe . 
U nga tshembela eka ntlawa wa mina hambi ku humelela yini kumbe yini . 
U nga va na xilo xa kahle ku tlula mpimo . 
U nga anakanya leswaku a hi xi lavi . 
U nga swi vona leswaku xiphiqo a hi laha ndhawini leyi . 
U nga teka xivandlanene lexi ku endla tano sweswi . 
U nga hlamarisiwi , hikokwalaho leswaku leswi a swi ri eku teni . 
U nge vuli sweswo , hikuva a hi ntiyiso . 
U tshahile ndzimana leyi yi faneleke ku cinciwa 
A wu tlangangi hambi hafu ya vumbirhi . 
U hava nkhutazo wa ku xi tshika . 
A wu fanelangi ku tshama ekheleni . 
A wu lavi ku kongomisa eka ku hlaya milomu . 
A wu vuli laha swi nga ta ta swi huma kona . 
A wu ri na nseketelo lowu , naswona u ya emahlweni u va na wona . 
U pfumerile leswaku ku ta va na vulavisisi . 
Hinkwerhu mi vile na nkarhi wa ku swi languta . 
Mi tlhele mi ringeta ku sivela njhekajekisano lowu landzelaka . 
Mi komberiwile ku lawula nkitsinkitsi wa yuro . 
U na vana naswona naswona wa swi tiva ku swi njhani . 
U bohile ku n'wi hlohlotela ku tikatsa na hina . 
U xi hambukisile , naswona swi khomisa tingana . 
U endlile swilo hinkwaswo ku sivela nkitsinkitsi wo tano . 
U hi nyikile marito ya kahle yo tala . 
U na switsongo kumbe u hava nchumu lexi u nga xi kombaka haxona . 
U swi vurile naswona i swa nkoka swinene . 
U hava xivangelo xa ku ringeta ku xi sirhelela . 
U vulavurile hi nseketelo wa ku yirisiwa ka ku rhumela tinhundzu eka matiko mambe . 
U na nkarhi wa mhaka yo lulamisa . 
U na mfanelo ku endla tano endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo . 
U fanele ku va kona 50% ta nkarhi . 
U fanele ku cinca xiyimo xa wena eka ntila lowu . 
U na ntlawa , tanihi xikombiso , wa vativinkulu va ku banga . 
U na mfanelo yin'wana na yin'wana , hakunene , ya ku endla tano . 
Wa ha ku vula leswaku ku hava timali to engetela . 
Wa swi tiva leswaku lexi i xitirho xa nkoka swinene . 
U tiyisisa leswaku u nge endli nchumu mayelana na swona . 
U nga tiyisisa ku ha swi tiva sweswo ! 
U nga ha vula ku a hi ntlakuso lowukulu . 
U nga ha vulavula u lehisa hi laha u navelaka hakona . 
U nga ha hlamala hilaha hinkwaswo leswi swi nga fikeleriwaka hakona . 
U vurile swileriso eka swilawuri swa le ka mindzilekani ya le handle . 
U nga vula : xana i yini vuxaka exikarhi ka leswi ? 
U fanele ku amukela leswaku leswi swi ya ekule swinene . 
U fanele u tlhela u kota ku nyika nhlamulo yaleyo . 
U fanele ku va na vukheta swinene mayelana na leswi u swi vulaka . 
U fanele ku va na ntsakelo eka ku ololoxa swiphiqo . 
U nga ehleketi leswaku hi va tsan'wile . 
U fanele ku va erivaleni eka leswi u swi lavaka . 
A wa ha ri na vutshembeki byihi kumbe byihi eka pholisi ya swa mbangu . 
Sweswi u na nkarhi wa xivutiso xo engetela . 
U vurile ku vanhu va ta vekiwa exikarhi . 
U vurile leswaku hi fikelerile vutikayiveti bya kahle . 
U vurile leswaku hi ta vhota eka leswi mundzuku . 
U vula leswaku xi fambelana na vuhlanganisi . 
U vula leswaku ku na mixaka yo hambana ya ku ku tihumesa . 
U vula leswaku hi na vuswikoti bya ku tirha . 
Wa vona , sweswo hi leswi swi vonakisaka xiswona hi ntiyiso . 
U fanele ku swi endla swi va erivaleni laha u nga yima kona . 
A wu fanelangi ku swi tshika swi famba na leswi . 
U vulavule mayelana na ku fuma ka nawu hi ku angarhela . 
U vulavule hi mpfuxo wa ikholoji wa mbangu . 
U vulavule hi mali yin'we ya tiko na magoza ya xintlawa . 
U vulavula mayelana na ku pfuleka ka makete wa misava . 
U vulavula hi mayelana na vanhu lava dyuhalaka . 
U hi byerile leswaku u kumile ntirho wa mafundza . 
U lava ku kuma xintshunxo handle ka ku engetela vuswikoti . 
A wu ri un'wana wa lava kahle swinene - ndza khensa . 
A wu kongomisile hakunene naswona a swi tsakisa swinene . 
Mi ta vona leswaku leyi i mhaka yo tivikana . 
Hikokwalaho mi ta lahlekeriwa hi ku landza vuphikizani . 
N'wina , va swirhundzu na va matlhari , mi na tidyondzo tin'wana ku ti dyondza ! 
N'wina , hikokwalaho , se mi na nhlamulo eka xitshuriwa . 
Vanhu lavatsongo a va tivi leswi va swi dyaka . 
Nhlamulo ya wena yi ta komba hilaha hi nga ta vhota hakona mundzuku . 
Ku hoxa ka wena xandla hikokwalaho ku pfuna swinene eka hina . 
Kungu ra wena ra xintshunxo i ra xiyimo xa le henhla . 
Xivutiso xa wena xi tikomba hakunene xi ta hlamuriwa hi ku tsala . 
Musivi wa wena u ta tirha kahle ku endla swo fana . 
Ku cinca ka tlhelo eka vuxaka bya hina ka laveka hi ku hatlisa . 
Rixaka ra vaakatiko ri le ku veni kona eka tiko leriya . 
Xiyimo lexi nga erivaleni xi fanele ku tekiwa eka mhaka leyi . 
Milawu ya matikhomelo ya tikhamphani ta matikonyingi yi ta amukeriwa . 
Qhinga leri fambelanaka ku hunguta ku cinca ka tlilayimete hikokwalaho ra laveka . 
Xiyimo xa vanhu hinkwavo a xi fanele ku kumeka eka voxokoxoko bya xithekiniki . 
Vuhlanganisi eka nkambisiso byi ta hangalasiwa xixikana xexi . 
Vutikayiveti byi tama , hakunene , bya ha ri vutikayiveti naswona ku hava nchumu ehenhla ka sweswo . 
Mpfumelelano eka xivutiso lexi wo va ntsena goza rin'we ekule . 
Ntalo wo tivikana wa ntirho wu yimela hina eka timhaka leti . 
Tiko ri fanele ku akiwa hi ku landza nawu . 
Xiboho xi fanele ku tekiwa eka mhaka yaleyo . 
Xidemokirasi xi lava ntshunxeko wo vulavula na wa vamahungu hi ku tsala . 
Mhaka ya nkoka yo engetela i ku tirhisa xinakulobye xa ikhonomi ya matiko lama nga ematlhelo hambambirhi ya Atlilantiki 
Mitirho ya miliyoni yo engetela yi na vuxaka hi ku kongoma eka sekitara leyi . 
Sisiteme ya kahle ya swipandzamanga i ya nkoka swonghasi eka rixaka . 
Swo tala swinene swi nga endliwa eka tindhawu toleto . 
Swo tala swinene swi nga endliwa hi timali toleto . 
Swo tala swinene swa swivutiso swi tama swa ha lava ku hlamuriwa . 
Swo tala swinene swi tama swa ha lava ku endliwa eka nkarhi lowu . 
Swo tala swinene swi tama swa ha lava ku humelela eka xiyimo xexo . 
Swo tala swinene swa swivulavuri swi kongomisile eka sweswo namuntlha . 
Swilo swo tala swinene swi vuriwile , hinkwaswo swo tsakisa swinene . 
Nhlayo leyikulu ya swileriso swa hina yi lava ku pfuxetiwa . 
Ku khensa ko suka embilwini eka vaviki eka ntirho wa vona . 
Xiphemunkulu eka leswi i ku antswisa nawu wa nhlawulo . 
Ntsengo lowukulu wa mali na ndzavisiso wa risima ra le henhla wa laveka . 
Xiphemu lexikulu xa vanhu va rona va hanya evuswetini lebyikulu . 
Rivoni ri lumekile , kambe a ri si tshwuka . 
Switsongo swi humelerile , kambe swi le kule na ku va swi enerile . 
Nkongomiso wo tala wa miehleketo wu fanele ku nyikiwa eka swiphiqo swa ndzhurho . 
Swo tala hikokwalaho swi tama swa ha fanela ku endliwa eka ndhawu leyi . 
Pfhumbankulu ra nan'waka hi leriya ra ku thoriwa . 
Vunyingi bya varimi emisaveni i vavasati ! 
Memorandamu na yona yi pfampfarhutiwile eka nhlokomhaka leyi . 
Pholisi ya nsirhelelo wa vahlapfa hi mpimo lowutsongo i muxaka wa ku cukumetiwa ka vanhu . 
Xihoxo hikokwalaho xi endliwile hi vukorhokeri lebyi khumbekaka . 
Ku yimisiwa ka ku dlayeteriwa ka vanhu lava voniweke nandzu i goza ro sungula ku ya eka ku herisiwa . 
Ndzingano lowuntshwa exikarhi ka mihlangano ya matiko ya misava wu fanele ku tumbuluxiwa . 
Masungulo lamantshwa ya muxaka lowu ya laveka swonghasi hi ntiyiso . 
Nkandziyiso lowuntshwa wa dokhumente leyi wa karhi wa tsariwa eka nkarhi wa sweswi . 
Swihundzulo swo hlayanyana swi tisiwile eka xiviko xa mina . 
Matiko lama endlaka xikombelo yo hlayanyana ya khumbeka eka endlelo leri . 
Mavonelo yo hlayanyana eka pfhumba leri hikokwalaho ya tiringanyeta . 
Matiko yo hlayanyana a ya si tirhisa swileriso swo karhi . 
Magoza ya nkarhinyana yo hlayanyana ya ringanyetiwile , tanihi xikombiso . 
Timhaka ta nkoka to hlayanyana a ti si ololoxiwa . 
Timhaka to hlayanyana ta vuriwa eka xiviko lexi . 
Swivulavuri swo hlayanyana swi vurile mhaka ya nxavo . 
Swivulavuri swo hlayanyana swi vurile xiave xa swifundza . 
Magoza yo hlayanyana ya tekiwile ku antswisa leswi . 
Swiringanyeto swo tsakisa swinene swo hlayanyana swi vuriwile laha . 
Vo hlayanyana va n'wina mi vulavurile mayelana na sweswo eka ku hoxa ka n'wina xandla . 
Mpako wa magoza hikokwalaho wu laveka hi ku hatlisa , naswona hi ku hatlisa . 
Xikombiso xo hetiseka xa leswi i nhlengeleto wa tidokhumente ta tibanana wa mfungho . 
Xintshunxo xa xipolitiki xi nge tshuki xi tisiwile hi madzolonga . 
Endlelo leri ri faneleke ku hlawulekisiwa hi ku pfuleka na ku endla swilo erivaleni . 
Xintshunxo eka indasitiri ya tinsimbhi xi ta amukeriwa ku nga ri khale . 
Nxopelo wa nxungeto wu nyikiwile eka mhaka leyi . 
Mhaka ya vumbirhi ya nkoka i ku antswisiwa ka xiyimo xa vavasati . 
Mhaka ya vumbirhi ya nkoka i ku sindziwa ka swinawana swoleswo . 
Mhaka ya vumbirhi leyi a ndzi lava ku yi vula yi khumba vutleketli bya swiharhi . 
Mhaka ya vumbirhi hi liya ya vuxokoxoko eka vanhu lava faneriwaka hi ku byi kuma . 
Vulemuki byo ringananisa byi fanele ku hlayisiwa eka timhaka leti . 
Vulemuki bya xikongomelo byi fanele ku kombiwa eka xiringanyeto lexi . 
Vulemuki bya vutihlamuleri i bya nkoka swonghasi eka endlelo ra ndzivalelano . 
Nhlayo leyitsongo ya vabohiwa va xipolitiki yi humesiwile ku nga ri khale. 
Rixaka leri eka rona swilo hinkwaswo swi nga xaviwaka na ku xavisiwa . 
Ku khensa ko hlawuleka eka lavaya va n'wina lava mi nga ta suka . 
Ku cincela eka swihlovo swa eneji leyi vuyerisekaka i goza ra nkoka . 
Xikombiso xo fambelana i ku phurosesiwa ka data ya munhu ya vakhandziyi . 
Xikombiso xo fambelana i ku yelanisa eka endlelo ra nkuriso . 
Mhaka ya nkoka swinene yi vuriwile eka dokhumente leyi . 
Nxaxamelo wa switsakeriwa wu humesiwile eka mhaka leyi . 
Rito hi ku songasonga eka ntirhisano exikarhi ka mihlangano ya hina leyimbirhi . 
Rito kumbe mambirhi eka vundzeni bya xiboho . 
Ku herisiwa ka xigwevo xa rifu i xiphemu xa xirhangana xolexo . 
Xa nkoka eka hinkwaswo , hambiswiritano , ndza ehleketa mayelana na ntwanano wa mpfumelelo wo huma kumbe ku nghena etikweni . 
Xa nkoka eka hinkwaswo , i endlelo leri ri hlayisaka ndhawu ya vutifumi ya rixaka . 
Xa nkoka eka hinkwaswo , endlelo eka mhaka leyi ri nga va ri nga voyameli eka thekinoloji yo karhi . 
Xa nkoka eka hinkwaswo , swivangelo swa swivilelo swi fanele ku ololoxiwa . 
Xa nkoka eka hinkwaswo , xiyimo a xi tshamisekangi swinene hi ku landza swa tipolitiki . 
Xa nkoka eka hinkwaswo , hambiswiritano , ku hava ndhawu yo ringetela swa tinyimpi . 
Xa nkoka eka hinkwaswo , hi fanele ku hlayisa vulemuki bya mavonelo . 
Hakunene , a ndzi tshembi ku sweswo swi ta vanga xiphiqo . 
Vuswikoti bya ku tswonga i swin'wana leswi hi nga eku kongomiseni ka miehleketo eka swona nkarhi hinkwawo . 
Swi nga ha vonaka swi ri xihlekiso , kambe hi leswi swi nga xiswona ! 
Mfikelelo wu fanele ku tiyisisiwa eka vanhu lava nga na mfambamfambo lowu hungutekeke . 
Mfikelelo eka tidokhumente wu vumba xiphemu xo laveka swonghasi xa ku endla loku ka swilo erivaleni . 
Mfikelelo eka vuxokoxoko i xitiyisiso xo laveka swonghasi xa nsirhelelo wa vaxavi . 
Mfikelelo eka xona hikokwalaho wu fanele wu tekiwa ku ri mfanelo ya masungulo . 
Mfikelelo eka mirhi a ko va ntsena xivutiso xa mali . 
Mfikelelo eka makete wa misava hinkwayo wa laveka swonghasi eka matiko lama ha hluvukaka . 
Hi ku ya hi vumbhoni , hambiswiritano , a xi chavisi vanhu . 
Hi ndlela leyi faneleke , hi fanele ku koxa ku herisiwa ka nyimpi ya xin'wanamanana . 
Vagangisi lava nga na mpfumelelo wa vululameri va fanele ku tlhela va landzelela milawu ya matikhomelo . 
Ku fikelela ndzingano wa rimbewu i xikhiya xa ku ya eka nhluvukiso hi ku angharhela . 
Ku fikelela ndzingano lowu i ntirho wa hinkwayo mihlangano . 
Emisaveni hinkwayo , timakete ta timali ti tshunelelanile . 
Goza ri fanele ku tekiwa , naswona ri fanele ri tekiwa hi ku hatlisa . 
Goza ri fanele ku tekiwa , ku engetela ehenhla ka rimba ra nkarhi wa sweswi . 
Hi ntiyiso , a ndzi ta va ndzi xi tsakerile xi va xi yime hi ndlela leyin'wana . 
Nseketelo wo engetela wu fanele ku nyikiwa eka mabindzu ya vukulu lebyitsongo na bya le xikarhi . 
Vuxokoxoko lebyi nga enelangiki byi vonaka byi ri xiphemu xa nkoka swinene xa ku endla swilo erivaleni . 
Vuswikoti bya mafambiselo i bya nkoka swonghasi loko mivuyelo yi fanele ku fikeleriwa . 
Maendlelo ya mafambiselo na maendlelo ya mafundza ya fanele ku hungutiwa ku fika eka mpimo wa le hansi . 
Afrika yi faneriwa hi ku kuma nseketelo wa hina , naswona ku nga ri hi xivangelo xexo ntsena . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , ntshunxeko , vululami na nsirhelelo swa fambisana . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , a xi se kota ku ndzi khorwisa . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , swa antswa ku va u hlayisekile handle ka ku tisola . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , hakunene i mhaka ya matikhomelo lama nga riki enawini . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , ku olova i xin'wana xa swikhiya swa ku ya eka endlelo ro hatlisa . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , sweswo hi leswi nhlangano wa ikhonomi wu nga mayelana na swona hinkwaswo . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , ku lwisana na vusweti i mhakankulu . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , xivutiso xa matirhiselo i xivutiso xa nkoka . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , ku na timhaka to tala ta mbhurisano leti swi seketelaka na leti hambanaka na swona . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , ku na vangwa lerikulu eka ndzima leyi . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , i switirhisiwankulu swa swihahampfhuka swa nhlaselo . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , ku na xiphiqo lexi xi khumbaka misava hinkwayo . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , leswi a swi mayelana na ku avela xisolo kumbe vutihlamuleri . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , lexi i xitiyisiso xa kahle ku tlula hinkwaswo xa vuamukeleki bya xidemokirasi . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , malembe mambirhi ya hundzile ku sukela loko xi sayiniwile . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , mati i mhaka ya vutomi kumbe rifu . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , hinkwerhu hi lava ku hanya hi kala hi dyuhala . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , hi lava nawu lowu tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka na ku va leyi hatlisaka . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , hi nge tikandziyiseli xona , tanihilaha mi swi tivaka hakona . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , hi lava ku kondletela n'wangulano ku nga ri ku wu sivela . 
Endzhaku ka ku tekela enhlokweni swiyimo hinkwaswo , hi ta komberiwa ku nyika mpfumelelo wa hina . 
Endzhaku ka nghozi yo fana na yaleyo , hi fanele ku famba hi ya emahlweni . 
Endzhaku ka sweswo , hi ta languta switandzhaku . 
Endzhaku ka sweswo , hi na xiyimonene xa ku swi fikelela . 
Endzhaku ka swibumabumelo leswo pfula , ndzi na mavonelo manharhu ku ma vula . 
Endzhaku ka khumenharhu wa malembe , i nkarhi wa ku endla nkambelo . 
Endzhaku ka ku khomisiwa tingana loku , i swa nkoka ku tlhela hi kuma pfhumba leri . 
Endzhaku ka malembe mambirhi ya mikanerisano , a yi lavekile swinene . 
Endzhaku ka nkarhi , hi ta vhota eka vundzeni bya xiengetelwa lexi . 
Nakambekambe , mi vula leswaku hi lava nxaviselano lowu tshunxekeke . 
Nakambe , ndza ha fanela ku twa swivangelo swo khorwisa swa leswi . 
Nakambe , ndzi amukela xiviko lexi hi ku yimela ntlawa wa mina . 
Nakambe , swi khomisa tingana leswaku nxavo a wu ri ehansi swinene . 
Nakambe , ha khensa hi ku tshembeka eka hinkwawo ntirho lowu mi wu endleke . 
Nakambe , swi fanele ku langutiwa swi hambanile eka xiyimo lexi . 
Nakambe , hi kuma ntirhiso wo antswa wa leswi hlayisiweke . 
Tiejensi ti fanele ku kongomisa miehleketo swinene eka mitlawa leyi ya vanhu . 
Ajenda ya 2000 yo va ntsena xiphemu xa mpako wo pfuxeta . 
Ntwanano wu fikeleriwile namuntlha , naswona eka leswi ndza tsaka . 
Ntwanano wu fanele ku fikeleriwa eka nhlamuselo ya mafumelo ya ikhonomi . 
Ntwanano eka mhaka leyi hakunene a wu ri endlelo ro tika swinene . 
Nhluvukiso wa vurimi wu fanele ku humelela goza rin'we hi nkarhi . 
Pholisi ya vurimi i xiphiqo xo pfilungana swinene eka mikanerisano ya ntlakuso . 
Mpfuxeto wa vurimi , hakunene , i xipimelo lexi rhangaka xa goza leri . 
Vurimi byi tlanga xiave xa nkoka eka nhluvukiso wa miganga . 
Mphalalo wa laveka , kambe ku nga eka xiyimo xa rixaka ntsena . 
Nthyakiso wa moya i xikombiso xa xiphiqo xo tano ntsena . 
Risima ra moya i mhaka ya nkoka eka rihanyu ra vaakatiko na ntshamiseko . 
Yoo , hambiswiritano , ha ha fanele ku endla mifikelelo yihi kumbe yihi yo tivikana . 
Yoo , xiyimo lexi i nhlokomhaka ya nxopelo lowu nga tivikaniniki . 
Switirho leswi kumekaka hinkwaswo swi fanele ku tirhisiwa ku fikelela leswi . 
Hinkwaswo swi nga ololoxiwa , kambe swin'wana swi fanele ku yima . 
Vana hinkwavo va fanele ku tshembisiwa hi ndlela yo tiya mfanelo ya ku tekeleriwa . 
Vaakatiko hinkwavo va na mfanelo ya mfambamfambo lowu hlayisekeke na ku va lowu yisekaka emahlweni . 
Mavuthu ya xidemokirasi hinkwawo ya fanele ku va erivaleni ku tlula mpimo eka mhaka leyi . 
Loko swilo hinkwaswo swi tekeriwa enhlokweni ndza fanela ku khensa munhu un'wana na un'wana loyi a hoxeke xandla . 
Loko swilo hinkwaswo swi tekeriwa enhlokweni , ndza tshemba leswaku hi tirhisanile hi ndlela leyi fambaka kahle . 
Loko swilo hinkwaswo swi tekeriwa enhlokweni , ndza tshemba ku i xiringanyeto xa kahle swinene . 
Loko swilo hinkwaswo swi tekeriwa enhlokweni , ndza ehleketa ku tolo a ri ri siku ra kahle . 
Loko swilo hinkwaswo swi tekeriwa enhlokweni , mitwanano ya nxaviselano ya matiko ya misava i ya nkoka swonghasi eka hina . 
Loko swilo hinkwaswo swi tekeriwa enhlokweni , a xi ri xiyimo lexi nga tolovelekangiki xa timhaka . 
Loko swilo hinkwaswo swi tekeriwa enhlokweni , kutani , hi le ka gondzo leri lulameke . 
Loko swilo hinkwaswo swi tekeriwa enhlokweni , leri i goza ra vukheta ku ya emahlweni . 
Loko swilo hinkwaswo swi tekeriwa enhlokweni , hikokwalaho leswi a hi xifaniso xa leswi swilo swi nga xiswona . 
Hinkwaswo leswi swi lavaka swona i hiseko wa xipolitiki ku endla tano . 
Hinkwaswo swi kongomisa eka leswi se hi swi endlaka . 
Tindlela hinkwato ti ta fanela ku tirhisiwa ku fika eka mpimo wa tona wa le henhla . 
Hinkwaswo ka sweswo swi ndzi tisa eka swivutiso swo angarhela swinene . 
Hinkwavo ka vona va ta khumbeka eka leswi . 
Hinkwavo ka vona va hoxa xandla eka swikongomelo swa nongonoko lowu . 
Hinkwavo ka vona va fanele ku byarha nkavelo wa vona wa vutihlamuleri . 
Hinkwaswo ka leswi swi nga , swi fanele ku naswona swa karhi swa tirhaniwa na swona . 
Hinkwato ka timhaka leti ti ta ololoxiwa eka nawu walowo . 
Hinkwaswo ka swilo leswi swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Hinkwaswo ka swilo leswi hi fanele ku langutana na swona . 
Hinkwaxo ka lexi hi ntiyiso xi tirhisiwa hi tikhoto . 
Hinkwaxo ka lexi a xi enelangi ; mapfhumba lamantshwa ya laveka . 
Hinkwaxo ka lexi i xiphemu xa nkoka xa nhluvukiso lowu yisekaka emahlweni . 
Hinkwaxo ka lexi i ntirho lowu hi nga wu tirhaka swin'we . 
Hinkwaxo ka lexi xi tshikelela mhaka ya mbhurisano ya xilaveko xa xihatla xa mpfuxeto . 
Hinkwaswo ka leswi , hakunene , na bangi ya le xikarhi leyi tiyimelaka . 
Tibuku letin'wana hinkwato ti le handle ka vuanami bya vutshamo . 
Emisaveni hinkwayo , magidigidi ya lova eka timhangu ta ntumbuluko. 
Vukorhokeri hinkwabyo wa ntsakelo wa ikhonomi yo angarhela i bya vaaki hi ntumbuluko . 
Hinkwaswo sweswo swi vuriwile eka ndzimana ya 40 ya xiviko . 
Hinkwaswo swiphemu leswi swi kombisiweke eka xiviko hi leswinene . 
Hinkwabyo vuxokoxoko lebyi kumekaka byi ringanyeta leswaku mfularhelo i ntiyiso . 
Hinkwavo vaxiyaxiyi va matiko ya misava , tanihilaha u vuleke hakona , va tiyisisile leswi . 
Xivangelo xo tivikana swinene ku amukela ku tirhisiwa ka xihatla laha . 
Hinkwaswo swa fana , xitandzhaku xa ikhonomi a xi fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Hinkwaswo , hi faneriwa hi ku tiendlela swin'wana ku ringeta . 
Tidyondzo hinkwato leti ti endliweke eka nhlokomhaka leyi ta swi tiyisisa leswi . 
Hinkwato timhaka leti ta mbhurisano ta hi pfuna ku famba yi etlhweni rero . 
Hinkwawo mavonelo lama ya ta hundziseriwa eka valawuri lava faneleke . 
Hinkwaswo swivilelo leswi swa tekeriwa enhlokweni eka nkanerisano . 
Hinkwawo matshalatshala lama ya karhi ya endliwa hi ku landza vurimi . 
Hinkwaswo swilo leswi swa tekiwa hi swiviko leswa nkoka . 
Hinkwaswo swilo leswi i mbuyelo wa tinghozi ta swipandzamananga swa le magondzweni . 
Hinkwaswo swilo leswi swi hi nyika xivangelo xa ku vula ku ina . 
Hinkwaswo swilo leswi swi na xiphemu ku xi tlanga eka leswi . 
Hinkwaswo swilo leswi swi vula leswaku xiyimo xa vilerisa ku tlula mpimo . 
Swilo hinkwaswo swi karhi swi ringana , hakunene i mhaka ya mbhurisano . 
Swilo hinkwaswo swi langutisisiwile , ndzi bohe ku vhota ndzi hambana na xiviko lexi . 
Hinkwaro goza leri a ri endleki laha ku nga na ripala . 
Hinkwaswo leswi swa kumeka eka dokhumente leyi ndzi nga na yona laha . 
Hinkwaswo leswi swi fanele ku soriwa eka endlelo leri rhangelaka ku tlakusiwa . 
Hinkwaswo leswi swi fanele ku vuyerisa vakhandziyi . 
Hinkwaswo leswi swa karhi swa endliwa hi ku fambelana na ku tirha hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Hinkwaswo leswi hi leswinene naswona swa tiyisisiwa eka xiviko . 
Hinkwaswo leswi swi lulamiseriwile naswona swi hakeleriwile hi mfumo . 
Hinkwaswo leswi swa amukeleka loko hi vulavula mayelana na xiphiqo lexi . 
Hinkwaswo swi fanele ku hakeleriwa ngopfungopfu hi sekitara yo ka yi nga ri ya mfumo . 
Hinkwaswo leswi swi fanele ku endleka hi moya wa ku pfuleka . 
Hinkwayo ndzima leyi eka nhlangano wa swa timali yi fanele ku seketeriwa . 
Hinkwaswo leswi swi vonaka eka mina swi nga tolovelekangi . 
Hinkwaswo leswi handle ko kanakana swa vilerisa eka matiko ya misava . 
Hinkwaswo leswi a swi ta va swi nga kotekangi handle ka nseketelano wa timali . 
Hinkwaswo swiphemu leswiya swi le rivaleni ku i swo vuyerisa muxavi . 
Hinkwavo lavaya va nga na milandzu ya vugevenga va ta xupuleriwa milandzu ya vona . 
Hinkwavo lavaya va khumbekaka va fanele ku lemuka leswi nga eku vutisisiweni laha . 
Hinkwaswo leswi hi nga swi endlaka i ku swi hlamusela , hi xin'wexin'we . 
Hinkwaswo leswi hi faneleke ku swi endla i ku va nyika rimba rolero . 
Hinkwaswo leswi hi swi lavaka i ku va leswi swi tiyisisiwa nakambe . 
Hinkwaswo leswi u faneleke ku swi endla i ku swi langutisisa hi ndlela yo tivikana . 
Ndzi pfumeleleni ro hetelela ku vula marito ma nga ri mangani mayelana na ku olovisa . 
Ndzi pfumeleleni ntsena ku vula mavonelo ma nga ri mangani yo koma yo songasonga . 
Ndzi pfumeleleni ku kongomisa miehleketo eka timhaka timbirhi . 
Ndzi pfumeleleni ku sungula hi timhaka ta ikhonomi na timali . 
Ndzi pfumeleleni ku nyika vonelo eka tindlela leti vandzamaneke ta matirhelo . 
Ndzi pfumeleleni ku tshikelela ku tirhisiwa ka rito hinkwavo . 
Ndzi pfumeleleni ku paluxa ku kanakana ku nga ri kungani eka mhaka leyi . 
Ndzi pfumeleleni ku paluxa vonelo eka swihundzulo hi xin'wexin'we . 
Ndzi pfumeleleni ku kombisa leswi hi xikombiso xo kongoma swinene . 
Ndzi pfumeleleni ku vula timbirhi ta timhaka ta nkoka swonghasi . 
Ndzi pfumeleleni ku vula swiphemu swimbirhi swo laveka swonghasi ku suka eka njhekajekisano lowu . 
Ndzi pfumeleleni ku katsakanya timhaka leti nga erivaleni ta xiviko . 
Ndzi pfumeleleni ku vula marito ma nga ri mangani eka njhekanjekisano lowu . 
Ndzi pfumeleleni ku vula swin'wana hi endlelo ra matshunxelo ya nkwetlembetano . 
Ndzi pfumeleleni ndzi vula leswaku a ndzi ehleketi tano . 
Ndzi pfumeleleni ndzi mi vekela ntlhontlho , va swirhundzu na va matlhari . 
Ndzi pfumeleleni ku ringanyeta leswaku xa faneriwa swinene hi ku va na nkoka wa ku hlayiwa . 
Ndzi pfumeleleni ku mi byela hilaha ndzi amukelaka hakona leswi . 
Ndzi pfumeleleni ku tshikelela xiphemu xa nkoka swonghasi . 
Ndzi pfumeleleni ku tirhisa tiko ra ka hina vini tanihi xikombiso . 
Ndzi pfumeleleni , kumbexana , ku langutisisa vumundzuku . 
Swin'we na van'wana vo tala , ndza chava leswaku a hi tano . 
Swin'we na vatirhikulobye va mina , ndzi ta vhota ndzi hambana na xiviko . 
Nakambe , tiejensi to pima swikweleti sweswi ti ta lawuriwa . 
Nakambe , i nxungeto lowu eka ndzavisiso na nhluvukiso . 
Nakambe , ku nghenelela ka vavasati eka ntirho wa nkarhinyana swi faneriwa hi ku kuma nkongomiso wa miehleketo . 
Nakambe , loko swi ta eka ku lebula , a ndzi voni xiphiqo . 
Hambileswi sweswo swi nga ntiyiso , a hi xivangelo xo enela . 
Hambileswi leswi swi nga swa nkoka , hi fanele ku endla swo tala swinene . 
Hambileswi xihundzulo lexi xi nga amukeriwangiki , hi seketerile xiviko . 
Hambileswi nkarhi wu nga wutsongo , ha ha ri na wona . 
Swihundzulo leswi swi lavaka ku ariwa swa xiyimo xa vanhu hinkwavo swi andlariwile . 
Exikarhi ka swilo swin'wana , tisisiteme ta le ndzeni to lawula a ti tirhi . 
Exikarhi ka tindhawu letinharhu ta swirhangana i ku lwisana na vukungundzwana . 
Amsterdam yi na xitshembiso mayelana na phuphu ya vunharhu . 
Amsterdam a yi tsandzekangi , kambe yi vile goza leritsongo ku ya emahlweni . 
Ntwanano wu fanele hambi ku humelela yini kumbe yini wu kaneriwa . 
Sisiteme ya vulanguteri lebyi tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka na ku va erivaleni yi lava ku tumbuluxiwa . 
Ku fanele ku herisiwa swivulavula swa vaaki . 
Xikambelo xa mihlangano xa laveka swongahsi eka mhaka leyi . 
Vucincanisi bya matirhelo ya kahle eka ndhawu leyi bya koteka . 
Pfhumba ra vuxokoxoko ri vile ri ri ku endlekeni ku ringa tin'hweti to talanyana . 
Pholisi leyi pfanganyisiweke ya laveka hi xikongomelo xo endla leswi . 
Naswona ndza amukela swihundzulo leswi swi fambelaka etlhelo leri . 
Naswona ndza seketela ntshikelelo wo endla tifeme ti va ta ximanguvalwa . 
Naswona ndzi kombela tisisiteme to lawula ku va ti kambisisiwa . 
Naswona ndza tshemba leswaku xin'wana xa swona i vutherorisi hi ndlela leyi nga kanakanisiki . 
Naswona ndzi nga ku byela , miangulo a yi hlangahlanganile ku tlula mpimo . 
Naswona hikwalaho ka tsalwa leri ndzi rhamba vhoti ku va yi tekiwa . 
Naswona hikokwalaho ndza ku kombela ku va u lulamisa ku onhaka koloko . 
Naswona hikokwalaho ndza ehleketa ku nsinya lowu wu fanele ku hoyozeriwa . 
Naswona ndza ehleketa ku hinkwerhu cincile , se ha antswa . 
Naswona mpimo lowukulu wa ntirho se wu endliwile . 
Naswona ehenhla ka hinkwaswo , u nga ringeti ku xandza mitiyiso . 
Naswona endlelo ro ringana , eka mhaka leyi ngopfungopfu , swi vula ndzingano . 
Naswona emakumu ka siku , inifulexini i vukhamba . 
Naswona handle ka sweswo , vo tala va n'wina mi vurile tano emahlweni ka mina . 
Naswona hakunene vumbhoni byi kona eka hinkwerhu ku byi vona . 
Naswona hikwalaho ka sweswo , hi wahi magoza lama landzelaka hi faneleke ku ma teka ? 
Naswona xana wa swi tiva leswi nga ta humelela hi swiringanyeto swoleswo ? 
Naswona xo hetelela , hi fanele ku endla swo tala swinene ku kondletela vufuwi na vurimi bya swiharhi na swimilana swa le matini . 
Naswona hi xivangelo xexo hi fanele ku sindzisa ku hundzisa swinawana leswi tirhisekaka . 
Naswona laha hakunene hi lava ntirhisano wa munhu un'wana na un'wana . 
Naswona hi kunguhata ku huma njhani eka swona ? 
Naswona hi ntiyiso leswi hi swi lavaka hakunenenene swi hambanile . 
Naswona hi xikongomelo xo endla leswi hi fanele ku tirhisana . 
Naswona xi endla tano hi mukhuva lowu hi nga ta kota ku tirha . 
Naswona i mhaka yo vilerisa swinene eka hina . 
Naswona hi le ka mhaka yaleyo laha ndzi hambanaka hi mpimo wo karhi . 
Naswona i ntirho wa hina ku va nyika tinhlamulo leti faneleke . 
Naswona i ntiyiso leswaku mhaka leyi yi tisa swiphiqo swa nkoka swonghasi . 
Naswona a swi ta antswa loko a swi endliwile ka ha ri na nkarhi . 
Naswona ri ta va ri nga ri ro sungula nakona . 
Naswona sweswi i nkarhi wa ku hluvukisa maendlelo yo karhi ya xinawu . 
Naswona sweswi mahungu man'wana ya makumu ya xitatimente xa mina . 
Naswona sweswi hi lava ku pfuxeta sisiteme hinkwayo ya timali . 
Naswona hakunene ndza xi twisisa xihatla lexi nga eka mhaka leyi . 
Naswona hakunene ndzi lava ku khensa vaviki hinkwavo lavanharhu . 
Naswona hakunene , hi na switori swo fana swa ku tirhisiwa ka vana . 
Naswona hikokwalaho ndza mi khutaza , ku lwisana na vusweti ... 
Naswona hikokwalaho a ku nga ri na xiphiqo hi tivhoti letimbirhi . 
Naswona hikokwalaho hi fanele ku yingisa vavabyi na vatirhisi va vukorhokeri . 
Naswona xilo xin'wana xi fanele ku khomela ku pfumaleka ka pholisi . 
Naswona swa ha te tano a va nga ta ololoxa xiphiqo xa ozoni . 
Naswona ku humelela , ndza ehleketa hi nga vula , hakunene hi humelerile ! 
Naswona xexo i xiphiqo lexikulu swinene hi xiviko lexi . 
Naswona yaleyo i mhaka yo vilerisa swinene eka mina . 
Naswona sweswo hakunenenene hi leswi swi nga si endliwaka . 
Naswona sweswi i swilo swin'wana leswi hinkwerhu hi lavaka ku swi sivela . 
Naswona walowo i ntlhontlho lowukulu eka matiko ya misava . 
Naswona yaleyo i ndlela ya ku tumbuluxa swiyiriso swa leswi hanyaka leswi nyikaka rihanyu . 
Naswona ntlhontlho laha i wa mabindzu ya vukulu lebyitsongo na bya le xikarhi . 
Na xivandlanene xa ku huma eka tiko ra mfumo wa ndzeriso . 
Naswona a va lava mitlhamu leyi khomaka hi nenge . 
Naswona ku lava swintshunxo leswi hetisekeke swi sivela ku kuma leswinene . 
Naswona xiyimo eka indasistiri yo aka swikepe xa fana . 
Naswona mhaka ya vunharhu yi tirhana na timhaka ta vaaki . 
Naswona vhoti a yi ri erivaleni hakunene , swi vonaka tano eka mina . 
Naswona kutani hi sindzisiwa ku tshembela eka mivulavurisano . 
Naswona kutani hi na xiringanyeto xa xibumabumelo xa mpimanyeto 
Naswona kutani , ku nga ri lexi nga riki na nkoka , xiphiqo xa ntlhandlamano eka mabindzu . 
Naswona ku na swo tala swinene leswi swi nga antswisiwaka . 
Naswona ku hava eka nkarhi wa sweswi nkoteko wa ndzima yihi kumbe yihi yo tivikana . 
Naswona ku na ku titeka hi ri na mavonelo ya xiyimo le henhla ku tlula ya van'wana mayelana na vutihlamuleri bya xipolitiki . 
Naswona leswi , khombo ra kona , a hi nhlokomhaka ya njhekajekisano wa hina namuntlha . 
Naswona va fanele va fambisana na magoza yo yelana lama se ya tekiweke . 
Naswona va fanele ku nyikiwa xiyimonene ku endla tano . 
Naswona va ta endla tano , hi sweswo ndza titshemba . 
Naswona na xona xa ha ri ntiyiso eka ndzhwalo wa xitiyisiso . 
Naswona i swa nkoka swinene mayelana na timhaka timbirhi . 
Naswona leyi i milawu leyi hi yi lavaka eka nkarhi lowu taka . 
Naswona a swi hikwalaho ka ku a ku vangi na swiphiqo . 
Naswona leswi kumbexana i ntiyiso hi man'wana ya matiko lawaya . 
Naswona laha hi laha hina , tanihi swirho swa palamende , hi faneleke ku endla swo tala . 
Naswona leswi swi ndzi yisa eka mhaka ya mina ya nkoka swinene . 
Naswona vutshembeki lebyi byi nge he tekiwi ntsenantsena . 
Naswona leswi swi ta va xihlambanyo xa hina eka malembe lama taka . 
Naswona leswi swi ta ta na mixaka hinkwayo ya swiphiqo . 
Naswona leswi swi ta cinca , naswona a swi fanelangi ku cinca , eka nkarhi lowu taka . 
Na ku tiyisisa leswaku njhekajekisano lowu wu nga yisiwa emahlweni hi ndlela leyi faneleke . 
Naswona hi tirha eka xiyimo xo tika xa ku va xa khombo . 
Naswona a hi na nchumu wihi kumbe wihi lowu hambanaka na xona . 
Naswona a hi lavi ku va hi tinyuma mayelana na leswi . 
Naswona hi langutela swo fana ku humelela hi swiporo . 
Naswona hi fikelerile swo antswa swinene , i ntiyiso . 
Naswona hi fanele ku hlayisa vutomi bya vana . 
Naswona ha swi tiva ku i vanhu vangani va siyiweke ehandle eka xona . 
Naswona ha swi tiva leswaku ku hava mpimo wa masungulo wa ku nga vaviseki . 
Naswona a hi fanelangi ku yima tsevu wa malembe ku fikelela leswi . 
Naswona hi ta ringeta ku teka goza eku heteleleni . 
Naswona hi navelela sweswo ku ya emahlweni swi va tano . 
Naswona i yini xivangelo xa xivilelo xa hina na ku khomiwa hi tingana ? 
Naswona lexi xi mayelana na yini ku va xi ri makete lowu nga woxe ? 
Naswona i mani a tekaka xiboho xa ku nga amukeli swiringanyeto leswi ? 
Naswona hi mixiyaxiyo leyi , ndza mi khensa eka njhekajekisano lowu . 
Naswona u fanele ku kambisisa eka leswi hi swi endlaka . 
Naswona wa swi tiva leswaku swi ta fanela ku tlakusiwa . 
Naswona , xa vuntlhanu , a hi lavi nonongoko wa vumbirhi wa oyili ya mimovha . 
Naswona , hi ku vona ka mina , nkongomiso wa miehleketo a wa ha lulamangi . 
Naswona , xa nkoka swinene , nkitsinkitsi a hi xivangelo xa nsirhelelo wa tiindasitiri ta laha tikweni eka mphikizano hi ku barisa swinene ta le matikweni mambe . 
Naswona , hakunene , sweswi swo va ntsena tanihileswi a swi fanele swi ri xiswona . 
Naswona , hakunene , hi nkuriso ku ta ta hambi vulawuri lebyikulu . 
Xiphemu xin'wana ku vuriwa hi lexiya xa tiko laha u tumbulukeke kona . 
Xivilelo xin'wana i ku chavisana lloku ku endliwaka eka ntshunxeko wo vulavula . 
Xikombiso xin'wana i xilaveko xa ku nyika tinhlamuselo hi ku tsala . 
Mhaka yin'wana ya nkoka i xivutiso xa pende ya xidlayaswitsotswana . 
Xin'wana i ku pfumaleka ka ntirhisano exikarhi ka mabindzu na tiyunivhesiti . 
Mhaka yin'wana ndzi lavaka ku kongomisa miehleketo eka yona i eneji ya nyutliliya . 
Mhaka yin'wana ndzi navelaka ku yi vula i ku nyikiwa ka timali ta tindlu . 
Xikongomelo xin'wana i ku engetela vuhlayiseki bya swikumiwa swo hlayisa xikandza . 
Mhaka yin'wana ndzi nga ta kongomisa miehleketo eka yona i tinhlayo . 
Xiphiqo xin'wana i ku nga ringani swinene exikarhi ka ntshunxeko na nsirhelelo . 
Nxungeto wun'wana wu le ku teni ehenhla ka ku sunguriwa ka yuro . 
Lexi humelelaka xin'wana xo vilerisa i angulo wa matikoakelana . 
Muxaka wihi kumbe wihi wa vutomi bya vanhu wu fanele wu khomiwa hi nxiximo . 
Muxaka wihi kumbe wihi wa madzolonga ehenhla ka munhu un'wana na un'wana wu fanele ku soriwa . 
Ntshunxeko wihi kumbe wihi wo vulavula wa laveka swonghasi eka ku tumbuluxa ntiyiso . 
Misalo yihi kumbe yihi yo engetela leyi nga eka ndhawu leyi yi fanele ku papalatiwa. 
Ntwanano wihi kumbe wihi wun'wana wu fanele ku simekiwa ehenhla ka sisitme yo susumeta . 
Xintshunxo xihi kumbe xihi xin'wana a xi nga ta twisisiwa hi vavhoti . 
Timali tihi kumbe yihi leti saleke ti fanele ku vekisiwa eka phurojeke leyi . 
Munhu wihi kumbe wihi loyi a nga naveleki ku endla tano a nga fanelangi ku endla tano . 
Xilo xihi kumbe xihi xin'wana a xi nga ta amukeleka hi ku landza ntirhisano wa nkarhi lowu taka . 
Hambiswiritano , ndzi tsakile ku va ndzi yisa mhaka leyi ku va ku kaneriwa ha yona . 
Hambiswiritano , ndza tisola , a ndzi nga swi koti ku tikhoma . 
Hambiswiritano , i milawu ya xidemokirasi leyi nga ta tirha . 
Ehandle ka swilo swin'wanavu , ku tirhisiwa ka swilo swi tshama swi ri karhi swi kula mikarhi hinkwayo . 
Ehandle ka sweswo , ndzi pfumelelana ni leswi vuleke hi muviki . 
Ehandle ka sweswo , ndzi enetisiwile swinene hi xiviko . 
Ehandle ka sweswo , a ndzi ta tsakela ku tshikelela mhaka yin'wana . 
Ehandle ka leswi , swi tano , ha xi seketela xiboho lexi . 
Mikunguhato leyi faneleke ya vumaki bya miako yi dinga ku yisiwa emahlweni . 
Magoza lama faneleke ya ta tekiwa ku endla ndzulamiso lowu lavekaka . 
Mfambelano wu fambisana ni nsinya wa leswi yisekaka emahlweni . 
Ku pfumeleriwa ka ntwanano wa xinakulobye na ntirhisano swi lava nkarhi wo tala . 
Xana ku ni vatirhikulorhi van'wana na van'wana lava tsakelaka ku vula leswi ? 
Xana ku ni makungu man'wana na man'wana ya ku koka nyingiso eka ntlawa lowu ? 
Xana hi lulamerile ku vekisa eka vona ni vumundzuku bya vona ? 
Xana hi le ku vulavuleni hi mayelana ni nkoka wa tinetiweke ta ku hangalasa ? 
Xana hi fanela ku va vatwisiwakuvava va ku humelela ka hina vinyi ? 
Xana u tiyisile leswaku u lemuka nkoteko wa hina hi ntalo ? 
Pholisi ya ku xavisiwa ka matlhari eka matikomambe i xiphemu xa nkoka xa pholisi ya matikomambe . 
Ku xavisiwa ka matlhari eka matikomambe swi onha timfanelo ta ximunhu emisaveni hinkwayo . 
Tanihilaha ndzi se ndzi vuleke hakona , a ndzi nga endli sweswo ! 
Tanihilaha ndzi se ndzi vuleke hakona ku sungula , leswi i mavonelo ya nkarhi wo leha . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , matlhelo hamambirhi ya fanele ku hetisisa switshembiso swa wona . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , swivumbi swo tala swa nkoka swi le khombyeni . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , hi nga ka hi nga swi pfumeleli sweswo ku humelela . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , hi se hi hetile maendlelo yo tihlanganisa ni vanhu . 
Tanihilaha ndzi boxeke emasunguleni , hi ta andlala xiviko ku nga ri khale . 
Tanihilaha ndzi boxeke emasunguleni , i mhaka ya mali . 
Tanihilaha ndzi nga vula , ndzi hlalerile vucincanisi hi mahlo ya mina . 
Tanihilaha ndzi nga vula , eka vumundzuku hi ta endla swo tala . 
Tanihilaha ndzi nga vula , ku burisaniwile ha swona mikarhi yo tala . 
Tanihilaha ndzi nga vula , mikunguhato yin'wana yo tala yo tsakisa yi se yi endliwile . 
Tanihilaha ndzi nga vula , chukele i mhaka yo karhi eka yinhla leyi . 
Tanihilaha ndzi nga vula , ntirho wa ku pfala wu ta khomiwa mundzuku . 
Tanihilaha ndzi nga vula , nawu wu khomile timhaka ta nkoka swinene ngopfu . 
Tanihilaha ndzi nga vula , leswi hakunene i nguva yo leha ya hundzuluxo . 
Tanihileswi ndzi swi vonisaka xiswona , a hi ntshuxeko na switsongo . 
Tanihileswi ndzi swi vonisaka xiswona , sweswo i ku cincana ka miehleketo loku hlamarisaka swinene . 
Tanihileswi ndzi swi vonisaka xiswona , sweswo ku ta va ku ri xihoxo xa matimu . 
Tanihileswi ndzi swi vonisaka xiswona , lowu i mfungho wa ku tsana . 
Tanihileswi ndzi swi vonisaka xiswona , lexi a hi xitshunxo lexi hetisekeke . 
Tanihilaha ndzi avelaka xivono lexi , ndzi vhoterile xiviko lexi . 
Tanihi xitandzhaku , ndzi ni ntwelavusiwananyana eka mianakanyo . 
Tanihi munhu loyi a tshunxekeke , ndzi seketela ntirho lowu hi ntalo na hinkwawo wu helerile . 
Tanihi mhaka ya timhaka ta ntiyiso , yaleyo a hi mhaka . 
Tanihilaha xivulavuri lexi hundzeke xi vulavuleke hakona , swi ya swi ri karhi swi va swa nkoka . 
Hikokwalahokaswona , swi nga ka swi nga nghenisiwi eka tsalwa . 
Hikokwalahokaswona , hi xiheri ku hava milandzu leyi se yi mangariweke . 
Hikokwalahokaswona , i nkarhi wa wena sweswi nakambe wa ku vulavula . 
Hikokwalahokaswona , nkunguhato wu voyamerile etlhelo rin'we no va lowu nga ringananiki swinene . 
Hikokwalahokaswona , ku ta va ni vutekaxiave swinene eka vumundzuku . 
Hikokwalahokaswona , hi tiyimiserile ku sula xikhovolelo lexi . 
Hikokwalahokaswona , a hi swi koti ku amukela ndzimana ya 13 . 
Hikokwalahokaswona , sweswi hi ni ikhonomi leyi humelelaka swinene . 
Hikokwalahokaswona , hi swi kotile ku seketela xiviko . 
Tanihi mhaka ya nkoka ya vumbirhi , hi fanele ku fambela ekule ni oyili . 
Tanihi mikarhi hinkwayo , xivutiso i ku , swikongomelo leswi swi nga fikeleriwa njhani . 
Tanihilaha swi hundzuluxiweke hakona , i tsalwa leri nga pfunaka hi xiviri . 
Tanihi kusungula , ka ha ri ni xidingo xa matimba swinene xa nghingiriko . 
Tanihi vaakelana va le kusuhi , hi fanele ku va lava nga erivaleni kahle mayelana ni leswi . 
Tanihi vatirhisi , a hi lavi ku dya swakudya leswi tluleriweke hi mavabyi . 
Tanihi vayimeri va vanhu lava hlawuriweke hi nga ka hi nga swi pfumeleli sweswo . 
Tanihilaha ku yeke , vamanana va byarha vutihlamulerinkulu bya ndyangu . 
Tanihileswi un'wana na un'wana a swi tivaka , kahlekahle swi hi mayelana ni rihanyu na vuhlayiseki . 
Ku ya hilaha ndzi khumbekaka hakona , ku ni tihlamulo tinharhu . 
Ku ya hilaha ndzi khumbekaka hakona , matirhiselo ya timali hinkwawo i ya xiviri . 
Ku ya hilaha ndzi khumbekaka hakona , mikanerisano yi nga sungula . 
Ku ya hilaha ndzi khumbekaka hakona , mitwanano leyi yi kwetsimile . 
Ku ya hilaha ndzi khumbekaka hakona , i mindhurho leyi nga ya xinawu . 
Ku ya hilaha ndzi khumbekaka hakona , va amukeriwa hi mbilu hinkwayo . 
Ku ya hilaha ndzi swi tivaka hakona , sweswo a swi se humelela . 
Ku ya hilaha ndzi tivaka hakona , sweswo swa amukeleka eka un'wana na un'wana . 
Ku ya hilaha swi kotekaka hakona , milawu yi fanele ku va ya misava hinkwayo , misavajikelele . 
Ku ya hilaha hi swi lemukaka hakona , leswi a swi tshama swi humelela . 
Eka hinkwaswo , swi tano , ku hambana ka hina i ka swa tipolotiki . 
Tanihi xikombelo xa vumbirhi , hi ta swi langutisa sweswo . 
Tanihilaha swi se swi boxiweke hakona , makhombo ya vahlampfa ya tama ya ha ri kona hi matimba swinene . 
Tanihilaha swi se swi vuriweke hakona , ku ni nchavo na ku kanakana . 
Tanihilaha swi vuriweke hakona , ntwanano lowu fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke a wu se amukeriwa . 
Tanihila a swi tala ku vuriwa hakona , mitirho i xirhangana xa hina xo sungula . 
Tanihilaha swi tivekaka swinene , leyi i mhaka leyi nga ni swipimelo swa mapaluxelo ya maendlelo ya xihundla swinene . 
Tanihileswi swi nga xiswona , u ni ntirho lowu nga kotekiki ku wu endla . 
Tanihilaha swi nga yima hakona sweswi , ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi . 
Ntsena loko xa ha ri xileswi xi nga xiswona , xa ha ri xibalo ntsena . 
Tanihilaha vunyingi bya n'wina mi swi tivaka , matiko yo hambana ya ni mavonelo yo hambana . 
Tanihila vunyingi bya n'wina mi vuleke , ku ni ku twanana handle ko kanetana eka leswi . 
Tanihilaha swivulavuri swo tala swi boxeke hakona , nkarhi wu komile swinene ngopfu . 
Ku fikela sweswi , mapfhumba lama ya ha fanele ku ta lulamisiwa . 
Tanihi leswi fularheleke 40 wa malembe , ku ni ku hambana lokukulu . 
Tanihilaha swivulavuri swin'wana swi vuleke hakona , ku tlhela ku va ni mihluvukiso ya kahle . 
Tanihilaha swivulavuri swin'wana swi vuleke hakona , hi nga ka hi nga pfumeleri ku hluleka kun'wana . 
Tanihilaha van'wana va vuleke hakona , swivangelo swa leswi swi bohanile swinene . 
Tanihi xiphemu xa rimba leri , swi koxa nyingiso wa hina hinkwerhu . 
Tanihilaha vanhu va vuleke hakona , xiyimo hi lexi biheke swinene lahaya . 
Mayelana ni mixupulo yo tlula nawu , ku kunguhatiwile mihundzuluxo yo hlaya . 
Mayelana ni tiyuniyoni , i xin'we xa swikoxo swa tona . 
Tanihi mpfuno wa mfumo , a swi nga dingi ku hakerisiwa . 
Tanihisweswo , xiviko a hi lexi fambelanaka ni swa xiviri . 
Tanihisweswo , a ku na xidingo xa ku aka tindlu letintshwa . 
Tanihila jekajekisano wu kombeke hakona , ku ni nhlokomhaka yo tsakisa . 
Tanihi munhu wo hetelela ku vulavula , ndzi nga vula sweswo . 
Tanihileswi muviki a swi tivaka , ndzi tshemba eka vuxokoxoko na vutihlanganisi . 
Tanihilaha xiviko xi vulaka hakona , ku khomiwa hi ndlela leyi ringanaka i mfanelo ya masungulo . 
Tanihiloko ku nga ri ni mikaneto , leswi swi ta va mhaka . 
Tanihiloko ku nga ri vona , hi ta ya emahlweni ni ku vhota . 
Tanihi mhaka ya nkoka ya mina ya vunharhu , ndzi yima hi vonelo ra mina . 
Mayelana ni vumundzuku , ku humelela ka ha dinga ku endliwa . 
Tanihi mhaka leyi nga kona sweswi , hikokwalaho ka yini xiletelo xa rimba ? 
Swi tano , tanihi ntolovelo , vubihi byi le ka vundzeni bya mhaka . 
Tanihiloko hinkwerhu hi swi tiva , hambiswiritano , va nga va va nga enelangi . 
Tanihiloko hinkwerhu hi swi tiva , walowo a wu nga ri nghimeto wu ri woxe ntsena . 
Tanihiloko hinkwerhu hi swi tiva , sisiteme ya malawulele yi hlulekile misava hinkwayo . 
Tanihiloko hinkwerhu hi swi tiva , ku ni mfularhelo eka vuinjhiniyara bya xitumbuluko . 
Tanihiloko hinkwerhu hi swi lemuka , rihanyu i mhaka ya swiphemunyingi . 
Tanihilaha hi nga swi vonaka hakona , leswi a hi leswi a swi bohisiwile xiswona . 
Tanihiloko hi vurile , ku cincacinceka na vun'we bya ntwanano wa ntlawa wo karhi swa laveka . 
Tanihiloko hi vurile , swi vile hundzuluxo wa xidemokiratiki . 
Tanihilaha hi swi tivaka , vuxaka lebyi byi cinca kusuka eka tiko ku ya eka tiko rin'wana . 
Tanihiloko hi vonaka hi ri lava twananaka , hi nga ya emahlweni . 
Ku fikela sweswi a hi se va ni xikombiso xa leswaku leswi swi ta humelela . 
Tanihiloko hinkwenu mi swi tiva sweswi , sweswo hileswi hi nga na swona . 
Tanihilaha u nga swi vonaka hakona , ndzi ni swivutiso swo hlayanyana . 
Tanihilaha u nga swi vonaka hakona , hi xiviri i swikulu swinene ngopfu . 
Tanihilaha u nga swi vonaka hakona , ka ha ri ni swo tala ku swi endla . 
Tanihilaha u nga swi vonaka hakona , hi angarhela xiphemu lexi anameke swinene . 
Tanihiloko u swi twile , ntlawa wa mina a wu ni ku tshemba hi ndlela leyi hetisekeke . 
Tanihiloko u swi tiva , ndzi vile la gingirikaka eka xivandla lexi . 
Tanihiloko u swi tiva , i nchumu lowu rhandzekaka swinene embilwini ya mina . 
Tanihiloko mi swi tiva , vamanana na vatatana , ntumbuluko wu vengana ni vangwa leri pfulekeke. 
Tanihiloko mi swi tiva , ku se ku siyiwile xivandla xa milulamiso ya hundzuluxo . 
Tanihiloko u swi tiva , a ku na xiboho hambi yi ri vhoti . 
Tanihiloko u swi tiva , mhaka leyi a yi kona eka ajenda . 
Tanihiloko u ri karhi u swi tiva , hambileswi ku nga ni mavangwa eka nawu lowu . 
Tanihiloko mi swi tiva , hi ni xiphiqo ni mihundzuluxelo . 
Tanihiloko mi swi tiva , hi tlhela hi va ni ku kanakana ko karhi mayelana ni sweswo . 
Tanihiloko mi swi tiva , ntirho wa karhi ku endliwa eka xiletelo lexi . 
Tanihiloko u boxile , ku vile ni ku tika mayelana ni mihundzuluxo mimbirhi . 
Tanihiloko u vurile , xiyimo lexi nga kona le hansi xi fanele ku antswa . 
Tanihiloko u swi vona , hi le ku burisaneni hi timhaka timbirhi ta nkoka swinene ngopfu . 
Tanihiloko u ta swi tiva , hi katsiwile eka nongonoko wa ku va hi hlangana mundzuku . 
Tanihileswi u nga ta swi vona , leswi swi ta va swi ri leswi tsakisaka swinene . 
Pholisi ya vukhondzi i nchumu wun'we , hambiswiritano , na ku pfanganisa hi swin'wanavu . 
Pholisi ya vukhondzi yi fanele ku khomanisiwa swinene ni pholisi ya nhluvukiso . 
Pholisi ya vukhondzi yi fanele ku va endlelo ra ximunhu na vun'we bya ntlawa wo karhi . 
Ku nga fanani hi xivumbeko exikarhi ka swifundzatsongo ku fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Eka mpimo wun'wana na wun'wana , ndzi tlherile ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi nakambe hi matimba swinene . 
Eka mpimo wun'wana na wun'wana , ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka timbirhi . 
Eka mpimo wun'wana na wun'wana , ndzi tshemba hi ku hetiseka leswaku leyi hi yona mhaka . 
Eka mpimo wun'wana na wun'wana , walowo i nhlawutelo wa timfanelo ta vutsongo . 
Eka mpimo wun'wana na wun'wana , a swi kanakanisi ku ri ku vile ni mpfumaleko wa mbulavurisano . 
Eka lexitsongo ngopfu , yaleyo hi yona ndlela leyi ndzi swi twisiseke hi ndlela leyi nga erivaleni . 
Eka lexitsongo ngopfu , ha twanana leswaku swi fanerile ku swi ringeta . 
Eka lexitsongo ngopfu , yaleyo hi yona ndlela leyi vaaki va swi ehleketelerisaka xiswona . 
Eka yinhla yin'we , swilo swi yile eka tlhelo leri nga rona . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi le ku burisaneni hi rimba ra swa tipolotiki ra 2003 . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi langutisanile ni nhlayelelo wo titimela wa swa tipolotiki . 
Eka nkarhi wa sweswi , a hi nga endli nchumu ku antswisa xiyimo . 
Eka nkarhi wa sweswi , makete a wu nga ta langutiseki wu ri lowu seketelaka leswi . 
Eka nkarhi wa sweswi , ka ha ri ni timhaka ta nkoka tin'wana ku tirhana na tona . 
Eka nkarhi wa sweswi , ha swi vona leswaku ka ha ri ni ku nga fambelani ka swilo swo karhi lokukulu swinene . 
Eka yinhla yin'wana , hi dinga ku veka xipimo xa nkarhi . 
Eka yinhla yaleyo hi lemukile leswaku ku vile ni xiphiqo xa matimba . 
Eka nkarhi walowo , hi nyikile nseketelo wa matimba eka maendlelo . 
Emakumu ka siku , vaphasi va tihlampfi va ta khiriwa . 
Emakumu ka siku , sweswo swi tala ku va swa nkoka swinene . 
Hambiswiritano , exivindzini xa kona , swiviko leswi swi ni swiphiqo . 
Handle ko kanakana , exivindzini xa mikoka leyi i vululami . 
Exivindzini xa phurojeke leyi , i kharikhulamu ya xikolo . 
Eka nkarhi wa sweswi , mpfanganiso hi lowu salaka wa ha kayivela swinene hi ndlela leyi nga tsakisiki . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi ntumbuluko wa xona hi xoxe a xi barisiwi . 
Eka nkarhi wa sweswi , tiko a ri na phuresidente . 
Hambiswiritano , eka nkarhi wa sweswi , ku hava mitiyisiso ya leswi . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi le ku vulavuleni ntsena hi vatirhi lava nga eka huvo . 
Eka nkarhi wa sweswi , ha ha ri eka xiyenge xa makunguhatelo . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi ni matiko lama nga eka xiyimo lexi nga ri ki kahle ku tlula hinkwawo . 
Eka nkarhi wa sweswi , ko va vukorhokeri byo vulavula kunene hi nomo eka leswi . 
Hambiswiritano , eka nkarhi wa sweswi , swendlo swa hina swi lawula hi ku nga koteki ku swi hlela . 
Eka nkarhi wa sweswi , ku ni tipholisi to hambana eka matiko yo hambana . 
Eka nkarhi wa sweswi , a hi le ku endleni ka leswi hi swi vulavulaka . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi nga ka hi nga swi tiyiseli ku lahlekela hi nkateko lowu . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi ni swikombiso swimbirhi swa ku kombisa leswi . 
Eka nkarhi lowu hi nga eka wona sweswi , a hi fanelanga ku rivala vanhu lava ha ri ki lavatsongo . 
Hi nkarhi lowu fanaka swi va xiphiqo xa matimba swinene . 
Hi nkarhi lowu fanaka vulawulawexe byi fanele ku herisiwa . 
Hi nkarhi lowu fanaka u langutiseriwa ku va ni xivono . 
Hi nkarhi lowu fanaka ndzi kunguhata engetelo wa matirhelo lama nga erivaleni . 
Hi nkarhi lowu fanaka , timhaka ta vukhondzi ti le ku kuleni hi ndlela ya nkoka . 
Hi nkarhi lowu fanaka vutshunxeki byi tlhela byi ri nhlahluvo wa swa tipolotiki . 
Hi nkarhi lowu fanaka nkumfumelo wa misava wu nga tisa nkateko . 
Hambiswiritano , hi nkarhi lowu fanaka , timfanelo ta ximunhu ti fanele ku hlayisiwa . 
Hambiswiritano , hi nkarhi lowu fanaka hi fanele ku khoma hisekelo lowu . 
Hi nkarhi lowu fanaka i xiyimo xo tsana swinene . 
Hi nkarhi lowu fanaka swi le ku lwisaneni ni nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya . 
Hi nkarhi lowu fanaka nkarhi wa ku hanya ka vanhu wu le ku kuleni . 
Hi nkarhi lowu fanaka tivhoti ta nhlayonyingi ti ta va maendlelo lama tolovekeke . 
Hi nkarhi lowu fanaka vuxaka bya hina byi fika ekule swinene eka sweswo . 
Hi nkarhi lowu fanaka mpimo wa ku veleka wu le ku weni hi ndlela leyi hlamarisaka swinene . 
Hi nkarhi lowu fanaka makete wa eneji wu se wu tshunxiwile . 
Hi nkarhi lowu fanaka ku vile ni mihluvukiso leyi vilerisaka . 
Hi nkarhi lowu fanaka ku ni mfambelano wo lulela ehenhla exikarhi ka tilevhele . 
Hi nkarhi lowu fanaka mixaxameto leyi a yi se enela . 
Hi nkarhi lowu fanaka milawu leyi yi fanele ku humelerisiwa hi ndlela ya matimba swinene . 
Hi nkarhi lowu fanaka hi nga vona swiphiqo swa nkoteko . 
Hi nkarhi lowu fanaka hi fanele ku amukela matshalatshala ya xona lama kahle . 
Hi nkarhi lowu fanaka hi fanele ku dyondza kusuka eka nkayakayo . 
Hi nkarhi lowu fanaka hi ta susumeta ku fikelela mfambelano wa misava hinkwayo . 
Hi nkarhi wa kona a swi nga koteki ku vula swo tala . 
Eka lexitsongo ngopfu lexi fanaka , leswi swi hetelela swi ri mpfumaleko wa matirhelo lama nga erivaleni . 
Eka nkarhi wa sweswi , a hi se heta nhlelo wa hina . 
Eka xiteji lexi , ndzi nga paluxa ntsena vonelo ra mina n'winyi . 
Hikokwalaho , eka xiteji lexi hi nga ka hi nga ha nyiki tihlayohlayo tin'wana to tala . 
Eka xiteji lexi , hi tsakela xiletelo lexi yisaka eka nawu . 
Ku hlasela vugevenga lebyi kunguhatiweke ko va xiphemu xin'we ntsena xa mhaka . 
Switiyisi leswi tihumelerisaka hi swoxe mikarhi yin'wana swi nga kumeka swi ri leswi tlangaka xiave xa kahle . 
Swa vuhahisi swi endla ntlhanu wa tiphesente ta ximusi xa moyakhubu . 
Kunenenene Azerbaijan ri ni swiphiqo swo tala swa swivangelo swo hambanahambana . 
Ndzingananiso swi vula eka xivandla xa vumbirhi xa makhomiwelo lama ringanaka ya hinkwavo . 
Swihingakanyo eka mfambafambo lowu tshunxekeke wa vatirhi swi fanele ku susiwa . 
Hambiswiritano , ku sivela tikhampana leti swo va xiphemu xa xitshunxo ntsena . 
Ku ya hi leswi simekiweke ehenhla ka mikanakano , ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni nkunguhato . 
Ku ya hi masungulo , i xivutiso xa ku kuma xitshunxo xo antswa . 
U nga kali u kanakana mayelana na sweswo , nawu lowu a wu ta wa . 
Swi nga ha va leswi nga va ka xiswona , swi ta nghena eka ku endla hi matimba . 
Swi nga ha va leswi nga va ka xiswona , a ku ri ni xiphiqo hi xiviri . 
Swi nga ha va leswi nga va ka xiswona , hi nga ka hi nga ku soli . 
Swi tekele enhlokweni leswaku swi sungurile ku vonaka hi 1986 . 
Hikuva swi ni nkoka leswaku ku nga vi ni mhaka leyi nga ni tihlamuselo to tala . 
Hikuva varhangeri kun'wana na kun'wana va kumeka va ri lava vonakaka va nga endli leswi tsakeriwaka . 
Hikuva xiave xa vanhu a xi le rivaleni ku ringana . 
Hikuva ku vile ni xandla-famba-xandla-vuya eka matlhelo hinkwawo . 
Hikuva ku nga ha kanerisaniwa hi swona nakambe , tanihilaha ndza ha ku vulaka sweswinyana . 
Hikuva a hi swi tivi leswi mitshovelo leyi yi nga xiswona . 
Nyama ya homu i xihlovo xoxe xa mali leyi nghenaka emapurasini ya vona . 
Ndzi nga se heta , ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka ta nkoka timbirhi . 
Hi nga se sungula , ndzi ta tsakela ku nyika xitiviso . 
Hambiswiritano , endzhaku ka vona , xivandla hinkwaxo xa yuro xi le ka nxungeto . 
Belijiyamu ri se ri kumile xitshunxo lexi mi xi toloveleke swinene . 
Handle ka swona , ku ya hi vonelo ra hina , mihundzuluxo leyi a yi amukeleki ku ya hi mongo wa mhaka ya kona . 
Handle ka swona , swi le ka vona ku hlohletela vutumbuluxo bya swa vutshila . 
Exikarhi ka hina hi ta herisa matherorisi . 
Vuxaka bya ximbirhi byi yisa ntsena eku xanisekeni ka loyi a tsaneke ku tlula hinkwavo . 
Swibumabumelo swa pholisi leswi bohaka swi ta tlhela swi tirhisiwa eka mhaka leyi . 
Mitshovelo leyi nga ni chefu leyi dlayaka swimila na swivumbiwa leswi hanyaka leyi simekiweke ehenhla ka swivumbiwa leswitsongo leswi nga vonakeki hi mahlo ya nyama swi katsiwile eka xiletelo . 
Thekinoloji ya xibayiloji i yin'we ya sweswo no va yin'we ya leswi tshembisaka swinene ngopfu . 
Haswimbirhi swi lulamisiwile hi tinomboro eka mpimanyeto wa pfampfarhuto . 
Matiko hamambirhi ya ni vutihlamuleri bya ntshamiseko wa ndhawu . 
Vatirhikulorhi havambirhi va fanele ku hoyozeriwa eka ntirho wa vona wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Mitlawa hamimbirhi yi endlile hi ku vuyelerisa vutinyiketeri bya yona eka ku kuma xitshunxo . 
Mitlawa hamimbirhi yi fanele ku hlohleteriwa ku yisa emahlweni maendlelo ya kurhula . 
Havambirhi a va ri lava seketelaka swinene ntirho wa hina eka xivandla lexi . 
Hambiswiritano , hamambirhi ya ni mitwanano ya matiko ni matiko man'wana ya laha misaveni . 
Ku nyamalala ka lava nga ni swikili i xiphiqonkulu eka matiko yo tala lama ha hluvukaka . 
Ku vekerisa mavele swi katsiwile eka xiletelo xa switirhisiwa swo khomela swa vutshunguri. 
Ku fikisa mikanerisano eka nghimeto a wu nga ri ntirho wo olova . 
Brussels a ri le ka xiyimo xa ku endla nchumu mayelana ni leswi . 
Ku lulamisiwa nakambe ka mpimanyeto swi khumbile vutomi bya siku rin'wana na rin'wana ra vaakitiko . 
Xikombiso , Bulgariya ri ta va leri langutisaneke ni swiphiqo eka vumundzuku . 
Kambe ndza chava , a ndzi nga sunguli vhoti nakambe . 
Kambe ndzi lulamile ku tlhentlhela ekule ni ku yisa timhaka leti emahlweni . 
Kambe ndzi lulamile swinene ku swi hlamula hi ku tsala kunene . 
Kambe ndzi tshemba leswaku swi nga ka swi nga bakanyeriwi etlhelo hi ku olova . 
Kambe ndzi tshemba leswaku hi fanele ku endla hi matlhelo hinkwawo . 
Kambe ndza tshemba leswi swi fanele ku veketeriwa hi marito lama nga erivaleni swinene . 
Kambe ndza tshemba hi fanele ku ya emahlweni hi tirha ku ya eka tlhelo rero . 
Kambe ndzi nga twisisa kahle swinene swivangelo swakwe swa ku va a endla tano . 
Kambe a ndzi tshembi ku ri hi nga swi tshika kwalaho . 
Kambe a ndzi ehleketi leswaku leswi a ku ri xiphiqo . 
Kambe a ndzi ehleketi leswaku hi fanele ku endla sweswo . 
Kambe a ndzi lavi ku nyika swikombiso swo biha ntsena . 
Kambe a ndzi lavi ku ya eka sweswo laha . 
Kambe a ndzi lavi ku holova hi sweswo sweswi . 
Kambe a ndzi lavi ku herisa nandzu wa hina kwalaho . 
Kambe ndza kanakana leswaku hi nga ya emahlweni ku tlula kwalaho . 
Kambe ndzi tsandzeka ku vona leswaku hikwalaho ka yini ku vile ni ku hlwela . 
Kambe ndzi ni milandzulo ya matimba eka timhaka ta nkoka to hlayanyana . 
Kambe ndzi fanele ku konanisa xiyimo hinkwaxo xa lembe leri hundzeke . 
Kambe ndzi ehleketa ku ri swi fanerile ku boxa leswi . 
Kambe ndzi ehleketa ku ri ku ni swilo swin'wana leswi yaka emahlweni laha . 
Kambe ndzi ehleketa ku ri a ku fanele ku ri ni xivandla lexi lulamiseriweke sweswo . 
Kambe ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku endla swin'wana swo tala eka swona . 
Kambe ndzi lava ku mi byela hilaha ndzi hlangananeke hakona . 
Kambe ndzi ta vuyela eka sweswo hi ndlela ya vuxokoxoko byo enta swinene . 
Kambe ndzi ta ku , ku nga ri nakambe swo tala eka nhlokomhaka yo karhi . 
Kambe ndzi tlhela ndzi tsakela ku nkhensa vatirhilorhi van'wana . 
Kambe a ndzi ta tsakela ntsena ku nyika switsundzuxo swo karhi swa timhaka ta ntiyiso . 
Kambe laha a ndzi ta tsakela ku boxa swilo swimbirhi swa ku tikeriwa loku nga vonakiki . 
Kambe ndzi ta tsakela ku vona ndzingananiso eka ku xaviselana eka misava hinkwayo . 
Kambe ndzi ta tsakela ku mi lemukisa mayelana ni nchumu wun'we . 
Kambe ndza ha tsakela ku vutisa xivutiso xin'wana lexi nga ni vuxaka na swona . 
Kambe a ndzi ta boxeketa hi ku vula ku ri swa antswa ku fika endzhaku ka nkarhi lowu pimiweke ku ri ni ku hetelela u nga vonakangi ni switsongo . 
Kambe ehenhla ka hinkwaswo , pholisi ya timfanelo ta ximunhu yi hi swiphemuphemu leswi nga khomanangiki swinene . 
Kambe nakambe , u amukerile xiyimo eka xelexo xin'we . 
Kambe hinkwaswo leswi a hi nhlokomhaka ya mbhurisano wa hina namuntlha . 
Kambe hinkwaswo leswi a swi nga fikeleriwi eka vangwa leri anhlameke . 
Kambe ku ya hilaha ku yeke , hi fanele ku tirha hi matlhelo hamambirhi . 
Kambe leswi swi nga hi xiswona namuntlha , a hi nga endli leswi . 
Kambe eka leswitsongo ngopfu , hi ta vona leswi nga endliwaka . 
Kambe eka nkarhi wa sweswi , a hi na yona mfanelo ya muxaka walowo . 
Kambe eka nkarhi lowu fanaka , hi nga pfumeleli ku kanganyisiwa . 
Kambe ku ya hi masungulo , a va tivi leswi nga le ku humeleleni . 
Kambe a hi mitirho naswona swi nga ka swi nga vi mhaka yi ri yoxe . 
Kambe xo sungula ndzi ta tsakela ku nyika xitatimende xa mina n'winyi . 
Kambe xo sungula eka hinkwaswo , hi fanele ku endla ntirho wa hina . 
Kambe eka hina hi swona , swi tano , i nkarhi wo sungula . 
Kambe eka hina nchumu wa nkoka i qhinga ra misava hinkwayo . 
Kambe vanghana va kahle va fanele ku hlayisa milawu ya ntlangu . 
Kambe loko sweswo swi nga humeleli , a hi fanelanga ku karhala . 
Kambe ku nghena ka vahlampfa ku ta aka laha tikweni i xiphemu xa nkoka lexi nga papalatekiki eka xitshunxo . 
Kambe eka xiyimo lexi tikaka , a hi tirhiseni mianakanyo leyi tolovelekeke . 
Kambe eka mhaka ya mali ya vuxisi , swilo swi hambanile . 
Kambe eka mhaka leyi ku ta va ku ri vuthu leri hlomeke . 
Kambe swi tlhela swi va swa nkoka eka ku tumbuluxa mavonelo . 
Kambe i swa nkoka ku kuma migimeto leyi hoxekeke . 
Kambe i swa nkoka swinene ku tlula vaaki lavo ngo tihanyela ntsena . 
Kambe a swi enelangi ku ringana ku xiyaxiya no lemuka leswi . 
Kambe a yo va mhaka ntsena ya mindzilakana leyi pfariweke . 
Kambe a ko va swikweleti ntsena leswi nga swa ximanguva lawa . 
Kambe i nkarhi lowu nawu wu faneleke ku pfuxetiwa . 
Kambe sweswi swi hlwerile ngopfu , ku onhaka ku se ku endlekile . 
Kambe swi le ka hina ku va hi va lava endlaka swilo hi ndlela leyi nga erivaleni swinene . 
Kambe swi le rivaleni swinene ku va ntirho lowu wu fanela ku ya emahlweni . 
Kambe i swa ntshembo swinene ngopfu ku tlula nchumu wun'wanavu . 
Kambe hi wena loyi u faneleke ku nyika matimba ya khinkhi lama faneleke . 
Kambe a swi vonaka wu ri nkarhi wa kahle ku nyika mhaka leyi ya nkoka . 
Kambe a swi amukeriwile - mbuyelo a wu ri erivaleni swinene . 
Kambe swi ta vuyerisa mbango wa hina eka nguva leyo leha . 
Kambe swi ta va leswi hoxekeke ku va hi kumeka hi tshamile hi mavoko . 
Kambe u nge ndzi ku vutisa , xana xiyimo hi xihi kahlekahle ? 
Kambe u nge ndzi vuyela eka mongo wa xiviko lexi . 
Kambe u nge ndzi sungula hi mhaka yo karhi leyi vutisiweke . 
Kambe u nge ndzi ku byela leswi swilo swi nga hi xiswona hi xiviri . 
Kambe a hi veni lava tshembekeke hi xiheri mayelana ni mhaka ya nkoka yin'wana na yona . 
Kambe a hi tlangeleni leswi se swi fikeleriweke ku fikela sweswi . 
Kambe a hi langutiseni eka leswi nakambe eka ku hlaya ka vumbirhi . 
Kambe a hi langutiseleni kusuhi swinene eka leswimbirhi swin'wana . 
Kambe hi nga lahlekeriwi hi timhakankulu . 
Kambe hi nga ehleketi leswaku hi nga swi endla hi siku rin'we ntsena . 
Kambe ku tlula leswi : mongo lowu fanaka wa xiviko . 
Kambe matitwelo ya mina hileswaku jekajekisano lowu se wu pfariwile . 
Kambe xivutiso xa mina xi pakanisa eka nhlokomhaka ya vatirhi . 
Kambe a hi swona , vaakitiko hinkwavo a va fanelanga ku khomiwa tanihi swigevenga . 
Kambe leswi hinkwaswo hi nga swi endlaka i ku xi hlela . 
Kambe sweswi ndzi pfumeleleni ndzi hundzulukela eka xiviko hi xoxe . 
Kambe sweswi eka vundzeni bya swiletelo leswi nga emahlweni ka hina . 
Kambe sweswi hi fanela ku hetisa ntirho wa hundzuluxo . 
Kambe sweswi hi lava ku vona mivuyelo yin'wana eku heteleleni . 
Kambe swirho swin'wana swa vaaki va misava hinkwayo swi tlherile swi nyikela . 
Kambe vutinyiketeri bya hina byi le ka xifundzatsongo hinkwaxo ka xona . 
Kambe ndzavisiso endzhaku ka mhaka ya ntiyiso a hi leswi swi dingekaka sweswi . 
Kambe nhluvukisi wa le matikoxikaya i xipakanisonkulu xa xiviko . 
Kambe leswi hlamarisaka swinene hileswi va nga eka ntsakelo wa yuro . 
Kambe makungu yalawa ya dinga switirhisiwa ku va ya kota ku va lama tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Kambe hi ntiyiso , lexi a hi xivangelo xa ku honisa vuxokoxoko lebyi . 
Kambe sweswo a swi vuli leswaku a va boheleriwa ku miyela . 
Kambe mhaka ya nkoka yaleyo hi ku angarhela yi fanele ku tshama yi ri emiehleketweni . 
Kambe walowo i cincano wa miehleketo lowu nga ri ki wona naswona i wo tika . 
Kambe sweswo hikuva a ku na nchumu leswintshwa eka xiviko . 
Kambe sweswo hi ntiyiso a hi leswi xiletelo lexi xi hi nyikaka swona . 
Kambe sweswo ko va mavonelo yo karhi ntsena eka jekajekisano wa nkarhi lowu hundzeke . 
Kambe sweswo a hi yona ndlela ya ku nghena eka lembexidzana ra makumembirhin'we . 
Kambe sweswo a hi swa sweswi hambi eka vumundzuku bya le kusuhi . 
Kambe sweswo a hi mhaka ya nkoka leyi ndzi tsakelaka ku yi nyika . 
Kambe sweswo swi koteka ntsena loko makete wu ri lowu tirhaka hi ndlela leyi nga erivaleni . 
Kambe sweswo i ndlela leyi nga hi xiswona mayelana ni ntirho wa palamende . 
Kambe sweswo swi hoxekile hi ku hetiseka tanihi mhaka ya nkoka yo sungula eka yona ! 
Kambe sweswo a swi nga vi makumu ya maendlelo . 
Kambe sweswo ku ta va ku ri leswi hlawulekeke ematshan'weni ya nawu . 
Kambe sweswo ku ya hi mhaka ya ntiyiso , hi leswi va se va langutisaneke na swona . 
Kambe hundzuluxo wu langutiseka wu ri lowu pimiweke swinene eka hina . 
Kambe ntwanano lowu fikeleriwaka handle ka swilaveko leswi pimiweke lowu hi nga na wona namuntlha i wun'we lowu nga wona . 
Kambe swiyimo leswi lavekaka eka ku pfanganisa nakambe swi fanele ku tumbuluxiwa . 
Kambe xiboho xi endliwile naswona ndzi yima hi xona . 
Kambe matiko lama ha hluvukaka na wona ya ta vuyeriwa kusuka eka ntwanano lowu . 
Kambe yuro yi fanele ku tiyisisiwa ku va leswi swi kota ku humelela . 
Kambe mhaka yo sungula , swi tano , i yo tika swinene . 
Kambe magqweta ya tile eka hina ni xiphiqo . 
Kambe ntirho wo tika swinene i ku wu humelerisa . 
Kambe tipholisi letintshwa , ndzi fanela ku vula leswaku , hi leti hlohletelaka . 
Kambe mongo wa xiviko hi ku angarhela wu kahle swinene . 
Kambe mali ya xiyoxe a hi makumu eka yona hi yoxe . 
Kambe makete xiwoxe hi vuwona a wu enelanga . 
Kambe mongo wa xivutiso i wun'we wa nkoka . 
Kambe ku tirhisiwa ka swidzidziharisi leswi ku le ku engetelekeni . 
Kambeke , sweswo i tlhelo ra swa timali ra mhaka . 
Kambeke , hi fanele ku endla leswi hi swi vulaka hi nkhaqato . 
Kambeke , hi fanele ku ya emahlweni ni vhoti hi xiviri . 
Kambeke , mi fanele ku tsundzuka xikongomelonkulu xa nkunguhato wa hina . 
Kambe ku ni swiphemu swo hlayanyana leswi swa ha dingaka mbhasiso . 
Kambe ku ni timhakanyana ta ntiyiso leti hi faneleke ku ti langutisa . 
Kambe ku tlhela ku va ni mavonelo man'wana ya nguva leyo leha eka hundzuluxo . 
Kambe ku tlhela ku va ni swilo swin'wana nakambe ku swi tekela enhlokweni . 
Kambe ku ni nhlayo yo vonaka ya micincano ya miehleketo leyi lwisanaka na xona . 
Kambe ka ha ri ni swilo leswi dingaka ku endliwa . 
Kambe ku ni tindlela na matshalatshala ya ku ahlula swiphiqo leswi . 
Kambe ku ni xiphemu lexin'wana lexi xi ndzi khumbaka na xona . 
Kambe ku ni mhaka leyin'wana leyi hi faneleke ku yi teka hi matimba . 
Kambe ku ni swo tala leswi nga swintshwa naswona swi lava ntoloveto . 
Kambe ka ha ri ni swo tala swinene ku endliwa . 
Kambe lahaya na kona , swi tano , hi nga rindzela kutani hi vona . 
Kambe lahaya ku ta fanela ku va ni nkatekonyana . 
Kambe lahaya , ndzi fanele ku vula leswaku , ndzi ni mikanakano ya mina ! 
Kambe timhaka leti to bohana ti nga ka ti nga lulamisiwi eka xiletelo lexi . 
Kambe leswi a swi fambelani helo na ntwanano wa vuvekisi . 
Kambe i swa nkoka ntsena ku fana ni mbhurisano wun'wana na wun'wana . 
Kambe swa pfuna hikokwalaho hi fanele ku swi langutisisa nakambe . 
Kambe a va hanyi eka tindhawu leti ngo tiveka tanihi ta swiphiqo . 
Kambe leswi swi nga ka swi nga yisi eka hunguto eka migingiriko ya swa ntlakuso . 
Kambe xiletelo lexi a xi kalanga xi hundzuluxeriwa eka nawu wa rixaka . 
Kambe leswi swi fanele ku fambelana ni makete wa xiwoxe . 
Kambe leswi swi hambanile ekule swinene ni leswi humelelaka hi nkhaqato . 
Kambe leswi swi xiphemu xa xiviri eka ntumbuluko wa ku hundzuluxa nawu . 
Kambe leswi a swi hi mayelana ni malawulelo ya swilo kusuka endhawu yin'we - hi leswi hambaneke swinene . 
Kambe leswi a swi enelanga ku ahlula xiphiqo xa mpfumaleko wa mitirho . 
Kambe leswi hi leswi xiyimo xi langutisekisaka xiswona eka nkarhi wa sweswi . 
Kambe leswi swi ndzi fikisa eka xivutiso : i mani a endlaka yini ? 
Kambe leswi swi vula leswaku vutihlamuleri bya hina bya swa tipolotiki na byona byi le ku kuleni . 
Kambe leswi ku ta tirhaniwa na swona eka nkarhi lowu nga ta landzela ku nga ri khale . 
Kambe ku tlhelela eka mhaka ya nkoka ya xivutiso xa mina . 
Kambe namuntlha hi tlhela hi dinga ku vutisa swivutisonyana swin'wana . 
Kambe mpfumalankateko n'wangulo i , eka nkarhi lowu hi nga eka wona , a wu kahle . 
Kambe hinkwerhu hi fanele ku hlela ku ri hikokwalaho ka yini leswi swi humelerile . 
Kambe hi se hi ri ni swivilelonyana mayelana ni maendlelo ya nhlawulo . 
Kambe hi tlherile hi va ni xivangelo xin'wana xa ku humesa xiviko lexi . 
Kambe hi tlhela hi fanele ku tibohelela eka vutihlamuleri bya hina . 
Kambe hi le ka xiyimo lexi hi dingaka vun'we bya ntlawa wo karhi . 
Kambe a hi vilerisiwi hi mahlahluvelo ya swa tipolotiki laha . 
Kambe a ho vilerisiwa ntsena hi mayelana ni nandzeleriso wa swa ndhawu ya mphakelo wa vukorhokeri . 
Kambe hi nga swi kota , ndza tshemba , hikokwalaho hi fanele ku endla swo tala . 
Kambe hi nga ka hi nga nyiki nhlamulo leyi nga erivaleni eka yinhla leyi . 
Kambe hi nga ka hi nga tshami hi ri karhi hi fikelela eka leswi nga eku humeleleni . 
Kambe hi ntiyiso a hi lavi wena u sungula nawu . 
Kambe a hi ehleketi leswaku mpimaniso lowu wu tiyile . 
Kambe a hi ehleketi leswaku hi fanele ku solana . 
Kambe a hi se endla ku humelela ko hlaya eka sweswo hambiswona . 
Kambe hi fanele ku khomelela switirho swi tiya ku endla sweswo . 
Kambe hi fanele ku swi tirhisa hi ndlela leyi nga yona . 
Kambe hi fanele ku tlhela hi va lava khumbekaka mayelana ni xiyimo xa vanhu . 
Kambe hi fanele ku tlhela hi tiyisisa leswaku swiharhi swi sirheleriwa hi ndlela leyi faneleke . 
Kambe hi fanele ku tlhela langutisa eka mitlawa ya lava nga ni malembe ya khale hi ku velekiwa . 
Kambe hi fanele ku tlhela hi endla leswaku sweswo swi va erivaleni ehansi ka xiletelo lexi . 
Kambe hi fanele ku va ni vuxiyaxiya leswaku hi nga tlakusi mitshembo ya hava . 
Kambe a hi fanelanga ku amukela mavonelo lama nga ri ki kahle swi nga se humelela . 
Kambe a hi fanelanga ku swi pfumelela hinkwaswo ku helela laha . 
Kambe hi dinga nguva yo karhi ya hundzuluxo ku endla tano . 
Kambe hi dinga vutihlamuleri bya munhu ha un'weun'we tanihilaha swivulavuri swo tala swi vuleke hakona . 
Kambe hi ta ya emahlweni hi tisa ku humelela eka ndhawu leyi . 
Kambe hi fanele ku tlhela hi kota ku vulavula hi mbuyelo wa ndhurho . 
Kambe hi fanele ku va lava tsakeke ku va hi fikile laha eka nkarhi lowu . 
Kambe hi ta tsakela ku tshikelela timhaka ta nkoka timbirhi hi ku kongomisa . 
Kambe a hi fanelanga ku langutisa eka pholisi ya mphikizano wu ri woxe . 
Kambe a hi nga amukeli nkalaninginiko eka mhaka leyi . 
Kambe hi ta tsakela ku tiva leswi nchumu lowu wu nga swona . 
Kambe hi swihi switandzhaku swa leswi hinkwaswo eka hina ? 
Kambe leswi hi nga na swona laha i xiphiqo xa mafambiselo ya timhaka . 
Kambe ni mfumo lowu nga kona sweswi , sweswo swi sungulaka ku cinca . 
Kambe u tiyisisa mhaka ya nkoka ya mina - ndza ku nkhensa swinene . 
Kambe nakambe ndza nkhensa sweswo , kumbexana ka ha ri mpundzu swinene . 
Kambe ku ya hi xiyimo xa vanhu eka nkarhi wa sweswi , leswi a swi enelanga . 
Kambe tanihi nghimeto , hi ta seketela xiviko lexi . 
Kambe ku se ku ri ni matirhelo ya xivuthu ematini lamaya . 
Kambe mpfumalankateko , a ku ri hava nkoteko wa ntwanano wa muxaka walowo . 
Kambe mpfumalankateko , hi titwa leswaku leswi swo va rimphutiso ntsena . 
Ku ya hi nhlamuselo , kahlekahle i ku pfuxa hi vuntshwa xihlovo xa eneji . 
Hi ku endla leswi , hi ta va hi ri karhi hi rhumela xikoweto lexi hoxekeke . 
Ku tlula nhlayonyingi swinene ya makhombo lawa a ya ta va ya papalatiwile . 
Hi ku pfuneta matiko lama ha hluvukaka , hi ta tlhlela hi tipfuna . 
Hi sweswo a ndzi vuli leswaku sweswo swi hoxekile . 
Kambe hi ndlela yin'wana , a ndzi lo tibohela leswi hi ndzexe . 
Kambe hi ndlela yin'wana , ndzi ehleketa leswaku u endlile ntirho lowukulu swinene . 
Hi leswi ndzi vula mbango , mfuwo na vukorhokeri bya vanhu . 
Tanihi ndlela yo nyika xikombiso , mi nge ndzi boxa nhlangano wa van'wamahungu . 
Tanihi ndlela ya ku kombisa , ndzi ta boxa swinharhu swa leswi . 
Hi swona ndzi vula leswaku a ku humelelanga nchumu laha . 
Hi ku tirha swin'we , hi lokutsongo ngopfu hi nga hunguta ku tikeriwa . 
Xana ndzi nga ku kombela ku tiyisisa kumbe ku landzula xiyimo lexi ? 
Xana hi nga langutisela matshalatshala yan'wana na yan'wana yo tano eka nguva leyi yo koma ? 
Xana hi nga langutisela leswaku leswi swi ta antswisiwa ? 
Xana hi nga va ni endlelo leri heleleke swinene eka timhaka leti ? 
Ndzo kombela , xana hi nga ya emahlweni eka nhlamuselo ya tivhoti ? 
Xana hi nga seketela lava hi ntiyiso va nga laveki kurhula ? 
Xana u nga tiyisisa leswaku nongoloko wa swivulavuri wu pfariwile ? 
Xana u nga ndzi byela leswi humeleleke eka xikombelo xexo ? 
Xana u nga hi byela leswi xiyimo xa timhaka xi nga hi xiswona ? 
Hambiswiritano , nhlayiseko wu fanele ku tekeriwa enhlokweni mayelana ni nawu wa mphikizano . 
Swikepe swa tinhundzu swi ta tlhela swi katsiwa ku fikela ko karhi . 
Mihundzuluxo yo karhi yi kunguhatiwile ku kota ku ahlula xiphiqo lexi . 
Migingiriko yo karhi ya swa ikhonomi ya laveka ku kota ku hlayisa ku hambanahambana ka swivumbiwa . 
Tindzimi tin'wana i switirho leswi pfunaka swinene ku va swi endla tano . 
Swilo swin'wana swo karhi eka xiletelo swi fanele ku tlhela swi hundzuluxiwa . 
Kunenenene ntirho lowukulu swinene wu se wu humelerisiwile . 
Kunenenene leswi swi ta tlhela swi va ni nyingiso wa hina eka vumundzuku . 
Kunenenene ndlandlamuxo wu ni nxavo wa wona , kambe wu swi fanerile . 
Hambiswiritano , kunenenene hi fanele ku veka ntshikelelo wo karhi eka vumundzuku . 
Ku cinca ka tika ku ku fikelela hi nkarhi lowo koma swonghasi . 
Micinco eka vumbiwa yi vevukisile ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Vukorhokeri byo chipa byi ta hunguta ndhurho wa ntshovelo na ku tirhisa . 
Vana i vaakitiko va sweswi na vaaki va mundzuku . 
Mpfumalankateko , vana va le mahlweni ka hina eka xivandla lexi . 
Chayina na matiko yalawa hinkwawo ya ta va ya matimba swinene . 
Hambiswiritano , Chayina a hi tiko roxe eka xiyimo lexi . 
Hikokwalaho , Chayina i tiko ro sungula leri ndzi ri ehleketaka . 
Xikombiso , Chayina ra hi dinga laha mbango wu vilelaka kona . 
Chayina eka xiphemu xa rona ri ni leswi languteriweke ku hanya ku ya hi swona . 
Na vaaki va Vakreste na vona va le hansi ka nhlaselo mikarhi hinkwayo . 
Madorobankulu i ku humelela loku bohaneke swinene ka rixaka ra vanhu . 
Kahlekahle , madorobankulu i vatlanginkulu eka pholisi ya xifundzatsongo . 
Vaakitiko va khomelela ku antswa swinene eka timfanelo ta vona na swiboho swa vona . 
Hi ntiyiso , vaakitiko a va nga ta swi twisisa loko leswi a swi nga humelelanga . 
Vaakitiko va fanele ku tivisiwa mayelana ni switandzhaku swa kahle swa ku tirha hi ku tinyiketela . 
Timfanelo na xidemokirasi xa vaakitiko ti fanele ku tlakusiwa eka swiyimo hinkwaswo . 
Nawu wa mbango wa nhluvukiso wa vaaki wu fanele ku tirhisiwa eka migingiriko hinkwayo ya swa vuthu . 
Swikoxo leswi nga erivaleni swa karhi ku endliwa mayelana ni tiphurojeke tin'wana . 
Milawu leyi nga erivaleni yi fanele ku tlhela yi tirha eka leswi fambelanaka ni swa mbango na vanhu . 
Leswi nga erivaleni eka vona , pholisi leyi fanaka ya vunjoveri bya tihlampfi a yi se tirha . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , leswi swi yimela ku vhotela ntshembo eka thekinoloji . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , ndzi seketela mikunguhato ya ku herisa swiletelo swa swa xiyenge . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , ku va ni mbhurisano lowu wu ri woxe a swi nga lulamisi swiphiqo . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , hambiswiritano , ndzi ta tsakela ku ri nsirhelelo wa muxaka walowo wu nyikiwa . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , hambiswiritano , leswi swi ta va ni switandzhaku leswi fambelanaka eka mpimanyeto . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , sweswo na swona swi ya hi matikhomelo ya matikoakelana . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , xikongomelonkulu xa ntwanano xi fanele ku va xa mphikizano lowu tengeke . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , ku tivisiwa ka yuro swi vile leswi humeleleke swinene . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , xiphiqo xa mitwanano ya vunjoveri bya tihlampfi xi fanele ku lulamisiwa . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , ku landzelerisiwa ka timakete ta swa timali a ku le ku tirheni . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , sisiteme leyi yi dinga ku ndlandlamuseriwa eka tindhawu ta mphakelo wa vukorhokeri tin'wana . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , hinkwerhu hi ni vutihlamuleri bya ku kuma ndlela ya ku yisa emahlweni . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , a hi se fikelela emakumu ka maendlelo . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , a hi fanelanga ku vulavula ntsena hi swiphemu leswi nga ri ki kahle . 
Ku cincacinca ka maxelo ku ni xitandzhaku xa ikhonominkulu na vanhu . 
Ntirhisano wa le kusuhi exikarhi ka maphorisa ya hina na nsirhelelo wa vukorhokeri i swa nkoka . 
Mpfuno wa ku pfala wu ta ta emaheleni ya 2007 . 
Malahla ya tama ya ha ri xiphemu xa nkoka xa mpfanganiso wa eneji ya misava hinkwayo . 
Pholisi ya vun'we bya tinxaka a ko va mhaka ntsena ya vun'we bya ntlawa wo karhi . 
Pholisi ya vun'we bya tinxaka yi fanele ku pfuneta ku herisa swivumbeko hinkwaswo swa xihlawuhlawu . 
Vatirhikulorhi va ta tiva leswaku leswi i mhaka leyi chavisaka swinene . 
Vatirhikulorhi , xana ndzi nga mi kombela ku ka mi nga vutisi swivutiso swo tatisa . 
Vatirhikulorhi , leswi i ku songasonga ka jekajekisano wa nkoka swinene . 
Vatirhikulorhi , a hi le ku khomeni ka jekajekisano eka mhaka leyi . 
Swi tano , ku sivela vukanganyisi swi fanele ku ya emahlweni swi va xirhangana . 
Ku hisa na ntshovelo wa matimba leswi pfanganisiweke i swa nkoka eka matirhelo ya xiyimo xa le henhla xa eneji . 
Tshinela loko u ta ya kuma ndzinganiso ... 
Khomixinara , ndzi kombela u swi tiyisisa na swona . 
Khomixinara , ndzi lemuka ku khomana ka wena ni xitshembiso lexi . 
Khomixinara , a ndzi le ka mhaka ya ku avela xisandzo . 
Khomixinara , ndza tshemba hi ta twanana eka mhaka leyi ya nkoka . 
Khomixinara , a ndzi kanakani vutinyiketeri bya wena hi xiviri eka ndlandlamuxo . 
Khomixinara , ndza tshemba leswaku u ta va u ri karhi u landzelerisa leswi hi ndlela leyi nga kusuhi swinene . 
Khomixinara , ndzi ta tsakela ku lulamisa mhaka ya nkoka yin'we yo hetelela : mafambiselo . 
Khomixinara , ndzi ta tsakela ku ku vutisa xivutiso xin'we nakambe . 
Khomixinara , ndza ha ehleketa leswaku u nga endla swo tala ku tisa oloviso . 
Khomixinara , ndza ku nkhensa ku va u ri laha eka jekajekisano lowu . 
Khomixinara , ndzi nkhensa ku phikelela ka wena eka mhaka leyi . 
Khomixinara , ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku va erivaleni swinene mayelana ni leswi . 
Khomixinara , ndzi ku kucetela ku veka swiboho leswi emiehleketweni . 
Khomixinara , a ndzi tsakisiwanga hi ku hlaya leswi naswitsongo . 
Khomixinara , ndzi amukela matshalatshala ya wena , i yan'we lama ya xiyimo xa le henhla swinene . 
Khomixinara , ndzi ta tsakela ku ku hoyozela eka ku humelela loku . 
Khomixinara , ndzi ta tsakela ku heta hi mianakanyo yo olova . 
Khomixinara , ndzi ta tsakela ku ku boxela timhaka ta nkoka tinharhu . 
Khomixinara , ndzi ta tsakela ku ku yelanisa eka timhaka to karhi timbirhi . 
Khomixinara , ndzi ta tsakela ku teka goza ra xitshunxo ro hambananyana . 
Khomixinara , ndzi tsakela ku ku nkhensa swinene ngopfu hakunene . 
Khomixinara , hambiswiritano , ndzi ta tsakela ku nkhwatihata mhaka ya nkoka yin'we yin'wana . 
Khomixinara , xana u nga hi nyika tafula ra mikarhi ra leswi ? 
Khomixinara , a hi mhaka ya ku onga vanhu lava ha ri ki lavatsongo . 
Khomixinara , a swi ta va kahle loko a wu ta endla leswi . 
Khomixinara , hi nga tumbeti tihloko ta hina esaveni ! 
Khomixinara , ndza nkhensa ku va u vile laha na tihlamulo ta wena . 
Khomixinara , ntirho lowu se wu vile mhaka ya xihatla swinene . 
Khomixinara , hi le kule hi mavhikinyana ku ya eka nhlawulo . 
Khomixinara , hi lava nga enetisekangiki swinene ngopfu hi xiyimo lexi xa timhaka . 
Khomixinara , a hi wena u ri wexe ntsena loyi a hlundzukeke . 
Khomixinara , sweswi u ni nkatekonsuku wa ku tiyisisa sweswo . 
Tipholisi ta vaaki ti andlarile mitlhontlho yo tala eka swifundzatsongo swa le makumu swinene . 
Ndziriso a wu tirhi eka mhaka yo kombisa vumbhuri kumbe xindzhuti hi ku tirhisa matimba . 
Mphikizano i wa nkoka eka matirhelo lama hanyeke kahle ya ikhonomi . 
Pholisi ya mphikizano i ya nkoka wa le xikarhi eka makete wa xiwoxe . 
Pholisi ya mphikizano i xitirho lexi nga xona xa ku fikelela swikongomelotsongo leswi . 
Ntsakelo wa ku humelela a ka ha ri ntsengonkulu wa leswi ngo ehleketeleriwa kunene ntsena . 
Swivilelo leswi nghenisiweke eka vufambisi bya miganga a swi landzelerisiwi . 
Vutixaxameti ni khodi ya matikhomelo byi ta pfuna eka sweswo . 
Mafunghelo lama bohaka ya ta tlhela ya kotisa vatirhisi ku endla nhlawulo . 
Kongomisa nyingiso eka leswi nakambe ehenhla ka hinkwaswo , endla tano ku nga se fika ndlandlamuxo . 
Mayelana ni swihahampfhuka swa nivusiku , leswi ku ta burisaniwa hi swona ku nga ri khale ngopfu . 
Mayelana ni nkambisiso wa nguva ya le xikarhi , ndzi ehleketa ku ri ku ni nkalantwisisano . 
Ntshembo i xivumbinkulu xa nkulo na vutumbuluxi bya mitirho . 
Hi ku langutisana ni leswi hinkwaswo , hi ta tsakela ku tivisa vaakitiko . 
Hoyohoyo nakambe eka muviki , a hi seketeleni xiviko lexi . 
Hoyohoyo nakambekambe eka muviki eka ntirho wakwe wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Hoyohoyo eka muviki - hi ta yisa emahlweni ntirhisano wa hina . 
Hoyohoyo eka muviki eka ku humelerisa ntirho wun'wana wa nkoka . 
Hoyohoyo , nakambe ndzi ku navelela ku humelela swinene eka ntirho wa wena . 
Vunghwazi bya muxaka lowu a byi se pfumeleriwa ku ya emahlweni . 
Hikokwalahokasweswo , khampana leyi ku vulavuriwaka ha yona a yi koti ku bida . 
Hikokwalahokasweswo , hi le ku lulamiseni ka qhinga ro karhi eka mhaka leyi . 
Hikokwalahokasweswo , ndzi ya eku vhoteni hi ndlela leyi nga yimiki ni mikunguhato leyimbirhi . 
Hikokwalahokasweswo , ndza tshemba leswaku hi fikelerile ndzingananiso wa kahle . 
Hikokwalahokasweswo , ndzi nga ka ndzi nga voni xidingo xa qhinga ra vuxokoxoko . 
Hikokwalahokasweswo , a ndzi ehleketi leswaku un'wana na un'wana u salerile endzhaku . 
Hikokwalahokasweswo , ndzi nga ka ndzi nga vhoti hi ndlela leyi yimaka ni nkunguhato lowu . 
Hikokwalahokasweswo , ndzi ehleketa ku ri swi fanele ku katsiwa eka nkunguhato lowu . 
Hikokwalahokasweswo , a ndzi nga yi eka vuxokoxoko bya mivuyelo ya xona . 
Hikokwalahokasweswo , eka vumundzuku , nsinya wa vunakulorhi wu fanele ku tiyisisiwa hi ndlela leyi vonakaka . 
Hikokwalahokasweswo , swi tlhela swi ri ni nkoka ku va hi katsa vatitirhi . 
Hikokwalahokasweswo , swi ni nkoka swinene ku papalata vuyimeri lebyi nga ri ki byona bya mphikizano . 
Hikokwalahokasweswo , swi nyika sisiteme ya mixavo ya nhlayohenhla ya nhundzu leyi xaviwaka kusuka eka matikomambe . 
Hikokwalahokasweswo , ntalo wa xiendleko wu fanele ku tekiwa ku nga se humelela nchumu . 
Hikokwalahokasweswo , ku ni khombo hi xiviri ra leswaku timhangu ti ta va kona . 
Hikokwalahokasweswo , leswi a swi ndzi sivelanga ku va ndzi vhota hi ku yima na swona . 
Hikokwalahokasweswo , tsalwa leri ri ta vona ku vonakala ka siku ku nga ri khale ngopfu . 
Hikokwalahokasweswo , hi nga ka hi nga koti ku vhota hi ndlela leyi yimaka ni xiboho lexi . 
Hikokwalahokasweswo , a hi na nhlawulo kambe ho fanela ku landzula ntwanano lowu . 
Hikokwalahokasweswo , hi fanele ku tumbuluxa swiyimo swa tindhawu ta mphakelo wa vukorhokeri leswi lavekaka eka ndlandlamuxo . 
Hikokwalahokasweswo , hi dinga qhinga ra misava hinkwayo ku va hi lulamisa swiphiqo swa muxaka walowo . 
Swiboho swa timfanelo ta ximunhu swi ni xiave eka tilevhele to hambana . 
Nsivelamavabyi lowu humelerisiwaka hi ndlela leyi fanaka mikarhi hinkwayo i tlhelo rin'we ntsena ra ndhivilichi . 
Swisolo leswi akaka swi tirhisiwa eka mikayivelo ya leswa ha ku boxiwaka . 
Vatirhisi na vakhomatimfanelo a hi vona va ri voxe ntsena lava faneleke ku xaniseka . 
Vatirhisi na vabali va fanele ku byarha vutihlamuleri bya vona eka xivandla lexi . 
Vatirhisi na vumaki hinkwabyo byi lulamerile ku vuyeriwa . 
Vatirhisi va ni mfanelo ya ku tiva laha mitshovelo hi taka yi huma kona . 
Vatirhisi va fanele ku kota ku titwa va tiyile , va sirhelelekile no va lava hlayisekeke . 
Vatirhisi va dinga ku va ni ntshembo eka swakudya leswi va swi dyaka . 
Ntlulelamavabyi wu fanele ku landzelerisiwa , hikokwalaho hi amukela endlelo leri . 
Ku hlangana hi leswi hi swi dingaka , kutani ku va swi humelerisiwa hi xihatla hileswi antswaka swinene ! 
Ntirhisano exikarhi ka tindhawu timbirhi ta mphakelo wa vukorhokeri a ku ri xikombiso hi nkarhi wa mikanerisano . 
Ntirhisano wu kahle kambe nawu a wu kahle eka mhaka leyi . 
Ntirhisano wa dingeka eka mhaka ya mafambiselo ya misava ya le ndzilakanini . 
Ntirhisano i mhaka ya nkoka swinene ku tlurisa mpimo eka ku herisa ku cincacinca ka maxelo . 
Ntirhisano wu fanele ku va kona eka nguva yo leha na mikarhi hinkwayo . 
Ntirhisano eka mhaka ya eneji a wu le ku humeleleni hi ndlela leyi enerisaka . 
Copenhagen ri ni nkoteko wa ku va ntsombano wa matimu ya ntiyiso . 
Mafumelo ya xibindzu ya muxaka lowu ya ha lava ku hluvukisiwa . 
Xana ndzi nga va ni mbhasisonyana eka mhaka leyi ? 
Xana u nga basisa sweswo loko hi ri karhi hi hundzela eka vhoti ? 
Xana u nga hi basisanyana eka mhaka leyi ya nkoka ? 
Matiko yo fanele ku endla leswi ya vuleke ku ri ya ta swi endla . 
Matiko ya fanele ku tlhela ya va ni vuswikoti bya ku swi humelerisa . 
Vugevenga eka ndhawu leyi a byi tshimbisiwi hi mindzilakana ya rixaka . 
Vugevenga byi le ku tlakukeni , hikokwalaho vuhlayiseki byi nga ka byi nga tiyisisiwi . 
Swa nkoka swinene eka vumundzuku bya hina i nkoka wa swa misava hinkwayo . 
Tanihiloko hinkwerhu hi swi tiva , Khroxiya i rin'we ra matiko lama . 
Hambiswiritano , mfuwo wu tlhela wu ri mpaluxo wa vutitivisi bya rixaka ra hina . 
Mfuwo i mpaluxo wa moya wa swifundzatsongo . 
Mihunguto ya matirhiselo ya timali ya dingeka loko hi ta hlula nkayakayo . 
Ndza xi vindza , ndzi ri ku nga ha va ku ri ni ku kanakana mayelana ni leswi . 
Nsirhelelo wa switiviwa wu tiyisisiwile hi matlhelo hinkwawo eka maendlelo . 
Switiviwa swi ta humelerisiwa ntsena hikwalaho ka xikongomelo xa vutherorisi . 
Vutshunxeki eka swikweleti i mhakankulu eka ku fikelela swikongomelo swa nhluvukiso wa mileniyamu . 
Vutshunxeki eka swikweleti i xin'we xa swikongomelotsongo swa nhluvukiso wa mileniyamu . 
Ku nyikiwa matimba eka swiphemu swa vufambisi swi le mavokweni ya vanhu . 
Ku hlambanya mitsakelo ya kahle swa twala swinene , kambe a swi enelanga . 
Mpfanganiso wo enta wa ikhonomi wu fanele ku fambisana kun'we ni vun'we bya ntlawa wo karhi . 
Hlamusela mivuyelo ku ya hi nkulo , mphikizano na ku thoriwa emitirhweni . 
Xidemokirasi na ntshuxeko swi simekiwile ehenhla ka ku tirhisiwa ka milawu . 
Xidemokirasi a xi heleli eka nhlawulo lowu khomiwaka ntlhanu wa malembe yan'wana na yan'wana . 
Xidemokirasi i masungulo ya nhluvukiso eka swivumbeko hinkwaswo . 
Denmark a ri ri karhi ri kunguhata ku teka xiboho mayelana ni leswi . 
Handle ka sweswo , ndzi ta tsakela ku engeta nakambe nxopaxopo wa mina hi ndlela yo tsemakanya . 
Handle ka leswi , ndzi vhotile hi ndlela leyi yimaka ni xiviko lexi yisiweke . 
Handle ka leswi , ku humesiwa ka moyakhubu ku ya emahlweni ku tlakuka . 
Handle ka leswi , xiyimo xa manyikelo ya timali i xitsongo swinene loko xi pimanisiwa ni swin'wana . 
Ku hlaseriwa ka swihlahla ku fanele ku fikisiwa emakumu . 
Matiko lama ha hluvukaka na wona ya siya swo tala swi ri leswi nga tsakisiki . 
Matiko lama ha hluvukaka ya le ku koxeni ka nkambisiso wa ntwanano wa nkarhi lowu hundzeke . 
Matiko lama ha hluvukaka hi lama nga sirhelelekangiki swinene eka ku cincacinca ka maxelo . 
Mpfuno wa nhluvukiso wa laveka kambe wona hi vuwona a hi lowu ringaneke . 
Swiletelo swo tanihi xin'we xa sweswi a swi fanelanga ku va xipimo xa mahanyelo . 
Swi tano , ku herisa ku hloma hi matlhari , ku ya hi nsinya , swi vumba xiphemu xa leswi . 
Xihlawuhlawu eka swikombekiso swa vunavetisi swi lwisana ni xikongomelonkulu xa ndzinganiso . 
Ku hangalasiwa ka ndzhwalo wa xikombiso ku ta khumba xiyimo xa swona . 
U nga swi tshiki ku kondza ku fika mahelo ya lembe . 
Xana a swi fanelanga ku va swi va mhaka yo hlawuleka na swona ? 
Xana vanhu va swi tiva leswaku va lahlekeriwile hi matimba ya vona ? 
Xana hi ni xitiyanhlana xa ku swi endla kumbe ku nga swi endli ? 
Xana hi lava ku katsa nsinya wa ku vuyeriwa ka ku tirha hi ku tinyiketela ? 
Xana hi lava ku hlayisa swikhiri swa nxaviselano nkarhi wo leha ku tlurisa swinene ? 
Xana hi lava ku vulavula hi swiphiqo leswi na swona ? 
Xana wa tshemba leswaku nongonoko lowu vuriweke wu nga engeteriwa ? 
Xana u fanela ku endla leswi eka levhele ya ximfumo ? 
Xana u tsakela ku burisana hi mhaka leyi hi nkarhi wa ntsombana lowu ? 
Xana u ehleketa leswaku hi ntiyiso swi fanerile ku susa tinyimpi ? 
Xana u ni matitwelo ya ku tshoviwa kun'wana na kun'wana ka nsinya wa vun'we bya ntlawa wo karhi ? 
Xana u tsakela ku vulavula ku ya hi ntsakelo wa nkunguhato ? 
Xana ku ni munhu un'wana ni un'wana loyi a tsakelaka ku vulavula hi ndlela leyi seketelaka xikombelo ? 
Xana ku ni munhu un'wana na un'wana loyi a tsakelaka ku vulavula hi ndlela leyi seketelaka xikombelo lexi ? 
Xana swi hunguta thyaka na ku tirhisiwa ka swihlovo swa ntumbuluko ? 
Xana sweswo swi vula leswaku hi fanele ku hela matimba eka ku kanerisana ? 
Xana leswi swi vula leswaku hi le ku tsan'weni ka tindhawu ta nxaviselano lowu tshunxekeke ? 
Ku endla tano i swa nkoka , exikarhi ka swin'wana , i ku seketela ndzavisiso . 
Ku endla leswi nga swona i swa nkoka swinene ku tlula nchumu wun'wana na wun'wanavu . 
Nawu wa le makaya wu fanele ku va lowu tirhaka hi ndlela leyi fanaka mikarhi hinkwayo ni swiboho swa timfanelo ta ximunhu ta misava hinkwayo . 
Madzolonga ya le mindyangwini yi fanele ku khomiwa tanihi mhaka ya le xihundleni . 
Ku tirhisa swidzidziharisi i ntungu lowu ku faneleke ku tirhaniwa na kona . 
Maendlelo ya nhwarimbirhi ya le ku tirhisiweni laha , hikokwalaho sweswo swi fanele ku yima . 
Mikanakano ya phikelela ehenhla ka leswi , hikokwalaho yi lava ku lulamisiwa . 
Hi nkarhi lowu wa jekajekisano hi pakanisile eka xigwevo xa rifu . 
Hi nkarhi lowu wa hofisi ya phuresidente , swa antswa u vile munhu wo hambana . 
Ndhawu yin'wana na yin'wana ya mphakelo wa vukorhokeri yi fanele ku lemuka hi ntalo ntirho wa yona . 
Yin'wana na yin'wana ya timhaka leti yi se yi lulamisiwile eka mbulavurisano . 
Un'wana na un'wana wa hina , tanihi van'watipolotiki , u langutisanile ni nhlawulo . 
Nkarhi wun'wana na wun'wana hi byeriwa leswaku i mhaka leyi tihlawulekiseke hi vuyona . 
Yuniyoni ya ikhonomi na swa timali a yi le henhla ka switirhisiwa swa ku humelerisa mhaka yo karhi ! 
Yuniyoni ya ikhonomi na swa timali yi ta va swi ta va swi ri goza ra nkoka lowukulu swinene . 
Vun'we bya swa ikhonomi byi nga fikeleriwa hi tindlela to hlaya . 
Nkulo wa ikhonomi na xidemokirasi swi fanele ku khomana hi mavoko . 
Nkulo wa ikhonomi a wu nga pfumeleli mafumelo ya xinawu. 
Vukondleteri bya pholisi ya ikhonomi eka tipalamende ta rixaka byi fanele ku pfanganisiwa . 
Dyondzo i tlhari ro tlula hinkwaswo eka nyimpi ya ku lwisana ni vusweti . 
Magoza lama kondleteriwaka no tirha hi ndlela leyi vuyerisaka ya fanele ku tekiwa ku ahlula swiphiqo leswi . 
Vuswikoti lebyi hetisekeke bya laveka ku kota ku fikelela swikongomelonkulu swin'wana swa tipolotiki . 
Matshalatshala ya ta dingeka eka matlhelo hamambirhi ku kombisa ku cincacinceka . 
Hi ndlela ya ku olova , nhlayo ya khumenhungu wa mamiliyoni ya vanhu lava heleriweke hi mitirho a yi amukeleki . 
Hambi hi ndlela leyin'wana , i swa nkoka swinene leswaku hi tshamisekisa leswi mundzuku . 
Khumen'we wa masiku lama hundzeke hi vonile ku velekiwa ka yuro . 
Vatirhi va tiyiserile nkombo wa malembe ya ku humelerisa qhinga leri . 
Vatirhi va ta fanela ku nyikiwa timhaka ta ntiyiso hinkwato leti fambelanaka na mhaka yo karhi . 
Ku thoriwa ka vanhu emitirhweni i mhaka ya matimba swinene eka ntlawa lowu wa malembe ya ku velekiwa . 
Ku thoriwa ka vanhu emitirhweni i mhaka leyi vilerisaka swinene . 
Ku thoriwa ka vanhu emitirhweni i swa nkoka swinene eka ntirho wa ndzinganiso . 
Ku tirhisiwa ka eneji eka xiyenge xa swifambo i xiphiqo xa hina lexikulu swinene ngopfu . 
Vuswikoti lebyi hetisekeke bya eneji a byi tirhi ntsena eka ku cincacinca ka maxelo . 
Vuswikoti lebyi hetisekeke bya eneji i ndlela yo chipa ku tlula hinkwaswo ku sivela ku cincacinca ka maxelo . 
Eneji i masungulo ya nhluvukiso hinkwawo wa ikhonomi na swa vumaki . 
Pholisi ya eneji i nchumu wo karhi swinene kusuka eka tiko ku ya eka rin'wana . 
Pholisi ya eneji a yi fanelanga ku tekiwa tanihi mhaka leyi khiriweke . 
Vusirheleri bya eneji i mhaka leyi vilerisaka eka matiko hinkwawo . 
Swi tano , eneji a ko va nhundzu ntsenanjhe kumbe vukorhokeri . 
Ku tiyisisa n'wangulo wa vanhu ku ya hi vonelo ra mina i swa nkoka wa masungulo . 
Ndlandlamuxo i xifambisonkulu xa hundzuluxo wa swa tipolotiki na ikhonomi . 
Ndlandlamuxo a hi xikombelo xa mpfumelelo wo hlawuleka lowu endliwaka eka matiko ya vakamberiwa . 
Swiphiqo swa mbango a swi nga ahluriwi hi ku tumbuluxa tisisiteme ta xibalo . 
Mikateko leyi ringanaka ya mitirho ya vamanana a yi se fikeleriwa . 
Ndzinganano exikarhi ka vatatana na vamanana a ko va nsinya ntsenanjhe . 
Ndzinganano exikarhi ka vatatana na vamanana a wu se va wa xiviri . 
Hambiswiritano , hi ndlela leyi ringanaka , hi ni xiphiqo xa vakomberi va vukhondzi . 
Hi ndlela leyi ringanaka , swi nyika mfanelo ya ku vhota eka nhlawulo wa miganga . 
Hi ndlela leyi ringanaka , i xihoxo ku ringeta ku twananisa mafunghelo . 
Hi ndlela leyi ringanaka , hi fanele ku tsundzuka leswaku hi dinga ku va ni matitwelo lama twalaka . 
Ngopfungopfu nyingiso wa nkoka wu fanele ku nyikiwa eka nsirhelelo wa switiviwa swa xiviri . 
Ngopfungopfu eka vurhumiwa , vuswikoti bya xiyimo xa le henhla swinene bya laveka eka xivandla lexi . 
Etopiya i tiko leri nga ni matimu yo leha no hlawuleka . 
Yuropa ri nga swi kota , hikokwalaho ri fanele ku tlanga xiave xa xiyimo xa le henhla no hlawuleka eka leswi . 
Yuropa ri nga swi kota , hikokwalaho ri fanele ku hi nyika na leswi . 
Yuropa ri nga swi kota , hikokwalaho ri tlanga xiavenkulu eka leswi . 
Yuropa ri nga ka ri nga swi koti ku siyiwa hi byatso eka mhaka leyi . 
Yuropa ri nga ka ri nga akiwi hi ku tirhisa nawu wa lavakulu ku tlula hinkwavo . 
Yuropa ri nga ka ri nga swi koti , hikokwalaho ri hluleka ku teka ntsakelo eka xona . 
Yuropa ri tshame ri ri karhi ri teka ntsakelo eka xiyenge xa vunjoveri bya tihlampfi . 
Yuropa ri ni minyikelo ya nkoka ku yi endla mayelana ni leswi . 
Yuropa hi leri veke ni ku humelela swinene eka nongonoko wa rona wa mpfuno wa swakudya . 
Yuropa hi leri pfuneke ku hlamusela ndhawu ya hina eka misavaangarhela . 
Yuropa ri ni swo tala ku swi kuma kusuka eka valavisisi lava sukaka eka matiko ya vunharhu . 
Yuropa ri fanele ku endla hi fexeni leyi vumbaka vun'we no va leyi tshembekeke . 
Yuropa ri fanele ku tlhela nakambe ri teka vurhangeri eka mbhurisano lowu . 
Yuropa i munyiki lonkulu wa mpfuno emisaveni ku tlula matiko hinkwawo . 
Yuropa i vufikelo bya vupfhumba bya nkoka swinene ngopfu emisaveni . 
Yuropa ri nga va mufambisi wa matimba ya nkoka swinene eka xivandla lexi . 
Yuropa ri fanele ku tlhela ri kuma nhlohlotelo wa ku ahlula xiphiqo lexi . 
Yuropa ri fanele ku va leri tilulamiseleke ku endla swin'wana ku pfuna laha . 
Yuropa a ri fanelanga ku xavisela matikomambe vuswikoti bya rona lebyi saleke byi khapa . 
Yuropa a ri fanelanga ku tumbuluxiwa hi ku tirhisa nkateko wa mitirho . 
Yuropa a ri fanelanga ku hambana ni nyangwa lowu wa nkateko . 
Yuropa ri fanele ku tlanga xiphemu xa rona eka endlelo leri humelelaka ra misava hinkwayo . 
Yuropa ri fanele ku tshikelela eka ntwanano wa misava hinkwayo lowu bohaka . 
Yuropa ri fanele ku teka nghingiriko wa vuhlanganelwa ku hlula xiyimo lexi nga kona sweswi . 
Yuropa ri fanele ku ehleketa hi miganga na mayelana ni vumundzuku . 
Yuropa ri dinga xivono lexi nga erivaleni ku va ri kuma ikhonomi leyi humelelaka swinene . 
Yuropa ri dinga mihundzuluxo , naswona hinkwerhu hi twananile eka sweswo . 
Yuropa ri dinga ku vekisa eka rihanyu , dyondzo na nhlayiseko wa vanhu . 
Yuropa ri dinga ku humelela eka mphikizano wa vuvekisi wa misava hinkwayo . 
Yuropa ri dinga hi xihatla swinene pholisi ya eneji leyi fanaka na ntwanano wa matiko wa vumbiwa . 
Yuropa a ri aviwile ; a ri vulavulanga hi nomo wun'we . 
Hikokwalaho Yuropa ri ta tiyisisa nkoka wa rona tanihi mutlangi wa misava hinkwayo . 
Yuropa ri ta va ni swo tala ku swi endla eka phurojeke ya muxaka walowo . 
Vaaki va Yuropa va fanele ku va exivindzini xa qhinga leri . 
Vumundzuku bya Yuropa i ku pakanisa eka leswi hi swi endlaka kahle . 
Yuropa tanihilaha hi swi tivaka , ri vuyeriwile swinene ngopfu kusuka eka nxaviselano wa misava hinkwayo . 
Vaakitiko va Yuropa va le ku khuweleni ka mifumo ku tirhisana swinene . 
Vatirhisi va Yuropa va fanele ku kota ku endla nhlawulo lowu va nga ni vuxokoxoko byo enta eka wona . 
Vabyali va vhinyo ya Yuropa a va nga vi ni nhlawulo eka mhaka leyi . 
Mayuropa va kombela xivono na kungu ra nghingiriko . 
Mayuropa a va na nhlayo ya vana lava va va lavaka . 
Europol i xitirho xa nkoka eka muxaka lowu wa ntirhisano . 
Europol , tanihilaha hi swi tweke hakona , a yi se va ya matimba ku ringana . 
Hambi nsihalalo wa ampicillin , ku ya hi vonelo ra mina , a yi le ka nxungeto . 
Hambi eka minongonoko ya vuleteri leswi a swi tekeriwi enhlokweni . 
Hambiswiritano , hambi swi ri swa nkoka swinene , i vuswikoti bya ku tshovela swakudya . 
Hambi eka siku ro hetelela ra nhlengeletano lembe leri ! 
Hambi swi ri tano , ntungu wu ta fanela ku hakeleriwa . 
Hambi swi ri tano , yuro a yi se va mali leyi tsaneke . 
Hambi swi ri tano , va se va humelerile eka ku endla ntirho wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Hambi swi ri tano , hi ya vhotela hi ndlela ya ku swi seketela sweswi . 
Hambi sweswo a swi nga tshami swi ri karhi swi voniwa hi tlhelo ra kahle . 
Hambi therorisi leri biheke ku tlula hinkwawo ri lulamerile ku tengisiwa hi ndlela leyi tengeke . 
Hambitano ke , hi fanela ku tiyisisa levhele ya xivandla xo tlangela kona . 
Hambi endzeni ka xivandla xa yuro , mikalandzingano hi leyikulu swinene . 
Muakitiko un'wana na un'wana u fanele ku va ni mfanelo yo kuma vuxokoxoko lebyi fambelanaka na swo karhi . 
Tiko rin'wanana rin'wana ri ni mfanelo ya ku tisirhelela hi ku lwisana ni matherorisi . 
Munhu un'wana na un'wana ha un'weun'we u ni mfanelo ya ku aphila eka tikhoto . 
Swi tano , un'wana na un'wana u tshunxekile ku endla hilaha a swi lavaka hakona . 
Un'wana na un'wana wa swi tiva leswaku vusweti i nawu wa matiko lama ha hluvukaka . 
Un'wana na un'wana wa swi tiva leswaku sweswo a swi nga ta va nhlamulo hi xiviri . 
Un'wana na un'wana wa swi tiva leswaku leyi a hi yona ndlela leyi tinhenha ti tikhomisaka xiswona . 
Un'wana na un'wana wa swi tiva leswaku hi susumeta pholisi ya nhwarimbirhi . 
Un'wana na un'wana u dinga ku tirha kun'we naswona ku endla tano hi xihatla . 
Un'wana na un'wana u vula leswaku hi ta swi kota , kambe swi ta tika . 
Un'wana na un'wana u ri , ina , hi dinga swihlovo leswi swintshwa swa eneji . 
Un'wana na un'wana u vulavula hi xona , kambe ku hava na un'we loyi a xi voneke . 
Un'wana na un'wana u lava ku fikelela swipakaniso hi ndlela yakwe . 
Xin'wana na xin'wana xilo xi sirheleriwile hi nongoti wa vuhlayiseki bya swakudya . 
Xin'wana na xin'wana xi se xi vuriwile , kambe a ku se va hi un'wana na un'wana . 
Xin'wana na xin'wana xi tshamisekile ku va vhoti yi nga khomiwa . 
Xin'wana na xin'wana xi tshamisekile ku va leswi swi va ku humelela . 
Xin'wana na xin'wana sweswi xi ya hi moya lowu leswi swi humelelaka ha wona . 
Xin'wana na xin'wana lexi kotekaka xi fanele ku endliwa ku xi tshamisekisa no tiyisisa . 
Xin'wana na xin'wana lexi kotekaka xi fanele ku endliwa ku yimisa xiyimo lexi nga le ku nyanyeni . 
Xin'wana na xin'wana lexi ku nga ni xikoxo xa xona i nhundzu ya nkoka . 
Xin'wana na xin'wana lexi va xi endlaka i goza ra masungulo eka tlhelo rero . 
Xin'wana na xin'wana xi ta vuyela ehansi eka xivutiso xa ntsakelo wa xipolotiki . 
Swi le rivaleni , hi ta va ha ha ri ni nhlayo yo karhi leyi pimiweke ku ringana nkarhi wo karhi . 
Kunenenene - ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku ringeta mitwanano yaleyo . 
Swikimi swa xiyimo xa le henhla swinene swa karhi swa tumbuluxiwa , hikokwalaho swi fanele ku seketeriwa . 
Ndzi rivaleleni ku va ndzi nghenelerile , kambe a swi ri swa nkoka eka mina . 
Hikokwalaho , swilaveko na maendlelo leswi nga kona swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Ku tirhisiwa ka timali eka matshungulelo ya vona ku le ku tlakukeni hi mpimo lowu hlamarisaka . 
Tihlamuselo ta vhoti ti ta va kona endzhaku ka ntshamo wa ximfumo . 
Mpfuneto wa swa timali eka ku xavisela matikomambe eka mabindzu ya vurimi ya xikalo lexikulu wu fanele ku herisiwa . 
Ku ndlandlamuxa xiletelo i swa nkoka , kambe a swi enelanga . 
Ku humelela loku tlurisaka mpimo swinene ku se ku endliwile eka 50 wa malembe lama hundzeke . 
Switirhisiwa swo tanihi leswi a swi fanelanga ku nghenisiwa eka fambamfambo . 
Ku hluleka eka sweswo , hi ta hatlisa hi va hi tlhelerile emasungulenisunguleni . 
Vutengi na byona i bya nkoka eka levhele ya vaakitiko . 
Ku hundza ekule swinene eka malinkulu ya rixaka leyi nghenaka ya tiko hi roxe . 
Nyingiso lowutsongo swinene ngopfu wu kongomisiwa eka leswi eka nkarhi wa sweswi . 
Van'wamapurasi va fanele ku kota ku tshembela eka vatumbuluxi va swakudya swa mphamelo . 
Van'wamapurasi va vilerisa hi hundzuluxo wa pholisi leyi fanaka ya vurimi . 
Sisiteme ya mafumelo ya vuhenyi , xihlawuhlawu ku ya hi mbala na rivengo eka vamatikomambe i swikandza swa ndhivilichi yo fana . 
Tidarata ntsena a hi nhlamulo eka mhangu leyi ya ximunhu . 
Vuntlhanu , ku ya hi mavonelo ya hina , mhaka ya tindhawu to tshama eka tona i ya masungulo hi xiheri . 
Xa vuntlhanu , herisa kumbe yirisa swa nkarhinyana xigwevo xa rifu . 
Endzhaku ka makumentlhanu wa malembe , a hi se swi kota ku sivela ku yayarheriwa ka vanhu . 
Makumentlhanu wa malembe ya fanele ya ringanile ku va vuyisa endleleni . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku tiva swin'wana mayelana ni midhurho . 
Xo hetelela , ndzi lava ku vula swin'wana mayelana ni n'wangulano wa le hase ka lwandlenkulu . 
Xo hetelela , marito matsongo mayelana ni mpfuno wo karhi wa ximunhu . 
Xo hetelela , ndza pfumela leswaku ku ni nxungeto wa lava nga ni mavonelo ya matimba ku tlurisa mpimo ehenhla ka swo karhi . 
Xo hetelela , a ndzi seketeli ku endliwa nakambe ka swihi kumbe swihi hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Xo hetelela , ndzi se ndzi tekile mhaka ya nkoka eka vukorhokeri lebyi nga eku humelerisiweni . 
Xo hetelela , ndza swi vona leswaku xiviko xi khuwela switirhisiwa swo tala . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku boxa yin'we ya mhaka leyi ya nkoka swinene . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku boxa mhaka yin'wana ya nkoka swinene . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku boxa nhlokomhaka ya manyikelo ya timali . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku khumba ehenhla ka xivutiso xa swa vumbiwa . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku navelela muviki ku kuma matimba swinene . 
Xo hetelela , ndzi lava ku tshikelela eka nkoka wa mafambiselo lamanene . 
Xo hetelela , ndzi lava ku ya eka mhaka leyi ku burisaniweke ngopfu hi yona . 
Xo hetelela , ndzi lava ku vula swin'wanavu mayelana ni pholisi ya matikomambe . 
Xo hetelela , ndzi lava ku vulavula mayelana ni vutihlamuleri bya ku sirhelela . 
Xo hetelela , ndzi lava ku ku nkhensa eka ntirhisano wa wena lowu akaka . 
Xo hetelela , ndzi lava ku hundzulukela eka xivutiso lexi xa vunavelo . 
Xo hetelela , ndzi amukela swiletelo swa nongonoko wa rimba lowu taka . 
Xo hetelela , ndzi tsakela ku tshikelela nkoka wa timhaka ta ndzavisiso . 
Xo hetelela , ndzi tsakela ku paluxa nseketelo wa mina eka muviki . 
Xo hetelela , ndzi ta tlhela nakambe ndzi lulamisa mhaka ya mpimanyeto . 
Xo hetelela , ndzi ta koka nyingiso wa n'wina eka xiphiqo xa swa mbango . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ntsena ku vula swin'wana mayelana ni nanothekinoloji . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku lulamisa mhaka ya ndhurho . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku vuyela eka eneji ya nyutliliya . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku gimeta hi mhaka ya swa timali . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku nyika nhlayonyana ya timhaka ta nkoka . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku boxa swilaveko leswi fanaka swa vuhlayiseki . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku vula swin'wana mayelana ni vurhangeri bya swa tipolotiki . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku komisa xiyimo hi ndlela leyi landzelaka . 
Xo hetelela , ndzi ta tsakela ku khumba mhaka hi ku angarhela . 
Xo hetelela , rito hi ndlela yo tsemakanya eka mahumeleriselo ya mpimanyeto . 
Xo hetelela , marito matsongo mayelana ni xiletelo xa ntsariso wa vakhandziyi . 
Xo hetelela , marito matsongo mayelana ni hofisi ya phuresidente hinkwayo ka yona . 
Xo hetelela , rito mayelana ni ntwanano lowu kunguhatiweke wa mihlanganonyingi eka vuvekisi . 
Xo hetelela , rito eka mpfuneto wa ximunhu na ndlela ya ku yisa emahlweni . 
Xo hetelela , ndzi pfumelele ndzi engetela leswaku hi fanele ku antswisa swilo . 
Xo hetelela , xana hi nga tiyisisa leswaku switiviwa swa karhi swa sirheleriwa ? 
Xo hetelela , xana leswi a swi lwisani ni nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya ? 
Xo hetelela , ndlandlamuko a hi mayelana ni mimpimanyeto na tindhawu ta mphamelo wa vukorhokeri ntsena . 
Xo hetelela , ku ya hi mhaka ya ntiyiso , ku nghenisa holobye wa timhaka ta matikomambe . 
Xo hetelela , xana pholisi ya timfanelo ta ximunhu leyi hi nga ku yi susumeteni yi tirha hi ndlela leyi vuyerisaka ? 
Xo hetelela , i swa nkoka leswaku hi tumbuluxa ntwisiso lowukulu swinene wa vuxaka lebyi tirhisanaka . 
Xo hetelela , swa olova swinene ku tsala mbulavulo wo leha . 
Xo hetelela , vamanana na vatatana , swikhenso swa mina eka hinkwenu ka n'wina . 
Xo hetelela , vamanana na vatatana , a ku na xivangelo xa ku kanakana . 
Xo hetelela , mi nge ndzi nyika vonelo ra mina rin'we mayelana ni masungulo ya xinawu . 
Xo hetelela , mi nge ndzi vula swin'wana mayelana ni xivutiso xa tihakelo . 
Xo hetelela , mi nge ndzi tshikelela leswaku mavonelo ya vaaki i ya nkoka swinene ngopfu . 
Xo hetelela , mi nge ndzi hundzulukela eka timfanelo ta ximunhu na nawu wa misava hinkwayo . 
Xo hetelela , a hi endleni xikombelo eka van'waswithuthuthu hi voxe . 
Xo hetelela , swikhenso swa mina eka vaviki eka ntirho wa vona lowu nkhensekaka swinene . 
Xo hetelela , swi tano , rito ra swikhenso eka vaviki havambirhi . 
Xo hetelela , eka ku cincacinca ka maxelo , a hi se yisa ehansi mihisekelo ya hina . 
Xo hetelela , nhlamuselo ya nkarhi wo tirha yi nhlamuseriwile hi vuenti ku tlurisa mpimo swinene . 
Xo hetelela , xiphiqo xa leswi fihleriweke nkarhi lowu taka xi fanele ku basisiwa ku yisa emahlweni . 
Xo hetelela , ntwanano wa ntshamiseko wu fanele ku tlhela wu va ni xitandzhaku xa xitshimbiso . 
Xo hetelela , tisisiteme leti va tirhaka eka tona ti fanele ku va leti nga ni matirhelo lama nga erivaleni . 
Xo hetelela , hundzuluxo wa vunharhu wu yelanisa eka nkambisiso wa migavo . 
Xo hetelela , mhaka ya nkoka ya vunharhu i ya xileriso xa misava hinkwayo . 
Xo hetelela , ku ni timhaka ta nkoka timbirhi leti eka tona ndzi nga ni swikhutu swo karhi . 
Xo hetelela , ku ni mpfumaleko wa makunguhatelo na qhinga ra nguva yo leha . 
Xo hetelela , ku ni xivangelo xin'wana handle ka swa ikhonomi . 
Xo hetelela , a ku na nsirhelelo wa switiviwa ehansi ka phuphu ya vunharhu . 
Xo hetelela , ku ni xivutiso xa mirhi leyi nga ri ki ni mavito ya xibindzu lama tivekaka na mitsembyana. 
Xo hetelela , swi fanele ku va erivaleni , swi va leswi tshembekeke no va ku ri ni vuxokoxoko bya maendlelo lama nga erivaleni . 
Xo hetelela , ku fanele ku va ni miantswiso eka vuleteri bya ntlawa wa vahahisi / vatluti . 
Xo hetelela , ku ta tlhela ku va ni jekajekisano mayelana ni vuxaka bya le handle . 
Xo hetelela , hi tlhela hi va ni vutihlamuleri eka matiko lama ha hluvukaka . 
Xo hetelela , hi se hi kumile lembe rin'we , swikhenso eka ntwanano lowu . 
Xo hetelela , hi fanele ku endla hi ndlela leyi ringananisiweke no va leyi khomaneke . 
Xo hetelela , hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana hi nga xi kotaka ku sivela ntlimbo . 
Xo hetelela , hi fanele ku endla vutinyiketeri bya matimba eka timfanelo ta ximunhu . 
Xo hetelela , hi fanele ku tlakusa mpfanganiso wa xifundzatsongo hinkwaxo ka xona . 
Hikokwalaho , mpfuneto wa swa timali wu fanele ku nyikiwa eka masungulo ya ku ya hi munhu ha un'weun'we . 
Swihanano swa timali swi fanele ku tirhisiwa ku tlakusa kurhula na ntshamiseko . 
Switirhisiwa swa timali i switirho swi ri swoxe swa ku fikelela swikongomelotsongo . 
Marito ya kahle na swihlambanyo swa mitsakelo leyinene a swi enelanga . 
Finland a ku ri xikombiso xa mhaka ekusunguleni ka malembe ya va1990 . 
Xo sungulasungula , swi tumbuluxa makete wa misava hinkwawo eka vukorhokeri . 
Xo sungulasungula , khumbeko wa hina wu fanele ku va wu sirhelela vatirhisi . 
Xo sungulasungula , ku ni nkoka wa ku humelela ka swa vutshunguri . 
Xo sungulasungula , hi ni xiphiqo xa matirhelo lama nga erivaleni ya xipolotiki . 
Xo sungula swi humelela eka tiko rin'we kutani swi ya eka rin'wana . 
Xo sungula mi nge ndzi vulavula mayelana ni nhluvukiso wa ikhonomi na vanhu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , swi onha ntumbuluko walowu wa mitlangu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku ni mihundzuluxo eka nxaxameto wa mavito ya ntlawa wo karhi . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ndzi ta tsakela ku nkhensa muviki . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ndzi ehleketa leswaku swi fanele ku va leswi nyikiweke matimba ya xinawu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , mfihlo wa tihlampfi wu fanele ku simekiwa . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hambiswiritano , nxaviselano a wu le khombyeni kahlekahle . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hambiswiritano , hi dinga vusirheleri lebyi engeteleriweke eka vakhandziyi . 
Xo sungula eka hinkwaswo , eka xivandla xa mbulavurisano na vakhandziyi . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i swa nkoka leswaku ku humelela ku endliwa . 
Xo sungula eka hinkwaswo , swi le ka matimba yo lombiwa ku ya eka maehleketelo lama tshunxekeke . 
Xo sungula eka hinkwaswo , mayelana ni ku cincacinca ka maxelo , a hi veni erivaleni . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku xavisiwa ka swiharhi eka matikomambe a swi amukeleki . 
Xo sungula eka hinkwaswo , nyimpi ya ku lwisana ni ku tirhisiwa ka swidzidziharisi yi fanele ku endliwa ya misava hinkwayo . 
Xo sungula eka hinkwaswo , nkoka wa nsirhelelo na mfembo wo sungula . 
Xo sungula eka hinkwaswo , nsinya wa maendlelo yo fana ya misava hinkwayo wu le hansi ka nhlaselo . 
Xo sungula eka hinkwaswo , swibumabumelo swa 1998 swa ha tirha . 
Xo sungula eka hinkwaswo , swiviko swi dinga ku va leswi kongomaka no va swa nkhaqato swinene . 
Xo sungula eka hinkwaswo , mubari a nga swi hakeleli . 
Xo sungula eka hinkwaswo , vito ra tsalwa a ri katsi nhlokomhaka . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku ni xilaveko xa nghingiriko lowu endliweke hi nkarhi lowu nga wona . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku ni ndzavisiso na nhluvukiso , na vutumbuluxi . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku ni maendlelo ya vukondleteri hi byoxe . 
Xo sungula eka hinkwaswo , kun i mhaka ya swifambo swa swiharhi . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku ni vuanami bya xiletelo . 
Xo sungula eka hinkwaswo , leswi swi vula leswaku va faneriwile hi ku va ni ndyangu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi le ku tirhaneni ni timhaka ta tindhawu ta le kusuhi ni mindzilakana ya tindhawu to hambana ntsena . 
Xo sungula eka hinkwaswo , swi tano , hi ni nsirhelelo lowu tiyisisiweke wa xinawu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi ni nsinya wa midhurho ya le handle . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi fanele ku kongomisa nyingiso wa hina swinene eka ku tirhisa swilo swo karhi nakambe . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi fanele ku endla vuvekisi eka vanhu , eka vamanana . 
Xo sungula eka hinkwaswo , a hi toloverile ku ya eka nawu hi ku kongoma . 
Xo sungula ku ni vutifumi bya vufambisi bya vulawuri bya rixaka . 
Xo sungula , ndzi ta tsakela ku langutisa eka xiyenge xa ikhonomi leyikulu . 
Xo sungula , naswona leswi swi tirha eka mimpimanyeto hinkwayo . 
Xo sungula ntshuxeko wa vutipaluxi i phuphu ya mihundzuluxo . 
Xo sungula , swi tano , ku ni nongoti wa vukorhokeri bya misava hinkwayo . 
Xo sungula , hileswaku hi dinga ku tinyika vuswikoti bya nsirhelelo wa ntlimbo . 
Xo sungula , ku sunguriwa ka thekinoloji ya vuxokoxoko hi xikalo xa le henhla swinene ngopfu . 
Xo sungula , ntlakuso wa xidemokirasi na mafumelo ya nawu . 
Xo sungula , xiviko xi seketela mpakaniso eka nguva ya le xikarhi . 
Xo sungula , ku ni swin'wana a ndzi ta tsakela ku swi veka erivaleni . 
Xo sungula , hi fanele ku kongoma eka sisiteme ya vusirheleri bya vanhu leyi tshunxekeke . 
Xo sungula , hi dinga ku engetela ku katsiwa ka tipalamende ta rixaka . 
Xo sungula , hi lava ku endla xiyenge xa vhinyo xi va lexi vuyerisaka swinene ngopfu . 
Xo sungula , handle ko kanakana ni switsongo , ku cincacinca ka maxelo ya hina na nhluvukiso lowu yisekaka emahlweni . 
Xo sungula , ndza tinyungubyisa swinene hi swivulavuri hinkwaswo . 
Xo sungula , ndzi hoyozela muviki eka xiviko lexi xa matshalatshala ya n'wini ya xiyimo xa le henhla swinene . 
Xo sungula , ndzi kanetana ni ku tirhisiwa ka vanyiki va vukorhokeri va le handle . 
Xo sungula , ndzi ta ta eka xivutiso xa nawu wa swikhedzakhedza swa swakudya . 
Xo sungula , ndzi ta tsakela ku kongomisa swikhenso swa mina eka muviki . 
Xo sungula , ndzi ehleketa ku ri xiviko xi vile lexi nga ni vundzeni lebyi enteke swinene . 
Xo sungula , ndzi ta tsakela ku nyika mavonelo yo karhi eka maendlelo lama nga ri ki ya xidemokirasi . 
Xo sungula , nkunguhato lowu khumbaka muxaka wa xiendleko lexi faneleke ku tekiwa . 
Xo sungula , nhlayo leyi vonakaka ya mihundzuluxo yi khumba maendlelo ya matekiwelo ya swiboho . 
Xo sungula , hikuva ndzi tshemba eka makete wa misava hinkwayo lowu tirhaka . 
Xo sungula , ku hambanahambana ka mfuwo na mahumeleriselo ya nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya . 
Xo sungula , ntirhisano wa eneji lowu nga wa nkoka swinene eka matlhelo hamambirhi . 
Xo sungula , ku tirhisiwa swinene ku fanele ku endliwa hi swihlovo swa eneji leyi pfuxetiweke . 
Xo sungula , i swa nkoka eka hina ku veka swipakaniso leswi bohaka . 
Xo sungula , swi kunguhateriwile ku khomanisa mithwaso ya rixaka na ya misava hinkwayo . 
Xo sungula , eka pholisi ya vun'we bya rixaka , leyi nga xikhiya eka nhluvukiso wa xifundzatsongo . 
Xo sungula , eka timali ta visa , leti vunyingi bya n'wina mi ti boxeke . 
Xo sungula , mphakelo wa vusirheleri - naswona leswi swi se swi fikeleriwile . 
Xo sungula , sweswo i mhaka ya mimpimotsongo . 
Xo sungula , vana va lava taka ku ta tshama laha tikweni kusuka ematikomambe kumbexana hi vona lava nga sirhelelekangiki . 
Xo sungula , nkoka wa rihanyu na vuhlayiseki eka tindhawu ta mitirho . 
Xo sungula , ndhawu leyi ku nga ni hofisi ya vuyimeri lebyi tsarisiweke . 
Xo sungula , cincano wa miehleketo wa vuhlayiseki leswi hi se hi swi tweke mayelana na swona . 
Xo sungula , ku ni ku hambana ka miholo exikarhi ka vatatana na vamanana . 
Xo sungula , ku se ku ri ni xiboho na vhoti . 
Xo sungula , ku ni maendlelo yo karhi lama landzeleriwaka eka ndlela leyi ya ku yisa emahlweni . 
Xo sungula , ku na ku landzelerisa eka milawu ya tiawara to tirha . 
Xo sungula , a ku na vuxisi loko swi ta eka mpimanyeto wa swa timali . 
Xo sungula , ku na ku tekela enhlokweni ko fana mipimo na ku nyika setifikheti . 
Xo sungula , ku na mhaka ya ku tsakela swa masangu na vana na phonogirafi ya vana . 
Xo sungula , ku fanele ku va na ku fananisiwa ka mfanelo yo xavisa nakambe . 
Xo sungula , a va tivi leswaku ku ta ta vanhu vangani . 
Xo sungula , ku teka xitoko xa ntirho lowu nga tirhiwa ku fika sweswi . 
Xo sungula , hi tshemba leswaku i swa nkoka ku koxa ku cincana ka swilo . 
Xo sungula , hi engeterile n'wangulano wa swa tipolitiki exikarhi ka mavandla ya hina . 
Xo sungula , hi na swin'wana swimbirhi ku va hi vhota eka swona . 
Xo sungula , hi fanele ku kota ku kuma leswaku i mani a nga na vutihlamuleri . 
Xo sungula , a hi fanelangi ku teka ndlela yo sindzisa minxupulo . 
Xo sungula , hi fanele hi lwela ntirhisano wa le kusuhi wa milawu ya swa ikhonomi . 
Xo sungula , hi fanele hi basisa ndlela ya mipfumelelo yo kunguhata . 
Xo sungula , hi ta va na maendlelo yo nyika mpfumelelo lama nga erivaleni naswona ya vukalaxihundla . 
Xo sungula , xana hi nga endla yini xo antswa mayelana na nsivelo . 
Xo sungula , hi byihi vuxaka exikarhi ka ku tsan'wakhombo na mimbuyelo . 
Xo sungula , loko ku nga ri na tihlampfi , a ku nga ha vi na xiyenge xa swa tihlampfi . 
Miholo ya vaphasi va tihlampfi yi tlhela yi ya hi ntsengo wa oyili . 
Ku veka mpimo lowu nga cinceki wa " benzene " naswona i mhaka wa kahle . 
Vuolovisi eka timasipala byi le xivindzini xa leswi . 
Tiawara to tirha leti cincaka i xikombiso xin'wana xa nawu wo fana na wolowo . 
Ku kongomisa eka leswi i ndlela yo balekela vutihlamuleri bya hina . 
Vuhlayiseki bya swa swakudya hakunene i xipimo eka xivandla lexi . 
Nsirhelelo wa swa swakudya na xiyenge xa swa rihanyu swi yimela xirhanganankulu . 
Xo sungula , a hi se fikelela xikongomelo . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi nga laha henhla hinkwaswo , ndzi seketerile xiviko lexi . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo ndzi ta vhotela xileriso . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo hi fanele hi vhotela xiviko lexi . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , ndzi kota ntsena ku sola xiviko lexi . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , ndzi seketela xiviko xa mutirhikuloni wa mina hi ku hetiseka . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , ndzi bumabumela leswaku hi nyika ku tshunxa . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , xiviko lexi xi hlurile ku va xi kuma vhoti ya mina . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , hi sindziseka ku vhota hi kaneta . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , hi na xivangelo xo va hi enerisiwa . 
Hambileswi vuvekisi lebyi nga riki bya mfumo byi nga na nkoka , a byi ringanelanga . 
Eka xiphiqo xin'wana na xin'wana , eka tiko rin'wana na rin'wana , ku na switshunxo swo hambanahambana . 
Xikombiso , swi ta tirhisiwa hi ndlela yihi , naswona hi vamani ? 
Xikombiso , i swa koka ku va hi sayina mitwanano yo amukela nakambe . 
Xikombiso , ku na mavarivari yo tumbuluxa xivandla xa swa mabindzu xa mahala . 
Xikombiso , a ku ri na kungu ro sungula leswi vuriwaka ku cincana . 
Xikombiso , a hi se kuma xitshunxo eka xiphiqo xa swa malakatsa . 
Xikombiso , hi fanele hi va nyingiso wo hlawuleka eka swifundzha swa le mindzilekanini . 
Xikombiso , hi ta fanele ku va hi angarha ku onhiwa ka mitwa . 
Xikombiso , xana ku humelele yini hi nawu wa swa nsivelo . 
Ku ringana hafu ya lembe , a ndzi kumangi nkarhi . 
Xikombiso , hi vulavula hi mayelana na vutsoniwa eka nkarhi wa sweswi . 
Xikombiso , hi lava mpimo wa minimamu wa vukorhokeri byo pfuneta . 
Hikuva i vantshwa lava nga vaxanisiwankulu . 
Eka mina leyi i mhaka ya nkoka eka nkarhi lowu . 
Eka mina , loko ndza ha ri xihlangi , nyimpi a kuri mhaka ya ntiyiso . 
Eka mina , tanihi dokodela , ku na muvabyi ntsena . 
Eka mina , ku sirhelela vana na vantshwa i swa nkoka swinene . 
Eka mina , makungu mambirhi ma vonaka ma ri na nkoka ku antswisa xiyimo . 
Hi tlhelo ra mina , a ndzi na xiphiqo xo kuma mathikithi . 
Hi tlhelo ra mina , ndza ala ku tinyikela ka ku ehleketelela leswo biha ntsena . 
Hi tlhelo ra mina , ndzi ehleketa leswaku i xitsariwa xo ka xi nga ri kahle . 
Hambiswiritano , eka nkarhi wa sweswi , ku na ku ala ko hetiseka ku endla tano . 
Xilo xin'we , swi veka swirhangana swa nawu wa hina wa swa tihlampfi . 
Hambiswiritano , eka ntlawa wa hina , mhaka ya nkoka swinene i ndzingano . 
Eka tlhelo ra hina leswi i switsongo leswi hi nga swi endlaka . 
Eka van'wana va vona , nhlayo i yitsongo hi kanharhu . 
Eka van'wana va hina , swoleswo swi le kusuhi ku tlula eka van'wana . 
Eka van'wana , ku nga va mhaka yo tshama va hanye kahle . 
Eka switiviwa swo karhi a ndzi ta mi hundzisela eka xiviko xa mina . 
Eka mhaka yaleyo , xikombelo lexi xa vutsundzuxi a hi xintshwa . 
Eka xikongomelo xolexo hi fanele hi nyika nseketelo wa swa timali lowu nga ringanela . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo ndzi tekile xiboho xo vhota ndzi kaneta kungu . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo ndza tshemba un'wana na un'wana u ta seketela ku cinca loku . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo ndzi vhotile ndzi kanetana swin'wana leswi nga cinca . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo a ndzi ta khutaza vatirhikuloni ku swi bakanyela etlhelo . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo ntsena a hi fanelanga hi teka xiboho xolexo . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo ntsena , a swi ta va swi ve na vumbhoni byo va swi pfuna swinene . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo ntsena , nawu lowu wu faneriwile hi nseketelo . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo ntsena , hi fanele hi cinca sisiteme . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , ndzi ta va ndzi kongomisa eka timhaka tinharhu . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , ndzi seketela muviki eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , ntlawa wa hina wu ta va wu karhi wu vhota wu kanetana na vona . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , kutani , ndzi ta hambanisa leswimbirhi . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , ku na xilaveko xo antswisa laha . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , na xona , nawu wa swa vun'we i mhaka leyi nga fanela hi ku hetiseka . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , hi tshemba leswaku i kungu leri nga tekeriwa enhlokweni . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , hi nga ka hi nga teki ntirho lowu wu ri na nkoka ngopfu . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , a hi fanelangi ku tumbuluxa swirhalanganyi swin'wana na swin'wana leswi nga fanelangiki . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , tanihi ntlawa hi ta ala ku vhota . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , hi ta vhota hi kanetana na makungu ha mambirhi . 
Hikokwalaho ka xivangelo xolexo , ina , i xivangelo xo tlangela . 
Ku va swoleswo swi hanya ku fanele ku va na rixaka . 
Ku va swoleswo swi humelela , hi fanele hi va na rimba ra swa nawu leri nga fanela . 
Eka swoleswo hi fanele hi tlhela hi antswisa mbangu wa swa bindzu . 
Eka swoleswo hi lava ndlela yo ya emahlweni ya nkarhi wo leha na swona leyi nga na vun'we . 
Eka swoleswo , hi lava mahungu yo engetela eka sisiteme ya swa tinkota . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi nga laha henhla , ndzi vhotile ndzikanetana na xiboho . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi nga boxiwa laha henhla , ndzi vhotile ndzi kanetana na xiboho . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi nga laha henhla , hi vhota hi kanetana na xiviko lexi . 
I ro sungula , ntwanano wu lulamisa na vuxaka bya swa le ntirhweni . 
Eka mfumo , ntwanano wo tisa ku rhula i xitshunxo xa ntiyiso . 
Eka nkarhi lowo leha na wa le xikarhi hi lava magoza yo engetela . 
Eka nkarhi wa sweswi , ndzi nga vula ntsena eka vona : kutani . 
Eka nkarhi wa sweswi , a ndzi nga koti ku vula swo tala swo tlula swoleswo . 
Xiphemu lexikulu xa swona , i ku pfumaleka ka vuswikoti hi mfumo . 
Xiphemu lexikulu xa swona , i xiphemu xa xitshunxo . 
Eka nkarhi wa sweswi hi na ntirho wa hina vinyi ku va hi wu endla . 
Ku endlela xikongomelo xa swikongomelo swa hina , leswi hakanyingi swi ringanerile . 
Eka leswi nga sala hi ta va hi karhi hi vhotela swiviko . 
Eka leswi nga sala , ndza tshemba leswaku ku na ku twanana . 
Eka leswi nga sala , a nga humelelanga eka ku ndzi khorwisa . 
Hikokwalaho ka xivangelo xo fana , timhaka tin'wana ti siyiwile ehandle . 
Hikokwalaho ka xivangelo xo fana , swivandla swo phasa tihlampfi eka swona swi fanele ku ku va na swipimelo . 
Eka nkarhi wa sweswi , kutani , hi na ntlawa lowu tirhaka . 
Eka nkarhi wa sweswi , leswi i xiyimo xa nawu ntsena . 
Eka vatirhi hi voxe , eka mayelana na swa rihanyu , xikombiso ? 
Eka vona , i nkarhi wo tirha . 
Eka vona , swi ta tiyisisa ku hlayiseka ka xiyenge nkarhi lowo leha . 
Eka vona , nawu wa swa vurimi lowu fanaka wu tisa ku hambana . 
Kutani a swi koteki ku va endla leswaku va twisisa . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi vhota ndzi kanetana na xiviko . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hi kanetana na kungu hi nga kanakani . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi a hi koti ku seketela xiboho . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hi vhotile hi kanetana na kungu leri na rona . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi a hi nga vhoteli goza leri . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , ndzi ta ala ku vhota eka vhoti yo hetelela . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , ndzi vhotile ndzi seketela xiviko . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , ndzi vhotile ndzi seketela xiboho lexi . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , ku hlayisiwa ka swihlahla ka hambana hi tiko hi tiko . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , hi kanetana na xileriso . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , a hi nga vhoteli xiviko xo fana na xolexo . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , a hi vhotelangi xiviko lexi . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi , hi tshikile ku vhota eka vhoti yo hetelela . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi kota ntsena ku vhota ndzi kanetana na xiviko . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi a ndzi pfumelelani na ku cinca loku . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi a ndzi ta tsakela ku khensa muviki . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi a ndzi nga ta va ndzi vilela mayelana na leswi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi xedulu yi fanele yi hundziseriwa emahlweni . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi ku fanele ku tlhela ku va na xileriso lexi nga erivaleni . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi a hi vhotangi eka vhoti yo hetelela . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi hi vhotile hi kanetana na swiviko leswimbirhi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi hi fanele hi pfula leswi nga endlekaka swa vumbirhi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi hi ta va hi karhi hi nga seketeli xiviko lexi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi seketela phurojeke leyi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi seketela endlelo leri vuyerisaka vaakitiko swinene . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi hlundzukisiwile hi ku hlawula ku huma . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , a ndzi nga seketeli swiviko leswi nga kona . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , a ndzi vhotelangi xiviko . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi seketela mavonelo ya muviki . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi seketela ku engeteriwa ka ntwanano . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi seketela ku engeteriwa ka livhi ya vutswedyana . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi ehleketa leswaku hi fanele hi bakanyela etlhelo ku cinca loku . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ndzi vhotile ndzi seketela xiviko . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , swi faneriwile hi nseketelo wo hetiseka wa hina hinkwerhu . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , ntlawa wa mina wu ta vhota wu kanetana na swona . 
Hikowalaho ka xivangelo lexi , ntlawa wa mina , na wona , wu ta seketela ku thoriwa ka yena . 
Hikowalaho ka xivangelo lexi , a hi koti ku seketela mhaka leyi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi vona timhaka timbirhi ti ri na nkoka . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi hlawurile endlelo ra swiphemu swimbirhi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi tiyimisele ku vhota hi kanetana na xiviko . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi lava xihlawuhlawu xa kahle eka swiyimo swin'wana . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi fanele hi ehleketisisa sisiteme ya hina ya swa vutleketli . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , a hi fanelangi hi pfumelelana na vona 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi vhotile hi seketela xiboho lexi . 
Hikokwalaho ka xivangelo lexi , hi ta lavisisa loko swi endleka ku antswisa . 
Ku va leswi swi humelela . Swiphiqo swo hlayanyana swi fanele swi ololoxiwa . 
Eka leswi hi lava nawu wa swa vumaki wu amukeriwa . 
Hambiswiritano , eka leswi hi fanele ku engetela ku yisa emahlweni ntirhisano wa swa swifundzha . 
Eka leswi , ndzi khensa munhu un'wana na un'wana . 
Eka vatatana lavaya , leyi i mhaka yo va va khomiwa ku nga ri na vumbhoni . 
Hikowalaho ka swivangelo swoleswo hi ta va hi karhi hi nga seketeli xiviko . 
Hikokwalaho ka swivangelo swoleswo , ndzi vhotile ndzi seketela xiviko lexi . 
Eka vantshwa va namuntlha , mhaka a yi bohi ku va tano . 
Eka hina milawu yo hlayanyana i ya nkoka eka leswi . 
Eka hina leyi i mhaka ya nkoka eka ku ya emhalweni . 
Eka hina , swoleswo i nkarhi wa nkayakayo eka xitsariwa lexi . 
Eka hina , yaleyo a ku ri yin'we ya timhaka nkoka eka hina . 
Eka hina , xikongomiwa i rihanyu ra kahle ra vana . 
Eka malembe lamo tala i switsongo leswi nga endliwa naswona swi hlomula mbilu . 
Eka malembe lamo tala , ku va kona ka xiphiqo lexi a ku ariwa . 
Eka vantshwa ngopfungopfu , i nxungeto wa ntiyiso . 
Eka vantshwa , ku pfumaleka ka mitirho swa vilerisa ngopfu , tanihi leswi mi swi vuleke . 
Hikokwalaho nawu wa swa swihlahla wu langutisisiwa ku antswa eka xiyimo xa mfumo wa tiko . 
Nkateko wa kona ku na ntsengo wa kahle wa mahungu lamanene . 
Nkateko wa kona xiviko lexi a xi nga cinci xiyimo xa swilo . 
Hambiswiritano , nkateko wa kona , swin'wana swa kahle naswona swi ve kona . 
Nkateko wa kona , ntwanano wolowo a wu tirhangi . 
Nkateko wa kona , mbuyelo wa rheferendamu wu vile wa kahle . 
Nkateko wa kona , xiyimo eka makete wa swa mitirho xa karhi xa cinca sweswi . 
Nkateko wa kona , sweswi swi kotekile ku papalata khombo . 
Nkateko wa kona , hi se hi yile emahlweni naswona swilo swi cincile . 
Nkateko wa kona , leswi a nga na swona emiehleketweni i swa ku tinyikela . 
Vanhu va mamiliyoni ya mune lava nga swisiwana va hundzile emisaveni eka lembe rin'we . 
Xa vumune , swi seketela ku cincana ka mitolovelo na minongonoko ya xiyimo xa le henhla . 
Xa vumune , ndzi pfumelelana na swin'wana swivulavuri leswi nga hundza hi ku hetiseka . 
Xa vumune , vayimela ku langhwa va fanela ku va na mfikelelo wo ringana eka van'wamahungu . 
Xavumune , timfanelo ta nsirhelelo ti fanele ku tiyisisiwa swi ri erivaleni . 
Xa vumune , ndlela leyi vutirhisani bya vanhu byi lawuriwaka ha yona . 
Xa vumune , hi fanele hi tlhela hi khutaza ku yisiwa emahlweni ka ku dyondziwa ka ririmi . 
Xa vumune , hi fanele hi tlakusa mphakelo wa oyili na gasi . 
Xa vumune , hi fanele hi endla leswaku vaphasi va tihlampfi va va na xiave eka tshalatshala leri . 
France ri navela ku hlayisa migingiriko leyi eka xiyenge xa mfumo . 
Entiyisweni , ndzi ehleketa leswaku leswi i mhaka yo tiviwa ngopfu . 
Entiyisweni , ku vile na swo ringanela swa swoleswo eka nkarhi lowu nga hundza . 
Mbulavulo lowu tshunxekeke i masungulo ya xidemokirasi naswona ya swa palamente . 
Ntshunxeko a hi mhaka ya ku va swilo swi ri kahle kumbe swi nga ri kahle . 
Ntshunxeko wu hlawulekile naswona a wu fanelanga ku tekeriwa ehansi . 
Hambiswiritano , ntshunxeko wo vulavula a wu vi kona ku nga ri na nchumu . 
Ntshunxeko wo fambafamba na mfikelelo eka dyondzo i timhaka ta nkoka . 
Ntshunxeko wa va n'wamahungu na wo vulavula wa karhi wa hungutiwa . 
Ntshunxeko wa va n'wamahungu i wa nkoka eka rixaka ra xidemokirasi . 
Ntshunxeko wa miehleketo i masungulo ya mintshunxeko hinkwayo leyin'wana . 
Ntshunxeko , nsirhelelo , vululami - kambe ku hava nchumu wo fana na wolowo . 
Ku suka eka tlhelo ra nhlayiseko wa swa swihari i goza ro ya emahlweni . 
Loko munhu a yingisela njhekanjhekisano lowu , munhu a nga ka a nga ehleketi tano . 
Hi vonelo ra mina leswi swi kombisa nkoka wa matimba ya " nuclear "  . 
Hi vonelo ra mina , muhakeri wa xibalo u hakela mpimanyeto wa swa timali . 
Hi vonelo ra mina , ku vile na ku cinca kumbirhi loku tisaka swivutiso . 
Ku suka sweswi , swi ta koteka ku endla tano . 
Hi vonelo ra hina , ku na timhaka ta ntlhanu ka leti nga si ololoxiwaka . 
Hi vonelo ra hina , leyi i mhaka ya nkoka . 
Ku suka eka vonelo rolero , vhoti ya mina hi leyi nga hlayiseka . 
Kuyahi vonelo rolero , a ndzi ta tsakela ku endla mixiyaxiyo minharhu . 
Ku suka eka swoleswo , hi vonile mhaka leyi va nga yi tisa . 
Hi vonelo ra mutirhisi , a ku na xiphiqo . 
Ku suka eka yimele ra nawu , swi le rivaleni eka mina . 
Ku suka ekusunguleni , hi tiyimisele swinene ku fikelela ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki . 
Ku suka eka tlhelo leri , ndzi seketela ku cinca hinkwako loku nga kunguhatiwa . 
Ku suka eka tlhelo leri , demokirasi i xipimelo xa nhluvuko hakunene . 
Ku suka eka vonelo leri , vuyimo lebyi fanaka byi tsanile . 
Hikokwalaho , ku suka eka tlhelo leri dyondzo yi na nkoka swinene . 
Frontex yi tumbuluxiwile tanihi goza ro sungula eka tlhelo rolero . 
Mindzilekano a yi se tshama yi yimisa mfambafambo wa vamanana na vatatana 
Ku ringananisa ko hetiseka eka nkarhi lowu a swi nga ta koteka . 
Timfanelo na ntshunxeko wa masungulo a swi fanelanga swi vutisiwa swivutiso . 
Timfanelo ta masungulo na ku siveriwa ku vuya swi fanele swi xiximiwa . 
Goza ro engetela ri ta avanyisiwa kuyahi mihluvuko . 
Goza ro engetela ri ta endliwa hi ku famba ka nkarhi loko swi fanerile . 
Migingiriko yo engetela yi ta lulamisiwa eka nkarhi lowu taka . 
Timhaka tin'wana to engetela ti fanele ku katsiwa eka vuyimo byin'we . 
Ku ya emahlweni , hi kombela vukona bya matiko ya misava eka xivandla . 
Ku yisa emahlweni , a swi koteki ku endla swilo swimbirhi hi nkarhi wu ri wu'we . 
Ku yisa emahlweni , swoleswo i ntiyiso eka matiko xikaya na le madorobeni . 
Ku yisa emahlweni , ntumbuluko wa nhlengelo wa phuphu ya vumbirhi i wa nkoka . 
Ku yisa emahlweni , ku yisa makungu I mfanelo ya xinawu . 
Ku yisa emahlweni , ku fanele ku van a nongonoko wo kongoma lowu nyikaka mbuyelo . 
Ku yisa emahlweni , ha ha tama hi nga ri na nhlamuselo yak u tsandzeka ku hakela swikweleti . 
Ku yisa emahlweni , xana va nyika yini eka misava hinkwayo . 
Tiphuresidente leti ta ha taka ti fanele ku teka swoleswo tanihi hi xikombiso lexi nga landzeleriwaka . 
Gasi yi nga ka yi nga hlayisiwi hi ndlela yo fana na oyili . 
Xikongomelo xa Georgia , hakunene , i ku fikelela ntshamiseko na rifumu . 
Ya na emahlweni na swona loko kota ku kuma mali . 
Loko hi languta mavonelo ya hina eka swa ndlandlamuxo , hi arile ku vhotela xiviko lexi . 
Loko hi languta leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni , ndzi seketela nongonoko wa swa migingiriko tanihi leswi wu nga cincisiwa xiswona . 
Ku angula ka misava hinkwayo eka ku teka vutherorisi byi ri bya misava hinkwayo ka komberiwa . 
Globalayizexini yi tlakusile ntshikelelo eka swiphemu swo hamabanahambana swa xiyenge . 
Globalayizexini yi na nxungeto eka kuhambana ka mifuwo . 
Ku fuma kahle hakunene i mhaka ya hina hinkwerhu . 
Ku va kahle a swi ringanelangi , hi fanele hi va ehenhla ka ku soriwa . 
Mfumo na mabindzu lamakulu ya ha ringeta ku fikelela swoleswo . 
Mavandla ya mfumu a ma fanele ku akiwa hi vuntshwa . 
Mimfumo yi nga fika eka mahetelelo yo hambanahambana yo huma eka vanhu . 
Mimfumo yi fanele ku endla leswi nga fanela ku lulamisa leswi . 
Matshalatshala lamakulu ya karhi ya endliwa hi tikhamphani hinkwato leti katsiwaka . 
Ku ya emahlweni ku kulu ku endliwile eka malembe mangarimangani lama nga hundza . 
Ku humelela lokukulu eka n'wina vinyi , kambe na le ka phuresidente . 
Greece ri kombisile leswaku ri tiyimisele ku joyina lava khumen'we . 
Ku kula ku nga hlayiseka nkarhi lowo leha , kambe a hi nchumu wa kahle . 
Ku kula , nhluvuko na ku lemuka eka swa vutomi swi fanele ku famba swin'we . 
Swiletelo a swi fanelanga swi tisa mpfilungano . 
Loko a ndzi ri kona laha , a ndzi ta va ndzi swi lulamisile . 
Loko a swi nga ri na nkoka , xileriso lexi a xi ta va xi nga ri kona . 
Haiti i rin'we ra matiko lama nga na vusweti emisaveni hinkwayo . 
Swi katsiwile eka ajenda ku endlela tihlengeletano leti taka xana ? 
Va dyondzile leswaku swa antswa ku va na vukalaxihundla ? 
Tanihi laha ku tshembiwaka ha kona swi se swi humelerile xana ? 
Hi vutisile swivutiso leswi faneleke ku vutisiwa xana ? 
Hi yisile makungu ya ku tshunxeka ko hetiseka xana ? 
Ku va na rito hi ku komisa . 
Leswi se ndzi nga vula swoleswo , a ndzi ta tsakela ku endla xikombelo . 
Leswi se ndzi nga vula swoleswo , ndzi lava ku kombisa ku tisola kun'we lokukulu . 
Leswi se ndzi nga vula swoleswo , a ndzi ta tsakela ku endla mixiyaxiyo mimbirhi . 
Leswi se ndzi nga vula swoleswo , i ntiyiso : i mani a hakelaka swikweleti ? 
Leswi se ndzi nga vula swoleswo , ndzi pfumeleleni ndzi vula swin'wana swi ngariswingani . 
Leswi se ndzi nga vula swoleswo , sisiteme ya sweswi yi nga ha antswisiwa . 
Leswi se ndzi nga vula swoleswo , hi tsakile ku amukela mintwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki . 
Leswi se ndzi nga vula swoleswo , hi fanele hi hatlisisa milawu ya maqhingha . 
Leswi se ndzi nga vula leswi , ndzi ta languta xiyimo ndzi nga voyameli etlhelo rin'we . 
Leswi se ndzi nga vula leswi , ndzi pfumeleleni ku sungula hi ku vula marito hi ku angarhela . 
Yena na lava khumbekaka va swi tiva leswi ndzi vulavulaka hi swona . 
Yena na vanhu va yena va endla ntirho wa kahle . 
U ndzi tshembisile leswaku swi ta va swi herile hi 2006 . 
U kombisile ku tiyimisela lokukulu ku tirhisana . 
A nga tshembi leswaku vanhu va ti lulamiserile ku hakela . 
U tlhele a va xikombiso xa vukalaxihundla . 
U pfumeleriwile ku vulavula kutani mina a ndzi pfumeleriwangi . 
U yirisiwile ku va a nghenelela eka nhlawulo lowu taka . 
U tirhile ntirho wo tika no leha eka leswi . 
U tirhile ntirho wa xiyimo xa le henhla swinene eka xiyimo xo nonon'hwa swinene . 
U tirhile swinene . 
U lwile naswona u fikelerile swo tala . 
I xigevenga naswona u fanele a khomiwa hi ndlela yaleyo . 
Hambiswiritano , a hi yena a ri yexe loyi a nga ta khumbeka . 
U vula swona ku va a kombela vun'we eka nawu wa tiko . 
Wa swi tiva , hikokwalaho a swi endlile . 
Wa swi tiva leswaku xiyimo laha misaveni xi yime hi ndlela yihi . 
U vurile leswaku ku na timhakankulu tinharhu leti vilerisaka . 
U vurile leswaku hi fanele hi endla hinkwaswo ehandle ka leswi . 
U vurile leswaku hi nga tekeli enhlokweni maendlelo lama ntsena . 
U vula leswaku hi fanele hi tirha hi milawu emikarhi yo tala . 
U vonaka a karhi a ehleketa leswaku hinkwerhu hi pfumelelana na yena . 
Hikokwalaho , u fanele ku hi byela leswaku ku humelela yini hi ntiyiso . 
U ndzi byerile leswaku xivutiso hi xona nchumu wa nkoka . 
Wa tisola swinene leswaku a nga koti ku va laha namuntlha . 
U tlhele a aleriwa mfanelo yo huma laha tikweni . 
A a ya ku tirheni tanihi mutirhelamfumo wa matiko ya misava . 
A a ri na ntwelavusiwana kambe , khombo ra kona mhaka ya kona a yi se hela . 
A nga kotangi ku hlamula eka swivutiso swihi na swihi . 
Sweswi u ta kayela rin'we ra magoza ya nkoka swinene . 
Tlhelo ra swa swa rihanyu ra khoyini ya yuro na swona i swa nkoka . 
Nhlayiso wa swa rihanyu wu fanele ku va xiphemu xa sisiteme yo xaviselana nhundzu kumbe vukorhokeri mahala . 
Hikokwalaho , minondzo ya swa rihanyu a yi fanelanga ku tirhisiwa eka swipyopyi . 
Hikokwalaho hi nga ala ku vhota eka xiviko lexi . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku amukela magoza yo cinca xiyimo . 
Hikokwalaho , xiphiqo xi ololoxiwile . 
Hikokwalaho hi tisile makungu yo vhota eka nkunguhato . 
Hikokwalaho ku tshunxiwa ka vakhomiwa va swa tipolitiki a ku se sungula . 
Hikokwalaho , sweswi swi le ka xiyimo xo tiya xo pfuka hi vuntshwa . 
Hikokwalaho , hi kota ku swi nyika nseketelo wa hina wo hetiseka . 
Ku hoxa xandla ka yena i ka nkoka eka leswi hi lavaka ku swi endla . 
Nhlamuselo ya yena ya swivangelo swa xikombelo lexi a yi komile . 
Xiviko xa yena xa nyika leswi , kutani ndza xi seketela . 
Laha ndzi ehleketa ngopfungopfu hi tshalatshala ra mathoriwelo . 
Laha ndzi kongomisa , ngofungopfu , eka swa rihanyu na milawu ya swa dyondzo . 
Laha a ndzi ta va ndzi tsakerile ku vona endlelo ro hambana . 
Laha nakambe hi amukerile makungu yo hlayanyana yo tiya . 
Laha ku na swiphemu swingariswingani swa nkoka swa mpfampfarhuto wa xiviko . 
Hi leti tidyondzo leti a ndzi ta tsakela ku ti humesa . 
Laha ku na swiphemu swinharhu leswi a ndzi ta tsakela ku swi nyika . 
Laha namuntlha , hi karhi ha endla nchumu wo fana . 
Laha hi kombisa leswaku mintshunxeko ya masungulo yi le ka xiyimo xa khombo . 
Laha hi fika exivindzini xa njhekanjhekisano wa nkoka . 
Laha , ndzi tshemba leswaku endlelo leri nga hlanganisiwa ri pfanele ri pfumeleriwa . 
Hambiswiritano , laha i mhaka ya swiphiqo swa makulele ya n'wana . 
Hambiswiritano , laha hi na xiphiqo : ku humesiwa ka tinhlayo . 
Laha , ngopfu i mhaka yo teka magoza yo sivela . 
Laha , ku koteka ka ku tirhisa nawu hakanyingi swi pimiwile . 
Laha , xilaveko xa vhisa xi ta tama xa ha ri kona eka nkarhi wa sweswinyana . 
Laha , na kona , vamanana na vatatana , ku ta va na ku olovisa swinene . 
Laha , na kona , hi fanele hi ya emahlweni ku va xivangelo . 
Laha , hi twa swivilelo leswi vuriwaka . 
Xirhangana xo sungula xi nyikiwa eka ku vuya ka vahlapfa . 
Xiviko xa yena xi simekiwile eka xiboho lexi ndzi nga xi tisa . 
Xiviko xa yena i mhaka leyi lavaka vhoti yo pfumela leyi nga erivaleni . 
Matimu ma karhi ma cinca eka tindhawu to tala laha misaveni . 
Leswi a a swi nga endleki hakunene . 
Ku na ku tshemba leswaku swi ta va swi karhi swi tirha eka lembe leri taka . 
Nawu wo hingakanya eka ndhawu leyi wu fanele ku amukeriwa . 
Xana hi ta landzelerisa xiviko hi ndlela yihi . 
Xana hi ta sivela ku rhurha ka tikhamphani hi ndlela yihi . 
Xana hi taswi endlisa ku yini ? 
Xana leswi mi ta swi endlisa ku yini leswaku swi tirha . 
Xana hi nga kota ku vulavula hi mbangu eka swiyimo leswihi ndlela yihi ? 
Xana hi nga antswisa hi ku hetiseka nkoka wa timali ta mfumo hi ndlela yihi ? 
Xana hi nga swi tirha hi ndlela yihi eka senchari ya vu 21 . 
Xana hi khutaza hi ndlela yihi ku tirhisiwa ka thekinoloji leyi tirhaka swinene ? 
Xana hi tiyisisa hi ndlela yihi leswaku vahlapfa va katsiwa eka vaaki . 
Xana hi angula hi ndlela yihi eka swoleswo tanihi vaaki va matiko ya misava . 
Xana swi tiyimisele ku yisa emahlweni nsirhelelo hi ndlela yihi eka tindhawu leti . 
Xana ku hluvuka ka minongonoko leyi nkarhi lowu taka swi wu vona hi ndlela yihi ? 
Xana ku tirhisiwa ka swona swi khumba mbangu hi ndlela yihi na swin'wana ? 
Xana ku tsandzeka ka nawu wa swo phasa tihlampfi swi vuriwile hi ndlela yihi ? 
Xikombiso , xana ku pfumaleka ka ku kota ku hlaya swa dijitali swi na nkoka ku fika kwihi ? 
Xana va nga loloha ku fika kwihi tanihi vayimeri va vanhu ?  . 
Xana ku dlayiwile magidi mangani ya vanhu ? 
Hambiswiritano , a hi tivi leswaku timhaka ti ta helela kwihi . 
Xana hi ti lulamisele ku tisa mali muni etafuleni . 
Xana ku na ku humelela ko fika kwihi loku nga endliwa eka ku tirhisa magoza lawa . 
Ku fika sweswi a hi swi tivi leswaku mikanerisano yi famba njhani lahaya . 
Xana hi nga hlayisa switirhisiwa swa hina eka nkarhi wo leha hi ndlela yihi ? 
Ndlela leyi swi faneleke ku endliwa ha yona a yi hlamuseriwanga ka helo . 
Xana mavandla lamambirhi ma ta katsiwa eka ntirho lowu hi ndlela yihi ? 
Hambiswiritano , ndzi se ndzi ku vekerile eka nxaxamelo wa swivulavuri . 
Hambiswiritano , na mina ndzi na marito ya nkoka mangarimangani ku ma vula . 
Hambiswiritano , ndzi tlhela ndzi lava kuengetela mhaka ya nkoka swinene . 
Hambiswiritano , a ndzi kanakani leswaku u ta ya emahlweni na ntirho . 
Hambiswiritano , a ndzi nga vulavuli mayelana na xiviko lexi . 
Hambiswiritano , ndzi na ntiyiso leswaku ku na swihlawuriwa swin'wana . 
Hambiswiritano , ndzi tshemba leswaku timhaka hinkwato leti ti hambana na ndzimana ya 1 . 
Hambiswiritano , ndzi tshemba leswaku mihluvuko leyi ya swa sayense ya kanakanisa swinene . 
Hambiswiritano , ndzi tshemba leswaku hi nga engetela eka ntirho wa wena . 
Hambiswiritano , ndza tshemba leswaku hi nga endla swo tala ku tlula leswi . 
Hambiswiritano , ndza tshemba hi na nkarhi wo humelela wa le henhla . 
Hambiswiritano , a ndzi nga koti ku mi nyika nhlamulo leyi nga erivaleni eka swoleswo . 
Hambiswiritano , ndza pfumelelana na nkoka wa xiviko . 
Hambiswiritano , ndzi pfumelelana na wena leswaku i swa nkoka . 
Hambiswiritano , ndzi na swivutiso swingariswingani eka mhaka leyi . 
Hambiswiritano , ndzi na xivilelo xin'we , xolexo i xa globalayizexini . 
Hambiswiritano , a ndzi pfumelelani na miehleketo leyi . 
Hambiswiritano , a ndzi tshembi leswaku xitshunxo lexi i vumbiwa . 
Hambiswiritano , a ndzi na nkarhi wo endla xitoloveto xa swona . 
Hambiswiritano , a ndzi voni xiphiqo eka ku famba hi xihahampfhuka . 
Hambiswiritano , a ndzi ehleketi leswaku njhekanjhekisano wolowo wu helela laha . 
Hambiswiritano , a ndzi ehleketi leswaku kungu leri ri ya ekule ku ringana . 
Hambiswiritano , a ndzi lavi ku ya emahlweni na nkanelo lowu sweswi . 
Hambiswiritano , ndzi tsandzeka ku twisisa ku kongomisa eka malwandle . 
Hambiswiritano , ndzi twa ndzi ri na mfanelo yo khutaza ku xiyaxiya . 
Hambiswiritano , ndzi na marito lama ndzi lavaka ku ma nyika mo hlayanyana . 
Hambiswiritano , ndzi na xivutiso eka nkarhi lowu nga ta landzela . 
Hambiswiritano , a ndzi na ku navela ku nghenelela eka mhaka leyi . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku vutisa loko hinkwerhu hi ringana . 
Hambiswiritano , ndza swi tiva leswaku mi vula mhaka hi ku angarhela . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku vula mhaka ya nkoka yo sola laha . 
Hambiswiritano , hakunene ndzi fanele ndzi vula swilo swin'wana swingariswingani . 
Hambiswiritano , ndzi ta ringeta ku khumba swivutiso leswi nga vutisiwa . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vutisa xivutiso xo hambananyana . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo eka timhakankulu timbirhi . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku heta hi moya wa kahle . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku heta hi xivutiso xin'we xo hetelela . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku tlhelela eka mhaka . 
Hambiswiritano , xo sungula naswona xa nkoka ndzi seketela nawu wa " subsidiarity "  . 
Hambiswiritano , ndzi seketela nawu lowu nga emahlweni ka hina namuntlha . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku nxaxamelo wu nga lehisiwa . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku swilo swi fanele ku famba hi ku hatlisa . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku hi fanele hi kongomisa ngopfu eka switshunxo . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku swi ta nonon'hwa eka tindhawu tin'wana . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku ku na swo tala ku va mi swi endla . 
Hambiswiritano , ndzi vhotile ndzi kaneta hafu ya vumbirhi ya ndzimana ya 19 . 
Hambiswiritano , ndzi lava ku kongomisa eka xin'we ntsena . 
Hambiswiritano , ndzi amukela mhaka ya leswaku ku na ntwanano . 
Hambiswiritano , a ndzi nga heli matimba eka mhaka yaleyo . 
Hambiswiritano , ndzi navela ku anamisa xikopu xa njhekanjhekisano . 
Hambiswiritano , a ndzi ta vula ku vilela ka mina ngopfungopfu eka timhaka timbirhi . 
Hambiswiritano , a ndzi tsakela ku nyika nyingiso hinkwawo eka mhaka yin'we yo karhi . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vulavula hi timhaka to hlayanyana ta nkoka . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka timbirhi nakambe . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vula ku khomiwa ka mina hi tingana nakambe . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku tlhelela endzhaku eka timhaka timbirhi . 
Hambiswiritano , emaheteleni a ndzi ta tsakela ku vula xilo xin'we . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vula swilo swimbirhi eka n'wina . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku khumba timhaka tingaritingani . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku veka swilo erivaleni hi ku komisa . 
Hambiswiritano , ndzi ta tlhela ndzi kongomisa eka ku tsan'wakhombo loku fambelanaka . 
Hambiswiritano , rivala ra mitlangu ro ringanana a ri nga vi ntsandziso . 
Hambiswiritano , ku kuma mali a hi makumu ya swona . 
Hambiswiritano , ndzi pfumeleleni ku tlhela ndzi nghenisa mhaka ya tintswalo eka vanhu . 
Hambiswiritano , leswi a swi kali swi vutisiwa , ku laveka switirhisiwa swo tala . 
Hambiswiritano , ku hlayiseka ka swihari na swona swi fanele ku va xirhangana . 
Hambiswiritano , tanihi leswi a ndzi se ndzi vurile , i magoza ya nkarhi wo leha . 
Hambiswiritano , tanihi leswi ndzi nga vula , ku tlhela ku va na ku hambana ka mavonelo . 
Hambiswiritano , tanihi mutsari wa xiviko , ndzi seketela ku cinca loku . 
Hambiswiritano , tanihi munhu un'wana na un'wana , vatirhikuloni vo tala va vhotile va swi tsakela . 
Hambiswiritano , tanihi leswi xivutiso lexi xi kombisaka , kun a swo tala leswi swa ha faneleke ku endliwa . 
Hambiswiritano , tanihi leswi hinkwerhu hi swi tivaka leswaku swoleswo a swi se va nawu . 
Hambiswiritano , tanihi leswi kumbexana mi swi tivaka , leyi i mhaka yo tika swinene . 
Hambiswiritano , mitlhontlho ya ha ri kona naswona ku ta fanela ku kongomaniwa na yona . 
Hambiswiritano , a xi te lexi taka , hi fanele hi kuma sisiteme ya mahungu ya swa mbangu . 
Hambiswiritano , hikokwalaho ka swivangelo leswi se mi swi tivaka , a ndzi nga swi koti . 
Hambiswiritano , ku olovisa a swi fanelangi ku tekela ehansi nkoka wa vutshembeki bya xileriso . 
Hambiswiritano , swikongomelo swa kahle hakanyingi a swi languti ntiyiso wa xiyimo . 
Hambiswiritano , ku ringanisa a hi swilo leswi nga fikeleriwaka hi ku sindzisa . 
Hambiswiritano , makungu ya yena a hi wona lama hi kanelaka wona laha . 
Hambiswiritano , xana hi ta tiyisisa hi ndlela yihi leswaku mhaka yi yime hi ndlela ley ?  . 
Hambiswiritano , vanhu na vona va hlangane na xiphiqo lexikulu swinene . 
Hambiswiritano , loko hi languta ekusuhi na hina , xana hi vona yini ? 
Hambiswiritano , ku engetela eka leswi , hi lava goza ra swa tipolitiki ro angarhela hinkwaswo . 
Hambiswiritano , hi ku vona ka mina xivutiso xa nkoka swinene xa kayivela . 
Hambiswiritano , hi ntiyiso , ku chava i ku chava ku cinca . 
Hambiswiritano , mayelana na xiviko lexi ndzi na swivilelo swimbirhi . 
Hambiswiritano , swi nga humesiwa eka vukumeko byin'wana na byona . 
Hambiswiritano , swa tshemba eka ku lwa ka vanhu . 
Hambiswiritano , a xi katsangi swiboho swo karhi swa leswi swi tirhisiwaka swona . 
Hambiswiritano , swi tivekelele swikongomelo leswi nga na hiseko . 
Hambiswiritano , i nawu lowu nga hlayisekaka hi ku hetiseka wa nkarhi lowu taka . 
Hambiswiritano , i nawu wa nkoka , lowu faneleke ku tumbuluxiwa . 
Hambiswiritano , I mhaka leyi hundzaka swipimelo swa nhlayo . 
Hambiswiritano , sweswi xa ha ri eka xiyimo xo va xi hluvukisiwa . 
Hambiswiritano , swi le rivaleni leswaku swiyenge ha swimbirhi swi fanele ku pfumela . 
Hambiswiritano , swi le rivaleni leswaku ku na swiphiqo swa nkoka swinene . 
Hambiswiritano , swi le rivaleni leswaku hi ya etlhelo rihi . 
Hambiswiritano , i swa nkoka leswaku hi twisisa maendlelo . 
Hambiswiritano , i swa nkoka leswaku milawu yi fanele ku twisiseka . 
Hambiswiritano,i swa nkoka ku tiyisisa ku tirha ka xona xi ri xoxe . 
Hambiswiritano , laha hilaha timhaka ta nkoka ti nga ta bohiwa . 
Hambiswiritano , i swa nkoka leswaku swi tekiwa swi ri na nkoka . 
Hambiswiritano , a hi mbangu ntsena lowu nga ta vuyeriwa . 
Hambiswiritano , a hi tona timhaka leti hi njhekanjhekisanaka hi tona namuntlha . 
Hambiswiritano , swi le rivaleni leswaku nkoka a wu tiyisisiwi mikarhi hinkwayo . 
Hambiswiritano , swi fanele ku endliwa hi ndlela ya ntirhisano . 
Hambiswiritano , swi vonaka onge goza ro tika ri ta fanela . 
Hambiswiritano , a swi fanelanga ku va layisense ya mpfuneto wa swa timali lowu nga heriki . 
Hambiswiritano , a swi fanelangi kutekela ehansi matirhiselo lama nga pimiwa ya swona . 
Hambiswiritano , a ku ri masungulo , ku nga ri makumu . 
Hambiswiritano , swi ta teka nkarhi ku swi veka leswi endhawini ya swona . 
Hambiswiritano , swi ta va swi nga se fikelela ku nyika mpimanyeto sweswi . 
Hambiswiritano , ndzi pfumeleleni ndzi engetela marito hi le tlhelo eka mhaka yaleyo . 
Hambiswiritano , ndzi pfumeleleni ndzi vuyisa miehleketo ya mina eka timhaka timbirhi eka xiviko . 
Hambiswiritano , mahungu ya muganga i vutihlamuleri bya vanhu va muganga . 
Hambiswiritano , ku langutela ku ya emahlweni i xihlawuriwa xo antswa . 
Hambiswiritano , mali yo tala ya ha laveka eka vulavisisi na nhluvukiso . 
Hambiswiritano , xivutiso xa mina hi lexi : xana leswi swi lava nawu wun'wana na wun'wana lowuntshwa xana ? 
Hambiswiritano , vonelo ra mina ra goza leri i ra kahle swinene . 
Hambiswiritano , a ku na munhu loyi a fanelaka ku va na vun'winyi eka timhaka ta milawu ya mahanyelo. 
Hambiswiritano , seswi i swa nkoka ku languta eka vumundzuku . 
Hambiswiritano, xikongomelo xa hina i ku tisa ku rhula endhawini.
Hambiswiritano, vukorhokeri i xihlovo xa nkoka xa ku kula na vuthori.
Hambiswiritano, timhaka to hlaya leti nga eka xiviko a hi nge ti seketeli.
Hambiswiritano, swoleswo a swi vuli ngopfu leswaku hi swona swo xaveka ngopfu eka hinkwaswo leswi xavisiwaka.
Hambiswiritano, xikweleti xolexo xo hetelela xa ha fanele ku hakeriwa.
Hambiswiritano, swoleswo swi vangiwa na hi swilo swin’wana swo hlaya.
Hambiswiritano, kahlekahle swoleswo i mhaka ya xindyangu hi ku vona ka hina.
Hambiswiritano, swoleswo eka vanhu van’wana a hi leswi tsakisaka.
Hambiswiritano, swoleswo hi swin’wana leswi faneleke ku yima kufikela siku ra mundzuku.
Hambiswiritano, swoleswo a hi yona mhaka yi ri yoxe leyi hi faneleke ku sungula eka yona. 
Hambiswiritano, swoleswo a swi ta va swi nga ringanangi loko swi ta eka mhaka leyi.
Hambiswiritano, xikongomelo i ku va hiswimbirhi xikongomelontsongo na ku bvumbeka.
Hambiswiritano, ndlela leyi timhaka ti endlekaka hi yona yi kombisa leswaku a hi ri entiyisweni. 
Hambiswiritano, ku hiskela ku kuma xintshunxo a swi fanelangi swi tshikiwa.
Hambiswiritano, mhaka ya nkoka i ndlela leyi leswi hi swi tirhaka ha yona.
Hambiswiritano, ku tirhisa endlelo rintshwa swi lava goza ra nkarhi wo leha.
Hambiswiritano, ku tiyimela ka nawu a ku kaneteki.
Hambiswiritano, mhaka ya ku phakela swirho  i mhaka leyi hambaneke na tin’wana
Hambiswiritano, ndza khumbeka hi mhaka ya ku sungula ku kumeka mpfumelelo.
Hambiswiritano, swilaveko swa nkoka swa ku pfuxeta a swi fanelangi swi rivariwa.
Hambiswiritano, mhaka ya xinawu leyi xileriso xi simekiweke eka yona i mbangu.
Hambiswiritano, xiyimo xa nseketelo wa timali xi le hansi.
Hambiswiritano, vagangisi va hi tivisa leswaku swi tano.
Hambiswiritano, magoza lama ringanyeteiweke eka xiyimo xa ntolovelo ya voyamerile etlhelo rin’we.
Hambiswiritano, nhlengeletano ya vanhu hinkwavo a hi ndhawu ya njhekanjhekisano lowu.
Hambiswiritano, xiringanyeto xa xileriso a xi tekeli enhlokweni swiyimo swa maxelo natswitsanana.
Hambiswiritano, xitshunxo lexi susumetiweke a xi amukeriwi hi varhumiwa hinkwavo.
Hambiswiritano, mhaka ya swihlovo swa mali ya mphakelo a yi ringanangi.
Hambiswiritano, xiviko na swisolo swi twisisekile.
Hambiswiritano, vutihlamuleri eka leswi byi le ka  mitlawa leyi lwisanaka.
Hambiswiritano, matiko lama fumeke ya fanele ku rhanga emahlweni.
Hambiswiritano, mfanelo wa ntshuxeko wa ku vulavula wu sirheleke ngopfu.
Hambiswiritano, timfanelo ta vavasati ti fanele ku xiyaxiyiwa swinene.
Hambiswiritano, hi ku kongomisa, xiringanyeto xa vumbirhi i xa nkoka.
Hambiswiritano, nkarhi wo dyondza tidyondzo eka leswi wu tile.
Hambiswiritano, ndlela yo endla swoleswo, a hi ku tirhisa nawu. 
Hambiswiritano, ku na swiengetelo swi nga ri swingani leswi hi nga ta ka hi nga swi amukeli.
Hambiswiritano, ku na timhaka ti nga ri tingani leswi kotaka ku tlakusa nkoka.
Hambiswiritano, ku na timhaka ti nga ri tingani leti ndzi nga pfumelelaniki na tona.
Hambiswiritano, ku na swiphiqo swo hlaya  swo kongoma swinene leswi vonakaka 
Hambiswiritano, ku na swilo swimbirhi leswi lavaka ndzemukiso.
Hambiswiritano, ku na swin’wana leswi fanele ku tekeriwa enhlokweni leswi hi lavaka ku swi vula.
Hambiswiritano, ku na swiphiqo swo tala leswi swa ha lavaka ku ahluriwa.
Hambiswiritano, ku na swihlovo swin’wana swa gezi leswi hi faneleke ku swi tsundzuka.
Hambiswiritano, ku na swiphiqo leswi ha ha faneleke ku swi ahlula.
Hambiswiritano, ku na vangwa rikulu eku tirhiseni ka nawu.
Hambiswiritano, ku na swipimelo swo hlaya swa nkoka eka ku fikelela xikongomelo.
Hambiswiritano, ku nga swilonyana leswi ha ha lavaka ku swi vula.
Hambiswiritano, ku na swipimelonyana leswi nga tirhiki eka nawu lowu wo angarhela.
Hambiswiritano, ka ha ri na timhaka ti nga ri tingni leti ti faneleke ku ahluriwa.
Hambiswiritano, ka ha ri na swiphiqo swo tala mayelana na ntwanano lowu.
Hambiswiritano, ku na timhaka tinharhu leti faneleke ku vuriwa mayelana na leswi.
Hambiswiritano, ku na swivangelo swinharhu swa ku va ndzi vutisa xivutiso lexi
Hambiswiritano, ka ha fanele ku langutiwa loko  xitirho lexi xi tirha kahlekumbe xi nga tirhi kahle.
Hambiswiritano, swa laveku ku lemukisiwa hi ta vukanganyisi.
Hambiswiritano, ku na khombo ra ku va xi yisiwa ekule.
Hambiswiritano, swa laveka ku va ku xiyaxiyiwa na ku va ku rindziwa.
Hambiswiritano, ku na tlhelo ra vumbirhi eka mhaka leyi.
Hambiswiritano, ku tlhela ku va na mhaka yin’wana: mhaka ya vuhundzuluxeri.
Hambiswiritano, ku tlhela ku va na mfanelo ya ku va na ripfumelo.
Hambiswiritano, ku na njhekanjhekisano wun’wana lowu wu faneleke ku endliwa.
Hambiswiritano, a ku vuriwi nchumu hi leswi eka xiviko.
Hambiswiritano, ku hava nhlngano wa tipolitiki lowu wu nga na murhangeri loyi a nga kotaka ku endla leswaku leswi swi humelela.
Hambiswiritano, ku na nchumu wun’we lowu ndzi nga wu twisiseki.
Hambiswiritano, ka ha ri na nkarhi wo antswisa eka swiyenge swa nkoka.
Hambiswiritano, ku fanele ku va na ku humelela kun’wana hi tlhelo leri.
Hambiswiritano, a ku nga ri na ku angula nakun’we eka vanhu va misava hinkwayo.
Hambiswiritano, a ku nga ri na swo tala leswi a hi ta swi endla hi swoleswo.
Hambiswiritano, a ku ri na swivutiso swin’wana leswi a hi fanele ku swi vutisa.
Hambiswiritano, a ku nge vi na ndhawu yo fana loko ku nga vangi na maakelo yo fana.
Hambiswiritano, ku ta va na swo tala hi leswi eka nkarhi lowu taka.
Hambiswiritano, ku hieseka loku ku fanele ku kombisiwa hi ku endla.
Hambiswiritano, leti i timhaka ta ntiyiso naswona hi fanele ku ti kambisisa.
Hambiswiritano, matiko lawa ya hambana hi ku ya hi nhluvuko wa wona wa swa ikhonomi.
Hambiswiritano, tindlela leti ti fanele ku kongomisiwa eka tlhelo lerinene.
Hambiswiritano, i magoza ya nkoka lama kongomisaka eka leswinene.
Hambiswiritano, va nga seketeriwa hi nongonoko wa mali ya mpfuno.
Hambiswiritano, va fanele na ku tlhela va byeriwa laha xi humaka kona.
Hambiswiritano, a swi nga si vonaka hi mfanelo eka mani na mani. 
Hambiswiritano, a swi nge olovi ku fana na lexi.
Hambiswiritano, leswi a swi vuli leswaku a ku nga ri na ku tilulamisela.
Hambiswiritano, leyi i phurosese leyi hi vulavulaka hi yona.
Hambiswiritano, lowu i nghingiriko wo xonga hikokwalaho ka swivangelo swinharhu.
Hambiswiritano, leyi i vhoti leyi yi amukeriweke kambe leyi fambaka na swipimelo.
Hambiswiritano, leswi a swi kombisi ntiyiso wa leswi timhaka ti nga xiswona. 
Hambiswiritano, leyi a yi nge vi phurosese yo olova.
Hambiswiritano,  vonelo leri ra swa mabindzu a hi leri amukeriwaka hi vanhu hinkwavo.
Hambiswiritano, leyi a hi ndhawu ya mitokoto yeleyo ya munhu.
Hambiswiritano, lowu a hi nkarhi wo susa nsirhelelo.
Hambiswiritano, leswi a swi vuli leswaku a swi koteki.
Hambiswiritano, leswi ko va ndlela yin’we ntsena yo tirhana na vuhandle bya mhaka.
Hambiswiritano, leswi hi swin’wana leswi vonakaka swi nga tekeriwangi enhlokweni.
Hambiswiritano, xiringanyeto lexi mayelana na xintshunxo xi na xithathelo na swo tala leswi humeke enawini.
Hambiswiritano, xintshunxo lexi a xi na nkucetelo eka phurosese ya nawu.
Hambiswiritano, ku xixima loku ko va kahlekahle leswi ku nga xiswona.  
Hambiswiritano, xiyenge lexi xi nge nyamalali eka ekhonomi ya misava hinkwayo.
Hambiswiritano, leswi swi fanele swi tshama swi ri mhaka ya tiko hi roxe. 
Hambiswiritano, leswi swi ta tika swinene eka malembe lama taka.
Hambiswiritano, lembe leri njhekanjhekisano wu hambanile hikokwalaho ka swivangelo swimbirhi.
Hambiswiritano, ku kuma nhlayonyingi, ndza pfumela leswaku swa koteka.  
Hambiswiritano, namuntlh hi fanele ku hlawula endlelo leri twalaka.
Hambiswiritano, khombo ra kona hileswi vanyingi va nga pfumelelanangiki na xiyimo lexi hi xi tekeke.
Hambiswiritano, na hina ha pfumela leswaku vuxaka lebyi byi hambanile swinene.
Hambiswiritano, na hina hi lava xintshunxo xin’wana eka makete wa vatirhi.
Hambiswiritano, hi lava na ku tisa ndzavisiso ekusuhi na vaaki.
Hambiswiritano, hi hiseka mayelana na ku tirhisa matsalwa.
Hambiswiritano, a hi tirhani na xin’we xa swoleswo namuntlha.
Hambiswiritano, a hi kanerisani hi xona ro sungula.
Hambiswiritano, hi kanetana na magoza ya xinawu lama nga laha henhla lama lawulaka matiko.
Hambiswiritano, kambe hi hlwerile ku tirhana na mhaka leyi.
Hambiswiritano, ha ha ri emunyameni mayelana na vuxokoxoko.
Hambiswiritano, hi vulavula hi xiringanyeto xa mali ya mpfuno yo tala.
Hambiswiritano, hi nga va ntsena mukondleteri wa ku rhula loku.
Hambiswiritano, hi nge amukeli swiengetelo swa mayelana na bajete.
Hambiswiritano, hi nge pfumeli ku hetiwa matimba hi leswi.
Hambiswiritano, hi nge swi koti ku tiyisela ku kavanyeta kwihi kumbe kwihi eka phurosese yo ndlandlamuxa.
Hambiswiritano, hi nga ha seketela xiringanyeto xo tinyikela eka timhaka tin’wana.
Hambiswiritano, a hi lavi ku pfuniwa hi vanhu hikwavo lava khumbekaka.
Hambiswiritano, a hi kanerisani hi swiphiqo leswi eka xiviko.
Hambiswiritano, a hi tivi timhaka ta ntiyiso mayelana na xiyimo.
Hambiswiritano, a hi lavi xileriso naswitsanana. 
Hambiswiritano, hi ehleketa leswaku xi fanele ku hundzuluxiwa.
Hambiswiritano, hi yile emahlweni hi veka mhaka ya hina yi va erivaleni swinene.
Hambiswiritano, hi na mavonelo yo hambana mayelana na hilaha leswi swi fikeleriweke hakona.
Hambiswiritano, a hi tivi nchumu hilaha swi faneleke ku tirhiwa hakona.
Hambiswiritano, a hi nga tshami hi endla leswi eka nkarhi lowu nga hundza.
Hambiswiritano, a hi si ba goza ku xi yisa emahlweni.
Hambiswiritano, hi na xiphiqo hi nhlamuselo ya mhaka yo xanisa hi swa masangu.
Hambiswiritano, hi na ku kanakana hi ta ntwanano wa eka ku tlhela ku amukeriwa van’wana. 
Hambiswiritano, hi fanele ku va na vuxiyisisi eka ndlela leyi hi tirhaka leswi ha yona.
Hambiswiritano, hi fanele ku hlamusela swi twisiseka leswaku vumunhu na mahanyelo lamanene swi vula yini.
Hambiswiritano, hi fanele ku tirhana na mhaka ya tikomiti to hombanahambana.
Hambiswiritano, hi fanele ku tirha hi ku landza milawu leyi nga kona.
Hambiswiritano, hi vhotile hi kanetana na swiphemu swin’wana swa xiviko lexi.
Hambiswiritano, hi fanele ku ya emahlweni ku hundzanyana kwalaho.
Hambiswiritano, hinkwerhu hi fanele ku hiteka ku endla leswaku swilo swi famba.
Hambiswiritano, hi fanele ku tlhela hi vutisa xivutiso lexi: hi mali muni?
Hambiswiritano, hi fanele ku kota ku endla hiswimbirhi.
Hambiswiritano, hi fanele ku endla leswi kotekaka, ku nga ri ku sindzisa leswi nga hanyiki.
Hambiswiritano, hi fanele ku tiyisisa leswaku hi tisa swipimelo swo karhi laha.
Hambiswiritano, hi fanele ku languta hi vukheta swilo swo hambanahambana leswi tisaka ku humelela.
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku rivala mhaka ya nhlayiseko wa le magondzweni.
Hambiswiritano, naswona a hi fanelangi ku endla leswin’wana ku hundza mpimo. 
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku ala ku ehleketa hi xiyimo lexi nga tsakisiki.
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku tekela ehansi matimba ya ntshikelelo lowu.
Hambiswiritano, hi fanele ku lwisana na leswi eka malembe ma nga ri mangani lama taka.
Hambiswiritano, hi lava milawu leyi fanaka leyi faneleke ku xiyaxiyiwa.
Hambiswiritano, hi fanele ku nyika feme mfungho lowunene.
Hambiswiritano, hi fanele ku ya emahlweni hi ndlandlamuxa ndzima. 
Hambiswiritano, hi fanele ku vulavula swo tala hi leswi xitirhisiwa xi nga xiswona.
Hambiswiritano, hi fanele ku tekela enhlokweni xifaniso lexikulu.
Hambiswiritano, hi nkarhi wun’we a hi fanelangi ku tipfumata miehleketo.
Hambiswiritano, hi fanele ku tsaka leswaku swilo swoleswo swi tiyisisiwile.
Hambiswiritano, hu fanele hi hambanisa exikarhi ka ku hlota na ku dlaya.
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku nyika switshembiso leswi hi nga ta kali hi nga swi hetisisi.
Hambiswiritano, hi nga tekeli ehansi ku tikeriwa loku ku nga vaka kona.
Hambiswiritano, hi fanele ku kombisa swiphiqo swimbirhi swa mundzuku.
Hambiswiritano, nasweswi a hi si va na nhlamulo ya ximfumo.   
Hambiswiritano, hi ehleketa leswaku a swi tano.
Hambiswiritano, hi ta tlhela hi lava ku tikatsa ka mani na mani ematikweni hinkwayo ya misava.
Hambiswiritano, hi ta fanela ku yimela leswi ku ringana malembe ya ntlhanu.
Hambiswiritano, loko hi sindziseka, hi fanele ku endla hi ndlela leyi.
Hambiswiritano, loko swi ta eka ku nókisa swilo, hi na ku nonoheriwa.
Hambiswiritano, i mani loyi a nga vulaka leswaku kahlekahle hi le ku lulamiseleni ka swoleswo?
Hambiswiritano, ku tirha swin’we i ndlela yi ri yoxe ya ku ya emahlweni.
Hambiswiritano, a wu humelelangi eka ku andlala thayimithebulu.
Hambiswiritano, u ta tlhela u tivisiwa nakambe hi ndlela yo tsala kunene.
Hambiswiritano, muviki wa wena u tsakela ku thskilela swilo swimbirhi.
Vanhu a va fanelangi ku tirhisiwa ku fikelela mbuyelo wo karhi.
Vutomi bya vanhu, demokhirasi ya hina na ku hanyisana ka vanhu, swi le ku xungetiweni.  
Timfanelo ta ximunhu swiphemu swa nkoka swa rixaka ra namuntlha.
Timfanelo ta ximunhu ta ha tlurisa hi mpimo wa le henhla.
Swinawana swa timfanelo ta ximunhu i xiphemu xa nkoka xa mitwanano leyi. 
Swinawana swa timfanelo ta ximunhu swi humelerilenyana eka nkarhi lowu nga hundza.
Timfanelo ta ximunhu ta ha ya emahlweni ti tluriwa hi mpimo wa le henhla.
Mihlangano ya timfanelo ta ximunhu yi fanele ku va kona ku xiyaxiya xiyimo. 
Timfanelo ta ximunhu ti ta tshama ti ri mhakankulu eka ntirho wolowo.
Madzanadzana ya mamiliyoni ya vanhu va vonile vusweti bya vona byi nyanya ku kula.
Ntivombangu wu na xiave lexikulu eka swa mavabyi.
Ndzi tihumesile eka ku vhotela xintshuxo mayelana na ku dzaha fole.
Ndzi tihumesile eka xiviko hikokwalaho ka swivangelo swo hlaya.
Ndza amukela leswaku a hi xiyimo lexi enerisaka.
Ndzi vulavurile hi mhaka ya pholisi ya nsirhelelo eka xiviko xa mina.
Ndzi tsakela ndlela leyi va endleke mitirho ya vona ha yona.
Ndza pfumela leswaku mitlangu na rihanyu swi famba swin’we.
Ndza pfumela leswaku leyi i mhaka leyikulu naswona ya nkoka.
Ndza pfumela leswaku hi fanele ku vekisa eka khadi yoleyo.
Ndza pfumela leswaku hi fanele ku va na nkarhi wo kondletela timhaka.
Ndza pfumela leswaku hi fanele ku pfuxeta sisiteme ya switimele.
Ndzi pfumelelana na hinkwaswo leswi vuriweke hi ku pfuxeta.
Ndzi pfumelelana na swo tala leswi vuriweke hi vatirhikulorhi.
Ndzi pfumelelana na swo tala leswi tsariweke hi muviki.
Ndzi pfumelelana na swoleswo kambe ndzi  kuma mahetelelo yo hambana.
Ndzi pfumelelana na xikongomelo, kambe kuu nga ri maendlelo.
Ndzi pfumelelana na timhaka leti andlariweke hi xivulavuri lexi nga hundza.
Ndzi pfumelelana na vundzeni byo angarhela naswona ndzi nga byi seketela.
Ndzi pfumelelana na qhinga ro tisak ku cinca leri ringanyetiweke hi muviki.
Ndzi pfumelelana na timhaka leti vuriweke hi swivulavuri swo hetelela.
Ndzi pfumelelana na xiviko lexi naswona ndzi vhotile hi ku xiseketela.
Ndzi pfumelelana na lava va ha ku vulavulaka hi leswi.
Ndzi pfumelelana na wena na le ka mhaka ya vumune.
Ndzi pfumelelana na wena leswaku ku pfuxeta nawu swi salele endzhaku.
Ndzi pfumelelana na leswaku hi fanele ku hiseka.
Ndza pfumela, naswona swoleswi i xikongomelo xa ntirho wa hina.
Ndza pfumela, hikuva magidigidi ya vanhu va yemerile xona.
Na mina ndza amukela leswi a swi vuleke eka swiengetelo.
Na mina ndza pfumela hi ta xiyimo xa vanhu va ndhavuko.
Naswona ndzi pfumelelana na wena loko swi ta eka mhaka ya vumbirhi.
Ndza pfumela na leswaku ndza swi kota ku va seketela.
Ndza pfumela na leswaku ku tinyikela loku ku kombisa ndzinganano lowunene.
Ndza pfumela na leswaku hi fanele ku tshika leswi ku nga hlawuriwaka eka swona swi pfulekile.
Ndzi tlhela ndzi kanakana leswaku ku ta va na ku ntshikelele wutsongo hi tlhelo ro tirhisa nawu.
Ndzi tlhela ndzi twa ndzi ri na ntirho eka ndhawu.
Ndzi tlhela ndzi twa leswaku a hi fanelangi ku endla swintshunxo swi va swa munhu wo karhi. 
Naswona ndzi na swo swi vula eka muviki.
Ndzi tlhela ndzi va na xivutiso mayelana na ku hangalasa vuswikoti.
Ndzi tlhela ndzi vona nhuvukiso wa vanhu lava tirhaka wu ri na nkoka. 
Ndzi tlhela ndzi vona nkoka lowukulu wa ku nyika mahungu.
Ndzi tlhela ndzi yima na mavonelo man’wana ya swivulavuri leswi nga hundza.
Ndzi ehleketa na leswaku xitshuriwa lexi xi na timhaka to tala leti nga riki kahle.
Ndzi ehleketa na leswaku hi twananile hi milawu ya nkarhinyana.
Naswona ndzi lava ku langutiwa swiengetelo swi nga ri swingani.
Naswona ndzi lava ku vula mhaka ya timfanelo ta mahanyelo lamanene.
Naswona ndzi lava ku vulavula hi mhaka ya ku rhurharhurha.
Naswona ndzi lava ku vulavula hi mhaka ya ku va swipimelo swi nga tirhisiwi kun’wana.
Ndzi tlhele ndzi lava ku vutisa loko xi sungurile hi nkarhi.
Naswona ndzi amukerile ku simekiwaka foramu mayelana na milandzu leyi vangiwaka hi ku tirhisa tikhomphyuta.
Naswona ndzi amukela leswi holobye a swi vuleke hi leswi.
Naswona ndzi lava ku hoyozela muviki eka ntirho wa yena.
A ndzi endla leswi mikarhi hinkwayo hi ku tsaka lokukulu.
Ndza chava, ndzi taleriwe swinene hi ku ka ndzi nga tshembi van’watipolitiki.
Ndza chava, ndzi fanele ku suka hi 7 nimadyambu.
Ndza chava, a swi si ringanela ku va eka xikongomelo.
A ndzi chavi naswona leswi mhaka ya nkoka.
Ndza chava siku ra ha  ri kule swinene. 
Ndzi chava leswaku van’wana va hina se hi huma endleleni.
Ndza chava leswaku hungu ro hoxeka ri huma eka xiviko lexi.
Ndza chava leswaku a hi nge va seketeli hi ndlela leyi.
Ndzi seketela mhaka ya ku ntshunxa van’wana va va na makete wa mphakelo wa gezi.
Naswona ndzi vilerisiwa hi xiyimo xa le hansi xa mali ya ndziriso leyi ringanyetiweke.
Naswona ndzi tsakile ku vona leswaku ku na minxupulo.
Naswona nda n’wi khensa eka xipichi xa yena xo tlhavula.
Naswona ndzi tsakela mphikizano wa hina lowu simekiweke, lowu nga riki na swipimelo.
Naswona ndza tsaka leswaku hi ta fikelela mhaka ya ku va nawu wu lawula mahanyelo.
Naswona ndzi ehleketa hi nsirhelelo wa mavito ya tindhawu.
Naswona ndzi khensa marito ya wena lamo twisiseka.
Ndzi nyika nkarhi wo endla tano namuntlha.
Ndza lemuka hi ta vangwa exikarhi ka nkucetelo na swa xiviri.
Ndza boheka ku endla hi ku ya hi leswi nyikiweke.
Ndzi na ntiyiso wa leswaku u nge enerisiwi hi leswi.
Ndzi kholwa swinene leswaku leswi nyikiweke swi ta humelela.
Ndza vilela hi leswi nxavo wa manyorho na switirhisiwa swa vurimi wu tlakukeke. 
Ndza vilela hileswi sweleswi swi humeleleka na le ka vurimi.
Ndza vilela, kambe ndz tshemba leswaku hitlhelo ndza hoxisa.
Ndzi na ku tshemba loku tiyeke leswaku leswo hetelela swi tiviwa hi hinkwavo. 
Ndzi na ku tshemba loku tiyeke leswaku hi nga kuma ntwanano exikarhi ka tindhawu.
Ndzi na ku tshemba loku tiyeke, leswaku loko ku vulavuriwa naumuntlha, mhaka yi ta va tano. 
Ndza kholwa leswaku ku kurisa ka mundzuku ku ta endla leswaku leswi swi humelela.
Ndza kholwa leswaku xipichi xa mina a xi nge twiwi.
Ndza kholwa leswaku na vona va faneriwile hi ku kuma leswi.
Ndza kholwa leswaku mhaka leyi yi nga ha humelela.
Ndza kholwa leswaku lexi i xihoxo xo va mhaka yi nga langutiwangi kahle.
Ndza kholwa leswaku xikongomelo lexi xi se xi fikeleriwile.
Ndza kholwa leswaku hi nga fikelela xintshunxo lexi twalaka.
Ndza kholwa leswaku hi lava kungu ra goza ra ntolovelo.
Ndzi langutele ku kuma nseketelo lowukulu mundzuku.
Ndzi tsakile leswi a ngheniseke na leswi.
Ndzi tsakile leswi hi nga na njhekanjhekisano lowu namuntlha.
Ndzi tsakile ku twa leswaku u maukerile swoleswo.
Ndzi herile matimba hileswi minxupulo ya 5% yi humesiweke.
Ndzi herile matimba hileswi mi se mi tekeke xiboho xolexo. 
Ndzi endla leswi ki xixima mitirho ya vona ya matimba.
Ndzi hisekela ku vona leswi nga eka xitshuriwa xa wena.
Ndzi tsakile hi ta ku katsiwa ka timhaka ta swifuwo.
Ndzi tsakile swinene leswi phurosese leyi yi yaka emahlweni.
Ndza tisola swinene, naswona a ndzi tsakisiwi hi leswi.
Ndzi kanetana na xiviko ndzi tiyile hikwalaho ka swivangelo swoleswo.
Ndzi hlamarisiwile hakunene hi vukulu bya mhaka leyi.
Ndzi ku nyika vonelo ra mina hi mhaka leyi.
Ndzi ku nyika nkarho wo vulavula ro hetelela.
Ndzi tsakile hileswi mapfumba ya nhlawulo ya nge le ndleleni.
Ndzi tsakile hileswi hi kokisana eka leswi.
Ndzi tsakile hileswi hi vekeke nhlayo yo pima.
Ndzi tsakile hileswi u nga ndzi vekiki nandzu.
Ndzi tsakile leswi xileriso xi nga na xivulwa xa mpfuxeto.
Ndzi tsakile loko ndzi kotile ku ku byela sweswo.
Ndzi ta xiya phurosese hi vukheta.
Ndzi ta ndlandlamuxa tin’wana ta timhaka leti.
Ndzi ta kombisa xikongomelo xin’we: makete wa le kaya.
Ndzi ta veka mhaka leyi ku va yi vhoteriwa.
Ndzi ta vulavula ematshan’wini ya hina hivambirhi.
Ndzi ta sungula hi ku vula vundzhaku bya swa tipolitiki. 
Ndzi khensile ku va ndzi pfumeleriwile ku va exitejini.
Ndzi khensile eka ku va a vurile tiko ra mina.
Ndzi khensile loko swilo swi yime hi ndlela leyi.
Ndzi khensile eka vatirhikulorhi lava boxeke mhaka leyi.
Ndzi khensa un’wana na un’wana loyi a khumbekaka eka ntirho wa yena wa xiyimo xa le henhla.
Ndzi tsakile hileswi eka nkarhi lowu xiphiqo xi papalatiweke.
Ndzi tsakile ku vula leswaku ndzi xi vitanile hi ndlela leyinene.
Ndzi langutele leswaku ku va na ku antswa swinene eka ku hlaya ra vumbirhi. 
Ndzi tsakela mhaka yo avanyisa nxavo hi le xikarhi.
Ndzi tsakela mhaka ya ku herisa fole na nseketelo.
Ndzi tsakela ku va makete wa chukele wu tiyimela.
Ndzi tsakela leswi muviki a swi ringanyeteke.
Ndzi yima na yena hi ku hetiseka eka mhaka leyi.
Ndzi langutela ku va na mbhurisano lowu vuyerisaka na wena.
Ndzi langutele ku va na ntirhisano lowunene mikarhi leyi taka.
Ndzi langutele ku va na ntirhisano hi ku ya hi swipimelo leswi ng akona.
Ndzi langutela ku va na mbhurisano na wena madyambu ya namuntlha.
Ndzi tsakisiwile swinene hi n’wina hinkwenu eka sweswo.
A ndzi lwisani na ntshamiseko wa mali- ku hambana na swoleswo.
A ndzi pfumeleli njhekanjhekisano hi mhaka leyi sweswi.
A ndzi kombeli mali ya feme yo endla swiambalo.
A ndzi tivi nchumu hi ta mbhurisano wa mixavo lowu yaka emahlweni. 
A ndzi tivi nchumu hi ta swilo swo karhi leswi vangiweke hi leswi.
A ndzi swi tivi leswaku ku na swiphiqo karhi.
A ndzi na ntiyiso loko yoleyo yi ri nhlamulo leyi eneteka.
A ndzi kholwi leswaku hi le ku xi tirhiseni ku ringanela.
A ndzi kholwi swi hetiseka leswaku swoleswo i xintshunxo.
A ndzi kholwi swi hetiseka leswaku a hi hoxisangi.
A ndzi ne tikatsi eka njhekanjhekisano.
A ndzi nge engeteli nkarhi wun’wana eka xona.
A ndzi nge nyiki vuxokoxoko hinkwabyo.
A ndzi hi vuyeleli leswi swi nga endzeni kwalaho.
A ndzi nge vuli nchumu hi mhaka ya ku cukumeta malakatsa.
A ndzi nge vuli swo tala hi leswi.
A ndzi tsakisihi hi xiyenge xa 10 xa xintshunxo.
A ndzi swi koti ku vula swiyimo swo karhi.
A ndzi le ka moya wa ku hlamula swivutiso swa ntsakelo.
A ndzi enerisiwi hi ndlela leyi kahlekahle xi famabaka ha yona.
A ndzi vuli leswaku e-e, eka magoza eka xiyimo xa rixaka.
A ndzi tisoli loko u boxile xiphiqo.
A ndzi na ntiyiso loko u ri na mali leyi ringaneleke.
A ndzi na ntiyiso loko swi ta koteka ku va  ndhawu yi tirhana na leswi. 
A ndzi na ntiyiso loko leswi swi se swi endliwile.
A ndzi na ntiyiso loko hi fanele ku nyika tidyondzo.
A ndzi na ntiyiso loko u vutisile xivutiso.
A ndzi na ntiyiso loko leswi u swi ehleketaka swona swi ri ntiyiso lowu hetisekeke.
Ndzi yima na wena, naswona ndzi ku navelela ku humelela.
Ndzi ta vulavula ntsena hi xiyimo xa byalwa bya whisky.
Ndzi tlhela ndzi vula leswi tsariweke eka xiviko ntsena.
Ndza vilerisiwa swinene hi xiyimo xa ku va vantshwa va nga thoriwangi.
Ndzi khensa swinene muviki eka leswi.
Ndzi tsake ngopfu hileswi ku nga katsiwangiki vukorhokeri bya timali.
Ndzi tsakile swinene hileswi ku ringanyetiweke leswaku ku val na mbalga na muako.
Ndzi tsakisiwile swinene hi leswi a swi vuleke.
Ndzi tiboha eka xiboho lexi tekiweke.
Ndzi tsakile hileswi swikhiri swa vugevenga swi nga xiphemu xa leswi.
Ndzi tsakile hileswi swi nga fikangiki eka sweswo.
Ndzi tsakile hileswi xilaveko lexi xi yaka xi ri karhi xi tekeriwa enhlokweni.
Ndzi tsakile hileswi xintshunxo lexi xi kumeke tivhoti ta 558.
Ndzi tsakile hileswi sweswi hi tekeke goza leri.
Ndzi tsakile hileswi hi nga ta vhota hi ku landza rhijisitara.
Ndzi tsakile kotile ku lulamisa sweleswo.
Ndzi tsakile hileswi mi langutaneke na swiphiqo. 
Ndzi tsakile ku lemuka leswaku leswi swi hi vilerisaka na vona swa va vilerisa.
Ndzi tsakile ku lemuka hilaha swikombiso leswi swi tekeriwaka hakona enhlokweni.
Ndzi tsakile ku vona leswaku nxoponxopo wu endliwile.
Ndzi tsakile ku vona leswi swi tiyisisiwile eka xitshuriwa.
Ndzi tirha hi ku endla kutani ndzi lemuka leswaku leswi swa nonohwa.
Ndzi tilulamiserile ku amukela swiengetelo leswi fambelanaka na leswi.
Kunene, ndzi tilulamiserile ku tiboha eka leswi.
Ndzi kholwa swinene leswaku leswi a swi swi humelela.
Ndzi tiluliserile swinene ku hlamula na van’wana xikan’we sweswi.
Ndzi kholwa swinene leswaku hi tirhile ku antswa ku ya emahlweni. 
Ndzi swi tsakela swinene ku ku nyika nhlamulo leyi tsariweke.
Ndzi tilulamiserile ku endla hinkwaswo leswi ndzi swi kotaka ku angula.
Ndzi tsakile ku hundzisela xivutiso lexi eka vatirhikulorhi.
Laha ndzi vulavula hi mhaka nyikiwa nkarhi.
Laha ndzi vulavula hi switirhisiwa swo vekisa ku nyika xikombiso.  
Hi ku kongomisa ndzi vulavula hi xiphiqo xa ku pfumaleka ka mitirho.
Ndzi vulavula hi vutleketli bya swihahampfhuka na hi tifeme ta ku rhumela nhundzu hi swikepe.
Ndzi vulavula hi vakulukumba va ndzavisio, maphorisa.
Ndzi vulavula vhoti ya rhijisitara leyi nga eka xiengetelo xa 55.
Ndza enerisiwa hi ntwanano lowu fikeleriweke exikarhi ka vaendli va nawu.
Ndzi swi vula hi ku olova kambe ndzi tiyisile.
Ndzi vula leswi ntsena yi ri ndlela yo kombisa hilaha swilo swi nga xiswona.
Hikokwalaho, ndzi vula leswi ku ri ndlela yo khensa vanhu volavo hinkwavo.
Ndzi vilerisiwanyana hi nhluvukiso wa xiyimo xa ku vekela lebulu leyi kombisaka leswaku xitirhisiwa a xi xungeti mbangu. 
Ndza tisola a ndzi vangi kona eku sunguleni.
Ndza tisola kambe a ndzi cinci vonelo ra mina.
Ndza tisola kambe ndzi ehleketa leswaku swi ringene.
Ndza tisola kambe hi fanele hi ya emahlweni hi vhota.
Ndza tisola hileswi ndzi faneleke ku ku kavanyeta.
Ndza tisola hileswi xiviko lexi ku nga si ku endliwaka njhekanjhekisano hi xona. 
Ndza tisola hileswi leswi a swi nga ri eka xiviko.
Ndza tisola ku va ndzi swi veke hi ndlela yo kongoma.
Ndza tisola hileswi a ku nga ri na  ‘vululami na ntshunxeko’.
Ndza tisola ku vula leswaku swi landzuriwile hinkwaswo.
Ndza tisola, kambe a ndzi nge he pfumeleli xivulavuri naxin’we.
Ndza tisola, kambe hi leswi xi nga xiswona.
Ndza tisola, kambe lexi a hi xileriso xa leswaku u tisa  xiviko xa xibalo.
Ndza tisola kambe hi siwiwile hi nkarhi.
Ndza tisola, kambe a hi nge yi emahlweni na njhekanjhekisano lowu.
Ndzi na ntiyiso leswaku ndzi vulavulela na vaxiyaxiya van’wana.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku u ta seketela vonelo rolero.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku un’wana na un’wana u twisisile leswi humelelaka.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku entiyisweni ku vile na swo tala.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku swoleswo hi swin’wana leswi na swona swi nga ta cinca.  
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku swoleswo hi leswi hi nga ta swi vula mundzuku.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku ku tiboha ka hina ku ta tshamisa xisweswo. 
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku va ta va na vutihlamuleri.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku va nge tisoli eka xiboho xa vona.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku ha yingiselana.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku sweleswo swi ta tekeriwa enhlokweni.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku sweleswo swi ta xiboho lexi tsakisaka vanhu swinene. 
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku u munhu la nga na ntshembo hi ntumbuluko.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku va le ku languteni ka sweleswo hi vukheta.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku hi ta swi kota ku tirha mitirho ya hina hi mfanelo.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku hi ta jekajekisana hi leswi eka nkarhi lowu taka.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku hi ta tlhela hi vuya eka mhaka leyi.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku hi ta vhotela xintshunxo handle ko kanetana.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku hi ta swi endla naswona ndza tshemba leswaku hi ta swi endla.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku hi ta va hi va amukerile eka komiti.
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku u kumile nhlonhletelo eka minsinya leyi. 
Ndzi vula ndzi tiyile leswaku u ta swi kota ku hi pfula mahlo.
Ndzi vulavula hi valweri va timfanelo ta vanhu, maqgheta na vaavanyisi.
Ndzi vulavula hi ku antswisa ku pfunana eka timhaka ta vugevenga.
Ndzi vulavula hi mhaka ya leswaku van’wann a va tekeriwi enhlokweni naswitsanana.
Ndzi vulavula hi vavasati lava tirhaka ekaya.
Ndzi ku byela leswaku ku endlela leswaku swilo swi twisiseka swinene.
Hikokwalaho, ndza tihumesa eka ku vhotela xiviko lexi.
Hikokwalaho, ndzi alana na ku yisa xiengetelo lexi xa nomu.
Hikokwalaho, ndzi kombela nseketelo wa vatirhikulorhi eka leswi.
Hikokwalaho, ndza ku kombela leswaku u hanya ku ya hi marito. 
Hikokwalaho, ndzi tiva hi ta nkoka wa mhaka leyi.
Hikokwalaho, ndzi kombela leswaku ku va na vulawuri bya ndhawu leyi bya xidemokhirasi. 
Hikokwalaho, ndzi tsakile ku va ndzi ringeta ku hlamula xivutiso xa wena.
Hikokwalaho, ndzi tsakile ku va ndzi vhotela xiviko lexi xa nkoka.
Hikokwalaho, ndzi ta ku vutisa swivutiso swi nga ri swingani.
Hikokwalaho, ndzi tsakile hileswi xiviko xi yisaka leswi emahlweni.
Hikokwalaho, ndzi tsakile ku nyika xiviko nseketelo wa mina.
Hikokwalaho, ndzi tsakela ku tshika njhekanjhekisano lowu wo ntlhontlha mieheleketo.
Hikokwalaho, ndzi tsakela ku tshika timhaka hitimbirhi leti nga hlawuriwaka ti pfulekile.
Hikokwalaho, ndzi tsakela ku hundzisela emahlweni tihakelo ta xikweleti xa 2009.
Hikokwalaho, ndzi yima na ku tinyikela loku fikeleriweke. 
Hikokwalaho, a ndzi tsakeli ku tlakusiwa loku ka bajete.
Hikokwalaho, ndzi tsakile swinene ku mi amukela laha namuntlha.
Hikokwalaho, ndzi tsakile hileswi a koteke ku lulamisa xihoxo xa yena.
Hikokwalaho, ndzi tsakile hileswi ku katsiweke swipimelo leswi faneleke.
Hikokwalaho, ndzi tsakisiwa hi xiringanyeto lexi humaka eka komiti.
Laha ndzi ehleketa hi swihluvo leswi nyikaka mahungu na vuxokoxoko.
Hi ku kongomisa ndzi ehleketa hi mpfuno wa ku nghenisa nhundzu ya swa vurimi. 
Hi ku kongomisa laha ndzi ehleketa hi kungu ra swa vurimi. 
Hi ku kongomisa ndzi ehleketa hi mpfumaleko wa swihahampfhukaphatsa. 
Hi ku kongomisa ndzi ehleketa hi xiphiqo xa swakudya kumbe swilo leswi miri wu swi yilaka.
Ndzi ehleketa hi swiletelo ehendla ka swa nxaniso, ku nyika xikombiso.
Ndzi ehleketa hi leswi nyikiweke mayelana na mbewu, ku nyika xikombiso.
Ndzi ehleketa hi mabandi ya le switulwini swa tibazi, ku nyika xikombiso.
Ndzi ehleketa hi nyimpi yo lwisana na mpfumaleko wa mitirho, ku nyika xikombiso.
Ndzi byeriwa leswaku a hi tsalwa ra ximfumo.
Ndzi tinyiketile hi ku hetiseke eka ku sirhilela timfanelo ta ximunhu.
Eka xiviko lexi, ndzi ringeta ku tisa ntshamiseko.
Ndzi hisekela ku kuma nhlamulo ya sweleswo.
Ndzi vilerisiwa swinene hi ntshamiseko eka matiko lama hi rhendzeleke.
Ndzi vilerisiwa swinene hi laha leswi swi kongomisaka kona. 
Ndzi vilerisiwa swinene hi ndlela leyi swilo swi fambaka hi yona.
Ndzi vilerisiwa swinene hikuva u saleriwe hi timinete timbirhi. 
Ndzi hela matimba hileswi ku nga riki na xintshunxo namuntlha.
Ndzi tsakile hakunene hikwalaho ka leswi a swi ri tano.
Ndzi tsakile ku va na hofisi ya nhlangano lowu yimeriwaka kwale.
Ndzi khensile swinene eka ntirho lowu a wu endleke.
Ndzi khensile swinene nseketelo wa wena eka mhaka leyi. 
Ndzi khensa swinene un’wana na un’wana loyi a hoxeke xandla eka xona.
Ndzi lwisana swinene na mhaka yo simekiwa ka vapfuni lavantshwa eka swa mabindzu . 
Ndzi tsakela swinene phurosese yo tisa ku rhula.
Ndzi tsakile swinene naswona ndza khensa swinene ku amukeriwa loku.
Ndzi tsakisiwile swinene hi xiboho xa komiti.
Ndzi tsakile swinene hileswi  bindzu ro cincana tinhundzu ri risiwaka emahlweni.
Ndzi tsakile swinene hileswi mhaka leyi yi vhoteriweke hi xitalo namuntlha.
Ndzi tsakile swinene hi leswi hi tinyikeleke ku fikelela ntwanano .
Ndzi tsakile swinene ku va mutshamaxitulu wa komiti leyi.
Ndzi tsakile swinene ku vona xileriso leswi xi ri karhi xi amukeriwa.
Ndzi tsakile hileswi hi vhotelaka leswi mundzuku.
Ndzi na vuxiyaxiyi swinene eka mhaka ya ku cinca ka maxelo.
Ndza tisola leswi hi nga endlangiki tano.
Ndzi tsakisiwa hi maendlelo ya ntirhisano lama pfulekeke. 
Ndzi vhota hi ku kanetana na xiviko hikokwalaho ka swivangelo leswi landzelaka.
Ndzi vhotela xiviko lexi andlariweke etafuleni hi mhaka yo karhi. 
Ndzi vhotela nsusumeto wo teka xiboho wa nhlanganelo.
Ndza swi tiva swinene swiphiqo hinkwaswo swa le ndzeni swa mafimbiselo. 
Ndzi vhotela ku seketal xiboho xa nhlanganelo hi mbilu ya mina hinkwayo. 
Ndza vilerisiwa hi nhlayo ya leswi ku hlawuriwaka eka swona swa rixaka.
Ndza vilela hileswi xiviko xi nga na hungu leri nga vulaka swimbirhi.
Tanihilaha u tivaka hakona, ndzi museketeri lonkulu wa swa ndlandlamuxo.
Hambiswiritano, a ndzi tshembi eka mhaka ya ndhawu leyi hundzukaka mananga.
Hi nawu, ndzi kanetana na mhaka yo talela milawu.
Ndzi kombela ku khomeriwa loko ku vile na xihoxo eka vuhundzuluxi.
Ndza mi kombela hinkwenu ka n’wina ku pfuneta eka ntirho lowu. 
Ndzi kombela nseketelo wa mintlawa leyin’wana hinkwayo.
Ndzi kombela leswaku xi hlamula hi ku hatlisa.
Ndza tivutisa leswaku hikokwalaho ka yini leswi swi nga si va tano.
Ndzi kombela leswaku ku tekiwa goza ra vukari.
Ndzi kombela leswaku xiringanyeto xa mina xi vhoteriwa.
Ndzi kombela leswaku mi yisa leswi eka nkanerisano.
Ndza ku kombela leswaku u tshika ntolovelo lowu.
Ndzi kombela nseketelo wa wena eka xiengetelo lexi ndzi xi vuleke.
Ndzi tibyela leswaku u ta tekela enhlokweni leswi u swi vuleke.
Ndzi kumbetela leswaku mikanerisano ya vusiku bya namuntlha yi ta va yi komile.
Ndzi kumbetela leswaku mi vile na nkarhi wo kamba leswi.
Ndzi kumbetela leswaku mundzuku mi ta va mi vhota mi yima na mhaka.
Ndza mi tshembisa leswaku ndza ha tibohile eka ntirho wolowo.
Ndza mi tshembisa leswaku hi ta langutisa mhaka leyi.
Ndzi rindzerile njhekanjhekisano wa n’wina hi ntsakelo lowukulu.
Ndzi seketela makungu lama nga vuriwa hi xivulavuri lexi nga hundza.
Ndza n’wi tshemba kutani ndzi vhoterile mhaka.
Ndzi na ku tshemba eka n’wangulano lowu, kutani hi ta wu yisa emahlweni.
Ndzi tshemba leswaku i tlhontlho ku nga ri ku va xiphiqo.
Ndza tshemba leswaku i ku cinca loku twisisekaka ko vuriwa hi nomo.
Ndza tshemba leswaku swi tlhela swi va mhaka ya nawu wa xidemokirasi.
Ndza tshemba leswaku swa ringana naswona swi lulamisa timhaka ta nkoka.
Ndza tshemba swa antswa ku hlayisa xiyimo xa timhaka leswi xi nga xiswona.
Ndza tshemba leswaku swi na nkoka eka hina ku endla tano.
Ndza tshemba leswaku i swa nkoka leswaku hi tiyisa vuxaka bya swa ikhonomi.
Ndza tshemba leswaku swi fanerile swinene ku amukela vonelo leri.
Ndza tshemba leswaku swi fanerile ku ya emahlweni hi ndlela yaleyo.
Ndza tshemba leswaku swi fanerile ku vula mhaka yo fana na yaleyo.
Kutani ku na xiphiqo.
Kutani a ku na ku hambana.
Kutani a ku na ku khomeriwa.
Kutani a ku na ku anghwetla.
Kutani a ku na nchumu leswintshwa.
Kutani a ku ri na xiphiqo.
Kutani a ku ri na swivangelo swin’wana.
Kutani lawa hi wona maendlelo.
Kutani swilo swa karhi swa ya emahlweni.
Kutani ku cinca loku ku bakanyeriwe etlhelo.
Kutani lowu i nawu wa tiko.
Kutani lowu i ntirho wa vona.
Kutani ku cinca lokuya a ku amukeleki.
Kutani hi nga ya emahlweni.
Kutani hi na nkayakayo.
Kutani hi na ntwanano.
Kutani hi na ndzilekano lowu.
Kutani hi fanele hi endla hilaha swi nga fanela.
Kutani hi fanele hi endla swo fana.
Kutani swipfuno swa kona hi swihi?
Kutani hi nga edla yini?
Kutani hi nga vula yini?
Kutani ndzi tshemba swihi?
Kutani hi ringanyeta swihi?
Kutani mi lava yini?
Kutani ku hoxeke yini?
Kutani ku humelele yini ku suka nkarhi wolowo.
Kutani hi fikelerile yini?
Kutani i ncini leswi swi karhi swi endliwaka?
Kutani swi mayelana na yini?
Kutani hi swihi leswi nga ri ki kahle?
Kutani nhlamulo ya hina hi yihi?
Kutani xipfuno hi xihi?
Kutani mahetelelo hi wahi?
Kutani ku hambana hi kwihi?
Kutani nhlamuselo hi yihi?
Kutani ntiyiso hi wihi?
Kutani mbuyelo hi wihi?
Kutani xitshunxo hi xihi?
Kutan xiyimo xa n’wina hi xihi?
Kutani hi fanele ku endla yini?
Kutani swi ta va hi ndlela yihi?
Kutani n’wangulnao wu le kwihi?
Kutani, ndzi na xivutiso.
Kutani, yuro yi fikile.
Kutani, milawu yi le rivaleni.
Kutani, ku na swilo swo tala.
Kutani, leswi hi ntiyiso swi...
Kutani, a hi hexe.
Kutani, xiyimo hi xihi?
Kutani, xihundla hi xihi?
Soxalizimi a yi endli swoleswo.
Vun’we i xin’we xa leswi.
Vun’we byi fanele ku va bya vanhu hinkwavo.
Somalia i xiphiqo lexikulu.
Tikhamphani tin’wana ti endlile swoleswo.
Van’wana va endla, kambe a hi hinkwavo.
Van’wana va se va endlile tano.
Van’wana va vatirhikuloni va mina va.
Van’wana va hina na hina hi.
Ku humelela kun’wana ku se ku endliwile?
Mpfuxeto wo karhi wa laveka laha.
Swin’wana swi nga endliwa laha.
Swin’wana swi fanele ku humelela.
Swin’wana swi fanele ku endliwa.
Swin’wana swi fanele ku cinca laha.
Spain, i xikombiso xin’we ntsena.
Matshalatshala yo karhi ma fanele ku endliwa.
Hikokwalaho, magoza yo karhi ma laveka.
Mimbulavulo yi ri yoxe a yi nga eneli.
Rivilo i ra nkoka.
Rivilo i mhakankulu.
Mitlangu yi na vuswikoti lebyikulu.
Tinhlayo i ta nkoka eka swa vutleketli.
Hi mavulavulelo yo xopaxopa, swoleswo i ntiyiso.
“Subsidiarity” i mhaka ya nkoka na yona.
Tihakelo to nyawula ti se ti endliwile.
Xiyimo lexo tano a xi amukeleki.
Goza lero tano i ra nkoka.
Mhaka leyo tano a yi amukeleki.
Mhaka leyo tano a yi amukeleki.
Timhaka leto tano a ti amukeleki.
Swiyimo leswo tano swa hi khumba hinkwerhu.
Xihlawuhlawu lexo tano a xi amukeleki.
Ku landzelerisa loko tano ka karhi ka humelela.
Milawu yo nyanyisiwa yi fanele ku tlheriseriwa endzhaku.
Hi ntiyiso a hi swa vana.
Hi ntiyiso va nga swi twisisa swoleswo.
Hi ntiyiso leswi swi fanele ku yima.
Hi ntiyiso leyi hi yona mhaka.
Hi ntiyiso leswi swi lehile swinene.
Vuhumelerisi lebyi nga hlayisiwaka nkarhi wo leha i bya nkoka swinene.
Sweden ri pfumerile eka swoleswo.
Taiwan i mhaka yo hlawuleka.
Xikombiso, languta nawu wa swa vurimi.
Xikombiso, languta nawu wa swa matiko mambe.
Languta xikombiso xa swa vukorhokeri.
Languta xikombiso xa chukele.
Hambiswiritano, ku vulavula a swi ringanelangi.
Swirhalanganyi swa xithekiniki swi fanele ku susiwa.
Hi ndlela yin’wana, swi hetisisiwile.
Hikokwalaho nhluvuko wa swa xithekiniki wa laveka.
Ku lawula ka nkarhinyana a ku ringanelangi.
Vunwe bya tiko i bya nkoka swinene.
Ntirhisano wa matiko wu fanele ku khutaziwa.
Vutherorisi i mhaka yo tika.
Vutherorisi i mhaka yo biha.
Vutherorisi a byi fambelani na xidemokirasi.
Ndza khensa naswona ndzi mi navelela swa kahle swinene.
Ndza khensa ku va mi endla tano.
Ndza khensa ku va mi endla leswi.
Ndza khensa nhlamulo.
Ndza khensa ku vekiwa erivaleni.
Ndza khensa nkanelo.
Ndza khensa mahungu.
Ndza khensa dyondzo leyi nga nyikiwa.
Ndza khensa xiviko.
Ndza khensa xitatimende.
Ndza khensa eka ku hoxa xandla loku.
Ndza khensa njhekanjhekisano lowu
Ndza khensa xiboho lexi.
Ndza khensa mahungu lawa.
Ndza khensa xivutiso lexi.
Ndza khensa ntirho lowu.
Ndza khensa miehleketo yaleyo mi nga yi nyika.
Ndza khensa switatimende swoleswo.
Ndza khensa marito yalawo.
Ndza khensa xitsundzuxo xa n’wina.
Ndza khensa nhlamulo ya n’wina.
Ndza khensa ku va mi ti tile.
Ndza khensa ku ndzi veka erivaleni ka n’wina.
Ndza khensa ntirhisano wa n’wina.
Ndza khensa miehleketo ya n’wina leyi mi nga yi nyika.
Ndza khensa miehleketo ya n’wina leyi mi nga yi nyika.
Ndza khensa ku tiboha ka n’wina.
Ndza khensa ntirhisano wa n’wina.
Ndza khensa vuswikoti bya n’wina.
Ndza khensa matshalatshala ya n’wina.
Ndza khensa tintswalo ta n’wina.
Ndza khensa ku pfuna ka n’wina.
Ndza khensa ku ndzi tsakisa ka n’wina.
Ndza khensa mixiyaxiyo ya nwina.
Ndza khensa mhaka ya n’wina.
Ndza khensa kungu ra n’wina.
Ndza khensa xivutiso xa n’wina.
Ndza khensa nhlamulo ya n’wina.
Ndza khensa rito leri mi nga ri vula.
Ndza khensa marito lawa mi nga ya vula.
Ndza khensa nhlamulo ya n’wina.
Ndza khensa xiviko xa n’wina.
Ndza khensa mbulavulo wa n’wina.
Ndza khensa mimbulavulo ya n’wina.
Ndza khensa xitatimende xa n’wina.
Ndza khensa nkarhi wa n’wina.
Ndza khensa ku twisisa ka n’wina.
Ndza khensa tivhoti ta n’wina.
Ndza khensa ntirho wa n’wina!
Ndza khensa eka n’wina hinkwerhu mi khumbekaka.
Ndza khensa eka hofisi ya phuresidente.
Ndza khensa eka vaviki.
Ndza khensa swinene hakunene.
Ndza khensa, vamanana na vatatana.
 Swoleswo ndza tiva mayelana na swona.
Swoleswo ndzi tshembisile ku swi endla.
Swoleswo swa ndzi kanakanisa swinene.
Swoleswo swi tirha na le ka swihehlo.
Swoleswo swi tirha na le ka swakudya.
Swoleswo swi tirha na le ka tisinki.
Swoleswo swi tirha na le ka swa vutleketli.
Swoleswo naswona swi tirhile kahle swinene.
Ku cinca koloko ku fanele ku amukeriwa.
Swoleswo swi tirha eka swivandla swo tala.
Swoleswo swi tirha eka ndlandlamuko.
Swoleswo swi hi fikisa eka namuntlha.
Swoleswo swi nga naswona swi ta humelela.
Swoleswo swi nga antswisiwa.
Swoleswo swi nga humelela hi xihatla.
Swoleswo a swi nga tiki ngopfu.
Yaleyo a yi nga vi ndlela ya hina.
Swoleswo swi nga ka swi nga tekeriwi enhlokweni.
Swoleswo swi nge vi tano.
Swoleswo swi nge vi xikongomelo.
Rolero ri nge vi kungu.
Swoleswo swi fanele ku lulamisiwa hakunene.
Ku cinca koloko ku humelelrile.
Nawu wolowo a wu bohi.
Swoleswo swi pfala ntshamo wa ximfumo.
Swoleswo swi pfala mimbulavulo ya minete yin’we.
Swoleswo swi nga endliwa kan’wekan’we.
Swi nga va swi ri tano.
Swoleswo swi khumba rimba ro angarhela.
Njhekanjhekisano wolowo wu pfariwile.
Njhekanjhekisano wolowo wu herile sweswi.
Xiboho xolexo a xi fanele xi tekiwile khale.
Swoleswo a swi tshami swi karhi swi humelela.
Swoleswo a swi ti hi swoxe.
Swoleswo a swi twisiseki.
Swoleswo a swi kombi ntiyiso.
Swoleswo swi hlamusela xiyimo xa sweswi.
Xikongomiso xolexo xi lahlekile.
Swoleswo swi humelela lembe rin’wana na rin’wana.
Swoleswo swi cinciwile kahlekahle.
Swoleswo swi vuriwile hinkwaswo.
Swoleswo swi se swi va erivaleni.
Swoleswo swi se swi boxiwile.
Swoleswo swi se swi vuriwile.
Swoleswo naswona swi se swi boxiwile.
Swoleswo naswona swi vuriwile.
Swoleswo swi lahlekile hinkwaswo.
Swoleswo ku tekiwile xiboho eka swona.
Swoleswo a swi lulamisiwanga.
Swoleswo a swi nyikiwangi.
Swoleswo a swi kombisiwangi.
Swoleswo a swi nga olovi.
Swoleswo swi fanele ku papalatiwa
Swoleswo swi fanele ku yirisiwa!
Swoleswo swi fanele ku cinciwa.
Swoleswo swi fanele ku vekiwa erivaleni.
Swoleswo swi fanele ku endleka.
Swoleswo swi fanele ku tekeriwa enhlokweni.
Swoleswo swi fanele ku tshikeleriwa.
Swoleswo swi fanele ku amukeriwa.
Swoleswo swi fanele swi hoxekile.
Swoleswo i miehleketo yo ka yi nga ri kahle.
Swoleswo i xilaveko xa masungulo.
Swoleswo i ku antswa lokukulu.
Swoleswo i xivutiso lexikulu.
Swoleswo i vucivanyana.
Swoleswo switelenyana!
Swoleswo swi tsanilenyana.
Swoleswo i ndlela yin’wana leyi nga erivaleni.
Swoleswo i mahungu lama nga erivaleni.
Swoleswo i xikomba mikarhi lexi nga erivaleni.
Swoleswo i xipfuno lexi nga tekeriwaka enhlokweni.
Swoleswo i ku hambana loku nga tekeriwaka enhlokweni.
Swoleswo i swiendlo swa vugevenga.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Xolexo i xivutiso xa nkoka.
Yalawo i makumu lama nga hi yiseki helo.
Yaleyo i mfanelo ya xidemokirasi.
Yaleyo i mhaka yo hambana.
Yaleyo i mhaka yo hambana.
Yaleyo i mhaka yo hambana.
Yaleyo i mhaka yo hambana.
Yalawo i maendlelo yo nono’hwa.
Wolowo i ntirho wo tika.
Yalawo i mavonelo ya kahle.
Xolexo i xikongomelo xa kahle.
Koloko i ku hambana ka masungulo.
Yaleyo i mhaka ya masungulo.
Xolexo i xivutiso xa ntiyiso.
Wolowo i ndzingano wa kahle.
Yalawo i masungulo ya kahle.
Wolowo i ntwanano lowu mpimo wu nga fikeleriwangiki wa kahle.
Yalawo i maendlelo ya kahle.
Yaleyo i miehleketo ya kahle.
Swoleswo i vutumbuluxi bya kahle.
Rero i goza ra kahle.
Rero i endlelo ra kahle.
Xolexo i xivutiso xa kahle. 
Wolowo i mbuyelo wa kahle.
Xolexo i xikombo xa kahle.
Yalawo i masungulo ya kahle.
Swoleswo i ku nonon’hwa lokukulu.
Swoleswo i ku tsandzeka lokukulu.
Swoleswo i ku humelela lokukulu.
Wolowo i nseketelo lowukulu.
Byebyo i vutihlamuleri bya matimu.
Swoleswo i mfikelelo lowukulu.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Xexo i xivutiso xa nkoka.
Wolowo i njhekanjhekisanoo lowu nga enawini.
Swoleswo swi hambanilenyana.
Wolowo i mfikelelo lowukulu.
Xexo i xiphiqo lexikulu
Swoleswo i ku humelela lokukulu.
Wolowo i ntirho lowukulu.
Wolowo i ntsengo lowukulu.
Wolowo i nkateko lowu nga kayeriwa.
Xolexo i xiyimo lexintshwa.
Wolowo i ntirho wo karhi.
Wolowo i ntokoto wa mina nwinyi.
Xexo i xiboho xa swa tipolitiki.
Swoleswo i ku avanyisa ka swa tipolitiki.
Swoleswo i xilaveko xa swa tipolitiki.
Yaleyo i mhaka ya kahle.
Wolowo i mbuyelo wa kahle.
Swoleswo i xikombisi xa kahle.
Yaleyo i mhaka ya kahle!
Xexo i xivutiso lexi nga endlekaka.
Yaleyo i mhaka ya ntiyiso.
Xexo i xiphiqo xa ntiyiso.
Yalawo i marito lama twisisekaka.
Rero i goza ro tlhelela endzhaku.
Yaleyo i mhaka ya vumbirhi.
Yaleyo i mhaka leyi lavaka vukheta.
Yaleyo i mhaka ya le tlhelo.
Yaleyo i nhlayo yo tala.
Swoleswo i ku copeta ka tihlo lokukulu.
Swoleswo i xiphiqo lexikulu.
Xexo i xivutiso xo tika.
Swoleswo i ku hambana lokukulu.
Swoleswo i mhaka ya ku humelela.
Swoleswo i xitshunxo xa xinkarhana.
Yaleyo i phakeji hinkwayo.
Rolero i goza leri amukelekaka.
Swoleswo swi kanetana na milawu ya matiko ya misava.
Hi swoleswo ntsena ndzi kombelaka swona.
Swi ringanile eka nkarhi wa sweswi.
Hi leswi swi nga xiswona.
Hi leswi hinkwaswo leswi nga na nkoka.
Swoleswo hinkwaswo swi le rivaleni.
Swoleswo hinkwaswo i tintswalo ngopfu
Swi kahle.
Hi swoleswo ntsena hi kombelaka swona.
Hi swoleswo ntsena leswi hi swi lavaka.
Swoleswo swa karhi swa ya emahlweni.
Swa karhi swa tekeriwa enhlokweni na swoleswo.
Na hina i ndlela ya hina.
Na swona swoleswo i ntiyiso.
Na swona swoleswo i ntiyiso.
Hi leswi swi tlhelaka swi humelela.
Swoleswo i tingana swinene.
Swoleswo i ntiyiso wo hetiseka.
Swoleswo i mfanelo yo hetiseka.
Xolexo i xikongomelo lexi nga na ku hiseka.
Swoleswo swa olova.
 Swoleswo i goza ra xihatla.
 Swoleswo i xikombisi lexi khutazaka.
 Swoleswo i xiphiqo lexikulu.
Swoleswo i mhaka ya nkoka.
 Xolexo i xilaveko xa nkoka.
 Rolero i tshalatshala ra kahle swinene.
Yaleyo i mhaka ya kahle swinene.
Wolowo i nchumu wa kahle swinene.
Swoleswo i ku tekela enhlokweni ka nkoka.
Swoleswo i ku hoxa xandla ka nkoka.
Byebyo i vuxokoxoko bya nkoka.
Swoleswo i ku hambanisa ka nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Wolowo i mpimo wa minimamu wa nkoka.
Xolexo i xikongomelo xa nkoka.
Yaleyo i phuphu ya nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Rolero i goza ra nkoka.
Wolowo i ntirho wa nkoka.
Wolowo i njhekanjhekisano wo tsakisa.
Xolexo i xivutiso xo tsakisa.
Xolexo i xiyimo lexi nga tiyiselekiki.
Swoleswo swi le rivaleni.
Wolowo i nkambelo hinkwawo.
Swoleswo i ku tsan’wakhombo loku nga amukelekiki.
Xolexo i xiyimo lexi nga amukelekiki.
Xolexo i xirhangana xa xihatla.
Xolexo i xilaveko xa xihatla.
Wolowo i ntirho wa xihatla.
Swoleswo swi sungula ku va ntolovelo.
Swa antswa ku nga ri na ku va ku nga ri na nchumu.
Hakunene swoleswo a swi tlulangi mpimo.
Hakunene rolero i endlelo ra hina.
Swoleswo swi le rivaleni eka mina.
Swoleswo swi hambana na ntiyiso wa mhaka.
Swoleswo i xikombiso xa xidemokirasi.
Swoleswo i xidemokirasi.
Swoleswo swa olova ku swi kombisa.
I malembe ya nhungu lama nga hundza.
Swoleswo i endlelo ra hina.
Swoleswo hi leswi mhaka yi nga yimisa swona.
Swoleswo a swi olovi.
Swoleswo i swa nkoka swinene.
Swoleswo swi le henhla ngopfu.
Swoleswo swi tele ngopfu.
Ina, swi kahle.
Swoleswo i swa nkarhi lowu taka.
Swoleswo i swa lavo kanakana.
Swoleswo i masungulo eka xidemokirasi.
Swoleswo i ku ya ekule swinene.
Swa nonon’hwa ku twisisa swoleswo.
Swoleswo hi leswi swi nga xiswona.
Swoleswo hi leswi swilo swi nga xiswona.
Swoleswo hi leswi swilo swi nga yimisa xiswona.
Swoleswo i swa nkoka eka vatirhi.
Swoleswo i swa nkoka ku swi tiva.
Swoleswo a swi koteki ku fikeleleka.
Swoleswo hakunene hi leswi humelelaka.
Swoleswo i xiboho xa vona.
Swoleswo ka ha ri masungulo.
Swoleswo ko va ku khomeriwa.
Swoleswo a swi amukeleki.
Swoleswo a swi koteki.
Swoleswo a swi twisiseki.
Swoleswo i xikombiso xin’we ntsena.
Yaleyo i mhaka ya kona ntsena.
Swoleswo swi ringanile na ku tlula.
Swoleswo i swa nkoka swinene swoleswo.
Swoleswo i ku tikhorwisa ka mina ko tiya.
Yaleyo i miehleketo ya mina yo sungula.
Wolowo i nxiyaxiyo wa mina wo sungula.
Xolexo i xikombelo xa mina xo sungula.
Yaleyo i mhaka ya mina yo sungula.
Xolexo i xivutiso xa mina xo sungula.
Swoleswo hi leswi ndzi nga swi vula swo sungula.
Yaleyo i mhaka ya mina yo hetelela.
Rolero i vonelo ra mina n’winyi.
Xolexo i xivutiso xa mina xo kongoma.
Yalawo i masungulo ya mina.
Xolexo i xivutiso xa mina xo engetela.
Swoleswo swi fanerile naswona swi lulamile.
Ndzi ehleketa leswaku swoleswo i swi ntshwa.
Wolowo a hi ntirho wo olova.
Swoleswo a swa ha amukeleki.
Swoleswo a swa ha koteki.
Swoleswo a swa ha ri tano.
Wolowo a hi nchumu lowutsongo.
Swoleswo a hi xiphiqo.
Swoleswo a hi xitshunxo.
Swoleswo a hi ku humelela.
Swi le rivaleni leswaku a swi amukeleki.
Swoleswo a hi xihlawuriwa.
 A swi humelelanga hi xihoxo.
Na swona swoleswo a hi swona.
Swoleswo a swi endliwangi kahle.
Hambiswiritano, swoleswo a swi endliwangi.
Wolowo a hi nawu wa kahle.
Wolowo a hi ntirho wa yena.
Swoleswo a swi le ka nkwetlembetano.
Swoleswo a swi vutisiwi.
Yaleyo a hi ajenda ya mina.
Rolero a hi endlelo ra mina.
Swoleswo a hi ntirho wa mina.
Swoleswo a hi mahungu ya mina.
Swoleswo a hi xiphiqo xa mina.
Swoleswo a hi ku hiseka ka hina.
Koloko a hi ku nonon’hweriwa ka hina.
Yaleyo a hi miehleketo ya hina.
Wolowo a hi ntirho wa hina.
Swoleswo a hi vonelo ra hina.
Yaleyo a hi mhaka ya hina.
Wolowo a hi nawu wa hina.
Wolowo a hi ntirho wa hina.
Entiyisweni swoleswo a hi ku ya emahlweni. 
A hi eneji leyi nga pfuxetiwaka yaleyo.
Na swona swoleswo a swi lulamangi.
A hi nhlamulo swoleswo.
A hi  xona xikongomelo xexo.
Yaleyo a hi yona mhaka.
Yaleyo a hi yona mhaka.
Swoleswo a hi xona xitshunxo.
Yaleyo a hi yona ndlela.
Swoleswo a swi khorwisi ngopfu.
Swoleswo a swi tsakisi ngopfu.
Swoleswo a swi talangi ngopfu.
Swoleswo i swa nkoka lowu nga tekeriwaka enhlokweni.
Swoleswo i swa nkoka wa nkoka wa masungulo.
Swoleswo i swa nkoka swinene.
Swoleswo i swa nkoka swinene.
Swoleswo i swa nkoka wo karhi.
Swoleswo i swa nkoka swinene.
Swoleswo swi le ka nkanelo.
Swoleswo ku nga njhekanjhekisaniwa hi swona.
Xolexo i xirhangana xa hina xo hetiseka.
Xolexo i xirhangana xa hina xo sungula.
Xolexo i xivutiso xa hina xo sungula.
Xolexo i xivilelo xa hina lexikulu.
Xolexo i xiletelo xa hina.
I nkateko wa hina wa swa matimu.
Swoleswo i xikongomelonkulu xa hina.
Xolexo hi xona xivilelo xa hina ntsena.
Hi kona ku cinca ka hina loku nga tsariwangiki ehansi.
Swoleswo i xiletelo xa hina.
Swoleswo i xiphemu xa xidemokirasi.
Swoleswo i xiphemu xa swona.
Yaleyo hi yona mhaka hi ku kongomisa.
Wolowo i mfikelelo wo karhi.
Swoleswo a hi ntiyiso.
Ina, swoleswo swa soleka.
Swoleswo i swikholwakholwana swoleswo.
Swoleswo a swi tiyiseleki.
Xolexo i xilo xin’wana lexi ndzi xi tivaka.
Swoleswo i swin’wana leswi ndzi tisolaka eka swona.
Swoleswo i swin’wana leswi ndzi swi twisisaka.
Swoleswo i swin’wana swo hambana hi ku hetiseka.
Swoleswo i swin’wana swo hambana.
Swoleswo i swin’wana swa nkoka.
Swoleswo i swi n’wana swo kongoma.
Swoleswo i swin’wana swo swi tlangela.
Swoleswo i swin’wana, a swi fani.
Yaleyo i miehleketo ya masungulo.
Yalawo hi wona masungulo.
Swoleswo hi leswi swi nga xiswona.
Yalawo i mahungu ya nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Yaleyo i mhaka ya nkoka.
Wolowo i nchumu wa nkoka.
Wolowo i njhekanjhekisano wa sweswi.
Wolowo i ntiyiso wa sweswi.
Yalawao i marito ya sweswi.
Kutani, xolexo i xiboho.
Xolexo i xivangelo lexi tisaka xiboho.
Yaleyo i mhaka leyi tisaka xiboho.
Xolexo i xihumelerisiwa. 
Yaleyo i nhlamulo yo sungula.
Wolowo i tlhontlho wo sungula.
Swoleswo i ku basisa ko sungula.
Swoleswo i ku tiboha ko sungula.
Hi leswi tekeriwaka nhlokweni swo sungula.
Xolexo i xilaveko xo sungula.
I nkalavululami byo sungula.
I mhaka yo sungula.
Yaleyo i ndlela yo sungula.
Yalawo i mahungu yo sungula.
Xolexo i xihoxo xo sungula.
Yoleyo i “paradox” yo sungula.
Yaleyo i phuphu yo sungula.
Swolesswo i xirhangana xo sungula.
Yaleyo i phurojeke yo sungula.
Xolexo i xivangelo xo sungula.
Xolexo i xilaveko xo sungula.
Rolero i goza ro sungula.
Wolowo i nchumu wo sungula.
 Yaleyo i mhaka ya masungulo.
Yaleyo i mhaka ya masungulo.
Rolero i tlhelo ra kahle.
Swoleswo i tlhontlho lowukulu.
Wolowo i nkateko lowukulu.
Wolowo i nchumu lowukulu.
Wolowo i nchumu wa nkoka
Yaleyo hi yona mhaka laha.
Yaleyo hi yona mhaka ya nkoka.
Yaleyo hi yona mhaka ya nkoka.
Yaleyo i mhaka yo hetelela.
Yalawo i masungulo ya xinawu.
Rolero hi rona vonelonkulu.
Yaleyo i miehleketonkulu.
Swoleswo i mhakankulu.
Swoleswo i xilavekonkulu.
Swoleswo i nchumu lowukulu.
Swoleswo i mhaka leyikulu.
Yaleyo i ajenda leyintshwa.
Xolexo i xitshunxo lexintshwa.
Yalawo i mahungu man’we.
Swoleswo hi swona ku cinca ka kona ntsena.
Swoleswo hi swona ntsena leswi nga riki enawini.
Xolexo hi xona xihlawuriwa ntsena.
Swoleswo hi swona ntsena leswi nga kotekaka.
Xolexo hi xona ntsena xivangelo.
Xolexo hi xona ntsena xitshunxo.
Hi kona ku cinca loku nga vuriwa.
Yaleyo i mhaka ya swa tipolitiki.
Yaleyo hi yona ajenda ya ntiyiso.
Yaleyo hi yona nyimpi ya ntiyiso.
Wolowo hi wona ntiyiso wa xiviri.
Swoleswo hi leswi swi nga xiswona namuntlha.
Rolero i endlelo ro lulama.
Wolowo hi wona nawu wo lulama.
Rolero hi rona gondzo ro lulama.
Swoleswo i mhaka leyi vavisaka.
Yaleyo i mhaka ya vumbirhi.
Swoleswo i xirhangana xa vumbirhi
Wolowo i nchumu wa vumbirhi.
Yaleyo i nhlamulo yo olova.
Swoleswo i ntiyiso wo olova.
Yaleyo i mhaka ya vunharhu.
Yaleyo hi yona ndlela yo ya emahlweni.
Yaleyo i mhaka hinkwayo.
Xolexo i xifaniso xo hoxeka.
Yaleyo hi yona nhlamulo ya vona leyi nga erivaleni.
Yaleyo i mfanelo ya vona ya xidemokirasi.
Swoleswo swi ta fanele ku bumabumeriwa.
Swoleswo swi ta fanela ku soriwa.
Swoleswo swi ta fanela ku amukeriwa.
Swoleswo i ku ya emahlweni.
Leswi vulaka, vuvekisi.
I ntiyiso, kambe hikokwalaho ka yini?
Swoleswo swi le ka vona.
Swoleswo i swa nkarhi wo leha.
Swoleswo swi twisisekile swinene.
Swoleswo hi leswi ndzi tshembaka swona.
Swoleswo hi leswi ndzi nga endla swona.
Swoleswo hi leswi a ndzi vula swona.
Swoleswo hi leswi ndzi swi kanetaka.
Swoleswo hi leswi ndzi kunguhataka swona.
Swoleswo hi leswi ndzi nga swi vula.
Swoleswo hi leswi ndzi swi seketelaka.
Swoleswo hi leswi ndzi swi lavaka.
Swoleswo hi leswi a nga xiswona!
Swoleswo i hilaha swi nga hambana ha kona.
Swoleswo hi leswi nga na nkoka.
Swoleswo hi leswi swi nga kongomiwa
Swoleswo hi leswi kayivelaka.
Swoleswo hi leswi lavekaka.
Swoleswo hi leswi kunguhatiwaka.
Swoleswo hi leswi lavekaka.
Swoleswo hi leswi swi vulaka swona.
Swoleswo hi leswi faneleke ku humelela!
Swoleswo hi leswi nga bohiwa.
Swoleswo hi leswi nga endliwa.
Swoleswo hi leswi swi nga twala.
Swoleswo hi leswi hi nga boha swona.
Swoleswo hi leswi a hi tiva swona.
Swoleswo hi leswi hi lavaka swona.
Swoleswo hi leswi hi kunguhataka swona.
Swoleswo hi leswi hi swi bakanyelaka etlhelo!
Swoleswo hi leswi hi ehleketaka swona.
Swoleswo hi leswi swi nga ta humelela.
Swoleswo hi leswi u nga swi vula.
Kwalaho hilaha swi kongomaka kona.
Laha hilaha hi nga yima kona.
Hikokwalaho swi kotlanaka.
Hikokwalaho hi arile ku vhota.
Hikokwalaho hi vhota.
Swoleswo, entiyisweni, i nhluvuko.
Njhekanjhekisano lowu wa nhlanganelo wu pfariwile.
Leswi swa tikomba!
Swoleswo swi endla ku hambana lokukulu.
Swoleswo swi endla leswaku swi va na nkoka swinene.
Swoleswo swi ndzi endla ndzi tsaka swinene.
Swoleswo swi nga humelela nakambe.
Swoleswo swi vula nkoka wa mali.
Rolero ku nga va ku ri hungu rin’we.
Swoleswo swi fanele   ku vuriwa na swona.
Swoleswo swi fanele ku langutaniwa na swona.
Swoleswo swi fanele ku va erivaleni swinene.
Swoleswo swi fanele swi va erivaleni.
Swoleswo swi fanele ku va xikongomelo xa hina.
Swoleswo ku fanele ku va endlelo ra hina.
Swoleswo ku fanele ku va xivilelo xa hina.
Swoleswo ku fanele ku va xikongomelo xa hina.
Swoleswo ku fanele ku va xiyimo xa hina.
Swoleswo ku fanele ku va xirhangana xa hina.
Swoleswo ku fanele ku va ku angula ka hina.
Swoleswo ku fanele ku va masungulo ya hina.
Swoleswo swi fanele ku va xikongomelo.
Swoleswo swi fanele ku va xiletelo.
Swoleswo swi fanele ku va erivaleni swinene.
Swoleswo swi fanele ku hi endla hi ehleketa.
Swoleswo a swi fanelangi ku rivariwa.
Swoleswo a swi fanelangi ku pfumeleriwa.
Swoleswo a swi fanelangi ku humelela nakambe.
Swoleswo a swi fanelangi ku humelela.
Swoleswo swi fanele ku khensiwa.
Swoleswo swi fanele ku engeteriwa.
Swoleswo swi fanele ku lulamisiwa.
Swoleswo swi fanele ku vekiwa erivaleni.
Swoleswo ku fanele ku tekiwa xiboho eka swona.
Swoleswo swi fanele ku hluvukisiwa.
Swoleswo swi fanele ku tiveka.
Swoleswo swi fanele ku kambisisiwa.
Vonelo rolero ra kumeka sweswi.
Nkateko wolowo wu fanele ku tekiwa.
Mhaka yaleyo yi fanele ku lulamisiwa.
Nawu wolowo wu fanele ku xiximiwa.
Swoleswo swi tisa xiphiqo xa ntiyiso.
Ntshikelelo wolowo wu ta hlayisiwa.
Xiphiqo xolexo xi ololoxiwile.
Kungu rolero a ri amukeriwangi.
Xivutiso xolexo xi fanele ku hlamuriwa.
Xivutiso xolexo xi fanele ku vutisiwa.
Entiyisweni swoleswo i manyala.
Entiyisweni swoleswo a swi amukeleki.
Entiyisweni wolowo hi wona mpimo.
Ku tiveka koloko ka khutaza swinene.
Swoleswo swa ha ri xiphiqo lexikulu.
Swoleswo swi ta vonaka.
Xiviko xolexo xi hangalasiwile.
Swoleswo swi lava ku hlangana.
Mfanelo yaleyo yi susiwile.
Swoleswo swi languteka swi ri erivaleni eka mina.
Swoleswo swi languteka swi twisiseka eka mina.
Swoleswo swi vonaka swi karhi swi tirha.
Swoleswo na swona swi fanele ku lavisisiwa.
Rolero ku fanele ku va endlelo ra hina.
Swoleswo ku fanele ku va xikongomelo xa hina.
Swoleswo ku fanele ku va xikambelo xa hina.
Swoleswo ku fanele ku va xivono xa hina.
Swoleswo a swi fanelangi ku pfumeleriwa.
Swoleswo a swi fanelangi ku endliwa.
Swoleswo a swi fanelangi ku rivariwa.
Swoleswo a swi fanelangi ku tekeriwa ehansi.
Swoleswo a swi humeleli.
Swoleswo swi fanele ku kaneriwa.
Swoleswo swi tikomba swi ri na nkoka eka mina.
Swoleswo swi humelela masiku hinkwawo.
Kutani swoleswo i ntiyiso.
Nkarhi wolowo se wu fikile.
Swoleswo na swona ku se ku tekiwile xiboho eka swona.
Swoleswo na swona i swa nkoka ku swi xiya.
Swoleswo na swona ku fanele ku njhekanjhekisaniwa hi swona.
Swoleswo na swona swi fanele swi vuriwa.
Swoleswo na swona a swi fanelangi swi humelela.
Ntwanano wolowo wu bakanyeriwile etlhelo.
Ntwanano wolowo wu le ku tirheni.
A ku ri 20 wa malembe lama nga hundza.
Yaleyo a ku ri nhlamulo yo angarhela.
Swoleswo a ku ri tshalatshala ro sungula.
Yalawo a ku ri masungulo ya kahle.
Yalawo a ku ri masungulo ya kahle.
Xolexo i xihoxo lexikulu.
Swoleswo a ku ri mfikelelo lowukulu.
Xolexo a ku ri xiboho xa swa tipolitiki.
Swoleswo a ku ri ku ya emahlweni ka ntiyiso.
Yaleyo a ku ri mhaka yo tika swinene.
Xolexo a ku ri xiboho xa vanhu hinkwavo.
Swoleswo a ku ri nhluvuko lowu amukelekaka.
A ku ri lembe leri nga hundza.
Hi leswi ndzi nga vula swona ntsena.
Na swona swoleswo a swi pfuna swinene.
Hi leswi a swi ri xiswona.
Yaleyo i mhaka ya mina yo sungula.
Swoleswo a ku nga ri xikongomelo xa mina.
Swoleswo a ku nga ri leswi a ndzi vula swona.
Swoleswo a ku nga ri xikongomelo xa hina.
Swoleswo a ku nga ri ntirho wa hina.
Swoleswo a swi nga ri tano.
Swoleswo a ku nga ri xikongomelo!
Swoleswo a swi nga fanelangi swi ve tano.
Swoleswo a ku ri kungu laha mpimo wu nga fikeleriwangiki.
Yaleyo a ku ri mhaka yo sungula.
Wolowo a ku ri tlhontlho wo sungula.
Swoleswo a ku ri xikoxo xo sungula.
Swoleswo a ku ri mhaka yo sungula.
Xolexo a ku ri xivutiso xo sungula.
Swoleswo a ku ri ku humelela ko sungula.
Xolexo a ku ri xivangelo xi ri xoxe.
Rolero a ku ri kungu ra masungulo.
Xolexo a ku ri xitsariwa xa masungulo.
Swoleswo a ku ri yona mhaka laha!
Swoleswo a ku ri khombo ra ntiyiso.
Swoleswo a ku ri xiboho xa vanhu hinkwavo.
Swoleswo hi swi languterile eka wena.
Swoleswo hi kume swi nga amukeleki.
Swoleswo swi ta langutiwa.
Swoleswo swi ta va swi ri na vukalaxihundla swinene.
Swoleswo ku ta va ku ri vutihlamuleri bya hina.
Yaleyo ku ta va ajenda.
Swoleswo a swi nga humeleli.
Swoleswo swi ta nonon’hwa swinene.
Swoleswo swi ta va na nkoka swinene.
Swoleswo swi ta amukeleka swinene.
Swoleswo ku ta va ku ri leswi humelelaka.
Swoleswo swi ta ya emahlweni tanihi sweswi.
Swoleswo swi ta tumbuluxa mbuyelo wo antswa.
Swoleswo swi ta yisa eka ku onha.
Swoleswo swi ta fanela ku cinca.
Swoleswo a swi nga fikelerisi nchumu.
Swoleswo a swi nga fikelerisi mbuyelo.
Swoleswo a swi nga koteki.
Swoleswo a swi nga ti hi ku olova.
Swoleswo swi ta yimisiwa sweswi.
Swoleswo swi ta teka nkarhi wo lehanyana.
Hikokwalaho swoleswo swi ta cinciwa.
Rito rero i e-e.
Ntirho wolowo wu le ku tirhiweni.
Hi vonelo ra hina swoleswo swi tirhile.
Swoleswo a ku ta va ku ri ku onhakeriwa.
Swoleswo a ku ta va ku ri swin’wana leswintshwa.
Swoleswo a ku ta va ku ri ku humelela.
Swoleswo a swi ta va swi lulamile.
Swoleswo a ku ta va ku ri xidemokirasi xa ntiyiso.
Swoleswo a ku ta va ku ri swin’wana!
Swoleswo a ku ta va ku ri nhlamulo.
Swoleswo a swi ta va swi ri kahle.
Swoleswo a ku ta va ku ri mbuyelo.
Swoleswo a swi tava swi tele ngopfu.
Swoleswo a ku ta va ku ri ku va na ku tshemba swinene.
Wolowo a ku ta va ku ri mphikizano wo ka wu nga ri kahle.
Swoleswo a ku ta va ku ri hiseko swinene.
Swoleswo a ku ta va ku ri khombo swinene.
Swoleswo a swi ta va swi pfuna swinene.
Swoleswo a swi ta va swi navetisa swinene.
Swoleswo a swi ta va swi twisiseka swinene.
Swoleswo a swi ta va swi nga lulamangi.
Swoleswo a swi ta va swi nga twisiseki.
Swoleswo a swi ta va swi nga twisiseki.
Swoleswo ndzi tshemba leswaku swi fanele ku cinca.
Hambiswiritano, swoleswo a swi lulamangi.
Ina, swoleswo a swi amukeleki.
Ina, swoleswo a hi ntiyiso.
Hambiswiritano, swoleswo a swi twali.
Hambiswiritano, swoleswo a swi twisiseki.
Swoleswo na swona I nawu wa swa vutomi.
Maendlelo yo tlakusiwa yay a emahlweni.
Migingiriko a yi hambanangi.
Mafambiselo ya durha swinene.
Ntwanano wu fanele ku kongoma.
Mitwanano i ya nkoka swinene.
Mpimanyeto wa swa timali wa swa vurimi wu le ntiyisweni.
Valawuri va swa swihahampfhuka a va tsakangi.
Ndlela yin’wana i ku tirhisa vatirhi lava nga durheki.
Ku cinca i ka nkoka swinene.
Ku cinca loku nga tisiwa ka twala.
Ku cinca ku ta amukeriwa.
Nxopanxopo wa karhi wa ya emahlweni.
Nhlamulo yi vula swo tala.
Hakunene nhlamulo a hi yona.
Nhlamulo yi le rivaleni hi ku hetiseka.
Nhlamulo ya twisiseka swinene.
Nhlamulo ya olova swinene.
Nhlamulo i swilo swimbirhi.
Nhlamulo yi le rivaleni swinene.
Nhlamulo i yitsongo swinene.
Ndzingano wu hlayisiwile.
Xiphiqo xa ndzingano wa swa tihakelo.
Ndlela ya kahle swinene i tshunxeko.
Xivutiso lexikulu hi leswaku hikokwalaho ka yini?
Mpimanyeto wa swa timali wu aviwile hi swiyenge.
Mpimanyeto wa swa timali a wu ringanelanga.
Mpimanyeto wa swa timali wu le ka nxungeto.
Mhaka a yi pfariwangi.
Tlhontlho wa ha ri kona.
Mitlhontlho yi le mahlweni ka hina.
Xihlawuriwa i xa vona.
Ku hlawula a swi nono’hwi.
Vaakitiko va lava ku tiva!
Nyimpi yi herile.
Komiti yi tekile xiboho xo swi kaneta.
Xiyimo lexi fanaka xi khomisa tingana swinene.
Ku cinca eka ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki ka enerisa.
Ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki lowu nga kunguhatiwa wa enerisa.
Hambiswiritano, swipimelo swi le rivaleni.
Swipimelo swi fanele swi fikeleriwa.
Swipimelo a swi ri leswi landzelaka.
Switandzhaku swa tika swinene.
Switandzhaku a swi ta onha swinene.
Vumbiwa byi aviwile hi swiyenge.
Ku cinca ka vumbiwa ku fanele ku ya emahlweni.
Ku cinca i mhaka ya ntiyiso.
Ntsengo i wa vutomi hinkwabyo.
Nkayakayo a wu se hela.
Swisolo swa tika swinene.
Nchumu wa nkoka i vukalaxihundla.
Mfuwo wu fanele ku cinciwa.
Xiyimo lexi nga kona sweswi a xi nge koti ku ya emahlweni.
Xiyimo lexi nga kona sweswi xa hlamarisa.
Xiyimo lexi nga kona sweswi xa nono’hwa.
Xiyimo lexi nga kona sweswi a xi enerisi.
Sisisteme leyi nga kona sweswi yi tsandzeka ku hakela swikweleti.
Hi le nghozini.
Nxupulo wa rifu wu boxiwile.
Njhekanjhekisano wu nga humelela.
Njhekanjhekisano a wu tsakisa.
Njhekanjhekisano wu sunguriwile.
Njhekanjhekisano a wu fanele wu ve kona khale.
Njhekanjhekisano wu pfariwile sweswi.
Swiboho swi amukeriwile hi vanhu hinkwavo.
Nhlanhluvo wu endliwile.
Xileriso xa olovisiwa.
Xileriso xa ha tirha.
Xitsariwa a xi hetisekangi.
Mimbuyelo ya swa ikhonomi yi le rivaleni.
Nkhumbo wa fana.
Hikokwalaho nhlawulo wu fanerile.
Xiyimo xa swa mathoriwelo xi ya ehansi swinene.
Ku ringeta ka nonon’hwa swinene.
Nala i vanhu.
Mbangu i wa nkoka swinene.
Mbangu wu fanele ku hlayisiwa.
Xivandla xa yuro xa karhi xa kula.
Yuro i xitirho.
Nhlamuselo ya olova swinene.
Mhaka ya leswaku swa tirha.
Timhaka hi leti landzelaka.
Timhaka ti endla leswi swi va erivaleni swinene.
Timhaka ta tivulavulela tona hi toxe.
Ku lwa ku ta ya emahlweni.
Ku lwa ku fanele ku yima.
Tinhlayo ta tivulavulela tona hi toxe.
Mhaka yo lulamisa yo hetelela.
Mhaka yo sungula i vun’we.
Xo sungula ku nga ku hlawula ku ka mi nga ngheneleli.
Xo sungula xi mayelana na swa nawu wa matiko mambe.
Xo sungula xi mayelana na vutihlamuleri bya swa tipolitiki.
Xo sungula xi mayelana na ku cinca.
Lexo sungula i nawu wo antswa.
Lexo sungula i nsirhelelo wa tlilayimete.
Lexo sungula i nxaviso wa le handle.
Lexo sungula i vukalaxihundla swinene.
Lexo sungula i nawu wa swo rhurha.
Lexo sungula i nawu wa swa vumaki.
Lexo sungula i xa nkarhi wo koma.
Lexo sungula i vun’we bya tiko.
Lexo sungula i ku lawula.
Lexo sungula i mbangu.
Lexo sungula i yuro.
Lexo sungula i van’wamahungu.
Lexo sungula i tlilayimete.
Lexo sungula hi lexi.
Lexo sungula i vutleketli.
Xiyenge xo sungula xi herile.
Mhaka yo sungula yi mayelana na vulavisisi.
Mhaka yo sungula i mbulavurisano.
Mhaka yo sungula i vuolovisi.
Xiphiqo xo sungula i mahungu.
Xivangelo xo sungula i nsivelo.
Xivangelo xo sungula xa kongoma.
Lexo sungula xi fambelana na nyingiso.
Lexo sungula xi fambelana na xidemokirasi.
Lexo sungula xi fambelana na tinhlayo.
Xiyimo xo sungula xi le rivaleni.
Leswi landzelaka i xikombiso.
Timhaka leti landzelaka i ta masungulo.
Timhaka leti landzelaka i ta nkoka.
Nghilazi yi kihlanyile.
Mitlawa yi fanele ku hlangana.
Swilo swi bihile.
Ku antswisa ku tirhiseka ka eneji.
Mavandla na wona ma katsiwile.
Mavandla ya hlanganile.
Makete wa nxaviso lowu nga ri ki na tihakelo wa karhi wa kula.
Vaaki va matiko ya misava va kona.
Vaaki va matiko ya misava va ta nghenelela.
Vulavisisi byi ve na ku humelela.
Mhaka i ya nkoka swinene.
Njhekanjhekisano wa nhlanganelo wu pfariwile.
Leswo hetisela swa amukeleka.
Leswo hetisela swi ta pfuna.
Leswo hetisela a swi nga tirhi.
Nawu i nawu.
Nawu wu fanele ku xiximiwa.
Nsimeko wa swa nawu a wu le rivaleni.
Xiyimo xa swa nawu a xi le rivaleni.
Nxaxamelo wu nga ya emahlweni.
Nxaxamelo wu lehile swinene.
Xivilelonkulu i ku pfumaleka ka mitirho.
Ku yisa emahlweni, xileriso xi le rivaleni.
Makete a wu le ku tirheni.
Mhaka yi hundzisiwile.
Mhaka yi le rivaleni swinene.
Mhaka i ya nkoka swinene.
Mhaka yi pfariwile sweswi.
Mhaka ya ha pfulekile sweswi.
Mhaka ya ha kaneriwa.
Mhaka yi fanele ku kaneriwa.
Mhaka yi ta vuya.
Mahungu ma twiwile.
Mahungu ma amukeriwile.
Mali ya karhi ya hela.
Hikokwalaho, mali yi kona.
Mali yi fanele ku hlayiseka.
Mali yi ta tlangiseka.
Loko ku va na vukalaxihundla byo engetela, swi ta antswa.
Vito ri cinciwile.
Mikanerisano a yi se fika emakumu.
Mikanerisano yi fikile emakumu.
Mikanerisano a yi nonon’hwa.
Matsalelo lamantshwa ma lulamile.
Ku langha ku amukeriwile.
Xikongomelo xi fanele ku ya emahlweni.
Leswi nyikiwaka a swi hetisekangi.
Vutihlamuleri byi le ka n’wina.
Hambiswiritano, leswi kanetanaka na swona swi le ku humeleleni.
Leswi kanetanaka na swona swi yimise swona.
Leswi kanetanaka na swona i ntiyiso.
Ku hlawula ku ka u nga ngheneleli a swi tirhi.
Ku cinca lokun’wana a ku amukeleki.
Leswin’wana swi se swi kamberiwile.
Mbuyelo wa tiveka swinene.
Mbuyelo wa tivulavulela wona hi woxe.
Ndzingano wo angarhela wu kahle.
Mavandla ma fanele ku ya emahlweni.
Vanhu va nga swi kota!
Mhaka a hi yintshwa.
Xiyimo xa nkunguhato xi herile.
Nawu wu fanele ku tirha.
Ku tiboha ka swa tipolitiki ku kona.
Njhekanjhekisano wa swa tipolitiki wu ta ya emahlweni.
Rimba ra swa tipolitiki ri cincile.
Xiyimo xa ha fana.
Xiyimo xa olova swinene.
Poso i xidemokirasi.
Vukorhokeri bya swa poso i bya nkoka.
Nawu wo va na vukheta wu fanele ku tirha.
Nawu wo tibasopa wu fanele ku fuma.
Xiyimo lexi nga kona sweswi a xi enerisi.
Xivulavuri lexi nga hundza xi vula swona.
Milawu yi fanele ku tshikiwa yi ri tano.
Xiphiqo xi ololoxiwile.
Xiphiqo a hi xintshwa.
Xiphiqo xa tika swinene.
Xiphiqo xi le ka ku sindzisa lu landzeleriwa ka nawu.
Xiphiqo xi fanele ku ololoxiwa.
Xiphiqo xi ta ololoxiwa.
Maendlelo ya tirhile kahle.
Maendlelo ya fanele ya va na vukalaxihundla.
Maendlelo ya pfumelela leswi.
Maendlelo ya fanele ku landzeleriwa.
Kungu ri na swiyenge swinharhu.
Kungu ri na swikongomelo swinharhu.
Kungu ri na swikongomelo swimbirhi.
Kungu i ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki.
Kungu ra angarhela swinene.
Hikokwalaho, kungu ri twisisekile.
Nsirhelelo wu fanele ku ringana.
Xivutiso xi vutisiwile.
Xivutiso xa tika.
Mhaka i ntsengo.
Xivutiso xa nonon’hwa swinene.
Xivutiso hi leswaku, hikokwalaho ka yini swi nga vi tano?
Xivutiso xi fanele ku vutisiwa.
Muviki u swi hlamuserile.
Muviki u swi vurile swoleswo.
Hambiswiritano, muviki u le rivaleni.
Muviki u yima na mhaka.
Muviki u swi kombisile leswi.
Muviki u kongomisa eka swa xibalo.
Maendlelo yo amukela nawu ya karhi ya ya emahlweni.
Maendlelo yo amukela nawu wo karhi ya fanele ya yima 
Hambiswiritano, ntiyiso wu hambanile.
Ntiyiso wu hambanile swinene.
Ntiyiso wu olovile swinene.
Ntiyiso wu hambanile switsongo.
Ntiyiso wu hambanile switsongo.
Ntiyiso wu hambanile swinene.
Swivangelo swi hi ndlela leyi landzelaka.
Swivangelo swa tiveka swinene.
Ntlawa wo ehleketisisa wa karhi wa tirha.
Swihlawulekisi swa xifundzha i swa nkoka.
Rimba ra swa vulawuri ri le rivaleni.
Hambiswiritano, xiviko xi ya emahlweni.
Xiviko xi tlhela xi va xi tshembekile.
Xiviko xi tlhela xi nga fani.
Xiviko hinkwaxo xi kahle.
Xiviko a xi amukeleki na switsongo.
Xiviko xi hetisekile swinene.
Xiviko xi fikile hi nkarhi.
Xiviko xa swi kombisa swoleswo.
Xiviko xi vulavula hi vuswikoti.
Xiboho xi le rivaleni hi ku enela.
Xiboho xi le rivaleni swinene.
Hikokwalaho, xiboho xa twala.
Xiboho xi amukeriwile hi vanhu hinkwavo.
Vutihlamuleri byi le ka mfumo.
Lavo tala va nga ka va nga koti ku endla swoleswo.
Leswo tala swa ha fana.
Mbuyelo ku ve ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki.
Mbuyelo wu kahle swinene.
Mbuyelo wa fana.
Mbuyelo i wa nkoka swinene.
Mbuyelo wa tivulavulela wona hi woxe.
Mbuyelo a wu tsakisa swinene.
Hikokwalaho, nkambisiso i wa nkoka.
Ku tsan’wakhombo i vulavisisi.
Milawu hi leyi ya kahle.
Milawu a yi le rivaleni swinene.
Leswi fanaka swi tirha na le ka lavakulu.
Leswi fanaka swi tirha na le ka xiboho xa nhlanganelo.
Leswi fanaka swi tirha na le ka ku tiboha.
Leswi fanaka swi tirha na le ka tintsumi ta tiko.
Leswi fanaka swi tirha na le ka kun’wa.
Leswi fanaka swi tirha na le ka vachayeri.
Leswi fanaka swi tirha na le ka swa dyondzo.
Leswi fanaka swi tirha na le ka swa eneji.
Leswi fanaka swi tirha na le ndlandlamuxo.
Leswi fanaka swi tirha na le ka vuvabyi bya “foot-and-mouth.” 
Leswi fanaka swi tirha na le ka gasi.
Leswi fanaka swi tirha na le ka mimfumo.
Leswi fanaka swi tirha na le ka nawu.
Leswi fanaka swi tirha na le ka tihakelo.
Leswi fanaka swi tirha na le ka vulavisisi.
Leswi fanaka swi tirha na le vuhlayiseki.
Leswi fanaka swi tirha na le ka “set-aside”.
Leswi fanaka swi tirha na le ka mifungho.
Leswi fanaka swi tirha na le ka swa vupfhumba.
Leswi fanaka swi tirha na le ka nhlayiso wa vana.
Swa fana na le ka swa tiphexeni.
Leswi fanaka i ntiyiso laha.
Leswi fanaka i ntiyiso namuntlha.
Xitsundzuxo xa swa sayense xi le rivaleni.
Xivandla xa vumbirhi i xa swa dyondzo.
Xivandla xa vumbirhi i xa miehleketo.
Mhaka ya vumbirhi i mahungu.
Xa vumbirhi i nhluvuko wa swa ikhonomi.
Mhaka ya vumbirhi vuswikoti.
Mhaka ya vumbirhi i ndlandlamuxo.
Mhaka ya vumbirhi i ntshunxeko.
Mhaka ya vumbirhi i vutherorisi.
Mhaka ya vumbirhi i vukalaxihundla.
Mhaka ya vumbirhi i swa vutleketli.
Mhaka ya vumbirhi i tivhisa.
Mhaka ya vumbirhi yi mayelana na swipyopyi.
Mhaka ya vumbirhi yi mayelana na mavandla.
Mhaka ya vumbirhi i ndlandlamuxo.
Mhaka ya vumbirhi i ya swa xiyimo xa le henhla.
Mhaka ya vumbirhi i vutihlamuleri. 
Mhaka ya vumbirhi i vusirheleri.
Mhaka ya vumbirhi i vukalaxihundla.
Nawu wa vumbirhi hi lowu.
Xiphiqo xavumbirhi i mitsengo.
Xiphiqo xa vumbirhi i ku phasa tihlampfi ku tlula mpimo.
Mhaka ya vumbirhi yi mayelana na swa malakatsa.
Xivangelo xa vumbirhi i xa swa vandla.
Xivangelo xa vumbirhi xi le nawini.
Xavumbirhi xi fambelana na vundzeni.
Xiyimo xa swa vusirheleri xi le hansi.
Switandzi swi fanele ku susiwa.
Nhlangano wa matiko lama xaviselanaka ku ngari na tihakelo wu avanyisiwile hi swiphemu.
Xiyimo a xi tlheriseleki endzhaku.
Xiyimo xi nga tlheriseriwa endzhaku.
Xiyimo xi hi ndlela leyi.
Xiyimo xa nonon’hwa swinene.
Xiyimo xa chavisa swinene.
Xiyimo xi na xiphiqo swinene.
Xiyimo xa hlamarisa swinene.
Hikokwalaho xiyimo xa chavisa.
Xiyimo xa chavisa swinene.
Xiyimo xi bihile swinene.
Xiyimo xa olova swinene.
Xiyimo lahaya i xa mhangu.
Xiyimo lahaya xa chavisa.
Xitshunxo xi fanele xi angarhela.
Nxungeto wa “global warming”
Mfumo wu nge swi endli.
Xiyimo xa timhaka a xi hlayiseki nkarhi wo leha.
Xitori i xikombiso.
Ku lwa ka fana.
Mhaka a hi yintshwa.
Mhaka ya tivulavulela hi yoxe.
Nchumu wa fana.
Nhlengeletano yi ve na ntsandzeko.
Sisiteme yi fanele yi tirha.
Sisiteme yi le ka nkayakayo.
Sisiteme yi fanele hi herisiwa.
Sisiteme yi fanele ku antswa.
Sisiteme yi fanele ku cinciwa.
Ku vulavula ku fanele ku yima.
Xitsariwa xi le rivaleni swinene.
Xitsariwa xi ta kambisisiwa.
Mhaka ya vunharhu yi mayelana na ku lawula.
Mhaka ya vunharhu yi mayelana na ndlandlamuxo.
Mhaka ya vunharhu yi mayelana na tiphexeni.
Mhaka ya vunharhu i ku pfumela.
Mhaka ya vunharhu i mahakelelo.
Mhaka ya vunharhu i ku tikatsa.
Mhaka ya vunharhu i mafambafambelo.
Mhaka ya vunharhu i vukorhokeri.
Mhaka ya vunharhu i vuolovisi.
Nxungeto wu se wu ri kona.
Nxungeto wa ha ri kona.
Nhlakomhaka yi hoxekile.
Vaxavisi va fana.
Mitwanano yi fanele ku olovisiwa.
Mbhurisano exikarhi ka mitlwa yinharhu wa laveka hi xihatla.
Ntiyiso wu hambanile swinene.
Ntiyiso i nchumu wun’wana wo hambana.
Leswimbirhi swa fana hi ku hlawuleka. 
Leswimbirhi a swi fambelani.
Swilo leswimbirhi swa hlangana.
Mphikizano wo ka wu nga ri kahle wu fanele ku hela.
Madzolonga ya fanele ku hela.
Vhoti yi le rivaleni swinene.
Vhoti a yi ri erivaleni swinene.
Hambiswiritano, ku vhota swi ta ya emahlweni.
Khumbi a ra ha ri kona.
Nyimpi yi se yi sungurile.
Mhaka leyi hinkwayo i ya nkoka.
Mhaka leyi hinkwayo a yi twisiseki.
Mhaka leyi hinkwayo yi khomisa tingana.
Ntirho a wu si hela.
Ntirho wu ta fanele wu ya emahlweni.
Hikokwalaho ntirho wu fanele wu ya emahlweni.
Hikokwalaho ntirho wu ta ya emahlweni.
Vatirhi va fanele va katsiwa.
Misava yi ye emahlweni.
Ntokoto wa vona wu nga ka wu nga hunisiwi.
Vutomi bya vona byi le nghozini.
Makungu ya vona a hi ya ntiyiso.
Timfanelo ta vona ti fanele ku sirheleriwa.
Rito ra vona ri fanele ku twiwa.
Wa vona ntirho a wu nga olovi.
Kutani ku fika nkayakayo wa swa timali.
Kutani swi ta koteka.
Kutani ku na timbilu ta hina.
Kutani ku na vukamberi.
Kutani ku na ku tsan’wa khombo.
Kutani ku na nawu wa swa rihanyu.
Kutani ku na ntsengo.
Kutani ku na ku humesiwa.
Kutani ku ve na mitshamo.
Kutani va ta va va tshembisa.
Kutani xiviko lexi xi tisiwile.
Kutani hi ta eka ku kula.
Kutani hi na ntwanano.
Kutani hi ta va hi tshembisa.
Kutani hi ta njhekanjhekisana hi swona.
Ku tlhela ku va na swiphemu leswintshwa.
Ku tlhela ku va na swivutiso swin’wana
Ku tlhela ku va na timhaka ta kahle.
Ku na swo ringanela swa swona.
Ku na mitlhontlho yo tala emahlweni ka hina.
Ku na mavonelo yo tala yo hambana.
Ku na timhaka to tala leti katsiwaka.
Ku na swikombiso swo tala swo engetela.
Hi tele!
Ku na swikombiso swin’wana swo tala.
Ku na makungu man’wana yo tala.
Ku na switshunxo swin’wana swo tala.
Ku na timhaka to tala ta kahle.
Ku na timhaka to tala to hlawuleka.
Ku na mavandla yo tala yo tano.
Ku na timhaka to tala to tano.
A ku na swiboho swo olova.
A ka ha ri na miehleketo leyi nga nyikiwaka yo yisa emahlweni.
A ka ha ri na swipimelo swo yisa emahlweni.
A ku na swiphiqo leswikulukumba.
Ku na swingariswingani.
Ku na swikombiso swo tala.
Ku na matshalatshala yo tala.
Ku na mikateko yo tala.
Ku na swihlawuriwa swo tala.
Ku na swiphiqo swo tala.
Ku na swivutiso swo tala.
Ku na swiphiqo eka swa miholo.
Ku na swiviko swo xanisiwa
Ku na swo tala ngopfu.
Ku na tsevu wa leswi.
Ka ha ri na ku tsana ku kulukumba.
Ku na timhaka tinharhu laha.
Ku na timhaka tinharhu ta nkoka.
Ku na switirho swinharhu swa nkoka.
Ku na miehleketo yinharhu ya nkoka.
Ku na marito manharhu ya nkoka.
Ku na timhakankulu tinharhu.
Ku na lava nga na xiave vo tala swinene.
Hambiswiritano, ku na timhaka timbirhi.
Ku na swivangelo swimbirhi swa masungulo.
Ku na swivangelonkulu swimbirhi.
Ku na tinhokomhaka timbirhi ta nkoka.
Ku na mitlhontlho mimbirhi leyintshwa.
Ku na timhaka timbirhi laha.
Ku na tinhlamuselo timbirhi leti nga va  ka ti ri tona.
Ku na swiphiqo swimbirhi laha.
Ku na swiyimo swo hambana swinene.
Ku na tindlela tin’wana tingaritingani titsongo swinene.
Hambiswiritano, ku na ku kanakana ko tala.
Hambiswiritano, ku na leswi nga humelela leswintshwa.
Hambiswiritano, ku na swivilelo swin’wana.
Hikokwalaho, ku na swiphiqo swimbirhi.
A ku nga vi na ndlela yin’wana.
A ku nga vi na masiku yo hetelela.
A ku nga vi na ku siya swin’wana ehandle.
A ku nga vi na singita.
A ku nga vi na ku nkala ntwisisano.
Ku ve na nkalantwisisano.
Ku fanele ku va na ndzingano.
Ku ve na ku humelela ko tala.
A ku va ngi na ku cinca.
A ku va ngi na nhlawulo.
A ku va ngi na ku humelela.
Ku vi le na ku antswa kun’wana.
Ku na ndlela yo antswa.
Ku na “blue card”.
Ku na ku twisiseka ko karhi.
Ku na ku hambana loku nga erivaleni.
Ku na mahungu lama nga erivaleni.
Ku na komiti...
Ku na ku cinca ko hetiseka.
Ku na ku hambana laha.
Ku na mitlhontlho hikambirhi.
Ku na n’wangulano wa swa tipolitiki.
Hambiswiritano, ku na xiphiqo.
Ku na mhaka yo tika.
Ku na ku hlangana ko tiya.
Ku na mhaka ya swa xithekiniki.
Ku na ndzhendzheleko wo vavisa.
Ku na ndlela yo ya emahlweni.
A ku na nchumu na switsanana lahaya.
Ku na ntwanano eka leswi.
Ku tlhela ku va na rimba.
Ku tlhela ku va na mhaka yin’wana.
Ku tlhela ku va na xikambelwana xin’wana.
Ku na nkalandzingano laha.
Ku na swo ringanela ku swi endla.
Hakunene ku na xiphiqo.
Ku na ku cinca kun’we ntsena.
Ku na xiphiqo xin’we ntsena.
Ku na ku thyakisiwa ka mbangu ku tsongo.
Ku na swivutiso switsongo.
Ku na swo tala swa ha taka.
Ku na swo tala ku swi endla.
A ku na ntwanano laha.
A ku na qhingha leri nga erivaleni.
A ku na ku swi kaneta swoleswo.
A ku na xitshunxo xo olova.
A ku na xiboho xo hetelela.
A ku na mphikizano wa mahala.
A ku na van’wamahungu va mahala.
A ku na xirhalanganyi lexi nga nawini.
A ku vukalanchumu eka swa nawu.
Hambiswiritano, a ku na ku hlangana.
A ku na xitshunxo xa swa nyimpi.
A ku se va na xilaveko.
A ku na xihlawuriwa xin’wana.
A ku na xitshunxo xin’wana.
A ku na nhlamulo ya ntiyiso.
A ku na xitshunxo xo olova,
A ku na ku hlangana ko fana na koloko.
A ku na ntshikelelo wo fana na wolowo.
A ku na dyondzo yo fana na yaleyo.
A ku na nchumu wo fana na wolowo.
A ku na ku pimiwa ka nkarhi.
A kun a nsirhelelo lowu nga ringanela.
A ku na mali leyi nga ringanela.
Ku na mhaka yin’we ya nkoka.
A ku na mhaka yo yisa emahlweni.
Ku na nchumu wun’wana wo engetela.
Ku na mhaka yin’we ya kahle.
Ku na xikepe xin’we ntsena.
Ku sele xin’we xi nga sala.
Ku na mali yo tala.
Ku na swo tala ku swi kanela.
Ku na swo tala swo swi endla.
Ku na xivandla xo kanakana.
Ku na xivandla xo antswisa.
Ku na swin’wana eka swoleswo.
Ka ha ri na nkalatwisisano.
Ku na mavarivari ya vutirhisani.
Hambiswiritano, ku na nkayivelo.
Hambiswiritano ku na xiyimo lexi nga riki xa ntolovelo.
Ina, ku na ku sola.
Hikokwalaho, ku na ndlela.
Hikokwalaho, ku na ku landzelerisa ka nhlanganelo.
Ku fanele ku tlhela ku va na nhlayiso.
Ku fanele ku va na ndzingano.
Ku fanele ku va na timfanelo to karhi.
Ku fanele ku va na ku tivana.
A swi fanelangi ku va na ku kanakana. 
A ku fanelangi ku va na nkalantwisisano.
A ku fanelangi ku va na nyinpi.
Ku fanele ku ri na ku nkalantwisisano wun’wana.
Swi vonaka onge a ku na.
Ku fanele ku va na malawulele la ma nga antswisiwa.
Ku fanele ku va na na nsivelo wo engetela.
A ku fanelangi ku va na xihlawuhlawu.
A ku fanelangi ku va na ku tlula nawu ku nga ri na nxupulo.
A ku ri na ndzingano wo karhi.
A ku nga ri na nkarhi wo ringanela.
Ku na swingariswingani leswi nga boxiwa.
A ku na tinghwazi to tala.
Ku ta va na tinghozi hi mikarhi hinkwayo.
Ku ta va na vulavisisi.
Ku ta va na mali yo tala
A ku nga vi na ndlela yin’wana.
A ku nga vi na xihlawuhlawu.
Kwalaho, ndzi na ku tshemba.
Hikokwalaho, a ndzi nga swi amukeli.
Hikowalaho, a ndzi nga koti ku swi nyika.
Hikokwalaho i ku humelela ka kahle. 
Hikokwalaho swoleswo a swi lulamile.
Hikokwalaho, a hi nga va seketeli.
Hikowalaho hi fanele hi endla swin’wana.
Hikokwalaho, ndzi kaneta kungu leri.
Hikokwalaho, ndzi ta engeta.
Hikokwalaho, u nga swi endli!
Hikokwalaho, swi nga van a ku humesa endleleni.
Hikokwalaho, a hi endleni swo fana.
Hikokwalaho, a hi veni na swo tala.
Hikowalaho, nhlamulo ya olova.
Hikowalaho, ku na timhaka timbirhi.
Hikokwalaho, va ta va kona.
Hikokwalaho xiviko lexi xi humile emhakeni!
Hikokwalaho, hi faneleku dizayina.
Hikokwalaho, hi fanele ku va erivaleni.
Hikokwalaho, hi fanele hi kuma xan’wanchumu.
Hikokwalaho, hi fanele hi veka swirhanganna.
Hikokwalaho hi lava swikhirho leswi tirhaka.
Hikokwalaho, hi fanele ku angula.
Hikokwalaho, hi ta va seketela.
Swiendlo swoleswo swi fanele ku soriwa.
Leswi swi nga cinca swi kahle swinene.
Leswi swi nga cinca swi nga ka swi nga amukeleki. 
Leswi swi endleka hinkwako.
Leti hinkwato i timhaka ta nkoka.
Leswi hinkwaswo i tindlela ta swa tipolitiki.
Leti hinkwato i timhaka ta kahle.
Leswi i swiyimo swo hambana swinene.
Leswi i mixiyaxiyo yin’wana ntsena.
Lawa i marito ya mina ya manghenelo.
Leswi a ko va marito ntsena.
Leswi a hi swivutiso swa mina.
Lawa a hi marito ya mina.
Leyi a hi milawu leyintshwa.
Leti a hi timhaka letintshwa.
Leswi a swi pfuni ngopfu.
Leswi sweswi se swi tshamisekile.
Leswi i mipimo ya minimamu ntsena.
Leswi i swiphiqo eka vanhu.
Leswi i milawu ya masungulo.
Leti hi tona timhaka ta kahle.
Leti hi tona timhaka ta nkoka.
Leti hi tona timhakankulu.
Leswi hi swona switshunxo leswi nga fanela.
Leswi hi swona swihlawulekisi swinharhu.
Leswi hi swona swipimelo swinharhu.
Leswi hi swona swivangelo swimbirhi.
Leswi hi swona switshunxo swimbirhi.
Hikokwalaho leti hi tona timhaka ta nkoka.
Leti i timhaka timbirhi to hambana.
Leswi i swilo swimbirhi swo hambana.
Leti hi tona timhaka timbirhi ta nkoka.
Leswi hi swona swirhangana swa nkoka swimbirhi.
Leti i timhaka timbirhi to hambana.
Leti i timhaka to nonon’hwa swinene.
Leti i timhaka ta nkoka swinene.
Leswi i swiboho swa nkoka swinene.
Leswi i mihluvuko ya nkoka swinene.
Lawa i magoza ya nkoka swinene.
Lava i vanhu lava nga na vusweti swinene.
Leti i timhaka ta “sensitive” swinene
Leti i timhaka ta swa xithekiniki swinene.
Leswi hi swona leswi swi kayivelaka.
Leswi swi humile eka matlhelo hinkwawo.
Mitlhontlho leyi i ntiyiso swinene.
Swipimelo leswi swi fikeleriwile.
Swipimelo leswi swi fanele swi tirhiswiwa.
Matiko lawa ma katsiwa hi ku kongoma.
Matshalatshala lawa ma fanele ma khutaziwa.
Matshalatshala lawa ma fanele ma tekeriwa enhlokweni.
Swisiyiwaehandle swi fanele swi susiwa.
Tinhlayo leti ta vilerisa swinene.
Tinhlayo leti ta tivulavulela hi toxe.
Timfanelo leti ta masungulo i ta nkoka.
Leswi sweswi se swi humesiwile.
Leswi swi fanele ku hlamuseriwa.
Leswi swi fanele ku hangalasiwa.
Leswi swi katsa matiko lama nga yimela ku langhiwa.
Matshalatshala lawa ya laveka hi xihatla.
Switirho leswi swa laveka hi xihatla.
Leswi nga ri ki swa ntolovelo swi fanele ku lulamisiwa.
Timhaka leti ta karhi ta kaneriwa.
Timhaka leti i timhaka ta ntiyiso.
Timhaka leti ti fanele ku lulamisiwa.
Timhaka leti ti fanele ku lulamisiwa.
Leswi swi fanele ku kamberiwa hi vukheta.
Leswi swi fanele swi hlayisiwa ku hambana.
Leswi swi fanele ku vuriwa.
Leswi a swi fanelangi ku rivariwa.
Leswi swi fanele ku humesiwa.
Leswi swi lava ku ololoxiwa.
Vanhu lava i vaakelani va hina.
Vanhu lava a va na ntokoto.
Swiphiqo leswi swi fanele ku ololoxiwa.
Swihumelerisiwa leswi swa kumeka.
Tiphurojeke leti ti fanele ku lulamisiwa.
Makungu lawa ma fanele ku yimisiwa.
Makungu lawa ma fanele ku bakanyeriwa etlhelo.
Makungu lawa a ma ta tiyisisa swoleswo.
Swivutiso leswi swi fanele ku hlamuriwa.
Swiviko leswi swi pfunile.
Swikombelo leswi swi hi ndlela leyi landzelaka.
Switirhisiwa leswi swi fanele swi nyikiwa.
Leswi swi fanele ku va xirhangana.
Swiyimo leswi swa tika swinene.
Switatimende leswi a swi amukeleki na switsanana.
Swilo leswi swi nga papalateka.
Kutani lawa hi wona makungu.
Swilo leswi a swi lahlekangi.
Timhaka letimbirhi i ta nkoka.
Mitsengo leyi yi fanele ku hlayisiwa.
Mati lawa ma fanele ku sirheleriwa.
Leswi a ku ri ku humelela lokukulu.
Hikokwalaho, leswi hi swona swivangelo.
Va kongomisa eka ku sivela leswi.
Hinkwavo va tibohile eka leswi.
Hinkwavo va na mavito ya vona.
Leswi i mhaka ya swa tipolitiki.
Va tlhelela endzhaku hi goza rin’we.
Hinkwaswo ka swona swa pfuna swinene.
Na vona i vaakitiko va vona.
Hakunene swi tano.
I swilo swo hambana swinene.
Va faneriwile hi swo tala.
Va le ka xiyimo xo biha swinene.
A swa ha fambelani.
A swi xihundla.
A va endli nchumu.
A va kona na ku va kona.
A va le ka xiyimo xa khombo.
Hambiswiritano, a va xiswona swoleswo.
A swi fani.
A swi se va kona lahaya.
I swa ntsakelo wo karhi.
Swi le ku kaneriweni.
Swi kahle swinene entiyisweni.
Hi swona swirhanganankulu.
Hi wona mavandla ya swa tipolitiki.
Swi ta fanela ku amukeriwa.
I swiyimo swimbirhi swo hambana.
I timhaka timbirhi to hambana.
Va rindzerile swoleswo.
Va tiyimiserile ku vulavula.
Va nga naswona va fanele ku.
Swi nga va na nkhumbho.
Hikokwalaho a swi nga pfumeleriwi.
Swi ta emakumu.
Swi nga tlhela swi sivela ku humesa swihumelerisiwa.
Va nga va eka xiyimo xa khombo.
A va ta va va endlile swoleswo.
A va nga swi twisisangi.
Swi tumbuluxa mitirho na rifumo.
Va koxa ku yirisela makumu.
Va faneriwile hi swo antswa ku tlula leswi.
Va faneriwile hi nyingiso wa hina wo hetiseka.
Va faneriwile hi nseketelo wa hina wo hetiseka.
Va faneriwile hi ku khensa ka hina ko hetiseka.
Va endlile ntirho wa kahle swinene.
A va endlangi tano.
Va tsandzekile.
A va boxangi swa vutherorisi.
A swi va fanelangi swoleswo.
A va fanelangi ku endla tano.
A va teki swiboho.
Va tsandzekile ku endla tano.
Swi famba swin’we.
Hinkwavo ka vona va tirhile swa xiyimo xale henhla.
Va se va tswariwile.
Va humelerile swinene.
Va endlile ntirhokaya wa vona.
Va hi yingiserile.
Va lahlekeriwile hi ntshuxeko wa vona.
A va na ndhawu laha.
A va hlawuriwanga.
A va endlangi tano.
A va fambangi.
A va na nchumu swo swi endla.
A ku na nchumu lowu va lahlekeriwaka hi wona.
Va na nseketelo wa hina wo hetiseka.
Va kombisile ku tiyimisela.
Va fanele ku swi amukela swoleswo.
Swi fanele ku lawuriwa.
Swi fanele ku engeteriwa.
Va fanele va ta.
Va fanele ku yimisa vukungundzwana.
Va  sungurile ku hundzuluxa mphikizano
Swi fanele ku tlhela swi landza mpimo.
Swi fanele ku tlhela swi boha.
Va fanele ku nyikiwa nseketelo.
Swi fanele ku hlayisiwa.
Va fanele ku va fikelela sweswi.
Va fanele va ri na swivangelo swa vona.
Hikokwalaho swi fanele ku nyikiwa.
Va fanele ku tlhontlhiwa.
Swi fanele ku pfumeleriwa.
Swi fanele ku lulamisiwa.
Swi fanele ku olovisiwa.
Va lava ku va vatirhisani.
Va fanele va ehleketisisa nakambe.
Va fanele ku twisisa swoleswo.
Va fanele ku tirha swin’we.
Va arile ku swi sayina.
Swi vonaka swi ri hikambirhi.
Swi fanele swi tlhela vekiwa erivaleni.
Va fanele va tshunxiwa kan’wekan’we.
Swi fanele ku hundzuka ntolovelo.
Va fanele va endla leswi hi ndlela leyi nga fanela.
A va fanelangi ku tshuka va rivariwile.
Va lava ntsena vukalaxihundla.
Va xanisiwa hi ku siyiwa ehandle.
Va xanisekile eka nkarhi lowu nga hundza.
Va swi seketerile leswi eka komiti.
Na vona va na xiave.
Na vona va fanele ku soriwa.
Va lava vumundzuku byo antswa.
Va lava mfumo lowuntshwa.
Va lava ku vona mbuyelo.
A va lava makete lowu nga lawuriwiki hi mfumo.
A ku nga ri nhlawulo wa xidemokirasi.
Hinkwaswo ka swona swi ta va swi fanerile.
Swi ta tlhela swi va swa hina.
Swi ta tlhela swi tlakusa vuhlayiseki.
Ku ta va ku ri malembe yo nonon’hwa.
Swi ta sungula kuva swa mikarhi hinkwayo.
Va ta vuyeriwa na vona.
Swi ta vuyerisa mavandla hi mambirhi.
Swi ta ya emahlweni swi kula.
Va ta kuma swi nonon’hwa.
Va ta kuma mimbuyelo.
A va nge tshuki va humelerile.
A va nge tshuki va swi endlile swoleswo!
A swi nga ha vi kona.
A va nga endli tano.
Swi le rivaleni leswaku va ta amukeriwa.
Va ta hlaya xitsariwa.
Kutani va ta sungula ku va na vuphikizani.
Swilo a swi hi ndlela yaleyo.
Swilo swi fanele ku endliwa ku antswa.
Swilo swi lava ku antswisiwa hi xihatla.
Xavunharhu, dyondzo, vuleteri na vulavisisi.
Xavunharhu, swi fanele ku va na vukalaxihundla.
Xavunharhu, ku tiyisisa makhomiwelo yo fana.
Xavunharhu, a hi nga swi fikeleli.
Xavunharhu, ndzi ta boxa swa vurimi.
Xavunharhu, ndzi ta boxa “subsidiarity”.
Xavunharhu, mitirho na nawu wa swa vutomi.
Xavunharhu, ku kaneta mfumo.
Xavunharhu, xivandla xa swa mabindzu.
Xavunharhu, mhaka ya vakhandziyi.
Xavunharhu, ku na nawu wa swa mahungu.
Xavunharhu, hi lava mbulavurisano wo antswa.
Xavunharhu, hi lava mphikizano wo engetela
Xavunharhu, hi lava mahungu yo engetela.
Xavunharhu, hi lava miehleketo leyintshwa.
Xavunharhu, hi fanele hi tumbuluxa.
Leyi i mhaka yo tika swinene.
Leswi swi khumba ndhawu hinkwayo.
Ku cinca loku a ku amukeriwangi.
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka “biotechnology”.
Leswi swi tirha eka matiko hinkwawo.
Leswi swi tirha na le ka tindhawu to hlayanyana.
Leswi swi tirha eka matlhelo hinkwawo.
Leswi swi tirha eka tiko rin’wana na rin’wana.
Leswi swi tirha eka swilo swo tala.
Leswi swi tirha eka hina hinkwerhu.
Leswi swi tirha na le ka wena.
Ndhawu leyi yi tirhisiwile.
Ndhawu leyi yi fanele ku fananisiwa.
Leswi swi vitana xivutiso lexi: hikokwalaho ka yini?
Leswi swi ndzi fikisa eka nhlanganiso.
Leswi swi ndzi fikisa eka ku thya mavito.
Mpimanyeto lowu wa timali wa karhi wa kaneriwa.
Leswi swi nga va na switandzhaku swo tika swinene.
Leswi swi beriwa mandla.
Leswi swi nga soleka ntsena.
Leswi swi nge vi xitshunxo.
Leswi a swi nga vi ntolovelo.
Mhaka leyi a yi hambanangi.
Ku cinca loku ku se ku humelerile.
Ku cinca loku na kona ka amukeleka.
Mhaka leyi se yi fikile emakumu.
Leswi swi le rivaleni leswaku a swi humelelangi.
Leswi a swi hlamarisi.
Leswi swi mayelana na ti mikhutazo ya swa timali.
Leswi swi khumba nhlengeletano exikarhi ka mimfumo.
Xipimelo lexi i xa nkoka swinene.
Leswi swi kwetlembetana na timfanelo ta ximunhu.
Leswi swi vumba ku antswa ko vonaka.
Leswi a swi ta va swi voniwile.
Leswi swi nga va na switandzhaku swo tika swinene.
Leswi swi nga teka nkarhi wo leha.
Khoso leyi yi fanele ku ya emahlweni.
Njhekanjhekisano lowu i wa nkoka swinene.
Njhekanjhekisano lowu wu fanerile swinene.
Leswi nga humelela swi fanele ku tlheriseriwa endzhaku.
N’wangulano lowu i wa nkoka swinene.
Xileriso lexi xi mayelana na xihlawuriwa.
Xileriso lexi xi fanerile hakunene.
Xileriso lexi xi fanele ku tirhisiwa.
Xileriso lexi xi fanele ku ariwa.
Xileriso lexi xi ta herisiwa.
Xileriso lexi xi ta tiyisisa swoleswo.
Nkanelo lowu a hi wuntshwa.
Leswi a swi twisiseki.
Leswi a swi swi pfumeleli.
Leswi a swi humeleli mikarhi hinkwayo.
Leswi a hi xikombisi xa kahle.
Leswi a hi xikombisi xa kahle.
Leswi a swi twisiseki.
Leswi a swi vuli xihlawuhlawu.
Mpfampfarhuto lowu wu hangalasiwile.
Nkayakayo lowu wa swa ikhonomi wu kona laha.
Njhekanjhekisano lowu wa nyanyuko wu pfariwile.
Xiviko lexi xa xiyimo xa le henhla xi tiyisisa swoleswo.
Mhaka leyi ya tivulavulela hi yoxe.
Ku chava a ku fanelanga.
Ntshunxeko lowu wu fanele ku xiximiwa.
Leswi swi ndzi nyika ntsako lowukulu.
Leswi swi tisa xivilelo.
Xikongomelo lexi xi fikeleriwile.
Leswi swi humelerile nkarhi wun’wana lowu nga hundza.
Leswi swi se swi hlwerisiwile.
Leswi swi se swi endliwile.
Leswi na swona swi bakanyeriwe etlhelo.
Leswi swi boxiwile swi va erivaleni.
Leswi swi endliwile eka nkarhi lowu nga hundza.
Leswi swi endliwile namuntlha.
Leswi a swi ri na nkoka swinene.
Leswi a ku ri xikongomelo xa hina.
Leswi a swi ri na swivulavula swinene.
Leswi swi fanele ku yima.
Leswi a swi se tshama swi humelela.
Leswi a swi se fikeleriwa.
Leswi a swi endliwangi.
Leswi a swi kotengangi.
Leswi na swona a swi humelelanga.
Leswi a swi humelelangi kun’wana na kun’wana.
Leswi swi fikeleriwile sweswi.
Leswi swi tumbuluxiwile sweswi.
Leswi swi endliwile sweswi.
Leswi swi humesile mbuyelo wa kahle.
Leswi a swi se humelela na sweswi.
Leswi swi fanele ku lulamisiwa.
Leswi swi fanele ku cinciwa.
Leswi swi fanele swi hlamuseriwa.
Leswi swi fanele ku kaneriwa.
Leswi swi fanele swi hungutiwa.
Leswi swi fanele ku koteka.
Leswi swi fanele swi siveriwa.
Leswi swi fanele swi vuriwa.
Leswi swi fanele swi vuriwa.
Leswi swi fanele swi yimisiwa.
Leswi swi fanele ku ololoxiwa.
Leswi swi fanele ku twisisiwa.
Leswi swi fanele ku tsariwa.
Vuxisi lebyi byi fanele byi yima.
Ku tlakuka loku a ku amukeleki.
Xiyenge lexi xi na vumundzuku.
Tshalatshala leri ri faneriwile hi nseketelo wa hina.
Tshalatshala leri ri fanele ku seketeriwa.
Ndzavisiso lowu wa karhi wa ya emahlweni.
Vulavisisi lebyi bya karhi bya ya emahlweni
Leri i goza ro ka ri nga ri kahle.
Lexi a hi xikombiso xa kahle.
Leyi i mhaka yo ka yi nga ri kahle.
Lowu i ntwanano lowu nga na ndzingano.
Leri i kungu leri nga na ndzingano.
Leyi i “premise” ya masungulo.
Lowu i nawu wa masungulo.
Lowu i nkateko lowukulu.
Leswi i ku tiboha loku bohaka.
Leyi i mhaka yo nono’hwa.
Leyi i mhaka yo pfilungana swinene.
Leyi i phesenteji leyi amukelekaka.
Lexi ixiphemu xa nkoka.
Lexi i xikongomelo xa nkoka.
Leyi i ndlela ya nkoka.
Lexi i xiyimo lexi nga na nghozi.
Lowu i ntolovelo lowu nga na nghozi.
Lawa i makumu lama nga hi yisiki helo.
Leri i rito ro hambana.
Lowu i ndzingano wo nonon’hwa.
Lexi i xiyimo xa kahle.
Leri i tshalatshala ra kahle.
Leri i goza ro sungula.
Lawa i mahetelelo ya nkoka.
Lexi i xipimelo xa masungulo
Leswi i ku hambana ka masungulo.
Leswi i ku hambana ka masungulo.
Leyi i mhaka ya masungulo.
Leyi i mhaka ya masungulo.
Lowu i nawu wa masungulo.
Lexi i xiphiqo xa masungulo.
Lexi i xivutiso xa masungulo.
Leswi i ku kanakana ka masungulo.
Leyi i mfanelo ya masungulo.
Lowu i nawu wo angarhela.
Lexi i xikombelo xa ntiyiso.
Leyi i mhaka ya misava hinkwayo.
Leri i kungu ra misava hinkwayo.
Lowu i ntwanano wa kahle.
Lexi i xikombiso xa kahle.
Leyi i miehleketo ya kahle.
Leri i goza ra kahle.
Leyi i mhaka ya kahle.
Leri i kungu ra kahle.
Lexi i xivutiso xa kahle.
Lowu i mbuyelo wa kahle.
Lexi i xikombisi xa kahle.
Lexi i xikoweto xa kahle.
Leri i goza ra kahle.
Lowu i nchumu wa kahle.
Lebyi i vutumbuluxi bya kahle swinene.
Lowu i ntsako lowukulu.
Lowu i nkateko lowukulu.
Lowu i makete lowu wa ha kulaka.
Lexi i xiyenge lexi xa ha kulaka.
Lowu i mpimo wa le henhla. 
Lexi i xitoloveto lexikulu.
Leyi i nhlayo leyikulu.
Lexi i xiphiqo lexikulu.
Leyi i nhlamulo ya hinkwerhu.
Lebyi i vutihlamuleri bya hinkwerhu.
Lexi i xiboho xa nkoka.
Leyi i mhaka ya nkoka.
Lowu i nkarhi wa nkoka.
Leyi i mhaka ya nkoka.
Lowu i mpimo lowukulu.
Leyi i mhaka ya le nawini.
Lexi i xivilelo xa le nawini.
Lowu i nkateko lowu nga lahleka.
Lowu i mfikelelo lowukulu.
Leri i pfhumba lerikulu.
Lowu i nhluvuko lowukulu.
Leyi i mhaka leyikulu.
Lexi i xiphiqo lexikulu.
Lexi i xivutiso lexi kulu.
Lowu i ntirho lowukulu.
Lexi i xileriso xa minimamu.
Lowu i nkateko lowu nga kayeriwa.
Lowu i ntirho wa mfumo wa tiko.
Lexi i xiyimo lexi nga fanela.
Lawa i masungulo lamantshwa.
Lawa i mavonelo ya mina n’winyi.
Lexi i xiboho xa swa tipolitiki.
Leyi i mhaka ya swa tipolitiki.
Lowu i ntiyiso wa swa tipolitiki.
Lowu i nhluvuko wa kahle swinene.
Lexi i xihlawulekisi xa kahle.
Leri i goza ra kahle.
Leyi i mhaka ya kahle.
Leri i goza ra kahle.
Leri i endlelo leri nga endlekaka.
Leyi i mhaka ya xihatla.
Leyi i mhaka ya swa maendlelo.
Lowu i mfikelelo wa ntiyiso.
Leswi i ku antswa ka ntiyiso.
Lexi i xiphiqo xa ntiyiso.
Leyi i rhekhodo ya ntiyiso.
Leri i endlelo leri nga na ntiyiso.
Leswi swi kambisisa ntiyiso.
Leyi i mhaka leyi solekaka.
Lowu i ntirho wo hlomula mbilu.
Lexi i xiyimo xo vava.
Leswi i ku hlaya ka vumbirhi.
Leri i papila ro vhotela ka rona ra xihundla.
Leyi i mhaka ya “sensitive”.
Leyi i mhaka ya le tlhelo.
Leyi i vhoti ya le tlhelo.
Lexi i xivilelo xa nkoka.
Leyi i nyimpi yo tika.
Leyi i mhaka yo tika.
Leyi i mhaka yo tika.
Leswi i ku pfumaleka ka ntwisisano ko tika.
Lexi i xiphiqo xo tika.
Lebyi i vutihlamuleri byo tika.
Lowu i mfikelelo wa nkoka.
Leri i goza ro tlhelela endzhaku.
Leri i goza ro tlhelela endzhaku
Lexi i xihlawuriwa xa qhingha.
Lexi i xiyimo xo chavisa.
Lowu i mbulavulo lowu nga ta hi nkarhi wa kahle.
Lowu i nkarhi lowu fanaka wu ri woxe.
Lexi i xivutiso lexi nga na nkoka.
Lowu i ndzhendzheleko wo vava swinene.
Leri i kungu leri amukelekaka.
Leri i goza leri amukelekaka.
Lexi i xiyimo xo biha na ku va kahle hi nkarhi wun’we.
Lexi i xiboho xa vutlhari.
Leswi i ku cinca loku vilerisaka.
Leswi swi mayelana na timfanelo ta vaakitiko.
Leswi swi mayelana na mphikizano wa kahle.
Leswi swi mayelana na ntikelo wa ximunhu.
Leswi swi mayelana na mali ya vona.
Leswi hi ntiyiso a hi nchumu lowuntshwa.
Leswi hi leswi ndzi kombelaka swona ntsena.
Leswi swi mayelana na mphikizano ntsena.
Leswi swi mayelana na ku hlayiseka nkarhi lowo leha.
Leswi i ku humelela ka kahle.
Leswi hinkwaswo swi le rivaleni.
Leswi hinkwaswo swi kahle.
Leswi swi tlhela swi enerisa swinene.
Leswi swi tlhela swi va swi lulamile.
Leswi na swona i ku humelela ka hina.
Leswi na swona swi fanerile laha.
Leswi i xiphiqo hi mikarhi hinkwayo.
Leswi swa boha.
Leswi swi fanerile hi xiviri.
Lexi i xirhangana xa xiviri.
Lawa i manyala ya xiviri.
Lexi i xiyimo xo ka xi nga twisiseki.
Lexi i xikongomiwa lexi nga na ku hiseka.
Lexi i xikombi lexi khutazaka.
Leyi i nhlayo leyikulu.
Leyi i mhaka ya swa mbangu.
Lexi i xiphemu xa nkoka.
Leyi i mhaka ya nkoka.
Lexi i xilaveko xa nkoka.
Leswi i vukheta bya nkoka.
Leswi i ku hiseka ka xiyimo xa le henhla swinene.
Lexi i xihlawuriwa xa xiyimo xa le henhla swinene.
Leswi i matitwelo ya xiyimo xa le henhla swinene.
Leyi i miehleketo ya xiyimo xa le henhla swinene.
Leswi i vuswikoti bya xiyimo xa le henhla swinene.
Leswi i ku humelela loku nga na matimu.
Leri i kungu ra swa matimu.
Lexi i xivandla xa nkoka.
Lexi i xileriso xa nkoka.
Lowu i nkanelo wa nkoka.
Lexi i xitsariwa xa nkoka.
Lexi i xiphemu xa nkoka.
Lexi i xikumiwa swa nkoka.
Leyi i mhaka ya nkoka.
Leyi i mhaka ya nkoka.
Lowu i nawu wa nkoka.
Lawa i maendlelo ya nkoka.
Lexi i xiviko xa nkoka.
Lexi i xikombi xa nkoka.
Leyi i nhlokomhaka ya nkoka.
Lexi i xiyimo lexi nga kotekiki.
Lexi i xiviko xo sungula.
Leri i endlelo ra vutumbuluxi.
Lowu i nawu lowu nga hlanganisiwa. 
Leri i endlelo ro tsakisa.
Leswi i nhluvuko lowu tsakisaka.
Leyi i mhaka yo tsakisa.
Lexi i xiyimo lexi nga tiyiselekiki.
Leyi i miehleketo ya khale.
Leswi i mhaka ya khale.
Leyi i nyimpi leyi ya ka emahlweni.
Lowu i nkanelo lowu wa ha ya ka emahlweni.
Lawa i maendlelo lawa ya ha ya ka emahlweni.
Lowu i njhekanjhekisano wa mani na mani.
Lexi i xivutiso xa mani na mani.
Leswi i ku cinca loku nga tsariwangiki.
Lawa i mavonelo lama nga amukelekiki.
Kungu leri amukeleki!
Leyi i mhaka ya xihatla.
Leyi i mhaka yin’wana ya nkoka.
Leswi ivutumbuluxi byin’wana bya nkoka.
Leyi hi yin’wana mhaka.
Leswi i ku kombela leswi nga endlekiki.
Leswi hakunene swi tshamisekile.
Hakunene leswi a swi amukeleki.
Leswi swi le rivaleni eka un’wana na un’wana.
Leswi swi le rivaleni leswaku ko va ku copeta ka tihlo.
Leswi i swa nkoka eka mitirho.
Leswi swa navetisa swona hi swoxe.
Leswi i swa nkoka.
Leswi i swa nkoka hambi swi tika.
Leswi i mahungu yo biha swinene.
Leswi swi na nkoka.
Leswi swi le henhla swinene.
Leswi swi le hansi swinene.
Leswi swi hikokwalaho ka swivangelo swo hambanahambana.
Leswi swi humelela masiku hinkwawo.
Leswi swa nonon’hwa ku swi ndhundhuzela.
Hi leswi swi fambisaka swona.
Hi leswi swilo swi nga yimisa xiswona.
Leswi swa aka na swona i swa nkoka.
Leswi i swa nkoka ku swi tsundzuka.
Leswi i swa nkoka eka hina.
Leswi swa kanakanisa.
Leswi swi tshamisekile
Leswi a swi tiyiseleki naswona a swi amukeleki.
Lexi i xikombiso xin’we ntsena.
Leswi i masungulo.
Leswi swi ringene na ku tlula.
Leyi i mhaka ya mina yo sungula.
Lexi i xivutiso xa mina xo sungula.
Lawa i marito ya mina yo sungula.
Leswi i ku navela ka mina ko hetelela.
Leswi i ku tikhorwisa ka mina n’winyi.
Leswi i maehleketelelo ya mina n’winyi.
Leri i vonelo ra mina n’winyi.
Leswi swi fanerile na swona swi lulamile.
Leswi a hi ntirho wo olova.
Leswi a hi khombo lerikulu.
Leswi a swa ha amukeleki.
Leswi a swa ha tiyiseleki.
Leswi a hi ku cinca.
Leswi a hi ku veka swilo erivaleni.
Leswi a hi swisolo.
Lexi a hi xitshunxo.
Leswi a swi mayelana na xihlawuhlawu.
Leswi a swi mayelana na ku fananisa.
Leswi a swi mayelana na idiyoloji.
Leswi a swi mayelana na vusirheleri.
Leswi na swona a swi amukeleki . 
Leswi a swi helelanga , hambiswiritano . 
Leyi a hi ndlela yin'wana . 
Leswi a hi ndlela yin'wana yo yi hlawula . 
Leswi a swi le ku kanetaniweni . 
Leswi a swi le ku vutisiweni . 
Leswi a hi xikongomelo xa xona . 
Leswi a swi talanga , hambiswiritano . 
Leswi a hi ku amukelana . 
Leswi a hi nandzu wa mina , 
Leswi a hi mahlavutelelo ya mina . 
Leswi a hi xiphiqo xa mina . 
Leswi a hi xikongomelo xa hina , 
Leswi a hi ku kungela ka hina . 
Leswi a hi mavonelo ya hina . 
Leswi a hi yona nhlamulo . 
Leswi a hi yona mhaka . 
Leswi a hi xona xiphiqo . 
Leswi swa vitanisa swinene . 
Leswi a swi khaqati ngopfu . 
Leswi a swi na vutihlamuleri ngopfu . 
Leswi a hi xikongomelo xa wena . 
Leswi se swi le ku tirhisiweni . 
Leswi se swa lulamisiwa . 
Leswi se swa olovisiwa . 
Leswi se i ntirho wa hina . 
Leswi se swi le ku humeleleni . 
Leswi swi le rivaleni , swi tano . 
Leswi swi le rivaleni leswaku swa nyumisa . 
Leswi swi le rivaleni leswaku i swa nkoka swinene . 
Leswi swi tano swa soleka . 
Leswi i swa nkoka ku tlurisa . 
Leswi i swo vilerisa swinene . 
Leswi i swa nkoka lowukulu . 
Leswi i swa nkoka wukulukulu . 
Leswi i swa nkoka wa le henhla swinene . 
Lawa hi man'wana masungulelo . 
Lawa yo va masungulo ntsena . 
Ndzi kholwa leswaku a hi mfularhelano . hikwalaho ka swivangelo swinharhu . 
Ndzi kholwa leswaku i vutihlamuleri bya xipolitiki ku endla tano . 
Ndzi kholwa leswaku swa endleka ku luka xiringanyeto xo tano . 
Ndzi kholwa leswaku hi swona ku lava ku endla tano . 
Ndzi kholwa leswaku i swa nkoka swinene ku rhamba vatswari . 
Ndzi kholwa leswaku xi tirha kahlenyana hi ku angarhela . 
Ndzi kholwa leswaku i swa nkoka swinene ku sungula hi leswi . 
Ndzi kholwa leswaku nkarhi wa mina wo vulavula se wu fike emakumu . 
Ndzi kholwa leswaku xiyimo xa hina eka mhaka leyi xa pfuna . 
Ndzi kholwa leswaku ku khensa ka lavela eka muviki eka leswi . 
Ndzi kholwa leswaku ndzi tlakusile timhaka leta nkoka swinene . 
Ndzi kholwa leswaku tiko ro antswa a wu nga ha va mbuyelo wa kona . 
Ndzi kholwa leswaku ku wisa ku lwa ku ri koxe ku nge ringani . 
Ndzi kholwa leswaku hinkwaswo leswi i goza ro ya emahlweni . 
Ndzi kholwa leswaku un'wana na un'wana u pfumelelana na leswi hi swi vulaka . 
Ndzi kholwa leswaku timfanelo ta ximunhu i ta misava hinkwayo naswona a hi swo va swo pimaniseka . 
Ndzi kholwa leswaku nkarhi lowu taka hi fa nele ku tirhisa nkarhinene lowu . 
Ndzi kholwa leswaku eka ndhawu leyi hi na xivandlanyana. 
Ndzi kholwa leswaku pholisi ya swa mitirho i xiphemu xa ku cinca . 
Ndzi kholwa leswaku wolowo i ntirho lowu vuyerisaka matlhelo himambirhi . 
Ndzi kholwa leswaku i xiboho xa le rivaleni ku suka eka njhekanjhekisano wa hina . 
Ndzi kholwa leswaku hi yona ndlela yi ri yoxe yi amukelekaka yo yi landzelela . 
Ndzi kholwa leswaku hi yona mhaka leyi hi yi kanelaka namuntlha . 
Ndzi kholwa leswaku leyi hi yona ndlela leyi faneleke yo swi endla . 
Ndzi kholwa leswaku wolowo i ntirho lowu hi faneleke ku wu endla . 
Ndzi kholwa leswaku sweswo i swa nkoka swinene eka leswi swa ha taka . 
Ndzi kholwa leswaku i goza ra n'wangulano lowu . 
Ndzi kholwa leswaku i swa nkoka ku tiyisisa timfanelo ta vavasati . 
Ndzi kholwa leswaku swa laveka swinene ku languta tindlela tin'wana . 
Ndzi kholwa leswaku swi ringanana swinene na ku va swona swinene . 
Ndzi kholwa leswaku swa vuyerisa ku kongomisa eka mhaka leyi . 
Ndzi kholwa leswaku swi ta hela hi ku va ku ri na tikonkulu ra ntsindza wun'we . 
Ndzi kholwa leswaku tiko rin'we ri vangile xiphiqo lexi hinkwaxo . 
Ndzi kholwa leswaku hi ku angarhela hi vile na ku ya emahlweni ka kahle . 
Ndzi kholwa leswaku ndzavisiso eka xivandla lexi i wa nkoka ngopfungopfu . 
Ndzi kholwa leswaku u endlile ntirho wunene swinene . 
Ndzi kholwa leswaku nkongomiso wo hlawuleka wu fanele ku endliwa eka leswi . 
Ndzi kholwa leswaku xelexo i xiphemu lexi hi faneleke ku xi tlanga . 
Ndzi kholwa leswaku nhlamulo ya leswi yi hi ndlela leyi . 
Ndzi kholwa leswaku ku twanana loku nga kumeka i ka kahle . 
Ndzi kholwa leswaku swo fularhelana na swona khaqa , hi swona swi nga ta va swona . 
Ndzi kholwa leswaku maendlelo lama faneleke ku tekiwa ya tika . 
Ndzi kholwa leswaku mbuyelo wa kona wu ta va lowunene . 
Ndzi kholwa leswaku xibumabumelo lexa sweswi yo va masungulo . 
Ndzi kholwa leswaku muviki u swi kotile swinene laha . 
Ndzi kholwa leswaku muviki wo tlanga-vu hi tinhlayo . 
Ndzi kholwa leswaku valahlekeriwa va ntiyiso hi hina hinkwerhu . 
Ndzi kholwa leswaku xiviko lexi nga emahlweni ka hina xa faneriwa hi ku seketeriwa . 
Ndzi kholwa leswaku mbuyelo wu kahle na ku va wu ringanana kahle . 
Ndzi kholwa leswaku ku na swivangelo swo vulavurisana ehenhla ka mpimo wa kona . 
Ndzi kholwa leswaku ku na tindlela timbirhi eka nkarhi wa sweswi . 
Ndzi kholwa leswaku ku vile na ku vulavurisana mayelana na leswi . 
Ndzi kholwa leswaku ku na xipimelo xo rhangela eka switshunxo swo twananeriwa . 
Ndzi kholwa leswaku ku na mpfilungano wo karhi mayelana na leswi . 
Ndzi kholwa leswaku a ku fanele ku va na xi pimelo xa le rivaleni ku tlula leswi . 
Ndzi kholwa leswaku ku ta va na ku kanetana ko tsemakanya mitlawa eka leswi . 
Ndzi kholwa leswaku leswi i timodlolo leti faneriwaka hi nseketelo wa hina . 
Ndzi kholwa leswaku mivulavulo leyi na yona yi ta va yo humelela . 
Ndzi kholwa leswaku swi fanele ku va nkhumbekonkulu wa hina . 
Ndzi kholwa leswaku swi nyika masungulo lamanene ya njhekanjhekisano . 
Ndzi kholwa leswaku hofisi ya vuyimeri leyi a yi fanele ku tumbuluxiwa handle ko hlwela . 
Ndzi kholwa leswaku leswi na swona swi lava ku tirhisiwa ka tikhota . 
Ndzi kholwa leswaku njhekanjhekisano lowu wu fanele ku tirha ku endlisa sweswo . 
Ndzi kholwa leswaku leswi swi vile ku humelela lokunene ka hinkwerhu . 
Ndzi kholwa leswaku pfhumba leri ri famba hi ndlela leyi faneleke . 
Ndzi kholwa leswaku leri i khombo ra kunene naswona leri nga kona . 
Ndzi kholwa leswaku lowu i nsusumeto lowu fanelaka wa mhaka ya maendlelo . 
Ndzi kholwa leswaku leswi na swona i swa nkoka hi swivangelo swa swa sayikholoji . 
Ndzi kholwa leswaku leswi i ku ya emahlweni eka swo pfuna vatirhisi . 
Ndzi kholwa leswaku leyi i elemente ya nkoka na yo tumbuluxa swintshwa . 
Ndzi kholwa leswaku leswi swi le kule no hlohletela ku nghena etikweni ko ka ku nga ri nawini . 
Ndzi kholwa leswaku leswi swi le ku humeleleni eka mivulavurisano ya sweswi . 
Ndzi kholwa leswaku leyi hi yona ndlela leyinene yo famba hi yona . 
Ndzi kholwa leswaku leswi hikwalaho i swa nkokankulu eka xiyenge lexi . 
Ndzi kholwa leswaku hi leswi maendlelo ya hina ya faneleke ku swi fikelela . 
Ndzi kholwa leswaku leswi swi fanele ku langutiwa swi ri xikongomelo lexinene . 
Ndzi kholwa leswaku xiphiqo lexi xi fanele ku tirhiwa hi ku khomisana . 
Ndzi kholwa leswaku xiringanyeto lexi a xi fanele ku langutiwa swinene . 
Ndzi kholwa leswaku xiviko lexi xi hi nyika ku tshemba eka xona . 
Ndzi kholwa leswaku leswi a swi fanele ku va kona eka nxopaxopo . 
Ndzi kholwa leswaku leswi se a swi fanele ku va ku hiseka ka hina ka le henhlahenhla . 
Ndzi kholwa leswaku leswi na swona swi ta va swona namuntlha . 
Ndzi kholwa leswaku leswi swi ta tikomba eka vhoti . 
Ndzi kholwa leswaku leswi a swi ta va kusuhi na ku ka swi nga endleki ku swi kuma . 
Ndzi kholwa leswaku a swi ta va ku hlavutela xiviko hi ndlela yo hoxeka . 
Ndzi kholwa leswaku namuntlha swi laveka ku tlula mikarhi hinkwayo . 
Ndzi kholwa leswaku hinkwerhu ha pfumelelana eka mhaka liya na yona . 
Ndzi kholwa leswaku hi vile ha swi tiva leswaku i mani a kombaka nxungeto . 
Ndzi kholwa leswaku hi le mahlweni ka nkarhi wa hina laha . 
Ndzi kholwa leswaku hi tirhana na mfanelo yintshwa . 
Ndzi kholwa leswaku hi le ku endleni ka sweswo eka mhaka leyi . 
Ndzi kholwa leswaku hi le ku seketeleni ka mavonelo ya vatirhisi . 
Ndzi kholwa leswaku hi le ka xiyimo xa ntshembo . 
Ndzi kholwa leswaku se hi le ka xiyimo xo yelana na xona . 
Ndzi kholwa leswaku hi le ka ndzhelelo wo rhete laha . 
Ndzi kholwa leswaku hi ndlela leyi hi le ku landzeleleni ka nandzelelano lowu nga wona . 
Ndzi kholwa leswaku hi nga veka ntshikilelo eka leswi . 
Ndzi kholwa leswaku hi nga hlohletela pfhumba leri hi mbilu . 
Ndzi kholwa leswaku kahlekahle a hi nga teka vutihlamuleri bya hina emakumu . 
Ndzi kholwa leswaku hi hava nkarhi wo wu onha . 
Ndzi kholwa leswaku hi na vutihlamuleri bya nkoka bya xipolitiki . 
Ndzi kholwa leswaku hi na swivangelo hinkwaswo swa ku va hi tihoyozela . 
Ndzi kholwa leswaku hakunene hi vile na njhekanjhekisano wo tika . 
Ndzi kholwa leswaku hi rhumerile hungu leri nga rona . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku tlakusa matshalatshala ya hina . 
Ndzi kholwa leswaku hi endlile miantswiso ya nkoka eka ndzimana . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku tirha swin'we ku sivela nsirhelelo wa mabindzu . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku ya emahlweni na ajenda ya hina . 
Ndzi kholwa leswaku se hi fanele ku vutisa swivutiso swa masungulo . 
Ndzi kholwa leswaku hi dinga bajete , dzana ra tiphesente . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku teka goza eka matlhelo himambirhi . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku lulamisa timhaka letimbirhi . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku languta sweswo hi vurhon'wana swinene . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku tirhana na xiyimo kahle . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku tekela leswi enhlokweni . 
Ndzi kholwa leswaku hi ta fikelela ku twanana eka timhaka to tala . 
Ndzi kholwa leswaku a hi fanele ku endla swo fularhelana na swona . 
Ndzi kholwa leswaku a hi fanele ku pfula njhekanjhekisano hi mhaka ya ku olova . 
Ndzi kholwa leswaku a hi fanele ku komba mpimohansi wa ku khomana . 
Ndzi kholwa leswaku leswi swi nga vuriwa laha hi swona . 
Ndzi kholwa leswaku leswi u nga swi vula swi le ka ndlela yeleyo . 
Ndzi kholwa leswaku , hi ku angarhela , swilo swi famba kahle . 
Ndzi kholwa leswaku , mayelana na ku ehleketelela , ku va exikarhi swa laveka . 
Ndzi kholwa leswaku nhlamulo i e-e , a swi amukeleki . 
Ndzi kholwa leswaku muviki u swi tirhile kahle swinene . 
Ndzi kholwa leswaku ntirho wa dyondzo i wa nkoka wo hlawuleka . .  . 
Ndzi kholwa leswaku swo fana na swona swi nga vuriwa ehenhla ka swin'wana swo tala . 
Ndzi kholwa leswaku swo fana na swona swa laveka eka pholisi ya xiikhonomi . 
Ndzi kholwa leswaku ku na mikarhinene yo humelela ku ya emahlweni . 
Ndzi kholwa leswaku ku na matlhelo mambirhi lama faneleke ku tshikileriwa . 
Ndzi kholwa leswaku ku na tindlela timbirhi ta ku humelerisa politiki . 
Ndzi kholwa leswaku ku vi le na ku nga twisisani eka tlhelo ra wena . 
Ndzi kholwa leswaku ku na ku honisa kukulu laha . 
Ndzi kholwa leswaku ku hava ndlela ya ku va hi endla sweswo . 
Ndzi kholwa leswaku swivilelo leswi a swi na ntiyiso , hikwalaho ka swivangelo leswi landzelaka . 
Ndzi kholwa leswaku maendlelo lawa ya ta pfuna ku endla kahlehkahle sweswo . 
Ndzi kholwa leswaku a va fanele ku katsiwa eka magoza hinkwawo ya nkanelo . 
Ndzi kholwa leswaku leswi swi nga pfuna ku veka ntshikilelo eka matiko . 
Ndzi kholwa leswaku lowu i nkarhinene wo dyondza wa hina . 
Ndzi kholwa leswaku leswi i mhaka ya kahle eka nsirheleleko wa le magondzweni . 
Ndzi kholwa leswaku lexi i xiphiqo lexi faneleke ku lulamisiwa . 
Ndzi kholwa leswaku leswi i xikombiso xinene xo ya eka ku va erivaleni ko engeteleka . 
Ndzi kholwa leswaku leswi i ku tlangisa mali ya vahakeri va xibalo ko ka ku nga amukeleki . 
Ndzi kholwa leswaku leyi hi yin'wana ya timhaka ta nkoka . 
Ndzi kholwa leswaku laha kahlekahle hi kona laha ku nga na swo karhata . 
Ndzi kholwa leswaku leswi i ku ya emahlweni mayelana na vuhlayiseki bya swa nyutliliya. 
Ndzi kholwa leswaku leswi hi swin'wana leswi a hi fanele ku swi tirha . 
Ndzi kholwa leswaku swi tano eka vanhu vo tala laha . 
Ndzi kholwa leswaku leyi hi yona ndlela leyi hi faneleke ku ya emahlweni ha yona . 
Ndzi kholwa leswaku xiviko lexi i goza ro ya eka tlhelo ra kona . 
Ndzi kholwa leswaku xiviko lexi xi ta hi pfuna ku fikelela xikongomelo lexi . 
Ndzi kholwa leswaku leswi a swi nga fanelanga ku va ntsena mhaka ya lembe rin'we . 
Ndzi kholwa leswaku leyi i mhaka ya nkoka lowukulu . 
Ndzi kholwa leswaku leswi i xihumelelo xo ka xi nga ri xo fikeleleka na xo ka xi nga laveki . 
Ndzi kholwa leswaku leswi a swi ta hi yisa eka ndlela leyi nga yona . 
Ndzi kholwa leswaku hi twanana swi helela eka xivandla lexi . 
Ndzi kholwa leswaku ha tsandzeka ku languta leswi hi ndlela leyi ringaneke . 
Ndzi kholwa leswaku hi na vutihlamuleri byo karhi mayelana na sweswo . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku ehleketa leswi hi nga eku swi endleni . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku fikelela makete wun'we . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku langua swilo hilaha swi nga hakona . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku sivela sweswo hi nkarhi . 
Ndzi kholwa leswaku hi dinga ndzavisiso wo tiyimela eka swihumelelo leswi . 
Ndzi kholwa leswaku a hi fanele ku endla leswi eka nkarhi lowu taka . 
Ndzi kholwa leswaku hi fanele ku tirhana na swixungeto leswi hi langutanaka na swona . 
Ndzi kholwa leswaku a hi fanele ku endla milawi hi endlela mani na mani hi ku angarhela . 
Ndzi kholwa leswaku a hi fanele ku veka leswi erivaleni vhiki leri taka . 
Ndzi kholwa leswaku ma ha ri na ndhawu yo hundzulukahundzuluka eka swa vurimi . 
Ndzi kholwa , hambiswiritano , leswaku matikhomelo ya muxaka lowu a ya kahle . 
Ndzi kholwa , hambiswiritano , leswaku matshalatshala ya swa timali a ya fanele ku engeteriwa . 
Ndzi kholwa , hambiswiritano , leswaku lahaya a ku fanele ku endliwa swo engeteleka . 
Ndzi kholwa , hikwalaho , leswaku matshalatshala lawa ya faneriwa hi ku lemukiwa hi hina hi ntiyiso . 
Ndzi kholwa , hikwalaho , leswaku hi fanele ku seketela maendlelo ya le ndzhaku ka xihlawuhlawu . 
Ndzi wela eka ntlawa wa vanhu lava tisolaka eka leswi . 
Hi ku angarhela ndzi twanana na muviki eka timhaka leti hinkwato . 
Ndzi kombela ku langutiwa ko engeteleleka na ko antswa ka timhaka leti . 
Ndzi kombela vatirhikulorhi ku amukela mpfampfarhuto wa bajete . 
Ndzi nga amukela yo tala ya mihundzulo leyi eka xiringanyeto lexi . 
Ndzi nga amukela nkungelo lowo sungula , kambe ku nga ri xa vumbirhi . 
Ndzi nga ku byela sweswi leswku leswi swi endliwile . 
Ndzi nga n'wi tiyisisela leswaku i ntsakelo lowu avelaniwaka . 
Ndzi nga n'wi khorwisa leswaku hi tikhoma tanihi tidimokirati . 
Ndzi nga ku tshembisa hi ku tinyiketela ka hina mayelana na sweswo . 
Ndzi nga ku tshembisa leswaku ndzi ta swi endla hi xihatla . 
Ndzi nga ku tshembisa leswaku xi tirha kahle swinene . 
Ndzi nga ku tshembisa leswaku hi le ku endleni ka sweswo kahlekahle . 
Ndzi nga komisa mayelana na nsinya wa tiko ra masungulo . 
Ndzi nga endla hinkwaswo handle ko amukela xiyimo lexi nga tekiwa hi muviki . 
Kunene ndzi nga vona vunene bya sisiteme yo tano . 
Ndzi nga tiyisisa leswaku ndzi ku vonile eka mikarhi yo hlayanyana . 
Ndzi nga tiyisisa leswaku xinawana lexintshwa xi le ku lulamisiweni . 
Ndzi nga endla sweswo , hambiswiritano , hilaha ndzi lavaka hakona . 
Ndzi nga vona swiphiqo mayelana na leswi . 
Ndzi nga mi nyika xikombiso xa leswi ndzi nga swi vona . 
Ndzi nga mi nyika angulo wa masungulo eka xiviko . 
Ndzi nga mi nyika swikombiso swimbirhi ku kombisa mhaka leyi . 
Ndzi nga swi ehleketa leswaku leswi a swi tshami swi twala swi ri kahle . 
Ndzi ngo tiyisisa ntsena leswi swi veke swi vuriweke . 
Ndzi ngo vuyelela ntsena leswi vatirhikulorhi va veke va swi vuleke . 
Ndzi ngo n'wi khongotela ntsena ku swi endla . 
Ndzi nga tiyisisa ntsena leswi veke swi vuriweke namuntlha . 
Ndzi ngo vula ntsena leswaku i mhaka leyinene . 
Ndzi nga pfumelelananyana na leswi xivulavuri lexi nga rhanga xi nga swi vula . 
Ndzi nga ku tshembisisa leswaku a xi lehanga ngopfu . 
Ndza swi vona leswaku matitwelo ya ya ehenhla , naswona swa fanela . 
Ndza swi vona leswaku van'wana va n'wina va ha ri na tingana . 
Ndzi nga seketela swo tala swa leswi nga vuriwa laha . 
Ndzi nga seketela leswi nga ringanyetiwa eka xiyimo lexa hinkwavo . 
Ndzi nga mi byela leswaku swilo swi yime njhani . 
Ndzi nga mi byela leswaku hi endlile xikombelo xo kongoma . 
Ndzi nga twanana hikwalaho na xiphemu lexi xa phakeji . 
Ndzi nga twisisa maendlelo lawa , naswona ndza ma seketela . 
Kahlekahle ndzi nga komisanyana mayelana na mavonelo . 
Kahlekahle , ndzi nga bumabumela atikili liya eka n'wina hinkwenu . 
Ndzi nge kholwi leswaku sweswo hi swona u swi lavaka hakunene . 
Ndzi nge endli swin'wana handle ka ku seketela xiboho xa palamende eka mhaka leyi . 
Ndzi nge ku nyiki nhlamulo yo tiya eka xihumelelo xa kona . 
Ndzi nge ehleketi ku ta emahlweni ka n'wina hi yin'wana ndlela . 
Ndzi nge mi tshembisi leswaku maendlelo lamantshwa ya ta va na ku humelela . 
Ndzi nge vuli swin'wana nakambe eka n'wina eka mhaka ya kona . 
A ndzi voni xivangelo xa ku va leswi swi nga koti ku humelela . 
A ndzi koti ku vona ku leswi swi hi nyika xifaniso xo antswa njhani . 
A ndzi koti ku vona ku hi nga vula njhani ku e-e eka leswi . 
Ndzi nge ku byeli loko ku ri ku hi ta fikelela xiboho . 
Ndzi nge ehleketi ndlela yin'wana yo swi endla . 
A ndzi koti ku twisisa ku xi nga va xidyoho xo xupuleka hi ndlela yihi . 
A ndzi koti ku twisisa ku hikwalaho ka yini leswi swi nga langutiwanga hi mfanelo . 
Ndzi nge swi koti , hambiswiritano , ku vula swin'wana nakambe eka nkarhi wa sweswi . 
Ndzi nge swi koti , hikwalaho , ku amukela leswi muhundzulo lowu wu nga tsarisiwa xiswona eka nkarhi wa sweswi . 
Hakunene a ndzi tisoli eka swona namuntlha , swi le kule na swona . 
Ndzi tshemba hakunene leswaku ku va erivaleni na demokirasi swi nghena kona . 
Ndzi mi tshembisa swi ri erivaleni leswaku ku na timhaka timbirhi to hambana . 
Ndzi huma eka tiko leri xanisiwaka hi ntungu wa vutherorisi . 
Se ndzi ta eka xiboho lexi nga ka xi nga tekiwi . 
Ndzi nyikela himimbirhi mihundzulo na xiviko eka n'wina . 
Ndzi hoyozela muviki eka maendlelo ya yena yo landzelela sisiteme yo karhi na swibumabumelo . 
Ndzi hoyozela muviki eka ntirho lowu a nga wu endla . 
Ndzi pfumela swi helela leswaku hi dinga ku kuma switshunxo swa kahle . 
Ndzi twanana swi helela na tinhlayo leti nga tshahiwa . 
Ndzi n'wi hoyozela eka maendlelo lawa a nga ma teka . 
Ndzi tiyisisa leswaku hi le ka maendlelo ya ntiyiso yo teka swiboho swin'we . 
Ndzi n'wi hoyozela hi ntiyiso eka ntirho lowu a nga wu endla . 
Ndza n'wi hoyozela eka ku tiyimisela ka yena ko ya emahlweni eka mhaka leyi . 
Ndzi hoyozela muviki na ku mi khensa ku yingisela ka n'wina . 
Ndzi hoyozela muviki ku va a lulamisile xiviko xo ringanana swinene . 
Ndzi hoyozela vaviki lavanharhu ku va va endlile ntirho wo hlawuleka . 
Hikwalaho ndzi kholwa leswaku a hi fanele ku ya emahlweni hi tirhisa vulawuri bya swimbirhi hi nkarhi wun'we . 
Ndzi teka dyondzi ya swa timali ku va nhlokomhaka ya nkoka swinene . 
Ndzi swi teka swi ri swa nkoka ku va va va na nsirheleleko wolowo . 
Ndzi swi teka swi ri swa nkoka ku ka hi nga lahlekeriwi hi nsusumeto . 
Ndzi swi teka leswaku xiringanyeto xa yona i xiringanyeto lexinene swinene . 
Ndzi teka leswi swi ri xikombiso xa le rivaleni xa xihlawuhlawu . 
Ndzi teka xisolo xi hlamarisa hikwalaho ka swivangelo swo hlaya . 
Ndzi teka timhaka leti tinharhu ti ri ta nkoka swinene . 
Ndzi teka xiboho lexi xi te hi nkarhi naswona xi ri xo pfuna . 
Ndzi teka leswi ku va ri ri endlelo lerinene ra nkoka . 
Ndzi teka leswi ku va swi nga amukeleki , ku swi veka hi ku olova . 
Ndzi teka leswi u nga swi vula swi ri swa nkoka swinene . 
Ndzi ya emahlweni ndzi kholwa leswaku a ri ri pfhumba lerinene . 
Ndzi hoxa xandla eka njhekanjhekisano lowu hi ku tsana ko karhi . 
A ndzi nga ha ya emahlweni kambe ndzi heleriwe hi nkarhi . 
A ndzi nga ta endla swin'wana handle ko vhota ndzi kaneta xiviko lexi . 
A ndzi nga ha ya emahlweni - kambe mhaka yi le rivaleni . 
A ndzi nga ha ya emahlweni ; nongonoko wu lehile . 
A ndzi nga vula ku nghenisiwa ka swipimo swa yuro 5 . 
A ndzi nga ha vulavula hi mhaka leyi nkarhi lowo leha . 
Ndzi tshemba nseketelo wa wena eka matshalatshala lawa ya nkoka ngopfu . 
Ndzi teka leswi faneleke ku endliwa swa vhiki swi amukeriwile . 
Ndzi nyikela mbulavulo lowu eka vaxanisiwa hinkwavo va therorizimi . 
Ndza tisola swinene leswi u lavaka ku vhota u kaneta ku tiyisa . 
Ndzi lava leswaku goza ri tekiwa ku tirhana na leswi . 
Ndzi swi komberile ku va swi endliwa , hi ku tshikilela . 
A ndzi twisisanga swinene makumu ya xivulwa . 
A ndzi kumanga nhlamulo ya xivutiso lexi xo kongoma . 
A ndzi vulanga leswaku swihangalasamahungu swi nyanyisa swilo . 
A ndzi vulanga leswaku a ku na swiphiqo . 
A ndzi lavanga ku tumbuluxa nkanerisano mayelana na vutshembeki . 
Swi tano , a ndzi tivanga xivangelo xa leswi . 
Ndzi endle tano hi nkarhi wa kona ndzi endla na sweswi . 
Ndza kombela , hambiswiritano , leswaku ku vhota ku va kona . 
Ndza kholwa leswaku hi fikelerile ku twisiseka na ku va erivaleni . 
Ndzi tshemba leswaku ka ha ri na ku hundzuka loku faneleke ku endliwa . 
A ndzi amukeli leswaku hi nge tirhisi switirho swa swa timali . 
A ndzi amukeli leswaku a hi endlanga ku ringana . 
A ndzi twanani na mihundzulo leyi fambelanaka na swipimelo swa nkarhi . 
A ndzi kholwi eka pholisi ya swa timali na ya timali yihi kumbe yihi . 
A ndzi kholwi leswaku lawa i maendlelo ya misava hinkwayo hi ku angarhela . 
A ndzi kholwi leswaku u kona eka hina a lavaka nyimpi . 
A ndzi kholwi leswaku bindzu lero tshunxeka hi yona nhlamulo . 
A ndzi kholwi leswaku leyi hi yona ndlela yo famba hi yona . 
A ndzi kholwi leswaku sweswo hi xona xivangelo , hikwalaho . 
A ndzi kholwi leswaku ku na xitshunxo xo hetiseka . 
A ndzi kholwi leswaku swihumelelo leswimbirhi swo kotlanisa . 
A ndzi kholwi leswaku ku hlela loku ku fanele ku rhanga . 
A ndzi kholwi leswaku ku nghenelela loku ku nga seketeleka . 
A ndzi kholwi leswaku leswi hi swona a swi kungeriwile . 
A ndzi kholwi leswaku xitshembiso lexi xi le ku hlayisiweni . 
A ndzi kholwi leswaku hi dinga insitithuxini yintshwa . 
A ndzi kholwi leswaku a hi fanele ku swi endla swi tika ku tlula leswi . 
A ndzi kholwi leswaku ku tika swi le ka ku lava xivangelo . 
A ndzi kholwi leswaku ku na xivangelo xo swi kaneta . 
A ndzi kholwi leswaku leswi i mhaka ya vutsongo . 
A ndzi kholwi leswaku hi nga teka mavonelo man'wana . 
A ndzi teki leswi yi ri mhaka ya nkoka lowukulu . 
A ndzi teki leswi swi ri ndlela yin'wana ya ntiyiso . 
A ndzi n'wi aleli mfanelo yeleyo , kahlekahle i swo hambana na sweswo . 
A ndzi kaneti leswaku ku na xilaveko xa xinawu . 
A ndzi kaneti sweswo ; a swi kanakanisi leswaku swi tano . 
A ndzi kanakani leswaku ku nga va na ku vuyeriwa ka swa mbangu . 
A ndzi kanakani leswaku u endle hi vuswikoti bya wena hinkwabyo . 
A ndzi kali ndzi lava ku onha marito hi leswi . 
A ndzi twi onge ndlela leyi yin'wana a yi fanele ku amukeriwa . 
A ndzi voni yeleyo yi ri nhlamuselo yo amukeleka . 
A ndzi na nhlamulo yo kongoma eka mhaka leyi . 
A ndzi yimanga ko karhi ku seketela kumbe ku kaneta . 
A ndzi na nongoloko lowu nga wona wa swivulavuri , na mina . 
Ndzi hava na ndlela yitsongo yo tisirhelela . 
A ndzi tilunghiselanga ku hlamula swivutiso hinkwaswo leswi vutisiwaka . 
A ndzi tilunghiselanga ku tirhisa hinkwawo nkarhi wa mina wo vulavula . 
A ndzi tilunghiselanga ku tirhisa ntlhanu wa timinete hinkwayo ya mina . 
A ndzi swi tivi kahlekahle leswi a wu vula swona hi sweswo . 
A ndzi swi tivi leswi a ehleketaka ku fikelerisa xiswona sweswo 
A ndzi swi tivi leswi va nga ta langutisisa xiswona vavhoti va vona , 
A ndzi tivi leswaku va ta etlerisa ku yini navusiku . 
A ndzi tivi loko ndzi ku twisisile kahle . 
A ndzi tivi leswaku ku vhoteriwa yini laha . 
A ndzi tivi leswaku ku nga tekiwa maendlelo wahi man'wana . 
A ndzi tivi laha u kumaka kona mahungu ya wena . 
A ndzi tivi loko ku ri ku sweswo swi ta tirha . 
A ndzi swi tivi loko u ri erivaleni hi swona . 
A ndzi tivi hikwalaho ka yini leswi swi fanele ku endliwa . 
A ndzi swi tivi , a ndzi yi vukule byo fika kwalaho . 
A ndzi dingi ku vula swin'wana nakambe hi leswi . 
A ndzi voni xilaveko xa ku vekiwa erivaleni ku ya emahlweni laha . 
A ndzi voni xilaveko xo twananisa milawu . 
A ndzi voni xikombiso xa ku va vona va endla tano . 
A ndzi voni na un'we loyi a lavaka ku vulavula a kaneta . 
A ndzi voni sweswo swi ri miehleketo yo biha . 
A ndzi voni sweswo swi humelela eka nkarhi lowu taka wa sweswinyana . 
A ndzi voni leswi swi ri xivangelo xo tlangelo . 
A ndzi voni ku fana na yena mayelana mayelana na masungulo ya xinawu . 
A ndzi voni ku fana leswaku a ku humeleli nchumu . 
A ndzi seketeli xiyimo xa hinkwavo eka xiletelo lexi . 
A ndzi teki leswi swi ri hunguto wa hiseko . 
A ndzi kholwi leswaku tlhelo rin'wana na rin'wana ri ta pfumela leswi . 
A ndzi kholwi leswaku swi lemukiwe kahle ku ringana . 
A ndzi kholwi leswaku nkarhi hinkwawo swi kahle ku fika kwalaho . 
A ndzi kholwi leswaku a swi ta teka nkarhi wo leha . 
A ndzi ehleketi vuxaka bya hina hi ndlela yeleyo . 
A ndzi kholwi leswaku ku na loyi a nga ta vilela hi sweswo . 
A ndzi kholwi leswaku sweswo swi nga hi pfuna ngopfu . 
A ndzi kholwi leswaku sweswo swi pfuna ngopfu eka vona . 
A ndzi kholwi leswaku wolowo kahlekahle i nsusumeto wa maendlelo . 
A ndzi kholwi leswaku sweswo hi yona mhaka sweswi . 
A ndzi kholwi leswaku i dokumente yo hlela . 
A ndzi kholwi leswaku muthelo i angulo wa kahle . 
A ndzi kholwi leswaku swiyimo a swi fanele swi pimanisiwa . 
A ndzi kholwi leswaku marito ya kona ya ya ekule ku ringana . 
A ndzi kholwi leswaku a va ta hundzuka swirhalanganyi . 
A ndzi kholwi leswaku bajete leyi a yi ri kahlekahle ya ximanguvalawa . 
A ndzi kholwi leswaku leswi i mhaka ya kahle . 
A ndzi kholwi leswaku lexi i xitshunxo xo twala . 
A ndzi kholwi leswaku leswi i ku kombela swo tlula mpimo . 
A ndzi kholwi leswaku leswi hi swona u swi lavaka . 
A ndzi kholwi leswaku nawu lowu a wu kaneteki naswitsongo . 
A ndzi kholwi leswaku a hi ta pfumela leswi . 
A ndzi kholwi leswaku wa swi twisisa , wa swi twisisa ? 
A ndzi kholwi leswku u twisisile maendlelo ya hina . 
A ndzi kholwi leswaku mani na mani a a ta vona leswi swi amukeleka . 
A ndzi kholwi leswaku ku na tipuresidente letinene na leto biha . 
A ndzi kholwi leswaku ku na xivangelo xo vilela . 
A ndzi kholwi leswaku ku na xilaveko xa leswi . 
A ndzi kholwi leswaku leswi i swinene eka varhumiwa lava . 
A ndzi kholwi leswaku leswi swi nonoha ngopfu ku swi twisisa . 
A ndzi kholwi leswaku leswi swi swi tisa ku nonoha kukulukumba naswitsongo . 
A ndzi kholwi leswaku leswi a swi ta va mhaka ya kahle . 
A ndzi kholwi leswaku hi ringananisile hi ndlela leyinene . 
A ndzi kholwi leswaku hi pfale nomo ntlawa lowu wo tsundzuxa . 
A ndzi kholwi leswaku hi dinga rimba ra nawu ro fanana . 
A ndzi kholwi a hi fanele ku tama ha ha amukela leswi . 
A ndzi kholwi a hi fanele ku ya emahlweni na nkanelo lowu . 
A ndzi kholwi leswaku a hi fanele ku ya emahlweni na leswi . 
A ndzi kholwi leswaku hi vhotile ehenhla ka hundzulo wo endliwa hi nomo . 
A ndzi languteli hansi ku tika hikumbirh , ka xithekiniki na ta xipolitiki . 
A ndzi twisisi ndlela leyi yo endla swilo . 
A ndzi twisisi ku hikwalaho ka yini u nga lavi tinyoxi. 
A ndzi lavi ku tlakusiwa ka timhaka tin'wana sweswi . 
A ndzi lavi nchumu xo fana na sweswo ku humelela nakambe . 
A ndzi lavi nhlamulo ya mina yi leha ku tlula mpimo . 
A ndzi lavi leswaku ku va na ku nga twisisi kahle kwihi kumbe kwihi laha . 
A ndzi lavi ku va xiphemu xa mitlangelo ya namuntlha . 
A ndzi lavi ku tipimela ndzi va eka ku languta swa tiyori . 
A ndzi lavi ku kanela xedulu ya mina ya mafambafambelo . 
A ndzi lavi ku kanela ku ya emahlweni leswi nga humelela . 
A ndzi lavi ku heta ndzi nga vulanga timhaka timbirhi . 
A ndzi lavi ku katseka eka ku vhumba leswi taka . 
A ndzi lavi ku vuyelela mijekajekisano ya khale . 
A ndzi lavi ku vuyelela timhaka leti . 
A ndzi lavi ku nghena eka sweswo nakambekambe . 
A ndzi lavi ku nghena eka leswi ku ya emahlweni namuntlha . 
A ndzi lavi ku va na njhekanjhekisano ehenhla ka leswi . 
A ndzi lavi ku tiva ku ku ta va yini leswi landzelaka . 
A ndzi lavi ku endla leswi swi va mhaka yo va na vumbhoni hinkwabyo . 
A ndzi lavi ku pfulela njhekanjhekisano wukulu . 
A ndzi lavi ku famba ndzi rhangela nkanelo lowu . 
A ndzi lavi leswaku hi endla xihoxo xo fana . 
A ndzi naveli ku engetelela eka mivulavulo leyi nga hundza . 
A ndzi naveli ku tlhelela endzhaku mayelana na xivutiso lexi . 
A ndzi naveli ku dya nkarhi wa mutoloki . 
A ndzi lavi , naswona , ku ehleketa leswaku xiviko xi ringanile . 
A ndzi ehleketi , hambiswiritano , leswaku swi nga va tano . 
A ndzi kholwi leswaku hi nga kuma xitshunxo xa kahle xa leswi . 
Ndza twisisa ku nga eneriseki ka swivulavuri swo hlayanyana . 
Hambiswiritano , ndzi kuma timhaka timbirhi ti kayivela eka xiviko . 
Hambiswiritano , ndzi seketela ndlela leyi nga tekiwa hi vaviki . 
Ndzi khutaza vangheneri va mbulavulo wa vanharhu ku tekela leswi enhlokweni . 
Kahlekahle ndzi seketela leswi nga vuriwa mayelana na matiko himambirhi . 
Ndza mi amukela hinkwenu hi malwandla . 
Ndzi chava leswaku ntshikilelo wa xipolitiki wu ri woxe wu nge ringani . 
Ndzi chava leswaku sweswo swa endleka swi nga vi tano . 
Ndzi chava leswaku swo fana na swona swa tirha eka mikungelo ya hina . 
Ndzi chava leswaku ku hlwela loku ku ta ya emahlweni eka xivandla . 
Ndzi chava leswaku leswi swi ta va swona swi hlawuriwaka eka ku tirhisa . 
Ndzi chava leswaku eka timkaka tin'wana , kahlekahle ku humelela swo fularhelana na swona . 
Ndzi titwa ku fana na van'wana vo tala mayelana na mhaka leyi . 
Ndzi vona ku i swa nkoka leswaku mi swi tiva . 
Ndzi vona leswaku se sweswi i xiviko xo ringanana ku antswa . 
Ndzi vona leswaku a xi ta va xo dyondzisa swinene ngopfu na ku tsakisa swinene . 
Ndzi vona leswaku ntirho lowu hinkwawo wu vile wa vurhon'wana swinene . 
Ndzi vona leswaku ku tshunxa a hi makumu hi woxe . 
Ndzi vona leswaku leswi swi vile ntirhisano wunene swinene ngopfu . 
Ndzi vona leswaku hi nga ya emahlweni eka ndlela leyi swin'we . 
Ndzi vona leswaku hi nge he koti ku tiyisela xiyimo lexi . 
Ndzi vona leswaku hi fanele ku swi teka swi ri swo tika swinene ngopfu . 
Ndzi vona leswaku ku na ku hangalasa swo chavisa kukulu ku nga kona . 
Ndzi vona leswaku ku na ku nga tshembi kukulukumba ka matiko yo angarhela . 
Ndzi vona leswaku leyi i dokumente ya nkoka na ku tlhonthla . 
Ndzi kuma sweswo swi soleka hikuva a swi nga tsandzekanga . 
Ndzi kuma sweswo swi nga amukeleki naswitsongo , ngopfungopfu loko hi languta xiyimo xa sweswi . 
Ndzi kuma leswi swi soleka , tanihi vo tala va vatirhikulorhi . 
Ndzi kholwa swinene leswaku ku nga ringanani loku ka swa timali ku fanele ku lulamisiwa . 
Ndzi kholwa swinene leswaku hi fanele ku tshika ku koka milenge ya hina . 
Ndzi kholwa swinene leswaku hi ta hlula namuntlha . 
Ndzi landzelele xibumabumelo xa yena hikwalaho ndzi vhote ndzi seketela . 
Ndzi twanana na wena swinene leswaku ku hlanganisa i swa nkoka swinene . 
Ndzi seketela swinene swikongomo na swikongomelo swa xiringanyeto lexi . 
Ndzi seketela swi helela xikombelo xa xiletelo xo angarhela , xo anama . 
Ndzi seketela swi helela xilaveko xa ku khumbana na matiko lama nga riki swirho swa Nhlangano . 
Ndzi kuma miehleketo ya leswaku mi hoxisa mi ku ku rhumela hungu i n'wangulano . 
Ndzi khensa swinene xiviko lexi nga lulamisiwa . 
Ndzi vile na hlakala ro tshoveka malembenyana lama nga hundza . 
Swa antswa ndzi basisa xiphemu xo sungula xa nhlamulo ya mina . 
A ndzi fanele ku vula sweswo hikuva ndzi lo hlundzuka . 
Hi ku tsaka ndzi swi tshikela wena ku kambela mhaka leyi . 
Ndzi na vanhu va 17 lava nga kombela ku vulavula . 
Ndzi na ku titwa leswaku hi nghena eka mati yo enta . 
Ndzi na tipoyinti tingari tingani mayelana na xiboho . 
Ndzi na tikhomente tingari tingani hikwalaho ka leswi . 
Ndzi na tikhomente to kongoma swinene leti ndzi lavaka ku ti endla . 
Ndzi na swivangelo swo hlaya ku va ndzi seketela xiletelo . 
Ndzi na rito kumbe mambirhi yo sola mayelana na sweswo . 
Ndzi hava ku tixisa nakutsongo mayelana na mitlhontlho leyi hi langutaneke na yona . 
Ndzi hava naswitsongo ku kaneta ntwanano lowu hi woxe . 
Ndzi vile ndzi hlamuserile leswaku hikwalaho ka yini ajenda yi cincile . 
Ndzi vile ndzi vurile tirhiselo ra timali ra vulawuri ehansi ka khatagori ya 5 . 
Ndzi vile ndzi vurile leswaku ndzi kuma leswi swi amukeleka hi ndlela yo hetiseka . 
Ndzi vile ndzi swi vurile sweswo hi mikarhi yo hlayanyana . 
Ndzi vile ndzi tshikilerile mhaka leyi eka mbulavulo wa mina wo sungula . 
Naswona ndzi vile na nkarhinene ku nyika mavonelo ya mina . 
Naswona ndzi xiyile mavonelo layo hambanahambana lama nga nyikiwa . 
Nkarhi hinkwawo a ndzi ri ku seketeleni ka ku ndlandlamuxa mpfumelelo wa yena . 
Ndzi fanele ku popela eka lavo fuma na lava matimba . 
I malembe manharhu sweswi ndzi ri ku kombeleni ka leswi . 
Ndzi nghenelerile ngopfu eka mivulavurisano eka leswi pfyxetekaka . 
Ndzi byeriwile leswaku leswi a hi swona . 
Ndzi vile erivaleni swinene eka leswi ndzi nga swi vula . 
A ndzi ri ku tirheleni ku fikelela leswi nkarhinyana . 
Ndzi hlawurile nkarhi lowu ku vula marito mangari mangani . 
Ndzi na ku tshemba hinkwako eka vuswikoti bya vona ku endla tano . 
Ndzi na ku tshemba hinkwako leswaku hi ta humelela eka sweswo . 
Ndzi pakanisile eka timhakankulu tinharhu eka mbulavulo wa mina . 
Ndzi landzelerile milawu ya ku lebula eka malembe ya 15 lama nga hundza . 
Ndzi na nxiximo lowukulu eka hinkwaswo leswi nga vuriwa . 
Na mina ndzi vile na ku tirha na leswi katsongo . 
Ndzi twile swihungwana swo hlayanyana mayelana na leswi . 
Ndzi twile mhaka kumbe timbirhi mayelana na leswi . 
Ndzi twe leswaku a hi xiringanyeto xo sungula . 
Ndzi va twile naswona ndzi va yingiserile . 
Ndzi na ntsena swo vula swingari swingani ehenhla ka mihundzulo yin'wana leyi nga ringanyetiwa . 
Ndza ha ku byeriwa leswaku a swi tano . 
Ndzi yingiserile hi vukheta hinkwaswo leswi xivulavuri lexo rhanga xi nga swi vula . 
Ndzi xiyile sweswo eka mikarhi yo tlula wun'we . 
Ndzi vurile ku tikeriwa mayelana na samiti leyi . 
Ndzi na ku kanakana ka mina mayelana na ku koteka ka leswi hi xipolitiki . 
A ndzi na xisolo xo xi vula mayelana na ntirho lowu wa matimba . 
A ndzi kanakani vuswikoti bya xona ku sungula nakambe . 
A ndzi na ku kanakana leswaku swiyiriso swa vukari swi ta laveka . 
A ndzi na swivutiso swin'wana ; ndzi enerisekile hi leswi . 
A ndzi kali ndzi swi tiva leswi a a ri na swona emiehleketweni . 
A ndzi na ku kaneta ; kahlekahle , ndzi hoyozela xiringanyeto xa kona . 
A ndzi na xiphiqo naxitsongo eka ku seketela xiboho lexi . 
A ndzi na xiphiqo na sweswo ; sweswo swi kahle swinene . 
A ndzi nyikiwanga nkarhi wo vulavula eka nkarhi wa tin'hweti ta tsevu . 
A ndzi xi vonanga ; a ndzi xi twanga . 
A ndzi tekanga xiyimo eka nhlokomhaka leyi . 
A ndzi na ku kanakana nakutsongo leswaku leswi swi ta humelela . 
Ndzi swi xiyile sweswo naswona ndzi ta tiyisisa leswaku leswi swa humelela . 
A ndzi na nchumu xo engetela eka leswi ndzi nga swi vula . 
A ndzi na nchumu xo xi vula mayelana na vuswikoti bya vatirhi . 
A ndzi na nchumu xo xi vula mayelana na vundzeni bya kona . 
Ndzi chayerile hakanyingi eka xiphemu lexiya xa misava . 
Ndzi na xivutiso xin'we mayelana na swiboho swa samiti . 
Ndzi na ntsena tikhomente tingari tingani to ti endla eka leswi . 
Ndzi na xivutiso xin'we ntsena , lexi yaka emahlweninyana . 
Ndzi na swo swi vula swinharhu ntsena eka nhlokomhaka ya kona . 
Ndzi vile na xiave eka mijekajekisano ku sukela eku sungulenisunguleni. 
Ndzi na xiphiqo na tindzimana timbirhi ta xiboho , hambiswiritano . 
Ndzi andlarile muhundzulo lowu nga ariwa . 
Ndzi vekile swivutiso mayelana na mhaka leyi malembe yo tala manjhe . 
Ndzi tlakusile mhaka leyi eka mikarhi yo hlayanyana . 
Ndzi tlakusile mhaka leyi mina n'wini hi ndlela yo va erivaleni swinene . 
Ndzi hlzyile hinkwaswo swiviko leswi hi ku tsakela lokukulu . 
Ndzi amukerile tiimeyili to hlaya mayelana na mhaka leyi . 
Ndzi vurile leswaku ku lahlekeriwa hi mitirho a ku ri kukulwanyana . 
Ndzi yi vonile mimovha , ndzi yi khandziyile . 
Ndzi na tikhomente tin'wana eka nhlokomhaka ya nkuriso . 
Ndzi teke nkarhi wo leha eka xivutiso lexi . 
Ndzi vulavurile hi ku thoriwa na vutumbuluxamabindzu na vululami eka vanhu . 
Na sweswi a ndzi si va na nhlamulo ya xivutiso lexi . 
Ndzi dyondzile mhaka ya kona kutani swi tano . 
Ndzi ringanyetile , hikwalaho , leswaku a hi fanele ku endla leswi swi va swo hlawula . 
Ndzi xiyile swinghenelelo mayelana na vaxanisiwa . 
Ndzi xiyile mhaka leyi nga tlakusiwa yo ka yi nga tolovelekanga . 
Ndzi vulavule na wena hi swona eka nkarhi wa malembe . 
Ndzi vona onge leswi swi ta hlwerisanyana swilo . 
Hikwalaho ndzi komberile vhoti yo vitana hi mavito eka mhaka ya kona . 
Hikwalaho ndzi vhote ndzi kaneta eka vhoti yo hetelela . 
Hikwalaho ndzi vhote ndzi kaneta xiviko eka vhoti ya namuntlha . 
Ndzi na nkarhi wo tirha ntsena na timhaka tingari tingani . 
Ndzi fanele ku amukela leswaku i nandzu wa mina . 
Ndzi fanele ku tivisa ku va ndzi ri na ku khumbeka eka mhaka leyi . 
Ndzi fanele ku vula ku kanakana ka mina mayelana na mhaka yin'we hambiswiritano . 
Ndzi fanele ku va na ntwanano na yena eka leswi . 
Ndzi fanele ku languta xiyimo xa xinawu lexi nga kona . 
Ndzi fanele ku vula ku pfuriwa ka angarhelo laha . 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi alana na sweswo swi helela . 
Ndzi fanele ku vula leswaku nndzi kuma swikoxo leswi swi hlamarisa swinene . 
Ndzi fanele ku vula leswaku a swi olovi . 
Ndzi fanele ku vula leswaku mihundzulo leyi nga sala a yi amukeleki . 
Ndzi fanele ku vula leswaku leswi a hi swo sungula swa mina . 
Ndzi fanele ku vula leswaku hi endlile xipano xa kahle . 
Ndzi fanele ku vula leswaku a ndzi nga ri un'wana wa vona . 
Ndzi ringetile ku hlamula swivutiso leswi nga tlakusiwa . 
Ndzi ringetile ku tirhisana na yena eka tipoyinti timbirhi . 
Ndzi na mavonelo mambirhi lawa ndzi lavaka ku ku komba wona hi ndlela yo seketela . 
Ndzi na tikhomente timbirhi ehenhla ka xiboho lexi hi xi amukelaka . 
Ndzi na tipoyinti tmbirhi tin'wana to ti endla eka maendlelo lawa . 
Ndzi vhote ndzi kaneta xiviko hikwalaho ka swivangelo leswi landzelaka . 
Ndza ha ta kuma angulo wo ringana wa sweswo . 
Ndzi vile , kahlekahle , na minete yin'we na hafu . 
Ndz swi twa leswi u swi vulaka kambe ndzi nge endli sweswo . 
Ndzi tshemba leswaku ndzi angarherile timhaka ta nkoka swinene leti nga tlakusiwa . 
Ndzi tshemba leswaku ndzi ta kota ku xi pfula hindzexe . 
Ndzi tshemba leswaku xiboho xi ta tekiwa xo kongoma sweswo . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta hundzuka ku nga ri khale . 
Ndzi tshemba na ku kholwa leswaku mi ta swi humelerisa . 
Ndzi tshemba leswaku u ta endla leswi , hi nkarhi wa mundzuku 
Ndzi tshemba leswaku swi ta kumeka hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Ndzi tshemba tano , hi ku vona leswaku ndzi vhotele ndzimana . 
Ndzi tshemba leswaku swo tala swa swona swi ta fikeleriwa . 
Ndzi tshemba leswaku vatirhikulorhi va ta swi languta hi vurhon'wana . 
Ndzi tshemba leswakumu ta kota ku kaneta leswi . 
Ndzi tshemba leswaku eka nkarhi lowu taka tlhelo leri ri nga langutiwa nakambe . 
Ndzi tshemba leswaku xi ta amukeriwa loko nkarhi wu ri karhi wu famba . 
Ndzi tshemba leswaku xi ta va na xitshunxo ku nga si hela nkarhi wo leha ngopfu . 
Ndzi tshemba leswaku swi ta fana eka nhlengeletano yo helela . 
Ndzi tshemba leswaku sweswi , magoza yo karhi wu ta va wona mbuyelo wa kona . 
Ndzi tshemba leswaku swi ta humelela hambi ku ri rini . 
Ndzi tshemba leswaku sweswo kahlekahle a swi nga humeleli . 
Ndzi tshemba leswaku mivulavurisano a yi nga teki nkarhi wo leha ngopfu . 
Ndzi tshemba leswaku ntlawa lowun'wana wu ta landzelela ku rhangela ka hina . 
Ndzi tshemba leswaku swo fana na swona a swi nga humeleli . 
Ndzi tshemba leswaku ku vhota ku ta humelela ku nga ri khale . 
Ndzi tshemba leswaku ku na nseketelo wa mihundzulo leyi . 
Ndzi tshemba leswaku ku ta va na ku ya emahlweni mayelana na leswi . 
Ndzi tshemba leswaku ku ta va na nseketelo wo tiya ku tlula leswi eka swona . 
Ndzi tshemba leswaku nkarhi wolowo ku ta va na ku humelela ka vanhu vo tala . 
Ndzi tshemba leswaku va lulamerile ku tirhisa nkarhinene wa kona . 
Ndzi tshemba leswaku va tiphina hi malembe lama va ha yaka eka wona . 
Ndzi tshemba leswaku swi ta amukeleka eka vatirhi . 
Ndzi tshemba leswaku swi ta va ku nga ri khale . 
Ndzi tshemba leswaku hambiswiritano swi ta amukeriwa eka ku tirhisiwa . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi nga va matimba yo ya emahlweni . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi nga antswisiwa eka nkarhi lowu taka . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swa fikeleriwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Ndzi tshemba leswaku xinawana leximxintshwa xi ta pfuneta eka sweswo . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi tshamisa sweswo eka nkarhilowu taka . 
Ndzi tshemba leswaku xiviko lexi xi ta amukeriwa handle ka hundzulo . 
Ndzi tshemba leswaku xikimi lexi xa vufambisi xi nga tirhiseka . 
Ndzi tshemba leswaku lowu wu ta va nkanelo wo va na mihandzu swinene . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta fikeleriwa hi nkarhi . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta tsundzukiwa eka mivulavurisano . 
Ndzi tshemba leswaku leswiswimta hatlisa kutlula ku hlwela . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta hi pfumelela ku fikelela ntwanano . 
Ndzi tshemba leswaku swi ta humelerisa pholisi yo antswa . 
Ndzi tshemba leswaku hi nga damarhela swinene eka xivulwana xa kona . 
Ndzi tshemba leswaku hinkwerhu hi nga hanya na yona mihundzulo leyi . 
Ndzi tshemba leswaku hi nga lulamisa leswi . 
Ndzi tshemba leswaku hi nga kanela leswi hi vuxokoxoko byo engeteleleka . 
Ndzi tshemba leswaku hi nga kuma xitshunxo xo twala . 
Ndzi tshemba leswaku hi nga ya emahlweni hi ndlela yeleyo . 
Ndzi tshemba leswaku hi ta swi kota ku swi hlayisa . 
Ndzi tshemba leswaku hi ta kuma xitshunxo xa leswi . 
Ndzi tshemba leswaku a hi nga teki xiboho xo fularhela mundzuku . 
Ndzi tshemba leswaku hi ta humelela eka ku endla tano mundzuku . 
Ndzi tshemba leswaku leswi u nga swi tivisa swi ta humelela . 
Ndzi tshemba leswaku swi ta va tano eka mikanelo leyi taka . 
Ndzi tshemba leswaku sweswo swi ta va nyika mieheketo ya nkarhi lowu taka . 
Ndzi tshemba leswaku hinkwenu mi nga amukela hundzulo lowu wo endliwa hi nomo . 
Ndzi tshemba leswaku ma swi lava ku seketela leswi . 
Ndzi tshemba leswaku hinkwenu mi ta khensa maendlelo lamanthwa . 
Ndzi tshemba leswaku mi ta languta mhaka leyi . 
Ndzi tshemba leswaku mi ta nyika leswi nseketelo wa n'wina . 
Ndzi tshemba leswaku mbuyelo wa matshalatshala lawa wu ta enerisa . 
Ndzi tshemba leswaku vupuresidente byi nga rhangela eka xivandla xexo . 
Ndzi tshemba leswaku ku ta va na mbuyelo wo antswa nkarhi lowu . 
Ndzi tshemba leswaku ku ta va na swo engeteleleka swa swona ku tlulasweswo . 
Ndzi tshemba leswaku ku ta va na nkarhi wa nhlamulo yo engetela . 
Ndzi tshemba leswaku ka ha ta va na nkarhi wo ringana wa leswi . 
Ndzi tshemba leswaku va ta ya emahlweni va ehleketa hi ndlela yeleyi . 
Ndzi tshemba leswaku swi ta fika eka wena hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Ndzi tshemba leswaku swi ta tshikilela nkoka wa vutirhisani bya hina . 
Ndzi tshemba leswakuleswi swi ta endliwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta endleka eka goza ro hlaya ra vumbirhi . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta va xirhangana eka hinkwerhu . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta kombisiwa eka vhoti . 
Ndzi tshemba leswaku ndzi ta kota ku endla tano vhiki leri taka . 
Ndzi tshemba leswaku hi ta ya emahlweni na ku ntirhisano wa hina lowunene nkarhi lowu taka . 
Ndzi tshemba swinene leswaku hi ta hlayisa ... 
Ndzi tshemba leswaku hi nga tumbuluxa rimba ro tirha hi ndlela yo engeteleleka laha . 
Ndzi tshemba leswaku hi nga amukela xiviko lexi xo hlawuleka . 
Ndzi tshemba leswaku hi nga kota ku hlangana kona , naswona . 
Ndzi tshemba leswaku hi ta kota ku fambisa sweswo swi ya emahlweni . 
Ndzi tshemba leswaku emakumu hi ta va hi fikelela ntirho . 
Ndzi tshemba leswaku hi ta famba hi kongoma eka swona nkarhi lowu taka . 
Ndzi tshemba leswaku a hi nga dingi ku hetelela hi endle sweswo . 
Ndzi tshemba leswaku katsongo u nga hlamula swin'wana swa swona . 
Ndzi tshemba leswaku u ta yingisela leswi hi nga swi endla . 
Ndzi tshemba leswaku u ta twisisa leswaku leyi I mikanerisano ya xihundla . 
Ndzi tshemba , hikwalaho , leswaku ndzinganano lowu wu nga vuyiseriwa mundzuku . 
Ndzi tshemba , hikwalaho , leswaku a hi nga ha vi na ku hlwela . 
Ndzi tshemba , hambiswiritano , leswaku swa ha ta ya emahlweni swinene . 
Ndzi anakanya leswaku i swa miehleketo leyi tlakusiwaka . 
Ndzi anakanya leswaku switirhisiwa leswintshwa a swi ta laveka eka leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu ha twanana leswaku sweswo swi na nkoka wo va swi endliwa . 
Ndzi kungela ku ya emahlweni ku xiya ku humelela eka mhaka leyi . 
Ndzi kungela ku veka mhaka leyi yi va xirhangana xa le henhla . 
Ndzi kungela ku vula swin'wana ehenhla ka yin'wana na yin'wana ya tinhlokomhaka leti . 
Ndzi rhamba hinkwenu ka n'wina lava tsakelaka ku nghenela . 
Ndza mi rhamba ku vhota mi seketela muhundzulo wa mina . 
Ndzo va ntsena na mahungu lawa ya kumekaka eka mina . 
Ndzo tshemba leswaku nongoloko wu ta tirhisiwa hi mfanelo . 
Ndzo tshemba leswaku leswi swi ta tirha eka swiyenge hinkwaswo . 
Ndzo lava ku tirha na swilo swingari swingani . 
Ndzo lava ku tiyisisa leswaku a ku na vukanakanisi . 
Ndzo lava ku heta hi swo swi vula swingari swingani . 
Ndzo lava ku vula swivandla swimbirhi ngopfungopfu madyambu lawa . 
Ndzo lava ku andlala timhaka etafuleni 
Ndzo lava ku vona mbuyelo wa hinkwaswo leswi . 
A ndzo lava ku kombela ku basisiwa ka ajenda . 
A ndzo lava ku vula nseketelo wa mina eka mhaka leyi . 
A ndzi lo lava ntsena ku tlakusa mhaka ku va yi khumbiwa nkai lowu taka . 
A ndzi lo lava ku ku tsundzuxa xiringanyeto xa le ka vupuresidente . 
Ndz swi tiva ku suka eka leswi u nga swi vula leswaku u twanana na swona . 
Ndza swi tiva leswaku u andlarile mihundzulo mayelana na sweswo . 
Ndza swi tiva leswaku swi ta tika ngopfu ku cinca sweswo . 
Ndzi swi tiva kahle , tanihileswi ndzi nga gqweta . 
Ndza swi tiva leswaku xi tiyimiserile mayelana na ku yiseka emahlweni ka switoko . 
Ndza swi tiva leswaku swi nonoha ngopfu ku endla tano . 
Ndza swi tiva leswaku yo tala ya wona ya ya emahlweni ku va na swiphiqo . 
Ndza swi tiva leswaku swilo swi nge he pfuki swi fanile nakambe . 
Ndza swi tiva leswaku ku engeteriwa ka chukela ku ta tekiwa xiboho ehenhla ka swona . 
Ndza swi tiva leswaku ku na elemente ya mfularhelano laha . 
Ndza swi tiva leswaku leswi a yi nga vi mhaka yo olova . 
Ndza swi tiva leswku hi le ka ndlela yin'we swi hetiseka . 
Ndza swi tiva leswaku u mutivitivi eka mhaka ya kona . 
Ndza swi tiva leswaku a wu ta ndzi pfuna loko a wu swi kota . 
Ndza swi tiva leswaku a wu ta lava ku tirha hi ku tirhisana . 
Ndza swi tiva leswaku ku ta va na nyimpi laha . 
Ndza swi tiva leswaku leyi i mhaka yo tsekatseka ya vutifumi bya tiko . 
Ndza swi tiva leswaku a hi tekeriwi enhlokweni hikwalaho ka swona . 
Ndzi tiva leswi ndzi vulavulaka hi swona mayelana na leswi . 
Ndza swi tiva leswaku u swi langutile hi vuxokoxoko swinene . 
Ndza swi tiva leswaku u na vuswikoti byo kota mitlhontlho ya kona . 
Ndzi longoloxile timhaka to hlaya eka nkanelo wa masungulo . 
Ndzi yingiserile hi vurhon'wana eka leswi a wu swi vula . 
Ndzi lava nseketelo wa vatirhikulorhi eka mihundzulo yeleyo . 
Se ndzi langutela nkanelo wa n'wina wa xiviko . 
Ndzi langutela nkanelo w ova na mihandzu eka mhaka leyi . 
Ndzi langutele xitshunxo xo hatlisa xa mhaka leyi . 
Ndzi langutele sikuNdzi langutele siku leri mfumo lowu wu nga taw a . 
Ndzi langutela mijekajekisano leyi se yi nga ta landzela . 
Ndzi lzngutele mbalango lowu taka wa swilaveko swa vatirhi . 
Ndzi langutele nhlengeletano leyi taka ya komiti . 
Ndzi langutela ku tirha ntirho lowu eka nkarhi lowu taka . 
Ndzi langutele ku vulavula ka wena na njhekanjhekisano lowu nga ta landzela . 
Ndzi kangutela nxopaxopo wa wena wa makete wa swa masi . 
Ndzi langutela nseketelo wa n'wina eka tshalatsahala leri ra nkoka . 
Ndzi langutela nseketelo wa vona na ntirhisano mayelana na leswi . 
Ndzi endlile xikombiso ku sivela ku nga twanani kwihi na kwihi . 
Ndzi endla xikombelo xa ku va hi ya emahlweni hi seketela leswi . 
Ndzi nga va ndzi hoxile , kambe a ndzi swi endli ! 
Ndzi vurile pfhumba ro sirhelela data ehansi ka phuphu ya vunharhu . 
Ndzi vurile tin'wana ta tipoyintinkulu eka manghenelo . 
Ndzi vurile leswaku ndzi na ku tsakela ka lava ndzi va yimelaka eka leswi . 
Ndzi nga ha engetela leswaku ndzi twanana na mihundzulo ya yena swi helela . 
Ndzi nga engetela leswaku swo fana na swona swa tirha eka matlhelo man'wana . 
Ndzi nga vula na ku swa boha eka mbangu . 
Ndzi fanele ku amukela leswaku ndzi na ku kanakana ka mina mayelana na leswi . 
Naswona ndzi fanele ku hoyozela muviki ehenhla ka ntiro wa yena wo hlawuleka . 
Ndzi fanele naswona ndzi vula swin'wana ehenhla ka vulawuri bya bajete . 
Ndzi fanele ku tshikilela naswona leswaku hi nge koti ku honisa mutirhisi . 
Ndzi fanele ku ku kombela ku ya emahlweni u tirhela ku fika kona . 
Ndzi fanele ku tivula ku tlumbana ka swa swinavelo eku sunguleni . 
Ndzi fanele ku mi lemukisa ngopfungopfu xihlawuhlawunyingi . 
Se ndzi fanele ku vutisa muviki xiyimo xa yena eka leswi . 
Ndzi fanele ku mi hlayela swiboho swa komiti ya kona . 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi kuma malangutelo lawa ya nyumisa swinene . 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi kuma maendlelo lawa yo vhota ya ri hava nkateko . 
Ndzi fanele ku vula leswaku a hi mpimanyiso wa kahle . 
Ndzi fanele ku vula leswaku xi languteka xi ri lahle loko xi kelutiwa ro sungula . 
Ndzi fanele ku vula leswaku swin'wana swa swona a swi ri swo tiya swinene . 
Ndzi fanele ku tshikilela leswaku hakunene hi dinga tithekiniki tintshwa . 
Ndzi fanele ku ku byela leswaku a wu xi tekanga . 
Ndzi fanele , xikombiso , ndzi siya nhlokomhaka ya nseketelo wa timali . 
Ndzi fanele , hambuswiritano , ku tshikilela leswaku hi le xikarhi ka ku fika kona . 
Mina n'wini ndzi xirho xa yin'wana ya mihlangano leyi . 
Mina n'wini ndzi huma eka tiko leri nga na 500 000 wa vaakatiko . 
Mina n'wini ndzi vurile leswi ndzi swi ehleketaka ehenhla ka nhlokomhaka leyi . 
Mina n'wini ndzi tirhile nkarhi wo leha na hi matimba ehenhla ka xinawana lexi . 
Mina n'wini ndzi swi tiva kahle leswi ndzi vulavulaka hi swona . 
Ndzi lava ku basisiwa eka mutshamaxitulukazi wa komiti leyi nga na vutihlamuleri . 
Hambiswiritano ndzi venga ku pfumaleka ka ndzinganano eka xiboho . 
Hambiswiritano ndzi navela ku endla tikhomente tingari tingani na swibumabumelo . 
Ndzi xiya leswaku ku na ntwanano wo angarhela eka nsinya . 
Ndzi xiya leswaku hi endlile xiwelo nakambe . 
Ndzi xiya hi ku tisola leswaku leswi a swi nga ri tano . 
Ndzi xiya hi ku eneriseka leswaku hinkwayo yi amukeriwile . 
Ndzi xiyile leswaku u vutisile xivutiso lexi eka xiviko xa wena . 
Se ndzi kombela leswaku hi tsundzuka vaxanisiwa va vutherorisi . 
Se ndzi ta eka ntlakuso wa ku thoriwa na swikili . 
Se ndzi tae ka xivutiso xa vumbirhi , mayelana na ku hambana . 
Se ndzi hundzulukela eka matlhelo man'wana lawa hi nga ku ma languteni . 
Se ndzi hundzulukela ela tipoyinti to karhi eka bajete . 
Se ndzi hundzulukela eka mhaka ya endla swikepe swo phasa tinhlampfi swi va swa manguvalawa . 
Se ndzi hundzulukela eka ku olovisa tindzimana na maendlelo . 
Ndzi na ntsena nkarhi wo vula tipoyinti tingari tingani . 
Ndzi kungela ntsena ku khumba swingari swingani swa leswi . 
Ndzi khumbile ntsena vanhu va tiko ra ka hina . 
Ndzi seketela ngopfungopfu miehleketo yo tifambisa ka vaphakeri va vukorhokeri . 
Ndzi hoyozela hinkwavo vatirhikulorhi lava nga nghenela . 
Ndzi hoyozela muviki eka ntirho wa yena wo hlawuleka . 
Mina hi vumina hikwalaho ndzi ta vhota ndzi seketela xiviko . 
Ndzi kombisa leswaku hi vhota mayelana na khalendara . 
Ndza mi tshembisa leswaku hi ta endla sweswo hi ku hatlisa swnene . 
Ndzi mi ringanyetela leswaku hi seketela 
Ndzi ringanyetile leswaku hi ya emahlweni na muhundzulo lowu . 
Ndzi veka xiringanyeto xo teka xiboho ku va xi vhoteriwa . 
Ndzi veka xikombelo xa maendlelo ya xihatla leswaku xi vhoteriwa . 
Ndza amukela hi ku hatlisa leswaku nkarhi hinkwawo ku na xivandla xa ku antswisa . 
Ndzi lemuka leswaku ku hluvuka ka tiko ku lava vuvekisi . 
Ndzi lemuka leswaku ku vile na ku kaneta ka matimba eka leswi . 
Hakunene ndzi kholwa leswaku nhlokomhaka leyi yimfaneriwa hiku langutiwa hi hina . 
Hakunene ndzi tshemba leswaku xi ta amukeriwa mundzuku . 
Hakunene a ndzi kholwi leswaku mhaka ya ku sirhelela mabindzu i xitshunxo . 
Hakunene a ndzi ku sweswo swi nga fikeleriwa njhani . 
Hakunene a ndzi a ndzi kholwi leswaku a ndzi nga ha endla sweswo nakambe . 
Hakunene a ndzi kholwi leswaku sweswo i ku ya kule ngopfunyana . 
Hakunene ndzi tshemba leswaku ntwanano wu nga fikeleriwa kona . 
Hakunene ndzi fanele ku vula leswaku ndza tsandzeka ku ku twisisa . 
Hakunene ndzi lava ku tshikilela leswi nga vuriwa laha . 
Ndzi lemuka leswaku sweswo swi nge humeleli hi tin'wetinyana titsongo . 
Ndzi lemuka leswaku mi lwela ntwanano lowuntshwa . 
Ndzi kongomisa eka xiphemu xa 11 eka leswi faneleke ku endliwa . 
Ndzi kongomisa eka nhlamulo leyi ndzi nga yi nyika eka nkarhi wo sungula . 
Ndzi kongomisa eka nkitsikitsi lowu yaka emahlweni eka timakete ta timali . 
Ndzi kongomisa eka njhekanjhekisano wo nghenelela lowu hi nga va na wona . 
Ndzi kongomisa eka sisiteme ya ku tirhisana mayelana na tigasi ta swindlwana swo hlayisela swimila . 
Ndzi kongomisa eka swikombiso swinharhu leswi ndza ha ku swi vulaka . 
Ndzi mi kongomisa eka xiviko xa yena , lexi ndzi xi seketelaka swi helela . 
Ndzi kongomisa , ngopfungopfu , eka tikhatagori ta le ka xiyenge xa swifambo . 
Ndzi kongomisa , ngopfungopfu , eka ku hlanganisa tipholisi ta xiikhonomi . 
Ndzi teka sweswo swi ri xiyimo xa swilo xo ka xi nga enerisi . 
Ndzi teka swivuko swimbirhi leswo hetelela swi ri swona swa nkoka swinene . 
Ndza tisola ku va ndzi nga koti ku vula swin'wana swo kongoma ehenhl ak leswi . 
Ndza tisola ku va ndzi nga koti ku ku byela mavonelo ya mina n'wini . 
Ndz tisola ku va xi fanele ku hela hi ku pfumala ntwanano . 
Ndz tisola ku va naswona hi fanele ku kokela endzhaku xihi ku pfumala ntwanano.iviko lexi . 
Ndza tisola ku va hi nga hlawulanga ndlela yo antswa . 
Ndza vuyelela , swa ntlawa wa hina , leswaku hi seketela leswi swi helela . 
Ndzi kaneta miehleketo yihi kumbe yihi leyi nge a ndzi endlanga tano . 
Ndzi mi tsundzuxa leswaku hi tirha eka ndhawu ya makete . 
Ndzi vuyelela nakambe leswaku lawa i masungulo ya hina . 
Ndzi vuyelela nakambe : ndzi tiyimiserile ku endla leswi . 
Ndzi vuyelela leswaku hi ndlela leyi ha twanana . 
Ndza vuyelela , a swi ta va nghozi swinene ku vhota swi kanetiwa . 
Ndza vuyelela , sweswo hi leswi nsirheleleko wa rihanyu wu nga swona . 
Ndzi yimela tiko ro hetelela ku nghena eka xivandla xa yuro . 
Ndzi hlayisa mfanelo ya ku vulavula nakambe eka nkarhi wolowo . 
Ndzi xixima ngopfu nsinya wa ku nga ngheneleli ku va ku nga va na sweswo . 
Ndzi vula nakambe leswaku hi pfulekerile mapfhumba yo tano . 
Ndzi vula nakambe , leswi a swi vanga ntirho wo olova . 
Ndzi vula leswi hikuva hi le ka nkarhi wa matimu . 
Ndzi vula leswi i ntsena ku edlela maendlelo lamanene . 
Ndzi ri hi fanele ku languta leswi hinkwaswo nakambe . 
A ndzi voni mhaka ya ku va hi kanela mhaka leyi ku ya emahlweni . 
A ndzi voni xivangelo xo ka hi nga yi emahlweni hi ya eka ku vhota . 
Ndzi vona sweswo tanihi ndlela leyinene yo ya emahlweni . 
Ndzi vona leswi swi ri ntirho wa hina eka nkarhi lowu taka wa sweswinyana . 
Ndzi vona leswi swi kombisiwile eka xiviko xa wena , leswi ndzi swi amukelaka . 
Ndzi vona swirhanganankulu swinharhum leswi a hi fanele ku pakanisa eka swona . 
Ndzi ta hlamula xiphemu lexo hetelela xa xivutiso kusungula . 
Ndzi ta leteriwa hi miehleketo yeleyo eka vhoti . 
Ndzi ta va ndzi vuyela eka xivutiso lexi hi vuxokoxoko byo engeteleleka . 
Hakunene ndzi ta vhota ndzi kaneta xiviko mundzuku eka nhlengeletano yo helela . 
Ndzi ta vula swin'wana xo sungula eka ndlela yo tirha . 
Ndzi ta vula swin'wana ntsena eka tin'wana ta tipoyinti letikulu . 
Ndzi ta tipimela ku tshama eka ku kongomisa eka matlhelo mambirhi ya xona . 
Ndzi ta tirha na wun'wana na wun'wana wa mihundzulo hi wun'we wun'we . 
Ndzi ta ringeta ku endla leswi ndzi swi kotaka eka xiyimo lexi . 
Ndzi ta pakanisa eka tin'wana ta timhakankulu leti ta kahle . 
Ndzi to khumba ntsena swin'wana swa timhaka leti nga tlakusiwa . 
Ndzi ta languta leswi humelelaka eka mhaka leyi . 
Ndzi ta va na xitiyanhlana xo vula leswi landzelaka . 
Ndzi ta vula swimbirhi leswi ndzi ehleketaka leswaku i swa nkoka . 
A ndzi nga tshami eka swivangelo swa ku tshinya . 
A ndzi nga thatheli , naswona inkomu eka tintswalo ta n'wina . 
A ndzi nga ngheni eka mhaka ya swiwelo laha . 
Hikwalaho a ndzi nga ngheni eka vuxokoxoko mayelana na swona . 
Hikwalaho a ndzi nga vhoti ndzi seketela ku twanana 
Hikwalaho , a ndzi nga vhoteli humdzulo wa sweswi . 
Se sweswi ndzi ta kongomisa eka tipoyinti tingari tingani hi vuxokoxoko byo engeteleleka . 
Se sweswi ndzi ta kanela hi ku komisa timhaka leti ndzi nga ti vula . 
Se sweswi ndzi ta khomenta eka yin'wana ya mihundzulo leyi nga ringanyetiwa . 
Se sweswi ndzi ta ya eka nhlokomhaka ya tinhlayohlayo . 
Se sweswi ndzi ta yimisa ntshamo nkarhi wa timinetenyana . 
Se sweswi ndzi ta hundzulukela eka mihundzulo hawun'we leyi nga andlariwa . 
Ndzi ta hlamula endzhakunyana eka nkanelo wa swiviko . 
Ndzi ta vula marito mangari mangani hi vumbiwa lerintshwa . 
A ndzi nga vuli nchumu swin'wana , swi vuriwile hinkwaswo . 
Ndzi ta sungula hi nhlangano wa makete wa hinkwavo lowu ringanyetiwaka . 
Hikwalaho ndzi ta tsandzeka ku vhotela xiviko lexi . 
Hikwalaho ndzi ta vhota ndzi seketela xibumabumelo . 
Hikwalaho ndzi ta tipimela ndzi tshama eka timhakankulu tinga ri tingani . 
Hikwalaho ndzi ta endla khomente yin'we ehenhla ka pholisi ya timali . 
Hikwalaho ndzi ta vuyelela leswi ndzi nga swi vula hi nkarhi wa kona . 
Hikwalaho ndzi ta vhota hi ku tsaka lokukulu ndzi vhotela xiviko . 
Ndzi ta ringeta ku endla leswi hi ku komisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Ndzi ta ringeta ku tirhisa nkarhi wa kona kahle . 
Ndzi ta ringeta ku angula hi ku komisa eka swin'wana swa swona . 
Ndzi ta vhota ndzi swi kaneta naswona ndza swi sola . 
Ndzi ta vhota ndzi seketela , hi mhaka ya ntwelovusiwana na ku kholwa . 
Hikwalaho , ndzi ta tipimela swo swi vula swo koma swingari swingani . 
Ndzi avelana na muviki mavonelo ya yena eka mhaka leyi . 
Na mina ndzi avelana mavonelo lama nga vuriwa ehenhla ka ntshamiseko . 
Na mina ndzi na ku vilela loku , hambiloko ndzi tshemba leswaku a swi na ntiyiso . 
Ndzi avelana na wena ku vilela ka wena na matitwelo ya wena eka nhlokomhaka leyi . 
Ndzi avelana na wena mavonelo ya leswaku swo tala swa ha fanele ku endliwa . 
Ndzi avelana na wena mavonelo ya leswaku hi fanele ku swi sirhelela . 
A ndzi ta rhandza ku engetela elemente ya munhu ha un'we laha . 
A ndzi ta rhandza naswona ku sungula mbulavulo wa mina hi ndlela leyi . 
A ndzi ta rhandza naswona ku vula swin'wana hi ku komisa mayelana na ku fambelanisa swilo . 
A ndzi ta rhandza naswona ku lemukisa mhaka yin'wana . 
A ndzi ta rhandza naswona ku kongomisa eka nsinya wuntshwa . 
A ndzi ta rhandza naswona ku tlakusa mhaka ya tivhisa . 
A ndzi ta rhandza naswona ku ku vula swo angarhela swingari swingani . 
A ndzi ta rhandza naswona ku tlakusa mhaka yo lava ku vulavuriwa . 
A ndzi ta rhandza naswona ku kombisa eka ndzimana ya 30 . 
A ndzi ta rhandza naswona ku vula leswaku : mi nga honisi vukungundzwana . 
A ndzi ta rhandza naswona ku n'wi khensa ehenhla ka xiviko lexi . 
Naswona a ndzi ta amukela nhlamulo yo tsariwa ya swivutiso swa hina . 
A ndzi ta khensa ku kuma nhlamulo eka poyinti leyi . 
A ndzi ta khensa eka tikhomente ta n'wina eka tipoyinti leti . 
A ndzi ta tsaka loko a wo kota ku tiyisa leswi nakambe . 
A ndzi ta rhandza hi ku komisa ku yisa emahlweni tikhomente to karhi . 
Xo sungula a ndzi ta rhandza ku n'wi khensa ku va a endla tano . 
A ndzi ta rhandza ntsena ku vutisa xivutiso xo koma xo engetela . 
A ndzi ta rhandza ntsena ku tshikilela matlhelo man'wana nakambe . 
A ndzi ta rhandza ku endla tipoyinti tinharhu tin'wana to koma . 
A ndzi ta rhandza nhlamulo yo tiya ya xivutiso lexi landzelaka . 
A ndzi ta rhandza ngopfungopfu ku khensa matsalana wa swa bajete . 
A ndzi ta rhandza ngopfungopfu ku tshikilela swiphemu leswi landzelaka . 
A ndzi ta rhandza leswi swi rhekodiwa eka makanelwa . 
A ndzi ta rhandza ku engetela swilo swingari swingani , hambiswiritano . 
A ndzi ta rhandza ku engetela poyinti yin'we eka njhekanjhekisano . 
A ndzi ta rhandza ku engetela tipoyinti timbirhi eka njhekanjhekisano . 
A ndzi ta rhandza ku kongomisa marito mambirhi eka yena , hambiswiritano . 
A ndzi ta rhandza ku kongomisa eka wena hi ndlela yo fana . 
A ndzi ta rhandza ku vutisa swivutso swingari swingani swo landzelerisa . 
A ndzi ta rhandza hi ku komisa ku vula swin'wana eka tipoyinti leti ta mune . 
A ndzi ta rhandza ku kombela swilo swo hlayanyana . 
A ndzi ta rhandza ku basisa leswi swa ha sungula . 
A ndzi ta rhandza ku pfala hi mhakanyana yitsongo . 
A ndzi ta rhandza ku vuya eka xivutiso xa wena xo sungula . 
A ndzi ta rhandza ku vula swin'wana ehenhla ka mihundzulo yingari yingani . 
A ndzi ta rhandza ku vula swin'wana ehenhla ka mhaka ya vumbirhi , naswona . 
A ndzi ta rhandza ku vula swin'wana ehenhla ka xivutiso xo karhi lexi nga vutisiwa . 
A ndzi ta rhandza ku khomenta eka swiviko hiswimbirhi xikan'we . 
A ndzi ta rhandza ku heta mbulavulo wa mina hi tikhomente timbirhi . 
A ndzi ta rhandza ku hetelela hi sweswo , vamanana na vatatana . 
A ndzi ta rhandza ku tipimela ku tshama eka swo swi vula swa manghenelo . 
A ndzi ta rhandza ku tiyisisa leswaku xiviko lexi xa kumeka . 
A ndzi ta rhandza ku hoyozela matiko himambirhi eka mbuyelo . 
A ndzi ta rhandza ku hoyozela vaviki hivambirhi eka leswi . 
A ndzi ta rhandza ku va hoyozela eka mbuyelo wo akisa . 
A ndzi ta rhandza ku hlamusela swin'wana swa swihlawuleksi leswikulu . 
A ndzi ta rhandza ku lemuxa timhaka timbirhi ta nkoka . 
A ndzi ta rhandza ku tshikilela tipoyinti timbirhi ngopfungopfu . 
A ndzi ta rhandza ku tshikilela timhaka to karhi to vilerisa ngopfu . 
A ndzi ta rhandza ku tshikilela ku tika ka xiyimo . 
A ndzi ta rhandza ku tshikilela timhaka to hlaya ta nkoka . 
A ndzi ta rhandza ku heta hi ku endla poyinti leyi . 
A ndzi ta rhandza ku heta hiku ku navelela ku humelela ka wena n'wini . 
A ndzi ta rhandza ku heta hi timhaka timbirhi to tshembisa . 
A ndzi ta rhandza ku hlamusela leswi hi ku teka swikombiso . 
A ndzi ta rhandza ku vula ku vaviseka ka mina eka ku lova ka yena . 
A ndzi ta rhandza ku heta hi mhaka yin'we yo hetelela . 
A ndzi ta rhandza ku pakanisa ntsena eka tipoyinti tingari tingani . 
A ndzi ta rhandza ku nyika swikombiso swingari swingani swa leswi . 
A ndzi ta rhandza n'wi nyika nseketelo wa mina wo tiya . 
A ndzi ta rhandza ku mi nyika swikombiso swin'wana swa leswi . 
A ndzi ta rhandza ku va na sete ya milawu leyi nga erivaleni . 
A ndzi ta rhandza ku kuma nhlamulo ya xivutiso lexi . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa matlhelo yo hlayanyana ngopfungopfu . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa xin'we kumbe swimbirhi swa swona . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa ku langutela ka vanhu lavatsongo . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa swiringanyeto swimbirhi eka xiyimo lexi . 
A ndzi ta rhandza ku kongomisa eka timhaka tingari tingani . 
A ndzi ta rhandza ku kombisa leswi hi xikombiso xo tiveka . 
A ndzi ta rhandza ku tiva swo talanyana mayelana na sweswo . 
A ndzi ta rhandza ku tiva leswi vanhu va ehleketaka swina hi leswi . 
A ndzi ta rhandza ku tiva loko swakudya leswi swa madyambu swi vile kona . 
A ndzi ta rhandza ku vula swingari swingani swo koma . 
A ndzi ta rhandza ku kombisa swingari swingani swo hetelela . 
A ndzi ta rhandza ku vula swingari swingani matelana na leswi . 
A ndzi ta rhandza ku endla ntsena tikhomente timbirhi to koma to pfala . 
A ndzi ta rhandza ku vula mhaka yin'we yin'wana mayelana na ku rhurharhurha . 
A ndzi ta rhandza ku vula swo karhi ehenhla ka xiboho . 
A ndzi ta rhandza ku endla tipoyinti tinharhu eka njhekanjhekisano lowu . 
A ndzi ta rhandza ku endla tipoyinti tinharhu eka mhaka ya kona . 
A ndzi ta rhandza ku vula timhaka timbirhi mayelana na ndzimana leyi . 
A ndzi ta rhandza ku boxa mhaka leyi kombisaka leswi . 
A ndzi ta rhandza ku nyika muviki ku khensa ka mina ko kufumela ku tlurisa . 
A ndzi ta rhandza ku angarhela swivandlankulu swo hlaya . 
A ndzi ta rhandza ku kombisa timhaka to hlaya . 
A ndzi ta rhandza ku kombisa leswi nakambe laha . 
A ndzi ta rhandza ku kombisa leswi hi ntshikilelo lowu faneleke . 
A ndzi ta rhandza ku veka ntsena swivutiso swimbirhi swo engetela . 
A ndzi ta rhandza ku bumabumela leswi ndzi nga swi twa laha . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa mhaka yo xiyaxiya laha . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa poyinti yin'wana mayelana na leswi . 
A ndzi ta rhandza ku tlakusa swivutiso ehenhla ka swipimo swa swa vanhu . 
A ndzi ta rhandza ku angula xikan'we eka tipoyinti timbirhi . 
A ndzi ta rhandza ku khumba hi ku komisa eka xinawana lexintshwa . 
A ndzi ta rhandza ku khumba mhaka yin'wana ya nkoka . 
A ndzi ta rhandza ku vuyelela nkoka wa xivandla lexi . 
A ndzi ta rhandza ku vuyelela xikongomelo xa xiletelo lexi . 
A ndzi ta rhandza ku angula eka leswi ehansi ka tinhlokomhaka timbirhi . 
A ndzi ta rhandza ku vona ku tinyiketela ko engeteleleka eka xivandla lexi . 
A ndzi ta rhandza ku vona sweswo swi ya eka lebulu . 
A ndzi ta rhandza ku tsavula ntsena timhakankulu tingari tingani . 
A ndzi ta rhandza ku tsavula ntsena mune wa tipoyinti ta nkoka . 
A ndzi ta rhandza ku tsavula ntsena swimbirhi swa leswi . 
A ndzi ta rhandza ku vula leswi laha ku va swi rhekodiwa . 
A ndzi ta rhandza ku yimisa njhekanjhekisano eka nkarhi lowu . 
A ndzi ta rhandza ku landzelerisa ntsena tipoyinti tingari tingani . 
A ndzi ta rhandza ku vulavula hi ku rhurhisiwa ka bindzu . 
A ndzi ta rhandza ku khensa un'wana na un'wana eka ku ntwanana loku ko aka . 
A ndzi ta tsakela ku n'wi khensa hi ku tirhisana loku pfunaka swinene . 
A ndzi ta tsakela ku khensa muteki wa mahungu eka ntirho wa yena . 
A ndzi ta tsakela ku khensa vateki va mahungu na vatirhikulorhi . 
A ndzi ta tsakela ku khensa volavo va tumbuluxaka mitirho yintshwa . 
A ndzi ta tsakela ku seketelaka leswi hi swikombiso swi nga ri swingani . 
A ndzi ta tsakela leswaku hi papalata mikanerisano ya muxaka wolowo . 
A ndzi ta tsakela leswaku u lavisisa leswaku hikokwalaho ka yini leswi swi fanele ku endliwwa . 
A ndzi ta tsakela , nakambe , ku khensa hinkwenu ka n'wina . 
Sweswi a ndzi ta tsakela ku tekela enhlokweni timhaka ti nga ri tingani to karhi . 
Sweswi a ndzi ta tsakela ku hlamula eka swivutiso swin'wana swo kongoma . 
Sweswi a ndzi ta tsakela ku vula swin'wana mayelana na endlelo . 
Sweswi a ndzi ta tsakela ku cincela eka xiphemu xa vumunhu . 
Sweswi a ndzi ta tsakela ku cincela eka nhlokomhaka leyi landzelaka . 
A ndzi fanele ngopfungopfu ndzi tsakela ku vula swin'wana mayelana na tiejensi . 
A ndzi fanele ku sungula hi ku vula leswaku a hi fanelangi ku tumbeta nchumu . 
Hikokwalaho , a ndzi fanele ku va ndzi vone mavekelo ya le rivaleni ya marito . 
A ndzi fanele ku tsakela swinene ku basisa ku nga twisisani . 
Hambiswiritano , a ndzi fanele ku ku tatisa timhaka ti nga ri tingani to ka ti nga ri ta nkoka ngopfu . 
Ndzi tshembha hi ku hetiseka leswaku a ku nge he vi na vutomi byin'wana lebyi nga ta lahleka . 
Ndzi tshembha hi mbilu hinkwayo leswaku muteki wa mahungu u ta seketela makungu lawa . 
Ndzi vulavula hi leswi hikuva i nhluvukiso lowu vilerisaka . 
Ndzi yima na xiboho xa wena , naswona hi fanele ku xi seketela . 
Ndza ha ri na swivilelo swo talanyana mayelana na xileriso . 
Ndza ha tshembha leswaku hi nge khomisiwi tingana . 
Ndzi swi twa swinene leswaku a hi na nkarhi wo wu lahla . 
Ndzi tshembha swinene leswaku hlanganelo wa ntwanano wu ta amukeriwa mundzuku . 
Ndzi ku khutaza swinene ku vhota hi ku seketela leswi . 
Ndzi ringanyeta leswaku swi fanele ku lulamiseriwa cinco lowu . 
Ndzi ringanyeta leswaku xiviko lexi a xi ehleketiwangi kahle . 
Ndzi ringanyeta leswaku hi nga kaneli xivutiso lexi sweswi . 
Ndzi seketela makungu yo tala lawa ya endliweke eka xiviko lexi . 
Ndzi seketela ku amukeriwa ka xiboho lexi xo saseka ngopfu na ku laveka swinene . 
Ndzi seketela xiyimo lexi xi xitekeke hi mayelana na leswi . 
Ndzi seketela muteki wa mahungu eka ku antswisiwa loku a ku kunguhateke . 
Ndzi seketela mitila leyikulu yimbirhi leyi kuceteriweke eka xiviko lexi . 
Ndzi seketele xiviko lexi naswona ndzi vhotile hi ku xi seketela . 
Ndzi ehleketa leswaku a ndzi fanele ndzi swi vule eku sunguleni . 
Ndzi twela vusiwana swinene hinkwavo vaxanisiwa na mindyangu ya vona . 
Ndzi xiyaxiya kahle leswi u swi vulaka , ndza khensa . 
Ndzi teka vonelo ra wena mayelana na ku hlawuriwa ka nkarhi wa nkanerisano lowu . 
Ndzi teka vonelo ra wena eka mhaka ya mavandla . 
Ndzi khensa hinkwavo lava nghenisile xandla eka nkanerisano . 
Ndzi khensa hinkwavo volavo va khumbheke kungu ra ndzilekana . 
Ndzi khensa hinkwavo volavo va tekeke xiave eka nkanerisano . 
Ndzi khensa un'wana na un'wana loyi a tekeke xiave eka nkanerisano . 
Ndza n'wi khensa eka ntirho wa yena wo saseka ngopfu eka mhaka leyi . 
Ndzi khensa muteki wa mahungu ku langutana na vutihlamuleri lebyi . 
Ndzi khensa muteki wa mahungu ku va a pfunile ku humelerisa sweswo . 
Ndzi khensa muteki wa mahungu eka nseketelo wa yena eka mhaka leyi . 
Ndzi khensa vateki va mahungu eka makungu ya vona ya xiboho . 
Ndza ku khensa eka nkanerisano lowu wa nkoka swinene na ku tsakisa . 
Ndzi ku khensa ku nga si fika nkarhi eka ku tekela enhlokweni na ku twisisa ka wena . 
Hikokwalaho ndzi pfumelelana na mavonelo lawa ya vuriweke eka xiboho . 
Hikokwalaho ndzi tlhela ndzi seketela ku cinca koloko ku tiseke leswi . 
Hikokwalaho a ndzi tiyimiselangi ku vulavula hi mayelana na tifanelo ta ximunhu . 
Hikokwalaho ndzi mi kombela hinkwenu ku nhlonipho mikarhi ya ku vulavula ka n'wina . 
Hikokwalaho ndza ku vutisa loko ku ri leswaku kopi yi nga nyikiwa . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku tihlayo ta swivilelo ti ta ya ehansi . 
Hikokwalaho ndzi nembeleta nkoka wukulu wa mhaka ya ndzhaka . 
Hikokwalaho ndzi seketela makungu ya xithekiniki lawa ya kunguhatiweke hi muteki wa mahungu . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku matshalatshala ya hina yo hlanganela ya hakerile . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku mhaka yi basisiwe hi ku hetiseka . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku xiviko xi faneriwe hi nseketelo wa hina lowu heleleke . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku cinco lowu wu fanele wu nga katsiwa . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku qhinga leri ri ya emahlweni ri va ro kongoma . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku hi fanele ku cinca endlelo ra hina hi ku hetiseka . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku hi fanele ku endla matshalatshala yo engetelela . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku hi lava nhluvuko eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku a hi fanelangi ku seketela kungu leri . 
Hikokwalaho ndzi kombela leswaku ku ehleketiwa nakambe hi swiphemu leswi . 
Hikokwalaho ndza ku kombelaka sweswi ku amukela xiviko lexi . 
Hikokwalaho ndzi kombela nseketelo wa wena eka ku cinca loku faneleke . 
Hikokwalaho ndzi kombela muteki wa mahungu ku seketela kungu leri . 
Hikokwalaho ndza ku kombela ku yi nyika nseketelo wa wena . 
Hikokwalaho ndza ku khensisa na un'wana na un'wana loyi a ngheneleleke eka endlelo leri . 
Hikokwalaho ndzi anakanya leswaku swi fanerile ku amukela endlelo ra swiphemu swo hambana swa tirhelo . 
Hikokwalaho ndzi anakanya leswaku a swi vupfanga ku hatlisisa nkanerisano . 
Hikokwalaho ndzi hlambanya vhoti ya mina hi ku seketela xiboho . 
Hikokwalaho ndzi seketela kungu ro endla leswaku swi olova swinene . 
Hikokwalaho ndzi twa leswaku makungu yo ka ya nga tolovelekangi ya fanele ku simekiwa . 
Hikokwalaho ndzi twa leswaku a nge lahlekeriwi hi nchumu . 
Hikokwalaho ndzi twa leswaku leri i tsalwa ra kahle hi ku angarhela . 
Hikokwalaho ndzi pfumela hi ku hetiseka na vundzeni bya xiviko lexi . 
Hikokwalaho ndzi amukela swinene nkateko wo basisa xiyimo . 
Hikokwalaho ndzi na switiviso swa ntlhanu ku swi endla eka xileriso lexi . 
Hikokwalaho ndzi hava nchumu xo hambana na nkoka wa nhlengeletano . 
Hikokwalaho ndzi na xilo xin'we ku xi tatisa , loko ku ri ku ndzi endla tano . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku hi nga teka xiboho xo hambana mundzuku . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku hi ta teka ndlela leyi hi ntiyiso . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku hi ta endla nhluvuko wo hatlisa laha . 
Hikokwalaho ndzi tshembha leswaku hinkwenu mi ta seketela cinco lowu . 
Hikokwalaho ndzi sindzisa leswaku leswi swi nghenisiwa eka makanelwa . 
Hikokwalaho ndzi tiyimisele ku yimisa ntshamo ku ringana ntlhanu wa timinete . 
Hikokwalaho ndzi ndzi langutele mivuyelo ya ku vhota mundzuku . 
Hikokwalaho ndzi ringanyeta leswaku hi sungula eka leswi . 
Hikokwalaho ndzi bumabumela leswaku mhaka leyi yi fanele ku suriwa laha . 
Hikokwalaho ndza tisola leswaku a hi kumangi nkateko wolow . 
Hikokwalaho a ndzi voni xivangelo xo hundzisela emahlweni ku vhota namuntlha . 
Hikokwalaho a ndzi voni xivangelo xo hlwerisa leswi ku ya emahlweni . 
Hikokwalaho ndza ku khensa eka matshalatshala ya wena eka mhaka leyi ! 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku yi fanele ku tlhela yi vuyeriwa matiko lawa ya ha hluvukaka . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku ku vekiwa erivaleni loku hi kun'we ka nkoka . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku leri ku ta va tsalwa ro vuyerisa . 
Hikokwalaho ndzi twisisa , ku fikela kun'wana , xiphiqo lexi humeseriweke ehandle . 
Hikokwalaho ndzi ku khutaza ku vhota ku kanetana na xiviko mundzuku . 
Hikokwalaho ndzi ku khutaza ku vhota swin'we eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho ndzi vhotele ku kanetana na xiviko lexi eka mpimanyeto wa 2012 . 
Hikokwalaho ndzi vhotele ku cinca ko hambana ka xiviko lexi . 
Hikokwalaho ndzi vhotele xileriso eka mafambiselo ya thyaka leri . 
Hikokwalaho ndzivhotile hi ku seketela xiviko lexi nga laha mahlweni ka hina . 
Hikokwalaho ndzi lava ku nyika muteki wa mahungu nseketelo wa mina wo ka wu nga kanakanisi . 
Hikokwalaho ndzi amukela ntiyiso wa leswaku tiphesente leti ti yile ehansi . 
Hikokwalaho ndzi amukela gingiriko na ku pfumelelana swinene na ywona . 
Hikokwalaho ndzi amukela kungu ra leswaku ku kumiwa mahungu yo tala . 
Hikokwalaho ndzi navela ku hlamusela ku tisola ka mina eka vonele leri . 
Hikokwalaho ndzi navela ku humesela ehandle xilaveko xa ku olovisa . 
Hikokwalaho ndzi , vhotile hi ku seketela ku cinca ka loku ringanyetiweke ka xiviko . 
Ndzi ehleketa leswaku ndzi nga vona swikombiso swo sungula swa sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku hakunenenene se ndzi endle mhaka yoleyo yi va erivaleni swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku ndzi hlamurile swinene kumbe switsongo swivutiso swa wena . 
Ndzi ehleketa leswaku ndzi hlamurile eka swivutiso hinkwaswo leswi vutisiweke . 
Ndzi ehleketa leswaku ndzivulavulela vavasati hinkwavo eka leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu ka hina laha hi amukela swinene sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku u endle ntirho wo saseka ngopfu . 
Ndzi ehleketa leswaku u na ntiyiso , ngopfungopfu eka mhaka yo hetelela . 
Ndzi ehleketa leswaku i vangwa rikulu eka makete . 
Ndzi ehleketa leswaku leri i endlelo ro tsandzeka ku ri endla . 
Ndzi ehleketa leswaku i xiboho xo ringanana swinene na ku tlhariha . 
Ndzi ehleketa leswaku swi le rivaleni hi ku hetiseka leswaku leswi swi fanele ku humelela . 
Ndzi ehleketa leswaku i mhaka leyi hi faneleke ku yi husela ehandle . 
Ndzi ehleketa leswaku swi hundza leswi languteriweke eka nkarhi lowu . 
Ndzi ehleketa leswaku i swa nkoka swinene leswaku hi twisisa sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku i swa kahle ku va sweswo swi vuriwa nakambe . 
Ndzi ehleketa leswaku i swa kahle leswaku leswi swi basisiwa kwala . 
Ndzi ehleketa leswaku swi lulamile ku koka yingiso ela leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku i nkarhi wa leswaku hi koka yingiso eka leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku i swa xihatla lexi faneleke ku tumbuluxa swirhanga swa swa tipolotiki . 
Ndzi ehleketa leswaku i swa nkoka swinene leswaku hi kanela kungu leri . 
Ndzi ehleketa leswaku swi nyikiwe nseketelo wo tiya swinene ku fikela sweswi . 
Ndzi ehleketa leswaku i switsongo leswi ndzi nga swi endlaka . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswi swi ta va na masungulo yo ka ya nga cinca . 
Ndzi ehleketa leswaku swi ta tsakisa ku twa mavonelo ya yena . 
Ndzi ehleketa leswaku swi ta sorisa ku hlanganisa leswi mbirhi . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswi hi na nkateko wo swi endla . 
Ndzi ehleketa leswaku van'wana va ta pfumelelana na mina eka mhaka leyi . 
Ndzi ehleketa leswaku matikhomelo ya kahle ya karhi ku humesiwa eka xiphiqo . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi languteka swi nga tirhi na switsanana . 
Ndzi ehleketa leswaku gingiriko khumbho swinene wa laveka eka mhaka leyi . 
Ndzi ehleketa leswaku eka nkarhi lowu taka leswi a swi fanelangi ku humelela nakambe . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo i ndlela ya kahle yo swi veka . 
Ndzi ehleketa leswaku i xiyimo xa timhaka to khomisa tingana . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo i marhekhodelo ya le hansi swinene hi ku angarhela . 
Ndzi ehleketa leswaku xexo i xiyimo xa timhaka xa le hansi swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo hi swona hinkwaswo leswi a ndzi lava ku swi vula . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi tlhela swi va xiphemu xa mahlelelo ya xiviri . 
Ndzi ehleketa leswaku xexo i xitirho xa nkoka xa nsirhelelo lowu pfunaka . 
Ndzi ehleketa leswaku wolowo hi wun'wana wa mitlhontlho ya nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo himpela hi leswi hinkwerhu hi faneleke ku swi endla . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo i ntiyiso wa leswi hi vulavulaka ha swona . 
Ndzi ehleketa leswaku yoleyo i mhaka yo sungula ku tirhana na yona . 
Ndzi ehleketa leswaku xexo i xivutiso lexi hi fanele ku ku xi hlamula . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo i swa nkoka swinene eka hinkwerhu ka hina . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi ringanyeta kungu . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo , hi ndlela yoleyo , i endlelo ro lulama . 
Ndzi ehleketa leswaku ri le ku tokoteni ka xiphiqo xo chavisa xa vutitivi . 
Ndzi ehleketa leswaku vo tala va vona va xaniseka ematikweni ya hina . 
Ndzi ehleketa leswaku lemukiso wa swa tipolotiki wa xiphiqo wu kona . 
Ndzi ehleketa leswaku swin'wana swo fana na swona swi fanele ku tirha laha . 
Ndzi ehleketa leswaku gingiriko wolowo ku ta va ku ri leswi twalaka . 
Ndzi ehleketa leswaku vonele rero i ndlela yo ya ku tsandzekeni . 
Ndzi ehleketa leswaku yoleyo i mhaka yin'we leyi hi hluleke . 
Ndzi ehleketa leswaku makete wa vukorhokeri bya eneji i wa nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku xiviko xi kahIe swinene na ku ringanana . 
Ndzi ehleketa leswaku ntirho wa vurhumiwa lebyi i wa nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na ku kanetana kunharhu ku va ku endlisiwa sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na swiphemu swimbirhi eka nkanerisano lowu . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na dyondzo leyi nga kumiwaka . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwavo va yimeleleka na ku kumeka kahle . 
Ndzi ehleketa leswaku havumbirhi va le ka ndlela yo ka yi nga ri kahle . 
Ndzi ehleketa leswaku havumbirhi ka vona va tirhe ntirho wo saseka ngopfu . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi kombisa ku ntikelo wa xiyimo . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi se swi , eka hinkwaswo , yimeleriwile . 
Ndzi ehleketa leswaku leri i goza ra le mahlweni . 
Ndzi ehleketa leswaku xirhambo lexi a xi fanele xi nga va nga kona . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi i ndlela leyi hi faneleke ku yi kucetela . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i mhaka ya matikhomelo . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi i mhaka ya vutlharhi ku yi endla . 
Ndzi ehleketa leswaku xiviko lexi a xi ringananga eka timhaka to tala . 
Ndzi ehleketa leswaku xiviko lexi xi fungha goza rikulu ro ya emahlweni . 
Ndzi ehleketa leswaku mhaka leyi ya vumbirhi i ya nkoka njhe . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi fanele ku tlhela swi tshikeleriwa nakambe laha . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi himpela swi fanele ku kombisiwa na ku nkhwatihatiwa . 
Ndzi ehleketa leswaku muxaka lowu wa mavonelo yo hambana a wu laveki hi ku hetiseka . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi ta va swa nkoka eka nkarhi lowu taka . 
Ndzi ehleketa leswaku leri ku ta va goza rikulu ra le mahlweni . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi ku ta vutirhelamfumo bya nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi , na swona , i mfungho wo tiya swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi , na swona , hi swin'wana leswi hi faneleke ku swi xopaxopa . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu se ha yi tiva milawu . 
Ndzi ehleketa leswaku hi tlhela hi lava ku tirhela erivaleni eka mikanerisano ya hina . 
Ndzi ehleketa leswaku hi le ku fambeni hi ndlela yo hoxeka . 
Ndzi ehleketa leswaku hi le ku fambeni hi ndlela yo lulama . 
Ndzi ehleketa leswaku hi le ka vutlharhi bya miehleketo bya makete wa le ndzeni . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nga ka hi nga papalati ku tekela leswi enhlokweni . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fikelele swin'wana handle ka ku tikeriwa . 
Ndzi ehleketa leswaku hi na xiviko xa nkoka emahlweni ka hina . 
Ndzi ehleketa leswaku hi endle swo ka swi nga ringanagi , naswona nkarhi se wu hundzile . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nyikile xikoweto xa xiyimo xa le hansi swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nyikile tihlamulo eka vaakatiko . 
Ndzi ehleketa leswaku hi endle nhluvukiso lembe leri . 
Ndzi ehleketa leswaku hi veke nongonoko wo hlamarisa . 
Ndzi ehleketa leswaku , hi ntiyiso indeed , hi tekile magoza ya nkoka ku ya emahlweni . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku yimisanyana leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku veka masungulo ya mpimanyeto . 
Ndzi ehleketa leswaku hi hi fanele ku tekela leswi enhlokweni . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku famba kahle hi vukheta laha . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu a hi fanele ku lemuka leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanele ku kota ku tiyimelela . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanele ku tshika rhijisitara . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanele ku tumbuluxa ku twanana swinene laha na kona . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanele ku dyondza dyondzo ya nkoka laha . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanelangi ku va se hi anakanya swilo . 
Ndzi ehleketa leswaku na hina hi na vutihlamuleri byikulu laha . 
Ndzi ehleketa leswaku kutani hi ta swi endla swi humelela . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi nga ku humeleleni laha i swa nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi u swi vuleke i swa nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi ta pfuna swinene eka mikanerisano . 
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi ta endla ku vhota ku olovanyana . 
Ndzi ehleketa leswaku rero ku ta va ku ri endlelo ro antswa ku ri teka . 
Ndzi ehleketa leswaku xexo ku ta ku ri xihlambanyo xa nchono wa swa mbango . 
Ndzi ehleketa leswaku wolowo ku ta va ku ri nchumu lowu faneleke ku endliwa . 
Ndzi ehleketa leswaku yoleyo ku ta va ku ri ndlela yo hoxeka ku yi teka . 
Ndzi ehleketa leswaku u vulavule hi ku yimela votala . 
Ndzi ehleketa leswaku , hi ku angarhela , hi fikelele mitwanano leyi amukelekaka . 
Ndzi ehleketa leswaku , hi swoxe , a swi tirhi . 
Ndzi ehleketa leswaku , eka mhaka yoleyo , ku tshembhekanyana ka laveka . 
Ndzi ehleketa leswaku n'wangulano wu fanele ku nyika yingiso wo tala eka sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku endlelo ra nhlawulo ri hloniphiwile hi vanhu . 
Ndzi ehleketa leswaku mitiyiso yi kona leswaku hinkwavo va yi vona . 
Ndzi ehleketa leswaku swo fana i ntiyiso eka tindhawu tin'wana na tona . 
Ndzi ehleketa leswaku swivumbeko swi hambanile swinene eka timhaka leti . 
Ndzi ehleketa leswaku misava hinkwayo yi pfumelelana na hina eka leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na swilo swo tala swa vutlharhi eka xiviko lexi . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na swilo swinharhu leswi faneleke ku khatihatiwa . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na swilo swimbirhi leswi nga ta fikelela leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku ku vile na ku nga twisisani kun'wana mayelana na pholisi ya matiko mambe . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na mavonelo yo hambana ya swo biha na swo saseka laha na kona . 
Ndzi ehleketa leswaku ku na xintshuxo xin'we ntsena xa kahle eka sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku ku nga ha va ku vuriwe leswaku ku na swiphiqo swimbirhi . 
Ndzi ehleketa leswaku ku fanele ku va na ku cinca eka ndhawu yoleyo . 
Ndzi ehleketa leswaku i ku antswisiwa ka nkoka loku nga katsiwa . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi nga ha pfumeleriwa eka nawu . 
Ndzi ehleketa leswaku lexi i xiyimi lexi avelaniwaka misava hinkwayo . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi i mhaka ya nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi i nhkokomhaka leyi hi faneleke ku kongomisa eka yona . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi i mhaka ya nkoka swinene ku yi endla . 
Ndzi ehleketa leswaku lexi i xiyimo xa timhaka xo khunguvanyisa swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi tlhela swi nkoka swinene eka nkarhi lowu taka . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i ku veka xikocikara emahlweni ka hanci . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi hi swin'wana leswi lavaka ku vuriwa . 
Ndzi ehleketa leswaku lexi hi xin'wana lexi hi faneleke ku yisa yingiso eka xona . 
Ndzi ehleketa leswaku lexi hi xin'wana lexi hi faneleke ku langutisa eka xona . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi i mhaka ya le xikarhi eka mhaka leyi . 
Ndzi ehleketa leswaku lowu i mbuyelo wo hetelela lowu hi faneleke ku wu lava . 
Ndzi ehleketa leswaku xiviko lexi i ntirho wutsongo wa vutshila bya le henhla bya vukanganyisi . 
Ndzi ehleketa leswaku leri ku va ku ri goza ro tlhelela endzhaku ku ri teka . 
Ndzi ehleketa leswaku leyi ku ta ku ri ndlela ya vuswikoti ku ya emahlweni . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu hi na vonelo ro fana eka leswi . 
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu hi fanele ku tilulamisa . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nga tlhela hi khensa muteki wa mahungu nakambe . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nga n'wi hluvulela xihuku madyambu lawa . 
Ndzi ehleketa leswaku hi nga ka hi nga papalata nkanerisano eka xivutiso lexi . 
Ndzi ehleketa leswaku hi na mpimanyeto wa kahle emahlweni ka hina . 
Ndzi ehleketa leswaku se hi endlile ku humelela eka mhaka yaleyo . 
Ndzi ehleketa leswaku hi na nkateko wo endla xan'wanchumu xa kahle . 
Ndzi ehleketa leswaku hi veke emahlweni ntwanano lowu twisiseka laha . 
Ndzi ehleketa leswaku hi hlanganise swin'we tsalwa ra kahle namuntlha . 
Ndzi ehleketa leswaku hi na makungu ya n'wana ya swa timali ku va hi ti tirhisa . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku lemuka xilo xin'we . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku boha mahetelelo ya swa tipolotiki lawa ya faneleke . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku nghenelela eka mhaka leyi ya nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku kongomisa eka tindhawu tinharhu ta gingiriko . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku va na xitiya nhlana ku endla swiboho swikulu . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku endla swilo swo talanyana . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku endla masungulo matshwa laha . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku n'wi seketela eka xikongomelo lexi . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanele ku khomiwa hi tingana ku va hi tsemile switirhisiwa . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanelengi ku tixisa eka vonelo leri . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku komba ku vilelaswinene eka vaaki . 
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanele ku teka endlelo ra phositivhi swinene laha . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku teka endlelo leri ra vutlharhi ra ntwanano . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku yimela nxopaxopo wa khumbho wuntshwa . 
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku amukela xiviko lexi na xiboho . 
Ndzi ehleketa leswaku hi ta ya emahlweni ku tirha kahle swinene fanele swin'we . 
Ndzi ehleketa leswaku u tirhile ntirho wa kahle swinene eka sweswo . 
Ndzi ehleketa leswaku , hi na ku khorwisa ko tala ku ku endla . 
A ndzi ehleketa leswaku leswi swi le ka xiyimo xa le mahlweni swinene . 
Hi mukhuva wolowo ndzi amukela makungu lawa ya endliweke . 
Na mina ndzi tshembha leswaku rito ko va rito njhe . 
Na mina , hakunene , a ndzi ta tsakela ku nyika nseketelo wa hina . 
Ndzi pfumela hi ku hetiseka leswaku swin'wana swi fanele ku endliwa mayelana na vona . 
Ndzi pfumela hi ku hetiseka leswaku leyi i mhaka ya vun'we . 
Ndzi tshembha hi ku hetiseka leswaku hi nga teka vutihlamuleri bya vona . 
Ndzi tshembha leswaku vululami byi ta hlula hi nkarhi wa vhoti . 
Ndzi tshembha leswaku u ta pasa eka ku navela loku ko nyuma . 
Ndzi tshembha leswaku u xiyaxiyile leswaku leswi i swa nkoka eka hina . 
Ndzi ringeta ku va khutaza , kambe a ndzi nga va sindzisi . 
Ndzi ta rngeta ku tirhisa tindlela toleto katsongo hilaha swi nga kotekaka hakona . 
Sweswi ndzi hundzulukela eka swivutiso swokarhi swo tala leswi vutisiweke . 
Sweswi ndzi hundzulukela eka ntirho wa mahungu na vuhlanganisi . 
Sweswi ndzi hundzulukela eka xivutiso xa mipfuno na ku rhurhisiwa . 
Sweswi ndzi hundzulukela eka leswi rhangisiwaka ravumbirhi , xiyimo xa tintswalo eka vanhu . 
Ndzi twisisa leswaku swi hundziseriwile eka nkambelo wa swa nawu . 
Ndzi twisisa leswaku muteki wa mahungu u pfumelelana cinco lowu wa nomo . 
Ndzi twisisa leswaku nhlamulo a yi si endliwa ya mani na mani . 
Ndzi twisisa leswaku mivuyelo yi ta kandziyisiwa n'hweti leyi taka . 
Ndzi twisisa leswaku sweswo hakunene swi ta humelela hi nkarhi wa nhlikanhi . 
Ndzi twisisa leswaku , tanihi leswi u vuleke , ku hava ntwanano lowu fikeleriweke . 
Ndzi twisisa swivilelo leswi vangeke kungu leri . 
Ndzi twisisa leswaku nhlengeletano yo hetelela yi fanele ku va kona namuntlha . 
Ndzi twisisa xiphiqo kambe lexi a hi xintshuxo . 
Ndzi twisisa swivilelo leswi , kambe a ndzi avelani swona . 
Ndzi twisisa leswi swinene naswona ndzi avelana xivilelo lexi . 
Ndzi twisisa leswaku hikokwalaho ka yini kambe a ndzi tsakangi hi swona . 
Ndzi twisisa xivilelo xa wena , naswona hi ta kanela leswi nakambe . 
Ndzi ku khutaza ku va u nga nyiki ndlela eka mitshikelelo leyi ! 
Ndzi ku khutaza ku nyika mianakanyo khwatsi eka mhaka . 
Ndzi ku khutaza ku ke endla mfikelelo wa le ka ndhawu yo pfaleka hi ku olova . 
Ndzi twisisa leswaku ku teka vutihlamuleri na ku yimisa nyimpi leyi . 
Himpela swinene a ndzi fambisani na vonelo leri . 
Ndzi tshembha swinene ngopfu leswaku dyondzo leyi yi ta hetisisiwa . 
Ndzi languta swinene ngopfu emahlweni eka mbuyelo wa phositivhi mundzuku . 
Ndzi lava swinene ngopfu ku ku seketela ku endla sweswo . 
Ndzi endzerile tikampa ta vahlampfa ntsena masiku ma nga ri mangani lama hundzeke . 
Ndzi vhotele kanetana ntwanano wa le xikarhi ka mavandla eka swivangelo leswi landzelaka . 
Ndzi vhotele ku kanetana na xiviko lexi hambileswi xi nga na miehleketo ya kahle yo tala . 
Ndzi vhotele ku kanetana ku ri ku a ndzi fanele ku vhotela hi ku seketela . 
Ndzi vhotele kungu eka eka ku maketiwa ka nyama ya tihuku . 
Ndzi vhotele xiviko lexi naswona ndzi khensisa muteki wa mahungu . 
Ndzi vhotele xiviko lexi hikuva i xa nkoka swinene . 
Ndzi vhotele xiviko lexi hi ku ya hi vuxiyaxiya lebyi . 
Ndzi vhotile hi ku seketela ku hlengeletiwa ka mihlengo leyi . 
Ndzi vhotile hi ku seketela kungu ra xiboho . 
Ndzi vhotile hi ku seketela xiviko hinkwaxo . 
Ndzi vhotile hi ku seketela xiviko eka timfanelo ta vatirhisi . 
Ndzi vhotile hi ku seketela xiboho xa mindzilo ya swihlahla . 
Ndzi vhotile hi ku seketela xiboho eka mifumo ya vutilawuri . 
Ndzi vhotile hi ku seketela tsalwa leri eka ku rhurha ka vanhu . 
Ndzi vhotile hi ku seketela tanihi leswi ku nga ri ki na xiviko xin'wana . 
Ndzi lava ku lulamisa timhaka timbirhi ta xiviri eka xiviko lexi . 
Ndzi lava ku ku kombela ku lulamisa sweswo hi vuenti . 
Ndzi lava ku kongoma hi mayelana na timhaka tinharhu . 
Ndzi lava ku anakanyisisa eka vuhlayiseki eka ntirho wa vululami . 
Ndzi lava ku hetisela eka mhaka leyi loko ku ri ndzi nga swi kota . 
Ndzi lava ku kanela timhaka ti nga ri tingani njhe eka xona . 
Ndzi lava ku tisa nyingiso eka mahetelelo yo karhi manharhu . 
Ndzi lava ku tiyisisa leswaku lexi i xileriso xa rimba . 
Ndzi lava ku hlamusela nseketelo wa mina lowu nga yi ki hi swipimelo eka xikoxo xexo . 
Ndzi lava ku kongomisa eka vuxokoxoko bya timhaka ti nga ri tingani tin'wana . 
Ndzi lava ku kongomisa eka timhaka tinharhu kumbe mune ta le rivaleni . 
Ndzi lava ku nyika swikombiso swi nga ri swingani swa ku cinca koloko . 
Ndzi lava ku ya kona naswona ndzi lava ku vulavula . 
Ndzi lava ku kombisa swiphemu swi nga ri swingani swa tsalwa . 
Ndzi lava ku kombisa leswi hi ku tirhisa swikombiso . 
Ndzi lava ku endla swivangelo swimbirhi swa ntiyiso eka nkanerisano lowu . 
Ndzi lava ku vula swikombiso swi nga ri swingani swa xihlawuhlawu xa rimbewu . 
Ndzi lava ku vula ntokoto wa pholisi ya nhluvukiso wa ntirhisano . 
Ndzi lava ku veka leswi eka vundzeni bya muxaka wun'wana . 
Ndzi lava ku boxa mhaka ya mipfumelelo ya mfumo ku humesa khaboni yo karhi ku ya emoyakhubu . 
Ndzi lava ku ku tsarisa ntwanano wa mina wa xiheri eka mhaka leyi . 
Ndzi lava ku vula nakambe ku tiboha ka hina eka ndhawu ya ndzavisiso . 
Ndzi lava ku sungula hi ku ku khensa eka nhlamulo ya wena . 
Ndzi lava ku tshikelela leswaku hi tibohile eka leswi . 
Hambiswiritano , ndzi lava ku teka swivutiso swo talanyana . 
Ndzi lava ku vulavula mayela na mivuyelo ku suka eka n'wangulano . 
Ndzi lava ku ku khensa nakambe eka nkanerisano lowu wa nkoka . 
Ndzi lava ku hundzulukela eka mhaka ya rihanyu ra vatirhi . 
Ndzi lava ku amukela leswi vatirhikulorhi va swi vuleke madyambu lawa . 
Ndzi lava ku tiyisisa hi ku komisa swinene timhaka to talanyana . 
Ndzi lava ku kongomisa eka vuxokoxoko byin'we eka mbulavulo wa mina . 
A ndzi lava ku vula timhaka tin'wana timbirhi eka mpfuneto wa mina . 
A ndzi lava ku veka xivutiso xo ngetelela eka leswi nga humelelaka . 
A ndzi lava ku kombisa leswaku hi nga endla hambi swo antswa . 
A ndzi tsakile ku vhota hi ku seketela xiviko lexi . 
A ndzi seketela ku nghenelela eka n'wangulano na yena . 
A ndzi langutisa eka tihlayo tin'wana masiku ma nga ri mangani lama hundzeke . 
Mina a ndzi ri un'wana wa lava sayineke ntwanano eka nhlengeletano ya xikombelo . 
A ndzi tsakisiwe ngopfu hi kavanyisa ka pholisi ya matiko mambe . 
A ndzi tsakile leswaku leswi swi boxiwile eka samiti . 
A ndzi tsakile ku twa mbuyelo wa vhoti ya namuntlha . 
A ndzi ri kona eka mihlawulo naswona a yi ri ya xikombiso . 
A ndzi ri na vutihlamuleri bya ku lulamisela ku hlayiwa loku ka vumbirhi . 
Hikokwalaho a ndzi tsakile swinene ku vhotela kungu . 
Ndzi amukela na ku seketela swikombelo swo olovisa maendlelo . 
Ndzi amukela ku amukeriwa ka xiviko lexi eka matlhlelo yo tala . 
Ndzi amukela swikoxo swa le rivaleni leswi vekiweke eka xiviko lexi . 
Ndzi amukela xileriso eka tifanelo ta vavabyi eka nhlayiso wa rihanyu ra le xikarhi ka matiko . 
Ndzi amukela makungu yo tala lawa ya nga kona eka xiviko lexi . 
Ndzi amukela ntshikelelo eka xiviko lexi eka mabindzu lamatsongo . 
Ndzi amukela matshalatshala yo endla rinqingho ra mhaka yo karhi ya xihundla . 
Ndzi amukela nkateko wo va na ku cincana na wena . 
Ndzi amukela ku cinca lokunene loku kumekaka eka xiviko lexi . 
Ndzi amukela ku humelela loku nga va kona ka ndziriso , loko kuri kona . 
NdziI amukela xiboho eka ntshuxeko wa vukorhokeri bya poso . 
Ndzi amukela ntwanano lowu , kambe , i wa xikombelo xa xihatla . 
Ndzi amukela leswi na ku langutisa emahlweni eka kungu ra gingiriko . 
Ndzi amukela miehleketo leyi , leyi ndzi tshembhaka leswaku yi lulamile hi ku hetiseka . 
Ndzi amukela xiviko lexi tanihi goza eka tlhelo rero . 
Ndzi amukela xiviko lexi eka maendlelo ya swilo swa rimbewu eka tikomiti . 
Ndzi amukela leswi vekiweke hi komiti ya hina . 
Ndzi amukela leswi hi swi tweke mayelana na leswi nhlikani lowu . 
Ndzi yile eka sweswo hi vuxokoxoko byin'wana eku sunguleni . 
Ndzi ta amukela swona sweswi , kambe ro hetelela . 
Ndzi ta komisa , loko ndzi kuma nkateko lowu landzelaka . 
Ndzi ta tsaka ku teka vulawuri bya maphepha yalawo . 
Ndzi ta khensa swinene eka wena ku va u endla tano . 
Ndzi ta tsaka ku swi endla ravumbirhi . 
Ndzi ta komisa swinene eku hlamuleni ka nkanerisano . 
Ndzi ta komisa , hikuva hi lava ku vhota . 
Ndzi ta va la tshembhekeke swinene eka wena eka vonelo leri . 
Kunenenene ndzi ta bumabumela leswaku hi seketela cinco wolowo . 
Kunenenene ndzi ya emahlweni ku endla tano eka endlelo hinkwaro . 
Ndzi ta nyika miehleketo hi ku komisa eka swin'wana swa swivutiso leswi vutisiweke . 
Ndzi ta hetelela hi ku vula leswaku vhoti ya mundzuku i ya nkoka . 
Ndzi ta endla xin'wana na xin'wana lexi ndzi xi kotaka ku tirha kuya eka leswi . 
Ndzi ta endla sweswo emakumu ka nkanerisano . 
Hakunene , ndzi ta endla sweswo hi vumina . 
Ndzi ta tiyisisa leswaku u kuma nhlamulo eka sweswo . 
Ndzi ta hlamusela hikuva i vonelo ra nkoka swinene . 
Ndzi ta nyika xivangelo xin'we xa leswaku hikokwalaho ka yini ndzi lava leswi . 
Ndzi ta ku nyika nhlamulo yo kongoma eka ku kanakana ka wena . 
Ndzi ta ku nyika xikombiso ku kukombisa ku hambana . 
Ndzi ta ku nyika xikombiso xa sweswi hi mukhuva wo hetiseka wa sweswi . 
Ndzi ta ku nyika swikombiso swin'wana eka makete wa le ndzeni . 
Ndzi ta ku nyika nkarhi eka timinete ti nga ri tingani . 
Ndzi ta fanela ku vuya eka wena eka sweswo . 
Ndzi ta fanela ku endla switsundzuxo ku yisa emahlweni eka xiboho . 
Ndzi ta kombisa timhaka tin'wana eka xiviko lexi . 
Hakunene ndzi ta teka mhaka , hilaha u yi ringanyeteke hakona . 
Ndzi ta nyika swiletelo swo angarhela eka swileriso leswi . 
Ndzi ta hlawula mhaka yin'we njhe ya nkoka swinene . 
Ndzi ta vula swimbirhi ntsena , leswaku ndzi ta komisa . 
Ndzi ta ya emahlweni eka timhaka leti ti nga eka xiviko . 
A ndzi nge xi amukeli hi xivangelo xo olova swinene . 
A ndzi nge lulamisi ku cinca loku hi nga twanana . 
A ndzi nge pfumeli ku yisa emahlweni nkanerisano wihi na wihi eka xivutiso lexi . 
A ndzi nge hlamuseli hi vundzeni bya xiviko . 
A ndzi nge ngheni eka nkanerisano sweswi eka sweswo . 
A ndzi ngheni eka xiboho xihi na xihi eka nkarhi lowu . 
A ndzi nge ngheni eka vuxokoxoko ; wa switiva hi mayelana na sweswo . 
A ndzi nge ti endlisi ku va ndzi tsakile hi xiyimo lexi . 
A ndzi nge swi teki sweswo , unga endli xihoxo ! 
A ndzi nge vuyelili eka leswi swi nga tsariwa eka xiviko . 
A ndzi nge rhumeli ku yisa emahlweni makungu wahi na wahi eka mhaka leyi . 
A ndzi nge vhoteli makungu ya matimba ya njhini . 
Sweswi ndzi ta yingisela hi vukulu na ntsakelo eka nkanerisano . 
Sweswi ndzi ta hundzulukela eka vayimeri va ntlawa lowu . 
Sweswi ndzi ta hundzulukela eka mhaka ya vukambatinkota . 
Ndzi ta endla xitatimende lexi tsariweke eka mhaka leyi . 
Ndzi ta hlaya nakambe mhaka liya a ndzi lava ku yi endla . 
Ndzi ta vula nakambe mhaka leyi ndzi yi vuleke emasunguleni . 
Ndzi ta pima miehleketo ya mina eka xiviko tanihi hilaha swi nga amukeriwa hi kona . 
Ndzi ta tlhelela eka mhaka leyi hi ndlela ya ximfumo . 
Ndzi ta vula rito hi mayelana na sweswo hi nkarhi nyana . 
Ndzi ta vula leswi njhe : hi fanele ku endla swo tala . 
Ndzi ta vona loko ku ri leswaku swa koteka ku ya emahlweni . 
Ndzi ta sungula hi thlelo ra mali leyi nga hlengeletiwa ya mpimanyeto . 
Ndzi ta sungula , xo sungula , hi masungulo ya swa nawu . 
Ndzi ta engetelela mahlelelo lawa eka nhlumuselo ya mina ya vhoti . 
Ndzi ta teka xikombiso xa ntwanano eka vusirheleri . 
Ndzi ta take swikombiso swi mbirhi leswi ndzi swi vuleke eku sunguleni . 
Ndzi ta ku byela swilo switsongo leswi hi faneleke ku swi endla . 
Ndzi ta ku byela endzaku ka nkarhi nyana leswi ndzi nga swi endla . 
Ndzi ta ku byela hikokwalaho ka yini ndzi vilerisiwa hi xona . 
Hikokwalaho ndzi ta tihumesa loko swifika eka vhoti . 
Hikokwalaho ndzi ta tialela eka switsundzuxo swi nga ri swingani swo engetelela . 
Hikokwalaho ndzi ta kongomisa eka swin'wana swa timhaka letikulu . 
Hikokwalaho ndzi ta tekela leswi ehlokweni hakunene . 
Hikokwalaho ndzi ta ringeta ku ku nyika xiviko xa yena . 
Hikokwalaho ndzi ta vhota hi ku seketela ku cinca loku hinkwako . 
Ndzi ta ringeta ku hlamusela leswi ndzi swi vulaka eka sweswo . 
Ndzi ta ringeta ku endla xin'we kumbe swimbirhi swa timhaka ta swiengetelwa . 
Hambiswiritano , ndzi ta ku nyika mahungu lawa ndzi nga na wona . 
Hakunene , ndzi ta heta hi vula ndzavisiso na ku sungula swilo swintshwa . 
Hakunene , ndzi ta hlamusela hiku hetiseka hi mayelana na leswi . 
NdziI navelela hinkwerhu ka hina ku humelela hi mayelana na leswi . 
Ndzi navela hi ku komisa ku humesela ehandle timhaka tingari ti tingani . 
Ndzi n'wi navelela hinkwaswo swa kahle eka ntirho lowu wuntshwa . 
Ndzi navela ku lulamisa xisweswo mhaka ya nhluvukiso wa le makaya . 
Ndzi navela ku vuyisa muteki wa mahungu eka ntirho wa yena wa mpfumawulo . 
Ndzi navela ku vuyisa muteki wa mahungu eka xiviko lexo saseka ngopfu . 
Ndzi navela ku koka yingiso eka swin'wana swa timhaka ti nga ri tingani . 
Ndzi navela ku heta hi ku nyika miehleketo leyi fambelanaka na endlelo . 
Ndzi navela ku seketela hi ku hetiseka leswi muteki wa mahungu a nga swivula . 
Ndzi navela ku endla xitiviso eka vanghana va mina vo chaviseka . 
Ndzi navela ku veka fungho eka nkarhi wa sweswi . 
Ndzi navela ku langutisa eka ku cinca kumbirhi loku ku rhumeriweke namuntlha . 
Ndzi navela ku hlamula eka timhaka tin'wana leti vuriweke . 
Ndzi navela ku vula mairito ya nga ri ya ngani hi mayelana na vuyimelo . 
Ndzi navela ku seketela mhaka leyi hi matimba lamakulu . 
Ndzi navela ku teka timhaka timbirhi eka nkanerisano lowu . 
Ndzi navela ku khensa muteki wa mahungu eka xiviko lexo saseka ngopfu . 
Ndzi navela leswaku hinga kuma rito rintshwa ra swona . 
Ndzi ku navelela mikateko swinene na ku humelela . 
Ndzi ku navelela ku humelela eka xin'wana na xin'wana eka nkarhi wa wena wa hofisi . 
Ndzi ku navelela njombo na ku humelela eka ntirho wa wena . 
Ndzi ku navelela njombo swinene , kambe hi fanele ku endla swin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku ku nyika nhlamulo eka mhaka yoleyo . 
A ndzi tivi kahle leswaku u ta swi endlisa ku yini sweswo . 
A ndzi tivi loko u nga vula swinwani mayelana na timhaka teto . 
A ndzi tivi loko u nga endla ku olovisa leswi . 
A ndzi tivi loko ku ri leswaku ku na ntokoto wa kahle eka leswi . 
A ndzi tivi loko ku ri leswaku va le ka nkanerisano madyambu lawa . 
A ndzi tivi loko ku ri leswaku leswi nga va kumbe swi fanele ku va swo rhanga . 
A ndzi tivi loko ku ri leswaku leswi i makumu ya ayisi leyi papamalaka . 
A ndzi tivi , hambiswiritano , leswaku i mani loyi hi faneleke ku phikizana na yena . 
Ndzi ta engetelela leswaku leswi se i mhaka namuntlha . 
Ndzi ta tlhela ndzi phikiza leswaku hi fanele ku kongomisa eka matirhelo . 
A ndzi ta tlhela ndzi n'wi kombela ku papalata ku endla tano nakambe . 
A ndzi ta tlhela ndzi tshikelela ku nghenisa xandla ka vateki va mahungu vanharhu . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula miehleketo ya vumbirhi . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nyika miehleketo eka endlelo hi ku angarhela . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nyika miehleketo eka mbhurisano wa vanhu . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nyika miehleketo eka swiphemu swin'wana swimbirhi . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku lulamisa vulanguteri mpundzu lowu . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku tirhana na mhaka yo rhurha . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku teka nyingiso ku ya eka swiphiqo swimbirhi . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku tshikelela mhaka yo matholelo . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku seketela leswi vuriweke eku sunguleni . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku kombisa swilo swo talanyana . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku endla mhaka yo angarhela swinene . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku endla timhaka to yisa emahlweni timbirhi . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku angula eka switsundzuxo swin'wana swimbirhi . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula swin'wana mayelana na vayimeri . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula swin'wana mayelana na vusirheleri bya eneji . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula swin'wana mayelana na vantshwa . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku khensa hinkwavo vatsari va swiviko . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku va khensa eka nyingiso wa vona . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku n'wi navelela hinkwaswo swa kahle . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula leswaku ndza khensa eka nhlamulo ya wena . 
A ndzi ta phikiza hi ku seketela ku twisisa kutsongonyana . 
A ndzi ta n'wi kombela leswaku a komisa hilaha swi nga kotekaka hakona . 
A ndzi ta n'wi kombela ku va a komisa eka mhaka leyi . 
A ndzi ta kombela leswaku ku va na tivhoti to hambana laha . 
A ndzi ta kombela leswaku leswi naswona swi tekeriwa enhlokweni . 
A ndzi ta kombela leswaku hi dyondza hi ntiyiso ku suka eka xikhunguvanyiso lexi . 
A ndzi ta ku kombela nakambe ku pfumela eka sweswo . 
A ndzi ta ku kombela leswaku u nga hundzisi nkarhi wa wena lowu nyikiweke . 
A ndzi ta ku kombela nakambe ku tirha eka leswi . 
A ndzi ta ku kombela leswaku u tikhoma madyambu lawa . 
A ndzi ta ku kombela ku cinca rhijisitara ra ku va kona hi ndlela leyi faneleke . 
A ndzi ta ku kombela ku tekela enhlokweni leswi eku vhoteni . 
A ndzi ta ku kombela ku langutisa eka mhaka leyi hi xihatla . 
A ndzi ta ku kombela ku tshika ku vhota . .  . 
A ndzi ta tsaka loko va nga endla sweswo namuntlha . 
A ndzi ta vilela swinene loko leswi a swi ri tano . ku ri mhaka . 
A ndzi ta tsaka loko a wo endla tano . 
A ndzi ta tsaka ku twa mavonelo ya wena eka leswi . 
A ndzi ta khensa eka ntsakelo wa wena . 
A ndzi ta khensa eka nhlamulo ya xivutiso lexi . 
A ndzi ta khensa loko vito ra mina ri nga tatisiwa . 
A ndzi ta khensa loko sweswo swwi nga vekiwa kahle . 
A ndzi ta khensa loko leswi swi nga lulamisiwa . 
A ndzi ta tsaka ku ku nyika tsalwa . 
A ndzi ta tsakela ku tiva hilaha swi endliwaka hakona . 
A ndzi ta tsaka loko a nga tiyisisa leswi namuntlha . 
A ndzi ta tsaka ku ku twa u hlamula xivutiso lexi . 
A ndzi ta tsaka kunenenene ku nghenelela eka vhoti yoleyo . 
A ndzi ta khensa swinene eka miehleketo ya wena eka leswi . 
A ndzi ta tsaka swinene ku ku pfuna , hakunene . 
A ndzi ta tsakela ngopfungopfu ku khensa na ku vuyisa muteki wa mahungu . 
A ndzi ta tsakela xo sungula xa swona ku kongomisa eka nkoka . 
A ndzi ta va ndzi swi tsakerile leswaku swi ya nyana emahlweni . 
A ndzi ta va ndzi swi tsakerile ku na rin'we ra marito yo rhanga . 
A ndzi ta va ndzi swi tsakerile ku ku vona u tlherisela ntwanano endzhaku . 
A ndzi ta va ndzi ehleketile leswaku leswi i ku hlawula ka le hansi swinene . 
A ndzi ta ku rhamba ku vhota hi ku kanetana na ku cinca ka vukhumentlhanu . 
A ndzi ta tsakela ku tatisa njhe swin'wana eka switatimende sweswo . 
A ndzi ta tsakela njhe ku landzelerisa hi ku komisa , loko ndzi nga endla tano . 
A ndzi ta tsakela njhe ku nyika miehleketo eka ku fananisa maapula . 
A ndzi ta tsakela njhe ku tshamanyana eka timhaka ti nga ri tingani . 
A ndzi ta tsakela njhe ku tiyisisa leswaku a hi cinci laha . 
A ndzi ta tsakela njhe ku kombisa timhaka leti vonakaka ngopfu . 
A ndzi ta tsakela njhe ku kombisa swiphemu swimbirhi swa nkoka hi ku hetiseka . 
A ndzi ta tsakela njhe ku kombisa timhaka timbirhi kumbe tinharhu . 
A ndzi ta tsakela njhe ku nyika miehleketo yo hlayanyana . 
A ndzi ta tsakela njhe ku endla vuxiyaxiya byin'wana hi ku hatlisa swinene . 
A ndzi ta tsakela njhe ku vula hi ku hatlisa miehleketo yo karhi yinharhu . 
A ndzi ta tsakela njhe ku vula timhaka ta tsevu hi ku hatlisa swinene . 
A ndzi ta tsakela njhe ku kombisa leswi katsiwaka . 
A ndzi ta tsakela njhe ku vula swin'wana hi ku hetisela . 
A ndzi ta endla njhe mhaka yin'we na yena eka mhaka yin'we . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku rhumela ku chavelela eka mindyangu ya vona . 
A ndzi ta tsakela ku tiyisisiwa leswaku leswi swa karhi ku endliwa . 
A ndzi ta tsakela leswaku va va na ku navela ku humelela ka le henhlanyana . 
A ndzi ta tsakela leswaku kwalaho ku va na nkanerisano wo yisa emahlweni eka leswi . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku tatisa timhaka ti nga ri tingani to tala . 
A ndzi ta tsakela ku tatisa timhaka timbirhi kumbe tinharhu titsongo . 
A ndzi ta tsakela ku lulamisa mhaka ya vumbirhi , pholisi ya ntirho . 
Ndzi ta tsakela ku lulamisa timhaka timbirhi eka mhaka leyi . 
Ndzi ta tsakela ku hlamula swivutiso leswi swimbirhi hi ndlela leyi . 
Ndzi ta tsakela ku kombela leswaku khoramu yi tumbuluxiwa . 
Ndzi ta tsakela ku vutisa : xana hi tihi timfanelo leti tluriwaka ? 
Ndzi ta tsakela ku tisa timhaka ta nkoka ti nga ri tingani . 
Ndzi ta tsakela ku tisa nyingiso wo karhi eka timhaka tinharhu . 
Ndzi ta tsakela ku basisa swilo swimbirhi , vavasati na vavanuna . 
Ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo hi superlevy eka vurimi . 
Ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo eka timhaka tinharhu to karhi . 
Ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo eka timhaka timbirhi to karhi . 
Ndzi ta tsakela ku khensa swinene eka ntirho wa wena . 
Ndzi ta tsakela ku kongomisa nyingiso eka ntirho wa palamende . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi ku vula mhaka yin'we yo yisa emahlweni . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi ku kombisa leswi landzelaka . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi ku vula swin'wana hi ku komisa swinene . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi ku nyika mavonelo ya mina . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi xikhoma-nomo. 
Ndzi ta tsakela ku heta hi ku ku khensa swinene . 
Ndzi ta tsakela ku n'wi khensa eka xiviko xa kahle . 
Ndzi ta tsakela ku n'wi khensa eka tsalwa ro saseka ngopfu . 
Ndzi ta tsakela ku khensa muteki wa mahungu eka xiviko lexi . 
Ndzi ta tsakela ku khensa muteki wa mahungu eka xiviko xa yena . 
Ndzi ta tsakela ku va khensa hinkwavo , hi xin'we lexi hambanake na swin'wana . 
Ndzi ta tsakela ku hundzisela ku ririsa ka mina eka ndyangu wa yena . 
Ndzi ta tsakela ku tirhana na swivutiso eka swa timali . 
Ndzi ta tsakela ku tirhana na vona ha un'we un'we . 
Ndzi ta tsakela ku nyika vuxokoxoko bya swivangelo swin'wana swa leswaku hikokwalaho ka yini . 
Ndzi ta tsakela ku hambanyisa exikarhi ka mikarhi yimbirhi ya nkarhi . 
Ndzi ta tsakela ku teka nyingiso eka swiphemu swa mune swa nkoka . 
Ndzi ta tsakela ku teka nyingiso eka mhaka yin'we yo karhi . 
Ndzi ta tsakela ku teka nyingiso eka timhaka ti nga ri tingani leti vuriweke kahle . 
Ndzi ta tsakela ku teka nyingiso ku ya eka swin'wana swa swona . 
Ndzi ta tsakela ku teka nyingiso eka swin'wana na swona . 
Ndzi ta tsakela ku teka nyingiso wo karhi ku ya eka pholisi ya eneji . 
Ndzi ta tsakela ku teka nyingiso ku ya eka xiphiqo xin'wana . 
Ndzi ta tsakela ku teka nyingiso wa wena eka timhaka tinharhu . 
Ndzi ta tsakela ku teka nyingiso wa wena eka timhaka timbirhi . 
Ndzi ta tsakela ku tiyisisa leswaku va le ku tekeni gingiriko . 
Ndzi ta tsakela ku tiyisisa nkoka wa matshalatshala yalawo . 
Ndzi ta tsakela ku tiyisisa leswi eka swipimelo swo tiya swinene . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi ku mi khensa hinkwerhu ka n'wina . 
Ndzi ta tsakela ku ku va na vukheta swinene . 
Ndzi ta tsakela ku ndlandlamuxa swo hlayanya swa swona . 
Ndzi ta tsakela ku hlamusela ntwanano wa mina eka mhaka leyi . 
Ndzi ta tsakela ku hlamusela ku khensa ka mina eka swiviko leswi . 
Ndzi ta tsakela ku hlamusela ku khensa ka mina hi mayelana na leswi . 
Ndzi ta tsakela ku hlamusela ku khensa ka mina swinene eka vona . 
Ndzi ta tsakela ku hlamusela ku seketela ka mina eka ku cinca koloko . 
Ndzi ta tsakela ku hundzisela ku khensa ka hina ko hlawuleka eka leswi . 
Ndzi ta tsakela ku ku heta hi ku vula swin'wana mayelana na ku kumbetela . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi ku endla switsundzuxo swimbirhi . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi mhaka ya le hansi . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi miehleketo leyi landzelaka . 
Ndzi ta tsakela ku heta hi mhaka ya swa tipolotiki swinene . 
Ndzi ta tsakela ku kongomisa hi ku komisa makete wa gezi . 
Ndzi ta tsakela ku kongomisa eka timhaka to talanyana . 
Ndzi ta tsakela ku kongomisa eka mivulavurisano yo talanyana . 
Ndzi ta tsakela ku kongomisa eka ntirho na pholisi ya swa vanhu . 
Ndzi ta tsakela ku kongomisa eka mhaka ya ku rhurha . 
Ndzi ta tsakela ku kongomisa eka timhaka timbirhi , yo sungula nawu . 
Ndzi ta tsakela ku nyika xikombiso xo tiya xa leswi . 
Ndzi ta tsakela ku nyika marito ma nga ri mangani ya nhlamuselo . 
Ndzi ta tsakela ku nyika nkomiso swinene wa nkatsakanyo swa matimu . 
Ndzi ta tsakela ku nyika nhlamulo ya mina hi swiphemu swimbirhi . 
Ndzi ta tsakela ku nyika swikombiso swin'wana , ku sungula hi ntirho . 
Ndzi ta tsakela ku ku nyika xikombiso xin'we xa leswi . 
Ndzi ta tsakela ku ya emahlweni eku khutazeni lemukiso lowu . 
Ndzi ta tsakela ku kuma nhlamulo eka leswi laha . 
Ndzi ta tsakela ku twa tihlamulo eka swivutiso leswi . 
Ndzi ta tsakela ku twa mavonelo ya muteki wa mahungu . 
Ndzi ta tsakela ku twa nhlamulo ya wena eka xivutiso lexi . 
Ndzi ta tsakela ku twa mavonelo ya wena eka timhaka leti . 
Ndzi ta tsakela ku twa mavonelo ya wena eka mhaka leyi . 
Ndzi ta tsakela ku kombisa ndzimana ya 10 ya xiviko . 
Ndzi ta tsakela ku kombisa nkoka wa swilo swimbirhi . 
Ndzi ta tsakela ku kombisa mhaka ya tifanelo ta ximunhu . 
Ndzi ta tsakela ku kombisa ku kongoma eka timhaka leti landzelaka . 
Ndzi ta tsakela ku kombisa mhaka ya mina hi xikombiso . 
Ndzi ta tsakela ku kombisa mhaka ya mina hi swikombiso swinharhu . 
Ndzi ta tsakela ku kombisa leswi hi xikombiso xa sweswi . 
Ndzi ta tsakela ku ku tsundzuxa njhe hi swivutiso . 
Ndzi ta tsakela ku tiva hilaha u lavaka ku susa njhani tinhundzu tin'wana ku suka eka tiakhawunti tin'wana . 
Ndzi ta tsakela ku tiva leswaku misava hinkwayo swi vula yini . 
Ndzi ta tsakela ku tiva leswi u swi ehleketaka mayelana na leswi . 
Ndzi ta tsakela ku tiva leswaku xedulu xi bohiwile rini . 
Ndzi ta tsakela ku tiva laha u yimeke kona eka leswi . 
Ndzi ta tsakela ku tiva loko leyi ku ri yona mhaka . 
Ndzi ta tsakela ku xaxameta matshalatshala ma nga ri mangani ya leswi . 
Ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo sweswi eka mphikizano . 
Ndzi ta tsakela ku endla switsundzuxo swa mina swo hlayanyana . 
Ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo yo hetelela eka khamphani hansi ka yin'wana . 
Ndzi ta tsakela ku endla ku hambana ka le rivaleni swinene laha . 
Ndzi ta tsakela ku endla vuxiyaxiya byi nga ri byingani njhe bya le rivaleni . 
Ndzi ta tsakela ku endla mhakankulu ya mina ka nharhu . 
Ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo yin'we nakambe eka mhaka leyi . 
Ndzi ta tsakela ku endla vuxiyaxiya byin'we na swibumabumelo swinharhu . 
Ndzi ta tsakela ku endla vuxiyaxiya byin'wana mayelana na xiviko . 
Ndzi ta tsakela ku endla sweswo swi va erivaleni eku sunguleni . 
Ndzi ta tsakela ku endla vuxiyaxiya byimbirhi mayelana na tihlayo leti . 
Ndzi ta tsakela ku endla vuxiyaxiya byimbirhi eka matimba ya nyutliliya . 
Ndzi ta tsakela ku vula tindhawu to talanyana to tika . 
Ndzi ta tsakela ku vula kwalomu ka tindhawu timbirhi to tala . 
Ndzi ta tsakela ku vula laha nsinya wa milawu wa khamphani hansi ka yin'wana . 
Ndzi ta tsakela ku vula laha swimbirhi swa leswi njhe . 
Ndzi ta tsakela ku vula xiphemu xin'wana xin'we xa dyondzo . 
Ndzi ta tsakela ku vula swilo swin'wana swo hambana . 
Ndzi ta tsakela ku ya emahlweni eka mpimanyeto hi woxe . 
Ndzi ta tsakela ku ya emahlweni eka timhaka tin'wana timbirhi . 
Ndzi ta tsakela ku nyika ku khensa ka mina eka muteki wa mahungu . 
Ndzi ta tsakela ku hluvulela xihuku na eka muteki wa mahungu . 
Ndzi ta tsakela ku ya humesela ehandle swikombiso swi nga ri swingani swa ntiyiso . 
Ndzi ta tsakela ku veka kungu leri eka vundzeni bya rona . 
Ndzi ta tsakela ku nyika xiviko hi ku kanetana na vuyimelo lebyi . 
Ndzi ta tsakela ku ringanyeta leswaku switsundzuxo swi susiwa . 
Ndzi ta tsakela ku veka mhaka yin'we yo yisa emahlweni eka yena . 
Ndzi ta tsakela ku veka sweswo eka vundzeni bya swa tipolotiki . 
Ndzi ta tsakela ku vula mhaka mayelana na timfanelo ta nkoka . 
Ndzi ta tsakela ku vula timhaka ti nga ri tingani eka masungulo ya mina . 
Ndzi ta tsakela ku kuma swikombiso swin'wana eka makumu ya leswi . 
Ndzi ta tsakela ku langutisa eka mhaka yin'we yo karhi . 
Ndzi ta tsakela ku langutisa eka swilo swin'wana swimbirhi swo rhanga swa palamende . 
Ndzi ta tsakela ku ku tsundzuxa mayelana na leswi nakambe . 
Ndzi ta tsakela ku hlamula eka swivutiso swin'wana . 
Ndzi ta tsakela ku vula swilo swi nga ri swingani mayelana na swona . 
Ndzi ta tsakela ku vula marito sma nga ri mangani mayelana na vahlampfa . 
Ndzi ta tsakela ku vula marito ma nga ri mangani eka xin'wana na xin'wana . 
Ndzi ta tsakela ku va na rito ro hatlisa mayelana na bindzu . 
Ndzi ta tsakela ku va na rito mayelana na gingiriko wa munyiki . 
Ndzi ta tsakela ku vula xilo xin'we xo sungula xa swona . 
Ndzi ta tsakela ku vula swin'wana hi ku komisa mayelana na ku nga cinci ka michini yo titirhisa hi yoxe . 
Ndzi ta tsakela ku ku vula swin'wana leswi nga swo tika swinene . 
Ndzi ta tsakela ku ku vula leswaku vavasati a vo kala matimba . 
Ndzi ta tsakela ku vona ku cinca eka pholisi ya swa vurimi . 
Ndzi ta tsakela ku vona nhlamulo ya rihanyu ra mani na mani . 
Ndzi ta tsakela ku vona makungu ya xiviri ya vapfumalantirho . 
Ndzi ta tsakela ku vona engetelo wa nhlamulo . 
Ndzi ta tsakela ku vona ku herisiwa ka leswi . 
Ndzi ta tsakela ku vona nseketelo wa ku cinca loku kumbirhi . 
Ndzi ta tsakela ku avelana xitori lexi landzelaka na wena . 
Ndzi ta tsakela ku sungula hi ku nyika miehleketo yi nga ri yingani . 
Ndzi ta tsakela ku sungula hi ku nyika miehleketo yo tala yo angarhela . 
Ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka leti landzelakato karhi . 
Ndzi ta tsakela ku tshikelela nkoka wa ku endza ka wena . 
Ndzi ta tsakela ku tshikelela swiphemu swinharhu swa ntirho wa wena . 
Ndzi ta tsakela ku ringanyeta minthwaso yo talanyana laha . 
Ndzi ta tsakela ku seketela miehleketo leyi a yi nyikeke . 
Ndzi ta tsakela ku seketela mahetelelo ya muteki wa mahungu . 
Ndzi ta tsakela ku teka vonelo leri goza rin'we ku yisa emahlweni . 
Ndzi ta tsakela ku vulavula mayelana na ku tirhela erivaleni nkarhinyana . 
Ndzi ta tsakela ku khensa un'wana na un'wana eka ntirhisano lowu wa ngopfu . 
Ndzi ta tsakela ku khensa un'wana na un'wana loyi a nghenisile xandla eka xona . 
Ndzi ta tsakela ku khensa un'wana na un'wana loyi a nyikeke mavonelo . 
Ndzi ta tsakela ku n'wi khensa eka ku nghenisa xandla ko karhi . 
Ndzi ta tsakela ku n'wi khensa hakunene ngopfungopfu eka sweswo . 
Ndzi ta tsakela ku n'wi khensa swinene eka sweswo . 
Ndzi ta tsakela ku khensa muteki wa mahungu eka ntirho wa yena . 
Ndzi ta tsakela ku khensa muteki wa mahungu ngopfungopfu eka leswi . 
Ndzi ta tsakela ku khensa vateki va mahungu eka ntirho wa vona . 
Ndzi ta tsakela ku khensa vatsari va swiviko na vahlanganisi . 
Ndzi ta tsakela ku khensa swinene vafambisi va mindzindzakhombo . 
Ndzi ta tsakela ku khumbha eka swi nga ri swingani swa leswi . 
Ndzi ta tsakela ku khwatihata mhaka leyi yo karhi . 
Ndzi ta tsakela ku vhota hi ku seketela kambe ku nga ri hi ku kaneta . 
Ndzi ta tsakela ku tsundzuxa lava lavaka ku hatlisa . 
Ndzi ta tsakela ku amukela vaakatiko laha na vona . 
Ndzi ta tsakela ku amukela xihlambanyo eka vutleketli byimbirhi kumbe byo tala byo hambana . 
Ndzi ta tsakela ku ku navelela swa kahle eka vumundzuku . 
Ndzi ta tsakela leswaku u tiyisisa leswaku xi endlile tano . 
Ndzi ta tsakela leswaku u basisa sweswo eka mina , ndza kombela . 
Ndzi ta tsakela leswaku u basisa mavonelo ya wena eka leswi . 
Ndzi ta tsakela leswaku u ndlandlamuxa eka xona switsongonyana . 
Ndzi ta tsakela leswaku u hlamusela swin'wana hi vuenti swinene . 
Ndzi ta tsakela leswaku u ndzi nyika nhlamulo yo kongoma . 
Hambiswiritano , ndzi ta tsakela , ku tisa nyingiso eka mitlhontlho yinharhu . 
Ndzi ta tsakela , eku heteleleni , ku n'wi vuyisa eka leswi . 
Ndzi ta rhandza ku twa nhlamulo eka xexo xin'we . 
Ndzi ta ku kombelanyana ku va u lemuka leswi . 
A ndzi nge yi emahlweni ku vula sweswo . 
Ndzi ta tsakela ku vula swin'wana leswi landzelaka mayelana na mbhurisano wa vanhu . 
Hambiswiritano ndzi ta vula nakambe leswi ndzi swi vuleke eka masungulo ya mina . 
A ndzi nge lavi ku seketela xiyimo xexo xa nkoka . 
A ndzi nge tsakeli ku vona ku nga twisisani kwihi na kwihi ku humelela laha . 
Mina a ndzi nge tsakeli ku swi tshika eka sweswo . 
A ndzi nge tsakeli ku va erivaleni swinene ku hundza kwalaho . 
A ndzi nge tsakeli ku vona ku nga twisisi kwihi na kwihi ku humelela mayelana na sweswo . 
Sweswi ndzi ta tsakela ku veka kahle masungulo ya miehleketo yo hoxeka . 
Sweswi ndzi ta tsakela ku langutisa eka mhaka ya vumbirhi . 
Sweswi ndzi ta tsakela ku tlhelela eka nhlokomhaka ya mina n'winyi . 
Sweswi ndzi ta tsakela ku hundzukela eka mhaka yo hambana . 
Sweswi ndzi ta tsakela ku hundzukela eka timhaka tin'wana ta swa mbango . 
Ndzi ta tsakela ngopfungopfu ku kombisa makungu lama landzelaka . 
Ndzi ta rhandza ku rhanga ndzi twa ku suka eka mitlawa ya swa tipolotiki . 
Ndzi ta rhandza ku ka ndzi nga vi na nkanerisano wa vuxokoxoko laha . 
Ndzi ta tsakela hakunenenene ku basisa leswaku leswi a swi le nawini . 
Ndzi ta tsakela hakunenenene ku va na nhlamulo eka sweswo . 
Ndzi ta langutisa , xikombiso , eka pholisi ya nkuriso . 
Ndzi ta ku tsundzuxa hi mikhuvo ya sweswi eka matiko yalawo . 
Ndzi ta ku tsundzuxa leswaku swi sungule hi matimba yo hetiseka . 
Ndzi ta ku tsundzuxa leswaku leswi a ku nga ri yona mhaka . 
Ndzi ta vula nakambe leswaku ndzi kanetana na gingiriko lowu . 
Ndzi ta vula leswaku maqhinga ya swa ikhonomi hayimbirhi yi fanele ku tirhisiwa . 
Ndzi ta vula leswaku a hi mhaka ya vona . 
Ndzi ta vula leswaku lexi i xipfuni hakenenenene . 
Ndzi ta vula leswaku xitatimende lexi xa tika ku ri kaneta . 
Ndzi ta tsakela ku endla hi ku olova switsundzuxo swi nga ri swingani swa vutlharhi . 
Ndzi ta tsakela ku vula nakambe hi ku olova swivutiso swa mina swimbirhi swa nkarhi lowu hundzeke . 
Ndzi ta tsakela ku vula hi ku olova leswaku ndzi yima naswona . 
Ndzi ta ku khutaza swinene ku endla swin'wana mayelana na leswi . 
Ndzi ta ringanyeta leswaku hi swi tshika eka ajenda ya hina . 
Ndzi ta ringanyeta leswaku hi fikelela ntwanano wo karhi . 
Ndzi ta endla swin'wana handle ko kombela mpfumelelo wo nyika nkomiso wa rÃ©sumÃ© . 
Ndzi ta nyika nyingiso ku vona leswi hi ndlala yin'wana . 
Hikokwalaho ndzi ta kombela ku kuma mahungu yo tala eka mhaka . 
Hikokwalaho ndzi ta kombela leswaku endlelo leri ri suriwa . 
Hikokwalaho ndzi ta kombela leswaku xiboho lexi xo hoxeka xi tekeriwa enhlokweni nakambe . 
Hikokwalaho ndzi ta ku kombela vitana xivutiso xa mina nakambe . 
Hikokwalaho ndzi ta kombela ku hambana na swivulavuri leswi hundzeke . 
Hikokwalaho ndzi ta tsakela ku vutisa : xana nhluvukiso wu endliwile ke ? 
Hikokwalaho ndzi ta tsakela ku endla xikombelo xa ku olovisa . 
Hikokwalaho ndzi ta bumabumela leswaku hi amukela cinco lowu wa nomo . 
Hikokwalaho ndzi ta tshikelela nkoka wo ololoxa mhaka leyi . 
Hikokwalaho ndzi ta ku khutaza swinene ku tekela enhlokweni xintshuxo lexi . 
A ndzi ta khutaza hinkwavo vatirhikulorhi ku xi seketela . 
A ndzi ta ku khutaza ku ehleketa nakambe mayelana na ku cinca loku . 
A ndzi ta kombela hi xihatla ku va leswi ku va yona mhaka . 
A ndzi ta tsakela swinene nhlamulo eka xivutio lexi . 
A ndzi ta tsakela swinene ku twa leswaku i yini . 
A ndzi ta tsakela swinene ku kombisa timhaka ta mune ta nkoka . 
A ndzi ta tsakela swinene nseketelo wa wena eka matshalatshala lawa . 
A ndzi ta amukela swinene mavonelo ya wena eka vundzeni bya yona . 
A ndzi ta amukela nhlamuselo ya leswaku hikokwalaho ka yini swi humelerile . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tlhela ndzi nyika miehleketo yin'wana ya nkoka . 
Hambiswiritano , a ndzi ta ku kombela ku tshama eka minkarhi leyi . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela xiphemu xa mahungu xin'we xa le rivaleni xo yisa emahlweni . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku tatisa miehleketo yi nga ri yingani ya mina . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku heta hi timhaka timbirhi to khutaza . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vutisa swivutiso swo talanyana . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vula marito man'wana ma nga ri mangani . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vula swin'wana mayelana na vukorhokeri bya mayelana na khomphyuta . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku nyika lemukiso . 
Hambiswiritano , a ndzi ta kombela leswaku vhoti yi lulamisiwa . 
Kahlekahle , mhaka leyi a yi fanele ku va yi endliwe ku nga si vhotiwa . 
Loko ndzi nga pfumeleriwa , ndzi ta ya emahlweni endzhaku ka nkarhi wo wisa wutsongo . 
Loko swi kotekaka hinkwaswo , hi ku hela ka lembe ? 
Loko tifanelo ta ximunhu ti nga hloniphiwi , vutirhisani a byi nge tirhi . 
Loko swi nga humeleli , hi nga nyika ku khensa . 
Loko swi nga endli , xana a swi nga fanelangi ku va na matimba yalawo ? 
Loko swi endla sweswo , kutani swi ta va na nseketelo wa hina . 
Loko swi endla leswi , ku na xivangelo xo chava ku tsekatseka ka ikhonomi . 
Loko swi endla , kutani hi ta lulamisa ndzinganyeto wa manyikelo ya milawu . 
Loko swi ri swa kahle , hi ta va kona . 
Loko swi pfumeleriwile , kutani hi ta swi teka . 
Loko swi nga ri enawini , hi fanele ku sungula maendlelo ya ku tshova nawu . 
Loko swi simekiwa , hakunenenene gingiriko wu ta tekiwa . 
Loko swi ri enawini , a hi lavi nkanerisano . 
Loko swi nga ri tano , kutani a yi kumi na nchumu . 
Loko swi nga ri tano , kutani a hi fanele ku boha tano sweswi . 
Loko swi fanerile , ku na , hakunene , xiphemu xa vun'we . 
Loko swi fanerile , a hi fanele ku nghenisa nomboro ya le hansi swinene ya matiko . 
Loko swi fanerile , hi ta fanela ku sungula nongonoko wa migingiriko laha . 
Loko swi nga ri tano hakunenenene ku fanele ku va na xintshuxo eka sweswo . 
Loko swi nga ri tano , ndza pfumela leswaku swi fanele ku tlheriseriwa endzhaku . 
Loko swi nga ri tano , swi ta humelela erivaleni mundzuku ku nga si vhotiwa . 
Loko swi nga ri tano , ha tisola leswaku a hi nge swi koti ku endla tano . 
Loko swi nga ri tano , kutani ndzi ta tsakela ku byeriwa sweswo . 
Loko swi nga ri tano , kutani ndzi ta bumabumela leswaku u yi langutisa . 
Loko swi nga ri tano , hi ta va hi langutane na swin'wana swa nkayakayo . 
Loko swi nga ri tano , hi ta lahlekeriwa hi ku tshembheka eka nkanerisano lowu . 
Loko swi nga ri tano , hi ta tikuma hi ri eka swiyimo swo tika swinene . 
Loko ku nga ri na swin'wana , xana hi ta vuyisela ku ringanana loku ? 
Ntsena loko hi nga twisisa leswi sweswi na ro hetelela . 
Loko vanhu a va landzelela ntwanano , lexi i xiviko xo saseke ngopfu . 
Loko swi ri tano , Ndza swi rhandza swinene ku twa hi swona . 
Loko swi ri tano , a ndzi ta tsakela ku tirhisa vutshila lebyi ku hambana . 
Loko swi ri tano , xana i magoza wa hi yo kwatsa lawa yi lavaka ku ya teka ? 
Loko sweswo swi humelela , ku nge vi na hunguto eka tiawara . 
Loko sweswo ku nga ri yona mhaka , kutani swiwelo swi nga humelela . 
Loko sweswo ku ri yona mhaka , ndzi yima na swona . 
Loko sweswo ku ri yona mhaka , ndzi ta swi seketela swinene . 
Loko sweswo ku ri yona mhaka , xana u ta swi endla njhani ? 
Loko sweswo ku ri yona mhaka , yi ta amukeriwa swinene . 
Loko sweswo ku ri ntiyiso , i mhaka ya tika swinene . 
Loko sweswo ku ri leswi a swi vuleke ndzi n'wi seketela hi ku hetiseka . 
Loko sweswo a ku ri yona mhaka kutani swa antswa swinene . 
Loko sweswo a ku ri tona timhaka , a hi ta seketela swinene . 
Loko euro yi humelela , ku hlanganisiwa ku ta landzela ku nga ri khale . 
Loko ku ri leswo hetelela , xana hi i muxaka wa ku hambana kwihi lowu ? 
Loko nawu wu ringanela , kutani wu fanele ku landzelerisiwa . 
Loko nawu wu ri na xihoxo , kutani wu fanele ku cinciwa . 
Loko vuthu leri nga kona ri fambile , a ku nge vi na xiphiqo . 
Loko milawu yi nga angarheli sweswo , va fanele . 
Loko ku ri hava miehleketo ajenda yi ta pfumeleriwa . 
Loko ku ri hava ku kaneta , ndzi nga amukela kungu ra wena . 
Loko ku ri hava ku kaneta , vito ri nga tsarisiwa . 
Loko ku ri hava ku kaneta , hi fanele ku ya emahlweni hilaha swi ringanyetiweke hakona . 
Loko ku ri na timhaka to sola , ti fanele ku endliwa . 
Loko ku ri hava vumbhoni , kutani va fanele ku humesiwa . 
Loko a byi ri kona , a byi fanele byi kumiwile sweswi . 
Loko makungu lawa ya fanerile , kutani hi nga ya kanela . 
Loko va nga ri na nghozi , kutani a ku na nxungeto . 
Loko va nga ri eku endleni ka leswi , va le ku endleni ka swo hoxeka . 
Loko va nga ri , kutani leswi a swi amukeleki hakunenenene . 
Loko va nga ri , hi ta na swiphiqo na swona . 
Loko swi hundziseriwe emahlweni , swi nga ha va se swi hlwerile ngopfu . 
Loko va ri , ntwanano wu ta va wun'wana wa kahle . 
Loko va nga ri na vona , swilo a swi fambi . 
Loko va nga , va nga ka va nga tirhi eka makete . 
Loko leswi swi khumbha tiko ra mina n'winyi , kutani a swi ve tano . 
Loko cinco lowu wu pfumeleriwile hi ta vhota hi ku seketela . 
Loko leswi swi humelela , kutani hi ta va hi pfunile matherorisi . 
Loko leyi ku nga ri yona mhaka , kutani u na nandzu . 
Loko leyi ku nga ri yona mhaka , hi ta vhota hi ku kaneta . 
Loko leyi ku ri yona mhaka yi ta va yi yo tika swinene . 
Loko leyi ku ri yona mhaka , xana i yini xin'wana xi nga endliwaka ? 
Loko lexi a ku ri xihoxo , xi lava ku lulamisiwa . 
Loko hi nga kumi mfikelelo wa mati , a hi nge hanyi . 
Loko a hi endle leswi a ku ta va ku ri ku humelelela ka le mahlweni lokukulu . 
Loko hi nga endli leswi , ku hava na un'we a nga swi endlaka . 
Loko hi nga , vanhu a va nge tivisiwi hi ku ringanela . 
Loko hi nga endli nchumu xiyimo xi to nyanya ntsena . 
Loko hi endla sweswo , hi ta va se hi amukela ku hluriwa . 
Loko hi rivala nkoka wa leswi , hi ta lahlekeriwa hi ku tshembheka . 
Loko hi fanele ku va na ku hambana , ku fanele ku hlamuseriwa kahle . 
Loko hi tsundzuka sweswo , a hi nge lahlekeli kule . 
Loko hi yima hi minsinya leyi ya milawu , hi ta endla nhluvukiso . 
Loko hi swi seketela , sweswo hi leswi hi nga ta swi kuma . 
Loko hi lava xintshuxo , ku na ku hlawula kun'we ntsena . 
loko hi lava ku humelela , hi fanele ku tirha swin'we . 
Loko hi tirha hi ku hatlisa , kutani hi nga vhota eka swona . 
Loko ku ri ku u nga endla sweswo , hi ta va na wena . 
Loko ku ri leswaku u nga pfumelelana na leswi , a hi ta hlayisa nkarhi . 
Loko u endla sweswo , hi ta ku seketela . 
Loko u endla sweswo , a hi nge lavi mali . 
Loko u endla sweswo , u ta va na nseketelo wa hina na wona . 
Loko ku ri leswaku u nga ndzi pfumelela , a ndzi ta seketela kungu ra mina . 
Loko u navela ku tatisa nchumu wihi na wihi , u na nkarhi . 
Ku rhurha ko ka ku nga ri enawini a ku fanelangi ku khutaziwa hi ndlela yihi na yihi yin'wana . 
Anakanya u nga ha ri hava mfanelo yihi na yihi ya nhlayiso wa rihanyu . 
Gingiriko wa sweswisweswi wa laveka hi ku ya hi timhaka ta pholisi ya swa ikhonomi . 
Vavasati lava rhurhaka a va sirhelelekangiki ngopfungopfu eka xihlawuhlawu na ku nga katsiwi eka swa miganga . 
Varhurhi va nghenisa xandla eka nhluvukiso wa tiko ra masungulo . 
Mahlelelo ya khumbho i switirho swa nkoka eka endlelo ra manyikelo ya milawu . 
Swiboho swa nkoka na leswi fanela swi fanele ku tekiwa hi mayelana na leswi . 
Ku antswisiwa ka vuxaka exikarhi ka mavandla ya swa timali na mabindzu lamatsongo . 
Ku antswisiwa nkoka wa ku tirhisa ku fanele ku va ko rhanga ka le henhla . 
Hi 2009 , ku ta va , hakunene , na ku cinca ka vupresidente . 
Hi 2010 sweswo ku ta va ku ri swilo leswi hundzeke . 
Hi 2012 , hi fanele ku antswisa xiyimo xa vantshwa . 
Eka nkayakayo wo fana na lowu , sweswo swi fanele ku vuriwa . 
Eka masiku ma nga ri mangani mihlawulo ya vupresidente yi ta va kona . 
Eka masiku ma nga ri mangani , samiti yi ta va kona . 
Hi rito , pholisi ya swa ikhonomi na vanhu se yi rivariwile . 
Hi ntiyiso wa xiviri , ku na ku ala kukulu . 
Hi ku engetela eka sweswo , ku na mhaka ya xibalo xa mahala . 
Hi ku engetela eka leswi ku na ku cinca ka tlayimeti na misava leyi hundzukaka mananga . 
Hi ku engetela , a ndzi ta tsakela ku sirhelela ku cinca kumbirhi . 
Hi ku engetela , ku landzelela milawu i ka xiyimo xa le hansi eka nkarhi wa sweswi . 
Hi ku engetela , pholisi ya ntirho hi ku angarhela i xivangelo na yona . 
Hi ku engetela , yi vula leswaku rito ri fanele ku kandziyisa . 
Hi ku engetela , mafambiselo ya gingiriko wa swa ikhonomi wu fanele ku lawuriwa . 
Hi ku engetela , mhaka ya bindzu na vuvekisi i ya nkoka . 
Hi ku engetela , endlelo ro olovisa maendlelo ri fanele ku ya emahlweni . 
Hi ku engetela , nsirhelelo wa switiviwa swa vuxokoxoko bya vavabyi i ka nkoka . 
Hi ku engetela , hakunene ku na mitlhontlho yikulu ya swa mbango . 
Hi ku engetela , ka ha ri na swilaveko swo tala swinene swa vumunhu leswi nga korwisiwiki . 
Hi ku engetela , ku ve na matshalatshala ku tiyisisa ku tirhela erivaleni ka le henhla . 
Hi ku engetela , ku ve na timhaka to tala ta tihanyi . 
Hi ku engetela , ku tlhela ku va na tlhelo hinkwaro ra mfanelo . 
Hi ku engetela , ku na xin'wana na xin'wana lexi hlanganisiweke na nkayakayo wa swa ikhonomi . 
Hi ku engetela , ku na nxungeto wa ku hangalaka ka nkwetlembetano . 
Hi ku engetela , ku na , hakunene , xiphiqo xa vuxaka bya vanhu va tiko . 
Hi ku engetela , lowu i nkarhi wa nkoka eka swipimelo swa vandla . 
Hi ku engetela , hi fanele ku sindzisa eka ntwanano lowu yimeriweke . 
Hi ku engetela , hi lava ku pfuna ku hlula nkayakayo . 
Hi ku engetela , u tlhele u vula mhaka ya vuhlanganisi bya tipholisi . 
Hi ku twanana na wena , ndzi ta teka makungu lawa ya faneleke . 
Eka timhaka hinkwato ku navela ka tiko leri khumbhekaka ka hlula . 
Hi ku tshembheka hinkwako , ndzi na ku tshembha swinene na ku langutela ehenhla . 
Eka ku ringana hinkwako , a ndzi ta tsakela ku nyika ndzinganyeto . 
Eka hinkwaswo leswi nga humelelaka , ku vhota a swi nge teki nkarhi wo tala . 
Eka matiko yan'wana hinkwawo , ku ta va ku ri hava nawu . 
Eka tindhawu leti hinkwato ku na vuswikoti byikulu bya ndzavisiso . 
Eka tindhawu leti hinkwato , nhlengeletano ya le xikarhi ka mifumo yi kombisile ku nga tirhi . 
Eka misava yo ntshuxeka swinene , lowu i mfungho wa nkoka swinene . 
Hi ku hlamula eka leswo sungula , ndzi ehleketa leswaku swi le rivaleni . 
Hambi ko humelela yini , ndzi n'wi navelela ku humelela kun'wana na kun'wanaIn eka sweswo . 
Hambi ko humelela yini , swi tikombile ku va swi tika ku tirha hi ku pfuna . 
Hambi ko humelela yini , swi katsiwile eka xiviko lexi tsariweke . 
Hambi ko humelela yini , sweswo hi leswi hi swi vulaka mpundzu wun'wana na wun'wana . 
Hambi ko humelela yini , nongonoko wa rimba i masungulo ntsena . 
Hambi ko humelela yini , a hi fanele ku tivutisa xivutiso xa hikokwalaho ka yini ? 
Hambi ko humelela yini , a hi fanele ku tsakela ku vula handle ka wena . 
Hambi ko humelela yini , hi lava ku vhota eka swona ku hambana . 
Hambi ko humelela yini , hi ta ya emahlweni ku landzelerisa nawu lowu . 
Hambi ko humelela yini , i swo tlula xivono xa le tlhelo . 
Hambi ko humelela yini , xexo i xileriso lexi nyikiweke . 
Hambi ko humelela yini , hi tekile nkarhi swun'wana eka leswi . 
Hambi ko humelela yini , hi ta tiyisisa leswaku leswi swa humelela . 
Eka tindhawu laha ku nga hava nawu , leswi swi yimela nhluvukiso . 
Eka timhaka hatimbirhi , tindzimi hinkwato ti fanele ku khomiwa hi ku ringana . 
Hi ku komisa , xileriso lexi xi ta hi nkarhi wa kahle . 
Eka ntlawa wa 4 , u tiva hi ku tika ka xiphiqo . 
Hambiswiritano , eka timhaka tin'wana , a ndzi ta va ndzi tsakele vuxokoxoko byo enta . 
Eku pfaleni ndzi ta tsakela ku yisa mhaka emahlweni . 
Eku pfaleni , ndzi ta tsakela ku vula timhaka timbirhi ta nkoka . 
Eku pfaleni , ndzi pfumelele ku hlamusela xitsundzuxo xa lemukisa . 
Hi ku pimanisa , xiyimo xa sweswi a xi kanakanisi leswaku i ku antswisa ka le rivaleni . 
Eku heteleleni ndzi ta tsakela ku engetela xilo xin'we . 
Eku heteleleni mo ndzi vula nakambe ku khensa ka mina eka un'wana na un'wana loyi a khumbhekaka . 
Eku heteleleni , ndzi anakanya leswaku xiviko ku va xi amukeriwa tekela enhlokweni swinene . 
Eku heteleleni , ndzi khutaza vatirhikulorhi ku seketela xiboho lexi xo saseka ngopfu . 
Eku heteleleni , ndzi lava ku vula swin'wana mayelana nhluvukiso wa nkarhi wo leha . 
Eku heteleleni , ndzi navela ku rhumela mahungu ya le rivaleni . 
Eku heteleleni , ndzi ta tsakela ku engetela miehleketo leyi landzelaka . 
Eku heteleleni , swi le ka wena ku nyika vurhangeri . 
Eku heteleleni , a hi lavi xintshuxo xa vupfumalantirho . 
Eku heteleleni , hi titwa leswaku ku navela ka hina ku fikeleriwile . 
Eku heteleleni , a hi fanelangi ku pfumelela mbalango wihi na wihi eka switumbulukwa . 
Eku endleni tano , u le ku pfuleni ka nyangwa wa nxaniso . 
Hambiswiritano , kahlekahle , xiviko xi kongome ku endla swilo swimbirhi . 
Hambiswiritano , kahlekahle , hi fanele ku rhanga hi ku basisa timhaka tinharhu . 
Kahlekahle , swi fanele ku tirhana na xiyenge xa ndzindzakhombo. 
Kahlekahle , leswi hi swi lavaka i pholisi ya vuhlapfa ya vutlharhi . 
Hi ndlela leyi fanaka kwatsa swi vula un'we eka un'wana . 
Hi ntiyiso ku hava nchumu lexi nga eku endliweni eka nkarhi wa sweswi . 
Hi ntiyiso i vayimeri va rixaka lava nga na vutihlamuleri . 
Hi ntiyiso papila rero ra hlamarisa , ku swi veka hi ku olova . 
Hi ntiyiso , ndzi na ku tshembha swinene eka sweswo . 
Hi ntiyiso , yi hlwerisiwile ntsena hi awara yin'we . 
Hi ntiyiso , yi hungutekile eka nkarhi lowu fanaka . 
Hi ntiyiso , swi tikomba ingaku sweswo a ku ri ku ala ku cinca miehleketo ka vutlharhi . 
Hi ntiyiso , mikanerisano hi mayelana na leswi se yi sungurile . 
Hi ntiyiso , mhaka yoleyo yi pfariwile khale swinene . 
Hi ntiyiso , walawo a ku fanele hakunenenene ku ve maendlelo ya kungu . 
Hi ntiyiso , xiphiqo lexikulu a xi fambelani na vugevenga . 
Hi ntiyiso , xilo xin'we lexi yisaka emahlweni i nkala nhluvukiso . 
Hi ntiyiso , eka mina xiviko xi languteka xi nga helelangi . 
Hi ntiyiso , xiyimo eka tihofisi ta mfumo a xi cincanga . 
Hi ntiyiso , leswo tlhelela endzhaku swi languteka ku yona mhaka . 
Hi ntiyiso , se ku na mitwanano yin'wana etafuleni . 
Hi ntiyiso , switshunxo leswi swa vuthekiniki se swi le ka makete . 
Hi ntiyiso , nkayakayo lowu ku tlhela ku va nkayakayo wa xidemokirasi . 
Hi ntiyiso , lexi i xikombiso xo biha swinene eka misava . 
Hi ntiyiso , leyi hakunenenene i mhaka ya nkoka swinene . 
Hi ntiyiso , lawa i masungulo ya vumundzuku bya hina byo fana . 
Hi ntiyiso , lowu i nsinya wa milawu ya khamphani hansi ka yin'wana eku tirheni . 
Hi ntiyiso , hi anakanya mhaka leyi ku va yi nga fanelangi laha . 
Hambiswiritano , eka pholisi ya matiko mambe , leswi swi voniwa swi ri nkanetano wa le henhla . 
Eka nkarhi lowu taka , kunenenene endlelo leri ri ta tirha ntirho wa nkoka . 
Eka nkarhi lowu taka , hi ta va na nkateko wo endla sweswo . 
Hi swipimelo swo angarhela , pholisi ya vanhu a yi fanele ku va vutihlamuleri bya rixaka . 
Eku simekeni ka makungu lawa hi fanele ku fikelela ntwanano wo enerisa . 
Eka timhaka to tala leswi i mifumo ya swifundzha na ya miganga . 
Eka mifumo yo tala , matshalatshala ya karhi ya tekiwa ku herisa leswi . 
Eka timhaka tin'wana to tala , xileriso a xi tirhisiwangi . 
Hi ntokoto wa mina leswi i mfularhelo wa ntiyiso . 
Hi mavonelo ya mina ku na xilaveko xo vekiwa erivaleni laha . 
Hi mavonelo ya mina ku hava xivangelo xo cinca leswi . 
Hi mavonelo ya mina , ku yirisiwa loku heleleke i endlelo ro lulama . 
Hi mavonelo ya mina , ku vile mbuyelo wa matshalatshala ya ntlawa . 
Hi mavonelo ya mina , i mhaka ya vulawuri . 
Hi mavonelo ya mina , i swa nkoka ku hlanganisa matimba hi ku pfuna . 
Hi mavonelo ya mina , vatirhi vo tala va laveka eka ndhawu leyi . 
Hi mavonelo ya mina , ntsena vaaki lava khumbhekaka va faneleke ku katsiwa . 
Hi mavonelo ya mina , ku rhanga ku fanele ku nyikiwa eka leswi landzelaka . 
Hi mavonelo ya mina , wolowo i mfungho lowu nga alekiki ka ku va wa phosetivhi . 
Hi mavonelo ya mina , sweswo ku ta va ku tshembheka eka xiphemu xa hina . 
Hi mavonelo ya mina , nhlamulo eka leswi ku fanele ku va ee . 
Hi mavonelo ya mina , mhaka ya vito a yi fanelangi ku va yo sungula . 
Hi mavonelo ya mina , ku na swiphemu swimbirhi eka kungu leri . 
Hi mavonelo ya mina , ku na swin'wana swo hambana laha . 
Hi mavonelo ya mina , ka ha ri na ndhawu yo antswisa kwale . 
Hi mavonelo ya mina , swivutiso leswi na sweswi a swi si hlamuriwa . 
Hi mavonelo ya mina , swi nga ka swi nga komisiwi hi ndlela leyi . 
Hi mavonelo ya mina , nkanerisano lowu wu famba hi ndlela yo lulama . 
Hi mavonelo ya mina , xileriso lexi a xi amukeleki eka xivangelo lexi . 
Hi mavonelo ya mina , nkarhi lowu wo engetela wa ndzulamiso a wu ringanangi . 
Hi mavonelo ya mina , leswi swina swivangelo swinharhu swa minimamu . 
Hi mavonelo ya mina , Ieswi swi hava ndhawu eka xileriso lexi . 
Hi mavonelo ya mina , matshalatshala lawa i ya nkoka swinene na ku va hi nkarhi wa kahle . 
hi mavonelo ya mina , leswi a swi yelani na mindzelekano ya rixaka . 
Hi mavonelo ya mina , xiphemu lexi xa kungu a xi fanelangi . 
Hi mavonelo ya mina , tsalwa leri a ri ekule ku ringana . 
Hi mavonelo ya mina , swilo swimbirhi i swa nkoka eka nkanerisano lowu . 
Hi mavonelo ya mina , hi fanele ku fikelela xin'we hambi swo durha njhani . 
Hi mavonelo ya mina , hi lava endlelo ra xidemokirasi leri pfumeleriweke swinene . 
Hi mavonelo ya mina , hi lava ku cincana ka matirhelo ya kahle swinene . 
Hi mavonelo ya mina , hi fanele ku yisa xiyimo ehenhla eka hina venyi . 
Eka mbulavulo wa mina ndzi ta kongomisa eka sisiteme ya swa nhlawulo . 
Eka mbulavulo wa mina , ndzi navela ku kongomisa eka qhinga ra ntirho . 
Hi mavonelo ya mina hakunenenene a swi fanele ku va swo tiyimisela ngopfu . 
Hi mavonelo ya mina sweswo i masungulo ya xiboho lexi . 
Hi mavonelo ya mina ku na swo tala leswi nga endliwaka . 
Hi mavonelo ya mina leyi a hi mhaka njhe ya vunene . 
Hi mavonelo ya mina lowu i ndzinganiso wa kahle ku wu endla . 
Hi mavonelo ya mina , rhijisitara ra valweri i khale ri laveke . 
Hi mavonelo ya mina , ku homboloka ku endliwile eka vona . 
Hi mavonelo ya mina , matshalatshala ya fanele ku kongomisiwa eka tindhawu tinharhu . 
Hi mavonelo ya mina , i tsalwa ra ndzingano na ku nkwetlembetano . 
Hi mavonelo ya mina , hi rin'we ro saseka ngopfu na ku fanela . 
Hi mavonelo ya mina , sweswo i switsongo leswi ri nga swi endlaka . 
Hi mavonelo ya mina , nhlamuselo yi fanele ku katsa xiyimo xa ndyangu . 
Hi mavonelo ya mina , valandzelerisi va ta fanela ku landzelerisiwa . 
Hi mavonelo ya mina , xiviko a xi pfumeleriwi hilaha xi nga hakona . 
Hi mavonelo ya mina , dyondzo yi fanele ku va kona tanihi ya ntolovelo . 
Hi mavonelo ya mina , tihlayo ti kombisa leswaku a hi swona . 
Hi mavonelo ya mina , ku na ku hlwerisiwa ku kulu eka mhaka leyi . 
Hi mavonelo ya mina , cinco lowu i wa nkoka eka xiviko . 
Hi mavonelo ya mina , nghozi leyi a yi si siveriwa . 
Hi mavonelo ya mizhukano eka varimi va hina . 
Hi mavonelo ya mina , a hi ngopfungopfu xintshuxo lexi ehleketelelaka vanhu . 
Hi mavonelo ya mina , leswi i mhaka ya malulamiselo ya le hansi . 
Hi mavonelo ya mina , leswi hi swin'wana leswi hi nga ta ka hi nga swi pfumeleli . 
Hi mavonelo ya mina , xiyimo leyi xi tshama xi ri xa nkoka eka tipholisi ta hina . 
Hi mavonelo ya mina , leswi a swi nga tumbuluxi mitirho yihi na yihi yintshwa . 
Hi mavonelo ya mina , sweswi hi le ndleleni ya kahle . 
Hi mavonelo ya mina , hi fanele ku gingirika eka tindhawu tinharhu ta nkoka . 
Hi mavonelo ya mina , hi fanele ku tisirhelela eka mixungeto leyi yelanaka . 
Ku endlela leswaku leswi swi humelela , hi lava ntwanano . 
Hambiswiritano , ku kota ku fikelela swikongomelo swa hina , leswi hi lava vatirhisani . 
Ku kota ku fikelela ntwanano wa swa vun'winyi bya misava , lexi i xilaveko . 
Ku kota ku fikelela leswi vugimamusi byi fanele ku vekiwa . 
Ku kota ku fikelela leswi , timhaka tin'wana i ta nkoka . 
Ku kota ku fikelela leswi , mavandla hamambirhi ya fanele ku tshama ya tibohile . 
Ku kota ku fikelela leswi , muteki wa mahungu u endla makungu ya nga ri yangani . 
Ku kota ku fikelela leswi , hi fanele ku teka goza . 
Ku kota ku endla leswi hinkwaswo , hi lava nhlayisaswitiviwa . 
Ku kota ku humelela , hi fanele ku teka xiboho xo tshembheka . 
Eka tindhawu tin'wana hakunene xiboho xi ta va lexi faneleke . 
Hambiswiritano , eka swifundzhatsongo swin'wana , ku na swivangelo swo tala swa ku vilela . 
Eka timhaka tin'wana , hi tshembha leswaku a ku ri xin'we xo biha . 
Hi marito yan'wana , a ndzi pfumeleli cinco wa nomo . 
Hi marito yan'wana , pholisi yo tika ya swa xibalo se yi tivisiwile . 
Hi marito yan'wana , u nga hi pfumeleli ku endla swilo swi tika . 
Hi marito yan'wana , swi kayiverile eka leswi a swi lavekile . 
Hi marito yan'wana , i nghozi yi yimeleke ku humelela . 
Hi marito yan'wana , swi endla swi nga koteki ku va tengisa . 
Hi marito yan'wana , a swi nge nyamalali ku suka eka tsalwa . 
Hi marito yan'wana , vantshwa va hina va vonakala ngopfu . 
Hi marito yan'wana , vusirheleri bya vanhu i xivangelo xa andziso . 
Hi marito yan'wana , endlelo ra ku rhula ra hlwela . 
Hi marito yan'wana , ku hava xiphiqo hi mayelana na leswi . 
Hi marito yan'wana , hakunenenene ku na xiphiqo xa nkoka xa matlhelo mambirhi yo hambana . 
Hi marito yan'wana , lexi i xilaveko xo tika ku xi fikelela . 
Hi marito yan'wana , leswi swi vula ku tshika pholisi ya ku amukela . 
Hi marito yan'wana , hi tirhana na ndhawu yo fana . 
Hi marito yan'wana , a hi voni nkoka wa matshalatshala ya hina vinyi . 
Hi marito yan'wana , laha hi na vumaki bya nkoka hakunenenene . 
Hi marito yan'wana , hi fanele ku olova na laha . 
Hi marito yan'wana , hi fanele ku tlakusa swibalo swa hina vinyi . 
Hi marito yan'wana , hi fanele ku vulavurisana swin'we . 
Hi marito yan'wana , hi lava xiengetelwa xa 100 miliyoni na ku tlula . 
Hi marito yan'wana , a hi nge kaneli hi swona na switsanana . 
Hi marito yan'wana , leswi ndzi swi vuleke a swi nga si helela . 
Eka ku avanyisa ka hina va fikelela vutihlamuleri bya vona . 
Hi mavonelo ya hina i vuxiyaxiya lebyi ringanaka na ku twisiseka . 
Hi mavonelo ya hina ndlela ya kahle yo ya emahlweni hi yin'wana ndlela . 
Hi mavonelo ya hina , vuhlayiseki bya mutirhisi i byo rhanga swinene ngopfu . 
Hi mavonelo ya hina , lexi i xikombiso xin'wana xa sweswo kwatsa . 
Hi mavonelo ya hina , leswi swi rhumela xikombiso xa kahle swinene . 
Hi mavonelo ya hina , xiyimo lexi xa timhaka xi nga ka xi nga yi emahlweni hi laha ku nga heriki . 
Eka xiphemu xa hina xa misava , xiphiqo i ku tirhisa ku tlula mpimo . 
Eka xiboho swa hina hi humese timhaka ti nga ri tingani njhe . 
Eka xiboho xa hina hi humese xiphiqo xa endlelo . 
Hi mavonelo ya hina leswi swa kanakanisa ku vula switsongo . 
Hambiswiritano , hi mavonelo ya hina , leswi mbirhi a swi pimiwanga ku ringana . 
Hi mavonelo ya hina , i ntsengo wa xipfuno lexi i ndzhukano . 
Hi mavonelo ya hina , ku hava ku kanakana leswaku u swona . 
Hi mavonelo ya hina , leswi a swi kanakanisi leswaku a hi mhaka ya matiko hinkwayo . 
Ngopfungopfu , ndzi ta vula endlelo ro tumbuluxa swipimelo . 
Ngopfungopfu , yi na vuhlayiselo bya oyili na gasi ya ntumbuluko . 
Ngopfungopfu , i xitirho xo pfuna eka ku lulamisela ku tlakuka mahiselo ya misava hinkwayo . 
Ngopfungopfu , a swi koteki ku tsan'wa xigwevo xa rifu . 
Ngopfungopfu , migingiriko ya hina yi fanele ku hlangana swinene ngopfu . 
Ngopfungopfu , swiletelo swi fanele ku olovisiwa na ku hungutiwa . 
Ngopfungopfu , Hi fanele ku lulamisa xiphiqo swa mitlimbano . 
Ngopfungopfu , hi ta fanela ku hluvukisa swin'we minongonoko ya vuvekisi . 
Ku swi khumbhanyana , a ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku lulamisa ku nga twisisi kun'wana . 
Hi ku kombisa ntiyiso , a hi si hlamula na kan'we . 
Eka tipolitiki , tin'hweti ta tsevu ku nga va nkarhi wo leha swinene ! 
Hi mayelana na masungulo ndza kanetiwa eka muxaka lowu wa xifederali . 
Hi mayelana na masungulo , a ndzi tshembhi leswaku va tumbuluxa swiphiqo swihi na swihi . 
Hi mayelana na masungulo , hakunene , leswi swi na masungulo ya swona eka nawu . 
Hi mayelana na masungulo , xivutiso xa wena xi ta hlamuriwa hi ku tsala . 
Hi ntiyiso swi le ku tirhisiweni ku hakela makungu ya vupfumalantirho . 
Hi ntiyiso , ku na mu hlawula kumbirhi ko hambana loku faneleke ku anakanyiwa . 
Hi ntiyiso , ku na swo chavisa swo tala ku ehleketa hi swona . 
Hi ntiyiso , ku hava vulawuri bya xidemokirasi , bya le palamende na bya nawu . 
Hi ntiyiso , leswi i xihoxo lexi kulu . 
Hi ntiyiso , ha swi tiva leswaku leswi swi humelele hi ku hambana . 
Hi ku hlamula ndzi nga vula ntsena leswaku leswi se swi kona . 
Tanihi nhlamulo ndzi nga vula leswaku na mina a ndzi tsakangi . 
Eku vuleni leswi , a ndzi lavi ku kanakananyana. 
Eku vuleni leswi , u fikile exivindzini xa mhaka . 
Hi ku komisa , ntwanano wa ntirho na vutomi bya ndyangu . 
Hi ku komisa , a swi pfumeleleki ku tlanga hi ku hambana ku kulu ka vanhu . 
Hi ku komisa , vavasati na vavanuna , mhaka ya swa tipolitiki ya laveka . 
Hi ku komisa , eka mhaka leyi , xiyimo xi le rivaleni kahle . 
Hi ku komisa , qhinga ri fanele ku fikelela tindhawu hinkwato ta pholisi . 
Hi ku komisa , ku na makungu ya swa politiki lawa ya endlaka ku hambana . 
Hi ku komisa , eka mina vonelo leri ri languteka ri nga fanelangi . 
Hi ku komisa , hinkwerhu ha swi tiva leswi hi vulavulaka haswona . 
Hi ku komisa , hi sele na swiphiqo swo tala . 
Hi ku komisa , a hi fanelangi hu ringeta ku sungula nakambe ku endla vhilwa . 
Hi ku komisa , hakunenenene a hi fanele ku tiva leswi hi swi lavaka . 
Eka tindhawu tin'wana hofisi ya presidente yi kumile ndlela yo ya emahlweni . 
Eka timhaka tin'wana nsirhelelo wa swihlahla swa hina wu kala matimba . 
Eka timhaka tin'wana ku na nkayivelo wa tiprojeke leti faneleke . 
Eka timhaka tin'wana va nga ka va nga fikeleli hambi ku endla leswi . 
Eka timhaka tin'wana , hunguto wa swibalo swa ntolovelo a ku henhla ngopfu . 
Eka matiko yan'wana , swi khumbha kotara ya vanhu va tiko . 
Eka mifumo yin'wana va pfuna swinene ku tlula van'wana . 
Hambiswiritano , handle ka swin'wana na swin'wana , ntwanano lowu wu na swipfuni swa wona . 
Eka timhaka teto , hi fanele ku endla leswi faneleke . 
Hi ku ya hi ku tirhisana ka misava hinkwayo , lexi i xivangelo xa nkoka ngopfu . 
Hi ku ya hi tifanelo ta ximunhu , leri i goza ro tlhelela endzhaku . 
Hi ku ya hi mbango , wu kombisa ku tlakusiwa ka thekinoloji leyi baseke . 
Eka mhaka yoleyo na yona , a ku na nhluvukiso wihi na wihi lowu endliweke . 
Eka mhaka yoleyo mhaka yi vuyiseriwa eka komiti . 
Eka mhaka yoleyo , swi fanerile , hambiswiritano , ku nyika tlhelo rin'wana leri kokaka mahlo . 
Eka mhaka yoleyo , swiyimo swa swifundzhatsongo swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Eka mhaka yoleyo , hi nga ka hi nga humeleli eka ntirho lowu . 
Eka mhaka yoleyo , a hi ta va na ku tikeriwa swinene hi swa vulawuri . 
Hi mayelana na sweswo , a ndzi ta tsakela ku vula miehleketo . 
Hi mayelana na sweswo , ndzi lava ku vula timhaka tin'wana timbirhi . 
Eka sweswo ndzi nga vula njhe swikombelo swi nga ri swingani . 
Eka sweswo , ndzi pfumelelana na swivulavuri swimbirhi leswi hundzeke . 
Eka sweswo , hi salele endzhaku swinene eka xikongomiso . 
Eka sweswo , hi le rivaleni swinene ngopfu na nkala hoxeko . 
Eka sweswo , hi tshinelelanile . 
Eka sweswo , hi na dyondzo yin'we yin'wana ku yi dyondza . 
Hi ndlela yoleyo hi nga vhotela xileriso xa rimba . 
Kutani , hi ndlela yoleyo , euro yi pasile xikambelo . 
Kutani , hi ndlela yoleyo , hi tekile goza ku ya endzhaku . 
Eka nkarhi wolowo hi vonile ku ya ehansi kukulu ka swa ikhonomi . 
Hi ndlela yoleyo hi ta kota ku ya emahlweni . 
Hi ndlela yoleyo , nkayakayo wu le nghozini yo engeteleka . 
Eka matiko lawa ya nga si sungulaka ku nghenaka eka EU , nkhinkhi wa nkuriso wu le ku ye ni ehansi . 
Eka malembe lawa ya taka , switirhisiwa leswi swi fanele ku tlakusiwa ku ya emahlweni . 
Hi mavonelo ya komiti , ku na xilaveko xa gingiriko . 
Eka xiyimo xa sweswi , mavandla yo tleketla vanhu hi swihahampfhuka ya langutana na ku kanakana . 
Emakumu a hi mhaka ya timakete . 
Emakumu hi yi pfumelerile hi ku tala ka vanhu . 
Emakumu , ndzi nga tirha hi mavhiki ya 20 . 
Emakumu , a nga swi kotangi ku endla sweswo . 
Hambiswiritano , emakumu , ntwanano wo ringanana wu fikeleriwile . 
Emakumu , xitshembhiso xi kayivela masungulo ya kahle ya swa nawu . 
Hikokwalaho , makumu , ndzi vhotele ku ala xiviko . 
Emakumu , a hi kotangi ku fikelela xin'wana na xin'wana lexi a hi xi lavile . 
Emakumu , hi lava nkoka lowu hleriweke wa tinhundzu ta bindzu leri hlanganisiweke . 
Hambiswiritano , loko ko va na ku tsandzeka , leswi nga endzhaku i ntiyiso . 
Eka ntirho wa vusirheleri bya le handle , hi endle nhluvukiso . 
Eka nkarhi lowu taka mutirhi u ta exikarhi . 
Eka nkarhi lowu taka , ku nga va 25 kumbe ku tlula . 
Hi ku tsakela ku va erivaleni , xileriso xi fanele ku lulamisiwa . 
Hi ku tsakela ka volavo va khumbhekeke , hi fanele ku lava swo tala ! 
Matiko hinkwawo ya misava , ku na mavonelo yambirhi . 
Eka malembe ya tsevu lawa ya hundzeke hi vone nhluvukiso wukulu . 
Eka malembe yambirhi lawa ya hundzeke nhluvukiso wukulu wu endliwile . 
Hikokwalaho ka mivulavurisano leyi hi tshikile hi ku angarhela . 
Eku heteleleni , ku endla ingaku a hi voni a swi amukeleki . 
Eku heteleleni , hinkwerhu hi ta vuyeriwa ku suka eka swona . 
Hambiswiritano , eka nkarhi wo leha , ku ta va ku ri xihoxo . 
Eka nkarhi wo leha , nseketelo wu fanele ku hungutiwa . 
Eka timhaka to tala va ta va ri hava mahungu lawa ya ringaneke . 
Eka nkarhi wa sweswi mutirhi loyi ku vulavuriwaka hi yena u yimisiwile . 
Hambiswiritano , eka nkarhi wa sweswi , xiyimo xa mahungu xi cincile . 
Hambiswiritano , eka nkarhi wa sweswi , hi na mahungu ya kahle ku mi byela . 
Eku humeleleni ka hinkwaswo leswi , i yini leswi nga ku endliweni ? 
Hambiswiritano , eka xiyenge xa masi , xiyimo i xa nkoka ngopfu . 
Eka nkarhi lowu hundzeke matiko hinkwawo ya misava a ya endlanga tano . 
Eka nkarhi lowu hundzeke hi kongomisile ngopfu eka mitsindza ya doroba . 
Eka nkarhi lowu hundzeke , hi nyikile swiviko swa 25 swo hlawuleka . 
Eka nkarhi lowu hundzeke , ndzi vekele nkoka wukulu eka swona . 
Eka nkarhi lowu hundzeke , hi kongomisile eka cinco wa xinkarhana . 
Eka xiviko , ndzi langutisa eka leswi tanihi vutivi byo tsakisa n'winyi. 
Eka timhaka leti , na tona , hi fanele ku nhlonipho xiboho xa vona xa xidemokirasi . 
Eka swiyimo leswi , pholisi ya nhlamuselo ya ku cincacinca ka ikhonomi a yi fanelangi ku tirhisiwa . 
Eka swiyimo leswi , hi fanele ku endla ku hlawula ka xivindzi . 
Eka tikomiti leti , hi tekile xiyimo xa le rivaleni swinene . 
Eka leswi ndzi fanele ku pfumelelana na swivulavuri swin'wana . 
Eka mhaka leyi na yona , vayimeri se va sungula ku tirha . 
Eka mhaka leyi , ku hava nhluvukiso kumbe ku cinca kuntshwa . 
Eka mhaka leyi , hi langutane na mitlhontlho yi nga ri yingani yintshwa . 
Eka mhaka leyi ndzi titsarisa eka nsinya wa milawu wa khamphani hansi ka yin'wana . 
Eka mhaka leyi , ndzi tshembha leswaku hi nga tirhisa tihlayo to hambana . 
Hambiswiritano , eka mhaka leyi , a ko va njhe lembe leri landzelaka . 
Hambiswiritano , eka mhaka leyi , hi hundzukela eka xiphiqo xo fana . 
Eka mhaka leyi , a swi endliwe hi ku olova ka swa tipolitiki . 
Eka mhaka leyi , vulawuri byi fanele ku endliwa hi ku hambana . 
Eka mhaka leyi , mhaka yi humesela erivaleni switirhisiwa swa vutleketli . 
Eka mhaka leyi , va siyile swo tala ku va swi naveriwa . 
Eka mhaka leyi , hi vona leswaku mfularhelo i ntiyiso . 
Hi mayelana na leswi a ndzi ta tsakela ku vula timhaka ti nga ri tingani . 
Hi mayelana na leswi ndzi ta tsakela ku vutisa swivutiso swinharhu . 
Hi mayelana na leswi , ndzi fanele ku ku byela leswi ndzi titwisaka swona . 
Hi mayelana na leswi , hi languta emahlweni eka mikanerisano leyi pfunaka . 
Eka mhaka leyi ndzi ta tsakela ku vula swilo swimbirhi . 
Eka mhaka leyi va kombisile ngopfungopfu eka xigwevo xa rifu . 
Eka mhaka leyi , ndzi tshembha leswaku hi lava qhinga . 
Eka mhaka leyi , a ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka tinharhu . 
Eka mhaka leyi , ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo yin'wana . 
Eka mhaka leyi , ndzi ta tsakela ku nyika timhaka timbirhi . 
Eka mhaka leyi , ndzi ta tsakela ku vula vuxokoxoko byimbirhi . 
Eka mhaka leyi , ndzi ta tsakela ku vula timhaka timbirhi . 
Hikokwalaho ka leswi , hi seketela swibumabumelo swa xiviko . 
Eka mhaka leyi , hi na vutihlamuleri bya matiko hinkwawo bya swa tipolitiki ta tintswalo eka vanhu . 
Eka mhaka leyi , u fanele ku landzelela swihahampfhuka . 
Eka mhaka leyi , ndzi na xiphiqo na ku lebula ka masungulo . 
Eka mhaka leyi , a ndzi ta tsakela ku kombisa leyi landzelaka . 
Eka mhaka leyi , a ndzi ta tsakela ku endla swiringanyeto swinharhu . 
Eka mhaka leyi , ndzi amukela ku antswisiwa ka vuxaka bya mihlangano ya swifundzhatsongo . 
Eka mhaka leyi , ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka tinharhu . 
Eka mhaka leyi , kungu ri hlonipha nsinya wa milawu wa mipimo yimbirhi leyi fanaka . 
Eka mhaka leyi , a hi khale hi vulavula hi mayelana na ' qhinga leri hlanganisiweke ra vusirheleri eka timakete ta mitirho '  . 
Eka xiviko lexi , ndzi tlhele ndzi kongomisa eka vumunhu lebyi amukelekaka . 
Eka xiviko lexi , nkoka wa matimba ya nyutliliya yi ndhundhuzeriwa ngopfu . 
Eka leswi ndzi ta tsakela ku lulamisa minsinya ya milawu yimbirhi . 
Eka leswi na swona , hi le ku lulamiseleni ka vumundzuku . 
Eka leswi hi na swikombelo swo tala swa matirhelo lamanene . 
Eka leswi hi tekile goza rikulu ku ya emahlweni . 
Eka leswi , ndzi tshembha leswaku mikanerisano yoleyo yi fanerile . 
Eka leswi , ndzi tshembha leswaku tihlamulo tikulu timbirhi ti le ku teni . 
Eka leswi , ndzi na swikombelo kumbe makungu yanharhu yo karhi . 
Eka leswi , ndzi ehleketa leswaku switsundzuxo swa wena swa seketeleka . 
Eka leswi , ndzi ta tsakela ku tshikelela leswi landzelaka . 
Eka leswi , hi vulavula hi mayelana na timiliyoni ta vanhu . 
Eka leswi , a hi fanele hi koxa kambe vatirhisani lava pfunaka . 
Eka mhaka leyi hi kumile xintshuxo xa kahle swinene . 
Eka xiyimo lexi , hi fanele ku tivonela eka ku ringeka kumbirhi . 
Hi ndlela leyi hi nga tlhela hi pfuna bindzunyingi ya le xikarhi . 
Hi ndlela leyi hi ta va na vumbhoni bya ku pfuna ka vona . 
Hi ndlela leyi , swi ta koteka . 
Hi ndlela leyi , ku simekiwa ka pholisi ya swa vurimi ka olovisiwa . 
Hi ndlela leyi , hi ta tlhela hi papalata ku tikeriwa lokukulu ka swa ikhonomi . 
Hi ndlela leyi , hi ta tlhela hi fikelela mitirho yo tala yo hlayisa mbango . 
Hi ndlela leyi , hi ta tlhela hi ku lwa na hi ku humelela eka ku cinca ka tlayimeti . 
Eka misava leyi hakelo i xilo lexi nga hundza . 
Hi ntiyiso , hi lava endlelo rintshwa eka pholisi ya swa vumaki . 
Hi ku vona leswi hinkwaswo hi hlawurile ku tihumesa . 
Hi ku vona leswi hinkwaswo , ndzi ta tihumesa eku vhoteni . 
Hi ku vona xiyimo yo tika xa swa mpimanyeto , sweswo a swi amukeleki . 
Hi ku vona mivulavurisano leyi , ndza tihumesa eka ku vhota . 
Hi ku vona mivulavurisano leyi , ndzi vhotela ku kanetana na xiviko . 
Hi ku vona leswi , ndzi le ku tihumesini eka xiviko . 
Hi ku vona leswi , ndzi tekile xiboho xo seketela vuyimela ku langhwa ka yena . 
Hi ku vona leswi , ndzi vhotile hi ku kanetana na xiboho . 
Hi ku engetela , ndza swi tiva leswaku a wu endlangi swihoxo swo tala . 
Hi matirhiselo lamanene xi hundzuxa nchaviso wukulu eka rihanyu ra vanhu . 
Ntlakuko wa andziso wa oyili i mhaka ya nkoka eka endlelo leri . 
Hakunene i xivangelo xa nkoka xa ku kula ka nkarhi wo leha . 
Hakunene a swi ta va swo huma endleleni loko leswi a swi nga humelelangi . 
Hakunene vo tala va vona va ehleketa leswaku se hi yona mhaka . 
Hakunene hi le ka endlelo ro endla tano sweswi . 
Hakunene , ndzi ehleketa leswaku ntwanano wa matiko a wu fanelangi ku yima laha . 
Hakunene , ndzi ehleketa leswaku ku na ntwanano ngopfu ku tlula nchumu wihi na wihi wun'wana . 
Hakunene , ndzi kotile ku fambisana na xiboho . 
Hakunene , ndza hlamala leswaku hikokwalaho ka yini hi va na nkanerisano lowu namuntlha . 
Hakunene , a ndzi ta va ndzi nga ehleketangi nchumu wihi na wihi wun'wana ku suka eka yena . 
Hakunene , i xiphemu lexi faneleke hi ku hetiseka xa makungu . 
Hakunene , i swa nkoka wokarhi eka hina hinkwerhu . 
Hakunene , i timhaka tin'wana ta nkoka namuntlha . 
Hakunene , a swi ta va swa vutlharhi bya miehleketo ku va va thoriwa nakambe . 
Hakunene , a swi ta endla votala va vona huma eka bindzu . 
Hakunene , nyimpi a yi si hela hi ndlela yo leha . 
Hakunene , xiphiqo a xi tikombi xi lulamisiwile . 
Hakunene , se ku na vumbhoni bya leswaku leyi hi yona mhaka . 
Hakunene , ku hava ku kayivela ka tinghozi leti tumbetiweke ta swa xinawu na swa xipolotiki . 
Hakunene , lexi hi xin'wana xa swivangelo swa mindzilo . 
Hakunene , hi le ku tirheni ku ya eku fikeleleni ku yirisiwa ka xona . 
Hakunene , sweswi hi fanele ku nghenisa vahlanganisi ku kanela mhaka . 
Hakunene , hi saleriwe hi nkarhi wutsanana eka nkarhi lowu wa manyikelo ya milawu leyi . 
Hakunene , hi fanele ku tiyisisa leswaku mfularhelo i mhaka . 
Hakunene , loko swi ta eka nchumu wa xiviko . 
India , hilaha hi vuleke hakona , i xivangelo xa nkoka swinene . 
Indonesia yi le nyimpini yo va sisiteme ya xidemokirasi . 
Vumaki a byi pfumeleriwangi ku nghena eka xiyimo xa byona . 
Hikokwalaho vumaki byi fanele na byona eka mhaka yikulu byi nghenisiwa . 
Hikokwalaho vumaki byi fanele ku tiyisisa nsirhelelo wa xitiviwa lexi . 
Xikombiso , ntlakuko wa mixavo wu yile ehansi swinene eka lembe leri hundzeke . 
Thekinoloji ya mahungu na vuhlanganisi yi fanele hakunene yi va yo rhanga swinene . 
Hambiswiritano , emasungulweni , hi fanele ku antswisa vutivi bya hina eka xiyenge lexi . 
Emasungulweni , hi ve na nkanerisano wo tika swinene eka mhaka leyi . 
Ku sungula swilo swintshwa ku nga ka ku nga fikeleriwi hi ku hlongola vatirhi . 
Ku sungula swilo swintshwa eka timhaka to tala i ndlela yo ya eka kula ka ikhonomi . 
Ku sungula swilo swintshwa i xin'wana xa nkoka wa swikongomelo swa nongonoko . 
Ku sungula swilo swintshwa , mbalango na nhluvukiso i swa nkoka swinene na swona . 
Ematshan'weni a ndzi ta tsakela ku vona pholisi ya ndzhavuko wa matiko hinkwawo . 
Ematshan'weni ku fanele ku va na ndlandlamuxo xikan'wekan'we wa swiporo . 
Ematshan'weni hi fanele ku lulamisa xivutiso lexi sweswi na ro hetelela . 
Ematshan'weni , ndzi ehleketa leswaku ku fanele ku va na khoto ya kahle . 
Ematshan'weni , ndzi ta vula leswaku hi na xiphiqo xa swiphemu swimbirhi . 
Ematshan'weni , hi xin'wana xa nsivelo lowukulu wa nhluvukiso . 
Ematshan'weni , a hi fanele ku ta sisiteme yo angarhela . 
Ematshan'weni , hi fanele ku yimela mivuyelo ya nandzeleriso wa dyondzo . 
Ematshan'weni , hi fanele ku tiyisisa leswaku hi na xitulu xin'we ntsena . 
Ematshan'weni , a hi fanele hi cincele nyingiso wa hina eka vumundzuku . 
Ku hlanganisiwa ku ve kona eka levhele ya swa xinawu na le ka mavandla . 
Ku hlanganisiwa eka mhaka yo sungula ku fanele ku sungula na nhluvukiso . 
Vutleketli byimbirhi kumbe byo tala byo hambana hi xin'wana xa timhaka eka xona . 
Tipolitiki ta laha ndzeni na tona ti vile xiphemu xa nkanerisano lowu . 
Eka matiko hinkwawo , ha ha ri ekule ku fika eka nhluvukiso wa nkarhi wo leha . 
Vanyiki va vukorhokeri bya inthanete va na ntirho eka leswi . 
Hambiswiritano , ku hambana ka le ndzeni ka swifundzhatsongo ku fanele ku tekeriwa enhlokweni swinene . 
Ku hambana exikarhi ka swifundzhatsongo eka levhele ya nhluvukiso ku kulu swinene . 
Vulavisisi byi le ku endliweni sweswi leswaku i mani a nga na vutihlamuleri . 
Vulavisisi bya swivangelo swa xivono lexi byi ku endliweni . 
Vuvekisi eka ikhonomi ya xiviri na byona i bya nkoka wo rhanga . 
Pholisi ya vuvekisi yi nge tsandzeki ku swi tekela enhlokweni , naswona . 
Ireland a yi seketeli na switsanana ku tirhisiwa ka matimba ya nyutliliya . 
Vaaka tiko va Irish va languteriwa ku tirhana na leswi hinkwaswo . 
Xana swi ringana na xikopu xa xiphiqo lexi humesiweke ? 
Xana a swi koteki ku ehleketa sisiteme yintshwa ? 
Xa i ntiyiso kumbe a hi ntiyiso leswaku leswi swa tshama ? 
Xana hi swin'wana swa leswi ku nga na xikoxo xa mutirhisi ? 
Xana hi leswaku a nga swi tivi leswi a faneleke ku swi endla . 
Xana hi leswaku vaaka tiko va hina a va tivi nawu ? 
Xana swi fanele ku suka eka un'we ku nga ri eka un'wana ? 
Xana swi fanele ku va swa nkarhi wo leha kumbe nkarhi lowu pimiweke ? 
Xana i swo tala ku langutela nhlamulo eka sweswo ? 
Xana a hi ntiyiso njhe Ieswaku ku na ku kanakana ko ringana ? 
Xana nseketelo wa hina wa tifanelo ta ximunhu na nawu wa matiko hinkwawo wa khorwisa ? 
Xana a hi sayini ya leswi nga ta ta ? 
Xana sweswo a hi ndzhwalo eka vumundzuku bya hina ? 
Xana sweswo hi swona swo antswa hi nga swi endlaka eka ndhawu leyi ? 
Xana hi kona laha va faneleke ku tlhelela kona ? 
Xana nkarhi wu lulamile ku va xiboho xi nyikiwa ? 
Xana ku na munhu wihi na wihi loyi a navelaka ku vulavula ku hambana na kungu leri ? 
Xana ku na nchumu wihi na wihi lowu a hi fanele ku va hi wu langutela ? 
Xana a ku na ntirho lowu nga endliwaka eka ntirho lowu ? 
Xana ku na swin'wana leswi a wu ta lava swi lulamisiwa ? 
Xana ku ta va na pholisi ya vusirheleri yo fana kumbe ee ? 
Xana leswi swa koteka loko swi nga hloniphi nawu wa matiko hinkwawo ? 
Xana leswi hi leswi hi nga langutelaka ku swi vona eka nkarhi lowu taka ? 
Israel ri nga ka naswona a ri fanelangi ku khomelela eka mali leyi . 
Swi na vutihlamuleri bya mpimanyeto wo tlula 80 % . 
Swi khumbha madzana ya magidi ya vavanuna , vavasati na vana . 
Swi kongome ku tlakusa ku tirhisiwa ka switirhisiwa swa mati swa nkarhi wo leha . 
Hinkwaswo swi huma eka mhaka ya makete wa le ndzeni . 
Swi tlhela swi khumbha miehleketo hinkwayo ya ku cinca ka tlayimeti ya misava hinkwayo . 
Swi tlhela swi hlawula tlhelo ra matiko lawa ya ha hluvukaka . 
Swi tlhela swi tiphina hi nseketelo wukulu ku suka eka mitlawa hinkwayo ya swa tipolitiki . 
Swi tlhele swi kombisa tindhawu to talanyana ta vulawuri bya vutsandzeki . 
Swi tlhela swi siya swo tala ku va swi naveriwa eka timhaka ta xidemokirasi . 
Swi tlhela swi nyika ku amukeriwa ka switifikheti swa hunguto wa ku humesiwa ka tigasi . 
Swi tlhela swi rhumela mahungu ya pfumala nkateko eka misava ya le handle . 
Swi tlhela swi rhumela mahungu hoxeka eka misava . 
A swi fanele ku tlhela swi katsa mifumo eka matiko ya vutirhisani bya hina . 
Swa vonaka eka kungu leswaku sweswo i xiphiqo . 
Swa tikomba leswaku ku hava tindlela tin'wana leti nga tekeriwaka enhlokweni . 
Swi tikomba ri tiyimiserile ku tirhana na swiphiqo swa xihatla . 
Swi tirhisa nsinya wa milawu wa ku tibasopa na nsinya wa milawu wa muthyakisi loyi a hakelaka . 
Swi tirha eka vanhu lava a va laviwa hi vafumi . 
Swi tirha eka tiko ra wena , tiko ra mina na man'wana yo tala . 
Swi lava matshalatshala makulu eka mhaka ya ku simekiwa . 
Swi lava ku humesiwa xikan'wekan'we ka vabohiwa hinkwavo va swa tipolitiki . 
Swi tile n'hweti leyi hundzeke , na tin'hweti timbirhi leti hundzeke . 
Swi tlhela swi vonaka eka tihlayo ta vupfumalantirho leti ya ka ehenhla swinene . 
Xikombiso , ku nga hava xipfuni eka mbalango wa swa vutshunguri . 
Swi nga endla ntsena nhlengo wutsongo eka xivangelo xexo . 
Hikokwalaho swi nga katsiwa hi ku olova eka vhoti yo hetelela 
Swi nga ka swi nga vi mhaka ya xitirho kumbe ku vuyeriwa swa timali . 
Swi nga swi nga ololoxiwi ku suka eka siku rin'we ku ya eka leri landzelaka . 
Swi nga ka swi nga vuriwi leswaku hi na leswi sweswi . 
Swi nga ka swi ka susumeteriwi eka nsinya wa milawu wa ndzhendzheleko wa mahala . 
Yi nga ka yi nga honisi makungu lawa ya ha faneleke ku tekiwa . 
Hakunenenene a hi nkarhi wa kahle ku endla tano . 
Swi kombisa kahle mitlhontlho leyi faneleke ku lulamisiwa . 
Swi kombisa kahle leswaku leyi i ndlela leyi mhaka yi yimeke hakona . 
Swi khumbha milawu leyi tiyisisiweke leyi faneleke ku landzeleriwa . 
Swi khumbha sisiteme yo vhota eka rin'we ra mavandla . 
Yi hetelele hi leswaku mihlawulo a yi vile kona eka swiyimo swa xidemokirasi . 
Swi lwa na mfanelo ya matshalatshala ya mavandla . 
Swi endla masungulo ya kahle ya ku ya emahlweni ka endlelo ra mpimanyeto . 
Swi endla nhluvukiso wukulu hi mayelana na xiyimo xa sweswi . 
Swi na mhaka yikulu loko u languta eka swona . 
Swi na mahetelelo yo tsakisa mayelana na kharensi ya fana , euro . 
Swi kanetana na leswi ndzi swi tekaka kahle ku va mhaka . 
A swi nghenisi nchumu eka ku tshembheka pholisi ya mahungu . 
Ku nga ha tlhela ku va xihlovo xintshwa xa nkoka lowu engeteleriweke . 
Ku nga ha va mhaka ya le henhla ya mpimo wa le n'walungwini . 
Swi nga ha tlhela swi voniwa swi ri swa nkoka swinene ku tlula leswi landzelaka . 
Swi nga ha va swa mbuyelo wa kahle eka ikhonomi na yona . 
Swi angarhela vukorhokeri byo tala byo hambana , ku katsa vukorhokeri bya swa timali . 
Swi tirhana na swipimelo swa minimamu leswi faneleke eka maendlelo ya asylum . 
Yi bohile eka masungulo ya sisiteme ya minimamu leyi hlayisiwaka . 
Hakunene swi susumeta nkanerisano , ngopfungopfu eka tiko ra mina n'winyi. 
A ri swi kotangi ku rhumela vaxiyaxiyi eka mihlawulo . 
Ri kanela ntlhontlho ya swa ikhonomi leyi misava vatirhi . 
Swi na mihlayiselo naswona yi fanele ku komberiwa . 
Hambiswiritano , swi ndzi yisa eka swivutiso swo talanyana . 
A swi tumbuluxi projeke ya swa tipolitiki eka nkarhi lowu taka . 
A swi fambi ku ya ekule hi ku ringana ku sirhelela ku cukumetiwa ka swilo hi vanhu . 
A swi tlakusi ku tshembha ka vanhu eka endlelo ro teka swiboho . 
A swi tsakisi vaaka tiko , naswona hakunenenene swi lulamele tano . 
A swi vuli leswaku u susa thyaka . 
A swi vuli nchumu mayelana na vugevenga bya swa mbango wa vona . 
A yi vuli leswaku se va hundziseriwe eka nkarhi lowu taka . 
A swi yimeli ku muxaka wihi na wihi wo kambisisa . 
A ri lavi ku tekela enhlokweni swivangelo swa tlayimeti . 
Ri swi endla tano swi ri erivaleni naswona nkarhi wun'wana hi nomboro ya vunyingi . 
Hambiswiritano , eka mina swi languteka swi ri erivaleni hakunenenene . 
Swi patlalarise swihlahla swa hina swo tala , ro sungula . 
Swi landzela leswaku ku na mindzulamiso yo tala ku va yi ta endliwa . 
Swi landzela leswaku hi fanele ku lwa na rivengo na xihlawuhlawu xa mbala . 
Swi endla xiphemu xa kungu ra gingiriko eka vukorhokeri bya swa timali . 
Swi endla xiphemu xa ngati kutani xa nyama . 
Swi hi nyika nkarhi wo kuma tsalwa rintshwa . 
Swi hi nyika nkateko ko kambela mhaka leyi hi ku twanana . 
Swi le rivaleni leswaku ntshuxeko wo vulavula i wa nkoka swinene ku va wu nga cinciwa . 
Swi le rivaleni leswaku xinawana na ku kambisisiwa swa laveka . 
Swi le rivaleni leswaku leswi swi ta va na ku hlwerisiwa . 
Swi le rivaleni leswaku hi vhotele ku kanetana na xiviko . 
Swi le rivaleni hi ta va na mikanerisano eka leswi . 
Yi tiyisisa leswaku va na vuxopaxopa swinene na ku va erivaleni swinene . 
Yi na nseketelo wo hlamarisa wa vunyingi eka ntshamo . 
Hi ntiyiso , a swi ri ku humeleleni malembe to tala . 
Ri na ntirho na tindlela to tiyisisa leswi . 
Swi tlhele swi vuriwa leswaku xiyimo i xo kala matimba . 
Swi tlhele swi nghenisile xandla eku hungutiweni ka ku nga katsiwi eka swa miganga na vusweti . 
Ku vile ndlela yo tika ku kuma leswi . 
Ku vile ntsako ku tirha eka xiviko lexi . 
A ku ri ntolovelo eka hina eka malembe yo tala . 
A ku ri xiviko xo tsakisa swinene ku tirha hi xona . 
Xi hlwerisiwile hi swivangelo leswi ndzi nga swi tiviku . 
Swi kumekile leswaku swikene swa mirhi swa tirha swinene . 
A swi tika , kambe a swi ri swa xikongomelo xo pfuna ngopfu . 
A ri ri eku tirheni ngopfungopfu eka mavhiki ma nga ri mangani lawa ya hundzeke . 
Swi humeseriwe ehandle , kamba swi fanele ku tshikelela . 
Swi vuriwile leswaku a nga endlanga tano . 
Swi ringanyetiwile leswaku ntshuxeko wa ku fambafamba wu tluriwile . 
Ri ve tikonkulu leri a ri rivariwile eka nkarhi wo leha swinene . 
Swi tisile ku rhula , ku humelela , vusirheleri na ntshamiseko . 
Ri endlile swo tala , kambe ra ha fanele ku endla swo tala . 
Ri endlile tano , naswona hi tsakile hi sweswo . 
Ri tsandzekile ku sirhelela rihanyu ra vanhu na mbango . 
Eku heteleleni swi amukeriwile leswaku ku na xiphiqo . 
Swi hi nyikile nkateko wo endla mikumo yimbirhi . 
Xa ha ku vhoteriwa naswona ha xi seketela . 
A ku nga tshami ku ri yona mhaka eka nkarhi lowu hundzeke . 
A ku va nga presidensi yo olova ; sweswo ha swi tiva . 
A swi nga koteki ku fikelela xikongomelo lexi xa ku tiyimisela . 
A ri tirhanga ntirho wolowo eka nkarhi wo leha . 
A swi khomananga helo na xikongomelo , mahlelelo yo tiyimela ya ntiyiso . 
A swi khomananga helo na makete wun'we wa laha ndzeni . 
A swi khomananga helo na mhaka tihi na yihi na xiphemu xa vumbirhi . 
Hambiswiritano , xi na swiphiqo xa mavekelo ya marito eka makungu lawa . 
Swi kombisile eka malembe ya 25 leswaku swa koteka . 
Swi yimisile vuvekisi eka eneji leyi pfuxetiwaka . 
Swi vuriwile hi ku vuyelela leswaku leswi i swa mayelana na vuhlanganisi . 
Swi vuriwile leswaku va nga lulama hi nkarhi . 
Na sweswi a swi si angarheriwa hi ku lulamisa ka 2003 . 
Ri na mfanelo ya matshalatshala naswona ri nga teka xiboho hi ndlela yihi na yihi . 
Swi fanele ku endliwa vusiku ku nga si vhotiwa . 
Swi fanele ku vuriwa leswaku mivuyelo a yi endla leswaku u ehleketa hi vuenti . 
Swi fanele ku tiyisisiwa leswaku ku na nkarhi wutsongo . 
Hambi ko humelela yini , ku vile ntwanano wo ka wu nga tolovelekangi swinene . 
Wu katsa , hi ndlela leyi , endlelo ro aka nakambe bindzu . 
Swi tlakusa nxungeto wo va hlonga , ngopfungopfu eka vantshwa . 
I xikombiso xo biha ku xi rhumela eka tindhawu ta le makaya . 
I manyala ya le rivaleni ku tlula milawu ya tifanelo ta ximunhu ta matiko hinkwawo . 
i xiphiqo xa le rivaleni lexi hi faneleke ku xi lulamisa . 
I mhaka yo hambana hi ku hetiseka naswona a yi amukeleki . 
I tiko leri langutaneke na mitlhontlho yo tala . 
I xiboho lexi xa ha ta simekiwaka . 
I xivono xo kavanyeta swinene eka tiko ra mina n'winyi . 
I gingiriko wo ringananisa wo tika naswona wu ta tshama tano . 
I ntwanano wa matiko wo tika lowu tikaka ku wu twisisa . 
Swa nyumisa eka hina hi nga eka misava leyi hluvukeke . 
I mhaka ya mpfapfarhuto naswona a hi nchumu wo tlula sweswo . 
I masungulo ya kahle eka vunghana na vutirhisani bya hina . 
I ntwanano wa kahle , naswona wun'we lowu ndzi wu seketelaka . 
I mhaka ya kahle leswaku leswi swi ta lawuriwa . 
I mhaka ya kahle leswaku leswaku hi papalatile leswi . 
I mhaka ya kahle leswaku , nhluvukiso wa kahle na ku va hi nkarhi . 
I ntsako lowukulu ku va amukela laha . 
I mpfuno lowu yisiwaka eka vaaka tiko va hina . 
I ku kotlanisa ko tsakisa leswaku u laha namuntlha . 
I mfanelo ya xinawu na vumunhu , hayi ku hlawula . 
I goza rikulu ro ya emahlweni eka makete wa le ndzeni . 
I mhaka leyi durhaka ntsengo wa mali yo tala . 
I mhaka yo tumbuluxa muganga wo hambana hi ku hetiseka . 
I mhaka ya vanhu va madzana hi siku ! 
Hambiswiritano , i mhaka ya nsinya wa milawu ku nga ri mali . 
I mhaka ya ku tisola leyi nga ri ki kona . 
I mhaka leyi tlhelaka yi katsa xivumbeko xa xikimi . 
I mhaka ya nkoka eka ndlela ya vumundzuku . 
I xihoxo ku vula leswaku leswi a swi pfuni nchumu . 
I endlelo leri nga tiyisisiki vuhlayiseki bya swakudya . 
I xiyimo lexi faneleke leswaku ku ta tiyisisiwa nhluvukiso . 
I endlelo ra neoliberal , leri hi ri kanetaka. neoliberal approach , 
I miehleketo yintshwa leyi pfulekeke ku kaneriwa . 
I swi khomisa tingana leswaku leswi swi le ku humeleleni se ku ri khale ngopfu . 
I swi khomisa tingana leswaku leswi hi leswi swilo swi nga xiswona . 
I mhaka leyi hi faneleke ku yi kanela hi vuenti . 
I mhaka leyi faneleke ku humelela hi ndlela ya xileriso lexi . 
I hakelo leyi hi nga tiyimiselangiki ku yi kuma ! 
I xiphiqo naswona ku hava xintshuxo xo olova . 
I endlelo leri nga na switandzhaku swa kahle na swo ka swi nga ri kahle . 
Laha i mhaka ya ku hlasela xidemokirasi . 
I mhaka yo lwana na xiyimelo xa musi . 
I mhaka yo hundzuka palamende yo tiyanyana . 
I mhaka ya dyondzo , vuleteri na matirhelo yo antswa . 
I mhaka ya mahungu , vuleteri , mahlelelo na nsivelo . 
I mhaka yo ka ku nga endliwi xiboho xo hatlisa . 
I mhaka ya vana va hina na vatukulu va hina . 
I mhaka ya ku navela ka swa tipolitiki ku nga ri nchumu xin'wana . 
I mhaka ya rihanyu ra vanhu na ntsakelo wa vanhu . 
I mhaka ya nsirhelelo wa vana va hina . 
I mhaka leyi ya ha ri ku emahlweni ka hina . 
I mhaka leyi hi yi kaneleke eka nkarhi wun'wana . 
I xiyimo xo sungula xo twisiseka eka hina . 
I xiviko lexi nga na ntikelo wa kahle swinene ku xi hlaya . 
Lexi i xiviko , hakunene , eka lembe leri hundzeke . 
I mfanelo leyi faneleke ku amukeriwa hi un'wana na un'wana . 
I ku nga hloniphi xidemokirasi na tifanelo ta ximunhu ko tika . 
I xiyenge lexi nga na mabindzu lamatsongo na ma sayizi ya le xikarhi . 
I mhaka yo tika leyi lavaka nkanerisano wo tika . 
I xiphiqo xo tika lexi katsaka mitsengo yo tala ya mali . 
I xiphiqo xo tika lexi ololoxiweke . 
Swi khomisa tingana leswaku ku hava na un'we loyi a hi yingeseleke . 
I xikombiso xa nkayakayo wo enta wa ntshembho . 
I endlelo ro nonoka kambe ri fanele ku lulamisiwa . 
I nongonoko wo koma , kambe hambiswiritano hi wun'wana wa nkoka . 
I nchumu wutsongo , kambe wun'wana wa nkoka swinene . 
I masungulo , kambe a hi mahetelelo . 
I goza , kambe hayi rin'we rikulu ro ringanela . 
I xikombiso xa matimba leswaku xidemokirasi xa chavisiwa . 
I ku humelela , naswona ku tile ku ta tshama . 
I samiti laha swiboho swi faneleke ku tekiwa . 
I sisiteme ya muxaka lowu leyi lavekaka . 
I sisiteme ya milawu leyi sirhelelaka timfanelo ta vona ta nkoka . 
I sisiteme leyi nga eka mpimo wukulu ku va yi onhiwa . 
I sisiteme leyi tirhaka tiawara ta 24 hi siku . 
I xivutiso xa xithekiniki lexi , pfumala nkateko , xi nga ta ka xi nga ololoxiwi . 
I xikambelo xa ku tshembheka ka hina eka levhele ya matiko hinkwawo . 
I nkarhi lowu hi lavaka vurhangeri na xivono . 
I xitirho xa siku na siku eka miganga ya ximanguva lawa . 
I xiviko xa kahle swinene eka nhlokomhaka ya nkoka . 
I xiviko xa nkoka swinene na ku tlhela xi tsakisa swinene . 
I ntirho wa nkoka swinene wa makete wun'we . 
I mhaka ya nkoka swinene ya mavandla , tipolitiki na swa nawu . 
I ndzhendzheleko wo xanisa lowu hi faneleke ku wu tshova . 
I mayelana na ku koka rinoko ra vavekisi eka ntirho wa eneji . 
I mhaka yo kota ku hetisisa na matiko ya matimba . 
I mayelana na nhlonipho wa timfanelo ta nkoka na tifanelo ta ximunhu . 
I mhaka ya ku vula leswaku hi lava ku ya emahlweni . 
I mhaka ya ku lwa na vutherorisi na vugevenga byo kunguhatiwa . 
Se i nkarhi wa leswaku hi tlhelela eku swi tirhiseni . 
I swa nkoka swinene leswaku nsinya wa milawu lowu wu fanele ku hlayisiwa . 
I swa nkoka hi ku hetiseka leswaku hi sirhelela na ku tiyisa leswi . 
I swa nkoka swinene leswaku mavonelo lawa yo hambana ya fanele ku tshama ya tshembhisa . 
I swa nkoka swinene leswaku nxungeto lowu wu fanele ku susiwa . 
Swi lulamile hi ku hetiseka leswaku swi fanele ku tekiwa tanihi swa nkoka . 
I swa nkoka hi ku hetiseka leswaku hi sungula laha hi nga kotaka kona . 
Hakunenenene i xiphemu xa nkoka xa endlelo ra xidemokirasi . 
Hakunenenene i maendlelo ya swa ikhonomi lawa ya fanele ku cinca . 
Hinkwaswo i mhaka yo va na milawu ya kahle . 
Hinkwaswo swi le rivaleni swinene leswaku i mani a nga na vutihlamuleri lebyi . 
Hinkwaswo swa olova swinene ku swi vula endzhaku ko tikambisisa. 
Se swi le rivaleni leswaku hi fanele ku lwa na vutherorisi . 
Se swa koteka ku vona ntshamiseko eka ikhonomi . 
Na swona i ntlhontlho eka pholisi ya matiko mambe ya hina yo fana . 
Na swona i ntlhontlho eka matiko hinkwawo . 
Na swona i ku tiyisisa leswaku milawu ya ntirho ya hloniphiwa. 
Na swona i rihanyu ra kahle na hlamuselo ya nkoka ya vun'we. 
Na swona i mhaka ya nkoka ya qhinga ra eneji ya hina . 
Na swona i ku humelela hi ku ya hi ntirhisano wa le xikarhi ka mavandla . 
Na swona , ku tlula hinkwaswo i mbuyelo eka un'wana na un'wana . 
Na swona hikokwalaho ka leswi leswaku ndzi vhotele ku kaneta. 
Swi le rivaleni naswona leswaku makungu yo tala ya ya hi swilaveko ya koteka . 
Na swona swi le rivaleni leswaku ku na mhaka ya vumunhu . 
Swi le rivaleni naswona leswaku lexi i xiyimo xa muxaka wa xona xi ri xoxe. 
Swi le rivaleni naswona leswaku hi le ku tshoveni ka nawu . 
Swi le rivaleni naswona leswaku hi lava kungu ro endla nakambe vumaki . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka ku tiyisisa vuhlanganisi na pholisi ya swa ikhonomi . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka eka vaaka tiko ku tiva timfanelo ta vona . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka leswaku nkoka wu fanele kuva kahle . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka leswaku hi fambisa mahungu lawa kahle . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka leswaku hi hatlisisa endlelo . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka ku fikelela ntwanano wa mahala wa bindzu . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka ku hluvukisa ndlela ya andziso wa vumbirhi. 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka ku tshikelela makungu ya nkoka wa moya ya nkarhi wo leha . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka ku sungula swiletelo swa xipfuno xa mfumo . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka ku sivela mintsengo ku va yi tlula mpimo . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka ku tekela e nhlokweni xivangelo xa cinco . 
Naswona swi tlhela swi va swa nkoka ku tekela e nhlokweni ku hambana ka swifundha. 
Swi tlhela swi va swi fanerile ku va swo koteka kungari miehleketo . 
Swi tlhela swi va swi fanerile ku hlayisa vuhundzuluxi. 
Swi tlhela swi va eka masungulo lawa leswaku hi ta vhota . 
Hambiswiritano , ku tlhela ku va ntirho wa hina ku lwa na ku rhurha ko ka ku nga ri enawini . 
Swi tlhela swi va vutihlamuleri bya hina ku khorwisa pholisi ya nkarhi wo leha . 
Swi tlhela swi va swi lulamile leswaku ntlawa wu tiyisiwa . 
Swi tlhela swi va vutlharhi ku sirhelela vana na vantshwa . 
Swi tlhela swi va swa nkoka leswaku hi kurisa vulawuri . 
Ku tlhela ku va masungulo ya ri woxe ya ku hanyisana swin'we na ndzivalelano. 
Swi tshama swi karhi swi endliwa hi ku tirhisa endlelo ro kaneta. 
Swa hlamarisa leswaku i nhluvukiso wutsongo lowu endliweke . 
I xilaveko xa xiheri leswaku milawu leyi yi hluvukisiwa. 
I mhaka ya nkoka swinene ngopfu eka hina ku yi endla . 
I nkarhi wo tsakisa eka vona na le ka hina . 
I nhlamulo ya ndzhavuko wa rixaka na vutitivisi bya rixaka . 
I xiyimo xa nghozi swinene lexi hi nga na xona laha . 
I kavanyisa ka nkoka swinene , kambe ku na kun'wana . 
I nkateko wa matimu ku hlanganisa tikonkulu hinkwaro . 
I ku xiximiwa ku yingisela vaaka tiko na vatirhi . 
I mhaka ya nkoka leyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
I xiphiqo xa nkoka kambe ku na timhaka ti n'wana . 
I xitirho xa nkoka eka ku lwa na madzolonga. 
I nhlokomhaka ya nkoka leyi hi yi kanelaka madyambu lawa . 
I matshalatshala lawa ya lavaka misava yo rhula . 
I vandla leri nga na swo tala ku swi nyika . 
I xiphemu xo tatisa xa pholisi ya ku rhurha yihi na yihi yo tshembheka . 
I mhaka leyi khumbhaka ntirhisano wa nkoka wo lwa na vugevenga . 
I mhaka leyi lavaka ku basisiwa hi nawu . 
I nkateko njhe lowu hi ngaka hi nga swi koti ku wu hupa . 
I goza ro sungula ra xihatla , eka nkarhi wo koma . 
Ingaku hiloko va ri eka pulanete yo hambana . 
Swa ehleketeleriwa leswaku va onha tifanelo ta asylum . 
Hi le ka mhaka yoleyo leswaku a ndzi fanele ku kavanyeta . 
Hi le ka levhele ya wena leswaku leswi swi fanele ku endliwa . 
Kutani i vuhahi hi byoxe , lebyi hi faneleke ku tirhana na byona . 
Kahlekahle i tiko ra vukhumembirhi eka zoni ya euro . 
Hikokwalaho ka leswi leswaku ku hava kanetana . 
Swiyaswiya erivaleni leswaku vanhu va xaniseka hi tialeji. 
Swi vuriwile leswaku lowu nongonoko nkulu wa ntlawa wa hina . 
Swa antswa ku va na ndlela ku endla tano . 
Swi hundzile nkwetlembetano leswaku swo tala swi humelerile kusukela kwaleyo. 
A ku si va khale ngopfu ku endla tano . 
Swi vuriwile leswaku ku ha va nkhumbho wa kahle wa mahlelelo . 
Swi le rivaleni leswaku ri na ntsakelo eka leswi . 
Swi le rivaleni leswaku ku fambafamba ka laveka eka matlhelo hamambirhi . 
Swi le rivaleni leswaku nkanerisano wu nge heli laha . 
Swi le rivaleni leswaku xiyimo xa timhaka ta sweswi a xi tirhi . 
Swi le rivaleni leswaku a ku na nkayivelo wa nawu . 
Swi le rivaleni leswaku leri endlelo ra cinco leri ya ka emahlweni . 
Swi le rivaleni leswaku xiyimo lexi xi fanele ku cinca ku ngari khale . 
Swi le rivaleni leswaku hi le kule na ku herisa vuvabyi bya rifuva. 
Swi le rivaleni leswaku hi fanele ku va na endlelo ra xiyenge xo karhi . 
Swi le rivaleni eka un'wana na un'wana leswaku leswi swi fanele ku herisiwa. 
Hikokwalaho , swi le rivaleni leswaku ku kurisa swiharhi swa le matini swina vumundzuku bya kahle . 
Swi le rivaleni eka ndhawu leyi leswaku ntirho wu fanele ku sungula . 
Swi ya hi migingiriko ya matiko lawa ya vuyeriwaka. 
I swa xikongomelo xo pfuna hikuva switekela enhlokweni mbango . 
Swi kanetana na xikongomelo hinkwaxo xa xiviko . 
I swa nkoka , kumbe leswi swi kayivelaka i mahetelelo . 
I swa nkoka leswaku hi tirhana na muxaka lowu wa vugevenga . 
I swa nkoka ku hambanyisa exikarhi ka tixaka to hambana ta valweri . 
Swi ya hi ku va kona ka mihlangano ya vayimeri leyi faneleke . 
Swa tika eka hina ku tirha eka swiyimo swoleswo . 
Swa tika ku kanela swiletelo swa maqhinga exinyan'wini . 
Swa tika ku va na mitiyiso yihi na yihi eka ntirho lowu . 
Swi kongomisiwile swinene e mbilwini ya xidemokirasi hi yoxe . 
Swi khomisa tingana leswaku xiviko lexi a xiyi emahlweni . 
Yi endla tano hikokwalaho ka timhaka timbirhi ta nkoka . 
Swi endliwa hi ntirhisano wa kahle eka mitlawa . 
Swa olova ku vona swiphiqo hi mikanerisano . 
Ku nga hava kuri makete wun'we kumbe a hi swona . 
Ku fanele ku va ku tirhisiwa ka eneji loku hi faneleke ku kongomisa kona . 
I swa nkoka lowu ringanaka ku sirhelela ntwanano wa pholisi ya nhluvukiso . 
I swa nkoka ku tivonela leswaku misinya ya mi lawu ya tirhisiwa . 
I swa nkoka leswaku matshalatshala lawa ya fanele ku tirhisana . 
I swa nkoka leswaku leswi swi tiyisisiwa hi xileriso . 
I swa nkoka leswaku goza leri ku nga khale ri yimeriwile ri tekiwa . 
I swa nkoka leswaku nongonoko lowu wu pfumeleriwa kuya emahlweni . 
I swa nkoka leswaku lava vanga na vutihlamuleri va avanyisiwa . 
I swa nkoka leswaku hi tshama hi hlanganile hilaha swi kotekaka hakona . 
I swa nkoka leswaku hi sirhelela vandla ra asylum . 
I swa nkoka ku nyika nyingiso wo tala eka xiphiqo lexi . 
I swa nkoka ku yirisa ku yisiwa ka thyaka eka matiko ya le handle . 
Hambiswiritano , i swa nkoka , leswaku xindzhuti xa vumunhu xi hloniphiwa . 
Swi tlhela swi va swo fanela eka mhaka yo karhi eka swivangelo swi mbirhi . 
Swi fana kwatsa , hi ndlela ya leyo , na wayeni . 
Swi tirhisiwa eka tilevhele tinharhu , tani hi laha ni vuleke . 
I swa nkoka swinene leswaku khoto yi fanele ku va kona . 
I swa nkoka swinene leswaku ntwanano wa matiko wa landzeleriwa . 
I swa nkoka swinene leswaku ku tiveka loku ka kahle ku hlayisiwa . 
I swa nkoka swinene leswaku hi nga heli matimba . 
I swa nkoka swinene ku hlamula kahle eka ku cinca tlayimeti . 
I swa nkoka eka hina leswaku leswi swi basisiwa . 
Swi le kule na kuva erivaleni leswi switandzhaku leswi swi nga ta va swona . 
Swa tika swinene ku katsa swin'wana swi makiwa swintshwa . 
Ku chaviwa leswaku nhlayo ya vaxanisiwa yi nga tlakuka . 
I xivangelo xexo lexi endlaka leswaku ndzi ti humesa eku vhoteni . 
I xivangelo xexo leswaku milawu ya le rivaleni ya laveka . 
I swa vanhu va matiko lawa ku teka xiboho . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi ndzi ala kungu leri . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi ndzi seketela xiviko lexi . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi leswi endleke leswaku hi vhotela ku hambana na xona . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hi nga seketela kungu ra wena . 
Hikokwalaho ka swivangelo leswi hi lavaka matsalwa lawa . 
Swi le rivaleni ku yisa emahlweni leswaku hi endla swin'wana swo hoxeka . 
A swi nge koteki ku hlayisa xiyenge lexi . 
Swi kahle leswaku nhlengeletano yi ta va kona . 
Swi kahIe leswaku swi vuriwa eka vuhlanganisi lebyi . 
Swi kahle leswaku ntirho wa xiviri wu sungurile sweswi . 
Swi kahle leswaku sweswi ku na xinawana lexi nga erivaleni . 
Swi kahle leswaku hi tlhela hi hetisela mitwanano leyi enetisaka matlhelo hi nkwawo . 
Swi kahle leswaku hi nga tirhisana eka xiviko lexi . 
Swi kahle , hambi , leswi nchumu wu hlayisiweke . 
Swa tika ku pfumela vonelo leri . 
I nkarhi wa kahle eka hina kuva hi endla ntirho lowu . 
I nkarhi wa kahle leswaku matiko yo tala ya endla swofana . 
I nkarhi wa kahle leswaku matiko hinkwawo ya miganga ya lemuka sweswo . 
I nkarhi wa kahle leswaku hi endle swin'wana mayelana na swona . 
I nkarhi wa kahle leswaku hi ve na masungulo lamantshwa . 
I nkarhi wa kahle leswaku hi sukile eka sweswo . 
I nkarhi wa kahle leswaku hi teke leswi hi ndlela leyi kotekaka . 
I nkarhi wa kahle wo sindisa leswaku nhlamulo yo hatlisa yi tirha . 
I nkarhi wa kahle ku fikisa leswi emakumu . 
I swa nkoka leswaku hi va na vuchavelo lebyi faneleke swinene . 
I swa nkoka leswaku hi antswisa vuhlayiseki bya matimba bya misava . 
I swa nkoka leswaku hi endla swa kahle swinene eka leswi . 
I swa nkoka leswaku hi yimisa ndlela leyi ya matirhelo . 
I swa nkoka eka hina ku lemuka eka leswi . 
I swa nkoka eka hina ku kanela vanhu na swiyimo . 
I swa nkoka loko hi navela ku antswisa moya wa nkoka . 
I swa nkoka ku va hi nga kongomisi eka hlanganisa xibalo . 
I swa nkoka leswaku xilongoloxa mikarhi i xin'we xa ku tiyimisela . 
I swa nkoka leswaku va fanele ku pfumeleriwa xikan'wekan'we . 
I swa nkoka leswaku endlelo leri landzeleriwa eka nkarhi lowu taka . 
I swa nkoka leswaku xiviko lexi xi vulavula hi leswi na swona . 
I swa nkoka leswaku hi va erivaleni hi mayelana na xikongomelo lexi . 
I swa nkoka leswaku hi fikelele ntwanano swa tipolitiki . 
I swa nkoka leswaku hi tekela leswi hinkwaswo enhlokweni . 
I swa nkoka ku cinca endlelo hi swivangelo swimbirhi . 
I swa nkoka ku va erivaleni hi ku hetiseka eka varhandzani lavanga tekanangiki . 
I swa nkoka fikisa mhaka leyi emakumu . 
I swa nkoka ku tekela enhlokweni havumbirhi makungu lama kulu na lama tsongo . 
I swa nkoka ku hlanganisa dyondzo na makete wa ntirho . 
I swa nkoka ku tiyisisa ku koteka ka muxaka lowu . 
I swa nkoka ku kuma ndzingano hi mayelana na leswi . 
I swa nkoka ku yirisa ku hundzisela ku nga si fika 2010 . 
I swa nkoka ku hlayisa na ku aka eka ntolovelo lowu . 
Hambiswiritano , i swa nkoka ku endla kungu ra vuenti swinene . 
I swa nkoka ku landzelerisa mivuyelo leyi kotekaka ya leswi . 
I swa nkoka ku ya emahlweni hi matiko hinkwawo . 
I swa nkoka ku xiyaxiya leswaku gingiriko se wu sungurile . 
I swa nkoka ku nyika nyingiso wo tala eka dyondzo ya lava kulu . 
I swa nkoka ku amukela minsinya ya milawu leyi kulu ya n'wangulano . 
I swa nkoka ku lulamisa ku kala ndzingano ka nkarhi lowu wu hundzeke . 
Na kona , i swa nkoka ku sungula na vatswari laha . 
I swa nkoka ku tekela enhlokweni tiphemiti na xidlodlo xa le xikarhi . 
I swa nkoka ku ringeta ku landzelerisa swikongomelo hinkwaswo . 
I swa nkoka ku twisisa leswaku leswi a kuri qhinga ra mina . 
I swa nkoka ku twisisa leswi hi vulavulaka hi swona . 
Hambiswiritano , i swa nkoka , leswaku va ya emahlweni na vava na nkoka . 
A swi koteki eka hina ku kuma vuxokoxoko byo karhi . 
Tihlamulo ta mina ti endliwa hikokwalaho ka vundzeni byebyo. 
Hikokwalaho ka mhaka yaleyo leswaku ndzi ehleketa ku cinca . 
Hikokwalaho ka moya walowo leswaku ndzi seketela kungu leri . 
Swi le ka ntsakelo wa vona na tlhela kuva ntsakelo wa hina . 
Swi le ka timhaka teto leswaku hi kombela eka wena . 
Swi fanerile eka hina hinkwerhu ku swi dyondza . 
Hakunene i mhaka ya leswaku vuhahi byi le ku kuleni swinene . 
Hakunene i ntiyiso leswaku swiphiqo swa ririmi swi tele . 
Hakunene , tanihi laha mutirhikuloni a vuleke , i goza ro ya emahlweni . 
A swi ringananga , hambileswi swi fambaka hi ndlela yo lulama . 
Swi endleriwe ku tiyisisa ku avelana ka milawu yo fana . 
Yona hi yoxe i senthara ya vuswikoti eka tindhawu to tala . 
Yona njhe i mhaka ya ku hundzula marito ya va mitirho . 
Swa kayivela , kutani swi fanele ku endliwa . 
Na swona , i vuvabyi ku suka eka mavonele ya swa ikhonomi . 
Swi le ku endleni ka nhluvukiso wo nonoka , kambe swi le ku endleni ka hluvukiso. 
I mhaka tsena ya ku lulamisa eka mhaka leyi . 
Ku nga tshuka ku ve mpimanyeto wa ntivo-vumaki. 
I ku pfumela ka mina leswaku mivuyelo leyi yi ti vula vulela . 
I mavonelo ya mina kwatsa leswaku leswi mfularhelo i ntiyiso . 
I mavonelo ya mina lawa ndzi ku nyikaka wona. 
I ku navela ka mina leswaku leswi swi hetisiwa naswona hi vuswikoti . 
Swi fanerile leswaku hi n'wi seketela na ku teka xiboho . 
Swi fanerile ku endla leswi nga papaletekiki na ku koteka . 
A hi swi tsongo eka vutomi bya munhu . 
A ka hari xiviko , i khatalogo . 
A swa ha koteki ku ala ku cinca ka tlayimeti ya matiko hinkwawo . 
A ka hari ku tlula switsongo swinene leswi aswi languteriwile . 
A ka ha ri ku hlawu ; swi hundzukile xilaveko . 
A hi pholisi ya matiko mambe kumbe mhaka yihi na yihi yin'wana . 
A hi mhaka ya tikota na xihlawuhlawu xa kahle . 
A hi ku hlawula ko rhanga eka ku cinca ku ya eka euro . 
I hi mhaka ya ku va cinco wu pasisiwa. 
I hi mhaka ya ku endla nchumu u ri wexe. 
I hi mhaka ya ku phangha loku nga kona ka swi tirhisiwa swa tihlampfi. 
A hi xiphiqo xa vusirheleri , kambe xiphiqo swa tipolitiki . 
A hi mhaka yo yila ; leswi i xidemokirasi . 
A swi amukeleki leswaku munhu wihi na wihi u fanele ku nyikiwa ku tsakela . 
A swi amukeleki ku byelana mahungu lawa a ya nga languteriwanga . 
A hi mikarhi hinkwayo swi olovaka ku fika emahetelelweni . 
A hi mikarhi hinkwayo swi olovaka ku hlamusela tinhlayo leti hi ku lulama . 
A hi ndlela yi n'wana eka munhu loyi a nga tshukaka a va xirho . 
A hi ndhawu leyi hi faneleke ku hlayisa . 
A hi ndhawu leyi hi nga va khomisaka tingana . 
A swi fanelangi ku ehleketelela sweswi . 
A hi xihoxo leswaku endlelo ri tumbuluxiwile . 
A yi fangi , tanihi laha va n'wana va n'wina mi ehleketaka hakona . 
A swi tiki ku anakanya leswi sweswo swi nga vulaka swona . 
A swi tirhi ku fana na nkayakayo swa ikhonomi . 
A swi olovi kambe swi laveka swinene ngopfu . 
A swi olovi kambe hi fanele ku swi lwela . 
A swi olovi ku va holobye masiku lawa ! 
A swi olovi ku tumbuluxa milawu leyi fambisaka ndhawu leyi . 
A swi olovi ku hlamusela tihlayo ta miholo wa switiviwa . 
A swi ringananga ku hlela hi ku olova mikhumbho ya swa ikhonomi . 
A swi ringananga leswaku hi fanele ku veka swikongomelo swa ku tiyimisela . 
A swi ringananga ku tirhana ntsena na switandzhaku . 
A swi ringananga ku vula leswaku hi langutela nhluvuko . 
A swi ringananga ku ka u nga sayini njhe mitwanano ya swa ti hlampfi . 
A swi ringananga ku vulavula mayelana na vulanguteri na xinawana . 
A swi ringananga , kambe u endle ntirho wa wena . 
Hambiswiritano , a swi ringananga , ku kongomisa eka milawu ya ku rhurha . 
A swi nge nyamalali sweswi . 
A swi laha leswaku vutitivisi bya hina byi le ka nxungeto . 
A swi le ka xiyimo ku langutela ntshovo wa swa tipolitiki . 
A hi mhaka njhe ya ku kala ndzingano exikarhi ka matiko . 
A hi mhaka njhe ya ku hlamusela timfanelo ta vona . 
A hi mhaka njhe ya gasi na oyili . 
A ko va njhe xitoloveto xa swa sayense ya nkhumbho wa vuhleri . 
A ko va njhe hi mayelana na pholisi kumbe qhinga . 
A ko va njhe hi mayelana na nkayivelo wa nsirhelelo wa vuhlayiseki bya vanhu . 
A ko va njhe hi mayelana na hina kambe vumundzuku bya tixaka . 
A ko va njhe mhaka ngopfu ya nhlayiso wa swa vutshunguri . 
A hi mhaka ntsena ya ku navela ku twanana . 
A hi mhaka ntsena ya mayelana na vito leri nhlanganelo lowu wu nga na rona . 
A hi mhaka ntsena ya lava va nga dzaheki lava ehleketaka leswaku swi hoxekile . 
A hi mhaka ntsena ya oyili leyi halakeke leyi hi vulavulaka hi yona . 
A hi mhaka ntsena ya dyondzo ya yunivhesiti leyi hi faneleke ku kongomisa eka yona . 
A hi swo kala swihoxo eka matlhelo hinkwawo . Ndza swi tiva sweswo . 
A hi swo kala swihoxo , kambe hi swin'wana switsongo . 
A hi swo kala swihoxo , kambe i goza ra nkoka . 
A swi koteki ku hlamula ku ya emahlweni hi ku kala hoxeko . 
A swi koteki ku endla swilo swi mbirhi xikan'we . 
A swi koteki hakunenenene ku tirha eka swiyimo leswi . 
A hi ngopfu nkanerisano tanihi le masungulweni . 
A hi ngopfu mhaka ya milawu yintshwa . 
A hi swin'wana leswi khumbhaka misava hinkwayo . 
A hi swin'wana leswi nga tshikeriwaka vona . 
A hi swin'wana leswi hi nga ta va hi tirha haswona. 
A hi mhaka ya leswaku va cinciwa ku suka eka mfumo ku ya eka phurayivhete . 
A swi kona , hambi leswi swi faneleke ku va kona . 
A swi le ka wena ku teka xiboho xa leswaku ku vulavula mani . 
A swi talanga ngopfu , kambe hakunenenene swi kahle . 
A swi lulamelangi hakelo ya phepha leri swi tsariweke eka rona . 
A hi wena ntsena loyi a faneleke ku endla tano . 
Hikokwalaho , a hi mhaka ya ku pfula nakambe nkanerisano . 
Hikokwalaho , a hi mhaka ya mayelana na ntwanano kambe mayelana na swikongomelo swo fana . 
Sweswi i mhaka ya ku cinca marito ya va mitirho . 
Sweswi swi le rivaleni leswaku a nga ha endli sweswo . 
Hambiswiritano , sweswi swi le rivaleni , kutani sweswo a swi nge humeleli . 
Sweswi swi na nkoka ku tiyisisa leswaku swi fikeleriwile . 
I nkarhi wa kahle leswaku nawu lowu wu tirha . 
Sweswi swi tlula ha kambirhi nhlayo ya 1998 . 
I sweswi laha hi fanele ku tirha ku humelerisa switshembhiso swa hina . 
Sweswi i nkarhi wa vaaka tiko ku va vulavula . 
Sweswi swi le ka vufambisi na vatirhi ku gingirika . 
Sweswi swi le ka van'wana ku kombisa mavoko ya vona . 
Sweswi swi le ka hina ku hlela swiringanyeto . 
Swi le rivaleni leswaku marito ya kahle ya ri woxe a ya ringanelangi . 
Swi le rivaleni leswaku sweswo hi leswi xiphiqo xi nga swona . 
Swi le rivaleni leswaku ku lahlekeriwa a ku lulamelangi . 
Swi le rivaleni leswaku leswi i xiyimo lexi nga amukeleki hi ku hetiseka . 
Swi le rivaleni leswaku xiyimo lexi xi fanele ku lulamisiwa hi xihatla . 
Swi le rivaleni leswaku hi nga ka hi nga fambisani na leswi ! 
Swi le rivaleni leswaku hi nga ka hi nga fanisiwi na vunyingi lebyi . 
Hakunene a swi kaneteki leswaku nhluvukiso wu fikeleriwile . 
I swa nkoka swinene leswaku hi va na swikongomiso swa ku tiyimisela . 
I swa nkoka swinene ku lwa na vutherorisi bya matiko hinkwawo . 
Swa vuriwa mikarhi yi n'wana leswaku h lava makungu lawa ya bohaka swinene . 
Hi mhaka ya leswi leswaku hi fanele ku tirha . 
Hi mhaka ya leswi leswaku hi fanele ku sungula hi ku twisiseka . 
Hi mhaka ya leswi leswaku hi fanele ku gingirika . 
Hi le ka pulanete leyi hi faneleke ku hanya eka yona hinkwenu . 
Hi le ka mhaka leyi laha gingiriko wa hina wu kongomisiweke kona . 
Hi wu n'wana wa miehleketo leyi kulu leyi seketelaka nongonoko . 
I vutlhari bya miehleketo ntsena leswaku hi fanele ku xiyaxiya milawu leyi . 
Swi lulamile ntsena leswaku mahungu yalawo ya fanele ku kandziyisiwa. 
I matirhiselo ya n'wana ya mali lawa hi faneleke ku vilerisiwa hawona. 
I vutihlamuleri bya hina ku lulamisa swiphiqo leswi humelelaka . 
Hikokwalaho , i vutihlamuleri bya hina ku teka magoza lama faneleke . 
I mfanelo ya hina ku pfuna na swona hi endla tano . 
I ntirho wa hina ku koka rinoko eka timhaka leti . 
I ntirho wa hina ku koxa leswaku swi endla tano . 
I ntirho wa hina ku langutisa eka swivangelo swa tipolitiki . 
I xiphemu xa endlelo lexi hi nga amukele . 
I swa nkoka ngopfungopfu leswaku hi tirhisa xivangelo xa nkarhi . 
I swa nkoka ngopfungopfu ku vula leswi eka nkarhi lowu . 
Swi vilerisa ngopfu leswaku xifundzhantsongo hinkwaxo xa chavisiwa. 
Kumbexana swi tlhela swi va swa nkoka swinene eka timhaka to tala laha . 
Kumbexana i ntlhontlho lowu hlamuseriweke wa lembe-xidzana ra 21. 
A swi pfuni nchumu ku vulavula hi khamphani hansi ka yin'wana hi mayelana na leswi . 
Swi kongomisiwile hi ndlela ya le hansi eka wa nuna loyi a nga exitarateni. 
Pfumala nkateko , swa koteka leswaku xiyimo xi nga cinci . 
Swa koteka ku endla loko hi swi lava . 
Swa koteka ku teka mavonelo yo hambana eka sweswo . 
Swi ringanyetiwile ku hetisisa leswi hi ku tirhisa xitirho lexi olovaka . 
Hakunenenene swi le rivaleni leswaku leswi i endlelo ra hundzuluko. 
Hakunenenene swi le rivaleni va swi kota ku endla sweswo . 
Hakunenenene swi lulamile leswaku muteki wa mahungu a nyika miehleketo eka leswi . 
Hakunenenene swi tano hikuva sweswo hi leswi a swi bohiwile. 
Hakunenenene i ntiyiso leswaku na hina hi lava tindlela ta bindzu . 
Hakunenenene a swi twisiseki leswaku a va tihlanganisangi na hina . 
I pfumala nkateko leswaku mahetelelo lawa a ya endliwanga. 
Swi khomisa tingana leswaku leswi swi humelerile ehansi ka vuphuresidente bya wena . 
Swi khomisa tingana leswaku a wu humeleli eka lexi . 
Swi khomisa tingana , hambiswiritano , leswaku xinawana xa mpfumelelano wa matlhelo hinkwawo xa tirha eka nkarhi wa sweswi . 
Swa tikomba swinene leswaku ku hava nchumu lexi endliweke kwalaho ku ta fika sweswi . 
Xi siveriwa hi swisirheleri leswi nga endzeni ka ku fuma ka nawu . 
Swi lulamile na ku va kahle leswaku hi fanele ku endla tano . 
Swi lulamile leswaku vulawuri bya xifundza na bya miganga byi nghenelela . 
Swi lulamile leswaku a hi fanelangi ku hatlisela mahetelelo handle ka ku langutisisa mitiyiso hinkwayo . 
Swi lulamile ku khutaza na lulamisela swiyimo leswiya . 
Swi lulamile ku vulavula mayelana na xinakulobye xa tintangha . 
I swisirheleli leswi swi nga swa nkoka wo karhi eka hina . 
Ku vuriwa leswaku mimpimo ya mitswalo yi sungula ku wa . 
Swi naveleka hi ndlela yo fanana ku seketela ku tirhisiwa ka mafurha ya swihanyi . 
Ko va ntsena mhaka ya hiseko wa xipolitiki na ntirhisano . 
Ko va ntsena xivutiso xa ku endla nkunguhato lowu . 
Ko va ntsena xiyimo lexi hi nga fanelangiki ku xi amukela . 
Swo ka ntsena swi nga koteki ku kuma mali yin'wana yo tala . 
Ko va ntsena ku nga ri swona leswaku inifulexini yi nga tumbuluxa mitirho . 
Ko va ntsena ku tsandzeka eka xiphemu xa indasitiri . 
I xilo xin'wana lexi havumbirhi xi kotekaka hi matikhomelo na hi xithekiniki . 
I xilo xin'wana'wana lexi xi katsiweke eka xitatimente xa vamahungu . 
I xilo xin'wana'wana lexi hi faneleke ku endla swin'wana mayelana na xona . 
I xilo xin'wana'wana lexi xi hi khumbaka hinkwerhu , eka nkarhi wa sweswi . 
Swa tika hi mpimo wo karhi eka xiyimo xa mavabyi . 
I mhaka ya nkoka swonghasi eka sekitara ya vurimi . 
I ndhawu liya leyi a hi fanele ku kongomisa eka yona . 
I xiphiqo lexiya lexi hi nga na xona eka nkarhi wa sweswi . 
Hi lexiya lexi rixaka ra ka hina na rona ri lavaka ku xi endla . 
I tiko leri ra ha hluvukaka , hambiswiritano , leri ri nga na vunyingi . 
I ro sungula ndzi tweke mayelana na lexi . 
I masungulo lama ehenhla ka wona ku akiwaka tipholisi leti tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka . 
I ndlela ya nkoka ku tlula hinkwato ya mbulavurisano exikarhi ka vanhu . 
I xiyimo xa nkoka ku tlula hinkwaswo eka nkhulukelano wa swakudya . 
Xa tivikana ku tlula hinkwaswo , kambe ku nga ri xitandzhaku ntsena . 
I tiko ri ri roxe leri nga endlangiki tano . 
I ndlela yi ri yoxe ya ku tiyisisa vutihlamuleri bya ntiyiso bya misava hinkwayo . 
I ndlela yi ri yoxe ya ku xupula tiko leri hi ndlela leyi vuyerisaka . 
I xilaveko xo rhanga eka ku kula loku yisekaka emahlweni na ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
I swipimelo swo vika leswi swi nga eka mbhurisano laha . 
I vutihlamuleri bya unn'wana na un'wana wa hina . 
Xa fana na lexi nga epapileni . 
I xiyimo leswi xi nga xiswona xi fikisaka eka xiboho . 
I swiyimo leswi hi nga eku tirhaneni na swona laha . 
Hikwalaho laha pholisi ya vaxavi yi faneleke ku tiyisiwa . 
Hikokwalaho i xiphemu xa nkoka xa mbangu wa misava . 
Hikokwalaho i xiphiqo xa rixaka hinkwaro ka rona . 
Hikokwalaho i swa nkoka swonghasi leswaku hi landzelela xileriso lexi . 
Hikokwalaho i xiringanyeto xa nkoka eka ikhonomi lexi hi nga eku xi jekajekisaneni. 
Hikokwalaho i mhaka ya vutifumi bya hinkwavo . 
Hikokwalaho swi le rivaleni leswaku xin'wana xo engetela xi fanele ku endliwa . 
Hikokwalaho swa laveka swonghasi leswaku qhinga leri tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka ri tumbuluxiwa . 
Hikokwalaho swa laveka swonghasi leswaku mhaka ya mavito yi ololoxiwa . 
Hikokwalaho swa laveka swonghasi leswaku mpfuxeto wu fanele ku endliwa . 
Hikokwalaho i swa nkoka eka ku nyikiwa ka xona ka timali ku va ku engeteriwa . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku va ntwanano wu amukeriwa . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku va ntshikelelo lowu wu hlayisiwa . 
Hikokwalaho i swa nkoka eka hina ku va na tibangi leti . 
Hikokwalaho i swa nkoka leswaku hi amukela xiringanyeto lexi sweswi . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku kuma mfikelelo eka swipfuno leswi . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku xixima misinya leyi vekiweke na mimpimo . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku twisisa vuandzi bya miangulo . 
Hikokwalaho i ku tshemba ka mina ku amukela xiboho lexi . 
Hikokwalaho swa laveka ku ya emahlweni na mphalalo wa xitlawa . 
Hikokwalaho a hi mhaka ya nkavanyeto hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Hikokwalaho a swi enelangi ntsena ku hunguta nhlayo . 
Hikokwalaho a yo va ntsena mhaka ya hiseko wa munhu . 
Hikokwalaho a swi enelangi ku tiyisa makete wa le ndzeni . 
Hikokwalaho swa tikomba leswaku ntshovelo na ntirhiso swi fanele ku cinca . 
Hikokwalaho i ntirho wa hina ku va sirhelela na ku va dyondzisa . 
Hikokwalaho i ntirho wa hina ku sirhelela vaxavi , ngopfungopfu vana . 
Hikokwalaho i swa nkoka ngopfungopfu ku tumbuluxa qhinga ra nkarhi wo leha . 
Hikokwalaho i mhaka leyi leyi ndzi faneleke ku sungula hi yona . 
I timhaka leti leti sunguleke ku ololoxiwa . 
I timhaka leti leti ndzi navelaka ku ti kanela ngopfungopfu . 
Hi vona lava va nga xihlovo xa ku cinca . 
Hi lexi naswona a ku na xin'wana xo karhi lexi hi nga ku xi kaneleni . 
I pholisi leyi leyi yi faneleke ku vutisisiwa . 
I xiphemu lexi lexi xi kayivelaka eka xiboho . 
I xiyimo lexi lexi xi hi faneleke ku fananisa na xona . 
Hi lexi lexi hi nga na swivangelo swa kahle ku xi kanakana . 
I maendlelo lawaya lawa hi ma lavaka ku lwisana na vutherorisi . 
I mikarhi liya ya ku cinca leyi hi nga eku yi kaneleni namuntlha . 
I nkarhi wa hina ku vuyela entirhweni . 
I nkarhi sweswi wa swiboho leswi nga erivaleni ku swi tekiwa . 
I nkarhi leswaku hi hlanganisa swivilelo swa hina hi swipfuno . 
I nkarhi wa ku tirha , naswona sweswo swi vula ku tirha swin'we . 
I nkarhi wa ku fikisa mhaka leyi emakumu . 
I nkarhi wa ku tiyisisa leswaku xi tirhisiwa kahle . 
I nkarhi wa ku herisa matimba ya nyutliliya . 
I nkarhi wa ku vula leswaku ku hava tiko leri ri nga roxe . 
I nkarhi wa ku vula leswaku hi korwile . 
I nkarhi wa ku teka xiyimo lexi xa timhaka hi ndlela yo tivikana . 
Xi tile hi nkarhi naswona xa amukeleka ngopfungopfu hi swivangelo swinharhu . 
Ku tshembiwa leswaku lexi xi nga cinca sweswi . 
Hi le ka xexo laha hi faneleke ku kuma tinhlamulo . 
Hi le ka swivutiso leswi laha hi faneleke ku nyika tinhlamulo . 
Hi le ka tinxaka leti laha hi faneleke ku jika kona . 
Hi le ka lexi laha ndzi faneleke ku tsakela nhlamulo . 
I ntiyiso leswaku vuvekisi byi engeterile eka malembe lama ha ku hundzuka . 
I ntiyiso leswaku a wu nga ri ntirho wo olova . 
I ntiyiso leswaku mitlawa yo tala ya karhi ya simekiwa . 
I ntiyiso leswaku xiyimo xa nsirhelelo xa ha tsekatseka swinene . 
I ntiyiso leswaku ku vile na timhaka to tala ta nkwetlembetano . 
I ntiyiso leswaku ka ha ri na swo tala ku endliwa . 
I ntiyiso leswaku matiko lawa ya na tiikhonomi leti tsekatsekaka swinene . 
I ntiyiso leswaku hi ponile ri anhlamile . 
A ku le rivaleni laha mali yi faneleke ku kumeka kona . 
Swi khomisa tingana leswaku vutikayiveti bya laveka eka xiphemu lexi . 
Swi khomisa tingana leswaku u xwile eka nkarhi wa sweswi . 
Swi khomisa tingana leswaku mpimanyeto wu pfuxetiwile ku ya ehansi . 
A swi tikombi leswaku hi ta fika eka xivutiso xa wena . 
Swi le ka hina hinkwerhu ku endla sweswo . 
Swi le van'watipolitiki ku teka vutihlamuleri bya vona . 
Swi le ka vona ku xi tirhisa . 
Swi le ka hina ku sola hi vutalo vugevenga . 
Swi le ka hina ku va byela ntiyiso . 
Swi le ka wena , handle ka swona hi nga tama hi famba . 
Swi le rivaleni swinene leswi lexi xi nga mayelana na swona hinkwaswo . 
Swa tika swinene ku tirha ehenhla ka xivangelo xa nkarhi wa sweswi . 
Swi kahle swinene leswaku hi vulavula hi mayelana na vona . 
I swa nkoka swinene leswaku marito ya vaakatiko ya twiwa . 
I swa nkoka swinene leswaku hi wu pasisa namuntlha . 
I swa nkoka swinene leswaku hi yisa xikimi lexi emahlweni . 
I swa nkoka swinene leswaku hi hambanisa laha . 
I swa nkoka swinene leswaku hi vhota ehenhla ka xona namuntlha . 
I swa nkoka swinene ku kuma muxaka lowu wa ntirhisano . 
I swa nkoka swinene ku va na misinya ya masungulo ya nseketelo . 
I swa nkoka swinene ; goza ri fanele ku tekiwa hi ku hatlisa . 
I mhaka yo khumbe swinene naswona leyi nga lavekiki naswitsanana . 
Xi tsan'wile swinene eka ndhawu ya vuphasi bya tinhlampfi . 
Swi tikomba swi nga koteki eka vona ku ya emahlweni na ntirho wa vona . 
I swa nkoka swonghasi ku va ndzavisiso wu ya emahlweni eka sekitara leyi . 
I swa nkoka swonghasi ku nga tsandzeki ku tsundzuka xikongomelo lexi . 
I swa nkoka swonghasi leswaku ntirho wa ntolovelo wu pfumeleriwa ku ya emahlweni . 
I swa nkoka swonghasi leswaku ku olova ku fanele ku kumeka endzeni . 
I swa nkoka swonghasi leswaku hi ta eka ntwanano lowu . 
Hi leswi a wu ta swi langutela , naswona a swi hlamarisi . 
Swa fanela ku kombisa ntiyiso lowu eka xiyimo lexi . 
Swa fanela ku tirhisa xivandlanene lexi xi xi yimelaka . 
Swi hoxekile ku tirhisa timali ta vaaki hi ndlela leyi . 
Swi hoxekile ; hi fanele ku endla swilo hi ndlela yo fanana na ku va leyi fambelanaka . 
Hi wena u nga na vutihlanganisi na vaaki . 
I mhaka ya tipolitiki hi ndlela ya xiyimo xa le henhla , ndza ehleketa , ehenhla ka hinkwaswo . 
I xikongomelo xa hina xa xipolitiki xa xiyimo xo sungula , naswona xi ta tama xi ri tano . 
Loko swi te tano , i xivandlanene xa kahle swonghasi ku twiwa . 
Hi mpimo wihi kumbe wihi , i goza ku ya emahlweni . 
Hambiswiritano , i swa nkoka na swona ku vekisa eka switirhisiwankulu swa vaaki . 
Hambiswiritano , yo va ntsena masungulo ya gondzo lero leha . 
Hambi ku humelela yini kumbe yini , i filosofi leyi yi tiyisaka xiboho lexi . 
Hi ntiyiso , i xiphemu xa nkoka eka xinawana xo antswa . 
Hi ku vona ka mina , i xikombiso xa ku tivona hi hi ri na mavonelo ya xiyimo xa le henhla hi ri hexe ku tlula mpimo . 
Hakunene , i xiyimo lexi nga amukelekiki eka muako lowu . 
Hakunene , a hi nchumu handle ka ku va matitwelo ya nkoka eka matimu . 
Hikokwalaho , i swa nkoka swonghasi leswaku ndzima yi khatsiwa eka xiboho xa nhlanganelo . 
Hikokwalaho , i swa nkoka swonghasi ku hlanganisa ku thoriwa na mbangu . 
Khombo ra kona , swa laveka ku teka goza hi nkarhi naswona hi ku hatlisa . 
Ha titwa , i ku veka swilo hi nxaxamelo wo hoxeka . 
Xo vula ntsena leswaku hi fanele ku tshika mikanerisano yi pfulekile . 
Xi swi tiva ku tlula munhu un'wana na un'wana leswi xi faneleke ku swi endla . 
Xi pfumala mitshunxeko leyi lavekaka ya xipolitiki naswona timfanelo ta ximunhu ta onhiwa . 
Swi endla swi olova ku vona ku i mani a nga endla yini . 
Swi hava mongo eka xiyimo xa nkarhi wa sweswi ku ya emahlweni . 
Ri nga ha va bindzu ra kahle , kambe ri lulamile hakunene . 
Ku nga ha va ku langutela ka hina ka ku rhula exifundzeni . 
Swi nga ha va swi ri na vumbhoni hi swoxe kambe hi leswi swi nga xiswona . 
Swi nga ha va leswaku swivutiso swa masungulo swi fanele ku vutisiwa . 
Swi nga ha va leswaku swin'wana swa swona a swi si tshama swi va kona . 
Swi nga ha va leswaku hi fanele ku yima nkarhi wo leha swinene . 
Swi nga ha va leswaku hi ta angula hi xiboho . 
Yi nga ha va hambi mhaka ya xihatla swinene . 
Swi nga ha va leswaku vaxavisi va ta xaniseka swinene . 
Xi nga ha va xi chipile , kambe a xi nga ri kahle ! 
Wu nga ha va wu nga ri ntwanano wa kahle emisaveni . 
Xi fanele ku tlhela xi va tano eka nkarhi lowu taka , na xona . 
Xi fanele xi tlhela xi pfuna ku ndlandlamukisa milawu eka matiko lama sweleke . 
Xi fanele ku va xi hambanile loko xi fanele ku va xa xidemokirasi . 
Xi fanele ku sindzisiwa eka hinkwavo na le ka marhavi hinkwawo . 
Xi fanele xi ri swo tala ku tlula ku vulavula ntsena eka vutihlanganisi . 
Wu fanele wu va ntirho wa hina ku tiyisisa leswaku swi kona . 
Swi fanele swi koteka ku vutisa muxaka lowu wa xivutiso . 
Swi fanele swi vuriwa leswaku swi le rivaleni kahle hinkwaswo . 
Swi fanele swi vuriwa leswaku ndzima ya xiviri yi khatsiwile . 
Xi fanele ku endla xilo xin'wana na xin'wana lexi xi nga xi kotaka ku fikelela swikongomelo leswi . 
Xi fanele ku katsa ntirhisano wa tipholisi ta ikhonomi na ku thoriwa . 
Xi fanele ku vumba masungulo ya hiseko wa xipolitiki wa vanakulobye . 
A xi fanelangi ku pfumeleriwa ku tama xi ri xitiviso ntsena . 
Swi fanele swi koteka ku hlwerisa swiboho mayelana na swikhiro . 
Xi fanele xi ti tiyisisa ku va muganga wa mikhuvanene . 
Xi fanele xi vanga mixavo ya kahle na nsirhelelo wa mphakelo . 
Xi fanele hikokwalaho xi ariwa , tanihileswi a ku ri hi 2003 . 
Xi fanele hikokwalaho xi xixima nsinya wa mphakelo wa matimba . 
Xi lava vutiboheleri eka tlhelo ra tiko leri sweleke . 
Xi lava ku kombisiwa ku va leswi xi nga swona . 
Xi fanele ku yimisiwa naswona xi fanele ku yimisiwa . 
Sweswi xi na xivandlanene xa ku pfala sweswo . 
Xi kavanyetile ku pfuxetiwa eku heleni ka va1990 . 
Xi tlanga xiave eka nkhomano wa vaaki na ikhonomi . 
Xi tlanga xiave vutitshembi lebyi engetelaka eka xiyimo xa matiko ya misava . 
Xi kondletela mphikizano lowu tshunxekeke eka ndhawu ya vukorhokeri bya le moyeni . 
Xi nyika mpimo wa ku olova , ngopfungopfu eka tikhamphani letitsongo . 
Xi tisa xilaveko xa endlelo leri ringanisiweke eka xinawana . 
Hakunene i nkarhi wa ku endla swo tala mayelana na mhaka leyi . 
Xi tama xa ha ri xileriso xo pfilungana kambe lexi xi tlhelaka xi va xa nkoka swinene . 
Swi salele hina ku ta na milawu yo antswa . 
Swi tama swa ha lava ku voniwa leswi swi vuriwaka hi ku aka hi vuntshwa . 
Xi lava vuanguri byo hlawuleka eka xiphemu xa muendli wa milawu . 
Xi vula leswaku a swi koteki ku endla xilo xihi kumbe xihi . 
Swa tikomba onge hi humelerisile lexi nkarhi wu fambile swinene . 
Swa tikomba swi le rivaleni eka mina leswaku sweswo swi tano . 
Xa tikomba leswaku a xi kona eka vanakulobye va hina . 
Xa tikomba leswaku xiringanyeto lexi xi kuma mpfumelelano wo angarhela swinene . 
Xa tikomba ku va tano nakambe nkarhi lowu na wona . 
Xa tikomba ku va xi tirhile hi ndlela leyi vuyerisaka na ku va kahle swinene . 
Xa tikomba eka mina xi hlwerile swinene . 
Swa tikomba eka mina leswaku ku hava nchumu naswitsanana xi bohiweke . 
Xa tikomba eka mina xexo i xiyimo xo tivikana hi ndlela leyi hetisekeke . 
Swa tikomba leswaku swintshunxo swa laveka hi ku hatlisa . 
Swa tikomba eka mina leswaku lexi a xi ri eku pfumalekeni ku ta fika nkarhi wa sweswi wa mbhurisano . 
Swa tikomba eka mina leswaku lexi xi faneriwa hi ku ehleketiwa mayelana na xona . 
Swa tikomba eka mina leswaku lexi xi fanele ku endliwa . 
Xi hlamusela leswi hi tshembaka ku swi fanele ku endliwa . 
Xi fanele ku tlhela xi twisisiwa na ku amukeriwa hi mavuthu ya yena . 
Xi fanele ku endla swi koteka ku lulamisela mpimanyeto wa 1998 . 
Byi fanele ku va vucincanisi lebyi pfulekeke na ku va byo tshembeka bya miehleketo . 
Xi fanele ku tekiwa tanihi xikombiso xa matirhelo ya kahle swinene . 
Xi fanele ku ndlandlamukisiwa ku va nhlayo leyikulu ya swakudya . 
Xi fanele ku vuyerisa munhu un'wana na un'wana , kambe matiko lama ha hluvukaka , ngopfungopfu . 
Xi fanele ku ya eka rixaka leritsongo , na nhluvukiso wa vona . 
A xi fanelangi ku va ndzhwalo wo engetela ehenhla ka indasitiri . 
A xi fanelangi ku vula rito ... 
A xi fanelangi ku va ntsena xivutiso xa mpfuno wa matiko mambirhi . 
A xi fanelangi , hakunene , ku twisisiwa hi ndlela yaleyo . 
Xi fanele , hakunene , xi va xiboho xa nhlanganelo , kambe a xi tano . 
Swi komba leswaku ku na mpimo wa le henhla wa nseketelo . 
Swi languteka swi ri ntiyiso leswaku swa tikomba swinene . 
Ya ndzi khumba swinene tanihi mhaka ya ntshembo wa xipolitiki . 
Xi seketela ku herisiwa ka xikweleti xa matiko lama hluvukeke switsongo . 
Xi tekela enhlokweni mikanerisano leyi nga na vuxokoxoko na hinkwawo mavandla lama nga na ku tsakela . 
Xi tekela enhlokweni mimpimo ya nkarhi wa sweswi ya nsawutiso . 
Kutani xi hundzuka thyaka naswona xi fanele ku khomiwa tano . 
Hikokwalaho swi tikomba swi nga tivikani eka hina ku seketela xiviko lexi . 
Na xona xi tirha eka xiyimo xa mbangu wo hetiseka . 
Swi tiyisisa leswaku ntwanano wolowo a wu koteki . 
Xi hlayisa mindhavuko , naswona ndzi kongomisa eka vaphasi va tinhlampfi va ka hina . 
Xi lava ku fambafamba swinene exikarhi ka tiyunivhesiti na sekitara leyi nga riki ya mfumo . 
A yi ri vhoti yo leha na ku va yo pfilungana eka komiti . 
A ku ri ku languta endzhaku eka nkarhi wa ku humelela . 
A ku ri xihoxo eka xiphemu xa vukorhokeri . 
A ku ri palamende leyi a yi nga ri na matimba . 
A ku ri goza leri kunguhatiweke naswona ku nga ri mhangu ya ntumbuluko . 
A ku ri ntirho wo tika , kambe hi humelerile . 
A ku ri tshalatshala leri lavekaka swinene naswona ndza ri hoyozela . 
A ku ri xiboho xo hoxeka , naswona xi fanele ku kambisisiwa . 
A ku ri xihundzulo lexi ndzi xi vekeke eka komiti . 
A swi ri erivaleni leswaku xi ta vanga nkitsinkitsi . 
A ku ri eka masiku ya le ku sunguleni ya endlelo ro pfuxeta . 
A ku ri hi swivangelo leswi leswaku ndzi vhote ndzi seketela . 
A swi ri swa nkoka ku hlayisa nsinya lowu eka milawu . 
A swi ri swa nkoka ku tiyisa nsirhelelo wa vavasati lava titirhaka . 
A ku ri eka tlhelo leri lulameke , kambe ntsena xi kayiverile . 
A xi ri hi xikongomelo lexi ku va ndzi vhote ndzi seketela . 
A xi endleriwa ku va masungulo , ku nga ri mahetelelo . 
Kutani a xi nga ri eka xiyimo xa ku endla tano . 
A xi nga laveki , hakunene , eka mpako lowu wa milawu . 
A xi ri xiphemu xa ku olovisiwa ka mbangu wa mabindzu . 
A xi vuriwa ku va goza ro kondletela vupfhumba . 
Wu sayiniwile hi mifumo leyi yi hlawuriweke hi vanhu ! 
A ku ri tsevu wa malembe lama nga hundza loko yuro yi sunguriwa . 
Hikokwalaho a ku ri kungu ra mina ku vhota ndzi hambana na xiviko . 
A ku ri vona lava a va kota ku koxa ku yimisiwa . 
A xi karhi xi kaneriwa ku ta fika eka minete yo hetelela . 
A xi tirhisiwa hi lembexidzana ra vu19 eka matiko yo tala . 
Xi ta tlhela xi hoxa xandla eka ku hungutiwa ka ku tirhisiwa ka mati . 
Xi ta tlhela xi olovisa swinene vutomi bya vaxavi na mabindzu . 
Xi ta tlhela xi rhumela hungu lerinene eka vakheti va hina . 
Swi ta antswa eka munhu un'wana na un'wana ku avelana vutihlamuleri lebyi . 
Swi ta tika ku kuma mbuyelo wa xihatla , hambiswiritano . 
Ku ta va wa hina nakulobye wa nkoka eka n'wangulano . 
Swi ta laveka ku teka magoza eka ndhawu leyi . 
Xi ta kandziyisiwa hi ku tirhisa Inthanete hi ku hela ka 2008 . 
Xi ta ololoxa hi ku tirhisa tinhlayo leti pimiweke eka tinyakwave . 
Swi ta teka nkarhi leswi swi nga si va tano . 
Xi ta va xiletelo eka mavonelo ya timali lama landzelaka . 
Swi ta va na mpindzulo swinene ku vekisa ka eneji leyi vuyelerisekaka . 
Hakunene xi tama xi ri ehenhla ka ajenda ya hina . 
Xi ta hoxa xandla eka ku hangalasiwa ka vutivi na mfuwo . 
Xi ta tiyisisa swipimelo swa ntlakuso ku va swi fikeleriwa . 
Xi ta nyanya ku biha loko hi nga endli nchumu . 
Xi ta nyika mivuyelo yo karhi eka vaxavi na mabindzu lamatsongo . 
Xi ta va na xiave ku xi tlanga eka angulo wa xihatla . 
Xi ta va eka nkarhi lowu taka nsinya wo letela eka hina . 
Xi ta engetela ku tirha hi ku hatlisa na nkoka wa vutihlamuleri bya munhu . 
Xi ta lulamisela mbuyelo wo tsakisa wa vhoti . 
Xi ta fanela ku va xa nkoka swinene na le ka nkarhi lowu taka . 
Xi ta fanela ku endla tano hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
A xi nga ta tshuka xi akiwile hi ku hetiseka ku suka ehenhla ku ya ehansi . 
Hambiswiritano xi ta fanela ku endla xiboho mayelana na lexi . 
A xi nga ta xi tshineta ekusuhi na vaakatiko na xona . 
A swi nga ta endla , ndlela leyi hi nga ku fambiseni ka leswi ! 
A swi nga ta pfuna ku antswisa nkhomano wa ikhonomi na vaaki 
A ri nga ta va , hambiswiritano , siku ra ku tlangela lokukulu . 
Kumbexana a swi nga ta koteka ku tirhana na swona havumbirhi . 
Xi ta endleka hi tindlela to hambana eka tiko rin'wana na rin'wana . 
Hikokwalaho xi ta tlhela xi va na nseketelo wa ntlawa wa mina . 
Hikokwalaho xi ta fanela ku tlheriseriwa endzhaku eka nhlengeletano yo nyika vuxokoxoko yin'wana ya xiphemu . 
Ndzi ta kamberiwa , ndza tshemba , hi xikongomelo lexinene . 
Swi ta va swi ri eka hina , hambiswiritano , ku veka tihlo lexi . 
Xi ta tlhela xi hi kotisa ku hunguta vutherorisi hi ndlela leyi vuyerisaka . 
A swi ta tikomba leswaku a swi tano , hambiswiritano . 
A swi ta tikomba leswaku ha pfumelelana mayelana na lexi . 
A yi ta tikomba yi ri mhaka ya swirhangana swa rixaka . 
A ri ta va goza lerikulu loko lexi a xi lo humelela . 
A swi ta khomisa tingana loko a hi landzelerile ndlela yaleyo . 
A swi ta va swi fanerile loko a hi fanele ku endla leswi . 
A swi ta va kahle swinene ku hlaya xiviko . .  . 
A swi ta antswa na loko swi tano ku tiyisisa ntwanano . 
A swi ta antswa loko a hi tirhile hikwalaho ka nseketelano . 
A swi ta va vuphunta eka hina ku nga endli tano . 
A swi ta va kahle ku xi langutisa nakambe . 
A swi ta pfuna loko swi nga hlamuseriwa kahle . 
A swi ta pfuna loko hi nga kota ku seketela tshalatshala leri . 
A swi nga ta koteka ku xaxameta hinkwawo matiko lama khumbekaka . 
A swi ta va swi nga fanelangi ku khoma njhekajekisano wo tano . 
A swi ta tsakisa ku kuma nhlamulo eka lexi . 
A swi ta va ku pfumala vutihlamuleri ku vhotela xiringanyeto xo tano . 
A swi ta va swa nkoka swinene ku tumbuluxa swiyimo swa nhluvukiso . 
Swi ta va swi endliwa nkarhi wu nga si fika ku huma na mahetelelo eka xiyimo lexi . 
Swi ta va swi nga tshamisekangi ku endla leswi eka xiyimo lexi . 
Swi ta pfuna swinene ku n'wi tsundzuxa hi xivutiso xa yena . 
Swi ta olova swinene ku tswonga eka timhaka ta mbhurisano ta xinawu . 
Swi ta va swi hoxekile huma na maheletelo yo angarhela ku suka eka swona . 
Swi ta va swi hoxekile ku tirhisa rito ' nghenelela ' laha . 
Xi ta hoxa xandla eka antswiso wa xiviri eka nsirhelelo wa vaxavi . 
A swi ta tlhela swi koteka ku ya emahlweni swinene . 
A xi ta xi ri na vunghana swinene ku tlula leswi . 
A swi ta va swi antswa ku va xiphiqo lexi xi voniwile xi nga si humelela . 
A swi ta va swi ri kahle ku vulavula na yena hi yexe . 
A swi ta va swi antswisile hi ndlela yo tivikana risima ra njhekajekisano lowu . 
A swi ta olovisa swinene ku humesa nhlamuselo eka swileriso leswi fambelanaka . 
Swi ta va swi nga fanelangi eka mina ku endla tano . 
Xi ta veka xikombiso xa kahle eka mafambiselo man'wana ya vaaki . 
Kutani swi ta va swi ri eka tikhoto ku teka xiboho . 
Hikokwalaho swi ta antswa ku fikelela xintshunxo lexi ringanisiweke . 
Italy hakanyingi yi kaneriwile mayelana na nhlokomhaka leyi . 
Vuswikoti bya xona sweswi bya karhi bya engeteriwa ra vumbirhi . 
Sekitara ya xona ya timali a yi le henhla ku tlula mpimo eka tiko . 
Ku lahlekeriwa ka xona ka nsirhelelo wa data ya munhu a swi amukeleki . 
Matirhiselo ya xona ya ta hi yisa laha hi lavaka ku ya kona . 
Malawulelo ya xona ya tale endhawini yin'we lero a xi tirhi . 
Mfungho wa xona lowu hlamarisaka swinene i mpimo wa le henhla wa ku pfumaleka ka mitirho . 
Nkoka wa xona wu fanele ku sirheleriwa hi mikarhi hinkwayo . 
Nsirhelelo wa mitirho i wa nkoka swonghasi eka ntshamiseko wa le ndzeni wa rixaka . 
Mitirho na vutholeki swi nyikiwile nkongomiso wa miehleketo lowu swi faneriwaka hi wona . 
Mitirho , hi ku vona ka mina , i ya nkoka tanihi ntshamiseko wa mixavo . 
Vatekamahungu na vagingirikeli va timfanelo ta ximunhu kan'we nakambe va le ku chavisiweni . 
Vaavanyisi va fanele hikokwalaho va nyikiwa tindlela ta ku tirha hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Junilistan hikokwalaho ya seketela swo tala leswi nga eka xiboho . 
Languta ntsena mhaka ya xibalo xa nxaviselano wa swa timali . 
Languta ntsena xiphiqo xa ku pfumaleka ka mitirho na ku tsan'wiwa ka vaaki . 
Vululami na timhaka ta xikaya i xikombiso xin'we xa xiyimo xa le henhla xa leswi . 
Vululami i masungulo lawa ehenhla ka wona mbuyelelano wu nga akiwaka . 
Vululami byi fanele ku tirhisiwa hi ndlela yo fana eka munhu un'wana na un'wana . 
Xivangelo xo tivikana xa swiboho , hambiswiritano - xi ya ekule swinene . 
Ku lebula , hikokwalaho , swo ololoxa ntsena xiphemu lexitsongo xa xiphiqo . 
Tilebulu ti fanele na tona ti endliwa ti boha hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Ku pfumaleka ka ntirho i xivangelonkulu xa vusweti lebyikulu . 
Va swirhundzu na va matlhari , ndzi khomiwa hi tingana hi le ku tlangiseni ka nkarhi . 
Va swirhundzu na va matlhari , ndzi ta sweswi eka mpimanyeto wa ntolovelo . 
Va swirhundzu na va matlhari , ndzi nga vula swo tala swinene swo khomisa tingana . 
Va swirhundzu na va matlhari , ndzi mi yingiserile hi vukheta swinene . 
Va swirhundzu na va matlhari , a ndzi na xilaveko xa timinete tinharhu . 
Va swirhundzu na va matlhari , ndzi kumile swikombelo swo tala ku vulavula . 
Va swirhundzu na va matlhari , ndza ehleketa leswaku lexi i hungu leri nga nhlokomhaka . 
Va swirhundzu na va matlhari , ndzi ta kongomisa sweswi eka swihundzulo swo kongoma . 
Va swirhundzu na va matlhari , a ndzi ta tsakela ku kombisa swiviko swimbirhi . 
Va swirhundzu na va matlhari , a ndzi ta tsakela ku sungula njhekajekisano . 
Va swirhundzu na va matlhari , a ndzi ta amukela mavonelo ehenhla ka lexi . 
Va swirhundzu na va matlhari , munhu un'wana na un'wana wa pfumela eka mfembo wa xikweleti . 
Va swirhundzu na va matlhari , eka mhaka leyi , nkambisiso wa hina wu hetisekile . 
Va swirhundzu na va matlhari , swa antswa ku ku xi tshika xi te tano . 
Va swirhundzu na va matlhari , swi le rivaleni i nkarhi wa ku cinca . 
Va swirhundzu na va matlhari , a hi yeni emahlweni hi teka lexi hi ndlela yo tivikana . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi nga endleni xihoxo mayelana na lexi . 
Va swirhundzu na va matlhari , langutani mitiyiso eka matiko hinkwayo . 
Va swirhundzu na va matlhari , mi komberiwa ku teka swinawana swa maendlelo hi ndlela yo tivikana . 
Va swirhundzu na va matlhari , swin'wana se swi vuriwile mayelana na sweswo . 
Va swirhundzu na va matlhari , ndza khensa kan'we nakambe eka ntirho wa wena . 
Va swirhundzu na va matlhari , sweswo i mbuyelo wa vhoti ya wena . 
Va swirhundzu na va matlhari , xilaveko xa nseketelo wa vaaki xi le rivaleni . 
Va swirhundzu na va matlhari , ntirho wa xiviri wa sungula endzhaku ka vhoti . 
Va swirhundzu na va matlhari , xiyimo xa tivikana , hambiswiritano a xi bihangi ngopfu . 
Va swirhundzu na va matlhari , ku na swilo swimbirhi hi leswi hi faneleke ku swi tsundzuka . 
Va swirhundzu na va matlhari , ku nge vi na nkhomano handle ka nhluvukiso . 
Va swirhundzu na va matlhari , ku na xilaveko xa antswiso laha . 
Va swirhundzu na va matlhari , hakunene ku hava xivangelo xo tivikana xa leswi . 
Va swirhundzu na va matlhari , ku na xin'wana lexi ndzi nga xi twisisiki . 
Va swirhundzu na va matlhari , eka lexi hi nga vula ntsena ku e-e ! 
Va swirhundzu na va matlhari , hi langutanile na ku tsana ka ikhonomi na ku kula ka ku pfumaleka ka mitirho . 
Va swirhundzu na va matlhari , a ha ha ri eka xidemokirasi . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi nge tshikeli xilo xin'wana na xin'wana eka makete . 
Va swirhundzu na va matlhari , a hi yi tivi phensete ya nkhaqato . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi na ntirho lowukulu emahlweni ka hina . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi humesile mphako lowu nga na vutihlamuleri . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi tekile goza ehenhla ka lexi . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi fanele ku endla tanihilaha nawu wu vulaka hakona . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi lava ntsembo wo tala na ku vanga ku karhateka switsongo . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi fanele ku va hi tirhana na tsevu wa timhaka . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi fanele hi ku hatlisa hi tirhana na xiphiqo lexi . 
Va swirhundzu na va matlhari , hi ta tsakela ku tirhisa ku tirhisa atikili leyi . 
Va swirhundzu na va matlhari , a hi lomu laha hi humaka kona ! 
Va swirhundzu na va matlhari , wu le kwihi mongo eka hinkwaswo leswi ? 
Ririmi hi ntiyiso xi xihlohloteri xa nkoka eka ku katsiwa ka vaaki . 
Swiphemu leswikulu eka xiviko lexi na swona swi kongomisa eka swiphiqo leswi . 
Xo hetelela na ku va xa nkoka swinene i xivutiso xa malawulelo yo avelana . 
Xo hetelela ku vuriwa kambe ku nga ri hi nkoka , ndzi pfumelelani ku endla swiringanyeto swimbirhi . 
Xo hetelela ku vuriwa kambe ku nga ri hi nkoka , a hi vulavuleni mayelana na timfanelo ta ximunhu . 
Xo hetelela ku vuriwa kambe ku nga ri hi nkoka , tikomiti ti fanele ku va na nkarhi wo ringana . 
Xo hetelela ku vuriwa kambe ku nga ri hi nkoka , hi kongomisile swinene eka mbuyelo . 
Xo hetelela , ndza tshemba leswaku xiviko lexi xi hlwerile swinene . 
Xo hetelela , ndzi fanele ku tsakela ku vula swin'wana mayelana na tihakelo . 
Xo hetelela , ndzi navela ku koka nkongomiso wa miehleketo eka mhaka yin'we yo engetela . 
Xo hetelela , ndzi navela ku vula rito ro hetelela mayelana na ku xixa . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ku ku tivisa hi leswi landzelaka . 
Xo hetelela , a ndzi ta hlamala mayelana na xiyimo xa xitshuriwa lexi . 
Xo hetelela , rito ro tsundzuxa mayelana na xivutiso xa vuxokoxoko . 
Xo hetelela , va swirhundzu na va matlhari , ndza kombela ndzi pfumelela ndzi hambukanyana . 
Xo hetelela , mo ndzi vuyelela leswi ndzi swi vuleke emasungulweni . 
Xo hetelela , swivulavuri swo tala swi kongomisile eka xivutiso xa nsivelo . 
Xo hetelela , vonelo ra mina ra vunharhu ri fambelana na ra nkarhi lowu nga hundza . 
Xo hetelela , hakunene , ku na xivutiso xa nhundzu ya vutumbuluxi . 
Xo hetelela , hi fanele hi tlhela hi kota ku tirha handle ka xihlawuhlawu . 
Xo hetelela , hi fanele ku va na mavandla hinkwawo etafuleni ro kanerisana . 
Ku pfumala milawu swi nge pfumeleriwi ku va nhlamulo ya ku pfumala milawu . 
Lebanon yi tlhele nakambe yi va eka xiyimo xa nkitsinkitsi lowukulu . 
Nawu a hi mikarhi hinkwayo wu nga ndlela leyi lulameke ku famba hi yona . 
Nawu wu amukeriwile ku tiyisisa nsirhelelo wa switumbuluxiwa swa bayothekinoloji . 
Magoza ya milawu ya nga va ntsena nseketelo eka ndhawu leyi . 
Mikanerisano yo leha yi khomiwile , naswona i yini mbuyelo ? 
Mo ndzi tirhana na lavaya va hina lava va seketelaka . 
Mo ndzi tlhela ndzi tirhana na mhaka ya malawulelo ya nkitsinkitsi wa vaaki . 
Mo ndzi tlhela ndzi kombisa vutihlamuleri bya vahangalasamahungu . 
Mo ndzi tlhela ndzi vula swin'wana mayelana na timhaka leti nga eku kaneriweni . 
Mo ndzi mi vutisa mayelana na nawu wa lwandle . 
Mo ndzi va erivaleni : ntshunxeko wa ku vulavula a wu kaneriwi . 
Mo ndzi va erivaleni swinene mayelana na xiyimo xa hina ehenhla ka lexi . 
Mo ndzi sungula hi vuxokoxoko byo karhi byo engetela mayelano na ntwanano . 
Mo ndzi vuyelela hi ku komisa swiphemu swa nkoka swa mpfuxeto . 
Mo ndzi pfala hi ku vuyela eka nhlokomhaka ya xinawana . 
Mo ndzi songasonga hi ku tirhana na xiphiqo xo kongoma swinene . 
Mo ndzi songasonga hi mavonelo ma nga ri mangani ehenhla ka swihundzulo . 
Mo ndzi koka nkongomiso wa n'wina wa miehleketo eka timhaka timbirhi ngopfungopfu . 
Mo ndzi tshikelela leswaku mipfuneto ya timali ya mfumo yi lava ku antswisiwa . 
Mo xo sungula eka hinkwaswo ndzi khensa munhu un'wana na un'wana eka njhekajekisano lowu . 
Mo ndzi sungula hi ku katsakanya swiphemu swa nkoka swa vutikayiveti . 
Mo ndzi nyika swikombiso swi nga ri swingani swa leswi ndzi swi vulaka . 
Mo ndzi nyika swikombiso swi nga ri swingani , ku sungula hi pholisi ya ku thoriwa . 
Mo ndzi nyika xikombiso xin'we ntsena : ku landzelerisiwa ka milandzu . 
Mo ndzi nyika swikombiso swimbirhi ntsena swa leswi ndzi swi vulaka . 
Mo ndzi mi nyika xikombiso xa ku hikwalaho ka yini lexi xi ri tano . 
Mo ndzi mi nyika swikombiso swo karhi swa leswi va swi endlaka . 
Mo ndzi mi nyika tinhlayo to karhi ku kombisa mhaka leyi . 
Mo ndzi mi nyika swikombiso swimbirhi ku suka eka tiko ra ka hina vini . 
Mo ndzi mi nyika swikombiso swimbirhi ku suka eka sekitara ya vutleketli . 
Mo ndzi tlhelela endzhaku ehenhla ka timhaka timbirhi leti nga eka ntwanano . 
Mo ndzi vula ntsena tiphurojeke timbirhi leti ti fambeka kahle . 
Mo ndzi vula tsena marito ma nga ri mangani eka ku pima nkarhi . 
Mo ndzi vula ntsena swin'wana hi nhlokomhaka ya nsivelo wa mavabyi . 
Mo ndzi vula mavonelo ma nga ri mangani yo angarhela hi nhlokomhaka leyi . 
Mo ndzi vula mavonelo ma nga ri mangani yo koma eka njhekajekisano lowu . 
Mo ndzi vula mavonelo ma nga ri mangani ya maqhinga ka ha ri emasungulweni . 
Mo ndzi swi veka erivaleni leswaku a hi alelani na ku tsemiwa . 
Mo ndzi veka xilo xin'we erivaleni ku sungula ku papalata ku nga twisisani . 
Mo ndzi vula swimbirhi ntsena leswi mi vulavuleke mayelana na swona . 
Mo ndzi vula mhaka ya vucincanisi , leyi nga ya nkoka swinene . 
Mo ndzi ya emahlweni eka xivutiso xa vutienerisi lebyi engeteleke . 
Mo sweswi ndzi hundzulukela eka mhaka yinh'wana ya nkoka hi nga si songasonga . 
Mo ndzi hundzulukela sweswi eka swivilelo swa nkoka . 
Mo ndzi kongomisa eka mhaka leyi ku suka emasungulweni . 
Mo ndzi vuyelela nkoka wa nsinya wa ku tala endhawini yin'we . 
Mo ndzi tsundzuxa vatirhikulobye leswi hi vulavulaka mayelana na swona laha . 
Mo ndzi mi tsundzuxa hi xikalo xa matlhari lawaya . 
Mo ndzi vula marito ma nga ri mangani hi magoza lama landzelaka . 
Mo ndzi vula swin'wana mayelana miavelo hinkwayo ka yona . 
Mo ndzi sungula hi ku komisa hi leswi a hi ri eku swi endleni . 
Mo ndzi sungula hi ku tirhana na mhaka ya ku endliwa ka eneji hi ndlela leyintshwa . 
Mo ndzi sungula hi ku mi khensa eka xirhambo lexi namuntlha . 
Mo ndzi sungula hi ku hetisiwa ka makete wa le ndzeni . 
Mo ndzi sungula hi mhaka yo hetelela eka xiviko xa hina . 
Mo ndzi vula leswi ndzi ri na mpimo lowukulu wa ku pfuleka . 
Mo ndzi teka xikombiso xin'we ntsena , nsrihelelo wa vutsongwana . 
Mo ndzi teka xivandlanene lexi ku tirhana na xivutiso xa wena xa vumbirhi . 
Mo ndzi teka mhaka yin'wana , liya ya tiejensi . 
Mo ndzi mi byela vonelo ra mina n'wina ; a xi amukeleki . 
Mo ndzi hundzulukela sweswi eka swiphemu swin'wana swa mikanerisano . 
Mo ndzi hundzulukela sweswi eka timhaka ta nawu wa masungulo . 
Mo ndzi hundzulukela eka tin'wana ta timhaka ta nkoka . 
Mo ndzi hundzulukela eka mhaka ya ndzavisiso wa tisele leti nga si kulaka kambe ti nga na vuswikoti bya ku tirha mitirho yo karhi emirini . 
Mo ikhonomi na matimba ya timakete ya ya emahlweni na xona . 
Mo ku nga vi na ku kanakana mayelana na nseketelo wa mina wa xexo . 
Mo ku nga vi na ku kanakana leswaku lexi i xa nkoka swonghasi . 
Mo lexi xi va xitsundzuxo hi xiyimo lexi nga amukelekiki xa hinkwerhu ka hina . 
Mo lexi xi va dyondzo ya xiviri eka hinkwerhu ka hina . 
Mo xiringanyeto lexi xi va xiphemu xin'we xa endlelo lerintshwa leri . 
A hi ngheneni hinkwerhu entirhweni ku fikelela mbuyelo lowu . 
Hi nga rivaleni na hina mhaka leyi eka vuxaka bya matiko ya misava . 
A hi tlheleni hi tekela enhlokweni leswaku lexi i xiphiqo xa matiko ya misava . 
A hi vutiseni van'wana na vona ku ehleketa mayelana na vumundzuku . 
A hi veni erivaleni , lowu a wu nga ri mbuyelo lowu a wu tikomba . 
A hi oloveni ku ringanela ku amukela leswi swi faneleke ku humelela . 
A hi veni erivaleni swinene : ku na xihlawuhlawu xa ku ya hi nghohe eka swidzidziharisi . 
A hi kombeleni ku tshunxiwa xikan'wekan'we ka vabohiwa hinkwavo . 
A hi langutisiseni mpfuxeto lowu kunguhatiweke wa endlelo ra ku onha . 
A hi langutisiseni ku hikwalaho ka yini xi ta ka xi nga humeleli . 
A hi yeni emahlweni hi ololoxa swiphiqo swa hina . 
A hi tirhaneni na xiyimo tanihi muganga wa matiko ya misava . 
A hi boheni hi pholisi ya matiko mambe ya hina vini . 
A hi endleni swilo hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku fikelela xikongomelo lexi . 
A hi endleni swo tala ku pfala lexi sweswi . 
A hi endleni tano , kutani , tanihi mhaka ya xirhangana . 
A hi tirhiseni xivandlanene hi mpimo lowukulu ku tlula hinkwayo lowu kotekaka . 
A hi sunguleni hi jikisa nkongomiso wa miehleketo ya hina eka pholisi ya hina vini . 
A hi tlheleleni endzhaku eka rimitsu ra xiphiqo . 
A hi yeni hambi emakumu ka switiyisiso . 
A hi veni na njhekajekisano mayelana na lexi xi sirhelelaka leswi hi swi lavaka . 
A hi veni na n'wangulano na ku kuma swintshunxo leswi faneleke . 
A hi languteni swin'wana swa swirhalanganyi leswiya . 
A hi swi languteni , hi xin'wexin'we . 
A hi veni na nhlohlotelo wa ku ehleketa hakunene mayelana na lexi . 
A hi languteleni ku humelela eka minongonoko leyimbirhi . 
A hi tshembeni leswaku eka xiyimo lexi sweswo i ntiyiso . 
A hi tshembeni leswaku xi nga fiki kule hi ndlela yaleyo . 
A hi tshembeni leswaku a xi nga teki ntlhanu wa malembe . 
A hi tshembeni leswaku xi ta paluxa vonelo ra xona ku nga ri khale . 
A hi tshembeni leswaku xi ta tirha , hambiswiritano , ntirho wa xona . 
A hi tshembeni leswaku ndzima yi ta khatsiwa eka ndhawu leyi . 
A hi tshembeni leswaku xitshuriwa lexi xi ta amukeriwa mundzuku . 
A hi tshembeni leswaku leswi a swi nga vi switshembiso leswi nga ta ka swi nga humelerisiwi ! 
A hi tshembeni leswaku va landzelala xitsundzuxo lexi . 
A hi tshembeni leswaku lexi na xona xa hoxa xandla eka ku tirhisiwa hi ku hatlisa . 
A hi tshembeni leswaku leswi a hi leswi swi nga ta va xiswona . 
A hi tshembeni leswaku lexi a hi xiendleko xin'wana xo tano . 
A hi tshembeni leswaku xiboho lexi xi ta pfuna ku fikelela leswi . 
A hi tshembeni swihoxo swo fana a swi nga ha endliwi nakambe . 
A hi tshembeni , kutani , leswaku munhu un'wana na un'wana u ta byarha vutihlamuleri bya yena . 
A hi tshembeni , hikokwalaho , leswaku lexi xi ta va veka xikombiso . 
A hi tshembeni ntsena eswaku hi kuma vunyingi lebyiya byikulu . 
A hi languteni ntsena eka tindhawu letinharhu ta ntirho . 
A hi dyondzeni ku suka eka njhekajekisano lowu ha ha ku vaka na wona . 
A hi languteni eka swiyenge swa rixaka leri ri khumbeke ku tlula mpimo . 
A hi languteni eka swivutiso swa leswi hi vukheta swinenenyana . 
A hi languteni ku sungula eka xiyimo xa mikanerisano . 
A hi languteni eka leswinene naswona hi swi endla swin'we . 
A hi yeni emahlweni eka xidemokirasi , timfanelo ta cximunhu na ndzingano . 
A hi yeni emahlweni , hambiswiritano , eka nhlokomhaka ya nseketelano . 
Hi nga rivaleni leswaku ikhonomi ya timakete yi tumbuluxa ku humelela . 
Hi nga rivaleni leswaku ku na vunyingi bya mitlimbo . 
Hi nga rivaleni leswaku ku na un'wana mikarhi hinkwayo ... 
Hi nga rivaleni lexi loko hi karhi hi boha mpimanyeto . 
Hi nga tsandzekeni ku tsundzuka lori ya kahle leya khale . 
Hi nga voneni xexo xi humelela nakambe eka rhavi leri . 
Hi nga cukumeteni xilo xa nkoka hi ku lava ku herisa leswo biha leswi nga eka xona . 
Hi nga tekeleni ehansi switandzhaku swa vaaki swa mhangu leyi . 
A hi teni sweswi eka xiviko lexi nga eka ajenda . 
A hi hangalaseni leswi , naswona a hi swi endleni swin'we . 
A hi yimiseni ku tivona hi ri na mavonelo ya xiyimo xa le henhla hi ri hexe na swicele . 
A hi tsundzukeni leswaku hi tirhana na matiko lama ha hluvukaka laha ! 
A hi titsundzuxeni hi leswi swi nga eka ntwanano . 
A hi vuyeleleni vhoti leyi a hi ri na yona eka komiti . 
A hi tlheleleni eka mhaka leyi nga eku yi kaneleni namuntlha . 
A hi kombeni leswaku swa fana eka nkarhi wa sweswi . 
A hi kombeni leswaku hi ta swi kota ku tirhana na ntlhontlho lowu . 
A hi kombeni leswaku hi na swin'wana ku va nyika . 
A hi sunguleni hi leswi swi tivekaka tanihi ' malawulelo yo antswa '  . 
A hi endleni hikokwalaho swa kahle swinene hi swiphemu leswinene leswi . 
A hi tirhisaneni ku endla mihlangano leyi yi va ya xidemokirasi swinene . 
A hi tlheleleni , hambiswiritano , eka mhaka leyi nga kona . 
Mimpimo ya vutiboheleri na matirhisielo ya timali ya hambana ku suka eka tiko ku ya eka tiko . 
Tindhlulupu to voninga ntsena to va na nhlohlotelo wo tsongahala eka mbangu . 
Ku fana na munhu un'wana na un'wana wo karhi , a ndza tsakile swinene hi nhluvukiso lowu . 
Ku fana na muviki , ndzi rhamba hambi swikongomelo swo tala leswi kombisaka ku tiyimisela ku humelela swiene . 
Mikwetlembetano leyi hlweleka ku fika emakumu yi na nkucetelo wo biha eka muganga wa mabindzu . 
Yingiselani vavhoti , a hi endleni masungulo lamantshwa . 
Yingiselani , xexo a hi xilo xin'wana lexi u faneleke ku vilela mayelana na xona . 
Mihlangana ya laha tikweni ya xiphurofexinali a yi fanelangi ku kanetana . 
Languta hilaha hi tirhanaka hakona na tinxaka letitsongo na vanhu lava nga sirhelelekangiki . 
Ku languta endzhaku , swo tala a swi fanele swi endliwile , naswona ka ha ri emasungulweni swinene . 
Lukashenko u ta yimela ku langhiwa ra vunharhu eka mihlawulo leyi . 
Pholisi ya mayikhiroikhonomi eka zoni ya yuro yi fanele ku antswisiwa . 
Vuvekisi lebyikulu lebyi tsemakanyaka mindzilekani eka ndzavisiso , tanihi xikombiso , byi ta laveka . 
Ndzima leyikulu yi khatsiwile eka ndhawu leyi ku sukela hi 1995 . 
U nga endli xihoxo , ha tiboha swinene eka mhaka leyi . 
Swiphemu swo tala swa xiviko lexi swi xi endla murhangeri wa misava . 
Vaakatiko vo tala a va ti tivi timfanelo leti ti nga kona namuntlha . 
Vatirhikulobye vo tala va kombisile leswaku va ta tsakela ku vulavula . 
Ha hoyozela swinene eka ku va u vile na nhlohlotelo wa ku teka matshalatshala lama . 
Swihlohloteri swo tala swi vulavula swi seketela ku tirhisiwa loku engeteleke ka mafurha ya swihanyi . 
Vo tala va vile ehansi ka ntshikelelo wa timali . 
Magoza yo tala ya tekiwile kumbe ya le ku endiweni eka nkarhi wa sweswi . 
Swo tala swa swiringanyeto swi katsiwile eka xitshuriwa . 
Vo tala va vatirhikulobye va mina va vurile mhaka leyi mixo lowu . 
Swo tala swa swihundzulo swi hundzuriwile ku va switshuriwa swa vutikayiveti . 
Swo tala swa swihundzulo swi endleriwa ku antswisa xikimi . 
Swo tala swa swiringanyeto leswi nga eka xiviko swi na swikongomelo swa kahle . 
Swo tala swa swihundzulo i swa nkoka hi ku landza pholisi . 
Vo tala va vona va hlulekile ku kondzelela ku tirha nkarhi wo leha . 
Vo tala va hina ha tsemba leswaku i xivutiso xa nkoka swinene . 
Vo tala va hina ha titwa ku mfanelo ya munhu yi fanele ku hlayisiwa . 
Vo tala va hina a hi languterile miantswiso eka ndhawu leyi . 
Vo tala va hina laha namuntlha va vuyeriwile ku suka eka pholisi leyi . 
Vo tala va n'wina mi tlhele mi kongomisa miehleketo eka mhaka yin'wana . 
Vo tala va n'wina mi endile sweswo naswona ndza khensa . 
Vo tala va n'wina mi tshikelerile nkoka wa xinakulobye lexi . 
Vo tala va n'wina laha ma ri tiva vonelo ra mina ehenhla ka mhaka leyi . 
Vo tala va n'wina , va swirhundzu na va matlhari , va vurile mhaka leyi . 
Vanhu vo tala va tshemba leswaku hi navela ku xupula pholisi ya tindasitiri . 
Vanhu vo tala va lovile eka ku lwela ka vona vutomi byo antswa . 
Swilo swo tala leswinene swi nga vfuriwa mayelana na vuvabyi bya ku hlangana nhloko ka tihomu . 
Tisekitara to tala ta khumbeka hi lexi , ngopfungopfu indasitiri ya tinsimbhi . 
Swivulavuri swo tala se swi kombisile nkoka wa lexi . 
Swivulavuri swo tala swi vulavurile mayelana na xiphiqo xa ku yimisanyana . 
Ndzi khensa swinene ku nyikiwa nkarhi wa ku vulavula wa timinete ti nga ri tingani . 
Ndza khensa swinene eka sweswo , naswona ndza khensa swinene eka n'wina hinkwenu . 
Vo tala va ta tirha eka leyi nga si vaka kona . 
Tekela enhlokweni , xexo a xi nga tiki ngopfu , xi ta tika ke ? 
Ku veka swinawanawana eka vunyingi bya swilo a hi xintshunxo naswona a swi fanelangi ku va xintshunxo . 
Ku vulavula hi ximatematiki , a swi koteki ku tiyisisa vuhlayiseki . 
Nsirhelelo wa vaxavi wa mpimo wa le henhla swi vula ku tirhisiwa ka xisisitematiki ka nsinya wa nsirhelelo lowu endliwaka ka ha ri na nkarhi . 
Ndzi nga sindzisa eka xilaveko xa endlelo ro kombisa ku tiyimisela ku humelela swinene . 
Ndzi nga kombela hi mandla mambirhi nhlamuselo ya vhoti ehenhla ka lexi . 
Ndzi nga tshaha un'we ntsena loyi a nga riki kona laha . 
Ndzi nga mi tsundzuxa hi masungulo ku ya eka xiboho xa namuntlha . 
Ndzi nga vula leswaku a swi tivikani ku sirhelela lexi . 
Na yena a nga va kona eka theme leyi landzelaka ya palamende . 
Hi nga humelela eka ku kondletela ku rhula emisaveni . 
Kumbexana a swi se hlwela ku tlula mpimo ku endla xin'wana . 
Kumbexana swi hlwerile ku tlula mpimo vusiku bya namuntlha , kambe i xa nkoka . 
Kumbexana lexi a xi ta yisa eka ku kula ka ikhonomi na ku thoriwa swinene . 
Kumbexana hi nga ehleketa mayelana na xivutiso xa vumundzuku . 
Hi tlhelo lerin'wana misava hinkwayo yi le ku hi hlaleleni yi timiyelerile . 
Hi tlhelo lerin'wana , swiporo , hambiswiritano , swi sungurile ku endliwa hi vuntshwa . 
Magoza ya vekiwile ku herisa vuvabyi lebyi . 
Magoza ya fanele ku tekiwa ku endla maendlelo ya olova swinene . 
Swirho swa komiti swi tivisiwile hi goza leri . 
Swirho swi vule leswaku ka ha ri na swivilelo swo tala . 
Ku vuriwile nseketelano , timfanelo ta ximunhu na tlheriselano wa ntirhisano . 
Ku vuriwile tihakelo leti khumbekaka eka lexi . 
Mexico yi tlanga xiave xa nkoka lexi engetelaka xa nkoka eka ikhonomi a misava . 
Ndzhurho wu le kusuhi na swivilelo na mitsakelo ya vaaki . 
Holobye , ndzi na timinete timbirhi ta ku vulavurisana na wena . 
Holobye , ndza khensa swinene ku va u tile mixo lowu . 
Pholisi ya ximanguvalawa yi tile na tinhlamulo eka lexi . 
Yuniyoni ya timali yi ta na mali yin'we ya tiko , yuro . 
Mitirho yo tala na ku va ya kahle swi vula nkhomano lowukulunyana wa ikhonomi na vaaki . 
Tshalatshala leri nga na nhlanganelo swinene ri lava ku endliwa eka tindhawu leti . 
Swo tala swi nga endliwa naswona swi fanele ku endliwa eka xiphemu lexi . 
Ku olova swinene swa koteka ntsena loko ku ri na nsirhelelo lowukulunyana . 
Mitirho yo tala , yaleyo hi yona pholisi ya vaaki ya kahle ku tlula hinkwayo , hi ku angarhela . 
Swo tala swi fanele ku endliwa mayelana na lexi eka nkarhi owu taka . 
Nseketelo wo tala wu fanele ku nyikiwa eka nhluvukiso wa mbangu na matikoxikaya . 
Endzhaku ka loko ku hundzile lembe , a hi si va na xiringanyeto . 
Ku tlula leswi nga tshama swi va xiswona nhlokomhaka leyi yi le henhla eka ajenda . 
Hi ku engetela , mfumo wa vulanguteri byo angarhela wu ta vekiwa . 
Hi ku engetela , mfikelelo eka tidokhumente ta mihlangano wu fanele ku antswisiwa . 
Hi ku engetela , goza ri fanele ku tekiwa hi ku seketela vaxanisiwa . 
Hi ku engetela , eka vo tala va hina mikarhi hinkwawo a swi ri erivaleni . 
Hi ku engetela , ku vulavula hi ku angarhela , xikongomelo i ku hunguta mpimanyeto . 
Hi ku engetela , u le ku aleriweni ka mfanelo ya ku tirhiselela . 
Hi ku engetela , a xi nga ta va hambi xintshwa swinene . 
Hi ku engetela , mpimo wa maahlulelo eka timfanelo ta ximunhu wu ta tiyisiwa ku ya emahlweni . 
Hi ku engetela , nsinya wa ku tshembana a wu fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Hi ku engetela , hi fanele ku sirhelela vaxavi lava va nga sirhelelekangiki ngopfungopfu . 
Hi ku engetela , hi teka xiboho xo hetelela mayelana na mali ya vahakeri va xibalo . 
Hi ku engetela , hi lava ku engetela vuswikoti bya foramu . 
Hi ku engetela , i mani a nga ta kota ku tiyisisa tinhlayo ta mixaviso ? 
Morocco i yo sungula , kambe ku na yo tala ya ha taka . 
Mifumo yo tala yi tiyisisa leswaku lexi xi fanele ku va xiboho xa rixaka . 
Xa nkoka ku tlula hinkwaswo , hi tlhele hi vona nhluvukiso wu karhi wu humelela . 
Xa nkoka ku tlula hinkwaswo , hi lava ku tlakusa ndzemukiso exikarhi ka vanhu . 
Vunyingi bya swihundzulo leswi ringanyetiweke byi tekela enhlokweni misinya leyi . 
Vunyingi bya milawu byi cincile xiyimo , kambe ku nga ri hinkwayo . 
Vunyingi bya magoza lama sunguriweke hi xileriso ya enerisa . 
Vanhu vo tala , hambiswiritano , a va xi lavi lexi , hi xivangelo xa kahle . 
Vunyingi a byi nga koti ku endla tano . 
Ku hundzela eka ku olovisa , hi endlile masungulo lamannene . 
Kutani ku ya eka ku tumbuluxa swipimelo swa ku kula na ku thoriwa . 
Nkwetlembetano lowukulu wu angarherile masungulo ya xinawu ya nongonoko . 
Swo tala swi vuriwile hi ku hlekuriwa ka vaxanisiwa . 
Swo tala swi vuriwile , kambe switsongo hakunene swi endliwile . 
Swo tala swi cincile laha , naswona swo tala swinene ku va kahle . 
Vufambelanisi byo tala swinene na ntirhisano wa pholisi ya ikhonomi wa laveka . 
Swo tala swinene a swi fanele swi endliwile eka malembe lama nga hundza . 
Vunyingi bya xifundza hinkwaxo na byona byi vuyeriwile . 
Ndzima leyikulu yi khatsiwile , swo tala ku fika kwalaho swi nge ariwi . 
Swo tala swi tama swa ha fanele ku endliwa eka ndhawu ya nxaviselano . 
Swo tala swa fana swa tirha eka xivutiso xa nkarhi wo tirha . 
Ku tekelana enhlokweni swa fana na nsinya wa tiko ra laha nchumu wu tumbulukeke kona . 
Nhlamulo ya mina eka sweswi i ku a xi fanelangi ku va kwalaho . 
Nhlamulo ya mina eka xivutiso lexi i ina yo tiya . 
Miehleketo ya mina leyikulu i nchumu lowu tirhanaka na lexi , hambiswiritano . 
Komiti ya mina a yi nga khumbeki eka xiboho hi ndle yihi kumbe yihi . 
Ndzi hoyozela muviki na lavaya va tirhisanaka na yena . 
Ku kholwa ka mina i ku nhlamulo ka ha ri e-e . 
Mavonelo ya mina yo hetelela ya le ka xiviko hinkwaxo ka xona . 
Mhaka ya mina ya nkoka yo hetelela i mpfuxeto wa pholisi ya vurimi . 
Mhaka ya mina yo hetelela yi khumba phuphu yo sungula na ya vumbirhi . 
Mhaka ya mina yo hetelela yi khumba ku kolotiwa ka matiko lama khumbekaka . 
Mhaka ya mina yo hetelela yi khumba mhaka mihlangano yin'wana . 
Mhaka ya mina yo hetelela yi fambelana na vumundzuku bya nongonoko lowu . 
Vhoti ya mina yo hetelela ehenhla ka xileriso lexi i yin'wana ya ku tihumesa . 
Xivutiso xa mina xi khumba xilaveko xa swipimelo leswinene swa mphikizano . 
Ntlawa wa mina wu khomanisa nkoka wo karhi eka ku olova ka sekitara leyi . 
Ntlawa wa mina a wu pfumelelanangi na mina hi nkarhi wa kona . 
Ntlawa wa mina a wu tshembi sweswo ku va swi ri tano . 
Ntlawa wa mina wu na xiphiqo , hambiswiritano , na xinawana lexi . 
Ntlawa wa mina na wona wu andlarile swihundzulo leswi ringanyetiwaka swo hlayanyana . 
Ntlawa wa mina a wu kaneti hi ku angarhela eneji ya nyutliliya . 
Ntlawa wa mina wu andlarile swihundzulo swi nga ri swingani eka ku hlayiwa ka vumbirhi . 
Ntlawa wa mina wu andlarile swihundzulo ehenhla ka hinkwato ta timhaka leti . 
Ntlawa wa mina wu andlarile swihundzulo swo hlayanyana ehenhla timhaka letimbirhi . 
Ntlawa wa mina wu enerisekile hi mbuyelo lowu sweswi wu nga emahlweni ka hina . 
Ntlawa wa mina wu seketela xinakulobye naswona wu hoyozela muviki . 
Ntlawa wa mina wu seketela xiviko , lexi xi ringetaka ku endla sweswo . 
Ntlawa wa mina wu ta va wu nga ri ku vhoteleni swihundzulo leswiya ngopfungopfu . 
Ntlawa wa mina a wu nga ta va na xiphemu xihi kumbe xihi eka ntlangu wa marito . 
Ntlawa wa mina a wu nga vhoti wu seketela xiringanyeto lexi . 
Ntlawa wa mina hikokwalaho wu ta vhota wu hambana na nsinya lowu . 
Mahetelelo ya ntlawa wa mina i ku hi fanele ku ala xiringanyeto lexi . 
Ntlawa wa mina , va swirhundzu na va matlhari , wu lava ku vumbiwa hi vuntshwa . 
Vonelo ra mina ro hetelela ri khumba ku dyuhala ka vanhu va le makaya . 
Mhaka ya mina yo hetelela yi khumba nyangwa wo ya eka ndzavisiso na thekinoloji . 
Vonelo ra mina ro hetelela ri tirhana na xileriso xa vukorhokeri . 
Xivilelonkulu xa mina i vulehi bya endlelo ro endla swiboho . 
Nhlamulo ya mina ntsena i ku ndza tshemba lexi xi tano . 
Vonelo ra mina na vhoti ya mina eka lexi xi vuriweke eka xiyimo xa vumbirhi hi leswinene . 
Mhaka ya mina yi fambelana na xivutiso hinkwaxo xa vuhlayiseki bya moya . 
Ndyangu wa mina wa xipolitiki wu seketela hi vutalo xikongomelo lexi . 
Xivutiso xa mina xi mayelana na ku hundzisiwa ka xiyimo xa vanhu hinkwavo . 
Swibumabumelo a swi hambanangi ku suka eka leswiya swa vatirhikulobye va mina . 
Xiviko xa mina , ro sungula , xi tisa nhlamuselo . 
Xikombelo xa mina xi le ku teni eka wena na 
Xikombelo xa mina , hambiswiritano , i ku u nga endli swilo ku tlula mpimo . 
Angulo wa mina a ku ri ntsena leswaku a ndzi ehleleketangi tano . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi yi khumba xiphiqo xa vulawuri bya xipolitiki . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi yi khumba ku onhaka lokukulu loku weleke va swa vuphasi bya tinhlampfi . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i ku matiko hinkwayo ya lava milawu ya nsirhelelo . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi hi liya ya 500 ya timiliyoni leti tlangeriwaka . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i ya leswaku xivutiso xa vaaki xa i mfungho . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i ku , hikwalaho ka yini ku ri hava kungu ra maqhinga ? 
Mhaka ya mina ya vumbirhi yi fambelana na mphalalo wo khomeka wa tinxaka letitsongo . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi , va swirhundza na va matlhari , yi khumba malawulelo ya timali lama ringaneleke . 
Ndzi khensa hi ku tshembeka eka hinkwenu ka n'wina ntirhisano wa n'wina . 
Mhaka ya mina ya vunharhu i mhaka ya nkoka swinene ya matikhomelo lamanene . 
Mavonelo ya mina eka mhaka leyi ya kombisiwile eka vhoti ya mina . 
Ntirho wa mina ehenhla ka xiviko hikokwalaho wu ta hundzuka swa hava . 
Nabucco yi ta va phurojeke leyi landzelaka leyi nga ta tirhisiwa . 
Vutitivisi bya rixaka na ririmi swi le ka rimitsu ra vutumbuluxi . 
Milawu ya rixaka yi fanele ku cinciwanyana ku fikelela xiyimo lexintshwa . 
Tipalamende ta rixaka a ti tirhi eka tindhawu tinharhu ta ntirho . 
Timhangu ta ntumbuluko ti nge papalatiwi , kambe ti fanele ku siveriwa . 
Tanihilaha swi languteriwaka hakona , xilo xin'wana na xin'wana xi fanele ku angarheliwa hi nkambelo wa ntshikelelo wa mbangu . 
Tanihilaha swi languteriwaka hakona , i xiboho xa xipolitiki lexi simekiweke ehenhla ka mimpimo yo karhi ya maahlulelo . 
Tanihilaha swi languteriwaka hakona , ntsengo wa ku lahlekeriwa na wona a wu fanele wu hungutiwa . 
Tanihilaha swi languteriwaka hakona , ha pfumelelana swirhangana leswi vekeriweke timfanelo ta ximunhu . 
Tanihilaha swi languteriwaka hakona , hinkwerhu ha langutela ndzima eka mivulavurisano yo tisa ku rhula . 
Tanihilaha swi languteriwaka hakona , a hi nge khatsi ndzima yihi kumbe yihi hi ndlela leyi . 
A swi ki swi lava ku vuriwa , a ndzi ta tsakela ku hlamusela mhaka leyi yi va erivaleni  . 
A swi ki swi lava ku vuriwa , a ndzi tsakisiwile hi lexi tanihi muviki . 
A swi ki swi lava ku vuriwa , xileriso na xona xi lava ku lexi bohaka . 
A swi ki swi lava ku vuriwa , indasitiri leyi yi ta lava nkarhi ku tifambelanisa . 
A swi ki swi lava ku vuriwa , leswi swi na vuxaka xa swihlohloteri swin'wana swo tala . 
A swi ki swi lava ku vuriwa , hinkwerhu hi ti langutisisile tinhlayo . 
A swi ki swi lava ku vuriwa , hi fanele ku langutisisa hi vukheta swiphemu swa mbangu . 
Hambi hina hi nge yi emahlweni hi kanetana , hi ku languta xiyimo . 
Ku hava na xin'we xa leswi swi fikeleriweke eka xiyimo lexi ngopfungopfu . 
Ku hava na xin'we xa swiringanyeto leswi xi kumeke vunyingi eka vhoti . 
Hambiswiritano mina , ku fana na munhu un'wana na un'wana wo karhi , ndzi ta seketela vutikayiveti mundzuku . 
Hambiswiritano ku na timhaka tinharhu leti ti lavaka ku vuriwa . 
Hambiswiritano a hi tsakangi hi xiyimo loko xi te tano . 
Hambiswiritano a hi lavi ku hambanisa matiko ya va woxe ku fana na leswi . 
Hambiswiritano , ndzi ta hlanganyetanyana swilo . 
Hambiswiritano , ndzi tilulamiserile hakunene ku pfumelelana na xikombelo xa wena . 
Hambiswiritano , ndza tshemba leswaku hi fikelerile vutikayiveti bya kahle . 
Hambiswiritano , ndza tshemba mbuyelo wu ta va lowunene . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku vula ku tsandzeka ko karhi loku kumikeke . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku hundzulukela eka swivutiso swa nomo . 
Hambiswiritano , ndza ehleketa leswaku hi fanele ku engetela hi ku hetiseka rivilo ra hina . 
Hambiswiritano , ndzi ta hundzulukela sweswi eka mhaka leyi nga eku kaneriweni . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vula timhaka ti nga ri tingani . 
Hambiswiritano , matshalatshala ya endliwile ku sungula mikanerisano na vona . 
Hambiswiritano , miantswiso ya masungulo yi fanele ku endliwa eka xitshuriwa lexi . 
Hambiswiritano , xona xi nga tlhela xi komberiwa ku kambela timhaka tin'wana . 
Hambiswiritano , i nxiximo eka mina ku endla tano . 
Hambiswiritano , swi ta laveka swonghasi ku tiya ehenhla ka vutherorisi . 
Hambiswiritano , vutiboheleri lebyi byi endliweke hakunene byi ta fanela ku xiximiwa . 
Hambiswiritano , timakete ta timali hi ku angarhela ti amukerile yuro . 
Hambiswiritano , hinkwaswo swi tirhisiwa hi ku olova hi ndlela leyi . 
Hambiswiritano , leyi i mhaka yo vilerisa swinene eka mina . 
Hambiswiritano , ha lava ku endla swilo erivaleni eka rhavi ra timali . 
Hambiswiritano , hi na ku kanana ko hlayanyana mayelana na xiringanyeto lexi . 
Hambiswiritano , hi fanele hinkwerhu hi dyondza tidyondzo to karhi ku suka eka xiviko lexi . 
Hambiswiritano , hi fanele hi tlhela hi languta eka nkarhi lowu taka . 
Hambiswiritano , hi fanele ku hlayisa timhaka timbirhi swinene emiehleketweni . 
Hambiswiritano , hi lava nkarhi naswona hi ta tirha ntirho . 
Hambiswiritano , hi fanele ku languta hi vukheta ndzima hi 2003 . 
Ku kula lokuntshwa ku hambanile swinene ku suka eka lokuya ka nkarhi lowu nga hundza . 
Nkarhi lowu landzelaka , ndzi ta ku nyika hafu ya minete yo engetela ! 
Lexi landzelaka , a ndzi ta tsakela ku vutisa mayelana na timhaka to khumba swinene . 
Lexi landzelaka , a ndzi ta tsakela ku hlumsela swi erivaleni xiyimo exikarhi ka hina . 
Niger a yo va ndhawu yi ri yoxe laha lexi xi humelelaka . 
Niger i rin'wana ra matiko lama sweleke ku tlula hinkwawo eka pulanete . 
A ku na swihundzulo leswi swi ringanyetiweke , hikokwalaho ajenda yi amukeriwile . 
A ku na swihundzulo leswi swi andlariweke eka vhoti ya mundzuku eka nhlengeletano ya swirho hinkwaswo . 
A ku na tindhawu leti tsan'wiwaka eka vuanami bya xinawana lexi . 
A ku na goza leri ri tekiweke ku endla sweswo swi humelela . 
Ku nga vi na xihlawuhlawu entirhweni ya ta va masungulo lamanene . 
A ku na ku kanakana mayelana na sweswo , hi le tlhelo ra wena hi vutalo . 
A ku na xipimelo lexi nga erivaleni se xi endliweke ku humelerisa sweswo . 
A ku na lexi vuriweke xa xikongomelo xa ku thoriwa hi vutalo . 
A ku na muxaka wa vutleketli wu faneleke ku tsan'wiwa eka nongonoko . 
A ku na munhu loyi a nga vaka na ntsakelo wa xipolitiki hi ku endla xexo . 
A ku na munhu loyi se a nga endliwa a hlamula eka lexi . 
A ku na mikambelo ya xiviri yi endliweke eka ndhawu leyi . 
A ku na vuyelanisi byi endliwaka eka mhaka leyi eka xiviko . 
E-e , a ndzi enelangi hi ndlela yihi kumbe yihi hi nhlamulo leyi . 
E-e , a ndzi ehleketi ku i xa ximanguvalwa ku tlula hinkwaswo . 
E-e , hakunene a ndzi tshembi leswaku swi nga va tano ! 
E-e , munhu un'wana na un'wana laha wa swi tiva leswaku lexi a xi tano . 
E-e , swi le ka hina ku tirha swin'we hi nkarhi wun'we . 
E-e , a swi enelangi , ndzi nga ku - a swi si endla . 
E-e , hi le kule na makumu ya xitori . 
E-e . Hakunene a ndzi ehleketi sweswo swi ta va swi lulamile . 
Ku hava munhu loyi a nga vaka a nga tivi leswi swi nga xiswona hi tiko ra ka hina . 
Ku hava munhu loyi a nga vula ku onhiwa ka xikatsa xa milawu . 
Mihlangano leyi nga riki ya mfumo yi le xivindzini xa pholisi ya nhluvukiso hi ku angarhela . 
Ku hava na rin'we ra matiko lamantshwa ri tikombaka ri ri vahoxaxandla . 
Ku hava na xin'we xa lexi xi humeleleke , handle ka mphalalo wa nsirhelelo wa ximunhu . 
Ku hava na xin'we xa lexi nga xi nga xintshwa eka matimu ya munhu . 
Ku hava na xin'we xa lexi xi nyikiweke hi mpmo lowu lavekaka . 
Hambiswiritano ndza ehleketa hi fanele ku veka siku leri fikelelekaka . 
Hambiswiritano , ndzi titwile swi ri kahle swinene ku vhotela ina eka nkuriso . 
Hambiswiritano , eka xiyimo xo karhi , ku na leswi swi faneleke ku hlawuriwa . 
Hambiswiritano , ku na leswi humelelaka swo karhi leswinene leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Hambiswiritano , ku vile na ku xanisiwa lokukulu loku humeleleke . 
Hambiswiritano , leyi i mhaka ya mbhurisano leyi yi nga tivikaniki . 
Hambiswiritano , xiringanyeto lexi xi tekiwile hi mafambiselo . 
Hambiswiritano , hi nga kota ntsena ku hundzela emahlweni goza rin'we . 
Hambiswiritano , hi fanele ha ha endla tshalatshala ra ku ololoxa lexi . 
Naswona a hi vulavuli hi mayelana na ku tumbuluxa ndhawu ya mahala ya nxaviselano . 
Naswona a xi nge vumbi masungulo ya pholisi ya vanhu hinkwawo . 
Naswona a xi nge bohi ku andlala kungu ro yirisa . 
Naswona a hi bumabumeli matiko man'wana ku nghenenela eka xona . 
Naswona a hi lavi ku ya emahlweni na maendlelo lama tilawulaka . 
Naswona a swi tano leswaku ku na tindlela tin'wana . 
Naswona a hi xihlamariso xo karhi , tanihilaha ha ha ku swi twaka hakona . 
Naswona a hi fanelangi ku va na magoza wahi kumbe wahi yo tlhelela endzhaku eka ndhawu leyi . 
Naswona a hi fanelangi ku khutaza ku endla tano . 
Naswona munhu wihi kumbe wihi a nge tivi ku hikwalaho ka yini swi fanele ku tirhisiwa . 
Naswona , hi ku vona ka mina , a va fanelangi ku endla tano . 
A ku na rito eka ku tiya ka makete wa vatirhi . 
A hi swiphemu hinkwaswo swa eneji swi katsiweke eka rimba leri . 
A hi vukorhokeri hinkwabyo byi nga vekiwaka eka xiyimo xo fana . 
Ku nga ri hikwalaho ka ku a ndzi swi ehleketi swi laveka . Ndza swi ehleketa . 
A hi xirhangana lexi eneleke se xi nyikiweke eka ndhawu leyi . 
Ku nga ri ku suka eka xikweleti , tanihileswi sweswo ku nga riki leswi hi swi lavaka . 
Naswitsanana a hi lavi ku swi yirisa . 
Ku nga ri ntsena ehenhla ka xivangelo xa ndzingano wa timfanelo . 
Ku nga ri eka vundzeni bya swihundzulo swa vona ehenhla ka ndyangu . 
A ndzi pfumeli ntsena kambe ndzi amukela xiringanyeto . 
Ku nga ri sweswo ntsena , kambe a hi fanelangi ku tirhisa xinawana hi tindlela to hambana eka vanhu vo hambana . 
Ku nga ri ku vanga nyimpi , hakunene , kambe ku sirhelela ku rhula . 
Ku nga ri ku vula ku swi hoxekile eka hina ku kaneta . 
Tekela enhlokweni , na swona , leswaku hi le ku tokoteni ku humelela ka nkuriso . 
Ku hava nchumu xi nga fikeleriwaka loko ku ri hava mfumo wa vumbiwa . 
Ku hava nchumu xo engetela xi lavaka ku vuriwa mayelana nhlayo ya vaxanisiwa . 
Ku hava nchumu lexi hetisekeke , naswona mikarhi hinkwayo ku na nkoteko wa ku antswisa . 
Sweswi 1997 , tanihilaha ndzi tivaka hakona , a yi si fika emakumu . 
Sweswi ndzi nga nonoka nkarhi wun'wana hi xixikana . 
Sweswi ndzi ta eka mahetelelo ya mina , na ku ya eka timhaka timbirhi . 
Sweswi eku heteleleni i nkarhi wa ku pfula matihlo . 
Sweswi eka mhaka yo hetelela leyi ndzi lavaka ku tirhana na yona . 
Sweswi a hi nkarhi wa ku sungula ku kanela mhaka leyi . 
Sweswi a hi nkarhi wa ku hambuka eka vuxokoxoko lebyitsongotsongo . 
Sweswi i nkarhi wa hina ku tiyisisa leswaku hi tiyimiserile . 
Sweswi i nkarhi wa kua magoza yo engetela ku tekiwa . 
Sweswi i nkarhi wa hina ku tsundzuka vutiboheleri bya hina . 
Sweswi i nkarhi wa ku xi fikisa emakumu . 
Sweswi i nkarhi wa ku sungula makete wun'we wa dijitali . 
Sweswi i nkarhi wa ku vula swilo tanihileswi swi nga xiswona . 
Sweswi i xivutiso xa ku languta eka nkarhi lowu taka . 
Sweswi i nkarhi wa ku languta ejensi leyi hi vukheta . 
Sweswi i nkarhi wo sungula ku ya etlhelweni ra ku rhula ka xiviri . 
Sweswi mo ndzi nghena eka timhaka tin'wana ta xiviko . 
Sweswi mo ndzi hundzulukela eka timhaka letinene timbirhi . 
Sweswi a hi languteni swilo hi vuxiyaxiya swinene . 
Sweswi a hi voneni leswi va nga na swona ku kaneriwa . 
Sweswi a hi hundzulukeleni eka nkarhi lowu taka eka nkarhi lowutsongo . 
Sweswi ku tlula eka nkarhi lowu nga tshama wu va kona , n'wangulano na ntirhisano wa nkarhi wo leha swa laveka . 
Sweswi hi mpimo wa le hansi ku na mavonelo mambirhi endzeni ka vunyingi byebyo . 
Sweswi swiyimo swinharhu swa laveka , tanihilaha swi vuriweke hakona eka xiviko . 
Sweswi ku ya eka ntirhisano lowu xin'wana xa swivulavuri xi wu vuleke . 
Sweswi hi langutanile na nxungeto wa mfularhelo wo fana . 
Sweswi hi le ka 2003 , naswona a hi swo tala swi humeleleke . 
Sweswi hi vula leswaku wo va ntsena mphalalo wa nsirhelelo wa ximunhu . 
Sweswi hi fanele ku xi endla ejensi ya timfanelo ta ximunhu . 
Sweswi hi nge pfumeleli sweswo ku humelela eka nkarhi lowu taka . 
Sweswi hi fanele ku fikisa mikanerisano emakumu . 
Sweswi hi fanele ku xi endla swin'we na vanhu . 
Sweswi hi fanele ku famba ndlela leyi hinkwayo swin'we . 
Sweswi mi le ku hi kombeleni ku hlwerisa vhoti yo hetelela . 
Sweswi , eku heteleleni , va kuma ntshunxeko wo tihlawulela . 
Sweswi , eka ku hlayiwa ka vumbirhi , 4 wa swihundzulo swi andlariwile . 
Sweswi , i ra vunharhu , hi le ku pfumeleleni leswaku ku nga landzeleriwi nawu eka xiyimo lexi . 
Sweswi , hambiswiritano , goza ri fanele ku tekiwa ku fambelana na marito ya vona . 
Sweswi , hambiswiritano , xivutiso i ku : ku humelela yini hi swiphemu leswintshwa ? 
Sweswi , i mhaka ya ku dyondzisa vanhu vutomi hinkwabyo . 
Sweswi , i xivutiso xa ku hlayisa nkhinkhi ku ya emahlweni . 
Sweswi , i xivutiso , hambiswiritano , xa ku lebula na vulandzeleriseki . 
Sweswi , hakunene , hi nge anakanyi ntsena matimba ya nyutliliya ku hangalaka . 
Sweswi , xiyimo xi hambanile , ndza tsaka ku vula . 
Sweswi , hi le ku hanyeni eka misava leyi nga avana swinene . 
Ku hava laha ndzi vulaka leswaku ndza kanetana na swidlayaswitsotswana . 
Matimba ya nyutliliya hakunene a hi xintshunxo eka xiphiqo . 
Matimba ya nyutliliya a ya hlayisekangi naswona hikokwalaho ya fanele ku tshikiwa . 
Xikongomelo xa vumbirhi xi fanele ku hlayisiwa , hikuva xi le rivaleni swinene . 
Ku kuma nxaxamelo wo tano swi tiyisisile ku va swi tika swonghasi . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka a xi endli hi ndlela ya xona leyi hlamuseriweke ya ku tiyimisela ku humelela swinene . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka a swi tika ku fikelela xiyimo lexi seketeriwaka hi matlhelo hinkwawo . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka i swa nkoka leswaku matiko ya va na ikhonomi ya vumbirhi . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka vanhu va ta famba hi le moyeni . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka ku na timhaka to hlayanyana leti ti vangaka ku nonohweriwa . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka vutiboheleri lebyi byi tama bya ha exivindzini xa swirhangana swa hina . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka ha ha ri ekule na makumu ya endlelo leri . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka hi tilulamiserile ku nyika vuxokoxoko lebyi lavekaka hinkwabyo . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , ndza tshemba leswaku hi fanele ku herisa endlelo ra matlilapisi eka swa rimbewu . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , eka xiyimo xo tano hi nge swi koti ku n'wi hlongola entirhweni . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , swinawana swa milawu ya matiko ya misava swi ta fanela ku landzeleriwa . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , hinkwaxo xi ta teka nkarhi wo leha . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , i vavabyi lava va faneleke ku ta eka hina . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , malawulelo yo olova hi khomferense ya le xikarhi ka mifumo a ya enelangi . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , nxungeto lowukulu ku tlula hinkwayo eka endlelo ra ku tisa ku rhula i vutherorisi . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , ku hava nchumu hi nga xi vulaka eka mhaka leyi . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , na hina hi fanele ku angula eka swivilelo swa vaaki . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , hi tlhela hi byi tiva vuxaka lebyi nga kona na ku hambana ka leswi hanyaka eka xivandla xo karhi . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , hi le ku tirhaneni na mikavanyisa yo tika swinene na ku va yo pfilungana . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , ha tshemba leswaku swi ta tekeriwa enhlokweni . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , hi fanele ku languta leswi swa ha saleke ku endliwa . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , hi fanele ku teka goza ku sivela vaxavi ku xisiwa . 
Hi ndlela leyi swi tikombaka , hi fanele ku tekela enhlokweni swilangutisisiwa swi nga ri swingani . 
Hakunene i swa nkoka ku teka endlelo leri nga na xivono . 
Hakunene a xi fanelangi ku tirhisiwa handle ka loko swi laveka swonghasi . 
Hakunene lexi vuriweke eka xiyimo xa vumbirhi xi na ku hoxa xandla ka nkoka ku ku endla . 
Hakunene masungulo ya xinawu ya fanele ku va ya lulamile . 
Hakunene ku na swivilelo eka xiphemu xa vaxavi . 
Hakunene ku na xilaveko xa xihatla xa goxa leri hlanganisiweke . 
Hakunene swi endliwa swin'we na vanakulobye hina . 
Hakunene va na swona , loko va ri eku tirheni ka ntirho . 
Hakunene ha pfumelelana hinkwerhu na vonelo ra mphikizano . 
Hakunene a hi lavi vulawuri lebyi nga katsiki van'wana byintshwa ku tumbuluka . 
Hakunene ha swi tiva leswaku ku na swiphiqo swo tivikana namuntlha . 
Hakunene a hi fanelangi ku vilerisiwa ntsena hi mayelana na mipfumelelo yo nghena etikweni . 
Hakunene hi ta sindzisa leswaku xileriso lexi xi tirhisiwa . 
Hakunene hi ta lava ku olova swinene eka nkarhi lowu taka . 
Hakunene hi ta tsakela vaakatiko ku khumbeka . 
Hakunene , na mina ndzi na swisolo ku swi vula . 
Hakunene , ndzi tsakela ku khensa xivulavuri xa nkarhi lowu nga hundza . 
Hakunene , munhu un'wana na un'wana u na mfanelo ya ku cinca miehleketo ya yena . 
Hakunene , xilo xin'wana na xin'wana lexi kotekaka xi fanele ku endliwa ku sivela vumbabva . 
Hakunene , a xi tiyisisi eka xona n'wini vuhlayiseki bya ximakiwa . 
Hakunene , swa ha koteka ku antswisa endlelo leri . 
Hakunene , ku cincacinca ko tala ku nga endlaka ka ha ri emasungulweni . 
Hakunene , ku hava loyi a seketelaka ku kamberiwa ka swiharhi . 
Hakunene , swivutiso swin'wana na swona i swa nkoka eka xiyimo lexi . 
Hakunene , n'wangulano wa xipolitiki na wona wu angarhela xiyimo xa timfanelo ta ximunhu . 
Hakunene , xexo xi ta hambuka swinene eka mfungho . 
Hakunene , xexo a hi xintshunxo xo karhi , eku heteleleni , hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Hakunene , xexo a xi nga ta va xiphemu xa nkanerisano . 
Hakunene , xiphemu xa mapimanyetelo xa ha fanele ku langutisisiwa . 
Hakunene , endlelo leri a ri si fikelela makumu ya rona . 
Hakunene , ntirho eka xiphemu lexi a wu fanelangi ku yima . 
Hakunene , ku na ntshikelelo lowu engetelaka eka vakaneti . 
Hakunene , leswi a swi fanelangi hi ndlela yihi kumbe yihi ku tekeriwa ehansi . 
Hakunene , lexi xi nge fikeleriwi hi xiboho xa xidemokirasi . 
Hakunene , lexi na xona i ntiyiso hi mitlawa leyin'wana . 
Hakunene , lexi a xi olovangi tanihilaha xi tikombaka hakona . 
Hakunene , lawa a hi makumu ya xitori . 
Hakunene , lexi a xi fanelangi ku va xivangelo xo tivikana xa rinyadzo . 
Hakunene , na hina hi lava vuvekisi eka switirhisiwankulu na ku hlanganisiwa ka tindhawu . 
Hakunene , a hi nga tivi hilaha hi faneleke ku angula hakona . 
Hakunene , a hi lavi rivanti leri pfuriweke ri gaa ! 
Hakunene , a hi lavi ku sivela nkhunkhulo hinkwayo  . 
Hakunene , hi vurile xiyimo xa khombo xa tinhlengeletano to twa mavonelo . 
Hakunene , ha ehleketa xiringanyeto lexi xa tivikana na ku va lexinene . 
Tiofixiyali ta karhi ta hlawuriwa na ku leteriwa . 
Hakanyingi milawu a yi pfumeli xinawana lexi ku tirhisiwa . 
Hi ku languta eka leswinene , a hi languteni eneji . 
Hi mpimo lowutsongo , leswi hi leswi hi swi vulaka vunsulavoya byo tekela vanhu swa vona . 
Hikwalaho ka mboyamelatlhelo lowu , ndzi vhotile ndzi hambana na xiviko lexi . 
Eka mimpimo hinkwayo i xilo xin'wana lexi a hi ta xi amukela . 
Eka timhaka leti hinkwato , ndzi avelana hi vutalo mavonelo ya muviki . 
Hi ku yimela ntlawa wa mina ndza swi amukela swinene sweswo . 
Eka timhaka tin'wana a hi nga swi koti ku yima na xiviko . 
Loko hi kambela , lexi hi xoxe a hi xiviko xo biha . 
Eka timfanelo ta ximunhu , nawu na ntirhisano wa swifundza . 
Hi lava ku herisa vukanganyisi lebyi na le ka swa ku rhurha . 
Eka mhaka ya mina ya vumbirhi , ndzi navela ku va erivaleni swinene . 
Hikokwalaho ka sweswo , ndzi kombela ku hi vhota . 
Hi marito yalawo , a ndzi ta tsakela ku mi khensa hinkwenu . 
Hikokwalaho , eka mhaka yaleyo hi fanele hi anamisa xikopu . 
Ku hambana na leswi vuriweke , ku katsiwile swihumelerisiwa swo tala leswi nga helangiki . 
Ku hambana na leswi vuriweke , nawu lowu nga na matimba swinene wa laveka . 
Ku hambana na leswi vuriweke , a swi ri na nxopanxopo wo tala swinene . 
Ku hambana na leswi vuriweke , swi nyanyisile nkokelano eka tiko leri . 
Ku hambana na leswi vuriweke , i ntiyisiso wa timfanelo ta ximunhu . 
Ku hambana na leswi vuriweke , i xilaveko xo rhanga xo swi hluvukisa . 
Ku hambana na leswi vuriweke , swi ta mpfilungana swinene . 
Ku hambana na leswi vuriweke , swi vuriwa hi tlhelo ra kahle . 
Ku hambana na leswi vuriweke,i xin'wana xa swivangelonkulu swa kona . 
Ku hambana na leswi vuriweke,i ntirho wa hina ku vulavula hi boxa . 
Ku hambana na leswi vuriweke , swi hlangana na swona hi tindlela timbirhi . 
Ku hambana na leswi vuriweke , swi nga tisa ntshikelelo lowu nga fanelangiki . 
Ku hambana na leswi vuriweke , swi nyika swipfuno swo hlayanyana . 
Ku hambana na leswi vuriweke , minsivelo yi sindzisiwile eka lava kanetaka . 
Ku hambana na leswi vuriweke , minkwama hakanyingi yi tirha yi kanetana na matikoxikaya . 
Ku hambana na leswi vuriweke , nkoka wa swona wu le rivaleni eka hina . 
Ku hambana na leswi vuriweke , magoza lawa ya ta va na nkhumbo wa mfularhelo . 
Ku hambana na leswi vuriweke , i nkateko lowu fanelaka ku tekiwa . 
Ku hambana na leswi vuriweke , va tsakile ku va va va vhotela . 
Ku hambana na leswi vuriweke , swi yimela xitshunxo eka xiphiqo . 
Ku hambana na leswi vuriweke , va lava ntshunxeko eka swa misava . 
Ku hambana na leswi vuriweke , i mhaka ya matiko . 
Ku hambana na leswi vuriweke , nawu lowu hi woxe i vugevenga lebyi nga lulamisiwa . 
Ku hambana na leswi vuriweke , hi nga endla swin'wana hi swona ku nga ri na ku kanakana . 
Ku hambana na leswi vuriweke , hi fanele ku va khutaza ku nga ri ku va heta matimba . 
Ku hambana na leswi vuriweke , hi fanele hi nyika matiko matimba yo tala . 
Ku hambana na leswi vuriweke , a hi lava ku pfuxa yinhlanharhu ya vandla . 
Ku hambana na leswi vuriweke , ku fika sweswi hi hina a hi ri na hiseko . 
Eka mhaka yo sungula , ka ha laviwa xitshunxo . 
Eka mhaka yo sungula , ndzi na leswi landzelaka ku swi vula . 
Eka timhaka ta ti vhisa xiyimo xi le rivaleni hi ndlela yo ringana . 
Hambiswiritano , eka mhaka hi yoxe , hi pfumelelana na vona hi ku hetiseka . 
Hi tlhelo hi tumbuluxa tinetiweke ta swa eneji ta le hase ka Yuropa 
Hi tlhelo , ku se ku endliwile ku onhaka loku nga lunghisekiki . 
Hi tlhela , i mhaka ya masungulo eka swa nawu . 
Hi tlhelo , hi na mpimanyeto wa swa timali wo cinca wa no . 1 . 
Hi tlhelo , hi fanele hi amukela ku tshineleriwa ka ntiyiso . 
Hi tlhelo lerin'wana , ndzi vhotile ndzi kaneta ntwanano hi woxe . 
Hi tlhelo lerin'wana , mimbuyelo yin'wana yi se yi fikeleriwile . 
Hambiswiritano , hi tlhelo lerin'wana , hi fanele hi tlhela hi kucetela vachayeri . 
Hambiswiritano , hi tlhelo lerin'wana , hi fanele hi langutana na timhaka . 
Hi tlhelo lerin'wana , hakunene , i maendlelo lama nga riki na swipimelo . 
Hi tlhelo rin'wana , swi endla nawu lowu nga tumbuluxiwa kahle . 
Hi tlhelo lerin'wana , swi tlhela swi nyika nkateko . 
Hi tlhelo lerin'wana , a ku na kungu ro kongoma leri nga endliwa . 
Hi tlhelo lerin'wana , mhaka ya swa ikhonomi yi fanele ku hangalisiwa . 
Hi tlhelo lerin'wana , ku tirhisiwa ka " peat " ka seketeriwa . 
Hi tlhelo lerin'wana , ku na endlelo ra nkrhi wo leha . 
Hi tlhelo leririn'wana , ku na ndhawu yo antswisa . 
Hi tlhelo lerin'wana , migingiriko leyi yi na mbuyelo lowu tlakukaka . 
Hi tlhelo rin'wana , hi na xikombi xa nkoka swinene . 
Hi tlhelo lerin'wana , hi fanele hi sivela vuxisi byo tala . 
Hi tlhelo lerin'wana , mi nga twisisa komiti ya mhaka 
Hi tlhelo lerin'wana , timhaka to hambanahambana ta swa mbangu leyi yelanaka na swihumelerisiwa . 
Eka xivutiso xa vunharhu xa swirhangana , mi vula swona hakunene . 
Hikokwalaho ka leswi na swivangelo swin'wana ndzi seketela xiviko lexi hi ku hetiseka . 
Eka timhaka letimbirhi , xiyimo xo fana a xi vuli nchumu hi ntiyiso . 
Hikokwalaho ka leswi ndzi seketela xiviko na ntwanano . 
Eka mhaka leyi yamali , hi le ku endleni ka swilo swa nkoka . 
Eka mhaka leyi , na yona , hi fanele hi endla matshalatshala . 
Eka mhaka leyi , hi fanele nakambe hi papalata ku va na mipimo mimbirhi . 
Hambiswiritano , eka nkarhi lowu ndzi ta ku nyika nkarhi . 
Eka mhaka leyi na yona hi pfumelelana na vaviki lavambirhi . 
Eka mhaka leyi na yona , ndzi pfumelelana na swivulavuri leswi nga hundza . 
Eka mhaka leyi na yona , xiboho xo tiya xi fanele xi tekiwa . 
Eka mhaka leyi na yona , ndzi lava ku vekiwa erivaleni hi muviki wa hina . 
Eka mhaka leyi na yona , matiko ya misava ya fanele ya endla leswi fanaka . 
Eka mhaka leyi , a ndzi ta tsakela ku tiyisisa timhaka tinharhu . 
Eka mhaka leyi , hi na nhlayo ya karhi ya mavonelo . 
Eka tlhelo leri , hi le rivaleni swinene eka endlelo ra hina . 
Eka leswi , a ndzi nga endli swin'wana ku tlula ku pfumelelana na yena . 
Eka mikarhi mimbirhi , hi humelerile eka ku kuma ku tshunxiwa . 
Nakambe a ndzi ta tsakela ku tshikelela leswi swi va erivaleni swinene . 
Nakambe ku jahiwile nakambe . 
Nakambe , ndzi hoyozela muviki ku va a vurile mhaka leyi . 
Nakambe , ndzi khensa muviki eka ntirhisano wa kahle . 
Nakambe , a ndzi ta tsakela ku khensa hinkwavo lava nga nghenelela . 
Nakambe , ku tiyimisela ku kulu eka swa tipolitiki swa laveka . 
Nakambe , ndzi pfumeleleni ndzi tshikelela nkoka wa magoza leswilexi nga hlangana . 
Nakambe , ndzi khensa ndzi vuyelela eka hinkwaswo leswi nga fikeleriwa . 
Nakambe , ndza khensa eka n'wina hinkwerhu eka ntirhisano wa n'wina . 
Nakambe , ndzi khensa swinene miehleketo ya n'wina leyi mi nga yi nyika . 
Nakambe , rimitsu ra mhaka leyi i ku tivana 
Nakambe , leswi swi mayelana swinene na vukalaxihundla . 
Nakambe , hi languta emahlweni hi karhi hi tsakela ximun'wana . 
Nakambe , eka xiyimo xa misava hinkwayo hi fanele hi rhangela hi ku kombisa . 
Nakambe , hi vonile leswaku hi fanele hi teka goza hi ku hatlisa swinene . 
Nakambe , eka hinkwaswo , hi amukela nawu wa mfumo . 
Nakambe , vantshwa a hi xirhangana xa munhu un'wana na un'wana . 
Xikongomelo xa hina i ku khutaza vamanana ku tirha . 
Hi tshemba leswaku mahungu lamanene ma ta ya emahlweni . 
Tiko rin'we ri ri roxe a ri fanelanga ku rhwala ndzhwalo . 
Tiko rin'we a ri nge pfumeleriwi ku kavanyeta nhlangano wa matiko lama nga xaviselanaka ku ri hava masiku . 
Siku rin'wana swi ta fanela ku sunguriwa nakambe . 
Xikombiso xin'we i ku ringeta ku tumbuluxa nhlengeleto wa switiiwa lowu nga fanela . 
Xikombiso xin'we xa leswi i ntolovelo wa xihlawuhlawu xa swa kahle . 
Mhaka yin'we yo hetelela : hi ta va na ntwanano lowuntshwa . 
Xin'we i nsirhelelo wa switiviwa na ku xixima tlhelo leri nga riki ra mfumo . 
Xin'we i xa xivumbeko naswona lexin'wana i xa nchumu . 
Xin'we i ku hangalasiwa hi ku ringana ka mimbuyelo ya nhlanganiso . 
Xin'we i mhaka ya swo tala leswi nga sala . 
Yin'we ya timhaka tingaritingani ta kahle eka nkanelo hinkwawo . 
Yin'we ya timhaka ta nkoka i ya ku hlanganisiwa nakambe ka mindyangu . 
Xin'we xa nkoka swinene eka ku cinca i xa mayelana na mfuwo wa vatirhi . 
Yin'we ya timhaka ta nkoka swinene i vukalaxihundla na ku loba 
Yin'we ya timhaka ta nkoka swinene ku ta va ku cinca ka tlilayimete . 
Xin'we xa nkoka swinene eka leswi i ku cinca ka tlilayimete . 
Wun'we eka milawu yo phakela tinhundzu ta tiko i vun'we . 
Xin'we xa swiphiqo leswi hi hlanganaka na swona i xa nhlamuselo . 
Xin'we eka leswi i xirhangana lexi nyikiwaka eka minongonoko ya vantshwa . 
Xin'we xa leswi xi mayelana na xivumbeko xa mbulavurisano lowu . 
Xin'we xa swiphiqo swoleswo hi leswi nga eka matiko ya mayimelakulanghwa . 
Xivangelo xin'we xa leswi i rihanyu ra vatirhi . 
Xin'we xi fambelana na swa le lwandle , lexin'wana na swa le moyeni . 
Hikokwalaho a ku fanelanga ku va na ku tekeriwa ehansi xiyenge lexi . 
Xikombiso xin'we xo fana na xexo , i xivandla xa swa dyondzo . 
Lembe rin'we a ri nga ringaneli ku kuma ku tirha ka swona . 
I 7% ntsena ya vanhu lava hanyaka eka vusweti . 
Hi ndlela yaleyo ntsena hi nga endla vutomi bya vanhu byi va na nkoka . 
I hi ndlela leyi ntsena leyi hi nga kotaka ku pfuxa sisiteme ya swa switimela 
I hi ndlela leyi ntsena leyi hi nga fikelelaka ku antswisiwa ka mbangu ka misava hinkwayo . 
I hi ndlela leyi ntsena laha ku nga ta va ku katsiwa ka vanhu loku tirhaka . 
Leswi swa le ndzhaku ntsena swi fanele ku va nhlokomhaka ya kungu leri 
Hi lava nga swisiwana ntsena lava tivaka leswi swi vulaka swona ku va xisiwana . 
Hi loko swi te tano hi nga naswona hi faneleke ku teka magoza lama nga fanela . 
Hi loko swi te tano laha globalayizexini yi nga va ka na mbuyelo eka munhu un'wana na un'wana . 
Hi loko swi te tano ntsena mpfuno wu nga kota ku va na nkhumbo lowu naveriwaka hi ntiyiso . 
Hi loko swi te tano , laha mikanerisano ya kavanyisa ko hambanahambana yi nga sungulaka . 
Hi loko swi te tano hi nga ta va na masungulo lamtshwa yo tshemba . 
Hi loko swi te tano loko hi ta fikelela mihiseko ya hina . 
Hi loko swi te tano ntsena hi nga ta kota ku vuyisela ku tshemba ka vona . 
Hi loko swi te tano laha mi nga ta kota ku kambela na xitshunxo . 
Ntsena ku na vanhu lavotala lava miyelaka . 
Hi leswi ntsena swi nga pfunaka ku va vanhu va hi tshemba . 
I nkarhi ntsena lowu nga ta hi byela tihlamulo ta swivutiso leswi . 
Nawu wa swa matikomambe wa matirhelo wu fanele ku va ntirho wa vurhangeri . 
Hambiswiritano , mavonelo ya hambana swinene eka tindlela to fikelela leswi . 
Mikateko leyi va pfumelelaka ku nghena eka makete wa swa mitirho hi xihatla . 
Ku hlawula yuro swi vula ku hlawula ku kula na mathoriwelo . 
Kumbe hi ndlela yihi na yihi a swi va ngi tano ku fika sweswi . 
Kumbe ndzi fanele ndzi vula leswaku swilo a swo va kahle ngopfu ? 
Mpimo wo nyikela swirho wa hambana swinene ku suka eka tiko rin'wana ku ya eka rin'wana . 
Emasungulweni , I ku cinca loku a ndzi ku vurile eka komiti . 
Tindzimana tin'wana ti ta landzela eku heleni ka lembe . 
Swiphiqo swin'wana sweswi swi vonaka swi karhi swi humela erivaleni . 
Swiphiqo swin'wana leswi hi faneleke ku swi langutana na swona i ku tsemiwa ka swirho swa rimbewu . 
Makungu ma ku cinca man'wana ma fanele ma kaneriwa hi vuenti . 
Handle ka sweswo , milawu leyi nga eka xiviko yi kahle . 
Swihlawuriwa swin'wana leswi nga erivaleni swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Van'wana va sungula ku vutisa loko xiyimo xa hina xi ri enawini . 
Van'wana va karhi va endla matshalatshala eka swivandla swin'wana swa ku cinca . 
Van'wana va se va vurile swo ringanela mayelana na timhaka letin'wana hinkwato . 
Van'wana va vurile swo fana eka vundzeni bya mhaka bya " biodiversity "  . 
Hi tshemba leswaku van'wana na vona va ta nyikiwa eka nkarhi lowu taka . 
Handle ka sweswo a swi nga tekiwi ku va swi vikiwile . 
Handle ka sweswo a hi nga swi koti ku seketela mpfampfarhuto wa nawu . 
Handle ka sweswo , ndzi seketela leswi vaviki va hina va nga vula swona hi ku hetiseka . 
Handle ka sweswo , ndzi ta sindziseka ku vhota ndzi kanetana na kungu . 
Handle ka sweswo , ndzi ta sungula ku nyika nhlamuselo ya mina yo va ku vhotiwa . 
Handle ka sweswo , ndzi ehleketa leswaku yuro i nchumu wa kahle hi ku hetiseka . 
Handle ka sweswo , swi avanile swinene ku suka eka tiko rin'wana ka ya eka rin'wana 
Handle ka sweswo , a ku na nchumu lowu nga ta va tshembisa eka mayelana na timfanelo ta ximunhu . 
Handle ka sweswo , kun a nghozi yo lahlekeriwa hi vukalaxihundla . 
Handle ka sweswo , ku nga va na swi ta ndzhaku leswikulu eka mayelana na swa rihanyu . 
Handle ka sweswo , ku ta va na ku lwa ka mitsakelo ya vaakitiko ka le rivaleni . 
Handle ka sweswo , a ku nga vi na ntshamiseko wa swa tipolitiki etikweni . 
Handle ka sweswo , hi tshemba leswaku xiviko lexi i ku paluxa ka kahle swinene . 
Handle ka sweswo , a hi nga swi koti ku hlangana na vona . 
Handle ka sweswo , hi ta khomiwa hi ndlela ya rivengo leri nga ta va ri hi fanerile . 
Handle ka sweswo , a hi ta fanela ku teka xiboho sweswi hi ri hava mahungu lama nga enela . 
Handle ka sweswo , a hi ta vhota hi kanetana na ku cinca loku nga vuriwa . 
Qhingha ra hina ro tlakuka ri fanele ku tekela enhlokweni mhaka leyi . 
Xikongomelo xa hina i ku nyika nsirhelelo wo hetiseka eka vaakitiko va hina . 
Endlelo ra hina ro ku xavisela matiko ya le handle mipfuno ra fana . 
Vaakitiko va hina va langutela magoza yo tiya yo antswisa vusirheleri na vululami . 
Kungu ra mutirhikulori wa hina i goza ro ya e tlhelo ro lulama . 
Hi ku angarhela , komiti ya hina yi tirhile ntirho wa kahle . 
Komiti ya hina yi tekile endlelo leri hi ku kongomisa eka ku cinca loku nga kunguhatiwa . 
Nawu wa hina lowu fanaka wa swa matikomambe na vusirheleri wu le mahandzeni ya tindlela . 
Rimba ra nawu ra hina leri fanaka ri tshamisekile . 
Mbulavurisano wa hina wu komba swi ri erivaleni leswaku leswi a hi swona leswi mhaka yi nga xiswona . 
Nxopaxopo wa hina i wa hilaha leswi swi nga ta ta endliwa ha kona . 
Ikhonomi ya hina ya twisiseka hi ku angarhela naswona yi pfulekile eka misava hinkwayo . 
Vahlawuriwa va hina va fanele va kota ku koxa swoleswo eka hina . 
Ntirho wa hina wu ta va wu ri eka swiyimo hinkwaswo eka xifundzha . 
Ku ndlandlamuka ka hina i ku ndlandlamuka loku ka ha ka sungulaka . 
Vaakitiko va hina va fanele ku tiva ku antswa mayelana na timhaka leti . 
Ntirho wa hina wo sungula i ku tiyisa ku hlangana ku lwisana na vutherorisi . 
Ku chava ka hina lokukulu hi leswaku hi leswi nga ta humelela . 
Ntlawa wa hina wu nga seketela nawu wa xileriso xa mpfapfarhuto . 
Ntlawa wa hina wu tsakela swinene ntirhisano exikarhi ka mavandla . 
Lembe leri ntlawa wa hina wu tsakela ku nyika ntshunxeko . 
Ntlawa wa hina wu vhotile wu kaneta xiboho xo hetelela eka xiviko lexi . 
Ntlawa wa hina wu ta va wu karhi wu nyika mpfumelelo eka mpimanyeto wa swa timali wo engetela na lowo cinca . 
Xikongomelo xa hina i ku tlakusa nhlayo ya tithendara leti tlulaka mindzilekano . 
Vonelo ra hina a ri se cinca eka mhaka leyi . 
Mihlanganiso ya hina ya swa ikhonomi , vanhu na swa tipolitiki yi fanele yi ya emahlweni yi kula . 
Xirhangana xa hina i ku hlamusela nakambe ntirho wa phanele . 
Xiphiqo xa hina hi leswaku leswi hi swi endlaka a swi tirhi . 
Makungu ya hina ya na hiseko swinene ku tlula xileriso xa sweswi . 
Xiviko xa hina xi rhumela xikombi xa swa tipolitiki eka mayelana na sweswo . 
Hikokwalaho , xiboho xa hina xi kombela ku herisiwa ka xiyimo lexi . 
Xirhangana xa hina xa vumbirhi i xa mitirho yo tala leyo antswa . 
Vonelo ra hina eka xiviko ri simekiwile eka leswi landzelaka . 
Hikokwalaho nhlengeletano ya hina yi ta va ya mayelana na ku hlayisa mitirho na nhluvuko nkarhi wo leha . 
Ntirho wa hina ku fanele ku va ku susa masungulo ya swa vutherorisi . 
Xa hina i , loko ndzi nga swi vula tiko leri humesaka . 
Eka malembe ya khume lama nga hundza hi vonile ku cinca ku kulukumba . 
Eka hinkwaswo , hi na sisiteme leyi nga tisa nhluvuko wun'wana . 
Ehenhla ka hinkwaswo , ndzi khorwisiwile hi ku pfuna ka ku lawula vutomi . 
Ehenhla ka hinkwaswo , ndzi seketela xiboho naswona ndzi vhotile ndzi yima na xona . 
Ehenhla ka hinkwaswo , ndzi ehleketa leswaku lowu a wu ri njhekanjhekisano wa kahle swinene . 
Hambiswiritano , ehenhla ka hinkwaswo , ndzi enerisiwa hi ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki lowu nga fikeleriwa . 
Hambiswiritano , ehenhla ka hinkwaswo , hi tshemba leswaku ku ve na ku antswa . 
Ehenhla ka hinkwsawo , vuxaka bya hina byi antswile eka malembe mambirhi lama nga hundza . 
Ehenhla ka hinkwaswo , nkhumbo wa hinkwaswo leswi entiyisweni wu pimiwile . 
Ehenhla ka hinkawaswo , mavonelo lama nga etafuleni ma kahle . 
Hambiswiritano , ehenhla ka hinkwaswo , hi tirha swin'we kahle eka xivandla lexi . 
Ehenhla ka hinkwaswo , laha hi fikile eka xitshunxo xa matimu xa kahle . 
Ehenhla ka hinkwaswo , a hi tsakile ku va hi vhotela xiboho . 
Ku nyika mutirhisi mahungu yo talaku tlurisa swi ta va na nkhumbo wa mfularhelo . 
Pakistan ri na swo tala leswi ri fanelaka ku swi lulamisa . 
" Paradoxically " , a ndzi tsakeli leswaku xiviko lexi xi tirhisiwa . 
Ndzimana ya 1 ya xiboho yi le rivaleni eka mhaka leyi . 
Ndzindzakhombo wa vatswari wu kahle eka swa ndzingano eka makete wa swa mitirho . 
Palamente yi na ntirho wo hlayisa na ku tiyisa vutitshembi byolebyo . 
Palamente yi na ntirho wo teka xiboho xo tiya swinene . 
Palamente yi na ntirho wa nkoka ku wu endla eka mayelana na leswi . 
Palamente yi lulamisile mhaka leyi hi ndlela yo hetiseka swinene . 
Palamente a yi karhi yi kombela ku katsiwa ka vona eka nkarhi wo leha swinene . 
Palamenete hi yona yi rhangeke emahlweni eka ku yisa emahlweni magoza lawa . 
Palamente yi ri karhi yi kombela magoza nkarhi lowo leha swinene . 
Palamente yi ve na ku twisisa swinene , loko ndzi nga swi vula hi ndlela yoleyo . 
Palamente yi tshembisiwile xiviko xa lembe xa swiboho . 
Palamente yi kumile ndlela yo olova na ku sirheleleka . 
Palamente entiyisweni , yi se yi tihlanganisile na vona hi mayelana na mhaka leyi . 
Palamente yi endlile swiringanyeto swo hlayanyana eka mhaka leyi . 
Palamente yi tekile vonelo ra kahle eka mhaka namuntlha . 
Palamente yi tiva swi hetiseka nkoka wa njhekanjhekisano lowu . 
Palamente yi lulamiile swi hetiseka ku va yi koka nyingiso wu ta eka xilaveko lexi . 
Palamente yi nga tsakela ku pfuna eka mhaka leyi . 
Palamente yi endlile nhluvuko wo vonaka eka xileriso lexi , hi ku hlaya ko sungula . 
Palamente a yi fanelangi ku pfumelela timfanelo ta yona ti tekiwa . 
Palamente yi fanele ku pfuna swinene eka leswi . 
Palamente yi fanele ku va na xivindzi xi swi ba hi makatla . 
Palmente ya ha ta tlhela yi languta mikhumbo hinkwayo ya swa nawu . 
Hikokwalaho palamente yi fanele ku languta maendlelo ku suka emasungulweni . 
Palamente yi lava ku nyika swiyenge leswi katsiwaka xikombi lexi nga erivaleni . 
Palamente yi lava ku tama ya ha ri emahlweni eka xivandla lexi . 
Palamente yi ta katsiwa eka mikanelo hi tindlela to hambanahambana . 
Palamente yi ta katsiwa , kuyahi maendlelo ya khomitoloji . 
Palmente yi ta mi tlhontlha ku va mi endla tano loko xilaveko xi ri kona . 
Palamente yi ta fanela ku endla ku antswisa ko hlayanyana eka mpfampfarhuto lowu . 
Hikokwalaho palamente yi ta tirhisa ntshikelelo eka ndhawu leyi . 
Palamente , hi ku tsakela ka yona yi ta vhota yi tsakela xiboho . 
Palamente a yi ta tsakela siku leri nga erivaleni ra goza ehenhla ka leswi . 
Palamente a yi ta tsakela ku tivisiwa mahungu ya nhluvuko wa laha . 
Xiyimo xa palamente xi tlakusiwile eku heleni ka nkarhi lowu . 
Nseketelo wo tiya wa palamente wu ta pfuna ku swi endla swi va ntiyiso . 
Ndza tiyisisa leswaku palamente , yi ta mi seketela eka mhaka leyi . 
Hikuva palamente nghenelerile , yi ta nyika mavonelo ya yona hi matlhelo hinkwawo . 
Hambiswiritano , palamente a yi nga vi na xiyimo xo fana eka mhaka leyi . 
Xiphemu xa qhingha leri i ku olovisa na ku antswisa ku endla milawu . 
Xiphemu xa mali ya swa ku pfumaleka ka mitirho xi fanele ku tirhiseriwa xikongomelo lexi . 
Nyingiso wo karhi wu fanele wu nyikiwa eka nsirhelelo wa swa nhundzu ya vutlharhi . 
Vutirhisani i xin'we xa tinhla ta khonsepe hinkwayo . 
Vakhandziyi na vona va xaniseka hikokwalaho ka nyimpi ya swa mabindzu . 
Matshalatshala yo lehisa mbilu ya nkarhi lowo leha ya ta laveka ku fikelela xikongomelo xolexo . 
Maendlelo yo hakela ma fanele ku fambelana na milawu ya swa timali . 
Mixupulo eka tlhelo rin'we , na nhlonhloteloo eka tlhelo lerin'wana . 
Tipenceni a ti fanelangi ku vekiwa eka xiyimo xa khombo hikokwalaho ka swona . 
Vanhu va endla swona ku va va lava tinhlamulo eka swivutiso leswi . 
Vanhu va langutela leswaku mi sirhelela na ku yisa emahlweni timfanelo ta vona ta masungulo . 
Vanhu va vulavurile hi mayelana na xilaveko xa ku hambana lokukulu . 
Vanhu lava hanyaka swi nga ri enawini na vona va na mfanelo yo sirheleriwa . 
Vanhu va fanele va va na mfikelelo eka mahungu hi ririmi ra vona vinyi . 
Hi mikarhi yin'wana vanhu va fanele va sirheleriwa eka mifumo ya vona vinyi . 
Vanhu va ha tsandzeka ku kuma mahetelelo yo lulama yo huma eka leswi . 
Timfanelo ta masungulo ta vanhu a ti fanelangi ti vekiwa eka xiyimo xa khombo . 
Kumbexana ndzi ta va na nkateko wo tlhela ndzi ku vona nakambe . 
Kumbexana swi fanele ku tlhela swi kombisiwa eka lembe leri taka . 
Kumbexana a swi ta antswa ku va ku endliwile swin'wana hi xihatla . 
Kumbexana sweswi hi wona nkarhi wo languta leswi hi vuntshwa . 
Kumbexana un'we wa n'wina a nga kota ku endla tano . 
Kumbexana van'wana va hina ha swi lava swoleswo ; a ndzi tivi . 
Kumbexana swoleswo swi nga tekeriwa enhlokweni eka ku xedula eka nkarhi lowu taka . 
Kumbexana swoleswo swi ta tlhela swi pfuna ku fikelela leswi . 
Kumbexana hi nga swi langutisisa swinene . 
Kumbexana ku na mitolovelo leyintshwa eka nsirhelelo wa vatirhi . 
Kumbexana hi nga sungula ku swi lulamisa sweswi . 
Kumbexana a hi ta va hi swi vekile erivaleni eka nkarhi walowo . 
Kumbexana hi fanele hi vulavula na vona nakambe mayelana na leswi . 
Kumbexana hi fanele hi dyondza ku endla leswi siku rin'wana . 
Kumbexana a hi fanelanga hi hlamarisiwa hi leswi nga humelela . 
Kumbexana mi nga hi byela swo tala mayelana na leswi . 
Kumbexana mi nga hi byela ndlela leyi swi faneleke ku vuriwa ha yona . 
Ndzi pfumeleleni ku vulavula hi xin'wana na xin'wana xa leswi hi nkarhi . 
Ku xanisiwa na ku dlayiwa swi fanele ku herisiwa hi kan'wekan'we . 
Kuyahi mina , a ndzi lavi leswaku swilo swi ya emahlweni hi ndlela leyi . 
Kuyahi mina , ndzi tshemba leswaku swin'wana swi ta engeteriwa eka nongonoko . 
Kuyahi mina , ndzi ehleketa leswaku xiviko xi kayivela xivono . 
Tifeme ta swa mirhi ti fanele ti endliwa leswaku ti xixima timfanelo ta ximunhu . 
Ndzi kombela leswaku sweswi mi ndzi pfumelela ku tlhelela eka ntirho wa hina wa swa nawu . 
Ndzi kombela leswaku mi ndzi pfumelela ku heta leswi ndzi lavaka ku swi vula . 
Ndzi kombela leswaku mi hi pfumelela ku ta na mimbuyelo ya ntiyiso . 
Ndzi kombela leswaku mi nga tlheleli endzhaku eka matshalatshala ya n'wina yo fikelela xikongomelo lexi . 
Ndzi kombela mi endlela vatirhi swin'wana . 
Ndzi kombela leswaku mi nga tshembi leswaku swiphiqo swa hina hinkwaswo swi herile . 
Ndzi kombela leswaku mi nga pfuli njhekanjhekisano wo yisa emahlweni eka nkarhi lowu . 
Hi kombela leswaku mi hlawula swa kahle , kutani hi ta va kahle . 
Ndzi kombela leswaku mi endla swin'wana , naswona ndzi kombela mi swi endla hi ndlela leyinene . 
Ndzi kombela leswaku mi ehleketa nakambe kutani mi vuya na kungu lerintshwa . 
Ndza kombela , hi langutane na mhaka ya nkoka no tika . 
Mhaka ya vutsevu : marito matsongo eka mhaka ya swa timali . 
Ti " Poles " ti yimile ti lwisana na xigwevo xa rifu eka mikarhi yo tala . 
Ku hlambanyiwa ka nawu i swa nkoka , kambe hakunene a swi ringanelanga . 
Swiboho swa swa tipolitiki swi fanerile ku endlela ku lulamisa xiyimo . 
Mitlawa ya swa tipolitiki yi tlhela yi va yi hlangana na mhaka ya mafambiselo . 
Sweswi vurhangeri bya swa tipolitiki bya laveka ku hlula misava hinkwayo . 
Ntshunxeko wa swa tipolitiki wu fanele wu fambisana na ntshunxeko wa swa ikhonomi . 
Ku cinca ka swa tipolitiki ka laveka , naswona hi fanele ku swi seketela . 
Ku dlaya loku hlohloteriwaka hi swa tipolitiki ko va ntsena xiphemu xa leswikulu leswi swa ha ta ka . 
Mahlaluko ya karhi ya hluvukisiwa , naswona ku na switshunxo swo tala swo olova . 
Ku hundzisela emahlweni ku teka swiboho eka phakeji a swi ololoxi xiphiqo . 
Vusweti i ku tluriwa ka timfanelo ta ximunhu naswona swi onha mindyangu . 
Matimba , hi tlhelo lerin'wana , ma katsa timhaka to tika swinene . 
Switshunxo leswi nga endlekaka swi kumekile , swi enerisa vo tala . 
Vubvumbi byi ringanyeta leswaku ku ta va na ku kayivela ka vatirhi . 
Ku lulamisiwa ka mabindzu lamatsongo ku va ku sunguriwa yuro . 
Ina , ku lulamisela nhlawulo swi lava ku hatlisisiwa . 
Ntirho wo lulamisela nhlawulo wu nga sungula eka mavhiki lama landzelaka . 
Phuresidente , ndzi lava ku hoyozela muviki eka ku tiyisela ka yena . 
Ntshikelelo wo fana na lowu wu endla swi olova ku tisa ku cinca . 
Ku sivela ku tirhisiwa ka swidzidziharisi leswi nga ri ki enawini i xirhangana xa masungulo . 
Matshalatshala yo sivela ya endliwa hi ku languta ku cinca ka tlilayimete . 
Nsivelo wu na vuxaka na ku yisa emahlweni vutihlamuleri bya vatswari . 
Swivulavuri leswi nga hundza swi boxile leswi naswona ndzi fanele ndzi swi vuyelela . 
Mphikizano wa swa mixavo wu tlakukile , naswona ku vile na vukalaxihundla lebyikulu . 
Mixavo yi tlakukile hi 50% eka malembe mangarimangani ntsena . 
Hi ku komisa leswi swi vula leswaku , xikombiso , ku hlanganisiwa ka timali ta tiko . 
Xirhangana xi fanele ku nyikiwa eka ku herisa xigwevo xa rifu . 
Xirhangana xi fanele xi nyikiwa eka leswi eka mikanerisano yin'wana na yin'wana ya nkarhi lowu taka . 
Swiphiqo swi ve kona eka nhlayo leyitsongo timhaka ntsena . 
Ku ya hi maendlelo , sweswi i nkarhi wo vhota eka xiringanyeto . 
Maendlelo ya nga va na nkoka , naswona hi fanele hi endla swona . 
Minongonoko ya nhlanganiso wo hetiseka wa vahlapfa na yona ya laveka . 
Ku ya emahlweni ku ve kona kambe swi tele leswi swa ha saleke ku va swi endliwa . 
Ku ya emahlweni eka swivandla leswi swi ta pfuna vatirhisi ematikweni hinkwawo . 
Nhluvuko eka malembe ya ntlhanu lama nga hundza wu ve lowutsongo swinene . 
Rimba ra swa nawu leri nga fanela i tlhelo rin'we ntsena ra mhaka . 
Ku rhurha loku nga lulamisiwa hi mfanelo ku nga vuyerisa hinkwavo lava khumbekaka . 
Makungu ya leswi a swi ta endliwa ya le tafuleni . 
Nsirhelelo eka mhaka leyi wu le ndzeni ka xileriso xa rimba . 
Vusirheleri bya muxaka lowu byi nga va na nkhumbo wa mfularhelo . 
Ku nyika mitiyisiso eka swa rihanyu ra vanhu swi fanele ku va xirhangana xo sungula . 
Swinyikiwa eka swa nhluvukiso wa nkarhi wo leha swi vuyerisa hinkwavo lava khumbekaka . 
Mitsakelo ya vanhu eka vuhlayiseki eka swakudya yi kurile , tanihi leswi hi swi tivaka . 
Ku xaviwa ka nhundzu ya tiko i xitirhisiwa xa qhingha ku fikelela xikongomelo lexi . 
Ku nghenelela ka xiyenge xa mfumo eka xiyenge xa swa eneji ka komberiwa . 
Vukorhokeri bya vanhu byi le ndzeni ka xikombiso xa hina xa swa vutomi . 
Ku swi veka hi ku olova , hambi loko hi kota ku endla swin'wana , xana hi fanerile ? 
Vekani tinhlayo laha tafuleni , naswona swi endleni hi xihatla . 
Ku tiyisela ku nghenelela eka xivandla lexi a swi amukeleki . 
Ku antswisa ku fanele ku endliwa eka dyondzo na ndzetelo . 
Xivutiso xa 45 na 46 xi ta hlamuriwa hi ku tsala . 
Swivutiso swi nga vutisiwa loko hi ta eka xiviko . 
Swivutiso swi se swi vutisiwile , kambe a swi ringanelangi . 
Swivutiso swi tlhele swi vutisiwa mayelana na nawu wa mphikizano . 
Swivutiso swi vutisiwile loko ku ri hi leswaku swa amukeleka . 
Hi xihatla , leswaku hi nga thleriseli endzhaku ndlandlamuxo . 
Leswi nga tolovelekangiki , muviki u kombela nkarhi nakambe . 
Ku swi veka hi ndlela yo olova , i mhaka ya ku tlakusiwa ka ntiyisiso wa swa nawu . 
Ku tlhelela endzhaku : hi fanele hi tiyisisa leswaku swi tama swa ha ri na nkoka . 
Tikotara a ti nga hundziseriwi ku suka eka lembe rin'wana ku ya eka leri landzelaka . 
Ku tlula ku va hi endla swoleswo , hi fanele hi endla nawu wo angarhela . 
Hikokwalaho xiphiqo i xa swa tipolitiki , ku tlula ku va xa swa nawu . 
Swa antswa , ndzi ringeta ku vulavula mayelana na ntiyiso wa mhaka . 
Swi fanele swi koteka naswona swi fanele swi khomeka . 
Swi fanele swi va mhaka eka mpimanyeto wa swa timali lowu cincaka . 
Hi fanele hinkwerhu hi dyondza ku titoloveta swona . 
Hi lava ku nghenelela eka maendlelo yo teka swiboho . 
Vahlapfa va ntiyiso , hi tlhelo lerin'wana , a va amukeriwi . 
Ntiyiso wu lava leswaku ku endliwa magoza ya tinxaka timbirhi . 
Leswi nga humelela ku nga ri khale swi hi kombile leswaku milawu leyi yi na nkoka . 
Ku tiviwa swi kahle , kambe switshunxo hi swihi ? 
Ku yisa ehansi vuhlayiseki a swi nga vuyerisi mfananiso . 
Ku kongomisa ku endliwile eka ku sunguriwa ka yuro . 
Ku cinciwa ka sisiteme ya swa vuavanyisi i swa nkoka swinene . 
Vahlapfa lava navelaka ku vuya va fanele va kota ku endla tano . 
Valawuri va swifundzha va ta tshikiwa va hlawula leswi va swi lavaka . 
Nhlanganiso wa swifundzha i wa nkoka eka nhluvuko wa matiko lawa . 
Minongonoko ya swifundzha yi endliwa ku ya hi nawu wa swa " subsidiarity "  . 
Ku onhakeriwa ko tano ku khumba matiko yo tala hi nkarhi lowu fanaka . 
Hi ku tisola , ndza engeta , a ndzi na mavonelo yo fana na ya muviki . 
Hi ku tisola , a ku na nhluvuko lowu nga endliwa eka mhaka leyi . 
Vandzindzakhombo va fanele katsiwa eka xikopu xa xileriso . 
Hi ku fananisa ku na switsongo leswi nga humelela laha lembe leri nga hundza , tanihi leswi hinkwerhu hi swi tivaka . 
Mahungu lama tshembekeke ma fanele ma hlayisiwa leswaku ku ta kumeka ku vuyeriwa . 
Tsundzuka " biotechnology bananas " na hinkwaswo ka swona . 
Eneji leyi pfuxetiwaka i ya nkoka eka ku lwa ka hina na ku cinca ka tlilayimete . 
Swipfuxetiwa swi na xikongomelo xo pfuna ku sirhelela mbangu . 
Ku swi lunghisa swi tshama swi karhi swi endliwa . 
Swilaveko swa switirho na ntirho wa swona swi famba swin'we . 
Vulavisisi na nhluvukiso hakunene i xin'wana xa swikongomelo leswi nga vekiwa . 
Hikokwalaho , vulavisisi na swa timali eka xivandla lexi swi fanele ku tlakusiwa . 
Vulavisisi byi kona ku va byi thumba swilo leswi hi nga swi tiviki . 
Makungu ya vulavisisi ma ta laveka laha ma nga riki kona . 
Minongonoko ya vulavisisi ya mayelana na ku humesa eneji yi fanele ku nyikiwa xirhangana . 
Hambiswiritano , ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu , ku fanele ku sungula laha ekaya . 
Ku kambisisa nawu wa swa timali i ndlela yin'we yo endla leswi . 
Sweswi , a ndzi lavi ku vulavula hi ku kala swilo swi nga fani . 
Sweswi , leswi hi nga swi endlaka i ku seketela xiboho . 
Ku tsan'wa khombo na swiphiqo a swi fanelangi ku tumbetiwa . 
Romania ri fanela ku vekisa eka nhluvukiso wa swa vutleketli bya switimela . 
Russia ri tikatsile ngopfu , leswi hi swi amukelaka swinene . 
Russia na rona i mutirhisaninkulu eka xiyimo xa misava hinkwayo . 
Russia hi roxe ri ya emahlweni na ku va na swiphiqo swo tala leswikulu . 
Russia a ri fanelangi ri pfumeleriwa ku vuyeriwa swi huma eka ntshiva lowu . 
Ntirhisano wa Russsia wu fanele wu vonaka eka nkarhi lowo leha . 
Hi ku tsana swi tano naswona hi fanele hi langutana na ntiyiso . 
Swivilelo swa vuhlayiseki , hakunene , a swi pimeriwanga eka eneji ya swa " nuclear "  . 
Vuhlayiseki eka xiyenge xa swa swihahampfhuka byi fanerile . 
Hambiswiritano , vuhlayiseki bya vutomi elwandle byi fanele ku va xirhangana eka hina . 
Swikhiro swi vavisa vaakitiko , tanihi leswi se swi nga vuriwa laha . 
Swikhiro swi tirha kahle loko swi nga faneli ku tirha . 
Nhlayiso wu endliwile naswona wu ta ya emahlweni wu endliwa . 
Nhlayiso wu endliwile naswona hi fanele hi wu endla . 
Vula leswi swi va erivaleni , kutani u ta nghena eka matimu . 
Marito yo xopaxopa no kanakana ya ta vuriwa eka njhekanjhekisano . 
Mpfumelelo na vulavisisi bya swa sayense swa laveka ku va swoleswo swi humelela . 
Ina , van'wasayense na vona , va endla swihoxo nkarhi na nkarhi . 
Vutleketli bya le lwandle na le moyeni byi vumba xiphemu xa xiyenge xa swa vukorhokeri . 
Xavumbirhi , hi fanele hi antswisa malawulelo ya nkayakayo na nsivelo wa nkwetlembetano . 
Xavumbirhi , mi hi kombela ku languta tlhelo ra swa le handle . 
Xavumbirhi , a ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo mayelana na ndlandlamuxo . 
Xavumbirhi , ndzi tshemba leswaku timfanelo ta vahlapfa ti fanele ku sirheleriwa . 
Xavumbirhi , ndza tshemba leswaku a hi fanele hi ri karhi hi swi tirhisa swinene . 
Xavumbirhi , a ndzi ta tsakela ku hundzulukela eka nawu hi woxe . 
Xavumbirhi , ndzi ehleketa leswaku swa twisiseka ku hambanisa matimba . 
Xavumbirhi , ndzi ehleketa leswaku hi nga tikhoma kutani hi ya emahlweni . 
Xavumbirhi , ndzi lava ku vula rito mayelana na ku rhurhiseka ka tinomboro . 
Xavumbirhi , ndzi ta teka timhaka ku suka eka mixo wa namuntlha . 
Xavumbirhi , ndzi navela ku nyika miehleketo eka mhaka ya miako . 
Xavumbirhi , a ndzi ta tsakela ku tshama eka milawu leyi katsiwaka . 
Xavumbirhi , a ndzi ta tsakela ku boxa mhaka ya swa timali . 
Xavumbirhi , a ndzi ta tsakela ku vula mhaka ya vukalaxihundla . 
Xavumbirhi , a ndzi ta tsakela ku tshikelela nkoka wa swirhangana . 
Xavumbirhi , swo tala swi vuriwile mayelana na sisiteme yo vhota . 
Xavumbirhi , tanihi leswi hi swi tivaka , swi onha rihanyu ra van'wamatsambu . 
Xavumbirhi , nhlangano wa swa ikhonomi na mali sweswi wu tiyile wa karhi wa humelela . 
Xavumbirhi , ku tirhisa hi ku hetiseka vuswikoti bya makete wa le ndzeni . 
Xavumbirhi , hi ku vona ka mina , ku na ku pfumaleka ka ku nyika . 
Xavumbirhi , i mhaka ya ku endla ku cinca loku nga fanela . 
Xavumbirhi , swi lulamile leswaku vuxaka bya le hase ka antlatic byi va byi boxiwile . 
Xavumbirhi , nawu wa swa vutomi eka xiyenge lexi wu fanele ku antswisiwa . 
Xavumbirhi , ntungu wa kholera , lowu wu nga se wu boxiwile laha . 
Xavumbirhi , xiviko a xi boxi muholo na switsanana . 
Xavumbirhi , leswi fanaka swi tirha na le ka switsemiwa ehansi ka nhlokomhaka ya 4 . 
Xavumbirhi , sweswi vhoti yi hambanile na leyi ya nkarhi lowu nga hundza . 
Xavumbirhi , ku na xilaveko xa matikhomelo yo karhi eka swa mpimanyeto wa timali . 
Xavumbirhi , ku na nxaxamelo wa swiphiqo swa vuthekiniki ku va hi swi kanela . 
Xavumbirhi , a ku na ku koteka eka makete wun'we wa swa gezi . 
Xavumbirhi , ku na xin'wana lexi hi nga fanelangiki ku xi hunisa . 
Xavumbirhi , ku na nhlamuselo yo fana ya ku tluriwa ka nawu ka ntiyiso ko hlayanyana . 
Xavumbirhi , ku na ku tumbuluka lokuntshwa ka ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Xavumbirhi , ku na ku pfumaleka ka vutihlamuleri hikokwalaho ka xivumbeko xa swa tipolitiki . 
Xavumbirhi , ku na mhaka yo kuma mali ya leswi . 
Xavumbirhi , ku na ku kambisisiwa ka mfikelelo eka switsariwa swa xihundla . 
Xavumbirhi , swi lwisana na nawu wa mphakelo na ku koxa . 
Xavumbirhi , ku hlayisa vukona bya vamanana eka tikomiti ta tikhamphani . 
Xavumbirhi , hi ta va na rhisexini yo tika swinene . 
Xavumbirhi , hi tshemba leswaku xiviko lexi xi yimela goza ro ya emahlweni . 
Xavumbirhi , hi nga vula leswaku hi ta sindzisa mindziho . 
Xavumbirhi , hi na xiphiqo xin'wana , ndza tshemba mi ta swi twisissa . 
Xavumbirhi , hi ve na ku ya emahlweni eka nhluvukiso wa ikhonomi na swa miako . 
Xavumbirhi , hi fanele hi tiyisisa leswaku vatirhisi va tirhisa thekinoloji leyi hi matimba . 
Xavumbirhi , hi fanele hi ya emahlweni eka mhaka ya mindzihiso . 
Xavumbirhi , hi lava swibumabumelo swa switshunxo leswi tirhaka swa vumundzuku . 
Xavumbirhi , hi lava ku amukela kungu ro pfuxeta ikhonomi . 
Xavumbirhi , hi fanele hi vulavula hi mayelana na 80% ya mpimanyeto wa swa timali . 
Xavumbirhi , hi fanele hi tekela enhlokweni xiyimo lexi nga ehansi ka nxopanxopo . 
Xavumbirhi , a hi fanelanga hi nga languti ntirho wa vaxanisiwa . 
Xavumbirhi , hi navela ku vula mhaka ya swirhalanganyi leswi nga riki swa tihakelo . 
Xavumbirhi , a hi ta va hi nga tiseketeli hi vatirhi lava humaka ematikweni ya le handle . 
Xavumbirhi , xana ku ta humelela yini hi ku endliwa ka leswi nga nyikiwa eka nawu sweswi . 
Xavumbirhi , mi vutisa matshalatshala lama hi nga ta ma endla . 
Xavumbirhi , a mi vula swona ku va mi kombela endlelo leri tirhisiwaka misava hinkwayo . 
Nsirhelelo wa mphakelo wa eneji i mhaka ya vumundzuku . 
Nsirhelelo wa tipenceni ta mitirho i xirhangana xa le henhla eka hina . 
Nsirhelelo , mafumelo ya kahle na nhluvuko swi fanele ku famba swin'we . 
Loko swi langutiwa hi tlhelo leri , a ndzi voni leswaku i nexinalayizexini nakambe . 
Loko swi langutiwa eka nkarhi lowo leha swoleswo swi nga va kahle . 
Serbia ri vile na ku ya emahlweni eka xivandla xa swa mbangu . 
Hikokwalaho ka swivangelo swo hlaya , vukorhokeri a byi fani na nhundzu . 
Hikokwalaho ku veka siku eka 2012 swi ta amukeleka . 
Xavukombo : swirhalanganyi eka ntshunxeko wo fambafamba wa vadyondzisi na vadyondzi . 
Magoza yo hlaya ya fanele ya tekiwa eka nkarhi wo koma . 
Timhaka to hlaya ti huma swi ri erivaleni eka leswi nga vuriwa . 
Swiphiqo swo hlaya swi huma eka nhlanganiso lowu , swo fana na leswi landzelaka . 
Swivulavuri swo hlaya swi kongomisile eka swona eka njhekanjhekisano wa namuntlha . 
Swivulavuri swo hlaya eka njhekanjhekisano lowu wa kongomisile nyingiso eka swoleswo . 
Hambiswiritano vamanana na vatatana , ku avelana nandzu a swi ringanelanga . 
Mina na yena ha pfumelelana eka milawu hi ku angarhela . 
U tlhele a endla swiringanyeto swo hlaya leswi nga endlekaka . 
U tirhile ntirho lowukulu eka swona . 
U ringetile ku hi tisela mpimanyeto wa swa timali lowu nga ringanisiwa . 
Ntirho wa yena a wu nga olovi eka mavhiki lama ha ku hundzaka . 
U swi tirhile hi ku hetiseka . 
U kombile phurofexinalizimi leyikulu , swi fanele ku khensiwa . 
Ku ya hi mina , ku pfuna ka nkarhi wo koma ku vonaka onge a ku tirhi . 
Nhluvuko wa nkarhi wo koma a wu ringanelanga ku va wu va enerisa . 
Xana swi fanele swi pimiwa swi helela eka phuphu ya vumbirhi kumbe ya vunharhu ? 
Xana ku fanele ku va na ejensi ya timfanelo ta ximunhu na demokiratayizexini . 
Loko leswi swo nga swi nga koteki , ku ta va ku ri xixikana . 
Ku ya emahlweni ko vonaka eka tlhelo leri i mhaka ya xihatla . 
Hi ndlela leyi fanaka , van'wamapurasi na vona va vile masungulo ya rihanyu ra hina . 
Hi ndlela leyi fanaka , ntwanano wa ntshamiseko wu fanele ku nyikiwa nhlokomhaka ya wona swi hetisekile . 
Ku pfula timakete ntsena hi swoxe a hi ku fikelela swo karhi . 
Ku suka hi 2003 , a hi ri karhi hi tirha swin'we eka ku endla milawu hi ndlela yo antswa . 
Ku suka nkarhi wolowo , magoza yo hlaya ya nkoka ma tekiwile . 
Ku suka nkarhi wolowo , a swa ha kotekanga ku tlhelela eka xiyimo xa ntolovelo . 
Ku suka nkarhi wolowo , ku vile na ku ya emahlweni ku tsongo eka xivandla lexi . 
Ku suka nkarhi wolowo , xiyimo lexi xi cinciwile . 
Ku suka nkarhi wolowo , a hi ri karhi hi tsala swipimelo swo kambela . 
Ku suka nkarhi wolowo , a hi ri karhi hi ringeta ku ololoxa mhaka leyi . 
Ku suka nkarhi wolowo , a hi kumangi swikombelo swa mahungu swo yisa emahlweni . 
Tanihi leswi ku nga hava , a hi vhoteni . 
Tanihi leswi leswi ku nga xiphiqo xo nonoha , ndzi amukela njhekanjhekisano lowu . 
Tanihi leswi hi vulavulaka hi mayelana na leswi , a hi ve ni na ku endla swilo hi ndlela yo fana . 
Tin'hweti ta tsevu ti hundzile kutani xiyimo xi hi ndlela leyi landzelaka . 
Tsevu wa makhombo lawa ma humelerile eka malembe ya makumembirhi lama nga hundza . 
Endzhaku ka malembe ya tsevu xivutiso lexi a xi se hlamuriwa . 
Xa vutsevu naswona xo hetelela , ntlawa wa mina wu navela ku tshikelela leswi landzelaka . 
Xa vutsevu , ntshunxeko wo vulavula na vutifumi bya vunyingi bya van'wamahungu 
Xa vutsevu , ku sungula ku modenayiza xiyenge . 
Ku amukeriwa ka yuro hi Slovakia na swona i tlhontlho lowukulu . 
Mabindzu lamatsongo na lama le xikarhi ya le ka xiyimo xo nonon'hwa hakunene . 
Mabindzu lamatsongo na lama le xikarhi , hi wona lama tumbuluxaka mitirho . 
Tifeme letitsongo na leti ta le xikarhi na tona ti vona leswi ku ri xiphiqo . 
Ina , mabindzu lamatsongo hi wona njhini ya ikhonomi ya hina . 
Magoza lamatsongo yo titoloveta , hakanyingi hi wona lama nga na nkoka . 
Kutani ndzi tsakile leswi tindzimana leti ti nga amukeriwa . 
Kutani ndzi tsakela leswaku xiviko lexi xi amukeriwa . 
Kutani a ndzi nga kongomisi eka matirhelo ya swa nyimpi . 
Kutani ndza eneriseka hi leswi hi karhi hi ya ka emahlweni laha . 
Kutani sweswi ndzi vulavula ndzi yimele ntlawa wa mina . 
Kutani ndzi yimele ku swi twa hi ntsakelo lowukulu swinene . 
Kutani ndza mi vutisa , ku suka laha hi kongome kwihi ? 
Kutani ndza tshemba leswaku ntirho wa kahle wu endliwile . 
Kutani ndza tshemba leswaku lowu hi wona nseketelo wo lulama ku wu nyika . 
Kutani ndza tshemba leswaku laha u endlile ntirho wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Kutani ndzi nga mi tshembisa leswaku ku chava ka n'wina a ku simekiwangi ka helo . 
Kutani ndzi nga tiyisisa leswi wa ha ku swi vutisaka . 
Kutani andzi nga ku nyiki nkarhi wa xivutiso xolexo . 
Kutani ndza mi hoyozela ku va mi kotile ku fika laha . 
Kutani a swi lavi ndzi nghena eka vundzeni . 
Kutani a ndzi ehleketi leswaku ku cinca loku ku fanerile . 
Kutani a ndzi ehleketi leswaku vonelo rolero ri nga vuriwa . 
Kutani a ndzi ehleketi leswaku hi fanele hi ya ekule ku fika kwalaho . 
Kutani ndzi khutaza vatirhikulori hinkwavo ku vhota va pfumelelana na swona . 
Kutani ndzi na ntwelo vusiwana wo tala eka mhaka yaleyo . 
Kutani ndzi vekile ku cinca loku nga ta herisa swoleswo . 
Kutani ndzi fanele ndzi tsundzuxa hinkwerhu ka n'wina mayelana na swoleswo . 
Kutani ndza tshemba sweswi u ta seketela ku cinca ka hina . 
Kutani ndza tshemba leswaku makungu ya swa vuavanyisi ya ta amukeriwa . 
Kutani ndza tshemba hi ta va hi hetile hi 4 na ndzhengha . 
Kutani entiyisweni , a ndzi lava ku hlayisa swoleswo eka xiviko xa mina . 
Kutani ndzi ta languta eka leswi humelelaka sweswi . 
Kutani ndza mi khensa eka nseketelo wo tiya lowu nga laha . 
Kutani ndzi vona swi ri kahle swinene ku va na xiviko lexi . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku hi fanele hi tekela leswi enhlokweni . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku laha hi le ka ndlela yo lulama . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku hi na swo tala swo swi endla laha . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku hi na swikongomiwa emahlweni ka hina . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku hi tekela ehenhla swinene mhaka yaleyo . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku hi fanele hi tivutisa swivutiso swingariswingani . 
Kutani ndzi lava ku vona ajenda leyi yi yisiwa emahlweni . 
Kutani ndza tivutisa loko hi nga ri na nandzu na hina . 
Kutani ndza tivutisa leswaku nkoka wa xiboho a ku ri wihi . 
Kutani a ndzi ta kombela leswaku hi amukela xitsariwa lexi namuntlha . 
Kutani a ndzi ta tsakela ku yima kwalaho namuntlha . 
Kutani a ndzi ta vula vula leswaku ku tsan'wakhombo laha i kutsongo . 
Kutani swa antswa nawu wa swa swifundzha wu ta ya emahlweni laha . 
A swi ve tano , ndzi hoyozela muviki hi ku hetiseka . 
Kutani " broadband " i yin'we ya timhaka ta vumundzuku . 
Kutani ku fanele ku va na ntirhisano . 
Kuyahi leswi ndzi swi tivisaka swona , ku na ku cinca kumbirhi ku nga sala . 
Ku fika sweswi a ku va ngi na ku tshoviwa ka nawu . 
Ku fika sweswi hi kanerile tindlela to tiya to antswisa ntirhisano . 
Ku fika sweswi , a ndzi se amukela nhlamulo ya leswi . 
Ku fika sweswi , a ku na matlhari yo dlaya vunyingi lama nga kumeka . 
Swi vonaka onge ku fika sweswi swa ha ri kahle . 
Ku fika sweswi swa ha ri kahle , mayelana na " theory "  . 
Ku fika sweswi tinhlamulo ti kumekile ti enerisa . 
Kutani laha hi fanele hi ti lulamisela ku fikelela ntwanano mpimo wu nga fikeleriwanga . 
Kutani loko tiphurojeke ti ri kona ta amukeleka swinene . 
Kutani ku nge vi ntirhisano lowu nga antswisiwa wa muxaka wihi kumbe wihi . 
Kutani ku nga ka ku nga vuriwi leswaku a ku na nchumu lowu nga endliwa . 
Kutani i swa nkoka leswaku hi tirhisa mfanelo leyi hi ku hetiseka . 
Kutani i nkarhi wa leswaku magoza ya xihatla ma tekiwa . 
Kutani swa tsakisa ku vona leswaku leswi kanetanaka na swona i ntiyiso . 
Kutani i swa nkoka leswaku hi fikelela ku humelela lahaya . 
Kutani i swa nkoka leswaku hi nga tixisi . 
Kutani swi fanele swi koteka na le ka matiko ya le dzongeni . 
Kutani ndzi pfumeleleni nakambe ku nyika mpfumelelo wa xiboho lexi . 
Kutani ndzi pfumeleleni ndzi vula ku khensa ka mina ko hetiseka na le ka vona 
Kutani ndzi pfumeleleni ku khensa un'wana na un'wana wa n'wina . 
Kutani a hi ve ni na xitiyanhlano xo vula tano swi ri erivaleni . 
Kutani a hi vekeni ku xiximiwa ka nawu ku va xirhangana . 
Kutani hi nga hunisi ntiyiso wa mhaka . 
Kutani hi nga tlheriseli swiyimo endzhaku eka xivandla lexi . 
Kutani ndza mi kombela a hi vhoteni hi kanetana na kungu leri . 
Kutani yanani emahlweni mi langutana na timhaka leti nga na nkoka . 
I swo tala leswi faneleke ku endliwa eka swivandla swo tala . 
Kutani ntlawa wa mina a wu kotangi ku swi seketela . 
Kutani eka mhaka leyi , xivutiso xin'we a xi ringanelangi . 
Kutani ku tiboha ka hina eka vukalaxihundla na ku va erivaleni swi le rivaleni swinene . 
Kutani ndza mi tshembisa leswaku goza ri ta tekiwa , loko swi fanerile . 
Kutani ndzi khensa marito ya n'wina lawa yo saseka . 
Kutani swoleswo i nhluvuko wa kahle lowu hi nga wu seketelaka . 
Kutani swoleswo swikanetana na leswi hi swi lavaka . 
Kutani xolexo i xiyimo xa lava va nga rindzela . 
Kutani yaleyo i ndlela leyi hi nga hlawulangiki ku famba hi yona . 
Kutani swoleswo hi leswi hinkwerhu hi ringetaka ku fikelela swona . 
Kutani hikokwalaho ndzi arile ku vhota eka xiviko . 
Kutani nhlamulo ya ntolovelo ya xivutiso xa n'wina i ina . 
Kutani xiphiqo xi tika ku tlula leswi xi vonakisaka xiswona . 
Kutani xikongomelo xa leswi i ku susa ku tumbela ka nhlamuselo . 
Kutani xiphemu xa njhekanjhekisano xa swa sayense xi se xi ololoxiwile . 
Kutani loko swi te tano , a hi fanelangi ku tirhisa maendlelo lama nga tirhisiwa eka nkarhi lowu nga hundza . 
Kutani ku na swilo swo tala swo tsakisa laha . 
Kutani swa endleka vafumi va tiko va teka magoza . 
Kutani ku na swivilelo mayelana na nkhumbo lowu nga va ka kona eka mbangu . 
Kutani ku na milawu leyintshwa eka xiphemu lexi xa sexini . 
Kutani ku na timhaka tinharhu leti hi fanelaka ku ti twisisa . 
Kutani ku na makete lowukulu swinene lowu faneleke ku enerisiwa . 
Kutani ku na migingiriko na mitirho yo hambanahambana . 
Kutani a ku na mphikizano na wutsongo exikarhi ka mitlawa lemimbirhi . 
Kutani a ku na ku kanakana leswaku magoza ma fanele ku tekiwa . 
Kutani a ku na xilaveko xo va lava tleketlaka nhundzu va chava . 
Kutani a ku na nkoka wo kanela makungu vusiku bya namuntlha . 
Kutani hi ku vona ka mina swi le rivaleni leswaku ku na vuxaka . 
Kutani ku na vumundzuku naswona ku na nkarhi lowu nga hundza . 
Kutani hikokwalaho , ndzi seketela xiviko hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Kutani ku na swikombiso swin'wana swa migingiriko ya muxaka lowu . 
Kutani swi fanele swi nga ngheni eka nkanelo . 
Kutani a swi weli eka xikopu xa xileriso lexintshwa . 
Kutani va fanele va vhota ku boxa vonelo ra vona . 
Kutani leswi ku nga va mhaka ya swa tipolitiki to lava ku kucetela mavonelo ya vanhu . 
Kutani tinhlayo toleto hi tona kuyahi leswi ndzi swi tivisaka swona . 
Kutani namuntlha hi vilerisiwa hi mhaka ya nsivelo . 
Kutani ha tirha , naswona hi ta ya emahlweni hi tirha . 
Kutani hi vilerisiwa na hi nandzeleriso wa " substantive " na wona . 
Kutani hi le ka rheyisisi ya ntiyiso yo lwisana na nkarhi . 
Kutani hi langutane na swo xisa swo tala laha . 
Kutani hi langutane na xiyimo lexi pfumalaka vumundzuku . 
Kutani hi tsakela nkarhi wo cinca lowu nga pimiwa . 
Kutani hi se hi ri kusuhi na ndlandlamuxo . 
Kutani hi tekela mhaka leyi enhlokweni na yona . 
Kutani hi vulavula hi xivutiso xa swa thekinoloji lexikulu xa nkoka . 
Kutani hi nga swi languta hi nkarhi lowu fanaka . 
Kutani a hi nga vuli leswaku a ku cincangi nchumu na switsanana . 
Kutani a hi nga seketelo xiviko xi ri hi xivumbeko lexi . 
Kutani hi endlile hinkwaswo leswi nga fanela hi nkarhi lowu nga lulama . 
Kutani hi swi endlile swi va xivandla xa nkanelo lexintshwa . 
Kutani hi fanele hi kambela tidyondzo leti nga ta humesiwa . 
Kutani hi fanele hi endla leswaku phakeji leyi ya magoza yi va kahle . 
Kutani ha swi tiva leswaku leyi i mhaka ya nkoka swinene . 
Kutani hi fanele hi ya emahlweni na qhingha leri hi nga ri sungula . 
Kutani a hi fanelangi ku endla xihoxo mayelana na xikongomelonkulu xa hina . 
Kutani hi fanele hi teka magoza yo tika ku tiyisisa swoleswo . 
Kutani hi fanele hi tirha hi matlhelo ha mambirhi ku ya emahlweni . 
Kutani hi fanele ku ya emahlweni hi tirha eka xileriso lexi . 
Kutani hi fanele hi engetela vutumbuluxi eka endlelo ra hina . 
Kutani hi fanele hi tiva leswaku xikongomelo hi xihi kahlekahle . 
Kutani hi fanele hi languta xiphiqo xa vutleketli bya " transit "  . 
Kutani hi fanele hi ntiyiso hi teka endlelo leri nga erivaleni swinene . 
Kutani hi ta vona leswaku swi ta famba njhani . 
Kutani hi fanele hi va kahlenyana eka ku avanyisa ka hina . 
Kutani a hi fanelangi hi va na njhekanjhekisano lowu nga simekiwa ka ku pfumaleka ka ntwisisano . 
Kutani hi ta ya emahlweni na ajenda tanihi leswi a yi lulamisisiwe xiswona emasungulweni . 
Kutani hi ta tlhela hi endla xitoloveto lexi nakambe . 
Kutani , hi swihi leswi hi vulavulaka ha swona kutani ? 
Kutani i nawu wa muxaka wihi lowu nga pfunaka eka xiyimo lexi . 
Kutani hambi ko humelela yini kumbe yini , hi mikarhi hinkwayo ku ta va na vunyingi lebyi thwasaka . 
Kutani hikokwalaho ka yini hi lava ku ya emahlweni na nhlanganiso . 
Kutani hikokwalaho ka yini ku cinca loku ku ri na swiphiqo xana ? 
Kutani loko hi ri na kungu ra magoza hi na nongonoko wa kahle . 
Kutani mi vula swona- lexi i xivangelo xa nkoka . 
Kutani ma swi vona na n'wina leswaku swa hi vilerisa hakunene . 
Kutani mi ta kuma mahungu lama hi ma kumaka hina . 
Kutani , hi boheka ku va eka swona . 
Kutani , ndzi ehleketa leswaku hi ve na ku ya emahlweni eka timhaka toleto . 
Kutani , ndzi ta komisa eka ku hlamula swivutiso swa n'wina . 
Kutani loko hi nga anguli , a hi nga humeleli . 
Kutani , hi marito yo tiya , ndzi lava ku mi byela leswi . 
Kutani , hi ku vona ka mina , swi vuya eka timhaka timbirhi . 
Kutani , eka nkarhi lowu swa ha ri kule na ku famba kahle . 
Kutani , vamanana na vatatana a hi tshameni hi karhi hi xiyaxiya . 
Kutani , ahi veni na ntwelovusiwana laha . 
Kutani eka hinkwaswo , i pfhumba ra nkoka swinene . 
Kutani , nakambe , ndza n'wi khensa hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Kutani nkarhi wu fikile wo hundzisa xinhongana . 
Kutani , mundzuku hi fanele hi ya emahlweni eka vhoti yo hetelela . 
Kutani , hi kombela ku tlherisela endzhaku ku ya eka komiti . 
Kutani , hi ta va na mbulavurisano ku nga se fika nkarhi wo wisa wa ximumu . 
Kutani , hi swihi swihlawulekisinkulu swa ntlawa lowuntshwa ? 
Kutani , hi wa hi magoza yo kongoma lama a hi ta ma teka . 
Kutani , ku humelele yini lexi nga hi endla hi cinca qhingha ra hina ? 
Kutani , hi wihi nkoka wo sungula nakambe ? 
Kutani , hi swihi leswi nga vuriwaka hi xiyimo xa namuntlha ? 
Nawu wa nhlanganiso wa swa vutomi na ikhonomi wu fanele wu fanele wu hlayisiwa na wona . 
Ndzingano eka swa vutomi wu pfuna mitsakelo ya vanhu hinkwavo . 
Nsirhelelo wa misava wu endla ntirho , kambe a wu tumbuluxi mitirho . 
Van'wana va vayimelakulanghwa a va tiva ndlela leyi va nga langutanaka na swivutiso ha yona . 
Miehleketo yin'wana yi se yi nyikiwile mayelana na ku hlaya ko sungula . 
Van'wana va phikizana na vatirhi lava hakeriwaka mali leyitsongo , leswi hi nga swi laveki . 
Van'wana a va naveli , van'wana a va ringeti . 
Magoza man'wana ya nkoka ma tekiwile eka xivandla xa swa vuavanyisi . 
Van'wana va na ku tsakela eka minjhekanjhekisano ya hina ya swa mbangu . 
Van'wana va na mfanelo yo sirheleriwa naswona van'wana a va na yona . 
Van'wana va nga vula leswaku leswi swi hundzeriwile hi nkarhi . 
Swirho swin'wana swi vula leswaku hi fanele hi boxa mavito hi va nyumisa . 
Van'wana va vatirhikulori va mina va se va ti khumbile timhaka leti . 
Ku cinca kun'wana loku nga eka xiviko ku tisa xivutiso lexi . 
Tin'wana ta timhaka a ti nonon'hwa ku tlula tin'wana . 
Yin'wana ya mali yi ta huma eka xitirho xa vuolovisi . 
Man'wana ya makungu yo kongoma lama nga eka xiviko ya na ntikelo . 
Swin'wana swa swona swi ve tinhlokomhaka ta swiboho eka mikarhi yo tala . 
Van'wana va vanhu lava va le ka xiyimo xo tika swinene . 
Van'wana va hina hi ve hi fanerile ku lwela xidemokirasi lexi . 
Swin'wana swa leswi humelelaka swi tlula mpimo wa leswi amukelekaka . 
Van'wana va n'wina mi vurile leswaku hi fanele ku dyondza tidyondzo . 
Van'wana va n'wina ma swi tiva leswaku mi ta vuya . 
Van'wana va n'wina mi kongomisile eka mhaka ya byurokirathayizexini . 
Van'wana va n'wina mi vurile mhaka ya rimba ra swa malawulele . 
Van'wana va n'wina mi kongomisile eka mhaka ya timfanelo ta masungulo . 
Van'wana va n'wina mi ve na tintswalo ku kongomisa eka leswi . 
Swin'wana swa swivilelo swa n'wina na swona swi tekeriwe enhlokweni . 
Tin'wana timhaka ti vuriwile mixo wa namuntlha na ndzhengha lowu . 
Vanhu van'wana va na ku kanakana lokukulu mayelana na muxaka lowu wa ku gweva . 
Vanhu van'wana va vula leswaku a va yi tsakeli nhlamuselo . 
Ku ya emahlweni ku ve kona , kambe a swi ringanelanga . 
Ku ehleketa kun'wana ka laveka ka mayelana na hilaha swi nga hluvukisiwaka ha kona . 
Hambiswiritano , switshunxo swin'wana , swi languteriwe ku huma eka swona . 
Van'wana va ehleketa leswaku mipfuneto ya swa timali yi fanele yi herisiwa hi xihatla hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Van'wana va ta hlamala leswaku swi tekile nkarhi wo leha . 
Ntirho wun'wana wa ha sele ku va wu endliwa eka mikanerisano ya swa mfikelelo . 
Van'wana va nga vula leswaku leswi i nxupulo lowukulu . 
Un'wana u kumile mahungu sweswi ya leswaku leswi swi na nkoka . 
Un'wana u vurile leswaku hi langutane na xihlawuriwa xa swa vutomi . 
Vuhlayiseki bya munhu un'wana a byi nga yimi naswona a byi fanelanga byi yima endzilekanini. 
Un'wana u fanele a sungula ku ololoxa xiphiqo lexi xo tika 
Un'wana u vurile leswaku hi fanele hi endla swo fana . Ndza pfumela swinene . 
Swin'wana swi fanele ku endliwa mayelana na leswi hi xihatla hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Swin'wana swi fanele ku endliwa ku tlherisela endzhaku ku nonoka ka ku kula . 
Swin'wana leswi nga na nkoka eka swa maqhingha i ntirhisano eka swa eneji . 
Nkarhi un'wana nxupulo wu le henhla swinene . 
Hambiswiritano , nkarhi un'wana , va na swivandla swo tala ku tirha eka swona . 
Nkarhi wun'wana swi vonaka onge hi xona xiphiqho xa swa mbangu xi ri xoxe . 
Ku nga ri khale swi ta olova na le ka vanhu lava nga tsoniwa . 
Swiboho swa swatipolitiki swo twisiseka swi fanele ku simekiwa eka mahungu lama nga tshembeka . 
Nkwama wa swa rifumu wa " sovereign " wu vile kona nkarhi wo leha swinene . 
Spain ri seketela ntirhisano wa matiko yo hambanahambana naswona ri ta ya emahlweni ri endla tano . 
Khombo ra kona spain ri se ri toloverile nxungeto wa swa vutherorisi . 
Loko hi vulavula hi vumundzuku , ndzi pfumelelana na swivulavuri swo tala laha . 
Nyingiso wo hlawuleka wu fanele ku nyikiwa vantshwa lava nga tsoniwa . 
Nyingiso wo hlawuleka wu fanele wu nyikiwa vukorhokeri bya swa magezi na swona . 
Magoza ya nawu yo kongoma ya ta tekiwa eka rimba leri fanaka . 
Hi ku kongomisa , mahetelelonkulu ya xiviko hi lama landzelaka . 
" spectrum " I vuswikoti bya tiko . Ndza swi lemuka swoleswo . 
Ku tirhisa mali ntsenantsena a hi xitshunxo . 
Mitlangu yi fanele ku va xitirho xo yisa emahlweni ku rhula na ku twisisana . 
Matimba hi leswi hi swi lavaka ku langutana na mhaka leyi . 
Tinhlayo ti nyika miehleketo ya mpimo wa mhaka . 
Magoza ma fanele ma tekiwa ku sivela leswaku swi nga tshuki swi humelela nakambe . 
Hambiswiritano , ndzi ta va kombela ku seketela xiviko lexi . 
Ku vulavula hi ku tikisa , ku cinca loku a ku fanele ku tisiwile hi nkarhi . 
Hikokwalaho , goza ro tiya ri fanele ri tekiwa ku yisa emahlweni vuhlayiseki emapatwini . 
Nsketelo wo tiya wu fanele ku nyikiwa mavhengele lama nga le matiko xikaya . 
N'wangulano lowu nga vekiwa wa swa timfanelo ta ximunhu wu yimisiwile nkarhinyana ku suka hi 2004 . 
Swichudeni swi fanele swi tilulamisela ku nghenelela eka vanhu lava nga na vutivi . 
Hambiswiritano , mipfuneto ya swa timali yi fanele ku herisiwa eka nkarhi wo leha lowu wa ha taka . 
Ku cinca ko vonaka ka karhi ka humelela eka makete wa swa poso . 
Magoza yo vonaka ma fanele ku tekiwa kan'wekan'we ku tlakusa ku thoriwa . 
Hambiswiritano , switirhisiwa swo vonaka swi ta laveka ku lulamisa xiyimo . 
Nhlangano wo fana na wolowo a wu fambelani na nawu wa swa " subsidiarity "  . 
Xiyimo xo fana na xexo a xi kona ka xivandla xa swa sayense . 
Vonelo ro fana na rolero a ri fambelani na mikarhi . 
Endlelo ro fana na rolero a ri na vutihlamuleri , naswona a ri amukeleki . 
Hambiswiritano , vulavisisi byo fana na byebyo byi nyikiwile eka nawu . 
Tindhawu to fana na teto ti katsa vulavisisi na nhluvukiso , na nhlanganiso na wona . 
Mphikizano wo fana na wolowo wu kahle eka mutirhisi na mufambi . 
Tinhlayo to simekiwa eka swa rimbewu to fana na teto i ta nkoka swinene eka ntirho wa hina wa nkarhi lowu taka . 
Swi tano na leka mpfampfarhuto wa mpimanyeto wa swa timali wa 2008 . 
Wolowo tano i nxupulo lowu vamanana va nga wu kuma . 
Timhaka to fana na teto na tona ti le handle ka xikopu xa nawu . 
Leswi nga endlekaka swo fana na swoleswo swi kona , naswona hi avelana vonelo leri . 
Swiviko swo fana na swoleswo hakunene i swa nkoka naswona ndzi hoyozela muviki . 
Hikokwalaho , vukorhokeri byo fana na byebyo byi fanele ku nyikiwa byi simekiwile eka vutinyikeri . 
Maendlelo yo fana na yalawo a ma laveki eka sisiteme ya swa nawu ya matiko ya misava . 
Swi ve tano , xikombiso , eka leri hi nga eka rona . 
Hi ku anghwetla miehleketo yo hambanahambana hinkwayo yi vekiwe etafuleni . 
Hi ku anghwetla xivutiso hi leswaku , xana leswi swi ta hakeleriwa njhani ? 
Hi ku anghwetla va vula leswaku nkayakayo a wu si hela . 
Swi enerile ku vula leswaku xin'wana xa swona a ku ri ximilana xa nkhaviso . 
Switirhisiwa leswi nga fanela swi fanele ku averiwa nawu wa swa nhluvukiso wa matiko xikaya . 
Vulanguteri byi fanele byi tirheka na swona byi tirha hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Nseketelo wa nhlawulo lowu nga tshunxeka wa xidemokirasi wu fanele ku va xirhangana . 
Nseketelo wa mihluvuko yo fana na yaleyo wu fanele ku katsiwa eka swinyikiwa . 
Nseketelo eka van'wankumi swi karhi swi onhela swisiwana . 
Hakunene hinkwaswo a swi fambelani na ku hambana eka swa nawu . 
Hakunene a hi lavi ku endla xihoxo lexi fanaka nakambe . 
Hakunene hi fanele hi kota ku fambisa timhaka ta hina hi vuswikoti . 
Hakunene a hi fanele hi ri karhi hi khutaza vuvekisi eka swiyenge leswi . 
Hakunene , leswi a hi nchumu lowu hi faneleke ku wu langutela ku va wu humelela . 
Vulavisisi byi komba leswaku vunyingi bya vaakitiko va hina va lava nkarhi wa ximumu . 
Hambiswiritano , nhluvukiso wa nkarhi lowo leha wu mayelana na mbangu na wona . 
Nhluvukiso wa nkarhi wo leha wu tlhela wu va mayelana na maendlelo hinkwawo yo hambanahambana . 
Sweden ra karhi ku tshikelela ri yisa emahleni mhaka ya mathoriwelo . 
Sweden a ri ri tiko ro sungula ku va na nkambelo wa nkhumbo eka swa mbangu . 
Switzerland ra swi vona leswaku i xiyimo lexi nga xoxe . 
Hikokwalaho ndzhendzhelekeko wu fanele ku sunguriwa hi xihatla hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Tekani xikombiso xa mati tanihi mfanelo ya ximunhu ya masungulo . 
Tekani xiviko lexi tanihi xileriso naswona tanihi nseketelo . 
Ku vulavula a swi pfuni chumu , kambe hi fanele hi endla swin'wana . 
Nawu wa swa xibalo , i mhaka ya tiko hinkwaro 
Ku tekeriwa enhlokweni ka vuhlayiseki na swa xithekiniki swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Tindlela ta swa xithekiniki ku langutaniwa na tona eka kungu ra swa nawu ro hambana . 
Malembe ya khume lama nga hundza , a hi nga swi tivi leswaku i ncini . 
Malembe ya khume lama ha taka , hi fanele hi kambela nakambe leswi a swi bohiwile . 
Malembe ya khume lama ha taka , ka ha ri na swo tala swo swi endla . 
Nawu wa swa nhlangano wa tindhawu wu fanele na wona wu va wu simekiwile eka endlelo leri . 
Vutherorisi a byi nge lweki na byona hi ku hungutiwa ka xidemokirasi na timfanelo ta ximunhu . 
Vutherorisi i ku lwisana na masungulo ya xidemokirasi . 
Ina , vutherorisi , i nchumu lowu hi hanyaka na wona na ku wu chava . 
Ndza khensa nakambe eka xiyimo xa le henhla xa njhekanjhekisano lowu . 
Ndza khensa naswona ndzi mi navelela vusiku lebyinene hinkwenu . 
Ndzi tlhela ndzi khensa nkoka wa njhekanjhekisano lowu . 
Ndza khensa ku va mi ndzi nyikile nkarhi wo veka leswi erivaleni . 
Ndza khensa ku va mi ndzi nyika nkarhi wo tlhela ndzi vuyelela . 
Ndza khensa nkarhi wo va ndzi vula marito mangarimangani . 
Ndza khensa nyingiso wa n'wina na ku va mi tshamile nkarhi lowo leha . 
Ndzi khensa nyingiso wa n'wina . Ndzi mi navelela ku humelela hinkwako . 
Ndzi khensa vuendzi bya n'wina na ntirhisano wa xiyimo xa le henhla . 
Ndza khensa nakambe xiviko na ku tiboha ka n'wina . 
Ndzi khensa swinene ku va mi lulamisile ntirho wa hina . 
Ndza khensa swinene ku va mi pfunile . 
Ndza khensa swinene ku va mi hi kombisile leswi . 
Ndza khensa swinene eka matshalatshala ya n'wina lawa mi nga ma endla . 
Ndza khensa swinene eka nhlohlotelo lowu mi nga wu nyika . 
Ndza khensa swinene eka ntirho lowu mi nga wu endla . 
Ndza khensa swinene eka ku hoxa xandla ka n'wina laha madyambu lawa . 
Ndzi khensa swinene na wona mbulavulo wa n'wina namuntlha . 
Ndzi khensa swinene nseketelo wa n'wina eka mhaka leyi . 
Ndza khensa swinene , naswona ndzi mi navelela ntirho lowu tswalaka mihandzu . 
Ndza khensa swinene , naswona i mahlanga ro hetelela . 
Ndza khensa swinene , naswona ndza khensa eka xipanu xa n'wina . 
Ndza khensa swinene , njhekanjhekisano wa nhlanganelo wu pfariwile sweswi . 
Ndza khensa swinene . Ndzi langutela nhlamulo ya n'wina . 
Ndza khensa , ndzi khensa miehleketo ya n'wina leyi mi nga yi nyika . 
Ndza khensa , naswona ndza tisola ku va ndzi hundzisile nkarhi wa mina wa ku vulavula . 
Ndza khensa , naswona ndzi langutela ku twa tinhlamulo ta n'wina . 
Ndza khensa , naswona ndzi kombela leswaku xiviko xi amukeriwa . 
Ndza khensa , a hi yeni emahlweni hi vhota . 
Ndza khensa , swoleswo hi leswi a ndzi lava ku swi tshikelela . 
Hikokwalaho , ndza khensa ntirhisano wa n'wina lowo aka eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho , ndza khensa eka vatirhela mfumo lava hi seketelaka . 
Swoleswo ndza swi tiyisisa ; ndzi tshemba leswaku i ntirho wa hina . 
Ntwanano wolowo wu fungha swi ri erivaleni masungulo ya nguvo leyintshwa . 
Mpfumo wolowo a ku ri xiphemu xa nawu wa mpimanyeto wa swa timali lowu fanaka wa swa vurimi . 
Swoleswo swi pfumelela ku katsiwa lokukulu ka vanhu hinkwavo va tiko . 
Swoleswo swi tirha na le ka vanhu lava nga eka xiyimo xo tsan'wakhombo xo hlawuleka . 
Swoleswo swi tirha na le ka tlhelo ra nhluvuko wa swa " biotechnology "  . 
Swoleswo swi hi fikisa eka mhaka ya vutumbelo bya swa swibalo . 
Swoleswo swi nyika vumbhoni bya leswaku hi le ka ndlela leyi nga hoxeka . 
Nxopanxopo wolowo wu ta kumeka emasunguleni ya 2006 . 
Swoleswo swi tirha evuxeni na le dzongeni ha swimbirhi . 
Swoleswo swi tirha swinene eka swiphemu swin'wana swa matiko ya misava . 
Swoleswo swi tirha ngopfungopfu eka swifundzha swa le mindzilekaneni na matiko lama nga riki ehansi ka nhlangano wa matiko ya Yuropa . 
Ndzingano wolowo , ndzi ehleketa leswaku wu kumekile eka xiviko lexi . 
Ku yirisiwa ku fanele ku tama ka ha ri kona hikokwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Loko swii ri tano , a nga sungula eka matlhelo mambirhi . 
Swoleswo swi ndzi tlherisela eka masungulo ya nhlikanhi wa hina . 
Swoleswo swi ndzi yisa eka xiyimo xa vumune , lexi nga xa nkambisiso . 
Swoleswo swi ndzi fikisa eka mhaka leyi landzelaka : ku kurisa na ku xavisa . 
Ekuheteleleni swoleswo swi ndzi fikisa eka mhaka ya timfanelo ta ximunhu . 
Swoleswo swi hi fikisa eka mhaka yo sungula naswona ya nkoka swinene . 
Swoleswo swi hi fikisa eka ntirho wa swibalo na tihakelo . 
Swoleswo swi nga vonaka eka ku tlakuka ka mihlangano ya nhlayiso . 
Swoleswo swi nga cinca swilo naswona ku na nkateko laha . 
Swoleswo swi nga va na nkucetelo wa khombo ntsena eka ikhonomi . 
Swoleswo swi nga ka swi nga vuyerisi vaakitiko hi ku angarhela . 
Swoleswo swi nga ka swi nga vi swona ; a swi tirhi hi ndlela yaleyo . 
Swoleswo swi nga ka swi nga vi ntirho wa matikoakelana ntsena . 
Swoleswo swi pfala xiyenge xa manghenelo xa njhekanjhekisano lowu . 
Swoleswo i mahetelelo ya mimbulavulo ya minete yin'we ya timhaka ta nkoka wa swa tipolitiki . 
Swoleswo swi nga va goza ro kongoma ro antswisa xiyimo . 
Swoleswo swi nga endliwa hi ku tirhisa vhoti yo ava . 
Tiko leriya ri ve na ku ya emahlweni ku kulu eka malembe lama nga hundza . 
Swoleswo swi angarhela timhaka hinkwato leti fambelanaka na makete wa le ndzeni . 
Swoleswo a swi humelelangi , languta mpfilumpfilu ntsena . 
Swoleswo a swi humelelangi , leswi swi nga mhaka yo biha swinene . 
Swoleswo a swi fambelani na swikoxo swa vanhu ntsena . 
Swoleswo a swi pfuni na wihi na wihi wa hina ku ya emahlweni . 
Swoleswo a swi vuli leswaku vutomi bya olova endzhaku ka ndlandlamuxo . 
Swoleswo a swi vuli leswaku ku fanele ku va na ntwanano wihi kumbe wihi . 
Swoleswo a swi vuli leswaku hi fanele hi tirhisa mali leyitsongo . 
Swoleswo a swi vuli leswaku ku naxivandla xo antswisa . 
Hambiswiritano , swoleswo a swi herisi timhaka leti ndzi nga ti vula . 
Swoleswo a swi ri na nkoka swinene eka masiku mangarimangani lama nga hundza . 
Swoleswo swi kombisiwile swinene hi nkanelo wa namuntlha . 
Swoleswo swi endle leswaku swi koteka ku kuma mongo wa mhaka lowu nga fanela . 
Swoleswo a swi hi pfunangi ku kuma xitshunxo . 
Swoleswo a swi fambelani na ku nghenelela eka timhaka ta tiko . 
Swoleswo a swi fambelani na ku lwa na vutherorisi . 
Swoleswo swi fanele ku seketeriwa hi nawu lowu nga lulama . 
Swoleswo swi tirhile kahle ku ringana dzana ra malembe . 
Swoleswo swi katsa , xikombiso , ku tumbuluxa mihlangano ya swa ikhonomi yo twisiseka . 
Swoleswo i xirhalanganyi lexi arisaka mfambafambo wo ntshunxeka wa vatirhi . 
Swoleswo i ntwanano lowu mpimo wu nga fikeleriwangiki , kutani hilaha hi nga fika kona . 
Swoleswo i xipimelo xa mina xo vhotela xiboho . 
Swoleswo i mhaka ya ntiyiso leyi nga kona eka xiyenge xa swa swihahampfhuka . 
Swoleswo i mhaka ya ntiyiso leyi fanelaka ku boxiwa hakanyingi . 
Swoleswo i mhaka ya ntiyiso , kutani hi fanele ku swikhensa . 
Yaleyo i nhlayo leyi ndzi tshembhaka leswaku ya enerisa hi ku angarhela . 
Yaleyo i miehleketo ya kahle , hi fanele hi yi teka . 
Rero i kungu ra kahle , naswona i goza ro ya emahlweni leri lavekaka swinene . 
Swoleswo i mhaka ya kahle , ku va hi pfunanana . 
Xexo i xivandla lexi nga riki na nchumu lexi hi faneleke ku endla swin'wana hi xona . 
Swoleswo swi tele , entiyisweni swi tele ngopfu . 
Swoleswo i xiphiqo lexikulu naswona swi khomisa tingana swinene . 
Swoleswo I xiyimo lexi hi nga langutana na xona eka vumundzuku . 
Yaleyo i mhaka leyi ku faneleke ku tshikeleriwa eka yona . 
Swoleswo i xikombiso lexi hi fanelaka ku van a vukheta eka xona . 
Swoleswo i swilo swo hlamarisa ku swi endla , kambe ya na emahlweni . 
Swoleswo i mhaka ya le tlhelo naswona a yi fanelanga yi pfilunganyiwa . 
Swoleswo i masungulo ya goza eka switirhisiwa . 
Swoleswo i ntirho wa vaendli va milawu ya tiko na palamente ya tiko . 
Swoleswo i nhluvuko lowu nga na nghozi swinene eka tlhelo ro hoxeka . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka swinene eka hina ku yi kanela . 
Swoleswo entiyisweni hi leswi nga nghenisiwa eka mintwanano ya matiko . 
Hi swoleswo hinkwaswo leswi ndzi nga tibohaka na ku boha yena eka swona . 
Hi swoleswo ntsena leswi ndzi nga swi vulaka eka nkarhi wa sweswi . 
Hi swoleswo leswi ndzi nga swi vulaka eka nkarhi wa sweswi . 
Hi swoleswo hinkwaswo leswi ndzi lavaka ku swi vula eka mhaka leyi . 
Hi swoleswo hinkwaswo leswi a ndzi nga lava ku swi vula eka nkarhi wa sweswi . 
Swoleswo i mayelana na ku tiyisisa leswaku ku na nhlawulo wa xidemokirasi . 
Hi swoleswo hinkwaswo leswi ndzi lavaka ku swi vula eka nkarhi wa sweswi . 
Hinkwaswo swi kahle swinene , kambe a swi ringanelanga . 
Swoleswo na swona i swa nkoka ku va hi swi twisisa tanihi vaendli va milawu . 
Swoleswo na swona i xin'we xa swikongomelo xa mphikizano lowu nga tlakuka . 
Swoleswo na swona i ndlela yi ri yin'we yo sirhelela ndzhuti wa ximunhu . 
Swoleswo na swona i xivangelo xa leswaku hikokwalaho ka yini ndzi swi seketela hi ku hetiseka . 
Swoleswo na swona hi leswi ndzi ringetaka ku swi fikelela . 
Swoleswo na swona i xivangelo xa leswaku hikokwalaho ka yini tinhlamuselo leti nga fanela ti ri na nkoka swinene . 
Swoleswo na swona swona i xivangelo xa leswaku hikokwalaho ka yini xiviko lexi xi tisiwa laha . 
Swoleswo na swona swona i xivangelo xa leswaku hikokwalaho ka yini hi lava mfumo wa nkarhinyana lowu nga fanela . 
Swoleswo i mhaka ya xiboho yo hetiseka eka tin'hweti leti taka . 
I xivandla lexi hi fanelaka ku xi antswisa . 
I nawu wa swa vuhlapfa lowu hi nga ta ka hi nga wu seketeli . 
Swoleswo i xiphemu lexi hi faneleke ku xi tekela enhlokweni . 
Swoleswo i xikombiso xa ku cinca ku nga ri ku yima endhawini yin'we . 
Swoleswo i mhaka ya nkoka leyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Swoleswo i xiyimo xa nkoka kuyahi nawu wa matikomambe . 
Wolowo i ntirho wa nkoka eka hina tanihi vanhu . 
Swoleswo i ku antswa loku humaka eka komiti . 
Yaleyo i mhaka leyi nga ta xopaxopiwa swinene . 
Yaleyo i mhaka leyi ndzi nga kongomisa eka yona ekusunguleni . 
Swoleswo i nkateko na nghozi leswi ringanaka hi mpimo . 
Swoleswo i tlhelo rin'wana , kambe leri nga na nkoka . 
Swoleswo I swin'wana leswi nga ta humelela leswi hi fneleke ku swi tekela enhlokweni . 
Yaleyo I mhaka yin'wana leyi hi nga ta fanela ku yi lulamisa . 
Swoleswo i xivangelo xin'wana xa leswaku hikokwalaho ka yini nhlengeletano yi humelerile . 
Swoleswo i xivangelo xin'wana xo va vavhoti va te e-e . 
Swoleswo i tinhlayo tin'wana leti hi fanelaka ku titekela enhlokweni . 
Swoleswo a swi kaneteki naswona ndzi tsakile hi swona . 
Hakunene swoleswo i nchumu lowu ndzi wu rhandzaka swinene . 
Hakunene swi tano , kambe emakumu ya swona u na vutihlamuleri . 
Swoleswo i swa nkoka loko nawu wa nkarhi lowu taka wu ta fanela ku humelela . 
Tanihi leswi ndzi swi vonisaka swona , Swoleswo i xiphiqo lexikulu eka nkarhi wa sweswi . 
Ku nga ri na ku kanakana swoleswo a hi xikombiso xa kahle xa nhluvukiso wa nkarhi wo leha . 
Swoleswo i swa nkoka eka sisiteme ya vutihlamuleri bya swa tipolitiki . 
Swoleswo i swa nkoka , naswona hi nga seketela ntsena matshalatshala ya yena . 
Swoleswo swi kanetana na leswi hi faneleke ku swi endla . 
Swoleswo hi leswi hi ringetaka ku swi papalata hi ntwanano lowu mpimo wu nga fikeleriwangiki . 
Swoleswo hi leswi hi nga ta swi endla swin'we . 
Swoleswo a hi swona leswi hi vulavulaka hi swona sweswi . 
Swi kahle , kambe a ndzi ta engetela , naswona se ke ? 
Swoleswo swa chavisa naswona , hi nkarhi lowu fanaka , swi na nhlomulo swinene . 
Na mina hi leswi ndzi ehleketaka leswaku swi fanele ku va xiswona . 
Hi leswi swi nga xiswona eka ntwanano lowu mpimo wu nga fikeleriwangiki wihi na wihi na wun'wana na wun'wana . 
Sweswo hilaha swi langutisekisaka xiswona eka mina eka nkarhi lowu . 
Sweswo hilaha swi tirhisaka xiswona naswona hinkwerhu ha swi tiva . 
Sweswo hilaha sisiteme yi tirhisaka xiswona eka timhakankulu letin'wana hinkwato . 
Sweswo hileswi ku ya hi mhaka ya ntiyiso wa xiheri nsinya wu tirhisaka xiswona hi ku angarhela . 
Sweswo swa ha ri swa nkoka , loko swi nga ri ekule ni ku swi tlula . 
Walowo i nxopaxopo wa mina , hikokwalaho hi swona swi endleke ku ri ndzi papalata . 
Walowo i ntirho wa mina naswona ndzi ta khomelela eka wona . 
Xexo i xikombelo xa mina xo sungula hi ku yimela ntlawa wa mina . 
Walowo i ntokoto wa mina tanihi munhu , wa leswi swi swi ringaneke . 
Xexo i xivutiso xa mina eka mukunguhati wa nhlokomhaka . 
Sweswo i swa nkoka eka maendlelo ya ku va ni vufambisi bya xidemokiratiki . 
Xexo a hi xikongomelo xo biha eka vukorhokeri bya tikhasimende . 
Yaleyo a hi mhaka ya ntiyiso ya ku tinyungubyisa ha yona . 
Sweswo a swi amukeleki naswona a hi swi lavi ! 
Sweswo a swo tshama swi ri mhaka , leswi solekaka swinene . 
Sweswo a hi xivhiko , a hi nthuthiso . 
Sweswo a hi xiyimo xa mahanyelo ya manyunyu lexi nga lavekiki eka makete wa misava hinkwayo . 
Sweswo a swi fanelangi nhlokomhaka ya xiviko lexi . 
Sweswo a swi olovi , kambe sisiteme leyi nga kona sweswi a yi yimeleleki . 
Hambiswiritano sweswo a swi enelangi naswona xiviko xa swi lemuka . 
Sweswo a swi nga cinci eka nkarhi lowu wa nhlawulo . 
Sweswo a hi swin'wana leswi hi nga tsakaka ha swona . 
Sweswo a hi swin'wana leswi a hi ta nkhensiwa . 
Hambiswiritano , sweswo a hi makumu ya ntirho wa ntlawa wa mina . 
Sweswo a hi ro sungula hi vurile leswi . 
Hambiswiritano , sweswo a hi mhaka leyi ku tirhaniwaka na yona madyambu lama . 
Walowo a hi muxaka wa nhluvuko lowu hi wu lavaka ! 
Xexo a hi xikongomelo xa matiko lamanharhu lamantshwa . 
Yaleyo a hi ndlela leyi nga yona ya ku tirhana ni swilo . 
Yaleyo a hi ndlela leyi nga yona ya ku tumbuluxa ku tshembeka ka nawu . 
Yaleyo a hi ndlela leyi nga yona ya ku nghena eka n'wangulano wa xiviri . 
Sweswo a hi ku vula leswaku u hlamusela ku endla vukanganyisi . 
Sweswo a hi ku vula leswaku timhaka ti nga ka ti nga antswisiwi . 
Sweswo a hi ku vula leswaku vanhu van'wana va nga ka va nga teki xiave . 
Sweswo a hileswi endlelo leri ringananisiweke ri vulaka swona . 
Sweswo a hileswi xitoloveto hinkwaxo xi nga hi mayelana na swona hinkwaswo . 
Hambiswiritano , walowo a hi nongoti wu ri woxe wa makete . 
Xexo i xiphemu xin'we xa nkayakayo lexi rhendzeleke vumbiwa leri . 
Xexo i xikombiso xin'we lexi ndzi nga tsakelaka ku xi nyika . 
Yaleyo i mhaka yin'we leyi hinkwerhu hi nga pfumelelanaka eka yona . 
Xexo i xin'we xa swikongomelonkulu leswi kunguhatiweke eka xiviko xa mina . 
Xexo i xin'we xa switandzhaku swa mbuyelo wa matirhelo lama . 
Xexo i xin'we xa swihlawulekisi swo hlawuleka swa mitirho leyi nga riki enawini . 
Xexo i xiphiqo xa hina , kambe ku nga ri xiphiqo xa vatwisiwakuvava ! 
Walowo i ntirho wa hina - ku nga ri swin'wana swo tlula swona kumbe leswi nga ehansi ka swona . 
Sweswo swi humile endleleni eka xidemokirasi xa swa tipolotiki . 
Sweswo hi leswi tolovelekeke kahle eka timhaka ta nyimpi na kurhula . 
Sweswo kumbexana i dyondzo ya nongonoko wa rimba ra vuntlhanu . 
Sweswo swi kahle kutani hi fanele ku khomelela eka swona . 
Yaleyo kahlekahle hi yona mhaka ya nkoka leyi hi lavaka ku burisana ha yona . 
Xexo kahlekahle hi xona xikongomelo xa nguva ya nkambisiso . 
Xexo kahlekahle i xivutiso lexi vutisiweke hi swiviko swimbirhi . 
Xexo kahlekahle i xivangelo xa ku va hi dinga qhinga rero . 
Sweswo kahlekahle hi leswi nga le ku humeleleni hi tsalwa leri ra vulamuri . 
Kumbexana sweswo i nhlamuselo yo antswa ya leswi hi swi dingaka . 
Kumbexana na sweswo i mhaka eka xivandla lexi xo pfilungana . 
Kumbexana sweswo i ndlela ya matitwelo ya ku nghena eka leswi . 
Sweswo hi leswi laha hi nga ku swi endleni hi vutengi no olova . 
Sweswo swi le ku vekeni ka vumundzuku bya madorobankulu ya hina eka nxungeto . 
Sweswo swi le rivaleni kahle naswona sweswo a hi xikongomelo xa swona . 
Sweswo hi ntiyiso a ku na swin'wana swo tlula swona leswi hi nga eku swi kunguhateni . 
Sweswo hi swin'wana leswi ndzi faneleke ku vula ku ri a hi ntiyiso . 
Sweswo hi swin'wana leswi ndzi lavaka muviki ku ehleketa ha swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi ndzi laveke ku swi tshikelela eka xiviko . 
Sweswo hi swin'wana leswi ndzi nga ni ntsakelo lowukulu swinene eka swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi a hi fanele ku va ni enetiso lowukulu swinene eka swona . 
Sweswo hi swin'wana leswintshwa leswi hi nga ta swi tiyisisa . 
Sweswo hi swin'wana leswi vaaki va hina va lavaka ku swi vona handle ko kanakana . 
Sweswo hi swin'wana leswi nga ta ka swi nga susiwi ku kondza ku fika 2006 . 
Sweswo hi swin'wana leswi faneleke ku basisiwa hi ntalo lowu khapakhapaka . 
Sweswo hi swin'wana leswi nga kona sweswi , nkateko wa kona , eka nkarhi lowu nga hundza . 
Sweswo hi swin'wana leswi faneleke ku tshama swi ri karhi swi tekeriwa enhlokweni . 
Sweswo hi swin'wana leswi dingaka ku vekiwa emiehleketweni . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi nga swi lulamisaka eka ku hlaya ka vumbirhi . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi dingaka ku swi lemuka . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi dingaka ku vulavula ha swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi a hi fanele ku swi hlohleteleni no swi tlakusa . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi nga ta tlhela hi swi boxa nakambe . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi faneleke ku swi nyiketa eka mbhurisano lowu yisaka emahlweni . 
Swi tano , sweswo hi swin'wana leswi hi nga hanyaka na swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi nga ri ki ni swiphiqo na swona na switsongo . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi faneleke ku swi amukela . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi faneleke ku titiyisa hi swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi dingaka ku swi langutisa kahle swinene . 
Sweswo hi swin'wana leswi a hi fanele ku tshama hi ri karhi hi swi veka erivaleni mikarhi hinkwayo . 
Sweswo hi swin'wana leswi a hi fanele ku ehleketa hi swona ku endlela vumundzuku . 
Sweswo hi swin'wana leswi ndzi nga ta ka ndzi nga swi seketeli nakona a ndzi swi seketeli . 
Yalawa i matimundzhaku ya mihundzuluxo ya hina eka xiviko . 
Yalawa i matimundzhaku ya nxaxamelo wa milandzu ya 32 . 
Yalawa i matimundzhaku ya mpfuxeto wa xiletelo . 
Walowo i ndzingananiso lowu hi ringeteke ku wu kuma . 
Yalawa i masungulo lama eka wona ndzi tsakelaka ku ya emahlweni . 
Yalawa i masungulo lama eka wona hi khomeke mikanerisano ya hina . 
Yalawa i masungulo lama eka wona hi nga ta ku ahlula . 
Kwaloko i ku hlawula loku hi nga na kona namuntlha na mundzuku . 
Yaleyo hi yona mhakankulu ya xiletelo lexi sweswi xi nga laha mahlweni ka hina . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka swinene ku ya hi vhoti ya hina . 
Xexo i xiphiqonkulu lexi hi langutisaneke na xona eka xiletelo lexi . 
Xexo i xitandzhaku xa ku landzula ku nyikiwa beyile . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka yo sungula leyi a ndzi ta tsakela ku yi tshikelela . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka yo sungula leyi a ndzi ta tsakela ku yi nyika . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka yo sungula naswona leyi nga erivaleni swinene . 
Xexo i xivangelo xo sungula xa ku va leswi swi ri swa xihatla . 
Walowo i nchumu wo sungula lowu hi dingaka ku va wu basisiwa . 
Xexo i xipakaniso xa nyingiso wa mina eka nkarhi wa sweswi . 
Xexo i xikongomelo lexi hi faneleke ku tirha hi kongomisile eka xona . 
Xexo i xiyimo xa le henhla swinene xa tindhawu ta mphakelo wa vukorhokeri ta xidemokirasi . 
Xexo i xikongomelo naswona i xa vutihlamuleri lebyi avelaniweke . 
Yaleyo i mhaka leyi hi faneleke ku yi lulamisa ku sungula eka hinkwato . 
Xexo i xivutisonkulu lexi fambisanaka na leswi hinkwaswo . 
Walowo i muxaka wa xiyimo lexi hi langutisaneke na xona . 
Xexo i xileriso lexi hi nga le ku ku nyikeni laha namuntlha . 
Xexo i xitatimende xa nkoka ku tlula hinkwaswo lexi a nga xi nyikaka namuntlha . 
Walowo i nchumu wa xihatla lexikulu lowu hi faneleke ku wu endla . 
Xexo i xiyimo lexi faneleke xa kurhula eka xifundzatsongo . 
Walowo i nchumu wun'we lowu ha ha ku wu dyondzaka sweswinyana . 
Walowo i nchumu wun'we , kambe hi lowu a ndzi wu lava hi matimba ... 
Walowo i nchumu woxe lowu hluvukeke lowu va nga wu endlaka . 
Xexo i xivumbeko xoxe lexi tshunxekeke eka swipimelo leswi vekeriweke ku humelerisa mhaka yo karhi leyi amukelekaka . 
Yaleyo i mfanelo yoxe leyi hi nga na yona eka mhakankulu leyi . 
Yaleyo i ndlela yoxe ya ku fikelela xitshunxo xa tipolotiki lexi nga ta heta nkarhi wo leha . 
Hambiswiritano , walowo i nchumu woxe lowu va pfumelelanaka eka wona . 
Yaleyo i ndlela yoxe ya ku va ku tirha hi matimba loku ku nga humelelaka . 
Yaleyo i ndlela yoxe ya hina ya ku tisa ku humelela . 
Yaleyo i ndlela yoxe ya ku tumbuluxa mbhasiso wa vatirhisi . 
Yaleyo i ndlela yoxe ya ku kuma mivuyelo ya kahle leyi nga kuceteriwaka hi timhaka ta ntiyiso . 
Yaleyo i ndlela yoxe ya ku kuma ku tshemba ka makete . 
Yaleyo i ndlela yoxe ya ku humelerisa ntwanano wa swiboho swa sayense exikarhi ka ntlawa . 
Yaleyo i ndlela yoxe ya ku ahlula mhaka ya maendlelo lama . 
Yaleyo i ndlela yoxe ya ku humelela eka xiyimo lexi xa matimba ya ku humelela . 
Yaleyo i ndlela yoxe leyi hi nga tirhisaka ntshikelelo hi xiheri . 
Yaleyo i ndlela yoxe leyi hi nga ta kuma xitshunxo . 
Yaleyo i ndlela yoxe hi nga ta kuma mphikizano lowu tengeke . 
Yaleyo i ndlela yoxe hi nga ta va ni ku humelela kun'wana na kun'wana . 
Xexo i xivandla xa pholisi lexi va nga ni mfanelo eka xona . 
Xexo i xiyimo lexi hi nga ta xi teka tanihi ntlawa ! 
Xexo i xipimelo xo sungula xa xitshunxo xa ntlimbo lowu . 
Xexo i xikongomelo xa masungulo xa ikhonomi ya makete ya vanhu . 
Walowo i nsinya naswona hinkwerhu hi pfumelelana na wona . 
Rero i endlelo , naswona hi bohiwa hi rona . 
Xexo i xikongomelo xa nhlayo ya mihundzuluxo ya hina . 
Xexo i xikongomelo xa nhlokomhaka leyi ku fikelela xitshunxo . 
Xexo i xivutiso lexi ndzi lavaka ku ku vutisa xona . 
Xexo i xivutiso lexi a ndzi ta tsakela ku pakanisa eka xona . 
Xexo i xivutiso , loko u nga pfumelela ku nga titsongahati ka mina . 
Yalawa i matwisiselo lama vumbeke milulamiso ya xiviko lexi . 
Xexo i xikoweto xa xiviri lexi faneleke ku rhumeriwa ehandle . 
Walowo i n'wangulo wa xiviri eka swihumelelo swa laha misaveni . 
Walowo i ntiyiso wa ku tirhisa endlelo ra ku nga teki xiave . 
Xexo i xivangelo xa switshimbiso swa milawu ya mabangelo ya misava hinkwayo . 
Xexo i xivangelo xa ku va nawu wu nga ri eku tirheni . 
Xexo i xivangelo xa ku va ndzi vhotile hi ndlela leyi ndzi endleke ha kona . 
Xexo i xivangelo xa ku va ntlawa wa hina wu xi vhoterile . 
Xexo i xivangelo xa ku va hi nga ta ka hi nga amukeli hundzuluxo lowu . 
Yalawa i maendlelo ya vutihlamuleri lama hi faneleke ku ya landzelela . 
Walowo i mbuyelo naswona i wa kahle . 
Walowo i mbuyelo wa tipolotiki kambe ku nga ri ku rihiseta ! 
Walowo i mbuyelo lowu hinkwerhu a hi ta va hi wu tsakerile . 
Walowo i nkoka na vutihlamuleri bya vafambisi va vaaki va hina . 
Sweswo swa fana ni ntirhiso wa timali ta miako . 
Xexo i xiphemu xa vumbirhi xa ku ta tshama etikweni rimbe lexi lawuriwaka no va enawini . 
Walowo i muxaka wa xitsundzuxo lowu ndzi vulavulaka ha wona . 
Walowo i muxaka lowu tshunxekeke eka swipimelo leswi vekeriweke ku humelerisa mhaka yo karhi lowu hi vulavulaka hi wona . 
Walowo i muxaka wa hungu leri hi lavaka ku ri twa . 
Walowo i muxaka wa xivutiso lexi hi faneleke ku xi hlamula . 
Walowo i muxaka wa xiyimo lowu hi faneleke ku burisana ha wona . 
Walowo i muxaka wa nchumu lowu hi faneleke ku tivonela eka wona . 
Walowo i muxaka wa nchumu lowu hi dingaka ku wu papalata . 
Xexo i xiyimo xa ntlangu wa nkarhi wa sweswi . 
Walowo i ntirho lowu hinkwerhu , kun'we hi langutisaneke na wona sweswi . 
Walowo i mongo wa endlelo ra hina eka mpimanyeto lowu . 
Xexo i xilaveko xo sungulasungula lexi ndzi pfumelelanaka na xona . 
Walowo i ntumbuluko lowu fanaka wa mhaka ya timfanelo ta ximunhu . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka leyi fanaka leyi hi yi fikeleleke . 
Xexo i xivangelo lexi fanaka lexi endleke ku va va vhotile hi ku yima na xona . 
Yaleyo i ndlela ya ku va ni pholisi ya vunjoveri leyi yisekaka emahlweni . 
Yaleyo i ndlela ya ku hlayisa ntshembo na ntirhisano wa vaaki . 
Hikokwalaho , sweswo i ku vula ku ri , ndzi kombela vhoti ya ku avanyisa . 
Sweswo i ku vula ku ri , hi ku teka ndlela ya xidemokiratiki leyi hlawulekeke . 
Sweswo i ntiyiso eka mitlawa hayimbirhi leyi ndzi yi boxeke . 
Sweswo i ntiyiso , kambe sweswo i mhaka ya pholisi ya matikomambe . 
Sweswo a swi amukeleki kutani hi nga ka hi nga vi ni xiyimo xa muxaka walowo . 
Sweswo a swi amukeleki kutani a hi fanelangi ku xi amukela . 
A swi kanakanisi leswaku walowo i nkoteko wun'we wa n'wangulo eka pfampfarhuto wa ntwanano wa le xikarhi ka matiko . 
Sweswo a swi tengangi no ka swi nga ri ni vululami , hikokwalaho , swi fanele ku lulamisiwa . 
Sweswo a swi ni ntiyiso lowu kucetelaka hi timhaka ta ntiyiso . Ndzi ringetile ku va ni vuxiyaxiya lebyikulu swinene . 
Ku ya hi vonelo ra mina , sweswo i swa nkoka swinene eka vuxaka bya vumaki . 
Sweswo i swa nkoka swinene , hikuva handlekaswona hi ta lahlekeriwa hi vutshembeki . 
Sweswo hi leswi sweswi ndzi nga le ku ku kombeleni ku swi endla . 
Sweswo hi leswi ndzi nga ku byelaka swona sweswi . 
Sweswo hi leswi ndzi swi kunguhateke eka kungu ra nghingiriko . 
Sweswo hi leswi ndzi faneleke ku swi vula eka nhlokomhaka . 
Sweswo hi leswi ndzi lavaka ku swi papalata hi matlhelo hinkwawo . 
Sweswo hi leswi a ndzi lava ku koka nyingiso wa wena eka swona . 
Sweswo hi leswi a ndzi lava ku vulavula na wena hi swona . 
Sweswo hi leswi ndzi lavaka ku swi vona swi nghenisiwa eka rhekhodo . 
Sweswo hi leswi a ndzi ta tsakela ku ahluriwa eka swona . 
Sweswo hi leswi a ndzi ta swi vula eka xivulavuri lexi hundzeke . 
Sweswo hi leswi se swi humeleleke eka fambafambo ku ta fika sweswi . 
Sweswo hi leswi karhi ku ringanyetiwa tanihi ndlela ya ku yisa emahlweni . 
Sweswo hi leswi vekiweke eka mbulavurisano wa vuhlavuteri . 
Eku heteleleni , sweswo hi leswi swi nga hi xiswona hinkwaswo . 
Sweswo hi leswi swi nga hi xiswona hi xiviri , vamanana na vatatana . 
Sweswo hi leswi dingaka ku tiyisisiwa emasunguleni ya hinkwaswo . 
Sweswo hi leswi faneleke ku va xipakaniso xa nyingiso wa hina . 
Sweswo hi leswi jekajekisano eka mafumelo wu nga hi xiswona hinkwawo . 
Sweswo hi leswi milawu ya nhlawulo yi vulaka swona ematikweni ya hina . 
Sweswo hi leswi rimba lerintshwa leri yisekaka emahlweni ri nga hi xiswona hinkwaro . 
Sweswo hi leswi a va ta swi lava naswona leswi swi va faneleke . 
Sweswo hi leswi nkunguhato lowu wa xiletelo wu nga hi xiswona . 
Sweswo hi leswi hi kongomeke eka ku swi fikelela hi swivutiso leswi . 
Sweswo hi leswi hi nga le ku swi sindziseni eka xiviko lexi . 
Sweswo hi leswi hi swi khuwelaka eka jekajekisano lowu namuntlha . 
Sweswo hi leswi hi swi endlaka , naswona u swi tiva kahle . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku swi dyondza kusuka eka leswi hinkwaswo . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku ya emahlweni hi va pfuneta ku swi fikelela . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku swi endla hi xihatla lexikulu swinene . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku swi endla hi vumaki bya nyutliliya . 
Sweswo hi leswi hi swi dingaka eka nhlokomhaka leyi ya nkoka swinene . 
Sweswo hi leswi hi dingaka ku swi tiva eka xiteji lexi . 
Sweswo hi leswi hi dingaka ku swi yimisa . 
Sweswo hi leswi hi swi dingaka , a ku na swin'wana swo tlula swona , kumbe leswi nga ehansi ka swona . 
Sweswo hi leswi a hi fanele ku va hi ri karhi hi swi endla : ku vumba vun'we exikarhi ka vanhu . 
Sweswo hi leswi a hi fanele ku swi endla , ematshan'weni yo swi landzula ! 
Sweswo hi leswi hi swi lavaka naswona hi leswi vana va hina va swi dingaka . 
Sweswo hi leswi hi nga ta nyikela eka vumundzuku lebyi nga kwala kusuhi . 
Sweswo hi leswi hi nga ta kuma vutshembeki eka nchumu hinkwawo . 
Sweswo hi leswi nga ta khuweriwa eka xiyimo xexo . 
Sweswo hi leswi u nga swi langutiselaka eka xivandla lexi xo karhi . 
Sweswo hi leswi u swi vuleke laha nkarhinyana lowu wa ha ku hundzaka . 
Sweswo hi leswi sweswisweswi ndzi ku kombelaka ku swi endla . 
Kwalaho hi laha nkateko wa vukorhokeri bya misava hinkwayo ku nga kona . 
Kwalaho hi laha xivutiso xa mpimanyeto xi nghenaka kona . 
Kwalaho hi laha ku nga ni ntshembo swinene exikarhi ka vaaki . 
Kwalaho hi laha hi nga tumbuluxaka switshoveriwa leswintshwa , timakete letintshwa . 
Kwalaho hi laha hi nga ni mhaka leyi faneleke ku hatla yi endliwa . 
Kwalaho hi laha hi faneleke ku tirha kun'we no tirhisana . 
Kwalaho hi laha hi faneleke ku ringeta ku fikelela mivuyelo ya hina . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi va ndzi papalatile ku vhota eka switshunxo haswimbirhi . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi va ndzi papalatile ku vhota eka mhaka leyi . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi lwisana ni mihundzuluxo leyi fularhelaka ku kuma nakambe . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi ri karhi ndzi ku nyika matimu lama hi ndlela yo tsemakanya . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va eka ntsakelo wa nkunguhato lowu . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi nga tinyiketelangi hi xiheri eka nhlayo leyi endlaka swo karhi handle ko cincacinca . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi ri karhi ndzi vhota hi ndlela leyi yimaka ni ku khanisiwa . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi vutisile loko ku vile ni mikaneto yin'wana na yin'wana . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi tshemba ku ri xileriso xa vuhlayiseki bya timali i xa nkoka . 
Hi swona swi endlaka leswaku swipimo swo kombisa swi fanele ku tshama tano . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi tshemba ku ri swiviko leswi i swa nkoka . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi tshemba ku ri i swa nkoka swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi mi khuwela ku xi seketela . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga ka ndzi nga seketeli nhlayonyingi ya leswi . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni xitshunxo . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga tshembi un'wana na un'wana wa n'wina . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga dingi ku ku kavanyeta ! 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga tshami hi tsalwa leri . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi tshemba leswaku xiviko lexi xi amukeriwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi sindzisa ku teka goza rin'wana . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi teka leswi tanihi xihoxo lexikulu swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi tisola hi mbuyelo wa vhoti . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi vula ku ri swi fanele ku hlanganisiwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi ta vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga ta ka ndzi nga tirhani ni xiringanyeto lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku a ndzi ta tsakela ku ri swilo swi va erivaleni . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi andlarile hundzuluxo ku ya eka nhlamuselo hi ntalo wa 5 . 
Hi swona swi endlaka leswaku xikombelo lexi xi va xa vululami hi ku hetiseka . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku lawulela vuxokoxoko byitsongo . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi pfumelelana hi xiheri ni xipimelo lexi xa vutshunxeki . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi vhoterile hi ndlela leyi yimaka ni xiviko . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi vhotile hi ndlela leyi yimaka ni xiboho lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi lava timhaka leti ta nkoka ku ri ti hundzuluxiwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi lava ku ku hlamula sweswi . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi lavile ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiboho xa hina . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi bohekile ku xi andlala sweswi . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi vile ndzi ri karhi ndzi ehleketa hi ta lembexidzana ra vutlhanu . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi amukela ku amukeriwa ka xiboho lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi tsakela ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni nhlokamhaka leyi . 
Hi swona swi endleke leswaku nghingiriko wa ku tirhana ni leswi wu vile wa nkoka . 
Hi swona swi endleke leswaku swi pfampfarhutiwile hi ndlela leyi . 
Hi swona swi endleke leswaku swi va leswi veke ehansi ka nhlelo lowu tiyimelaka . 
Hi swona swi endlaka leswaku wu ri nchumu wa kahle ku wu endla . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi ri swa nkoka ku hlengeleta ntokoto wa laha kaya . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi ri vukanganyisi ku nyika xikombiso xa timfanelo ta ximunhu . 
Hi swona swi endlaka leswaku wu va nkarhi wa kahle eka swirhangana swin'wana leswintshwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi fanela ku ngheniwa hi ndlela ya matimba lamakulu swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi fanele ku va leswi hanyanyeke swinene no va ni vutihlamuleri . 
Hi swona swi endlaka leswaku nhlayonyingi ya ku tekiwa ka swiboho yi dingeka eka xivandla lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku ntlawa wa mina wu ta ya eku xi seketeleni . 
Hi swona swi endlaka leswaku ntlawa hi hina wu ta vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni ntwanano lowu . 
Hi swona swi endlaka leswaku xiyimo xa hina xi ri xin'we xa nxopaxopo . 
Hi swona swi endlaka leswaku ntsakelo wu vile wa ntwanano wa le xikarhi ka tindhawu ta mphakelo wa vukorhokeri . 
Hi swona swi endlaka leswaku ku amukeriwa ka xiviko lexi ku ri ka nkoka . 
Hi swona swi endlaka leswaku maendlelo ya swa vumbiwa ya dinga ku gimetiwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku tsalwa leri andlariweke laha ri ri ra nkoka swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku yuro yi ri ya hina hinkwerhu . 
Hi swona swi endleke leswaku muviki a nga paluxangi vonelo rakwe . 
Hi swona swi endleke leswaku xiviko xi yelanisiwile endzhaku eka komiti . 
Hi swona swi endlaka leswaku milawu yi fanele ku va ya le rivaleni eka vumundzuku . 
Hi swona swi endlaka leswaku marito lama nga eka xiviko lexi ya va yo tika . 
Hi swona swi endleke leswaku a ku fanele ku vile ni vangwa leri nga kona . 
Hi swona swi endlaka leswaku swikongomelotsongo leswi swi ri swa nkoka swinene ku tlula leswi tshameke swi va kona . 
Hi swona swi endlaka leswaku va kumeka va ri vatwisiwakuvava va masungulo va vuhenyi bya matimba lebyi lawulaka timhaka hinkwato ta tiko . 
Hi swona swi endlaka leswaku va fanelaeku tiphina hi xiyimo lexi fanaka . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzimana yo engetela yi va yi fanerile ku amukeriwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku leswi swi va hundzuluko lowo biha no va lowu nga endliwangiki hi nkarhi wa kahle . 
Hi swona swi endlaka leswaku mhaka leyi yi ri eka ajenda ya namuntlha . 
Hi swona swi endlaka leswaku nawu lowu wu se wu vekiwile . 
Hi swona swi endleke leswaku mhaka leyi yi vile emahlweni . 
Hi swona swi endlaka leswaku leswi swi nga fanelangi ku va swa ndzhendzheleko wa vurimi ntsena . 
Hi swona swi endleke leswaku hi papalatile ku vhotela xiviko . 
Hi swona swi endleke leswaku hi papalatile ku vhotela tsalwa leri . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi tlhela hi dinga ku kuma switshunxo swa le mahandzeni ya mindzilakana . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ri ku swi lweleni swinene ngopfu . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ri eka ntsakelo wa vakhomi va nhlawulo lowu endliwaka emasunguleni . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ri eka ntsakelo wa xiviko . 
Hi swona swi endlaka leswaku sweswi hi ri eku kunguhateni , xikombiso , ku lulamisa leswi endliweke hi magugu . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va lava kanetanaka ni hundzuluxo lowu wa nomo . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ri eku kunguhateni ka ku hundziseriwa emahlweni ka ku khanisa . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri karhi hi lavana ni ku tumbuluxa nawu wa xitayili xin'wana . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ri lava nga kotiki ku amukela hundzuluxo . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi khomanisa nkoka wo karhi eka fambamfambo wa vatirhi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi tshemba leswaku nawu lowu i wa nkoka swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi kumeka hi ri lava nga ha kotiki ku amukela xiyimo lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi nyika nseketelo wa hina eka xiviko . 
Hi swona swi endleke leswaku hi tlhela hi va hi khuwerile matirhelo lama nga erivaleni ya nxavo . 
Hi swona swi endleke leswaku hi cincanile hi miehleketo hi ku yima ni ndzingano . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va ni ndziriso wa swivavi na nxaniseko . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va ni swakudya leswi hi ntiyiso swi nga swa mahala . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va lava beke goza eka vurimi . 
Hi swona swi endleke leswaku hi hi vile ni ku humelela ko karhi ka kahle namuntlha . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va ni xiphiqo xa muxaka walowo xa vunavetisi . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va lava seketeleke yin'wana ya mihundzuluxo ya wena . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku endla hi matlhelo yo tala . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku endla swin'wana mayelana ni leswi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku tlakusa ntshikelelo wa matimba ! 
Hi swona swi endlaka leswaku hi teka xiendlo xa matimba swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku teka nkateko sweswi . 
Hi swona swi endleke leswaku hi vhoterile ku landzula xiletelo . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi sindzisa eka xibalo xa hundziselo wa timali . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ku rhamba ku ta seketala mihundzuluxo ya hina . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku endla matshalatshala hinkwawo laha . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi nga fanelangi ku rivala n'wangulano wa vanhu . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku tshikelela ku yisa emahlweni ntirho wa hina . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku tlakusa ku dyondza ka vatswatsi ka vutomi byo leha . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku vulavula hi ku tlhela ku humesiwa loku landzelerisekaka . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku tirha hi matlhelo yo tala yo hambana . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga nongoloko wa milawu lowu nga erivaleni . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga vulawuri na nsirhelelo wa xivandla xa vuhahelo xo antswa . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga vulavisisi , vulavisisi na vulavisisi byo tala . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga nkunguhato lowu hi muviki . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga ku vuyelerisa vulawuri nakambe eka vamatiko mambe lava rhurhelaka laha tikweni . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga ku yimanyana nkarhi wo leha . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi vula ku , ina , eka makete wa laha kaya . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi vona jekajekisano lowu tanihi masungulo . 
Hi swona swi endleke leswaku hi vekile timbuva eka swivandla swo hambanahambana . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta ka hi nga vhoteli ntwanano lowu . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku yisa emahlweni eka gondzo leri . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku tsakela ku engetela xiphemu lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi nga fanelangi ku hatlisela ku swi hunguta . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi nga fanelangi ku tsutsumisa swilo leswi swi nga fanelangi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele sweswi hi ri karhi hi koxa ku humelerisiwa ka xidemokirasi eka mindzilakana hinkwayo . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku langutisisa eka leswi hi vukheta ! 
Hi swona swi endlaka leswaku hi seketela nhlokomhaka ku kuma xiboho . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi seketela kunguhato wa vukamberi bya mbangu . 
Hi swona swi endleke leswaku hi vhotile hi ku yima ni tlhelo ra ntwanano lowu fikeleriweke handle ko enetisa swipimelo leswi vekiweke . 
Hi swona swi endleke leswaku hi vhotile hi ku yima ni xiviko lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi amukela xiviko lexi ku ya hilaha xi yimeke hakona . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta va hi ri karhi hi cinca maendlelo ya matirhelo ya hina . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta va hi ri karhi hi seketela xiviko lexi hi ntalo . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta va hi ri karhi hi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko . 
Hi swona swi endlaka leswaku u nga ri ni nhlamulo leyi nga erivaleni . 
Hi swona swi endlaka leswaku tanihileswi ndzi swi vonisaka xiswona , mpfanganiso swi vula vutekaxiave . 
Hi swona swi endlaka leswaku eka nkarhi wa sweswi , ku ri hava mikanerisano leyi kunguhatiweke . 
Hi swona swi endleke leswaku eka kavanyisa loku , ndzi tekile xiboho xa ku papalata . 
Sweswo a swi kanakanisi leswaku i goza leri nga eka tlhelo leri nga rona . 
Byebyo i vutihlamuleri bya wena tanihi xirho xa kholichi . 
Hileswaku , eka hinkwaswo , i xivutiso lexi talaka ku vutisiwa hi vanhu . 
Hileswaku , eka hinkwaswo , i mhaka ya nkoka ya ku va ni milulamiso ya hundzuluxo . 
Hileswaku , eka hinkwaswo , yo va mhaka ya ku tlanga hi marito . 
Hileswaku , i nxaxamelo ni timhaka ta nkoka ta tsevu ta ntwanano . 
Hileswaku , swi tano , i swa nkoka swinene no va leswi nga ni xiboho . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi dingaka ku swi tekela enhlokweni eka vumundzuku . 
Muxaka walowo wa xikonyololo a wu tirhi eka mhaka leyi . 
Mhaka ya nkoka leyo hetelela i yin'we ya nkoka swinene eka mina . 
Sweswo swi yisa eka vukulu lebyi yisekaka emahlweni laha na le ka matiko lama ha hluvukaka . 
Sweswo swi endla ku ri swi olova swinene ku fikelela ntwanano eka timhaka tin'wana . 
Sweswo swi nga va tano , kambe hi kwihi ku hoxeka loku nga kona eka sweswo ? 
Yaleyo yi nga va yi ri yona ndlela leyi hi faneleke ku swi endlisa xiswona . 
Sweswo swi nga va ntiyiso , kahlekahle a swi kanakanisi leswaku i ntiyiso . 
Sweswo swi nga va swi ri yona mhaka - swona swa humelela . 
Kumbexana sweswo swi nga nyika khinkhi eka pholisi leyintshwa ya matikomambe . 
Sweswo swi vula leswaku ndzi nga engeta nakambe ntsena leswi ndza ha ku swi vulaka . 
Sweswo swi vula ku ri swi fanele ku va xiphemu xa rimba ra swa tipolotiki . 
Sweswo swi vula ku ri hi ni sisiteme yo bohana emahlweni ka hina . 
Sweswo swi vula ku ri hi fanele ku va ni kurhula lokunene loku humelerisekaka . 
Sweswo swi vula ku ri hi fanele ku tirha swin'we kahle . 
Sweswo swi vula ku ri hi lava ku va ni sisiteme leyi tirhaka hi ndlela yo vuyerisa . 
Sweswo swi vula ku ri hi fanele ku va lava tiyimiseleke swinene ku endla . 
Sweswo swi vula ku ri eka mhaka yo sungula , ku ntshuxiwa ka vabohiwa . 
Swi tano , sweswo swi nga va kahle hikuva hi dinga swibalo . 
Yaleyo yi nga va ndlela yin'we ya ku fikelela eka malulamiselo . 
Xexo xi nga va xivangelo xa ku va swi vile swo lehanyana . 
Vunyingi bya sweswo byi le rivaleni kusuka eka ntirho lowu va wu endleke . 
Sweswo swi fanele ku tlhela swi va leswi lulameleke mikanerisano ya ku cincacinca ka maxelo . 
Sweswo swi fanele ku va ehenhla swinene eka ajenda ya hina . 
Sweswo swi fanele ku va yinhla ya masungulo ya qhinga hinkwaro lerintshwa . 
Sweswo swi dinga ku lulamisiwa hi xihatla lexi kotekaka . 
A swi kanakanisi ku ri xikongomelotsongo xexo a xi korhokeriwi hi xiyimo xa ntolovelo . 
Swi tano , sweswo a hi xihoxo xa muviki . 
Ndlela ya mendlelo a yi le rivaleni hi ndlela leyi enerisaka , hambiswiritano , yi fanele ku tiyisiwa . 
Ku humelela kwaloko ka swa tipolotiki sweswi ku fanele ku humelerisiwa hi ku endla kunene . 
Sweswo swi ringanyeta tanihi masungulo , eka vutsongo bya le hansi swinene , vun'we bya ntlawa ni vatwisiwakuvava . 
Sweswo swi ringanyeta tanihi masungulo , hambiswiritano , sweswo swi ta amukela xiviko lexi namuntlha . 
Endlelo rero ri se ri gimetiwile naswona hi ni mbuyelo . 
Xiphemu xexo xa nawu xi tiyisisa hi ntalo levhele ya le henhla ya nsirhelelo wa mutirhisi . 
Xivutiso xexo xi heleriwa hi nkarhi , hambiswiritano , hileswi mutsari a nga ri ki kona . 
Hambiswiritano , xivutiso xexo xi hundza swipimelo swa rimba ra vuyimeri lebyi . 
Ndzemuko walowo i wun'we wa tifawundexini ta nhluvuko wa hina . 
Sweswo hi ntiyiso hi swin'wana leswi dingaka ku langutisisiwa . 
Sweswo hi ntiyiso a swi ta va swa nkoka swinene ngopfu eka xifundzatsongo hinkwaxo . 
Sweswo hi ntiyiso a swi ta va swi ri karhi swi ri ku veka xikocikara emahlweni ka hanci . 
Xiyelaniso xexo xi suriwile kutani hi lava ku tiva xivangelo . 
Sweswo swi tama swa ha ri endzeni ka tsalwa ra nongoloko wa milawu ya ximfumo ya vutihlamuleri bya varhangeri va rixaka . 
Xikombelo xexo xi se xi ri karhi ku tirhaniwa na xona eka xiviko xa hina . 
Xilaveko xexo , lemukani ku ri a xi kalanga xi boxiwa laha . 
Sweswo swi vuriwile , a ndzi laha ku ta ndhundhuzela ntsena . 
Sweswo swi vuriwile , hambiloko ku ri ni ku humelela ka kahle , swo tala swa ha tama ku endliwa . 
Sweswo swi vuriwile , rimba ra vulawuri ri le ka xiyenge xa nkambisiso . 
Sweswo swi vuriwile , ha ha dinga ku tiva leswi hi swi lavaka . 
Sweswo swi langutiseka swi ri leswi tekelelaka eka mhaka ya tibanana . 
Sweswo eka mina swi langutiseka yi ri ndlela leyi nga yona ya ku endla swilo . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri leswi kanetanaka hi milawu . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri ku rindzela loku ko leha swinene . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri nawu lowu tekaka kahle wa xidemokiratiki . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri kusuhi swinene ni ntiyiso . 
Sweswo swi fanele ku va xivumbi eka n'wangulano wa le hase ka lwandlenkulu . 
Sweswo swi fanele ku va xipakanisonkulu eka phalamende leyi landzelaka . 
Sweswo swi fanele ku hlohletela vunyingi bya hina ku seketela nhlokomhaka . 
Sweswo swi fanele ku nyika tindhawu tin'wana ta mphakelo wa vukorhokeri swin'wana swa ku ehleketa haswona . 
Sweswo swi komba leswaku swilo swi le ku fambeni ku ya eka xiyimo xo karhi . 
Xikoweto xexo xa karhi ku humesiwa eka tlhelo leri hoxekeke . 
Nkarhi walowo wu tile endzhaku ka nkarhi lowo leha lowu hundzeke , ku ya hi vonelo ra mina . 
Na sweswo swi ta va ni nkucetelo wa kahle eka vaaki va hina . 
Na sweswo , ku engetela eka swona , i nhlokomhaka ya jekajekisano wa ntiyiso . 
Sweswo a swi ri kahle swinene naswona a wu ri nchumu lowu lavekaka ku wu endla . 
Sweswo a swi ri swona hi ndlela leyi nga kanakanisiki , swa ha ri swona na sweswi . 
Yaleyo a ku ri yona , eka timhaka to tala ya ha ri yona sisiteme . 
A ku ri ntlhanu wa malembe lama nga hundza , ndza engeta , ntlhanu wa malembe lama nga hundza . 
A ku ri lembe leri nga hundza , naswona a hi fanelangi ku ri rivala . 
Sweswo a ku nga ri mhaka , na sweswi a hi mhaka . 
Swi tano , sweswo a swi nga ri swona xikongomelo xa ntswombana . 
Sweswo a ku ri maenndlelo lama landzelerisekaka leswi ndzi susumeteke ku vhotela xiviko lexi . 
Xexo a xi ri xin'we no va xivangelo xoxe xa hundzuluxo wa mina . 
Yaleyo a yi ri ndlela leyi a hi ringeta ku rhelela hi yona . 
Xexo a xi ri xiyimo ku kondza ku fika masikunyana lama nga hundza . 
Sweswo a swi ri switsongo swinene ku ya hilaha a hi vilerisiwa xiswona . 
Sweswo hi swona swi endleke leswaku hi titwile hi boheka ku landzula xiviko lexi . 
Sweswo na swona swi ta tirhisiwa , kambe ku nga ri atikili yo angarhela . 
Yaleyo yi ta va mhaka yo tika hi nkarhi wa ku tlhandluka ka mikanerisano . 
Sweswo swi ta va swi ri eka matirhiselo ya mali ya tihlokomhaka tin'wana ta mpimanyeto . 
Walowo wu ta va ntirho wa hina eka malembe ya ntlhanu lama landzelaka . 
Walowo wu ta va nkongomelo wa mbulavulo wa mina swinene ngopfu . 
Sweswo swi ta ya hi mitirho ya vuyimeri . 
Sweswo swi ta ya hi mayelana ni hilaha swi nga ta humelerisiwa hakona . 
Sweswo swi ta dinga ku tekeriwa enhlokweni eka masungulo ya mhaka-hi-mhaka . 
Yaleyo a yi nga vi mhaka ya swiphiqo swa ikhonomi , xikombiso . 
Sweswo swi ta tshamisa xisweswo eka xileriso xa mina hinkwaxo . 
Sweswo swi ta hetelela eka hunguto lowu khwezaka khwatsi wa nongoloko wa swifambo swa hina . 
Sweswo swi ta hlayisa swinene nkarhi na mali . 
Sweswo a swi nga ahluli xiphiqo xa nkalatshamiseko wa maxelo hi ku olova . 
Ntirho walowo , ndzi nga ku byela , wu ya emahlweni vhiki leri . 
Sweswo a swi nga ta fikelela eka nhlahluvo wa nxungeto wun'wana . 
Yaleyo yi ta va ndlela leyi twalaka swinene ku yi teka . 
Yaleyo yi ta va ndlela leyi tsakeriwaka ya ku tirhana na swona . 
Xexo xi ta va xi ri xikoweto xa matimba eka vaaki lava nga vahakeri va xibalo . 
Yaleyo yi ta va yi ri ndlela ya xiyimo xa le henhla swinene ya ku ahlula xiphiqo lexi . 
Yaleyo yi ta va yi ri ndlela leyi letelaka hi timhaka ta ntiyiso yo swi langutisa . 
Sweswo a swi ta va swi ri swa nxavo wa le hansi swinene naswona a swi nga ta va kahle . 
Sweswo a swi ta va kahle tanihiloko hi swi lwerile . 
Sweswo a swi ta va leswi pfunaka hi ku kongomisa eka mhakankulu ya ndlandlamuxo . 
Sweswo a swi ta va mbuyelo lowu faneleke wa nkunguhato wa muxaka walowo . 
Yaleyo na yona a yi ta va ndlela leyi nga yona ya ku tumbuluxa mitirho . 
Sweswo a swi ta hi kotisa ku endla nhlahluvo wo angarhela swinene . 
Sweswo a swi ta nyika matiko lama endleke xikombelo mikateko leyi fanaka . 
Sweswo a swi ta swi olovisa swinene ngopfu ku nyika mpfuneto wa swa vumunhu . 
Walowo a wu nga ta va hundzuluxo , kambe a ku ta va ku ri goza ra ku tlhentlhela endzhaku . 
Sweswo a swi ta ahlula swiphiqo hinkwaswo leswi fambelanaka ni matshalatshala lama . 
Swi tano , sweswo na swona swi sivela swivumbeko hinkwaswo swa vukanganyisi . 
Sweswo ndza tshemba ku ri i ku humelela lokukulu swinene ku tlula hinkwako ka lembe leri . 
Sweswo ndza tshemba hi leswi hungu ri faneleke ku va xiswona . 
Sweswo , eka hinkwaswo , hi swona swi endleke leswaku hi swi kunguhatile vhiki leri nga hundza ! 
Sweswo , sweswo ntsena , hi leswi hi dingaka ku swi lulamisa . 
Sweswo , swa antswa , a swi ta va xikoweto xa kahle xa nhluvuko . 
Sweswo , emakumu ka siku , hi swona swi hlayiwaka . 
Sweswo , eka nkarhi wa sweswi , hileswi leswi hinkwaswo swi nga hi mayelana na swona . 
Sweswo , kahlekahle hi swin'wana leswi hi hlulekeke ku swi tiyisisa kahle . 
Hambiswiritano , sweswo , eka mina , kumbexana i xivumbi lexi kavanyetaka swinene . 
Sweswo , eka nkarhi wa sweswi , i ku khumbeka ka ndzawulo yin'wana . 
Sweswo , hi ntiyiso , a hi swona , naswona a swi nga vi swona , kahle ku enela . 
Hambiswiritano , sweswo swi le ku kombeleni swo tala ngopfu eka munhu loyi a khumbekaka . 
Mhaka yoleyo , kahlekahle a hi yona leyi ndzi lavaka ku vula yona . 
Swoleswo , kahlekahle , a swi ri swa malembe manharhu lama nga hundza , naswona a ku cincangi nchumu ! 
Swoleswo , kahlekahle , hi swona swi xi endlaka xi va lexi hambaneke na ku navetisa . 
Swoleswo , kahlekahle , hi swona leswi endleke leswaku ku endliwa xikombelo lexi . 
Rolero , hi ku vona ka mina , hi rin'wina ra makhombo . 
Mhaka ya ntiyiso hileswaku kwalaho hi kona laha xiphiqo xa hina xi nga kona . 
Roloro , entiyisweni , hi rona vonelo ri ri roxe leri nga vaka kona eka xona . 
Yeleyo , kunene , yi fanele ku va pholisi ya nkoka eka yuro . 
Swi fanele ku vuriwa na kwala leswaku khombo ra kona hileswaku swoleswo swi humelerile . 
Vatatana na Vamanana , swoleswo hi yona mhakankulu . 
Vatatana na Vamanana , swoleswo eku heteleleni swa onha swinene eka demokhirasi . 
Swoleswo , i mhaka leyi ngopfungopfu ndzi hisekelaka ku yi tshikilela . 
Swoleswo , hi swona leswi hi tikarhatelaka ngopfungopfu ku swi fikelela . 
Kahlekahle , swoleswo i ntolovelo wa ku tinyikela . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku koloko i ku cinca ko sungula ka nkoka swinene . 
Kutani swoleswo i xikombelo lexi ndzi xi endlaka laha . 
Kutani , kwalaho hi laha hi hlanganaka na xiphiqo . 
Swoleswo , hambiswiritano , ku to va ntsena swintsongo swinene . 
Swoleswo , namuntlha hi swin'wana leswi ndzi lavaka swi xaxametiwa . 
Swoleswo na swona i mhaka ya ku tsemakanya mindzilikano leyi hi faneleke ku yi kambisisa . 
Swoleswo na swona i xiphemu xa nyimpi leyi nga kona yo lwisana na vutherorisi . 
Swoleswo na swona hi swin'wana leswi hi faneleke ku swi tekela enhlokweni namuntlha . 
Khombo ra kona swoleswo i xiyimo lexi hi tikumaka hi ri eka xona . 
Ndhawu ya timayili ta 24 hi leyi va tirhelaka eka yona . 
Xitshuriwa lexi amukeriweke a xi vuli nchumu hi leswi . 
Xitshuriwa lexi ku pfumelelaniweke hi xona a xi le rivaleni eka mhaka leyi . 
Xikongomelo i ntshikilelo wa timakete na switirhisiwa swa ntumbuluko . 
Xikongomelo i ku hlamula swivutiso swo tala hilaha swi kotekaka . 
Xikongomelo i ku aka ntshembano exikarhi ka vatirhisani . 
Xikongomelo i ku vumba swiyimo swa ku hanya leswi amukelekaka eka hinkwavo . 
Xikongomelo i ku pfuna vaonheriwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Xikongomelo ku fanele ku va ku susa nkavutitivisi eka nyama . 
Xikongomelo xa xileriso i ku sirhelela nhundzu ya mani na mani . 
Xikongomelo xa xiviko i ku fikelela ku va u olova eka leswi languteriwaka eka wena . 
Xikongomelo xa leswi a ku ri ku kondletela nkanerisano . 
Ematshan'weni ya swona , xikongomelo ku fanele ku va ku tumbuluxa leswi nga nkateko eka un'we kambe van'wana va wu pfumala . 
Feme ya xihoko yi fanele ku teka goza hi ku hatlisa . 
Hikokwalaho , xiengetelo lexi nyikiweke eka xintshunxo lexi xi na nkoka . 
Hikokwalaho , swiengetelo leswi amukeriweke hi hinkwavo , xi kombisa ku antswa . 
Nxaxamelo wa xitandzhaku wu lulamisiwile hi xikongomelo lexi . 
Xiviko xa ikhonomi xa lembe na lembe xi kombisa masungulo ya xiyimo xa le henhla ya swoleswo . 
Nhlamulo ya tivulavulela : a yi nga ta amukeleka eka hina . 
Nhlamulo i ina , ndza ku tshembisa . 
Nhlamulo yi le mavokweni ya vaholobye . 
Nhlamulo a yi nga fanelangi ku va yi vile na swo tala leswi fanaka . 
Nhlamulo ya swivutiso leswi hinkwaswo handle ko kanakana i e-e . 
Nhlamulo ya xo sungula handle ko kanakana i e-e . 
Nhlamulo ya xivutiso lexin'wana na yona yi na nkoka swinene . 
Nhlamulo ya xivutiso xa vumbirhi a yi olovi ngopfu . 
Nhlamulo ya xivutiso lexi yi fanele yi va leyi yi nga kanakaniseki . 
Mavonelo ya hambanile , kambe xikongomelo i xin'we . 
Nhlengeletano yo hlela yi kombisa nkarhi lowunene wa ku fikelela leswi . 
Mitwanano ya nhlangano yi akiwile ehenhla ka ku xixima timfanelo ta ximunhu . 
Matitwele ehenhla ka vanhu va nhlayontsongo i xikombiso lexinene xa leswi . 
Xiyenge xa swa mbonoyingiselo xi endla ntirho lowukulu eka leswi . 
Vakulukumba a va ha swi koti ku lawula xiyimo . 
Vakulukumba va fanele ku va na vulawuri swinene eka makete . 
Vakulukumba va matiko lamambirhi va tekile magozanyana . 
Mbuyelo lowu nga kona wu fanele ku tirhisiwa hi ndlela leyinene . 
Ndzinganano wu fanele ku pfuxetiwa hi ku hatlisa . 
Hi ndlela yeleyo , ndzinganano wa matimba hakunene wu cincile . 
Bangi yi nga tsundzuka xinawana lexi pfumelelaka mhaka ya vulavuri lebyi hangalasiweke hi tindhawu . 
Tibangi ti ta fanela ku byarha vutihlamuleri bya tona . 
Masungulo ya leswi i ntirhisano exikarhi ka swikolo na mabindzu . 
Endlelo ra ximbirhi ri fanele ku landzeriwa hi endlelo ra xifundza . 
Mhaka ya kona hileswaku na vona va fanele ku tirha . 
Mhaka ya ku suketela ka vanhu vo tlhariha va ya ematikweni man'wana yi fanele ku va yin'wana leyi tekeriwa ngopfu ehenhla . 
Mhaka ya ku anama ka xigwevo xa rifu yi le rivaleni swinene . 
Bajete na nhlayo ya vatirhi na swona swi tlakukile . 
Bajete na yona i ya nkoka swinene hi ku vona ka mina . 
Bajete i xikombiso xa xiyimo xa le henhla xa ntirhisano lowu wa ha saleke wa tindhawu . 
Ndzhwalo eka mabindzu lamantsongo na ya le xikarhi wu fanele ku lawuriwa . 
Mirhwalo ya tiveka swinene eka hina hinkwerhu . 
Maendlelo ya byurokhiresi ya tikomba ya nga ri tirhi . 
Ku lebula ka xitalo i mhaka leyinene , ngopfungopfu eka vaxavi . 
Swivangelo swa swiphiqo a ku tirhaniwi na swona . 
Ntlhontlho wu kona leswaku hina hinkwerhu hi langutana na wona . 
Ntlhontlho i ku endla sisteme yi va leyinene swinene . 
Kahlekahle , ntlhontlho i ku swi endla hi ndlela yo vuyerisa swinene . 
Mitlhontlho ya mavhiki na tin'hweti leti taka yi tele . 
Ku kambela ku fanele ku endliwa hi va vukhorhokeri bya swa xithekiniki . 
Mahlawulele ya switirho ya na nkoka eka ku fikelela xikongomelo lexi . 
Vaaki kahlekahle va se va xi sorile na ku xi landzula . 
Vaaki va tiko rolero a va na timfanelo to ringanana . 
Vaaki va seketela pholisi ya matiko mambe na nsirhelelo leyi fananaka na swona leyi hanyaka . 
Ku endla ntirho wa vona , vaaki va fanele ku tshama va rindzile . 
Ku cinca ka maxelo na phakeji ya swa gezi i ku humelela lokukulu . 
Nawu wa matikhomelo wu amukeriwile hi nhlayonyingi . 
Ku onhiwa ka swilo eka nkarhi lowu i kukulu swinene . 
Komiti leyi ndzi nga muviki eka yona yi ta pasisa leswi . 
Komiti yi engeterile xiringanyeto eka mbangu wa le madorobeni . 
Komiti leyi yi nga na vutihlamuleri yi khomile mimbhurisano hi mhaka leyi fanaka . 
Pholisi ya vurimi leyi fananaka mikarhi hinkwayo yile ku cinceni na le ku hluvukisiweni. 
Ku tirhisa mali yo fana i ndlela yo fikelela xikongomelo xolexo . 
Pholisi leyi fananaka ya vuphasi bya tinhlampfi nkarhi wa yon wo pfuxetiwa i 2002 . 
Khombo ra kona hileswaku xiyimo lexi fananaka xi ta tirhisiwa hi ndlela leyi xi nga xiswona. 
Mbulavurisano wu veka timhaka ti nga ri ti ngani erivaleni eka ndhawu leyi . 
Mbulavurisano wu vile mhaka leyi ku tihlanganisiweke swinene va van'wana hi yona . 
Mbulavurisano wu tshikilela ntirho wa vatirhisani hi mfanelo . 
Ku hetisiwa ka makete wa le kaya ku fanele ku fika emakumu . 
Swiphemu swa pulani mikarhi hinkwayo a swi ri leswi fanaka . 
Ku tinyikela ku pfumelelana loku se ku endliweke ku ahlula xiphiqo lexi . 
Ku tinyikela ku pfumelelana loku ringanyetiweke a ku endli leswaku ku va na angulo lowu enetaka. 
Ntalo wa switirhisiwa i xilaveko xa nkoka eka ku humelela . 
Mhaka ya timfanelo ta ximunhu yi katsa swiyenge swo tala . 
Mhaka ya netiweke ya vaaki i ya vakhandziyi hinkwavo . 
Mhaka ya vukorhokeri lebyi lavekaka eka hinkwavo yi boxiwile eka xiviko . 
Xiboho xo hetela hileswaku hi fanele ku engetela mhaka ya ku nga tshembeli eka gezi . 
Mhaka leyi nga tsavuriwaka eka nkatsakanyo lowu wu le rivaleni . 
Swiboho swo hetelela leswi nga endliwaka hi ku landza xiyimo lexi swa twisiseka . 
Khonference yi fanele ku hoxa xandla eka ku cincana mitolovelo leyinene . 
Ntlimbo lowu hi vulavulaka hi wona wu vangiwa hi swilo swo tala . 
Ku tshamela ku onha timfanelo ta vanhu na swona i mhaka leyi vilerisaka swinene . 
Muxavi hi yena loyi mikarhi hinkwayo a faneleke ku hakela . 
Muxavi u ta va mutekaxiavi lonkulu emakete . 
Nhlengeletano yi kunguhatiwe ku fika emakumu hi lembe ra 2000 . 
Xiphemu xa nhlanganelo xi fanele xi tshama xi ri xa nkoka eka nongonoko . 
Phuphu ya rixaka ra hina i vutshamandhawu na nawu . 
Nxavo wu ta hakeriwa hi tiko ra vutumbuluki. 
Tiko hinkwaro sweswi ri le ka xiyimo xo biha xa timali . 
Kahle mpfilumpfilu wu vile kona ku fikela loko ku hela khume ra malembe . 
Mpfilumpfilu wu tile na xiyimo xo biha eka swiyenge hinkwaswo . 
Mpfilumpfilu i wa hiswimbirhi tipolitiki na ikhonomi . 
Ku byala moya wa xidemokhirasi swi fanele ku sungula eku sunguleni . 
Mpfilimpfilu wa sweswi wa mali na ikhonomi wu nyanyisa xiphiqo . 
Milawu ya sweswi yi lava ku olovisiwa na ku vekiwa erivaleni . 
Milawu ya sweswi ya ku pfuleka yi ta tirha eka xiboho . 
Xiyimo xa sweswi xi kombisa kahle nkoka wa ku nyika loku . 
Xiyimo xa sweswi a xi tshamisekangi naswona xi lava xintshunxo xa xipolitiki . 
Xiyimo xa sweswi xi vula leswaku hi fanele ku va na vuswikoti swinene . 
Khasimende yi fanele yi kota ku hlawula . 
Xigwevo xa rifu xi fanele ku tirhisiwa tanihi xitirho xa tipolotiki . 
Njhekanjhekisano wu yimisiwile naswona wu ta sungula hi 9 nimixo . 
Njhekanjhekisano hi ku cinca ka maxelo a hi mhaka ya nga riki na nkoka . 
Njhekanjhekisano ehenhla ka xona wu tekile nkarhi wo leha swinene . 
Njhekanjhekisano lowu hi langutaneke na wona namuntlha wu na nkoka swinene . 
Njhekanjhekisano lowu hi tirhanaka na wona namuntlha wu na nkoka swinene . 
Njhekanjhekisano lowu hi wu khomeke namuntlha wa amukeleka naswona wu na nkoka . 
Njhekanjhekisano wu ta sungula nakambe hi 3 nanhlikanhi . 
Ku kanganyisa ehenhla ka ku tirhana na vuvabyi bya ku penga ka tihomu. 
Xiboho a xi si hetisisiwa kutani hikokwalaho a xi nge amukeriwi . 
Xiboho xa namuntlha a xi nga ndzi oloveli . 
Vurhumiwa hikokwalaho byi hlawurile ku vhota byi kanetana na xiviko lexi . 
Swikoxo swa nawu wa matiko ya misava , hambiswiritano , a xi nge vekeriwi etlhelo . 
Ku herisa leyara ya zoni ya O , i xiphiqo xa ku tirhisana ka matiko . 
Nhluvukiso wa rixaka a wu fanelangi wu siveriwa . 
Nhluvukiso wa tindhawu ta le makaya wu na xiave lexikulu . 
N'wangulano wa mimfuwo na wona wu na nkoka lowukulu . 
Ku hambana ka leswimbirhi a ku ri ku tirhisiwa ka ririmi . 
Ku hambana hi mavonele i mayelana na maendlelo lama faneleke ku landzeriwa . 
Ku hambana hi mavonelo mayelana na xiphiqonkulu a ku ri erivaleni . 
Ku hambana loku nkarhi wun'wana ku vaka kona , kahlekahle ku fanele ku ahluriwa . 
Hambiswiritano , ku tika ku le ku tirhisiweni ka nawu . 
Ndzhuti lowu vanhu va nga na wona a wu kanakanisi . 
Xileriso lexi hi nga na xona namuntlha sweswi xi antswisiwile swinene . 
Xileriso a xi kendlukangi eka leswi naswitsanana. 
Xileriso xi fanele ku endliwa hi nkarhi wa malembe mambirhi lama taka . 
Xileriso xi lulamile naswona xi na nkoka , naswona xi fanele ku endliwa . 
Xileriso a xi fanelangi ku pfumeleriwa xi hoxa ntirho lowu ekhombyeni . 
Hikokwalaho , xileriso xi fanele ku cincacinciwa hi ku landza xiyimo lexi xintshwa . 
Xileriso mayelana na ndhawu laha ku kumekaka swa ntumbuluko xi fanele ku endliwa . 
Xileriso xi fanele ku landzeriwa hi vuxokoxoko byo tala swinene . 
Ku hambana ku fanele ku hungutiwa hi ku hatlisa hilaha swi koteka hakona . 
Hambiswiritano , mbhurisano wu fanele ku tekiwa wu ri masungulo ntsena . 
Mimbhurisano hi mhaka leyi yi kunguhatiwe ku va leyi tikaka . 
Nkwetlembetano a wu si hela , tanihilaha hi swi tivaka hakona . 
Tsalwa leri hi nga na njhekanjhekisano ha rona a ri hetisekangi natswitsanana . 
Ku mpfapfarhutiwa ka mavonelo lamantshwa ya swa timali ka ha ta endliwa . 
Nchumu wo olova i ku endla leswaku xi vhoteriwa . 
Ntlimbo wa ikhonomi na timali wu khumbile vanhu hinkwavo . 
Ntirhisano wa swa ikhonomi i foramu ya nkoka swinene eka hina . 
Tiikhonomi ta matiko lama nga na ntirhisano swin'we ta ha ri khombyeni swinene . 
Ekhosisiteme na timhaka tin'wana swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Nkucetelo wa leswi wu ta tala ku ka wu nga ri kahle . 
Ku vuyerisa ka makete lowu fananaka ka xungetiwa laha . 
Nkucetelo wu na nkoka eka vanhu na le ka ikhonomi . 
Nkucetelo wa hanyelo ro tano , hi ku vona ka mina wu vanga rifu . 
Magoza lama se ma tekiweke ya fanele ku engeteriwa . 
Magoza lama endliweke eka xiyimo xa miganga na wona ya na nkoka . 
Vadyuhari va na xiave lexikulu erixakeni ra hina . 
Ntshikelelo wu le ka ku tumbuluxa swakudya swa xiyimo xa le henhla . 
Ntshikelelo eka swiphiqo leswi kokelaka swilo endzhaku i wunene ngopfu . 
Tipholisi ta vuthori ti fanele ku kondleteriwa swin'we na tipholisi ta timali . 
Makumu ya phurojeke ya nge vekeriwi nkarhi wo karhi . 
Mbuyelo wo hetelela nkarhi hinkwawo wa fana : ku hava lexi endliweke . 
Mbuyelo wo hetelela hi woxe , ndzi pfumela leswaku hi lowu ringananaka . 
Xiyenge xa gezi xi na nkucetelo eka ku kula ka ikhonomi . 
Sisiteme hinkwayo ya ku seketela fole yi fanele ku herisiwa . 
Mbangu wu na nkoka eka matimba lawa ndhawu yi ya nyikaka . 
Mbangu a wu hambanyisi exikarhi ka tikhampani ta mabindzu lamantsongo na lama nga exikarhi . 
Ku vuyerisa ka ximbangu ka sisiteme a ku kanakanisi . 
Yuro na yona yi ta va na nkucetelo eka tipholisi to karhi . 
Yuro yi ta va mali leyi nga na ntshamiseko na nsirhelelo . 
Mhaka hileswaku tin'wana ta timhaka ti ta tshama ti nga ahluriwangi . 
Mhaka hileswaku swiyenge swo hambanahambana swa pholisi swi famba swin'we . 
Mhaka hileswaku a va endli leswi hi mikarhi hinkwayo . 
Mhaka hileswaku pholisi leyi yi byarile ndzhwalo lowukulu . 
Mhaka hileswaku a ku kunguhatiwile nkarhi eka nhlikanhi lowu . 
Mhaka hileswaku a va ti lavi timfanelo leti hinkwayo . 
Ntiyiso wa mhaka hileswaku leswi swa pfumeleriwa . 
Hambiswiritano , mhaka yi tshama yi ri ya leswaku swi vanga xiphiqo lexikulu . 
Timhaka leti tshahiweke eka n'wangulo ta vilerisa . 
Lava nga eximatsini swinene a va vuli swona leswi mina ndzi swi vulaka . 
Nyimpi yo lwa na ku cinca ka maxelo i xilaveko lexikulu emisaveni hinkwayo . 
Nyimpi yo lwa na vunkungundzwana na yona yi fanele ku kondleteriwa swinene . 
Nyimpi yo lwa na vuxisi yi fanele yi va xilaveko xa nkoka eka hina . 
Nyimpi yo lwa na vugevenga lebyi kunguhatiweke yi fanele ku tiyisiwa na ku ndlandlamuxiwa . 
Nyimpi yo lwa na vutherorisi yi na nkoka naswona yi kuma nseketelo wa hina . 
Nhluvukiso wo hetelela wu ta endliwa eka malembe lama taka . 
Mhaka yo hetelela leyi ndzi lavaka ku yi vula i mayelana na rivilo . 
Mhaka yo hetelela leyi ndzi lavaka ku yi vula yi khumba swikhirho . 
Mhaka yo hetelela yi fanele ku va ku lemuka vuxisi . 
Vaholobye va timali va pfumela leswaku swi na nkoka ku hlayisa mali . 
Xiphiqo xa timali na ikhonomi na xona i xiphiqo lexi khumbaka vanhu . 
Xiphiqo xa timali xi vile na nkucetelo eka pholisi ya vutleketli . 
Ikhonomi ya timali yi fanele ku xaxametiwa na ikhonomi ya xiviri . 
Mavonelo ya swa timali ya nyika nkarhi wo tala wo kombisa leswi . 
Mphakelo wa timali wu fanele wu va kona na le ka xiyimo xa xifundzantsongo . 
Xinawana xo sungula naswona xa nkoka i xa ku hangalasiwa ka vulawuri hi tindhawu . 
Yo sungula i mayelana na ntshamiseko wa sisiteme ya phenxeni . 
Yo sungula i mayelana na matirhiselo ya milawu ya makete wun'we . 
Yo sungula i mayelana na ndlela leyi xi tshunxekeke ha yona . 
Yo sungula i mayelana na ku va hi vikeriwa . 
Yo sungula i ku tiyimisela lokukulu eka misinya na mikoka . 
Yo sungula hileswaku yi hoxa nsirheleleko wa swakudya ekhombyeni . 
Yo sungula hileswaku ndzima ya yona yi hetelele yi ndlandlamuxiwile . 
Yo sungula i ya ku va vavasati va ri vaonheriwa eka nkwetlembetano . 
Yo sungula hileswaku rhijisitara a ri bohi . 
Yo sungula i ku hundzuluxiwa ka xiyenge xa swikombelo . 
Yo sungula i ku amukela xiyimo mayelana na ku teka xiave . 
Yo sungula i mayelana na ku cincacinciwa ka xiyenge xa swikombelo . 
Yo sungula i ku yirisiwa eka ku rhwala thyaka . 
Yo sungula i mhaka ya maendlelo ya hina yo tirha . 
Yo sungula i mhaka ya vutihlamuleri byo sirhelela . 
Yo sungula i mhaka ya nsirhelelo wa mphakelo . 
Yo sungula i xilaveko xo endla leswaku xileriso lexi xi nonohwa . 
Yo sungula i vuswikoti byo endla leswaku tipholisi ta mphikizano ti tlhela ti va ta mfumo . 
Yo sungula i ku pfuxetiwa na ku tiyisiwa ka nawu . 
Yo sungula i ndzima ya mintirho ya vukorhokeri lebyi bohaka ku kumiwa hi vanhu hinkwavo . 
Mhaka yo sungula i xiyimo xa mihlangano leyi tirhisanaka . 
Mhaka yo sungula ya nkoka i nkoka wa xiyenge . 
Xikongomelo xo sungula xa leswi xa ha fanele ku hetisisiwa . 
Mhaka yo sungula eka timhaka leti i mhaka ya ku ngungumerisiwa ka vanhu . 
Xo sungula eka leswi i ku tlhela ku aviwa mintirho leyi nga kona . 
Mfanelo yo sungula eka timfanelo leti i mfanelo ya ku va na vutomi . 
Xo sungula xa leswi a ku ri mayelana na swiperimente swa swihari . 
Xo sungula xa leswi a ku ri ku lwisana na vugevenga lebyi kunguhatiweke . 
Xo sungula xa leswi , tani hi ntolovelo , i mayelana na bajete . 
Yo sungula i mayelana na swikongomelo leswi katsiweke eka tsalwa . 
Yo sungula i ya mhaka ya switirhisiwa swa wena n'wini . 
Yo sungula i xiyimo xa le henhla xa mali leyi aviweke kambe yi nga tirhisiwangiki . 
Kahllekahle , yo sungula i ku cinca ka maxelo na gezi . 
Mhaka yo sungula leyi ndzi lavaka ku yi vula i mayelana na ... 
Mhaka yo sungula i mayelana na ku chava ntalo wa vapfumba . 
Yo sungula i mayelana na maendlelo yo pfuxeta mitwanano . 
Xivutiso xo sungula i mayelana na ku tirhisiwa ka nsinya wa swa ndzemukiso . 
Yo sungula i mayelana na ku hetiwa ka nkuriso wa nkanerisano . 
Yo sungula i mayelana na nxavo wa oyili na gasi . 
Tin'hweti ta tsevu to sungula ta lembe leri taka ti na nkoka swinene . 
Goza ro sungula i ku kambela na ku hluvukisa thekinoloji . 
Goza ro sungula ku fanele ku va ku herisa xigwevo xa rifu . 
Swikongomelo swimbirhi leswo sungula swi hambanile swinene na lexa vunharhu . 
Nkongomo wu le ka xiphiqo xa timali , naswona swi fanerile ku va tano . 
Nkongomo wu fanele ku va eka timhaka ta mayelana na xidemokhirasi . 
Nkongomo wu fanele ku va eka mintwanano ya matiko ya misava eka swa mbangu . 
Vuxiyaxiyi bya nkoka lebyi landzelaka byi fanele ku endliwa eka mbuyelo . 
Mhaka ya vumune naswona yo hetelela i mhaka ya xibalo . 
Mhaka ya vumune i mayelana na ntshamiseko wa ntwanano . 
Mhaka ya vumune i mayelana na xikongomelo xa sisiteme hinkwayo . 
Rimba ra ntwanano na rona ri kanetana na milawu ya hina ya mafambiselo . 
Ntshuxeko wa mfambamfambo wa makhamba i mhaka leyi humelelaka evuton'wini . 
Ntshuxeko wa mfambamfambo wa vukorhokeri wu tsakeriwa hi hina hinkwerhu . 
Xiyenge xa mihandzu na matsavu xi na nkoka swinene eka hina . 
Hikokwalaho , nkucetelo lowukulu wa xiphiqo a wu vuriwangi . 
Hikokwalaho , mhaka ya nkoka i ku engetela timhaka ta swa timali . 
Mphakelo wa mali wa kumeka , kambe xiyimo a xi antswi . 
Mali leyi hi nga na yona sweswi a yi enelangi . 
Vumundzuku nkarhi na nkarhi byi na nkoka tanihi nkarhi wa namuntlha . 
Vumundzuku hi leswi makete wu nga ta swi endla hi leswi . 
Hikokwalaho , milawu ya mundzuku yi fanele ku tekela enhlokweni xilaveko lexi . 
Mahetelelo yo angarhela hileswaku nawu lowu nga kona a wu enalengi . 
Xikongomelo lexi hinkwerhu hi pfumelelaneke hi xona xi le rivaleni . 
Mfumo sweswi wu na ku tsakela eka ntlimbo lowu . 
Mfumo hi woxe a wu lavi ku amukela xiyimo . 
Mfumo wu fanele ku endla swo tala ku seketeriwa hi vanhu . 
Kahlekahle , mfumo wu fanele ku tihlanganisa na vanhu . 
Mfumo wu hi byela leswaku i ntlimbo wa xidipulomati . 
Murhangeri wa vurhumiwa wa ha ri edorobeninkulu 
Tlhelo ra matimu ra nkuriso ri boxiwile , naswona sweswo hi leswi swi faneleke . 
Xileriso xo herisa xihalwuhlawu i xikombiso lexinene . 
Timfanelo ta ximunhu leti nga eka vumbiwa a ti xiximiwi . 
Xiyimo xa timfanelo ta ximunhu xi ya emahlweni xi vilerisa . 
Xivangelo xo endla xileriso kahlekahle xi olovile swinene . 
Xivangelo xa xipimanyeto lexi a swi kanananisi leswaku hi lexinene . 
Miehleketo i yinene , kambe yi fanele ku basisiwa . 
Miehleketo ya ' tiko rin'we , tisisiteme timbirhi ' yi tikomba yi tirha . 
Hikokwalaho , miehleketo ya nhlanganelo wa mabindzu lowu lawuriwaka hinkwako i xintshunxo lexinene . 
Miehleketo ya leswaku hi fanele ku va na tivhoti tintsongo yi tikomba yi ri xihlekiso . 
Ku hlela ka nkucetelo wa mbangu loku u ku andlaleke ku kahle swinene . 
Ku tirhisa bajete a ku ri ehansi swinene ku tlula hinkwaswo eka rhekhodo . 
Ku tirhisa tipholisi leti a hi ntirho wo olova . 
Ku tirhisa minongonoko leyi a ku fanelangi ku hlwerisiwa ku ya emahlweni . 
Nkoka wa maendlelo man'we ya mafambiselo a wu fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Nkoka wa makete wu se wu tshikileriwile namuntlha . 
Nkoka wa xiviko lexi nga emahlweni ka hina i wukulu swinene . 
Nchumu wa nkoka i ku va mali yi endla mali yin'wana . 
Ku engeteleka ka tihakelo ta ndzavisiso na ku tisa swilo swintshwa ka seketeleka . 
Ku engeteleka ka nhlayo ya switirhisiwa swa nghozi ka chavisa . 
Ku tiyimela ka vuteki bya mahungu na kona ku fanele ku vilerisa . 
Pholisi ya swa mahungu a yi tirhisiwi ku kuma mbuyelo lowu hi wu lavaka . 
Tindhawu ti kombisile leswaku ta swi kota ku tirhana na mintlhontlho . 
Tindhawu ti fanele ti kota ku va na vutihlamuleri na ku pfuleka . 
Tindhawu ti fanele ku va ti lulamerile ku amukela matiko lama nga yimela ku langwa . 
Mpimo wa ntswalo wa mali i xikombiso lexinene xa leswi swi nga laha henhla . 
Khonferense ya mimfumo ya nhlanganelo yi fanele ku khumbeka hi swoleswo . 
Makete wa xikaya a hi langisense yo lahlekisa vaxavi . 
Makete wa xikaya wu fanele ku va lowu hanyaka , a xi te lexi taka . 
Vanhu va matiko ya misava va teka xiave , hambileswi xi nga xintsongo . 
Tlhelo ra misava hinkwayo ri fanele ku vumba xiphemu xa njhekanjhekisano mikarhi hinkwayo . 
Ntiviso wa yuro wu tisile vutomi lebyintshwa . 
Hikokwalaho , ku teka xiave ka rixaka ku ta hlohleteriwa . 
Swihlala na swona swi tiseketela ngopfu hi swiyenge swa vanhu . 
Mhaka leyi langutisiwaka i nsirhelelo wa vuhahisi bya vanhu . 
Mhaka a yi vulavuli ntsena hi ndhawu leyi nga ndzhaka ya misava hinkwayo . 
Mhaka i ku languta loko kumbexana tithagete ta rixaka ti nga vaka leti bohaka . 
Mhaka ya ku fikeleriwa yi fanele yi hundzuseriwa na le ka dyondzo . 
Mhaka ya ku va na switirhisiwa leswi nga na buromineyi leyi herisaka malangavi ya ndzilo i ya nkoka . 
Mhaka ya ku xixima timfanelo ta ximunhu a yi vuriwi hi xitalo . 
Mhaka ya nhlayiseko elwandle i ya nkoka swinene . 
Mhaka ya lava nyamalaleke ya ha ri kona eka phephahungu . 
Mhaka ya moya wa vuthu ra xihatla yi le ku langutiweni. 
Mhaka leyi u yi vulaka i ya nkoka swinene . 
Nhlengeletano ya nhlanganelwa a yi ri na vuyimeri bya xiyimo xa le henhla swinene . 
Xintshunxo xa nhlanganelwa i xiphemu xa ntolovelo lowu . 
Nkoka hileswaku hi vulavula hi vanhu va nkarhi na nkarhi . 
Hambiswiritano , mhaka ya nkoka i ndlela yo fikelela ku hlangana loku . 
Xivutiso xa nkoka hileswaku : I yini lexi nga lulamisaka leswi ? 
Ririmi ra vanhu va misava hinkwayo ri fanele ku va erivaleni laha . 
Nhlawulo lowu nga hundza wu endliwile ehansi ka nchavo . 
Rito ro hetelela a ri si vuriwa hi mhaka leyi . 
Hambiswiritano , leswi a swi nge vi na nkucetelo eka leswi . 
Ndzhaka leyi siyiwaka hi malembe lama ya ntlhanu yi na nkoka swinene . 
Nawu wa laveka loko hi ta fanela ku endla swoleswo . 
Nxaxamelo wu nga ha lehisiwa swinene , tanihilaha u tivaka hakona . 
Nxaxamelo wa tindhawu ta nhlanganelo wa mabindzu wu lehile . 
Mhaka ya nkoka swinene ya xileriso lexi i nawu lowu xi simekiweke ehenhla ka wona . 
Mimbuyelo ya nkarhi wo leha yi ta tika swinene ku yi ahlula . 
Xiphiqo lexikulu lexi a hi langutanile na xona a ku ri mhaka ya tikomiti to hambanahambana . 
Xiphiqo lexikulu lexi hi langutaneke na xona hi leswi hi faneleke ku swi endla . 
Vo tala va ntlawa va salele endzhaku eka leswi loko va pimanisiwa na mina . 
Komiti ya vulawuri yi ta siviwa hi komiti yo tsundzuxa . 
Vulawuri bya mati yo nwa i xikombiso xin'wana xa lexi . 
Matimba lama nyikiweke vatlangi vo hambana ya fanele ku hlamuseriwa ya twisiseka . 
Kahlekahle makete wu na ntsakelo wo kongoma eka ku tilawula . 
Ku ya hi mina mhaka yi gimetiwile . 
Mhaka ya livi ya vaxinuna ya ha fanele ku ahluriwa . 
Mhaka ya leswi dyondziweke yi hambanile swinene . 
Ndlela yo fikelela leswi i ku hlela ka nkucetelo wa mbangu . 
Ndlela leyi pimanyetiweke laha yi nga hoxa xandla eka leswi . 
Tindlela leti katsiweke ti nga va na nkucetelo lowu vuyerisaka eka mbangu . 
Tindlela leti pimanyetiweke eka xileriso i tindlela letinene . 
Vuhangalasi bya mahungu byi nga va na xiave lexikulu swinene laha . 
Nhlengeletano ya vamatsalanankulu yi ta va kona endzhaku ka nhlawulo . 
Swirho swa komiti ya hina swi seketerile muviki eka leswi . 
Maendlelo ya mpfuxeto lowu taka ya na nkoka swinene . 
Maendlelo ya ndzavisiso lowu ya vutisisiwile. 
Xikombiso xo sungula vuhahisi i xa nkoka swinene . 
Xikombiso xi hlamuseriwile hi xitalo eka xitatimende xa nhlamuselo . 
Mali yi kona , kambe a yi tirhisiwi ku ringanela . 
Xa nkoka i ku kondleteriwa ka tipholisi ta ndzavisiso na ta nhluvukiso . 
Nchumu wa nkoka swinene eka ku ahlula leswi i ku xiximana . 
Nchumu wa nkoka swinene i ku va hi ta na swikongomelo swo fana . 
Kahlekahle , nsusumeto wa xintshunxo i ku tinyikela . 
Vakulukumba va tiko va na vutihlamuleri eka swivutiso swa muxaka lowu . 
Tipalamende ta rixaka ti na swa nkoka swo swi vula mayelana na leswi . 
Hikokwalaho , xilaveko xa mpfuxeto xi tisa nsusumeto lowukulu . 
Ku laveka ka mpfuxeto wa xiyenge xa chukele a ku papalateki . 
Ku laveka ka ku tiyisisa leswaku ku xiximiwa timfanelo ta nkoka i ka nkoka . 
Mikanerisano eka fayili leyi a yi zangi yi olova . 
Mikanerisano a yi nonohwa naswona a yi bohanile , sweleswo swi le rivaleni swinene . 
Ntwanano lowuntshwa wu fanele ku ringanana ku tlula lowu . 
Mfumo lowuntshwa wu na ntirho wo tika lowu wu wu yimeleke . 
Nawu lowuntshwa wu karhi ku mpfapfarhutiwa . 
Xipimanyeto lexintshwa lexi nga emahlweni ka hina xi hambanile swinene . 
Xitsariwa lexintshwa i ku antswisiwa ka lexa khale . 
Lavantshwa lava nga thoriwangiki a va fanelangi ku pfumeleriwa va hundzuka lava nga thoriwangiki va nkarhi wo leha . 
Malembe ma nga ri mangani lama landzelaka ya ta koxa swo tala eka hina . 
Mhaka leyi landzelaka i ndzulamiso wa tivhoti na swikongomelo swo vhota . 
Mhaka leyi landzelaka i njhekanjhekisano hi bajete ya 2011 . 
Mhaka leyi landzelaka i swipichi swa mitlawa ya tipolitiki . 
Mhaka leyi landzelaka i ku vhota ehenhla ka swintshunxo swa xihatla . 
Ntshamo lowu landzelaka wu ta va kona mundzuku hi 9 namixo . 
Tin'hweti ta tsevu leti landzelaka ti vekeriwele mhaka ya nkuriso . 
Goza leri landzelaka i ra leswaku hi kuma vutivi byo tala . 
Kahlekahle goza leri landzelaka ri ta va ra ku humelela eka ku tirhisiwa ka xona . 
Ku sunguriwa hi e-e , kutani ku landzela ina . 
Nhlayo ya mafu yi tlakuka hi mpimo wa le henhla swinene . 
Nhlayo ya vanhu lava hanyaka evuswetini yi tlakukile hi ku hatlisa . 
Hikokwalaho , xikongomelo i ku tilulamisela eka leswi nga languteriwangiki . 
Xikongomelo ku fanele ku va nawu wa timakete ta timali . 
Swikongomelo swi nga fikeleleka hi ku hetiseka hi maendlelo lawa . 
Swikongomelo leswi vekiweke eka xileriso swi le henhla swinene , kambe swa fikeleleka . 
Mhaka ya ntlawa wo tirha wa nhlanganelwa yi na nkoka swinene . 
Nawu wa mirhi ya kahle ya swihalaki i xikombiso xa xiyimo xa le henhla xa leswi . 
Xiyimo xa sayizi yin'we yo ringana hinkwavo a xi ta tshama xi ri xiphiqo . 
Ku tikeriwa kun'we ku ri koxe hileswaku xi hlwerilenyana . 
Xiphiqo xi ri xoxe hileswaku swi nge vi leswi bohaka . 
Mhaka yi ri yoxe leyi nga endlekaka i ku sola vanhu va matiko hinkwawo . 
Xintshunxo xi ri xoxe lexi nga vaka kona i ku tshiketa makete wu tirha . 
Xiphiqo xi ri xoxe hileswaku a ka ha ri na nkarhi lowu wu hi saleleke . 
Xintshunxo xi ri xoxe i ku seketela dyondzo na ku dyondza ka nkarhi na nkarhi . 
Nchumu wu ri woxe hileswaku a hi xi fikelelangi . 
Ku vhota ku ri koxe ku le ka xintshunxo xi helerile . 
Ku pfuriwa ka mikanerisano yo yisa emahlweni ku ta endliwa eka goza leri landzelaka . 
Nkarhi lowu nga emahlweni ka hina wu kona ku voniwa hi vanhu hinkwavo . 
Ntshikelo wa vanhu etinhawini a wu nge tiyiseleki . 
Hikokwalaho , ku nyikiwile nxaxamelo wa leswi faneleke ku tirhiwa eka vhiki leri . 
Vanhu va ntolovelo eka tindhawu teleto a va ehleketi tano . 
Vulawuri bya makete kahlekahle a byi endli leswi . 
Swiengetelo swin'wana swi nga nghenisiwa swin'we eka vhoti . 
Mhaka yin'wana ya nkoka i ntirho wa vakulukumba . 
Xitandzhaku xin'wana lexintshwa xi tisa swivutiso swo tala . 
Phuku yin'wana i nyimpi leyi vuyerisaka yo lwa na vuhlapfa byo ka byi nga ri enawini . 
Mhaka yin'wana ya nkoka i ya mbuyelo lowu ringaneke lowu hi nga ta va na wona . 
Xiphiko xin'wana lexi ndzi lavaka ku xi kombisa i mphakelo wa timali . 
Xiphiko xin'wana , lexi se xi boxiweke , i mayelana na ku hlela . 
Tlhelo rin'wana ra xiphiqo i ku kumeka ka tinhlampfi ti nga ri tingani . 
Timhaka tin'wana i dyondzo na vuleteri , na pholisi ya xifundzantsongo . 
Mbuyelo a hi wona lowu kahlekahle a hi lava wona . 
Mbuyelo wa mikanerisano wu nga langutiwa wu ri lowunene . 
Mbuyelo a wu languteki wu ri kahle , ngopfungopfu etindhawini laha ku tirhisiwaka yuro . 
Phakeji i yinene naswona yi faneriwile hi ku vhoteriwa . 
Malembe ma nga ri mangani lama hundzeke a ya taleriwe hi ku endliwa ka milawu . 
Gondzo ra swikhirho a hi mikarhi hinkwayo ri nga rinene . 
Ku fanele ku kumiwa nkarhi wo yima ku ehleketisisa hi xikongomelo xolexo . 
Xileriso xo hakela a ku ri goza leri kongomeke endleleni leyinene . 
Minxupulo yi fanele ku va erivaleni , yi pfulekile , naswona ehenhla ka hinkwaswo , yi kota ku pimanisiwa . 
Vanhu va koxa ntshunxeko na swiyimo swo antswa eku hanyeni . 
Vanhu lava tirhaka na ku tshama kwale va ta lahlekeriwa hi mitirho . 
Nkarhi lowu sungulaka namuntlha wu ta va wo nonohwa swinene . 
Mitlawa ya tipolitiki ya pfumelelana swinene eka mhaka leyi . 
Vanhu lava va nga etikampeni na vona va fanele ku pfuniwa . 
Swiyimo swa fana na leswiya swa khume ra malembe lama nga hundza . 
Ku rhumeriwa ka vatirhi va nkarhinyana i mhaka leyi ndzi nga ta yi boxa. 
Xilaveko xa nkoka xa swilo leswi hinkwaswo i ntsunxeko wa vuteki bya mahungu . 
Vukona bya vavasati eka vutomi bya tipolitiki ta misava hinkwayo byi tlakukile . 
Vapresidente va kongome eka ku tlakusa ku humelela eka tlhelo leri . 
Vuteki bya mahungu bya ha ri eku lawuleni ka mfumo . 
Ku sivela xiphiqo xa swakudya ku fanele ku hundzuka xilaveko xo rhanga . 
Ku siveriwa ka mphakelo wa mali eka matherorisi ku tekile ndhawu yo sungula eka ajenda ya hina . 
Nxavo wa mali i ndlela yo fikelela xikongomelo , kambe a hi xona xikongomelo . 
Xikongomelo xo sungula i ku sivela ku onhiwa ka mbangu . 
Nawu hileswaku ku hava mpfuno wa mfumo lowu nga nyikiwaka . 
Nawu wa ndzinganano wa rimbewu a wu kondleteriwi hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Xinawana xa vulawuri lebyi hangalasiweke hi tindhawu xi boxiwile eka njhekanjhekisano lowu . 
Nawu lowu wu karhi wu amukeriwaka wa twisiseka . 
Swinawana swa vulawuri lebyi hangalasiweke hi tindhawu , na ku ava hi swiphemu na swona swi tiyisiwile . 
Minsiya ya milawu yi fanele ku xiximiwa . 
Xilaveko xo rhanga i ku heirsa madzolonga . 
Xiphiqo na ntlhontlho swi anamile ku hundza kwalaho . 
Xiphiqo xi se xi ahluriwile laha hi ku angarhela . 
Se swi endla malembe yo tala xiphiqo xa ha ri xin'we ku fikela sweswi . 
Xiphiqo i ku kuma ndlela yo tlhelela eka mikarhi liyani . 
Xiphiqo a xi khumbi ntsena feme ya tinsimbi . 
Xiphiqo a hi ku xi tivisa kumbe ku nga xitivisi . 
Xiphiqo kahlekahle hileswaku lexi a xi si hetisiwa . 
Xiphiqo i xikulu lero a xi koti ku vonaka . 
Xiphiqo hileswaku a xi katsi tibomo to fuhlekiwa leti nga tsandzekaka ku balesela mathanga . 
Xiphiqo hileswaku swilo a swi nge endleki swi ri swoxe etlhelo . 
Xiphiqo hileswaku swoleswo a hi swi endli hi mfanelo . 
Xiphiqo hileswaku a hi nge xi sukeli xi ri hava nseketelo ! 
Xiphiqo , kahlekahle , xi le ku kuleni swinene ku tlula ekusunguleni . 
Xiphiqo xi le ka vundzeni bya rimba ra xileriso . 
Xiphiqo xi le ka muxaka wa ku yima ndhawu yin'we lowu hi vulavulaka hi wona . 
Xiphiqo xa nsirhelelo wa swakudya xi sungula ku va xiphiqo xa misava hinkwayo . 
Xiphiqo xa vuhlapfa a xi nge ahluriwi hi mukhuva wolowo . 
Xiphiqo xa matiko lama ha hluvukaka na xona xi fanele ku ahluriwa . 
Xiphiqo hileswaku a xi tirhangi kahle . 
Xiphiqo lexi hi burisanaka hi xona i xa xithekiniki na tipoliki ha swimbirhi . 
Xiphiqo lexi hi nga na xona sweswi a hi xa mayelana na ntwanano . 
Xiphiqo lexi nga kona i mayelana na ku hundzukela eka yuro . 
Xiphiqo lexi u xi boxeke xa hanya . 
Swiphiqo leswi nga kona mayelana nkululo xi boxiwile laha . 
Hikokwalaho , sweswi endlelo ri nga tekiwa ri ri leri tirhaka . 
Endlelo leri hi ri hlawuleke a ri nga ri lerinene . 
Maendlelo lama nyikiweke eka xiviko lexi a hi ya mimfumo ya nhlanganelwa . 
Phurosese yo akiwa ka sisiteme yo tiya ya tipolitiki yi fanele ku ya emahlweni . 
Nongonoko wu tlhela wu hlohlotela mbhurisano na xiyenge lexi tiyimelaka . 
Nongonoko wu nga amukela swikhenso eka leswi . 
Nongonoko wu nga va goza ra nkoka ro sungula eka sweleswo . 
Nongonoko wu tsaperile eka matiko hinkwawo lama hluvukaka . 
Minongonoko yi fika emakum ka riendzo ra yona . 
Ku humelela loku se ku endliweke eka phurosese yo pfuxeta ka khenseka . 
Phurojeke na yona i xiphemu xa ndzavisiso wa xisayense wa nongonoko . 
Phurojeke yi langutele swa le henhla , naswona yi ta fanele ku endla tano . 
Phurojeke yi fanele ku hela eku heleni ka 2007 . 
Tiphurojeke ti le henhla ka tafula , kumbexana ti ta va kona ku nga ri khale . 
Nkondletelo wa tinetiweke to hundzisa vuxokoxoko hi mpimo lowukulu ti fanele ku va xirhangana . 
Nkondletelo wa ndzingano wu tlhela wu khumba ku hungutiwa ka madzolonga ehenhla ka vavasati . 
Nkondletelo wa ndzingano i xirhangana eka maqhinga ya ku thoriwa . 
Matirhelo ya kahle ya makete wa le ndzeni hikokwalaho ya kavanyetiwa . 
Vukulu ku ya hi nhlayo bya magoza lama faneleke ku tekiwa a byi le rivaleni . 
Xiringanyeto xi teka swi ri swa nkoka ku kondletela swihumesiwa swa vurimi . 
Xiringanyeto xa xileriso xi na xikongomelo xa ku tirhela xikongomelo xexo . 
Xiringanyeto xa xileriso a xi endliwe hi xikongomelo lexi . 
Xiringanyeto xi ya emahlweni xi vula switatimente mayelana na vumundzuku . 
Xiringanyeto xa nyika , exikarhi ka swin'wana , swipimelo swo hlayanyana . 
Xiringanyeto xi rhumela hungu ra matimba eka timakete . 
Xiringanyeto xa ku engetela xipimelo xa timali xa nkarhi wa sweswi a xi amukeleki . 
Xiringanyeto lexi hi nga eku xi kaneleni namuntlha xi wela eka xiyimo lexi . 
Swiringanyeto leswi nga emahlweni ka hina swi ya swinene eka tllhelo leri hoxekeke . 
Swiringanyeto leswi nga eka xiviko swi onha nsinya wa mphakelo wa matimba . 
Xileriso lexi ringanyetiwaka xi hlamusela ku papalata xiyimo xo tano . 
Xileriso lexi ringanyetiwaka hikokwalaho xi ta pfuna ku sivela ku cukumetiwa ka vaaki . 
Xinawana lexi ringanyetiwaka hikokwalaho xa amukeleka swonghasi eka mhaka leyi . 
Nkoketko wa nkuriso wu endla swi va na nkoka swonghasi . 
Ku kombisa ku vilela swi tele naswona swa ha ya emahlweni . 
Ku nyikiwa ka vukorhokeri bya poso i nghingiriko wa vukorhokeri bya vaaki . 
Tisekitara ta mfumo na leti nga riki ta mfumo havumbirhi ti na nkoka swonghasi eka leswi . 
Sekitara ya vaaki a yi humile eka vulawuri eka malembe yo tala . 
Nkandziyiso wa manifesto leyi ya tipolitiki wu endla swo tala ku tlula mpimo lowu amukelekaka . 
Xikongomelo xa xiviko lexi a xi si cinca ku suka nkarhi wolowo . 
Risima ra xiviko lexi ri komba ntokoto wa yena na ku khumbeka . 
Xivutiso xi tumbuluka hi leswi hakunene swi nga eku kaneriweni laha . 
Xivutiso eka hina hi leswi lexi xi nga ta endlisiwa xiswona . 
Xivutiso xi pfulekile eka ku tlula khume ra malembe . 
Xivutiso xo va ntsena hilaha lexi xi faneleke ku fikeleriwa hakona . 
Xivutiso i ku hi le ku endleni ka yini ku fikelela leswi ? 
Xivutiso i ku lava ku tiva loko hi nga tshembela eka ntirhisano wa wena . 
Xivutiso i ku lava ku tiva loko hi dyondzile xihi kumbe xihi ku sukela eka nkarhi wolowo . 
Xivutiso , hakunene , i hilaha lexi xi nga pimiwaka hakona . 
Xivutiso , hakunene , i hilaha xiyimo lexi xa xihatla xi tumbulukeke haona . 
Xivutiso i ku : i mani a nga eka xiyimo kahle swinene ku tirhana na lexi ? 
Xivutiso sweswi i ku : hi fanele ku endla yini ? 
Xivutiso xa goza rihi kumbe rihi ra nyimpi a xi si vuriwa . 
Xivutiso xa ku nyikiwa ka timali i xo tika swinene ku xi hlamula . 
Xivutiso xa xikweleti a ku nga tirhaniwi na xona xi ri xoxe . 
Xivutiso xa vutleketli bya le magondzweni xi nyika xikombiso xa leswi . 
Xivutiso xa maendlelo yo endla swiboho na xona xi ololoxiwile . 
Xivutiso a ku ri ku hambi ku ta va na angulo . 
Xivutiso , hambiswiritano , i ku hi le ka mani xi faneleke ku tirha kona . 
Muviki a fikelerile ndzingano exikarhi ka swiphemu leswimbirhi . 
Muviki u tirhile ntirho wa xiyimo xa le henhla naswona ndza n'wi hoyozela . 
Muviki u pfapfarhutile xiviko xa xiyimo xa le henhla hi mhaka leyi . 
Muviki u nyikile nhlamulo yo angarhela eka xivutiso xexo . 
Muviki u nyikile xiviko xa kahle swinene na ku va xo tiya . 
Muviki u nyikile xiviko xa xiyimo xa le henhla . Ndza n'wi hoyozela . 
Muviki u kombisile leswaku wa swi tiva sweswo . 
Muviki u tirhile kahle swinene swin'we na ntlawa wa mina . 
Muviki u vula swona : lexi a xa ha ri xiviko xa yena . 
Muviki u fanele ku hoyozeriwa eka ku va a xi hlanganisile endhawini yin'we . 
Muviki u fanele ku hoyozeriwa eka ndzima leyi khatsiweke . 
Muviki u bumabumela ku amukeriwa xiyimo xa vanhu hinkwavo tanihilaha xi yimeke hakona 
Muviki u vuyelela mhaka leyi ya mavonelo , leswi ndzi swi amukelaka . 
Vaviki a va pfumelelanangi na mhaka leyi vonelo leri . 
Angulo wo suka eka misava ya le handle a hi lowu wa hasahasa . 
Angulo wa matiko yo hlayanyana a wu ri lowunene swinene . 
Xiphiqo xa xiviri i vukona bya matlhari ya nyutliliya hi ku angarhela . 
Ntirho wa xiviri wu fanele ku endliwa eka xiyimo xa masungulo . 
Leswi swi nga xiswona hi leswaku sweswo eka karhi wa sweswi a swi tano . 
Xivangelo xa ku va ndzi kanetana na swihundzulo leswi xi le rivaleni . 
Xivangelo xa leswi i ku tirhisiwa hi mpimo wa le hansi ka miavelo ya tihakelo . 
Xivangelo hi leswaku hi nge swi koti ku tumbuluxa matirhelo lama hatlisaka handle ka mphikizano . 
Xivangelo hi leswaku hi lava ku papalata vukanakanisi byin'wana . 
Swivangelo swa tikomba , naswona swi fanele ku vuriwa . 
Swivangelo swa xiyimo lexi swi le rivaleni swinene ku swi vona . 
Swivangelo swa ku hikwalaho ka yini ndzi vhote ndzi hambana na xona swi le rivaleni . 
Ku wa ka ikhonomi swi fanele ku va nkarhi wa kahle wa ku kambisisa xiyimo hi vukheta . 
Xibumabumelo i ku hoxa xandla loku pfunaka swinene eka mhaka yaleyo . 
Xibumabumelo xa amukeleka ntsena tanihilaha xi fambaka hakona ku ta fika sweswi . 
Swibumabumelo leswi swi nyikiweke eka xiviko i masungulo lamanene . 
Ku hungutiwa eka ntsengo hinkwawo hikokwalaho swi fanele ku amukeriwa . 
Mpfuxeto wa pholisi ya vanhu hinkwavo ya vurimi yi na nkwetlembetano swinene . 
Mpfuxeto wa mihlangano i ntirho wo tivikana swinene . 
Mipfuxeto sweswi yi fanele ku tirhisiwa handle ko heta nkarhi . 
Xinawana a xi nga ta kota ku kondzelela nyimpi yin'wana . 
Xinawana xi na xikongomelo xa ku olovisa milawu leyi nga kona eka ndhawu leyi . 
Xinawana xa vuphasi bya tinhlampfi ku ta fika sweswi xi hlulekile ku tisa ku antswa . 
Xinawana lexi hi nga eku xi kaneleni laha namuntlha i xa nkoka tlula mpimo . 
Swinawana swi yimela goza rin'we ro engetela etlhelweni leri lulameke . 
Ku ariwa ka kungu ra hina ra xiboho swi khomisa tingana . 
Komiti leyi faneleke yi ta ya emahlweni na nkanerisano wa mhaka leyi . 
Ku lulamisiwa hi vuntshwa ka vuthu ra maphorisa a swi endliwangi . 
Xiviko nakambe xi vula mhaka ya komiti yo hlawuleka . 
Xiviko lexi nga emahlweni ka hina xi simekiwe ehenhla ka miehleketonkulu yinharhu . 
Xiviko lexi nga emahlweni ka hina namuntlha xi khumba switsongo ehenhla ka mhaka leyi . 
Xiviko hi ntlhanu wa mitlawa xi rhumela hungu leri nga erivaleni . 
Xiviko xi na nhlayo leyikulu ya timhaka ta kahle , na ku va ta nkoka . 
Xiviko xi na swiringanyeto swa xiyimo xa le henhla na ku va leswi langutisisiweke kahle swo hlayanyana . 
Xiviko xi na timhaka to hlaynyana leti ndzi nga ta ka ndzi nga ti seketeli . 
Xiviko xi tirhana xo sungula eka hinkwaswo na nsirhelelo wa tinxaka letitsongo . 
Xiviko xi tirhana na vunhlori bya mimpimanyeto eka ndhawu ya yuro . 
Xiviko xi tirhana na nsirhelelo wa mindyangu na vana . 
Xiviko xi hlamusela ku tumbuluxiwa ka yindlu ya swa nawu . 
Xiviko a xi faneriwa hi ku kuma nseketelo wa mina na wa ntlawa wa mina . 
Xiviko a xi soli ku onhiwa loku ka nawu wa matiko ya misava . 
Xiviko xi hava na rito na rin'we mayelana na lexi . 
Xiviko a xi kombi swivangelo swa vuvabyi lebyi . 
Xiviko a xi vuli na nchumu mayelana na hinkwaswo leswi . 
Xiviko a xi tekeli enhlokweni , hambiswiritano , tlhelo leri ra swilo . 
Xiviko xa hluleka ku amukela leswi , tanihilaha a swi fanele swi ri xiswona . 
Xiviko xi kumile nseketelo wa munhu un'wana na un'wana loyi a nga eka komiti . 
Xiviko xi vurile swivilelo swo angharhela swo hlayanyana . 
Xiviko xi kombisa swirhalanganyi swo hambanahambana ku va swi ololoxiwa . 
Xiviko lexi i ku hoxa xandla loku teke hi nkarhi wa kahle eka njhekajekisano wa nkoka . 
Xiviko na xona i xitshuriwa xa kahle eka mhaka yaleyo . 
Xiviko xi simekiwe ehenhla ka xikatsa hinkwaxo xa marito ya nkoka . 
Xiviko xi a sirheleleki ku suka eka vonelo ra xinawu . 
Xiviko xo va ntsena masungulo endlelo hinkwaro . 
Xiviko xi nyika nhlamuselo yo chavisa ya ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Xiviko xi tekela enhlokweni ntsengo wa mali leyi yi tirhisiweke eka ndzavisiso . 
Xiviko xi tshikelela engetelo eka miavelo eka tisekitara to tala . 
Xiviko xi lexi xi tisiweke eka hina xa ha ri ekule na ku nga teki tlhelo . 
Hikowalaho xiviko xi va mhaka yo sungula eka ajenda . 
Xiviko xi amukeriwile hi vunyingi lebyinkulu swonghasi eka komiti . 
Xiviko lexi hi nga eku xi kaneleni sweswi na xona xi endla xihoxo lexi . 
Xiviko xi lexi xi nga hi vito ra mina xi tiyisisa mahetelelo lama . 
Xiviko xi ta va xiphemu xa nkanerisano wa nkoka swinene . 
Xikombelo xa khoramu ku va yi tumbuluxiwa xi ariwile . 
Xiboho xi lulamile ku koka nkongomiso wa miehleketo eka swihlawuriwa leswi . 
Xiboho lexi hi nga ta vhota ehenhla ka xona xi vumba kungu ra mafikelelo ya xikongomelo . 
Xiboho , hi ku vona mina , xi faneriwa hi vutalo ku kuma nseketelo . 
Swipfuno swi fanele ku tirhisiwa hi ndlela leyi nga nga na ntshovelo wa le henhla eka tindhawu to tala . 
Angulo wa muganga wa matiko ya misava a wu ringanelangi hinkwawo ka wona . 
Vutihlamuleri bya xiyimo lexi xa timhaka byi fanele ku avelaniwa . 
Leswin'wana hinkwaswo swa xileriso swi tirhana na tindhawu tihi kumbe tihi tin'wana . 
Ku vuyerisiwa ematshan'wini ka nawu na ku rhula swi fanele ku va xirhangana . 
Mbuyelo i ku wa ka mpimo wa dyondzo . 
Mbuyelo wa ntirho lowu wu ta kumeka haxawa . 
Mivuyelo ya ndzavisiso yi ta kumeka haxawa . 
Mfanelo ya nsirhelelo wa vahlapfa hi yin'wana ya timfanelo letiya ta masungulo . 
Timfanelo ta vanhu lava tumbulukeke kwalaho nakambe ta karhi ta onhiwa . 
Gondzo leri nga emahlweni ka wena a hi leri olovaka . 
Kungu ra mafikelelo ya xikongomelo hikokwalaho ra fanela naswona ri fanele ku yisiwa emahlweni . 
Xiave xa vayimeri va vatirhi na vathori i xa nkoka swinene laha . 
Xiave xa xiviko lexi i ku nyika mudyandzhaka . 
Xiave xa vavasati eka tindhawu ta le matikoxikaya na xona xi le ku cinceni . 
Nawu hi leswaku hi tshama eka nhlokomhaka leyi twananiweke ! 
Ku fuma ka nawu swi khumba vutilawuri bya tikhoto . 
Milawu ya makhomelo yo hlawuleka na ku va yo hambana yi fanele ku tiyisiwa . 
Milawu ehenhla ka sweswo ya hambana ku suka eka tiko rin'we ku ya eka rin'wana 
Vuhlayiseki bya ngati , tanihilaha hinkwerhu hi tivaka hakona , i bya nkoka ku tlula byihi kumbe byihi . 
Vuhlayiseki bya vana va hina i xirhangana xa xiyimo xo sungula . 
Vuhlayiseki bya vaphasi tinhlapfi va ka hina byi fanele ku nyikiwa xirhangana xa le henhla . 
Swo fana swi tlhela swi tirha eka ku akiwa hi vuntshwa ka tiko . 
Swo fana swi tlhela swi tirha eka risima ra tinhlayonhlayo . 
Swo fana swa tirha eka xiyimo xa lwandle . 
Swo fana swa tirha eka hi mpimo lowukulu wa milawu yin'wana . 
Swo fana swa tirha eka leswi xiyaxiyiweke swo hlayanyana mayelana na ku herisiwa ka swilo swa khombo hi ku swi hisa . 
Swo fana swa tirha eka ndhawu yin'wana o khumba swinene na yona . 
Swo fana swa tirha eka ntirhisano na valawuri eka matiko lama sweleke . 
Swo fana swa tirha eka mimpimo ya ku kula na yona , hakunene . 
Swo fana swa tirha eka timhaka leti fambelaka na sekitara ya masi . 
Swo fana swa tirha eka pholisi hi timhaka ta xinawu na ta le ndzeni . 
Swo fana swa tirha eka nkambisiso hinkwawo wa milawu ya vatirhi . 
Swo fana swa tirha eka matiko man'wana lama nga eka nxaxamelo . 
Swo fana swi nga vuriwa mayelana na 50 wa malembe lama taka . 
Swo fana swi nga vuriwa mayelana na nkuriso wa tigiredi . 
Swo fana swi nga vuriwa hi indasitiri hinkwayo yo aka swikepe . 
Swo fana hi swona eka nkoteko wa ku kuma tihakelo ta nhlayiso . 
Swo fana hi swona eka vuyimeri bya matiko lama nga vayimelakulanghwa . 
Swo fana hi swona eka timfanelo ta varhandzani va rimbewu rin'we na vanhu va rimbewu ro karhi lava titwaka onge a va fanele va ri va rimbewu lerin'wana . 
Swo fana hi swona eka nhlokomhaka ya tindzimi leti tirhisiwaka . 
Swo fana swa tikomba ku suka eka swikombiso swin'wana swo hambanahambana . 
Swo fana hi swona hi vuvekisi byo kongoma bya matiko mambe hi ku angarhela . 
Swo fana hi swona eka ndhawu ya swakudya swa rivilevelendzhoho leswi rhumeriwaka ematikweni mambe . 
Swo fana hi swona eka rhavi ra vuxaka bya matiko ya misava . 
Swo fana hi swona hi vanhu lava khumbekaka hi bubutsa . 
Swo fana hi swona hi swihlayisiwa swa gasi , hakunene . 
Swo fana hi swona hi tisisiteme tin'wana ta vuxokoxoko , ehenhla ka sweswo . 
Swo fana swi nga ha vuriwa hi mhaka ya vuakatiko . 
Xilo xo fana xa tirha eka swinawana eka xiyimo xa misava hinkwayo . 
Xilo xo fana xi le ku humeleleni hi tiphurokjeke to tala tin'wana ta tiindasitiri . 
Swo fana swi ta tirha eka antswisiwa hi vuntshwa ka mimovha ya khale . 
Xikalo xa xiphiqo lexi a xi si tikombisa ku ta fika sweswi . 
Vuanami bya matirhiselo ya xinawana lexi byi engeteleriwile . 
Vuanami bya xihundzulo lexi ringanyetiwaka hikokwalaho byi tsongaharile . 
Ndhawu ya vumbirhi ndzi lavaka ku yi kombisa i swibalo . 
Ndhawu ya vumbirhi i xivutiso xa masungulo ya xinawu . 
Xiphemu xa vumbirhi i vavasati eka xivandlankulu xa ku thoriwa . 
Xilo xa vumbirhi xa nkoka hi leswaku ku fanele ku va na mphikizano . 
Xa vumbirhi i mphikizano exikarhi ka tindlela to hambana ta vutleketli . 
Xa vumbirhi hi leswaku ndzi kanetana na mfanelo yo hlawuleka ya xibalo . 
Mhaka ya vumbirhi ndzi navelaka ku yi kombisa i mphikizano lowunene . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba vuamukeleki bya mfumo wa nkarhinyana 
Mhaka ya vumbirhi , tanihilaha vo tala va vuleke hakona , i pholisi ya le handle . 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na vuanami bya mpako lowu . 
Mhakankulu ya vumbirhi leyi khumbaka vanhu va xiyimo xin'we i ku pfumaleka ka swipfuno 
Mhaka ya vumbirhi ndzi lavaka ku yi vula i maendlelo . 
Xiphemu xa vumbirhi lexintshwa : ku tsandzeka ka ntwanano wa vumbiwa . 
Xiphemu xa vumbirhi xa ndzimana leyi a xi ta tshikiwa xi nga cinciwangi . 
Vonelo ra vumbirhi ri mayelana na xiyimo xa nkarhi wa sweswi . 
Mhaka ya vumbirhi ndzi tsakelaka ku yi vula yi khumba mphikizano . 
Mhaka ya vumbirhi ndzi lavaka ku yi vula yi le ka tipheceni . 
Mhaka ya vumbirhi ndzi lavaka ku yi vula i mpimanyeto . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba data ya xisayense leyi kumekaka eka hina . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba ku vumbiwa ka komiti ya mafambiselo . 
Mhaka ya vumbirhi hi leswaku nseketelo wa vaaki wa nkarhi wo leha wa laveka . 
Mhaka ya vumbirhi hi leswaku swiviko leswi swi kongomisa eka 1999 . 
Mhaka ya vumbirhi i pholisi ya vanhu hinkwavo ya matiko mambe na nsirhelelo . 
Mhaka ya vumbirhi hi xin'wana xo laveka swonghasi na ku va xa nkoka swinene 
Mhaka ya vumbirhi i ku tirhisiwa ka xihlayisiwa xa ku olova . 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na swiphemu swa pholisi ya ikhonomi na tiindasitiri . 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na ku susiwa loku tlheriselaka endzhaku ka ku sindzisiwa ka nawu . 
Mhaka ya vumbirhi a yi ri mayelana na vuanami bya timhaka . 
Nsinya wa vumbirhi i xivutiso xa endlelo ro nonoka . 
Xiphiqo xa vumbirhi xi khumba ku simekiwa ka mali yin'we ya tiko . 
Xiphiqo xa vumbirhi hi lexiya xa ntirhisano wa matiko lama sweleke . 
Xiphiqo xa vumbirhi hi leswaku xifaniso xi le ku cinceni nkarhi hinkwawo . 
Xivutiso xa vumbirhi a ndzi ta tsakela ku xi vula hi lexi . 
Xivutiso xa vumbirhi xi khumba ku nyikiwa ka timali ka endlelo hinkwaro . 
Xivutiso xa vumbirhi xi khumba ku simekiwa ka nsinya wa xinakulobye . 
Xivutiso xa vumbirhi hi lexiya xa ku hungutiwa eka nkarhi wo tirha . 
Xivutiso xa vumbirhi hi lexi : xana samiti leyi yi fambe kahle ? 
Xivutiso xa vumbirhi xi fambelana na mitlhontlhonkulu 
Xiyenge xa vumbirhi xa xihundzulo lexi , hi ku angarhela , xa amukeleka . 
Xilo xa vumbirhi a ndzi ta tsakela ku xi vula i nkoteko wa ku fambafamba . 
Xilo xa vumbirhi i : hi ri kuma njhani goza ? 
Swikongomelo swa xiyimo xa le hansi swa xileriso lexi , hambiswiritano , swi kahle . 
Vatitirhi eka vuphasi bya tinhlampfi i mhaka ya vuswikoti bya rixaka . 
Endlelo ra xihatla ri nyamalarile , hi mpimo wo karhi swi le rivaleni . 
Nongonoko wa rimba wa vunkombo i goza eka tlhelo leri . 
Nhlamulo yo olova i ina , hi na yona mfanelo leyi . 
Mali yin'we ya tiko yi tumbuluxiwile ehenhla ka masungulo yo tiya . 
Makete wun'we a hi ndlela ya ku humelerisa xikongomelo . 
Makete wun'we i kungu ra matirhelo leri kotekaka swinene ra nhlukelo . 
Makete wun'we wu susile swipimelo swa marhwalelo ya tinhundzu hi le gondzweni . 
Ntshamo hikokwalaho wu ta yimisiwa nkarhinyana ku ringana timinete ti nga ri tingani . 
Xiyimo tanihileswi xi nga xiswona hakunene a xi enerisi . 
Xiyimo eka mipfumelelo yo nghena etikweni , hi tlhelo lerin'wana , xa hambana . 
Xiyimo eka matiko lama pfumelaka xi tlhela xi khumba swinene . 
Xiyimo lexi nga eka sekitara xa kanakanisa swinene . 
Xiyimo eka sisiteme ta timali ya matiko ya misava xa ha kanakanisa . 
Xiyimo eka tiko leri pfulekeke xi tlhela xi tika swinene . 
Xiyimo xi tlhela xi tivikana swinene laha vana va khumbekaka . 
Xiyimo hakunenenene xa fana mayelana na pholisi ya mfuwo . 
Xiyimo xi le rivaleni swinene naswona a ndzi tiyisa swinene eka swona . 
Xiyimo xa tivikana swinene eka nkarhi wa sweswi . 
Xiyimo , ndza tiyisisa swinen , hi lexi nga tolovelekangiki ngopfu . 
Xiyimo xa vavasati eka tindhawu ta le matikoxikaya xa vilerisa swonghasi . 
Xiyimo tanihileswi xi nga xiswona xa nyanya hi siku . 
Xiyimo namuntlha xi hambanile swinene naswona xi tlhela pfilungana swinene . 
Xiyimo lexi nga na nongonoko wa vuntlhanu wa rimba xa tika swinene . 
Xiphemu xa vaaki , hambiswiritano , i xa nkoka swonghasi eka mina na xona . 
Switandzhaku swa vaaki swa nkitsinkitsi lowu swi fanele ku ololoxiwa hi ku kongoma . 
Xiphemu xa vaaki xa kungu ra matirhelo xi vekeriwile swipimelo ku tlula mpimo . 
Vutihlamuleri bya vaaki bya tifeme ta hina byi le nxungetweni laha . 
Xikongomelo xi ri xoxe xa xinawana lexi , hi ndlela leyi nga erivaleni , i nsirhelelo wa tlilayimete . 
Xintshunxo eka leswi xi fanele ku kumeka eka hina vini . 
Indasitiri ya ndhawu eka nkarhi wa sweswi yi le ku hlanganeni na nkarhi wa nkitsinkitsi . 
Mivulavulo leyi hi yi tweke namuntlha yi kombile swilo swo talanyana . 
Endlelo ra ntshamiseko na ra nhlanganelo ri fanele ku va pholisi leyi tirhisekaka . 
Ntwanano wa ntshamiseko hi ndlela leyi nga erivaleni wu tiyisisile leswaku wu tsandzekile . 
Mpimo wa ku hanya ka mitlawa ya vatirhi wu wile . 
Mfumo a wu hoxi xandla eka nhlayiso wa vona . 
Switatimente leswi u swi vuleke swi wela eka nkarhi lowu nga hundza . 
Tinhlayonhlayo ta tiyisisa leswi , ndza tisola ku vula . 
Qhinga hakunene ri ta fanela ku tirhisiwa hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Mitlawa yi kahle swinene , hi nga pfumelelana hinkwerhu eka sweswo . 
Mitlawa yi nga hi pfuna , hakunene , eka endlelo leri . 
Nhlokomhaka ya xiviko xa mina i mfanelo ya xinawu ya mutumbuluxi na timfanelo leti fambelanaka . 
Nhlokomhaka ya vutherorisi yi vuriwile ku fambelana na leswi . 
Ku humelela loku hi ku fikeleleke ku ta fika sweswi ku fanele ku yisiwa emahlweni . 
Ku humelela na mifikelelo ya nkarhi lowu nga hundza swa tivulavulela . 
Malulamiselo ya chukela ya fanele ku pfuxetiwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Nkomiso wa endliwa emakumu ka mpfumelelo lowu . 
Nseketelo wa xona wu hangalakile ku tlula mpimo eka sweswo . 
Ku yiseka emahlweni na vuphikizani bya sekitara leyi swi fanele ku ringanisiwa . 
Sisiteme leyi yi ringanyetiweke eka hina i ya xiyimo xa le henhla swinene . 
Sisiteme leyi sweswi yi amukeriweke a yi enerisi . 
Siku leri vekiweke ra leswi i ku hela ka 2003 . 
Muxaka wa xithekiniki wa mhaka leyi wu fanele ku endla leswi swi koteka . 
Thekinoloji yi kona , naswona swi tano hi xilaveko xa yona . 
Khume ra matiko ya khatsile ndzima leyikulu eka malembe lama ha ku hundzaka . 
Nkarhi wa mpimanyeto na wona i mhaka ya nkanerisano . 
Theminoloji , tanihileswi yi nga xiswona emahlweni ka hina , yi le rivaleni . 
Vutengi bya ndhawu ya vutifumi bya matikoakelana byi fanele ku xiximiwa . 
Matherorisi ya hlula loko hi tsandzeka ku tsundzuka timhaka ta nkoka ta ntiyiso lowu . 
Xitshuriwa lexi xi amukeriweke xi pfumala vonelo ra nkoka swinene . 
Xitshuriwa lexi xi pasisiweke hi komiti ya ndzivalelano xi faneriwa hi kuma nseketelo wa hina . 
Xitshuriwa eku heteleleni xi kongomisiwile ku tlhelela endzhaku eka komiti . 
Xitshuriwa lexi xi andlariweke xi teke tlhelo ro fularhela . 
Xitshuriwa xi ta simekiwa ehenhla ka mitwanano ya timfanelo ta ximunhu ya matiko ya misava . 
Xitshuriwa xi fanele ku va xi nga ri na mikwetlembetano eka mhaka leyi . 
Nkongomelo wa nkanerisano lowu , hi ku vona ka mina , wu hamabanile . 
Mhaka i ku , va nga pfuniwi . 
Ntlawa wa vunharhu wu fambelana na vumundzuku bya sekitara . 
Xa vunharhu i ku antswisa mfikelelo wa vanhu hinkwavo lava nga na vutsoniwa . 
Xikongomelo xa vunharhu i mpfuxeto wa rimba ra mayikhiroikhonomi . 
Mhaka ya vunharhu yi khumba njhekajekisano wa nhlanganelo ehenhla mixavo ya swa vurimi . 
Mhaka ya vunharhu i ntirhisano exikarhi ka vatirhisi va vaaki na va swa nyimpi . 
Mhaka ya vunharhu i xivutiso xa ku pfuleka na ku endla swilo erivaleni . 
Mhaka ya vunharhu i xivutiso xa komiti hi yoxe . 
Nsinya wa vunharhu hi leswaku endlelo leri ri fanele ku boha . 
Nsinya wa vunharhu i rimba ra risima na vuhlayiseki . 
Xirhangana xa vunharhu i ku tiyisa vuxaka na vutholeki . 
Xivangelo xa vunharhu xi na vuxaka swinene na lexa nkarhi lowu nga hundza . 
Nhlokomhaka ya vunharhu i xiboho xa rimba ehenhla ka nsirhelelo wa data . 
Nxungeto i wa matiko ya misava naswona wu khumba munhu un'wana na un'wana wa hina . 
Mihlangano leyinharhu yi fanele ku antswisa risima ra milawu . 
Nkarhi wu fikile wa swiboho leswi nga ta tisa ku cinca ka nkoka , naswona ku nga ri marito ntsena . 
Nkarhi wu fikile wa swiboho leswi tisaka ku cinca ko tivikana na goza leri tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Nkarhi wu fikile eka hina wa ku herisa ka timali leti tlhelelaka endzhaku ta ku rhumela tinhundzu ematikweni ya le handle lama sweleke . 
Nkarhi wu fikile eka hina ku teka goza leri . 
Nkarhi wu fikile wa ku lerisa ku yirisiwa ka nxaviselano wa matlhari hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Nkarhi wu fikile wa ku vula hilaha timhaka ti yimeke hakona hakunene . 
Nkarhi lowu ntwanano wu teke hawona wu na nkoka swonghasi eka ku humelela ka wona . 
Avelo hinkwawo lowu wu averiweke a wu enelangi ku endla leswi tlhontlho wu lavaka swona . 
Bindzu hi swa masangu ri le ku engeteleni hi mpimo wo chavisa . 
Ku cinciwa ka hayidirojini swi lava eneji ya mpimo lowukulu swinene . 
Ku endla swilo erivaleni ka swiviko swa rixaka na swona i swa nkoka . 
Sekitara ya vutleketli yi lo khumbekanyana ntsena hi xileriso lexi . 
Ntiyiso i wa nkoka , kambe a wu nga fikisi gasi . 
Ntiyiso hi leswaku ku na swiphiqo swo tala lahaya . 
Ntiyiso hi leswaku eka nkarhi wa sweswi ku hava ndlela yo tano yin'wana . 
Ntiyiso wu kumeka , mikarhi yo tala , exikarhi . 
Leswimbirhi swa fambisana naswona swa seketelana . 
Havumbirhi bya hina hi na swo tala swinene swo fana . 
Vambirhi van'wana va ta kandziyisa eka siku lera ha taka . 
Timhaka timbirhi ndzi lavaka ku ti vula hi leti ti landzelaka . 
Swivulavuri swimbirhi swa nkarhi lowu nga hundza se swi vurile timhaka to karhi . 
Vaviki vambirhi va fanele ku hoyozeriwa eka ntirho wa vona wa xiyimo xa le henhla . 
Matlhelo mambirhi ya fanele ku pfumelela ku famba hi tlhelo leri . 
Mifumo leyimbirhi yi na timhaka to tala ku ti ololoxa . 
Xikongomelo xa makumu i ku engetela mbuyelo eka xumankulu . 
Vanhu lava sayineke laha va vhotile va hambana na xiviko lexi hinkwaxo ka xona . 
Mpimo wa ku pfumaleka ka mitirho exikarhi ka vanhu lavatsongo , hakunene , a wu amukeleki . 
Mbangu wa xidoroba i mhaka ya nkoka eka hinkwerhu ka hina . 
Xihatla i xikulu swinene , naswona xi vile kona nkarhinyana . 
Ku tirhisiwa ka mphalalo wa swakudya a hi xintshunxo lexi tirhekaka . 
Ku tirhisiwa ka data ya munhu swa vuyerisa eka vuhlayiseki bya vaaki . 
Ku tirhisiwa ka mphalalo wa timali swi fanele ku vekiwa tihlo swinene . 
Nkoka wa lexi kan'we nakambe wu tiyisisiwile . 
Mixaka yo hambanahambana ya vutleketli hikokwalaho yi fanele ku tatisana . 
Vukona byolebyi bya mavele i xikombiso xa leswi . 
Nhlokomhaka yaleyi ya xiviko lexi ya hambukisa eka yona hi yoxe . 
Vholomu ya nxaviselano wa matiko ya misava a yi si tshama yi va yikulu hi ndlela leyi . 
Vhoti a yi fanelangi ku fungha makumu ya mhaka leyi . 
Vhoti yi ta va kona emakumu ka njhekajekisano . 
Vhoti yi ta va kona eka nkarhi lowu taka wo vhota . 
Vhoti yi ta va kona mixo lowu hi 11 a.m. 
Vhoti yi ta va kona mundzuku , Ravumune , hi 11.00 a.m. 
Nkayivelo wa mati wo va xiphemu xin'we ntsena xa nkitsinkitsi . 
Ndlela leyi sisiteme yi cinceke hakona se yi vuriwile . 
Ndlela leyi hi tirhanaka na mhaka leyi hayona yi ta va ya nkoka swonghasi . 
Hinkwaro ka rona rixaka ri fanele ri sola madzolonga . 
Hinkwaro ka rona rixaka ri fanele ku avelana vutihlamuleri bya matshalatshala lama . 
Endlelo hinkwaro ri tiyisisile ku va ri tika swinene . 
Nchumu hinkwawo wu fanele ku va wu ri eka xiyimo xexo . 
Muganga hinkwawo wa misava wu komberile sweswo ku va swi humelela . 
Maveketelelo ya marito ya marito eka mhaka leyi eka xiviko ya kahle . 
Maveketelelo ya marito ya xiboho xa ndzivalelano na wona ya kongomisa eka lexi . 
Ntirho a wu ri eku yeni emahlweni eka kwalomu ka mune wa malembe . 
Ntirho eka matiko lama nga vayimelakulanghwa a wu si hetiwa . 
Ntirho eka khomferense ya le xikarhi ka mifumo yi kumile nhlohlotelo lowuntshwa . 
Ntirho lowu a wu fanele wu endliwile a wu endliwangi . 
Ntirho wu endliwile eka tlilayimete yo aka swinene . 
Timfanelo to tirha ta vanakulobye na tona ti fanele ku antswisiwa . 
Matirhelo ya makete lowu pfulekeke wa le ndzeni ya fanele ku xiximiwa . 
Misava na vanhu lava va hlayisiwaka ... 
Misava yi cincile , hambi ha swi lava kumbe a hi swi lavi . 
Misava ya xaniseka hikwalaho ka ku pfumaleka ka mianakanyo ya vaaki . 
Misava yi yimerile ntwanano wa mauxaka lowu . 
Xivandlankulu xa mabindzu xi ta ku khensa swinene . 
Lembe ra 2008 ri fanele ku va xivandlanene xa ku languta emahlweni . 
Lembe ra 2010 a ri le kule ngopfu , kambe hina hi le kule . 
Lembe ra 2010 ri ta va lembe ra ku hunguta vusweti . 
Ndzhuti wa vona wa fana hakunenenene , ku nga tekeriwi enhlokweni vukulu bya vona . 
Ku khotsiwa i nxungeto lowu tshamaka wu ri kona eka endlelo ra ku rhula . 
Miholo ya malembe lama taka yi ta hungutiwa hi ndlela yo tivikana . 
Nhlayo ya vona yi kurile hi ka tsevu eka malembe ma nga ri mangani lama nga hundza . 
Vatswari va vona na vana a va pfumeleriwi ku fikelela nhlayiso wa rihanyu . 
Ku humesiwa kavona i xitiyisiso xa nkoka wa nseketelano wa matiko ya misava . 
Matimba ya ku kondzelela hakunene ya kamberiwile . 
Makhomelo ya vona ya fanele ku landzelela nawu wa matiko ya misava . 
Kutani ndzi nga vula ntsena leswaku u vile na nkateko ! 
Kutani ndza ehleketa hi nga tlhela hi ta eka timhaka leti . 
Kutani ndza ehleketa hakunene hi ta va hi ba vaxavi nhloko . 
Kutani a ndzi tsakela ku nghenelela hi ndzexe eka njhekajekisano lowu . 
Kutani a ndzi tsakela ku nyika mavonelo ya ntlhanu yo koma yo songasonga . 
Kutani ku nga tirhaniwa na xona hi ndlela ya ntolovelo . 
Kutani swi ta va swi ri eka mina ku teka xiboho hi tiphotifoliyo . 
Kutani muganga wa matiko ya misava wu ta saleriwa hi swihlawuriwa swimbirhi . 
Kutani ku na swikongomelo swimbirhi swo kongoma swinene swa xileriso lexi . 
Kutani ku na ku olovisiwa ko tivikana ka nawu lowu tirhisekaka . 
Kutani ku na xivutiso lexi xi teke tolo na kona . 
Kutani ku na nhlamuselo ya pholisi ya matiko mambe ya xiviri . 
Kutani ku na mhaka ya nsirhelelo wa vaxavi na ku khumbeka . 
Kutani ku na mhaka ya makete wa swa xandla xa vumbirhi . 
Kutani ku na nkarhi wo leha , leswi swi nga swa nkoka swinene . 
Kutani ku na mhaka ya ntshunxeko ku suka eka mphalalo wa mfumo . 
Kutani ku na xivutiso xa thyaka ra swiharhi eka swiharhi leswi hanyaka hi nyama . 
Kutani ku na xivutiso xa nandzeleriso wa nhlawulo lowu . 
Kutani ku na xivutiso xa vuswikoti bya ku vekisa . 
Kutani lavaya va endleke swiboho va ta va na vutihlamuleri . 
Kutani hi nga ya emahlweni na ntirho wa hina wa vumundzuku . 
Kutani hi nga teka goza etlhelweni leri lulameke . 
Kutani hi fanele ku vona hilaha hi nga tirhisaka hakona xexo . 
Kutani hi ta kota ku vulavula hi mphikizano wo ringana . 
Kutani hi ta byeriwa leswaku nkarhi wu fambile swinene . 
Kutani hi ta kuma xintshunxo ehenhla ka mitwanano yo endla swiboho . 
Kutani hi ta va na pholisi ya vuvekisi eka vumundzuku . 
Kutani a hi nga ta kota ku seketela mpako lowu . 
Kutani a hi ta pfumelelana ku na na njhekajekisano hi mhaka leyi . 
Kutani a hi ta va na mbuyelo eka mhaka ya vunharhu . 
Kutani a hi nga ta va na swiphiqo swihi kumbe swihi swa maendlelo hi lexi . 
Kutani u vule leswaku wo va na ntsena timinete ta le hansinyana ka khume . 
Kutani , naswona eka nkarhi wolowo ntsena , hi kona hi nga ta kota ku vulavula hi ntlakuso wa vona . 
Kutani , hakunene , u ta phamela ntsena vanhu va ka vona n'wini . 
Kutani , vanhu van'wana vurile , kambe se ku na swikambelwana . 
Kwalaho nakambe , ndza ehleketa ku nhlokomhaka a yi faneriwe hi ku tumbuluxiwa . 
Ku na mavonelo ma nga ri mangani ndzi faneleke ku tsakela ku ma vula . 
Ku na timhaka ti nga ri tingani ta nkoka swinene . 
Ku na mitsakelo ya kahle yo tala leyi hambanaka eka sekitara leyi . 
Ku na swikombiso swa kahle swo tala swa lexi , ngopfungopfu mafurha . 
Ku na swivangelo swa kahle swo tala ku vilersiwa hi swona . 
Ku na nhlayo leyikulu ya leswi hambukaka eka ntolovelo eka nawu lowu . 
Ku na nhlayo leyikulu ya swiyimo swa vucincanisi bya tindhawu lebyi kayivelaka . 
Ku na miehleketo ya kahle yo tala eka xiviko lexi . 
Ku na swilo swo tala leswi swi nga endliwaka . 
Ku na timhaka ta mbhurisano ta kahle to hlayanyana ta ku endla tano . 
Ku na swivangelo swa kahle swo hlayanyana swa xiboho lexi . 
Ku na swikoweto swo tshembisa swo hlayanyana eka xiviko lexi . 
Ku na timhaka ta nkoka to hlayanyana ti lavaka ku cinciwa . 
Ku na timhaka to hlayanyana leti ti vuriweke . 
Ku na tidyondzo to hlayanyana leti nga humesiwaka laha . 
Ku na swin'wana swo hlayanyana leswi nga vuriwangiki . 
Ku na timhaka to hlayanyana leti ndzi navelaka ku ti vula . 
Ku na tipholisi to hlayanyana leti ti tumbuluxiweke . 
Ku na swilaveko swa masungulo swo hlayanyana eka xinakulobye lexi , hambiswiritano . 
Ku na swilo swo hlayanyana xi kunguhataka ku swi endla . 
Ku na swilo swo hlayanyana leswi hi faneleke ku swi endla . 
Ku na swilo swo hlayanyana hi nga ta va hi ri eku swi endleni . 
Ku tlhela ku va na ku tsandzeka ko hlayanyana eka xiviko lexi . 
Ku tlhela ku va na tindhawu leti hakunene hi faneleke ku ti hluvukisa . 
Ku tlhela ku va na maendlelo yo lawula eka xiyimo xa miganga na rixaka . 
Ku tlhela ku va na swivangelo swa xidemogirafi eka xiyimo lexi xa timhaka . 
Ku tlhela ku va na swinawana swa matiko ya misava swa muxaka lowu wa ndziriso . 
Hi mpimo wa le hansi ku na swilo swimbirhi leswi swi humeleke erivaleni . 
Ku na ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu hi masiku hinkwawo . 
Ku na tindhawu tin'wana leta ha faneleke ku ololoxiwa . 
Ku na tidyondzo to karhi leti ti faneleke ku dyondziwa ku suka eka nghozi leyi . 
Ku na ku swikombiso swo karhi leswi nga tshama swi va kona , ngopfungopfu leswiya swa n'wexemu . 
Ku na mahetelelo lama hi faneleke ku ma humesa eka leswi . 
Ku na tindlela to hambana ku fikelela mitlhontlho ya dlilobalayizexini . 
Ku na swiphiqo swa ndzingano , naswona leswi a swi nga ta pfumela ku hangalaka . 
Ku na swivutiso swa ntlhanu a ndzi ta tsakela ku mi vutisa . 
Ku na timhaka ta mune leti ndzi ti tekaka ti laveka swonghasi . 
Ku na madzana ya magidi ya vutshunguri byo tano lembe rin'wana na rin'wana . 
Ku na tidyondzo ta nkoka ku dyondziwa eka mhaka leyi . 
Ko va timhaka tinharhu ntsena leti eka tona ndzi nga na ku kanakana . 
Ku na tidyondzo to tala leti ti faneleke ku dyondziwa ku suka eka nkarhi lowu nga hundza wa mfumo wa ndzeriso . 
Ku na swihundzulo swo tala eka xivikolexi leswi swi nga xiphiqo . 
Ku na swikombiso swo tala , naswona hinkwaswo swa swona swi hoxekile . 
Ku na magoza yo tala lama nga tekiwaka naswona lama faneleke ku tekiwa . 
Ku na vo tala va hina lava a hi ta hambana na lexi . 
Ku na magoza yo tala man'wana yo pfuna hi ku engetela eka lama . 
Ku na swivangelo swo tala swa ku tsana eswiporweni . 
Ku na swivangelo swo tala leswi nga endla leswaku xiyimo lexi xi va kona . 
Ku na swilo swo tala leswi swi faneleke ku tirhaniwa na swona . 
Ku na swilo swo tala leswi hi nga kotaka ntsena ku swi fikelela swin'we . 
Ku na tindlela to tala leti hatona lexi xi nga endliwaka . 
Ka ha ri hava mixungeto yihi kumbe yihi mayelana na swakudya . 
Ku hava timfanelo , tanihi xikombiso , ta vanhu lava nga ekhotsweni . 
Ku hava tikontiraka to tano leti nga eku endliweni eka timakete . 
Sweswi ku na swiboho swo hlayanyana leswi faneleke ku tekiwa . 
Ko va na mavonelo mambirhi ntsena lama faneke ku endliwa mayelana na lexi . 
Ku na swiphemu swin'wana leswa ha faneleke ku langutisisiwa . 
Ku na matiko man'wana na wona , tanihilaha hinkwerhu hi tivaka hakona . 
Ku na swikombiso swin'wana . Naswona a swi fanelangi ku vuyeleriwa . 
Ku na mixungeto yin'wana , hambiswiritano , leyi yi faneleke ku va yi nga rivariwi . 
Ku na swiphemu swa xiviko leswi hi pfumelelanaka na swona . 
Ku na vanhu lava va vulaka ku xa ha ri ehenhla swinene . 
Ku na swiphemu leswinene na leswo biha eka swiviko leswinharhu hinkwaswo . 
Ku na swiphiqo kwalaho leswi swi nga ta fanela ku lavisisiwa . 
Ku na swiphiqo hi vukungundzwana na ku fuma ka nawu . 
Ku na swiphiqo hi sweswo kambe i ntiyiso . 
Ku na swiphiqo , naswona a hi leswi nga tivikaniki hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Ku na swiphiqo , tanihi xikombiso , hi mfikelelo wa vatirhi eka ku thoriwa . 
Ku na swiphemu swo talanyana leswi swi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Ku na tidyondzo to talanyana hi faneleke ku ti dyondza ku suka eka lexi . 
Ku na yo tala swinene ya mixaka leyi ya tihakelo to engetela . 
Ku na swivandlanene swo tala swinene , kambe ku tlhela ku va na makhombo . 
Ku na swintshunxo , hi xivumbeko xa migingiriko leyi landzelaka . 
Ku na timhaka to karhi leti hi faneleke ku ti yisa emahlweni . 
Ku na timhaka to karhi ta nkoka leti a ndzi ta tsakela ku ti tshikelela . 
Ku na swivutiso swo karhi leswi swi faneleke ku vutisiwa eka mhaka leyi . 
Ku na timhaka to karhi ta nkoka swinene leti ti fambelanaka na matirhelo ya kahle swinene . 
Ku na swilo swo karhi swo olova swinene leswi swi nga endliwaka . 
Ku na mimpimo ya maahlulelo yo karhi leyi a hi ta tsakela ku yi landzelela . 
Ku ha ri na miantswiso leyi faneleke ku endliwa eka xiphemu lexa le mahlweni . 
Ka ha ri na swiphiqo swo tala leswi nga ololoxiwangiki eka vuxaka bya hina exikarhi ka matiko lamambirhi . 
Hikokwalaho ku hava mipfilungano naswona ku hava swihundzulo . 
Hikowalaho ku hava tinhlamuselo ta vhoti eka xiviko lexi . 
Ku na swilo leswi swi lavaka hina ku swi teka hi ndlela yo tivikana . 
Ku na swiphemu swinharhu leswi swi faneleke ku langutisisiwa laha . 
Ku na timhaka tinharhu ta masungulo leti nga eku kaneriweni eka nkarhi wa sweswi . 
Ku ni swiphemunkulu swinharhu leswi dingaka ku tshikeleriwa . 
Ku ni timhaka ta nkoka tinharhu ku ya hileswi ndzi swi vonisaka xiswona . 
Ku ni swivangelo swinharhu swa ku va ndzi vhotile hi ndlela leyi ndzi endliseke xiswona . 
Ku ni maendlelo lama fanaka lama hi dingaka ku kota ku ya vona . 
Ku ni swiphemu swimbirhi , xo sungula ku nga yinhla ya swa mbangu . 
Ku ni mavonelo mambirhi yo hambana eka leswi eka ntlawa wa hina . 
Ku ni ku tika kumbirhi ka xiyenge xa swilukiwa na swambalo . 
Ku ni timhaka ta nkoka to hetelela leti ndzi lavaka ku tirhana na tona . 
Ku ni swivangelo swimbirhi swa nkoka swa ku vhotela hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi . 
Ku ni timhaka tin'wana timbirhi leti ndzi lavaka ku ti boxa . 
Ku ni timhaka ta nkoka tin'wana timbirhi leti ndzi tsakelaka ku nyika mavonelo ya mina mayelana na tona . 
Ku ni timhaka tin'wana to karhi timbirhi leti ndzi tsakelaka ku ti boxa . 
Ku ni swilo swin'wana swimbirhi leswi a ndzi ta tsakela ku swi boxa . 
Ku ni timhaka ta nkoka timbirhi leti a ndzi ta tsakela ku ti paluxa . 
Ku ni swiphiqo swimbirhi leswi a ndzi ta tsakela ku ti lulamisa . 
Ku ni swivangelo swimbirhi leswi endlaka leswaku leswi swi va leswi hundzeke magqhino lama vekiweke . 
Ku ni swivangelo swimbirhi leswi ndzi nga ta mi hlamusela . 
Ku ni swilo swimbirhi eka tsalwa leri leswi swi ndzi hlamarisaka . 
Ku ni swilo swimbirhi leswi a ndzi ta tsakela ku swi vula . 
Ku ni swilo swimbirhi leswi eka swona a hi fanele ku swi endla swirhangana . 
Ku ni timhaka ta nkoka to karhi timbirhi leti fanaka na leti ndzi lavaka ku ti boxa . 
Mpfumalankateko , ku ni vanhu vo tala swinene ngopfu lava endlaka leswi fanaka na sweswo ntsena . 
Ku ni mavonelo yo hambanahambana ya leswaku i yini swi nga endliwaka . 
Ku ni mahungu ya matimba swinene no va erivaleni eka xiviko lexi . 
Tanihilaha u tivaka hakona , ku ni maendlelo mambirhi ya manyikelo ya timali lama ku nga le ku burisaniweni hawona . 
Hambiswiritano , ku ni swivandla switsongo leswi hi faneleke ku burisana ku ya emahlweni ha swona . 
Hambiswiritano , ku ni swihingakanyo swin'wana swo tala leswi hi faneleke ku swi susa . 
Hambiswiritano , ku ni swiphiqo swin'wana leswi nga se ahluriwaka . 
Hambiswiritano , ku ni swivandla swin'wana leswi ku nga nkhumbeko lowukulu swinene eka hina . 
Hambiswiritano , ku ni timhaka timbirhi ta masungulo leti faneleke ku tsundzukiwa . 
Hambiswiritano , ku ni timhaka ta nkoka timbirhi leti ndzi faneleke ku ti kaneta hi matimba . 
Hambiswiritano , ku ni timhaka ta nkoka timbirhi leti ndzi faneleke ku ti nyika . 
Kahlekahle , ku ni nhlayo leyi nga khorwisiki ya mikateko ya kahle . 
Swi tano , ku ni mixopaxopo yin'wana leyi nga endliwaka . 
Kutanike , ku ni nhlayonyingi ya leswi ku nga hlawuriwaka eka swona leswi nga kona eka hina . 
Hikokwalaho , ku ni nhlayo leyi vonakaka ya mixungeto na mikanakano . 
A ku nga vi ni xihlawuhlawu exikarhi ka matiko lamatsongo na lamakulu . 
A ku nga vi ni xitshunxo xa swa vuthu eka xiphiqo hambi xexo . 
A ku nga vi ni kurhula ntsena loko va ha ya emahlweni . 
A ku nga vi ni mhaka leyi va bohaka ku vuya . 
Ku nga va ni xitshunxo xa swa tipolotiki ntsena eka ntlimbo lowu . 
Kwalaho swi tikomba ku ri ni swikoweto eka tlhelo leri nga rona . 
Kwalaho a swi tikombi ku ri ni xiphiqo hambi kwalaho . 
Ku se ku vile ni hunguteko eka nhlayo ya timhangu . 
Ku se ku vile ni ku nonoka eka ku hundzuluxa vumaki bya ku endliwa ka swikepe . 
Ku se ku vile ni mbulavulo wa matimba swinene mayelana ni ndlandlamuxo . 
Ku se ku vile ni mpfumaleko wa mivulavurisano ya le rivaleni no va leyi nga ni matirhelo lama nga erivaleni . 
Ku se ku vile ni ntlakuko lowu vonakaka eka swihlovo swa maavelo ya timali . 
Ku se ku vile ni ku nyanya ka ku kariha eka malembe lamatsongo lama hundzeke . 
A ku vangi ni pholisi ya maendlelo lama nga cincacinciki ku fikelela swikongomelonkulu leswi . 
A ku vangi ni vutihlanganisi bya xiviri bya mitlawa leyi nga ni ntsakelo . 
Ku se ku vile ni mbulavulo wun'we lowu tsakeriwaka na wun'we lowu ku lwisaniwaka na wona . 
Ku va loyi a nga voyameliki eka tlhelo rin'we , ku se ku vile ni ku humelela eka swivandla swin'wana . 
A ku vangi ni nawu lowu fanaka eka nkarhi lowu hundzeke . 
A ku vangi ni madzolonga lamanyingi swinene emisaveni . 
Ku fanele ku va ni ku cinca ka masungulo eka yinhla leyi . 
Ku fanele ku va ni ku cinca , xiyimo xi fanele ku cinca ! 
Ku fanele ku va ni nxiximo wa nawu wa mafumelo . 
Ku se ku vile ni madzana yo tala swinene ya swigidi swa mafu . 
Ku se ku vile ni ku humelela loku vonakaka swinene eka gondzo ra xidemokirasi . 
Ku se ku vile ni mihluvuko yin'wana ya kahle leyi faneleke ku tshikeleriwa . 
Ku ni ku hambana lokukulu exikarhi ka vun'winyi bya tsalwa na nawu wa mfumo wa mfanelo yo va ni layisense ya vutumbuluxi bya swo karhi eka nkarhi lowu pimiweke . 
Ku ni nkhomano exikarhi ka vusweti na ku xavisiwa ka vana . 
Ku ni nkanetano exikarhi ka pholisi ya eneji na mphikizano . 
Ku ni xikoxo xa tihomu leti hanyaka eka matiko ya vunharhu . 
Ku ni xikoxo xa leswi , tanihiloko hi swi twile . 
Ku ni mhaka ya nkoka yin'wana nakambe leyi dingaka ku nyikiwa . 
Ku ni ntwanano lowukulu swinene wa mbulavulo mayelana ni switandzhaku swa mitirho . 
Ku ni mbulavulo wa ntwanano lowukulu swinene mayelana ni tihakelo leti salaka endzhaku ko kokiwa timali ta swo karhi . 
Ku ni ntirho lowukulu swinene lowu faneleke ku endliwa . 
Ku ni jekajekisano wo hisa eka xivutiso lexi eka nkarhi wa sweswi . 
Ku ni ntsengo lowukulu swinene wa timhaka leti faneleke ku vhoteriwa . 
Ku ni xiphiqo lexikulu swinene mayelana ni yuro yaleyi yo tiya . 
Ku ni ndhurho wa swa ximunhu , ikhonomi na vanhu eka leswi . 
Ku ni vutivi bya tiphurojeke eka levhele ya le kaya . 
Ku ni mpfumaleko wa vusirheleri bya nawu na mbvhumbelo wa nawu . 
Ku ni xiyimo lexikulu xa ntwanano eka swikongomelotsongo leswi . 
Ku ni swo tala swinene leswi a ndzi ta swi vula eka leswi . 
Ku ni swo tala swinene leswi dingaka ku burisaniwa ha swona . 
Ku ni tihanyi to tala eka swihari hi nkarhi wa swofamba . 
Ku ni vukungundzwana bya swa tipolotiki byo tala emitirhweni laha . 
Ku ni ku vulavula ko tala mayelana ni nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya eka nkarhi wa sweswi . 
Ku ni vunyingi lebyi nga ni ntsakelo eka vaaki va misava hinkwayo . 
Swi tano , ku ni xidingo xa ku cinca ka masungulo . 
Ku ni xidingo xa nhluvukiso eka xivandla lexi hinkwaxo . 
Ku ni xiphiqo xa rihanyu xa vaaki xa nkoka wa le henhla swinene ngopfu . 
Ku ni mhakankulu ya vutshembeki bya swa ikhonomi leyi nga eku humeleleni laha . 
Ku ni xidingo xa xiviri xa nseketelo wa ndzavisiso wa nkoka wa le henhla . 
Ku ni nxungeto wa xiviri wa nkayakayo wa swakudya wa misava hinkwayo . 
Ku ni nxungeto lowu nge xidemokirasi xi ta voneriwa ehansi swinene ngopfu . 
Ku ni mhaka ya vumbirhi leyi a ndzi ta tsakela ku yi paluxa . 
Ku ni mhaka ya nkoka ya vumbirhi leyi a ndzi ta tsakela ku yi nyika . 
Ku ni xivangelo xa vumbirhi lexi endlaka leswaku hi fanele ku endla leswi . 
Ku ni nkayivelo wa matimba loko sweswo swi nga humeleli . 
Ku ni mhaka ya matimba leyi faneleke ku endleriwa nyingiso . 
Ku ni vuandlalo hinkwabyo bya timhaka leti faneleke ku burisaniwa ha tona . 
Ku ni vuandlalo byo anama bya swivangelo swo hambana bya leswi . 
Hi ku hetiseka , ku hava xidingo xa mbulavulo wun'wana na wun'wana wa leswi . 
Ku se ku ri ni ntirho wa kahle lowu karhi ku endliwaka eka xivandla lexi . 
Ku se ku ri ni matheriyala wa ku yisa emahlweni ku aka eka xivandla lexi . 
Ku tlhela ku ri ni mhaka ya le xikarhi leyi faneleke ku tirhaniwa na yona . 
Ku tlhela ku ri ni xidingo xa switirho swa nseketelo wo karhi wa swa timali . 
Ku tlhela ku ri ni xipakaniso lexi nga erivaleni swinene eka matirhelo ya xiyimo xa le henhla ya eneji . 
Ku tlhela ku ri ni ntwanano mayelana ni pholisi leyi fanaka ya matikomambe na vusirheleri . 
Ku tlhela ku ri ni xidingo xa xihatla xa ku herisa swikweleti . 
Ku tlhela ku ri ni mhaka ya nkoka yin'wana leyi fanelaka ku tlhela yi lulamisiwa . 
Ku tlhela ku ri ni jekajekisano mayelana ni mihundziselo ya xibalo xa swa timali . 
Ku ni xiphemu xin'wana lexi a ndzi ta tsakela ku xi tshikelela . 
Ku ni mhaka yin'wana leyi a ndzi ta tsakela ku kongomisa nyingiso wa n'wina eka yona . 
Ku ni nkhomano na nhluvukiso ni vupfhumba bya swa xifundzatsongo handle ko kanakanisa . 
Ku tshamela ro va ni mbulavulo wa vutshembi bya vaaki . 
Hakunene ku ni matimu ya ku nyamalala laha eka xifundzatsongo . 
Ku ni mhaka yin'we ntsena nakambe leyi ndzi tsakelaka ku yi vula . 
Ku ni mhaka ya nkoka yitsongo ya ku endla sweswo ku ya hi vonelo ra hina . 
Ku ni swo tala leswi hundzaka rihanyu ra swa mbeleko ntsena eka mhaka leyi . 
Ku ni swo tala eka swona leswi faneleke ku ndhundhuzeriwa . 
Ku ni swo tala swinene leswi a ndzi ta swi vula mayelana ni xiviko xa mina . 
A ku na masungulo lama fambelanaka ni swa nawu eka goza ra muxaka walowo . 
A ku na masungulo ya swa nawu lama nga erivaleni eka ntwanano wa matiko . 
A ku na xiyimo xa ntolovelo eka timhaka timbirhi hambi letitsongo . 
A ku na ku hambana eka ntumbuluko wa swikhomaniswa leswi . 
A ku na ku kanakana leswaku mimpimo ya mfukuzana yi tlakukile . 
A ku na ku kanakana leswaku leswi swi nga fikelela matimba ya swirho swa ntlawa wo karhi . 
A ku na ku kanakana leswaku leswi swi se swi ri ku humelela . 
A ku na ku kanakana leswaku leswi i mhakankulu yo tika . 
A ku na ku kanakana leswaku hi fanele ku engetala mihisekelo . 
A ku na vumbhoni bya ku tlula nawu eka nawu wa nhlayiseko wa swihari . 
A ku na mfikelelo lowu tshunxekeke eka dyondzo , ngopfungopfu wa nhlayotsongo . 
A ku na ntiyisiso wa mfanelo ya vusirheleri . 
A ku na ntiyisiso leswaku qhinga lerintshwa ri ta humelela . 
A ku na ntshembo wa ntwanano lowu nga kanetiwiki hi munhu eka xivandla lexi . 
A ku na nhlamuselo ya xivangelo xa mpfuneto wa swa timali wa fole lowu khomaneke ni ntshovelo . 
A ku na xiboho xa xinawu eka hina ku va hi endla leswi . 
A ku na ku boxiwa ka vamanana na timfanelo ta vona ta ximunhu . 
A ku na xidingo xa ku va hina hi titumbetela ekule . 
A ku na xidingo xa ku va hi tlhela hi ya eka sweswo nakambe . 
A ku na xidingo xa ku tshamela ro endla mhaka leyi fanaka xivuyevuye . 
A ku na xidingo xa ku sirhelela vatitirhi eka vona vinyi . 
A ku na xidingo xa ku lavana ni ntwanano lowu nga kanetiwiki hi munhu eka matlhelo hinkwawo . 
A ku na ndlela yin'wana ya ku tirhana ni xiyimo . 
A ku na ndhawu ya swidzidziharisi eka vaaki lava hanyeke kahle . 
A ku na mhaka ya nkoka eka ku ndlandlamuxa nchumu lowu hoxekeke . 
A ku na mhaka ya nkoka ya ku sungula jekajekisano lowu sweswisweswi . 
A ku na mhaka ya ku tshova timfanelo ta vun'winyi bya vutumbuluxi bya nhundzu . 
A ku na xivutiso xa leswaku ku ta va ni timali leti taka . 
A ku na xivangelo xa ku sivela mpfuneto eka vaakelana va xona . 
A ku na xivangelo xa xa ku va ni mikanerisano leyi hambaneke eka sweswo . 
A ku na xivangelo xa leswaku hikwalaho ka yini xi fanele ku khomiwa tanihi xihundla . 
A ku na xivangelo xa leswaku hikwalaho ka yini va nga fanelangi ku ya emahlweni . 
A ku na xivangelo xa leswaku hikwalaho ka yini hi dinga masungulo ya 13 wa malembe . 
A ku na n'wangulo eka mhaka leyi eka xiviko . 
A ku na xivandla xa ku fukedza kumbe mpfumaleko wa mbhasiso . 
A ku na nchumu wa muxaka walowo tanihi mfanelo ya ku wundla n'wana wa wena loyi a nga ri ki wa ngati . 
A ku na nchumu wa muxaka walowo tanihi wa kahle kumbe wo biha wa vuthororisi . 
A ku na nchumu wa muxaka walowo tanihi wa kahle kumbe wo biha wa xikweleti . 
A ku na nchumu wa muxaka walowo tanihi xifambo handle ka mphakelo wa eneji . 
A ku na nkarhi wa ku lahlekeriwa sweswi ku nga se va ni masungulo . 
A ku na ntwanano lowukulu wa ku tlula lowu un'we a nga wu vulaka . 
A ku na nkarhi wo tala lowu seleke , ko va masiku matsongo ntsena . 
A ku na swin'wana nakambe leswi ndzi nga swi engetelaka eka xiteji lexi . 
A ku na swin'wana eka mpimanyeto wa 1998 wa vuxokoxoko bya swa ntivomisava . 
A ku na swin'wana eka minongonoko leyi ringanyetaka micinco ya matimba swinene . 
A ku na swin'wana eka swivandla leswi leswi hi kanetanaka na swona . 
A ku na swin'wana leswi kombisaka leswaku leyi i mhaka . 
Sweswi ku ni maendlelo lama fanaka ku ya eka mpfanganiso wa pholisi . 
Hambiswiritano , swi le rivaleni leswaku ka ha ri ni xivandla lexikulu swinene xa nhluvukiso . 
Swi tano , ku ni ntwanano lowu anameke eka mhaka leyi . 
Hambiswiritano , ku ni xiphemu xin'we lexi ndzi faneleke ku xi veka erivaleni . 
Ku ni marito yo karhi yan'we yo hetelela lama ndzi tsakelaka ku ya nyika . 
Ku ni mhaka yin'we yo hetelela leyi ndzi tsakelaka ku yi boxa . 
Ku ni mhaka ya nkoka yin'we yo hetelela leyi ndzi tsakelaka ku yi lulamisa . 
Ku ni mhaka yin'we nakambe leyi ndzi twaka yi ri ya nkoka . 
Hambiswiritano , ku ni nghimeto wun'we wun'wana lowu ndzi nga ta ka ndzi nga wu amukeli . 
Ku ni mhaka ya nkoka yin'we yin'wana leyi ndzi tsakelaka ku yi boxa . 
Ku ni mhaka ya nkoka yin'we leyi a ndzi ta tsakela ku yi tshikelela hi ku kongoma . 
Ku ni xiphiqo xin'we lexi a ndzi ta tsakela ku xi tshikelela hi ku kongoma . 
Ku ni nchumu wun'we lowu eka wona ndzi nga ri ki ni ku kanakana . 
Ku ni ku kanakana loku phikelelaka mayelana ni vumundzuku bya tiko . 
Ku ni ku humelela , kambe swi le rivaleni leswaku ka ha ri ni swo tala leswi dingaka ku endliwa . 
Kahlekahle ku ni nongoti wun'wana wa tshunxeko wa fambamfambo . 
Ku ni swo tala swinene leswi faneleke ku endliwa eka sweswo . 
Ku ni ntirho wo tala swinene lowu hina hi faneleke ku wu endla kwalaho . 
Ku ni swilo swin'wana leswi a ndzi ta tsakela ku swi khumba . 
Ku ni swin'wana leswi nga hundzisiwangiki ku ya hi vuxokoxoko bya ntiyiso swa mphikizano eka sweswo . 
Ku ni swin'wana leswi a ndzi ta tsakela ku swi basisa kahle . 
Ka ha ri ni ntirho wo tala lowu faneleke ku endliwa . 
Ka ha ri ni xidingo xa ntwanano lowu fikeleriwaka handle ko enerisa swipimelo leswi vekiweke swa tipolotiki laha . 
Ka ha ri ni swo tala swo swi vula eka nhlokomhaka leyi . 
Ka ha ri ni xivandla xa ku hluvukisa ku ya hi mavonelo ya hina . 
Ka ha ri ni masungulo yan'wana lama faneleke ku endliwa laha henhla . 
Ka ha ri ni xiphiqo xa ku nyikiwa ka vuxokoxoko . 
Ku ni nkayakayo wa swa timali , kambe kun'we ni nkakayo wa eneji . 
Ku ni mhaka ya milulamiso ya beyili na swin'wana swo tala . 
Hikokwalaho , ku ni ntsakelo swinene eka timhaka leti . 
Hikokwalaho , ku ni nkucetelo lowu vonakaka swinene wa swa timali eka van'wamapurasi . 
Hikokwalaho , ku ni nyimpi yin'wana leyi dingaka ku yimisiwa . 
Hikokwalaho , a ku na xidingo xa ntlakuko lowukulu wa mimpimo . 
Hikokwalaho , a ku na xidingo xa ku va ndzi swi vuyelerisa nakambe . 
Hikokwalaho , a ku na ndhawu ya ku cincana ka miehleketo ka muxaka lowu . 
Hikokwalaho , a ku na xivangelo xa ku hlohletela nyimpi ya swa hava . 
Ku ni swo tala ku va munhu un'we a langutisana na swona . 
Ku ni ntwanano lowu anameke swinene eka xidingo xa ndlandlamuxo . 
Hambiswiritano , ku ni vumbhoni byitsongo swinene bya leswi eka ku endla kunene . 
Ndzi ehleketa leswaku ku ni ntwanano lowu hangalakeke swinene eka mhaka ya masungulo . 
Ku ni ntirho lowu faneleke ku endliwa hi mitlawa hinkwayo leyi khumbekaka . 
Swi tano kavula , ku ni leswi hoxekeke eka matlhelo hamambirhi . 
Swi tano , eka hinkwaswo , ku ni swo tala swinene leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Xikombiso , ku ni xiphiqo xa masungulo ya swa nawu . 
Hambiswiritano , ku ni xilaveko xo sungula xa ku hoxa xandla eka nsirhelelo wa vanhu . 
Hambiswiritano , ku ni vangwa leri anhlameke swinene exikarhi ka leswi vulavuriwaka kunene ni swa xiviri . 
Hambiswiritano , ku ni cincano wa miehleketo lowu ndzi faneleke ku wu herisa . 
Hambiswiritano , ku ni xivangelo xin'wana na xin'wana xa ku amukela endlelo leri humelerisiwaka hi ndlela leyi voniwaka . 
Hambiswiritano , a ku na vulawuri ehenhla ka humeleriso wa leswi . 
Hambiswiritano , ku ni xivandla xin'we lexi hi vangelaka nkhumbeko lowukulu swinene . 
Ku ya hi vonelo ra hina , ku na mhakankulu ya swa tipolotiki laha . 
Hakunene , ku na ku jamelana loku nga faneki exikarhi ka mitlawa mimbirhi . 
Swi tano , ku ni swo tala swinene leswi faneleke ku endliwa . 
Kutanike , ku ni xidingo xa mpimotsongo wa ndzinganiso . 
Hikokwalaho , a ku na leswi nga hlawuriwaka eka swona swa n'wangulano na nxiximo wa ntirhisano . 
Hikokwalaho , a ku na xivangelo xa ku fularhela nghingiriko lowu wa mafambiselo . 
Hikokwalaho , a ku na nchumu wa ku wu vhotela eka nkarhi wa sweswi . 
Ku nga ha tlhela ku va ni xivutiso mayelana ni masungulo ya swa nawu . 
Ku nga ha va ni swin'wana nakambe ; ndzi le ku tirhaneni na swona . 
Ku fanele ku va ni xipakaniso lexikulu swinene eka vuanamo lebyikulu bya vanhu . 
Ku fanele ku va ni levhele ya xivandla xa vutlangelo xa mitlawa hamimbirhi . 
Ku fanele ku va ni nhlamuselo ya xivangelo leyi twalaka ya swa tipolotiki ya ku endla leswi . 
Ku fanele ku va ni jekajekisano na mbhasiso eka tiphalamende ta rixaka . 
Ku fanele ku va ni vukulu bya ikhonomi eka vukorhokeri bya vaaki . 
Ku fanele ku va ni milawu ya rixaka leyi nga ni matirhelo ya xiyimo xa le henhla ku tirhana ni leswi . 
Ku fanele ku va ni nawu mayelana ni vuxaka bya makete ya misava . 
Ku fanele ku va ni ku landzelerisa nakambe nawu wu fanele ku xiximiwa . 
Ku fanele ku va ni ku seketeriwa swinene hi swa timali eka nhluvukiso wa vaaki . 
Ku fanele ku nga vi ni ku kanakana mayelana ni sweswo hi tlhelo ra wena . 
Ku fanele ku va ni swivangelo swa leswi leswi hi nga swi kumaka . 
Ku fanele ku va ni mitiyisiso ya mfanelo ya ku aphila . 
Ku fanele ku va ni ndzavisiso swinene eka sweswo . 
Ku fanele ku va ni ku yimisiwa ka sweswo na swona . 
Hi ntiyiso ku ni swin'wana leswi faneleke ku swi khomeleta laha . 
Ka ha ri ni nyangwa wa nkateko lowu hi nga wu tirhisaka . 
Swi tikomba ku ri ni mitsakelo leyi khomekaka swinene leyi khumbekaka eka mikunguhato . 
Swi tikomba ku vile ni swihiqo swin'wana mayelana ni vuhundzuluxeri . 
Eka mina swi tikomba ku ri ni swilaveko swimbirhi eka leswi . 
A ku fanelangi ku va ni muxaka wun'wana na wun'wana wa mpfilungano wa leswi . 
A swi olovi ku va ku ri ni mali yo ringana ya nsirhelelo wa eneji . 
A ku ri ni xivutiso mayelana ni xivandla xa pholisi ya matikomambe . 
Ku vile ni vutiyimiseri bya ku tirhana ni mhakankulu . 
Ku vile ni cincano wa marito swinene eka xiyimo . 
Ku vile ni nguva ya hundzuluxo , kambe a ku vangi ni mpfumelelo lowu veke kona handle ko fikelela swilaveko leswi pimiweke . 
A ku vangi ni mhaka ya vutinyiketeri bya vun'we eka nkarhi walowo . 
A ku vangi ni holobye ni un'we loyi a koteke ku hlamusela sweswo . 
Ku vile ni ku kanakana eka hundzuluxo wa ntwanano wa matiko lowuntshwa . 
Ku tlherile ku va ni mavonelo yo hambana eka nhlokomhaka eka komiti . 
Ku vile ni swihumelelo swimbirhi leswikulu eka tin'hweti ta tsevu to hetelela . 
Ku vile ni leswi tikeriweke enhlokweni swimbirhi leswi tumbuluxeke xivutiso xa mina . 
Ku ta va ni nxopaxopo lowukulu laha nakambe namuntlha . 
Ku ta va ni mpfilungano mayelana ni loyi a nga ni vutihlamuleri bya swo karhi . 
A ku nga ta va ni ku cinca laha eka vumundzuku lebyi languteriweke . 
Ku ta va ni mavonelo yo hambana lama nga erivaleni mayelana ni mihundzuluxo leyi faneleke . 
Ku ta va ni valahlekeriwa ntsena , leswi terisaka vusiwana lebyikulu swinene . 
A ku nga vi ni mbuyeleriso - nkateko wa vumbirhi . 
A ku nga vi ni nkateko wa vumbirhi wa muxaka lowu . 
Hikokwalaho , a ku nga vi ni ku vhota eka mhaka yin'wana na yin'wana . 
Sweswi ku ta ku ri mivulavulo hi ku yimela mitlawa . 
Ku ta tama ka ha ri ni mpimo wa ziro wa mitshovelo yo karhi . 
A ku ta va ni nxungeto lowu vonakaka wa ku lahlekeriwa ka mabyongo . 
Hambiswiritano , a ku ta va ni switandzhaku leswi nga papalatekiki swa ku endliwa ka leswi . 
Hambiswiritano , nakambe , ku ta va ni swiphiqo swa ku humelerisa hi ku endla . 
Lahaya a hi na ku hlawula : namuntlha hi rona roxe leri hi nga hlawulaka eka rona . 
Hikokwalaho , ndzi papalatile eka vhoti yo hetelela eka xiviko . 
Hikokwalaho , ndzi tsakile swinene ku vona vamanana vo tala laha . 
Hikokwalaho , ndzi ku kombela ku nyika mhaka ya nkoka ya maendlelo lamanene . 
Hikokwalaho , ndzi mi kucetela hinkwenu ka n'wina ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki na xona mundzuku . 
Hikokwalaho , ndzi amukela xiboho xa ku sungula ntlawa lowu wu nga le ku tirheni . 
Hikokwalaho , ndzi amukela mhaka ya ntiyiso ya leswaku ntiyisiso wa swiboho wu le ku yisiweni emahlweni . 
Hikokwalaho , ndzi pfumelelana na swona hi mbilu hinkwayo leswaku hi fanele ku swi sola . 
Hikokwalaho , ndzi ta endla leswi ndzi nga swi kotaka eka ntirho wa mina . 
Hikokwalaho , swi tlhela swi ri ni nkoka leswaku mitlawa leyi yi va ni timfanelo . 
Hikokwalaho , swi ni nkoka swinene leswaku hi sirhelela sisiteme ya hina ya swa poso . 
Hikokwalaho , a hi ndlela yin'we , kambe i maendlelo ya tindlela timbirhi . 
Hikokwalaho , i swa nkoka swinene leswaku hi langutisa eka leswi . 
Hikokwalaho , i swa nkoka swinene ngopfu leswaku swi seketelana . 
Hikokwalaho , timhaka leti ta nkoka ti fanele ku tekeriwa enhlokweni eka vumundzuku . 
Hikokwalaho , a hi se kota ku swi nyika vutshunxeki . 
Hikokwalaho , hi fanele ku amukela vutihlamuleri bya hina vinyi bya sweswo . 
Hikokwalaho , hi fanele ku khomelela eka matshalatshala ya hina eka tlhelo leri . 
Hikokwalaho , hi dinga swihlawulekisi leswi nga erivaleni eka leswi eka xiletelo . 
Hikokwalaho , hi ta angula hi ku tsala eka xiteji lexi landzelaka . 
Hikokwalaho , 2010 ri ta fanela ku va ra ku sivela vusweti . 
Hikokwalaho , ndzi tshemba leswaku leswi i masungulo ya xiviko xo xopaxopa . 
Hikokwalaho , ndzi tshemba leswaku mhaka leyi yi koxa nxopaxopo wa vundzeni bya matimba swinene . 
Hikokwalaho , ndzi tshemba leswaku hi se hi fikelerile swilaveko hinkwaswo . 
Hikokwalaho , ndzi tshemba leswaku ku ni xivangelo xa ku vuyela eka leswi . 
Hikokwalaho , ndzi nga vhotela ntsena hi ku yima ni xiviko . 
Hikokwalaho , ndzi nga ka ndzi nga tshikeleli leswi ku ringana , tanihilaha ndzi vuleke hakona . 
Hikokwalaho , ndzi gimeta hi ku endla xikombelo eka vatirhikulorhi hinkwavo . 
Hikokwalaho , ndzi mi kombela hi malwandla ku vhotela xiviko lexi . 
Hikokwalaho , ndzi vula leswi hi ku tshemba lokukulu swinene . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku swi hoxekile ku va ku nga ri ku humeleleni ka nchumu . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku leswi swi ta va swi ri xikombiso xa khombo lexi faneleke ku encenyetiwa . 
Hikokwalaho , ndzi amukela mipfuxeto leyi karhi ku endliwaka eka nkunguhato lowu . 
Hikokwalaho , ndzi ta kongomisa nyingiso eka xilo xin'we kumbe swimbirhi swin'wana . 
Hikokwalaho , ndzi ta tsakela ku gimeta hi ku vula leswi landzelaka . 
Hikokwalaho , ndzi ta tsakela ku boxa timhaka ta nkoka titsongo hi ndlela yo tsemakanya . 
Hikokwalaho , ndzi ta kucetela xitsundzuxo loko mi ri karhi mi vhotela mhaka leyi . 
Hikokwalaho , na mina ndzi le ka ntsakelo wa nhlokomhaka ya muviki . 
Hikokwalaho , matitwelo lama fanaka ya endlelo ya dingeka eka swivutiso leswi . 
Hikokwalaho , ematshan'weni ya swona , ndzi pfumelele ku nyika vonelo ra mina hi ndlela ya ku angarhela . 
Hikokwalaho , exikarhi ka swin'wana , swi yimela makete lowukulu swinene ngopfu . 
Hikokwalaho , eka hina , ku tivonakarisa ka vavhoti i swa nkoka lowukulu swinene . 
Hikokwalaho , loko ku ri ku tiko ra swi kota , swi fanele ku papalatiwa . 
Hikokwalaho , kahlekahle , hi le ku vulavuleni hi swifambo swa le xiporweni . 
Hikokwalaho , eka nkarhi wa sweswi , na mina ndzi vhoterile xiviko lexi . 
Hikokwalaho , swi nga tekiwa tanihi xitirho lexi faneleke xa ku nyika mali nakambe . 
Hikokwalaho , i swa nkoka leswaku xi xaveriwa makumu . 
Hikokwalaho , i swa nkoka leswaku vuyimeri lebyi byi sungula ku tirha hi xihatla . 
Hikokwalaho , i swa nkoka leswaku hi endla eka levhele ya misava hinkwayo . 
Hikokwalaho , swa laveka ku tiyisisa nawu wa vutitivisi . 
Hikokwalaho , i swa nkoka swinene ku hlohletela vukulu bya ikhonomi leyi yisekaka emahlweni . 
Hikokwalaho , vamanana na vatatana , leswi hi swona hi nga ku swi endleni . 
Hikokwalaho , mianakanyo ya mina yo sungula a ku ri ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko . 
Hikokwalaho , ntlawa wa hina wu teka xiyimo lexi nga erivaleni eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho , maendlelo yalawa ya ta va lama vuyerisaka eka mitsakelo hamimbirhi . 
Hikokwalaho , swiphemu swa ikholoji swi fanele ku katsiwa eka swivandla hinkwaswo . 
Hikokwalaho , nchumu wo sungula ku wu endla i ku hambanisa . 
Hikokwalaho , ku ni xidingo xa xihatla xa ku hluvukisa tipholisi leti . 
Hikokwalaho , a ku na xivanagelo xa ku va ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki na swona . 
Hikokwalaho , lowu hakunene a hi nkarhi wa mhakankulu tanihi ntolovelo . 
Hikokwalaho , leyi i mhaka leyi faneleke ku lulamisiwa . 
Hikokwalaho , a hi le ku vhoteni hi ndlela leyi yimaka ni xiviko . 
Hikokwalaho , a hi nga swi tiyiseli ku soriwa hi ndlela leyi nakambe . 
Hikokwalaho , a hi nga seketeli hundzuluxo wun'wana na wun'wana ha wun'wewun'we eka xiteji lexi . 
Hikokwalaho , hi ni mfanelo ya ku vutisa swivutiso switsongo . 
Hikokwalaho , hi fanele ku tekela enhlokweni maendlelo ya vutshunxeki hi byoxe hi ndlela ya kahle swinene . 
Hikokwalaho , hi fanele ku kuma ndzinganano exikarhi ka vusirheleri na matirhelo ya le xihundleni . 
Hikokwalaho , hi fanele ku pfuxelela mitsakelo ya vona eka maendlelo ya swa tipolotiki . 
Hikokwalaho , hi fanele ku teka goza ra misava hinkwayo ku ahlula xiphiqo . 
Hikokwalaho , hi dinga ku tiyisisa leswaku ku ni matshalatshala ya matimba ya andziso wa ku hlanganisiwa ka swilo swimbirhi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku papalata ku teka vun'winyi bya mikavelo eka vumaki bya mimovha . 
Hikokwalaho , hi fanele ku langutisela ku hlohletela ku humelela na hundzuluxo . 
Hikokwalaho , hi fanele ku va ni nkoteko wa vhoti leyi avanyisaka . 
Hikokwalaho , a hi fanelangi ku teka mhaka tanihi ya matimba swinene . 
Hikokwalaho , hi seketela vunyingi bya swiyimo leswi amukeriweke laha . 
Hikokwalaho , hi amukela ntwanano lowu fikeleriweke exikarhi ka tindhawu letimbirhi ta mphakelo wa vukorhokeri . 
Hikokwalaho , hikwalaho ka yini hi fanele ku nonoka kun'wana na kun'wana nakambe laha ? 
Hikokwalaho , ku ya hi leswi nga emiehleketweni , ndzi vhoterile xiviko . 
Hikokwalaho , ndzi vhoterile xiviko hambileswi ku nga ni swin'wana leswi saleleke endzhaku . 
Hikokwalaho , u fanele ku twisisa xiyimo xa vinyi va misava va le xihundleni . 
Swiendlo leswi a swi tiveki ku ringana swinene eka vaaki . 
Swiendlo leswi swi ta va ni ku yiseka emahlweni eka rimba ra nongonoko ra vunkombo . 
Mindhurho leyi yo engetela yi ta hundziseriwa eka mutirhisi . 
Swikombelo leswi swi ta fanela ku pasisiwa emasunguleni ya lembe leri taka . 
Leswi i xiphemu xa nkoka swinene xa nhluvukiso wa xiphurofexinala wa vadyondzisi . 
Leswi i swikongomelonkulu leswi a ndzi nga ta pfumelelana na swona ku hundza kwalaho . 
Leswi hinkwaswo i swiphemu leswi katsiweke eka xiviko . 
Leswi hinkwaswo i timhaka ta mpfumaleko wa vusirheleri bya eneji . 
Leswi hinkwaswo i swivumbi leswi nga ni xiave xa ku xi tlanga . 
Leswi hinkwaswo i timhaka leti dingaka ku ahluriwa hi xihatla . 
Leswi hinkwaswo i swivutiso leswi hina hi nga le ku tivutiseni . 
Leswi hinkwaswo i swilo leswi ndzi nyikaka xivangelo xa nkhumbeko . 
Leswi swi tlhela swi kombisiwa eka mihundzuluxo leyi hi yi andlaleke . 
Leswi i swivandla leswi hi dingaka ku swi tirha eka vumundzuku . 
Leswi i swiphemu leswi a ndzi ta tsakela leswaku u swi katsa . 
Ku ni vugevenga bya matimba habyimbirhi naswona byi nga ka byi nga honisiwi . 
Leyi i mitlhontlho ya vufambisi bya le xikarhi na bya le kaya habyimbirhi . 
Leti i timhaka leti nga erivaleni leti taka ehansi ka phuphu yo sungula . 
Leyi i minongoti leyi hambaneke hi xiheri leyi nga fanelangiki ku pfilunganisiwa . 
Leti i timhaka to bohana no va ta xihundla swinene leti ku faneleke ku langutisaniwa na tona . 
Leti i timhaka ta nkoka leti hi nga le ku vulavuleni hi tona laha . 
Leswi i swivangelo swa nkoka leswi seketelaka swivangelo swo seketela xiviko lexi . 
Leti i timhaka leti hi dingaka ku ti lulamisa na tona . 
Leti i timhaka leti faneleke ku tirhaniwa na tona . 
Leswi ko va swikombiso switsongo ntsena kusuka eka xiviko lexi xa xiyimo xa le henhla swinene . 
Leti i timhaka leti ndzi nga le ku ti lulamiseni eka xiviko xa mina . 
Leswi i swipimelo leswi ndzi swi seketeleke ku ringana nkarhi wo lehanyana . 
Ku ni switirho leswi faneleke swa ku tirhana ni swiyimo leswintshwa . 
Leyi a hi mitlhontlho yo olova , kambe yi fanele ku endliwa xirhangana . 
Leswi a swi langutisanangi ni ku tirhisiwa ka milawu ya mphikizano . 
Leswi sweswi swi le ku nyikiweni hi mitlawa yo hlaya . 
Leti ko va timhaka letiya ti faneleke ku humeseriwa ehandle ntsena . 
Leyi i mikunguhato ya kahle leyi ndzi vuleke leswaku ha yi seketela . 
Leswi i swivutiso leswi welaka eka xivandla xa ntwanano wa vun'we bya ntlawa . 
Leyi i mihumelelo naswona yi ni switirho etlhelo ka swona . 
Leswi i swivandla leswi eka swona ku nga ta endliwa micinco . 
Leti i timhaka ta nkoka leti a ndzi lava ku nyika marito yo karhi eka tona . 
Leti i timhaka leti hi ti lulamisaka eka xiviko lexi . 
Leti i timhakankulu leti hi dingaka ku ti lulamisa . 
Lama i maqhinga ya 2007 ya timhakankulu ta nkoka . 
Leyi i mitirhonkulu , kambe ka ha ri ni yin'wana . 
Lava hi vona lava nga hi dyondzisaka swo tala swinene . 
Lava i vanhu lava u lavaka ku endla bindzu na vona . 
Lava i vanhu va tiko na vukona bya matiko lama tifumaka . 
Leswi i swivutiso leswi hi tshamelaka ro swi vutisa . 
Leswi i swivutiso leswi eka swona hi faneleke ku tilulamisa . 
Leswi i swivutiso leswi eka swona hi nga ta tsakela tihlamulo . 
Leswi i swivutiso leswi hi faneleke ku tlhela hi va hi ri karhi hi swi vutisa . 
Leswi i swivangelo leswi endlaka leswaku ndzi pfumelelana ni xiviko lexi . 
Leswi i swivangelo leswi endleke leswaku ndzi va ndzi vhoterile hi ndlela leyi nga yimiki ni hundzuluxo . 
Leswi i swivangelo leswi endleke leswaku ndzi va ndzi vhoterile xiviko lexi . 
Leyi i milawu leyi hi faneleke ku endla leswaku yi tswala mihandzu . 
Leyi i mianakanyo ya oloviso leyi hi nga le ku tirhaneni na yona . 
Leswi i swikongomelonkulu swinharhu swa nkoka swinene swa xiletelo . 
Ku ni swivutiso swimbirhi leswi hi dingaka ku swi hlamula . 
Leyi i mivilelo leyi a ndzi tsakela ku avelana na n'wina . 
Leswi i swilo leswi hi se hi tshembisiweke swona ku ringana malembe yo tala swinene . 
Leswi i swilo leswi hi nga ta swi lulamisa handle ko kanakana eka jekajekisano . 
Leti i timhaka ta nkoka tinharhu leti a ndzi ta tsakela ku ti tshikelela . 
Leti i timhaka ta nkoka leti ndzi tshembaka leswaku ti le rivaleni swinene . 
Leswi ku ya hi swipimelo leswi anameke , i swikongomelonkulu swa nkunguhato . 
Vana lava va fanele ku va ni timfanelo leti fanaka ni ta vana van'wana . 
Timhaka leti ta vonelo ro karhi na tona ti fanele ku katsiwa eka pholisi leyi . 
Swiyimo leswi swi ta fanela ku angarhela swiphemu swo hlaya . 
Mihunguto ya matirhiselo ya timali yi ta va ni nkucetelo lowu nga ri ki kahle eka nhluvukiso wa tindhawu ta le matikoxikaya . 
Ku hambana loku ku fanele ku lulamisiwa hi xihatla hi ndlela leyi nga kotekaka . 
Ku tikeriwa loku a hi mhaka ntsena ya ntsakelo wa swa tipolotiki . 
Mihlawulo leyi a yi enetisi mimpimo ya misava hinkwayo hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Swi tano , swivumbi leswi i swiphemu ntsena swa hinkwaxo . 
Swivutiso leswi swi tala ku fambelana ni ku tekeriwa enhlokweni ka mithwaso ya xiphurofexinala . 
Swivumbeko leswi i mbuyelo wa ku vuya nakambe ka vutshembi . 
Timali leti ti ta amukeriwa ku hakelela ikhonomi ya xiviri . 
Leswi swi se swi ri etafuleni ku ringana nkarhi wo leha ! 
Leswi swi hetelerile swi ri ku cinca ka matimba swinene eka mfuwo wa vuhlayiseki . 
Ku xaviwa ka swilo kusuka eka matikomambe swi se swi tlakukile hi ndlela leyi vonakaka swinene eka ntlhanu wa malembe lama hundzeke . 
Leswi swi katsa mfanelo ya ku yimeriwa eka foramu leyi . 
Timhaka leti a hi leti nga erivaleni eka xiteji lexi . 
Timhaka leti ti fanele ku andlariwa hi ndlela leyi nga kanakanisiki eka xiviko . 
Timhakankulu leti ti se ti hluvukisiwile ku yisa emahlweni eka malembe ya sweswi . 
Leswi swi fambelana swinene ni mhaka ya mitwanano ya swa vunjoveri bya misava hinkwayo . 
Timhaka leti i ta mimfumo ya rixaka ku va yi tirhana na tona . 
Timhaka leti ti se ti paluxiwile eka nguva ya ku lulamisela leswi swa ha taka . 
Timhaka leti ti fanele ku tirhaniwa na tona eka nkateko wa le masungulweni swinene . 
Timhaka leti ti fanele ku va ta nkhumbeko wa masungulo eka hina hinkwerhu . 
Swipimelo leswi swi pfuneta ku hunguta nhlayo ya swihundzisamahungu . 
Swipimelo leswi a swi tirhi eka vakhondzi eka nkarhi wa sweswi . 
Swipimelo leswi a swi se veka ku yimisiwa eka ku cukumetiwa ka malakatsa . 
Swipimelo leswi swi fanele ku tshamisekisa mixavo ya masi . 
Timinerali leti a ti fanelangi ku amukeriwa tanihi nsinya wa mhaka . 
Magoza lama ya kahle kambe ya fanele ku tiyisisiwa . 
Leswi swi fanele ku va swa xirhangana lexi hetisekeke hi nkarhi wa rhengu leri landzelaka . 
Hikokwalaho , swiphemu leswi swa mihundzuluxo leyi a swi amukeriwi hambi swona . 
Timhaka leti ta nkoka ti fanele ku vekiwa erivaleni eka pfampfarhuto wa xitshunxo xa hina . 
Timhaka leti ta nkoka a ti ri leti eneleke eka mina ku va ndzi vhota hi ndlela leyi yimaka na swona . 
Tipholisi leti ti fanele ku herisiwa hi xihatla lexikulu swinene . 
Minongonoko leyi yi fanele ku laveka ku fikelela mimpimo ya nkoka yo karhi . 
Swiphemu leswi swa milawu swa boha hi xinawu ku ya hi swipimelo swa nawu wa misava hinkwayo . 
Swiviko leswi swi antswisiwile , kambe ku nga ri hi ndlela yo antswa swinene . 
Timbuva leti a ti hanyi , leswi na swona ku nga ku hetisisa nawu ntsena . 
Timfanelo leti ti xungetiwa hi nkalamfambelano wa ku tirhisiwa ka matimba . 
Timfanelo leti ti katsa mfanelo yin'we ya masungulo : mfanelo ya vutomi . 
Milawu leyi a yi na ndhawu eka ntwanano wa nxaviselano lowu tshunxekeke . 
Leswi swi fanele ku tiyisisiwa no tirhisiwa eka swiyenge swin'wana sweswi . 
Matiko lama hinkwawo a ya fanelangi ku vuyelerisa swihoxo swa hina . 
Magoza lama ya pfuna no va ya nkoka , kambe a ya enelangi . 
Hambiswiritano , swipakaniso leswi swa ha ri ekule swinene ni ku fikeleriwa . 
Swipakaniso leswi i swa nkoka eka ku humelela ka ku vumbiwa nakambe ka ikhonomi . 
Swilo leswi a swo humelela ku ya hi ntwanano hi swoxe . 
Swilo leswi a swi humeleli ntsena ehandle ka mindzilakana ya hina . 
Swiboho leswimbirhi a swi fambi hi tlhelo leri nga rona . 
Ku ya hi vonelo ra mina , swikongomelo leswimbirhi a hi leswi nga katsiwangiki hi ndlela ya maendlelo ya ntirhisano . 
Swiviko leswimbirhi swi yimela ndlela leyi nga yona ya ku fikelela leswi . 
Tinxaka letimbirhi ta vuvekisi ti fanele ku khomisana. 
Mikoka leyimbirhi yi nga tirhisana naswona yi fanele ku khomisana . 
Mikoka leyi a yi fanelangi ku konanisiwa ehansi ka swiyimo hinkwaswo . 
Leswi ha swi dinga ku kota ku fikelela vukulu bya ikhonomi bya nkoka swinene . 
Leti ku vile timhaka ta nkoka swinene leti boxiweke hi nkarhi wa jekajekisano . 
Leswi hinkwaswo swi ta vuyerisa mbangu hi ndlela leyi nga erivaleni . 
Leswi a swi ta lava matshalatshala yo hlawuleka , tanihileswi ndzi swi vonisaka xiswona . 
Leswi , hi marito matsongo , i swiphemu swa nkoka swinene . 
Hinkwaswo swi ni nkoteko wa ku tumbuluxa mitirho na vukulu . 
Hinkwaswo swi dinga swihlovo swa vunjoveri ku humelerisa migingiriko ya swona . 
Swi tlhela swi dinga ku tshikelela nkoka wa ndzavisiso lowu leteriwaka hi ku humelela ka matimba . 
I swa xiphemu lexi faneleke xa ndlandlamuxo wa hinkwaxo . 
I swa xifaniso lexi tekiweke eka masungulo ya switiviwa . 
Swi enerile ku tiyisisa levhele ya le henhla ya vuhlayiseki . 
Hinkwavo va le ku tsakeleni ka xitshunxo eka khombo ra vona . 
Swi tlhela swi va xilaveko xa ntlakuso wa ndzinganano . 
Swi tlhela swi va eka xiyimo xa ku teka matshalatshala ya ku endla kunene . 
Swi tlhela swi va ni vutihlamuleri bya 80% bya ku tirhisiwa ka mali . 
Swi le ku antswisiweni no tirhaniwa na swona eka nawu . 
Swi le ku lawuleni ka vanhu ku ehleketa ku ya hi swipimelo swa kurhula . 
I swa mikokankulu leyi hi lavaka ku yi yisa emahlweni . 
I matikoxidzi na hundziselo wa ku tshama etikweni ka vamatikomambe loku nga ri ki enawini . 
I vanghana , naswona un'wana na un'wana wa swi lemuka sweswo . 
Va nyikiwa mitirho , kambe eka ikhonomi ya Vantima ntsena . 
I timfanelo ta ximunhu , xidemokirasi na nawu wa mafumelo . 
Swi endleriwa ku va xitirho xa mafambiselo ya nxungeto . 
A hi swa xihundla , kambe swi fanele ku hundzuluxeriwa . 
A swo va xitirho ntsena xa ku tlakusa timfanelo ta ximunhu . 
A hi swoxe ntsena leswi nga ni vutihlamuleri bya nawu . 
Sweswi va le ka nxungeto wa ku va va nyikiwa xigwevo xa rifu . 
Swi tano , swi karhi ku burisana hi swona eka nkarhi wa sweswi . 
Hi leswi pfunaka hi ku kongoma eka vumaki bya xiyenge xa le xihundleni . 
I tipholisi leti simekiweke ehenhla ka timfanelo ta masungulo ta ximunhu na vaaki . 
Swa koteka , kambe hi leti nga tiyisisiwangiki hi tindlela to karhi . 
I swivutiso leswi hi swi katseke eka xiviko lexi . 
Va ni vutihlamuleri hikuva hi vona lava nga khoma matimba . 
Swi vekiwile eka nhlokomhaka ya xitshunxo . 
I masungulo ya vutomi bya mihluvukiso ya hina ya vaaki . 
I vanhu lava vekiweke hi ndlela yo antswa swinene eka ku endla tano . 
I vanhu lava hi dingaka ku tirha na vona . 
Swa fana eka matiko yo hlaya . 
I swivutiso swimbirhi swo engetela , naswona a hi swo seketela kumbe ku kaneta . 
Swi le mahlweni swinene eka swivilelo swa hina . 
Va khathala swinene hi khwaliti ya vutomi na mbangu wa vona . 
Swi vanga ku tika eka nkhomaniso wa swa ikhonomi , swa vanhu na swa tiko . 
Hakunene va fanele ku hlamuriwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Swi le rivaleni leswaku swi fanele ku engeteleriwa , hilaha mi nga vula hakona . 
Va ta eka hina loko nawu wu nga tirhi . 
A swi nga ha va swifaniso swo sukela hi 1999 , kambe a hi swona . 
A swi kotanga ku kumeka naswona a swi ngo va kona . 
Va faneriwa hi nseketelo wa hina , naswona mina , hikwalaho , ndzi seketela xiviko lexi . 
A va humelelanga naswona sweswo i mhaka ya kahle . 
Va vurile le ndzhaku leswaku a va nga ta endla sweswo . 
Va swi endle hi ku nghenisa vutomi bya vona ekhombyeni . 
Va kanerile xilaveko xo tirhisanela ekusuhi endzeni ka xifundza . 
A va fiki eka rimitsu ra vubihi bya kona . 
A va na matimba yo tshunxa swivuyeriwa . 
A vo fanele ku landzelela milawu yo fana . 
A vo fanela ku hakela levhi naswitsongo . 
A va tivi leswaku i swipimo swihi swi faneleke ku tirhisiwa . 
A va dingi ku nyikiwa tidyondzo , hi mani kumbe mani . 
A va endli nchumu handle ko tumbeta xiyimo xa swilo swa ntiyiso . 
Va swi lava ku vhota , kambe hi siku ra le mahlweninyana . 
Swi hunguta ngopfu khonsepe ya vukorhokeri bya mani na mani . 
Kahlekahle va tinyiketile hikwalaho ka ntshikilelo wo huma ematikweni yo hlaya . 
Va lava no aka xitici xintshwa xa matimba ya nyutliliya ! 
Va vuyeriwa ku suka eka xona , kambe na hina ha vuyeriwa ku suka eka xona . 
Va na ntsengo wukulu wa mivulavurisano yo tirhana na yona . 
Hi na mfanelo yo tiva leswi humelelaka . 
Swi vile swi amukeriwile naswona swi nghena eku tirhisiweni . 
Va vile erivaleni swinene mayelana na swiphiqo leswi hi langutaneke na swona . 
Swi vile nhlokomhaka ya nkanerisano eka nkarhi lowu nga hundza . 
Hikwalaho ka swivangelo swo hambana va arila ku cinca loku . 
Va vile na ntirho wo tika , ntirho wo tika hakunene . 
A va herisanga mihlaselo ya ku tihinga . 
Va na switirhisiwa swa timali swasweswo ntsena ku nga ri swin'wana ! 
Va na vutihlamuleri na ntirho wo tlula swin'we . 
Va na mfanelo yo vona mavito ya vona ya basisiwile swi helela . 
Va na mfanelo yo tifuma ku va va teka xiboho eka timhaka leti . 
Va fanele ku tshika tikoxikaya ra vona ku va va pona . 
Va fanele ku tsundzuka sweswo eka pholisi ya vona . 
Va fanele ku lawula tikharensi ta vona ku eneta hinkwavo . 
Va hanya nkarhi wo leha ku tlula vavanuna ku siva xivandla xa sweswo . 
Va kotile ku endla leswi ku fika eka xiyimo xo pimeka swinene . 
Va nga ho pfuna ku lulamisa xiyimo lexi vuriwaka . 
Naswona va fanele ku nyikiwa nkarhi wo endla leswi . 
Va fanele ku kota ku teka xiboho xo endla leswi hi voxe . 
Swi fanele ku va swi tirhisana na ku nghenisiwa ka mabandhi ya vuhlayiseki . 
Swi fanele ku sunguriwa ku va swi tiyisisa nsirheleleko wa vavekisi . 
Swi fanele ku landzeleriwa , naswona ndzi nge pfumeleli xo va ehandle ka leswi . 
A va fanelanga ku pfumeleriwa ku kavanyeta ndzinganano wa xiikhonomi . 
A va fanelanga ku siyiwa va kanakana hi ndlela yihi kumbe yihi hi leswi . 
A va fanelanga ku nyiketiwa eka mhaka ya vuxisi . 
Va fanele ku kota ku teka vutihlamuleri bya vona vini . 
Va fanele ku va na switirhisiwa swo endla ku hlawula loku . 
Va fanele ku tiva leswi va nga swi endlaka na leswi va nge kotiki ku swi endla . 
Va xixima ntsena ' e-e ' , naswona sweswo i swo fana swi ri swoxe hakunene . 
Swi nyika xikombiso xa mpimo wa ku twanana lowu nga fikeleriwa . 
Hakunene a va fanele ku yisiwa ekhoto hikwalaho ka leswi . 
Swi kongoma pholisi ya swa vurimi ya tiko ra yena n'wini . 
Swi yimela vukoteki lebyi a hi fanele ku byi tirhisa . 
Swi fuma vutomi bya hina na ku kula ka ikhonomi ya hina . 
A va fanele ku kota ku tirhisa mfanelo ya vona yo hlawula . 
A swi fanele ku nghenisiwa eka angarhelo wa xiletelo . 
A va falele ku nyikiwa nseketelo lowu faneleke eka ntirho lowu . 
A va fanele ku katsiwa ; a ku na ku kanakana eka swona . 
A va fanele ku va vona vavuyeriwa va xinawana lexi va nkoka ku tlula hinkwavo . 
A va fanelanga ku tshikiwa va pona eka swiendlo swo biha . 
A va nga fanelanga ku va vavavisiwa va mihluvuko leyi yo hatlisa swonghasi . 
A swi nga fanelanga ku tirhisiwa ku tshunxa swiphiqo swin'wana swa sweswi . 
A swi nga fanelanga , hikwalaho , ku vuyeleriwa eka xiletelo lexi . 
A swi fanele ku tirha tanihi ngopfungopfu masungulo yo antswisa vuhlayiseki . 
A va na mhaka na misava leyin'wana hinkwayo . 
Vona vini va na vutihlamuleri bya vumundzuku bya tiko ra vona . 
Na vona va ta va na ku fikelela ko olova eka makete wa vona wa le ndzeni . 
Va tshikilela xilaveko xa ku ya emahlweni ko engeteleleka eka timfanelo ta ximunhu . 
Va lava ku va na xiave eka njhekanjhekisano wa kunene wa mani na mani . 
Va kotile ku fikelela swo tala hi ku hoxa xandla ka vona . 
Kahlekahle a swi ri mhaka ya nkoka eka njhekanjhekisano wa hina . 
A va kotanga hambi ku ri ku nghena eka senthara ya swa mahungu . 
A va nga ri xiphemu xa vurhumiwa , kambe va tile . 
Va vekiwe tlhelo ntsena loko mixo wu ri karhi wu ya emahlweni . 
Va byeriwe sweswo loko va endla ntirho wa vona . 
A va ri , kunene , xiphemu xa nkoka xa nkanelo . 
Naswona va ta hleriwa lembe na lembe eka xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo . 
Va ta dinga nkarhi ku tolovela sweswo na swona . 
A swi nga amukeriwi , kambe ku ringeta swi kona . 
A va nga faneli ku tirhisa mali yo tala swonghasi eka eneji . 
Va ta kuma sweswo ntsena loko mihundzulo ya hina yi amukeriwa . 
Va ta ndzi byela hi swilo leswi va nga swi laviki . 
A swi ta yisa eka vuxaka byintshwa byo simekiwa eka ntirhisano . 
Swilo swi nge yi mahlweni ku fana na khale . 
Swilo a swi nga fanelanga ku va swi pfumeleriwile ku fika laha . 
Ehleketa leswi sweswo a swi ta swi endla eka matiko lama ha hluvukaka . 
Xa vunharhu , va mitlawa leyitsongo va fanele ku vuyeriwa eka ku sirheleriwa hi nawu . 
Xa vunharhu na xo hetelela , ku na mhaka ya ku leha ka nkarhi wa xona . 
Xa vunharhu na xo hetelela , a hi fanelanga ku chava ku pfuna . 
Xa vunharhu , a ndzi ta lava ku vula eka wena leswi landzelaka . 
Xa vunharhu , a ndzi ta lava ku tlakusa mhaka ya bayothanolo . 
Xa vunharhu , a ndzi ta rhandza ku vula nkongomelo wa vutirhisani . 
Xa vunharhu , xiviko xa goza ro lwa na vupfhumba bya swa masangu bya vana . 
Xa vunharhu , hatlisisa ku pfuxiwa ka swifambo leswi nga emagondzweni . 
Xa vunharhu , hilaha swi nga vuriwa hakona , ntirho wa mitlangu eka vanhu . 
Xa vunharhu , switlhavatlhavana swa bayolojikali swi tirhisiwile eka nkarhi lowu wa ha ku hundzaka . 
Xa vunharhu , ku pfuxeta swa ikhonomi a swi fani na ku pfuna ka ximunhu . 
Xa vunharhu , ntwananiso wa laveka swinene eka makete wa le ndzeni . 
Xa vunharhu , swi fambelana na ku tirhela erivaleni , hi marito man'wana , ku hunguta ku nga tshembi . 
Xa vunharhu , i swa nkoka leswaku hi dyondza un'we eka un'wana . 
Xa vunharhu , a swi ta va swi hoxekile ku tirhisa nikili eka swingwece . 
Xa vunharhu , van'wana va n'wina va tlakusile mhaka ya data . 
Xa vunharhu , ku humelela ko karhi ku fikeleriwile eka ku hetisa makete wa le ndzeni . 
Xa vunharhu , xiphiqo xa kunene swi tano i mhaka ya nkuriso . 
Xa vunharhu , ku na ku thyiwa ka mfumo wo langutela . 
Xa vunharhu , ku na mhaka yo olovisa tiphurosipekitasi . 
Xa vunharhu , ku na khombo ro va na nandzu wo pfumala maendlelo yo fana . 
Xa vunharhu , a ku fanele ku va na timali to ringana leti nga averiwa mhaka leyi . 
Xa vunharhu , hi fanele ku tilulamisela ku langutana na vumundzuku . 
Xa vunharhu , naswona hi fanele ku tshembeka eka levhele ya matiko . 
Xa vunharhu , hi fanele ku tiyisisa swipimo swa le henhlahenhla swa nsirhelelo wa mbangu . 
Xa vunharhu , hi fanele ku ringeta hi matimba yo engeteleleka 
Xa vunharhu , hi fanele ku languta swimakiwa swo ka swi nga ri swa ntiyiso . 
Xa vunharhu , hi fanele ku endlela vana va hina . 
Xa vunharhu , hi ringanyeta leswaku komiti yo kombela switsundzuxo yi tumbuluxiwa . 
Leswi ndza swi kombela hi vito ra nsirhelelo wa mbangu . 
Leswi ndzi swi vona swi ri mbuyeriso lowukulu wa xiletelo lexi . 
Leswi ndzi swi vona swi humelela hi tindlela to hlaya to hambana . 
Leswi swi hlangana swi va ndzhwalo lowukulu eka vanhu . 
Ntwanano lowu wu simekiwe eka timfanelo ta ximunhu na misinya ya xidemokirasi . 
Ntwanano lowu wu kayivela swinene ngopfu , hikwalaho wu fanele ku kanetiwa . 
Ntwanano lowu wu bihe ku tlurisa naswona hi nge wu amukeli . 
Ntwanano lowu a wu ringananga , wu le kule ngopfu . 
Ntwanano lowu i goza lerinene ku ya laha swi faneleke . 
Ntwanano lowu wu yimela goza ra nkoka swinene ku ya laha swi faneleke . 
Xikongomelo lexi xi avelaniwa na hi xiviko lexi nga mahlweni ka hina namuntlha , 
Leswi na swona swi tirha eka mitwanano leyi hi yi kanelaka namuntlha . 
Leswi na swona swi tirha eka pholisi ya le handle ka tiko na vuhlayiseki . 
Leswi na swona swi tirha na le ka mfanelo ya vana yo dyondza . 
Leswi na swona swi tirha naswona eka xiyimo xa le matikweni lawa ya ha hluvukaka . 
Leswi na swona swi fanele ku vuriwa eka njhekanjhekisano wo tano . 
Leswi swi katsa naswona ku tshunxiwa ka xihatla ka vakhomiwa va swa tipolitiki . 
Leswi swi vula naswona leswaku xi nge koti ku vhoteriwa xi hluriwa hi van'wana . 
Ndlela yin'wana yi vile yi kona , naswona ya tirha . 
Leswi nkarhi hinkwawo swi vanga swiphiqo , leswi hi nga ku ringeteni ku swi tshunxa . 
Ntsengo wa milawu lowu nga hundzuriwa , wu fanele , swi tano , ku katsiwa eka mivulavurisano . 
Hundzulo lowu wu amukeriwile hi mitlawankulu ya tipolitiki . 
Hundzulo hikwalaho a wu fanele ku twananiwa hilaha wu nga xiswona . 
Leswi swi fana na hundzuko wukulukumba eka muxaka wa databesi . 
Leswi swi vonaka onge i xiboho ku tlula xitshunxo . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka ku tirhisa tisisiteme to sivela vana . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka xivandla hinkwaxo xa pholisi ya eneji . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka switatimende swo yelana na pholisi ya swo pfuna . 
Leswi swi kongoma ku nga ri ntsena eka vavasati kambe na le ka vavanuna . 
Leswi swi kongoma , xikombiso , xiviko xo hlawuleka xa vupfhumba . 
Maendlelo lawa ya ya hi ku kula ka swikoxo hi vatirhisi . 
Maendlelo lawa ya komba matirhelo eka tindhawu tin'wana ta misava . 
Maendlelo lawa ya ta hi pfumelela ku fikelela xikongomelo xa hina lexi hi nga xi kungela . 
Xivandla lexi , hilaha mi tivaka hakona , a hi xintshwa eka hina . 
Tlhelo leri i ra nkoka ngopfungopfu eka nkarhi wa risexini . 
Tlhelo leri ro landzelerisa na rona , hikwalaho , i ra nkoka swinene . 
Tlhelo leri a ri fanele ku langutiwa nakambe endzhaku ka malembenyana . 
Ku asesa loku ku ta , hambiswiritano , kumeka eka swiviko swo hlela . 
Leswi swi vula leswaku hi vile na swiboho leswi faneleke swa xipolitiki . 
Mavonelo lawa , hi ku vona ka mina , i ya nkarhi wo koma swinene . 
Mavonelo lawa hikwalaho ya vonaka eka mina onge i yo ka ya nga rhanganga ya ehleketiwa . 
Ku yirisiwa loku ku tirha naswona eka ku hakelela mapfhumba ya mihlawulo . 
Leswi swi nga tano , swi fanele naswona swi komba swikongomelo hi ndlela yo antswa . 
Leswi swi nga tano , hi fanele ku kuma ndlela yintshwa . 
Leswi swilo swi nga tano , ndzi nge seketeli swiviko leswimbirhi . 
Leswi swi ndzi tisa eka mhaka yin'wana , ya makete wa vutirhi . 
Leswi swi ndzi tisa eka mhaka ya mina ya vunharhu : nkayakayo wa xiikhonomi . 
Leswi swi ndzi tisa eka mihundzulo leyi nga andlariwa . 
Bajete leyi i buloho ro ya eka nkarhi lowuntshwa wo endla minongoloko . 
Bajete leyi i yo hetelela ehansi ka malangutelo ya swa timali ya sweswi . 
Leswi swi lava angulo wo hlanganisiwa wo huma eka vanhu va matiko . 
Leswi swi tisa xivutiso xa ku sirheleriwa ka timfanelo ta ximunhu ta munhu ha un'we ta xinawu . 
Leswi swi nga fikeleriwa hi maendlelo yo karhi ya muxaka lowu . 
Leswi swi nga va makete wuntshwa wo pfuna wa ntshovelo wa swa vurimi . 
Leswi swi vonaka swinene eka xinawana lexi nga emahlweni ka hina . 
Leswi swi nga endliwa hi papila ro hundzula . 
Leswi swi nga endliwa hi ku tirhisa munhu wo xiya . 
Leswi swi nga endliwa , kambe swi le rivaleni leswaku swi ta teka nkarhi . 
Leswi swi nga va ntsena swo kongoma vutomi bya yena bya purayivhete . 
Leswi swi nga pfumeleriwi ku ya emahlweni siku rin'we rin'wana . 
Leswi swi nge endliwi hi xiphemu xin'we xa indasitiri nsena . 
Leswi swi nge endliwi ku suka eka siku rin'we ku ya eka rin'wana . 
Leswi swi nge hleririwi hilaha ku nga heriki . 
Leswi swi nge vi pholisi leyi hi lavaka ku yi landzelela . 
Leswi swi nge vi na swin'wana handle ka nkhumbo eka mbangu wa ntumbuluko . 
Swi tano , leswi swi nge ti tanihi muxaka wa xihlamariso . 
Leswi hakunene swi wela emavokweni yo kokela le xineneni . 
Yindlu leyi a yi ta sirhelela vutifumi bya matiko ya tinxaka . 
Ku hundzuka loku ku katsa , xo sungula , mhaka ya vuxihundla . 
Ku hundzuka loku a ku nga katsi ku hndzuka eka xiringanyeto . 
Mbulavurisano lowu wu na tipoyinti na maendlelo swo karhi swa nkoka . 
Mbulavurisano lowu i nandzeleriso wa lowu wa 1996 . 
Ku endla hi ku twanana loku i goza r ova na vuxiyaxiya ro ya laha ku faneleke . 
Khonsepe leyi , hi ku vona ka mina , yi pfulekile ku va yi nga tirhisiwa hi ndlela yo biha . 
Ku vilela loku , hambiswiritano , a ku tekeriwanga enhlokweni nakona . 
Leswi swi khumba vutomi bya vanhu , lebyi nga bya nkoka ku tlurisa . 
Xiletelo lexi xa nkarhi hinkwawo i goza ra nkoka ro ya eka ku endla leswi . 
Ntirhisano lowu a wu fanele wu laviwe khale . 
Leswi a swi nga , naswona a swi fanele ku tirhiseriwa swikongomelo leswi . 
Leswi ku nga va nhlangano wa leswi swimbirhi , xikombiso . 
Leswi a swi nga yimisa nkhumbo wo biha wo ya emahlweni . 
Leswi swi nga vonaka swi ri swo hlekisa , kambe a swi tano naswitsongo . 
Netiweke leyi yo sivela vugevenga na yona i ya nkoka hi tindlela tin'wana . 
Ndzhaka leyi ya mfuwo a yi fanele ku lawuriwa hi ndlela yo yiseka emahlweni . 
Khombo leri ri nyanyisiwa hi nhlangano wa xiikhonomi na timali . 
Njhekanjhekisano lowu i ku yisiwa emahlweni ka lowu nga hundza handle ko tsemiwa . 
Njhekanjhekisano lowu a wu ntsena mayelana na mhaka ya insitithuxinali , hambiswiritano . 
Njhekanjhekisano lowu wa ku tlhakisiwa ka vana i wa nkoka swinene . 
Njhekanjhekisano lowu wu ta humelela hikwalaho eka nkarhi lowu taka . 
Njhekanjhekisano lowu , hambiswiritano , a wu ri wo pfuleka no va erivaleni na ku aka nkarhi hinkwawo . 
Xiboho lexi xi fanele ku tshikeriwa mutirhi . 
Leswi swi lava vulawuri bya mfanelo bya leswi mali yi tirhisisiwaka xiswona . 
Leswi swi komba leswaku ku na moya wo fana exikarhi ka hina . 
Ku navela loku a ku fikeleriwanga , hikwalaho ka swivangelo swo hlaya . 
Ku nonon'hwa loku ku tika swinene ngopfungopfu eka matiko ya nhluvuko wa le hansi . 
Xiletelo lexi naswona i xa nkoka swinene eka ntirhisano wa tinxaka . 
Xiletelo lexi a hi angulo eka mitlhontlho leyintshwa leyi . 
Xiletelo lexi a hi yona ndhawu yo lawula mapurasi lamatsongo . 
Xiletelo lexi i xo sungula ehansi ka maendlelo lamantshwa ya komiti . 
Xiletelo lexi xi fanele ku va xi lulamile eka tin'hweti timbirhi leti taka . 
Xiletelo lexi naswona xi ta hi pfuna ku hlula nkayakayo . 
Xiletelo lexi , xiyimo lexi xa hinkwavo , i xiyimo lexinene xa hinkwavo . 
Leswi swi homboloxa swiboho swa ku tiboha endzeni ka makete wa le ndzeni . 
Dokumente leyi yi tumbuluxa khaqa , swiyimo leswi nga swona swa leswi hinkwaswo . 
Leswi a swi kombi swo saseka eka swivandla swin'wana swa nkanerisano . 
Leswi a swi landzi swinawana leswi nga twananeriwa swa ntlangu . 
Leswi a swi a swo fanela ku va tano naswitsongo . 
Leswi a swi pfuni ku endla ntirho wa hina wu va lowo khomana ku tlula sweswi . 
Leswi a swi vuli ku konanisa makete wun'we . 
Leswi a swi vuli leswaku ntirho wa hina wu herile phela . 
Leswi a swi vuli leswaku hinkwaswo swi hleriwile . 
Leswi a swi vuli leswaku tiposo leti a ti dingeki. 
Leswi a swi vuli leswaku hina hi hexe a hi na vutihlamuleri . 
Leswi a swi vuli , hambiswiritano , leswaku swi nga tshama nkarhi wo ka wu nga pimiwanga . 
Leswi a swo vula leswaku mali yi le ku tlangisiweni . 
Leswi a swi tisi swiphiqo endzeni ka xiyenge xa swa vurimi . 
Leswi a swi vonaki swi ri xitshunxo lexi nga xona eka mina . 
Mpfapfarhuto lowu wa bajete hi tlhelo ra swa timali i wo tsekatseka ngopfungopfu . 
Ku kula loku ka xiikhonomi ku le ka mbilu ya ikhonomo ya misava hinkwayo . 
Nhlawulo lowu wu ta tiyisa xidemokirasi xa insitithuxini ya hina . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka ku landzelerisa malakatsa elwandle . 
Madyambu lawa , hi kanela ku hunguteka ka ntsengo wa tinyoxi . 
Xiwelo lexi xi tekeriwe enhlokweni eka vhoti yo hetelela . 
Leswi swi hlamusela leswaku hikwalaho ka yini ndzi vhotile ndzi seketela ndzimana leyi . 
Nyimpi leyi yo lwisa vukungundzwana na vugevenga byo kunguhatiwa yi fanele ku ya emahlweni . 
Nhlayo leyi yi vile yi katsiwile eka swinawana swo hlayanyana . 
Vandla leri ri fanele ku kuma ku tshembeka ka matlhelo lamambirhi . 
Rimba leri ra ntwanano hi lerinene , hi ku vona ka mina . 
Leswi swi ya emahlweni swi tlakusa xihatla xa ku laveka ka hundzuko . 
Leswi swi hi nyika nkarhinene wo lawula ku cinca ka tlilayimete . 
Leswi a swi kali swi vuriwa hi ku ya hi hina . 
Leswi a swi kali swi vuriwa eka lavo tala , kambe ku nga ri ka un'wana na un'wana . 
Leswi a swi kali swi seketela misinya ya masungulo ya demokirasi na vutsongo . 
Leswi swi na nkhumbo wo kongoma eka vaaki va hina na mabindzu . 
Leswi swi na ku vanga hasahasa swinene eka matiko lama khumbekaka . 
Leswi kahlekahle swi hi fikise eka njhekanjhekisano lowu laha namuntlha . 
Leswi se swi vile na nkhumbo lowunene le hansi . 
Leswi swi vile swi humelerile eka mhaka ya swifambo swa le magondzweni . 
Leswi na swona swi hlamuseriwile hi vuxokoxoko eka xiboho . 
Leswi swi pfumelelaniwile naswona a hi swi kaneti . 
Leswi yi vile mhaka leyi ngopfungopfu yi nga kusuhi na mbilu ya mina . 
Leyi yi vile mhaka leyi nga sala nkarhi wo leha . 
Leswi swi tiyisisiwile ku suka eka matlhelo hinkwawo eka nhlengeletano leyi yo helela . 
Leswi swi tiyisisiwile nakambe eka nkarhinyana lowu nga hundza . 
Leswi swi pfampfarhutiwile , kambe a swi si va eku tirhisiweni . 
Leswi swi endlekile hikwalaho ka rimba ra xiletelo ra 1990 . 
Leswi swi vile tano nkarhi wa khume ra malembe manjhe . 
Leswi swi vile tano eka swivutiso leswi fambelanaka na maendlelo eka ku tlula milawu . 
Leswi swi vile tano mayelana na mbangu . 
Leswi swi vile njhekanjhekisano wo sungula eka mhaka leyi . 
Leswi swi tirhisiwile eka nkarhi lowu nga hundza , kumbexana hi ndlela ya xiwelo . 
Leswi swi vile swo pfuna ngopfu na ku nyika matimba eka hina . 
Leswi swi vile rivaleni leswaku swi vile tano eka indasitiri ya thelekhomunikhexini . 
Leswi swi hoxile xandla swinene eka nkayakayo wa sweswi . 
Leswi a swi humelelanga laha , hambileswi ku nga na xidingo . 
Leswi a swi fambelani na leswi nga vuriwa le ndzhaku . 
Lawa ya fanele ku va maendlelo ya hina eka matiko lawa ya ha hluvukaka . 
Leswi swi fambelana na mhaka ya nawu wa swiphemu swo ka swi nga bohi . 
Leswi swi vika masungulo ya nguva yintshwa eka vutluti . 
Miehleketo leyi hi leyi hi faneleke ku tshama eka yona , loko ndzi ehleketa . 
Nkambelo wa nkhumbo i wa nkoka eka hina hikwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Ku jama loku ku sivela nakambe nhluvuko wa matiko lawa . 
Nkoka lowu wu vonaka ngopfu eka xivandla xa vuthori . 
Mhaka leyi ya nkoka i nhlokomhaka ya nkanelo wa hina namuntlha . 
Leswi swi vekela mpimo wa ntumbuluko eka leswi hi nga swi endlaka . 
Lexi hi xona n'wini xi vumba ku hoxa xandla ka nkoka eka pholisi ya swa vurimi . 
Lexi hi xoxe xi tikombile ku va xi ri ntirho wo nonon'hwa . 
Nkayivelo lowu wu lava ku lulamisiwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Mahungu lawa a ya kona helo eka swiletelo . 
Pfhumba leri a ri nga ha va goza rinene ku ya eka tlhelo relero . 
Pfhumba leri kahlekahle i goza leri kongomaka laha ku faneleke . 
Xitirhisiwa lexi a xi fanele ku amukeriwa hi ku hela ka 2008 . 
Leswi swi tisa ku nga ringaringani eka xiboho hinkwaxo . 
Leswi swi katsa tindzawulo ta ndzavisiso , rihanyu na mbangu . 
Leyi i nyimpi ya nawu , na ya nawu wa matiko . 
Leyi i mhaka yikulukumba , naswona swi fambelana na mfikeleleko . 
Leri i goza rikulukumba ro ya emahlweni eka ku tirha na vona . 
Lowu i ntirho wukulukumba kambe wu nga endliwa . 
Leswi i ku onha hivomu nsinya wa ku pima ku ya hi vukulu bya swiphemu . 
Lexi i xiphemu xa le xikarhi xa mihundzuko ya xivumbeko leyi lavekaka . 
Lowu i ntlhontlho lowu hi faneleke ku wu lulamisa . .  . 
Lowu i ntirho wa le rivaleni lowu a hi fanele ku wu endla . 
Lowu i nkotlaniso lowu wu nga fikeleriwangiki nkarhi hinkwawo . 
Lexi i xiviko xo angarhela ehenhla ka xivandla lexikulu swinene . 
Leswi i ku fikelela ntwanano exikarhi ka mpindzulo na ku twela vanhu . 
Leyi i nomboro yikulu , naswona swi le rivaleni leswaku a yi amukeleki . 
Lexi i xiringanyeto xo va na khombo hikwalaho ka swivangelo swo hlaya . 
Lowu i njhekanjhekisano lowu a wu fanele ku va kona exikarhi ka vanhu . 
Lexi i xiboho lexi nga tekiwa hi ku tshunxeka hi hinkwerhu ka hina . 
Leswi i nkayivelo wa swa demokirasi lowu lavaka ku tirhaniwa na wona . 
Lexi i xihumelelo lexi nga ho to yaka emahlweni . 
Lexi i xivandla xo tika , xo bohana , lexi faneleke ku lulamisiwa . 
Lowu i nkanerisano lowu nga nsinya wa pholisi ya swakudya . 
Lexi i xirhalanganyi xa masungulo eka ku endleka ka ku rhula . 
Leyi i mhaka ya masungulo naswona hi nge yi honisi . 
Lexi i xivangelo xin'wana xa nkoka xa ku seketela xiviko lexi . 
Lowu i ntlangu lowu ndzi nga tiyimiselangiki ku wu tlanga . 
Lowu i nsinya wo angarhela , lowu hi ngo wu seketelaka ntsena . 
Lawa i masungulo lamanene lawa hi nga akaka ehenhla ka wona . 
Leyi i miehleketo ya kahle naswona yi na nseketelo wa palamende . 
Lexi i xivutiso xa kahle , lexi olovaka ku xi hlamula . 
Leyi i mhaka ya kahle naswona ndzi amukela ntwanano lowu . 
Lowu i antswiso wukulukumba naswona a hi fanele ku tsundzuka sweswo . 
Lowu i ntlhontlhonkulu lowu hi faneleke ku langutana na wona . 
Lexi i xikongomelonkulu xa maendlelo yo languta hi vuntshwa lama yaka mahlweni . 
Lexi i xirhanganankulu xo va hi pakanisa eka xona . 
Leyi i levhele leyi swi endlekaka ku yi fikelela . 
Lowu i humelelo wukulukumba , lowu hi tsakaka hi wona . 
Lowu i ntlhontlho wukulukumba eka vanhu hi ku angarhela . 
Lexi i xipimelo xo boha xa mivulavurisano na matiko yo ka ya nga ri ka yunyoni . 
Leyi i mhaka ya nkoka wa vuyimeri na xipolitiki ya ntiyiso . 
Leyi i mhaka leyi ya ha riki ku langutiweni . 
Lexi i xihoxo lexi xa ha lavaka ku lulamisiwa . 
Lowu i ntlawa wuntshwa wa xinawu lowu a wu nga ha tumbuluxiwa . 
Lexi i xiphiqo xa nkarhi hinkwawo ku nga ri ntsena xa laha kusuhi . 
Leyi i mhaka leyi ndzi ehleketaka leswaku hi fanele ku yi xiya . 
Leyi i mhaka ya khwaliti , goza rikulu eka khwaliti . 
Leyi i pholisi leyi pfumelelaka mihundzulo ya xivumbeko na ku ya emahlweni . 
Lexi i xiendlo xa xipolitiki lexi hi faneleke ku xi endla . 
Leyi i mhaka ya xipolitiki leyi sweswi yi nga na nkarhi wa yona . 
Lexi i xiphiqo lexi hi xi lemukaka ngopfungopfu . 
Lexi i xiphiqo lexi hi nga laviki ku langutana na xona . 
Lexi i xiphiqo lexi hi faneleke ku xi lulamisa hi ku hatlisa . 
Leyi i phurosese leyi yi nga vaka ntsena na ku ya emahlweni hi kutsongotsongo . 
Nkayakayo lowu wa swa rihanyu wu le ka xikalo xa misava hinkwayo . 
Lexi i xivutiso lexi a ndzi ta rhandza leswaku u xi hlamula . 
Lexi i xivutiso xo huma eka vanhu lava nga eka ndhawu ya kona . 
Lexi i xivutiso lexi hi nga xi hlamulangiki hi ku kongoma . 
Lexi i xiyimo xa kahle xa timhaka , hi ku ehleketa ka mina . 
Leri i khombo ra kunene naswona swi fanele ku amukeriwa . 
Lowu i nkarhinene wo kuma maendlelo mantshwa . 
Lowu i ntiyiso lowu hi nga vaka na ntiyiso wa wona . 
Lowu i hundzuko lowu lavekaka na ku va wu hundzeriwe hi nkarhi . 
Leyi i mhaka leyi solekaka leyi a yi nga fanelanga ku honisiwa . 
Lexi i xiviko lexi nga xa nkoka eka maehleketelo ya hina . 
Lexi i xilaveko xa mikarhinene yo ringana , ku va vaaki na demokirasi . 
Lowu i njhekanjhekisano wa xisayense ku tlula wa xipolitiki . 
Lexi i xivandla xo tsekatseka hi ndlela ya xipolitiki na xiikhonomi . 
Lowu i nhlaselo wo tika eka vutiveki bya rixaka na vun'we . 
Leswi i mhaka ya tingana , hikuva njhekanjhekisano i wa nkoka swinene . 
Lexi i xikombiso xa leswaku ku kambela swi sungula ku tirha . 
Leswi i swo ka swi nga endleki handle ka swona , swa nhluvukiso wa swa tinhlampfi . 
Lexi i xiyimo lexi nga tiyiselekiki naswitsongo . 
Lexi i xiyimo lexi nga na mivuyelo yo biha eka vavabyi . 
Lawa i masungulo ya ku va hi tirha swin'we . 
Lexi i xiyimo xa swilo lexi hi nge xi amukeliki . 
Leyi i mhaka yo olova hilaha ndzi twisisaka hakona . 
Leri i qhinga ra mayelana na ku ya emahlweni ra 2012 . 
Leyi i nhlokomhaka ya nkoka swinene eka vaakitiko va hina . 
Leyi i nhlokomhaka leyi hi nga fanelangiki ku yi honisa njhe . 
Leyi i nhlokomhaka leyi hi nga ta tlhelela eka yona . 
Leyi i nhlokomhaka leyi nga langutiwiki ku ringana . 
Lowu i ntirho wa hina hinkwerhu eka nkarhi lowu taka . 
Lowu i nkarhi wa nkarhinene wo ka wu nga si tshama wu va kona emisaveni . 
Lowu hakunene i nkarhi wa matimu , hilaha swi nga tshikileriwa hakona . 
Lowu i nkarhi wo tika swinene , ngopfungopfu hi nkarhi wa nkayakayo . 
Leri i tlhelo ra nkoka swinene ro antswisa vusirheleleki bya le magondzweni . 
Leyi i mhaka ya nkoka swinene leyi lavaka nxopaxopo wo enta . 
Leri i khombo lerikulu swinene leri faneleke ku langutiwa . 
Lexi i xiyimo xo tika swinene ku tirhana na xona . 
Leswi i ku hlulela rihanyu na mbangu . 
Lexi i xivutiso xa nkoka eka maendlelo yo kurisa ya nkarhi lowu taka . 
Leswi i swa nkoka swinene ngopfu eka vumundzuku bya vanhu va hina . 
Leswi hi swona ntsena ndzi vulavulaka hi swona laha , swona ntsena . 
Leswi hinkwaswo i mayelana na pholisi yo fana ya swa matiko ya le handle na vuhlayiseki . 
Leswi swi vile se i ku kokela endzhaku ko ka ku nga tiyiseleki ka vukorhokeri bya mani na mani . 
Leswi na swona i mhaka ya ku seketelana na tinxaka leti taka . 
Lexi na xona i xivandla lexi welaka ehansi ka vutihlamuleri bya hina . 
Leswi na swona i elemente ya xiringanyeto xa hina eka mhaka ya chukela . 
Leyi na yona i mhaka leyi lavaka ku tirhiwa . 
Leswi na swona swi khomanile na mhaka ya ku humelela . 
Lexi na xona xi khomane swinene na ku va vusiwana byi hundzuriwa bya va xisati . 
Leswi na swona swa vuriwa eka nsusumeto wo lava xitshunxo . 
Leswi na swona swa fambelana na maendlelo ya le ndzhaku ya swa bajee . 
Leswi na swona i xiphemu xa phakeji hinkwayo ya swa matirhelo . 
Lexi na xona hi xin'wana lexi vukamberi byi nga ta fanela ku xi sivela . 
Leswi na swona hi leswitsongo eka honkwaswo leswi vaaki va nga swi langutelaka eka hina . 
Leswi na swona hi yona ndlela yi ri yoxe yo sirhelela ndzhuti wa ximunhu . 
Leyi na yona i mhaka leyi ndzi lavaka ku yi vula namuntlha . 
Lexi na xona hi xona xivangelo xa ku va ku ri na ku lebula ka vuxisi . 
Lexi na xona hi xona xivangelo xa ku va hi ta tshama hi gingirika . 
Leri na rona i theme leri a ri amukeriwile hi komiti . 
Leswi na swona i ntiyiso eka ku hoxa xandla eka mihlangano ya swa mbangu . 
Leswi na swona hi swona mayelana na vun'wini bya vumune , swihangalasamahungu . 
Lexi na xona hi xona xivangelo xa ku va khomferense yo languta hi vuntshwa yi ri ya nkoka swinene . 
Lexi na xona hi xona xivangelo xa ku va hi ri na ntlawa wo landzelerisa wo nghenelena ka tiinsitithuxini . 
Lexi na xona hi xona xivangelo xa ku va hi landzelerisa leswi humelelaka hi ndlela yo antswa . 
Leyi impurojeke yo tlatlambela kambe leyi nga ya nkoka . 
Lexi i xivandla xa nawu lexi nga cincaka hi ku hatlisa . 
Lexi i xivandla laha ntirho wo engeteleleka a wu nga endliwa . 
Leyi i ndlela yo pfuna yo endla leswaku ntshikilelo wu va kona . 
Lowu i njhekanjhekisano wo hambana ehenhla ka mhaka yo hambana . 
Lexi i xikombiso xa nhlaselo lowu ndzi nga wu vula eku sunguleni . 
Lexi i xikombiso xa maendlelo lamantshwa yo ya eka ntwananiso . 
Lowu i ntirho wo tirhela swilo erivaleni , ku nga ri hansi ka sweswo , ku nga ri swo swi hundza . 
Lowu i mbuyelo lowunene swinene wa hundzulo lowa sweswi . 
Lowu i nkarhinene wa matimu lowu nga fanelangiki ku hupiwa . 
Lawa i masungulo ya nkoka ya pholisi ya swa vanhu na xifundza . 
Lowu i njhekanjhekisano wa nkoka lowu nga emahlweni ka hina . 
Leyi i mhaka ya nkoka eka rihanyu ra vanhu na ra swihari . 
Leyi i mhaka ya nkoka leyi nga vekiwangiki erivaleni . 
Leyi i mhaka ya nkoka , hilaha hinkwenu mi swi tivaka kahle . 
Leyi i mhaka ya nkoka , kambe yi vuriwa hi xiwelo . 
Lexi i xiphemu xa nkoka xa tlhelo ro kaneta ra xidemokirasi xa tiko . 
Leyi i mhaka ya nkoka leyi a yi nga fanelanga ku rivariwa . 
Leyi i mhaka ya nkoka , hilaha swivulavuri swo hlaya swi nga ringanyeta hakona . 
Lexi i xivutiso xa nkoka lexi yimeleke ku lulamisiwa . 
Leri i goza ra nkoka ro ya emahlweni , loko hi languta laha ku nga sunguriwa kona . 
Leri i goza ra nkoka ro ya eka xitshunxo xa nkarhi hinkwawo . 
Leri i pfhumba ra nkoka leri hinkwerhu hi faneleke ku ri seketela . 
Lexi i xitirho xa pholisi yamakete wa le ndzeni na vuphikizaneki . 
Leyi i mhaka ya ku va tiko rin'wana na rin'wana ri tilulamisela yona . 
Leyi i mhaka yo vilerisa ngopfu etikweni ra mina . 
Leyi i mhaka ya nxiximo wa nawu wa ximunhu wa matiko . 
Leyi i mhaka leyi khumbaka swo tala swa swivumbo swa mina . 
Leyi i mhaka leyi na yona hi yi tekelaka enhlokweni . 
Leyi i mhaka leyi hi nga yi kanela tinhwetinyana leti nga hundza . 
Leyi i mhaka leyi khumbaka matlhelo ya vutomi bya siku na siku . 
Leyi i mhaka leyi sweswi se yi nga hava ku lwisiwa . 
Lowu i nkarhinene wa tikhampani leti na vatirhi va tona . 
Lowu i nkarhinene wa hina ku va hi antswisa xiyimo . 
Lowu i nkarhinene lowu hina hi hexe hi nga fanelangiki ku wu hupa . 
Lexi i xiyimo xo ka xi nga amukeleki lexi a xi fanele ku susiwa hi xihatla . 
Lexi i xiphemu xin'wana xa vanhu lexi khumbekaka . 
Lexi i xivandla xin'wana lexi hi faneleke ku teka goza eka xona . 
Leyi i mhaka yin'wana leyi hi faneleke ku yi tekela enhlokweni . 
Lexi i xivangelo xin'wana xa ku va mi hi endzerile namuntlha . 
Lexi i xivangelo xin'wana xa ku hikwalaho ka yini xitirhisiwa lexi xi ri xa nkoka wo hlawuleka . 
Leswi swa vonaka eka xiyimo xa nawu wa swihangalasamahungu . 
Leyi hi yona mbilu ya xivutisonkulu lexi hi langutaneke na xona . 
Leswi hakunene a swi tano loko swi hundzuluxeriwa eka tlhelo lerin'wana . 
Leswi hakunene a hi swona ehansi ka mitwanano ya le dzongeni . 
Leyi hakunene a hi yona pholisi leyi hi yi sirhelelaka laha . 
Leswi swi le rivaleni leswaku swa laveka ku va ku papalatiwa mikayakayo leyi taka . 
Leswi swi le rivaleni leswaku a hi swona , leswi swi solekaka swinene . 
Leswi swi le rivaleni a hi yona ndlela leyi nga tekiwa eka xiviko . 
Leswi swi tekiwa swi ri xiphemu xa ku fikelela hi ku ringana ka vukorhokeri bya mani na mani . 
Leswi swi fularhelana na makhomelo yo ringana naswona a swi amukeleki . 
Leswi swi fularhelana na masungulosungulo ya demokirasi hinkwayo . 
Leswi swi tumbuluxa swipimo swimbirhi , leswi swi nga xiphiqo lexikulu . 
Leswi i swa nkoka eka ku twisisa matirhelo ya sisiteme . 
Leswi sweswi hi swin'wana leswi a hi fanele ku vilela hi swona . 
Leswi swa hlamuseriwa eka swiviko swa nongoloko wo pfuneta . 
Leswi swi vangiwa hi ntwanano lowu nga endliwa exikarhi ka mitlawa lemimbirhi . 
Leswi i swa nkoka ku sivela ku rhelelela ehansi . 
Leswi futhi i swa nkoka wo engeteleleka eka xiyimo xa sweswi xa makhiroikhonomiki . 
Lebyi i vumbhoni bya ntirhisano lowunene lowu hi nga wu sungula . 
Leri hi rona qhingq leri hi nga ri ringanyeta ku sukela eku sunguleni . 
Leswi kahlekahle hi swon aleswi mifumo ya hina na yona a yi ri ku swi endleni . 
Lexi kahlekahle hi xona xivangelo xa ku va nsinya wa vuxiyaxiyi wu endliwile . 
Leswi swi ta engeteleleka ku va swa nkoka eka nkarhi lowu taka . 
Lawa i mahungu lamanene naswona ha ma khensa . 
Lawa i mahungu lamanene naswona a hi fanele ku aka ehenhla ka wona . 
Lawa i mahungu lamanene eka magidi ya mindyangu leyi khumbekaka . 
Lawa i maendlelo lamanene , hambiswiritano , naswona a ya fanelanga ku papalatiwa . 
Leswi swi kahle , kambe a swi yi kule ku ringana . 
Lawa i mahungu lamanene swinene eka mitlawa ya ikhonomi na timali . 
Leswi hi leswi xiyimo xa timfanelo ta ximunhu kahlekahle xi nga yimisa xiswona . 
Leswi hi leswi a hi tirhisa xiswona hi tipurojeke ta hina . 
Leswi hi leswi hi nga swi endlisa xiswona eka nkarhi lowu nga hundza . 
Leswi i vuxisi naswona byi fanele ku hela hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Leswi swi kombisiwa hi ntokoto wa sweswinyana eka xiyenge xa mina n'wini . 
Leswi i swa nkoka eka ku va maendlelo ya ya emahlweni . 
Leswi i swa nkoka ku nga ri ntsena hi nkarhi wa nkayakayo . 
Leswi i swa nkoka , hilaha ndzi nga kombisa hakona , eka magidi ya vanhu . 
Leswi i swa nkoka , hikuva inthanete yi hava mindzilakana . 
Leswi i ku tshova nawu wa matiko , naswona a swi amukeleki naswitsongo . 
Leswi hi tindlela to tala i xikhovolelo xa nhlangano wa swa timali . 
Leswi a swi kali swi ri ndlela yo tsutsumela ehansi . 
Leswi a swi fanelanga eka xiyimo xa xiletelo xa ku lebula . 
Leswi swi engetela nkokelano eka tindhawu tin'wana ta misava . 
Leri hakunene i siku ra nkoka swinene eka matimu ya swa le lwandle . 
Leswi hakunene i swa nkoka eka ku tshembeka ka xitoloveto . 
Leswi hakunene swa dzuneka , naswona ndza tsaka hi swona . 
Leswi swi kungeriwele ku tirha eka maendlelo eka mbangu ngopfungopfu . 
Lexi i xikombiso xin'we ntsena xa leswi swi nga kaneriwaka . 
Leswi i ntsena ku tlakusa swingari swingani swa timhaka leti . 
Leswi i ntsena leswi tshikileriwaka eka eka xiringanyeto xexo . 
Leswi i swa nkoka mayelana na vumundzuku bya mhaka leyi . 
Leswi swi tlula leswi mani kumbe mani a nga vaka a swi languterile , hi ku vona ka mina . 
Lowu i mbulavulo wa mina wo hetelela , hilaha ndzi veke ndzi vuleke hakona . 
Leswi i swa ntumbuluko , naswona hi ku vona ka mina , a swi fanele ku hlayisiwa . 
Leswi swa laveka eka hiswimbirhi indasitiri na ku sirhelela mutirhisi . 
Leswi a swa ha ri ntsena vuxaka exikarhi ka vanyikeri na vaamukeri . 
Leyi a ya ha ri mhaka ya mundzuku , kambe sweswi . 
Leyi a hi mhaka ya mavonelo ya nkarhi wo leha lama naveriwaka . 
Leswi a hi ndhurho lowu bohaka loko hi languta xiyimo xa sweswi . 
Leswi a hi mhaka yo ya tlhelo rin'we ntsena , kambe i ncincisano . 
Leyi a hi mhaka leyi ku nga vulavurisaniwaka hi yona laha . 
Leswi a hi xiphiqo , hilaha vo tala va vonakaka va ehleketa hakona . 
Lexi a hi xitshunxo lexi hi xi tekaka xi amukeleka . 
Leyi a hi ximhakana , i ya nkoka hakunene . 
Leswi a swi fambelani na ku ahlula nkahlulo , swi le kule na sweswo . 
Leswi a swi fambelani na ku tirhisa ka xiletelo xa tindhawu to hanya eka tona . 
Leswi a swi amukeleki naswona hi fanele ku tirhana na swona . 
Leyi a hi mhaka leyi yin go honisiwaka . 
Lowu a wu nga vi ntirho wo olova kahlekahle . 
Leswi a swi lulamanga , naswona hi fanele ku cinca xiyimo lexi . 
Leswi a swile ku humeleleni , naswona a swi lulamanga ku ringana . 
Leswi a hi leswi a swi fanele ku va xiswona eka xidemokirasi . 
Lowu a wo va makete ntsena : i muganga . 
Leswi a hi ntsena mayelana na tihomu na tinyimpfu tingari ringani . 
Leswi a swo va ntsena mayelana na mixavo yo antswa na ku hlawula ko engeteleleka . 
Leswi a swo fambelana na mahungu ntsena , swi fambelana na nhlanganiso . 
Leswi a swo laveka ntsena , kambe swi le rivaleni i swa nkoka lowukulu . 
Leswi a hi ntsena xiphiqo xa vona , i tingana ta hina . 
Leswi a hi mhaka ntsena yo tsundzuka ndlala . 
Lowu a hi nchumu lowu fambelanaka ntsena na vusweti . 
Leswi a hi nchumu lowu u nga vulaka leswaku wu pfulekile . 
Leswi , a yo va mhaka yo biha , hi ku vona ka mina . 
Lowu a hi wona angulo wo fanela eka nkayakayo wa xiikhonomi . 
Lowu a hi wona nkarhi wo fanela ku va u vulavula . 
Leyi a hi yona ndlela yo tlula hinkwato yo antswisa vuxaka bya hina . 
Leswi a swi tano eka xivandla xa vuthoriwa . 
Lowu a hi wona muxaka wo hluvukisa tindhawu ta le makaya lowu hi wu lavaka . 
Leyi a hi yona ndlela leyinene yo endla swilo . 
Lexi a hi xona xihlovo xa mbuyelo wa swa timali . 
Leswi a hi leswi ndzi lavaka leswaku swi ku humelela . 
Leswi a swi si va tano eka vaphakeri va mikorhokelo . 
Leswi a hi swona , hambiswiritano , leswi hi nga tela ku kanela swona laha . 
Leswi swi le rivaleni eka misava ya mitlangu leyi nga vuriwa le ndzhaku . 
Leswi swi le rivaleni i xivilelo xikulu eka xifundza lexi . 
Leswi swi le rivaleni a swi fanelanga eka nkarhi lowo leha . 
Leswi swi le rivaleni i swa nkoka swinene eka matiko ya ku amukela . 
Lexi i xin'wana nakambe lexi a ndzi ta lava ku xi vula . 
Leri i rin'wana ra matlhelo leri fambelanaka na swisirhelelo swa maendlelo . 
Leswi i xin'we xa swiringanyeto swa masungulo ela xiviko xa mina . 
Lowu hi wun'wana wa mijekajekisano leyikulu evanhwini namuntlha . 
Lowu hi wun'wana wa mitiyiso ya matimu eka xivandla lexi . 
Leyi hi yin'wana ya miehleketo leyi nga eka miringanyeto ya hina . 
Leyi hi yin'wana ya timhaka leti kongomisiwaka eka vuhlanganisi . 
Leyi i yin'we ya tielement e letikulu eka vuhlanganisi . 
Lexi hi xin'wana xa swinotlela swo ya eka vuphukizaneki bya nkarhi lowu taka . 
Lexi i xin'wana xa swikongomelo swa nkarhi lowo leha , a hi swona ? 
Lexi hi xin'wana xa ku tiboha eka kungu . 
Leyi hi yin'wana ya timhakankulu ta dokumente ya hina . 
Lexi i xin'wana xa nkhumbo lowukulu wa xiletelo . 
Lexi hi xin'wana xa swiphiqonkulu swa mikarhi ya hina . 
Lexi hi xin'wana xa swiphiqo leswo tala leswi tisiwaka hi dlilobalayizexini . 
Leyi hi yin'wana ya tinhlokomhaka leti hi tirhanaka na tona . 
Leyi i mhaka yin'we ya nkoka leyi lulamisiwaka eka xiviko . 
Lawa i mahungu ntsena ya loko swin'wana swi nga endliwanga . 
Leri i tlhelo rin'we ntsena ra xiphiqo lexikulwanyana . 
Leswi i ntsena goza ro sungula ra maendlelo yo leha . 
Lowu i ntirho wa hina , ntirho wa tiinsitithuxini hinkwato . 
Leswi i swa nkoka ngopfungopfu eka vanhu lavatsongo na vana va xikolo . 
Leswi i swa nkoka wo hlawuleka mayelana na makete wun'we . 
Leswi i swa nkoka wo hlawuleka mayelana na maendlelo eka mhaka ya ndhawu ya vuhlayiselo . 
Leswi swi tano ngopfungopfu eka mhaka ya swidlayaswikarhati na mirhi yin'wana . 
Leswi swi tano ngopfungopfu laha goza ra xipolitiki ri khumbekaka . 
Leswi swi tano ngopfungopfu mayelana na swihumesiwa swa yindlu yo hlayisa swimila . 
Leswi swi tano ngopfungopfu eka xivandla xa pholisi ya eneji . 
Leswi i ntiyiso ngopfungopfu eka mhaka ya matiko lama ha hluvukaka . 
Leyi hi yona kahlekahle nhlokomhaka ya xiviko lexi nga emahlweni ka hina . 
Leswi hi swona kahlekahle leswi xiletelo xa sweswi xi lavaka ku swi papalata . 
Lexi hi xona kahlekahle xivangelo xa ku va valawuri va hluriwa eka nyimpi leyi . 
Lexi hi xona kahlekahle xivangelo xa ku va hi tirhana na mhaka leyi . 
Leswi kahlekahle swi lawuriwa hi milawu ya ntumbuluko . 
Loku i ku cinca kukulukumba loko ku pimanyisiwa na malembe lama nga hundza . 
Leswi i ntsena ntwanano , lowu nga endliwangiki namuntlha . 
Leswi yo va ndlela yo ringeta ku hundzuluxela wachi endzhaku . 
Leswi i switsongo ngopfu kutani na swona swi fanele ku cinciwa . 
Leswi swo ka swi nga amukeleki , kutani hi fanele ku lwa na swona . 
Lexi hi xin'wana a ndzi ta lava swinene ku swi tiva . 
Lexi hi xin'wana nakambe lexi a xi fanele ku lavisisiwa . 
Lexi hi xin'wana nakambe lexi hi faneleke ku xi teka . 
Lexi hi xin'wana lexi hi nge kotiki ku onha nkarhi wun'wana ehenhla ka xona . 
Lexi hi xin'wana lexi hi faneleke ku tirha swin'we ehenhla ka xona . 
Lexi hi xin'wana lexi swifundza leswi hinkwaswo swi nga swi kombela . 
Lexi hi xin'wana lexi ku nga langutananiwangiki na xona . 
Lexi hi xin'wana lexi nga eka phurosese yo hluvuka . 
Lexi hi xin'wana lexi lavaka ku tekeriwa enhlokweni . 
Lexi hi xin'wana lexi na xona xi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Lexi hi xin'wana lexi hi faneleke ku xi kala swin'we . 
Lexi hi xin'wana lexi hi ku xi tirha hi xihatla . 
Lexi hi xin'wana lexi a hi ta va hi endla swona loko hi xi tshikilela . 
Lexi hi xin'wana lexi hinkwerhu hi lavaka ku hoxa xandla eka xona . 
Lexi hi xin'wana lexi na le ka xona hi vekaka nkoka lowukulu . 
Lexi hi xin'wana lexi hi nga kotiki ku vulavula swi va erivaleni hi xona . 
Lexi hi xin'wana lexi hi ntiyiso hinkwerhu hi nga enerisekaka hi xona . 
Lexi hi xin'wana lexi hi nge kotiki ku xi pfumela naswona hi nge pfukiki . 
Lexi hi xin'wana lexi hi nga vulavuliki hi xona ngopfu . 
Lexi hi xin'wana lexi a hi fanele ku va na vuxiyaxiya ku xi sivela . 
Lexi hi xin'wana lexi a hi fanele ku tiyisisa leswaku ha xi vula . 
Lexi hi xin'wana lexi hina , swin'we na vahlawuri , hi xi khensaka . 
Lexi hi xin'wana lexi hi faneleke ku xi tekela enhlokweni . 
Lexi hi xin'wana lexi hinkwerhu a hi fanele ku katsiwa eka xona . 
Lexi hi xin'wana lexi , hi ku vona ka hina , ix a nkoka swinene . 
Lexi a xi fanele ku va xirhangana xa hina , u nga swi kholwa ? 
Leyi hakunene i mhaka ya rihanyu na nsirhelelo wa vatirhisi . 
Leswi hakunene swi khomanile na ku twisisa ka nkayakayo wa kona . 
Leswi i vundzhaku bya mhaka ya mitwanano ya swa mbangu . 
Lawa i masungulo yo sirhelela mutirhisi yo pfuna na yo va kahle . 
Leyi hi yona ndlela yo tlula hinkwato yo yi teka eka mhaka leyi . 
Leyi i ndlela yo tlla hinkwato yo lwisa mpfuleko wa makete wo ka wu nga ringanani . 
Leyi hi yona ndlela yo tlula hinkwato , kutani a hi fanele ku yi tlakusa . 
Leswi swi tano hambi ha swi lava kumbe a hi swi lavi . 
Leswi swi tano eka vana , vavasati na vadyuhari . 
Leswi swi tano eka hundzulo wa tiinsitithuxini . 
Lexi hi xona xivutisonkulu , i xivutiso xa xipolitiki . 
Leri i hungu ra le rivaleni leri ndzi kholwaka leswaku ra laveka . 
Lowu i mbangu lowu xiviko lexi xi nga tsariwa eka wona . 
Leswi i mbilu ya mitlhontlho leyi hi langutanaka na yona . 
Leswi hi yona mbilu ya mhaka naswona a ku na swin'wana . 
Leswi hi yona mbilu ya mhaka , hi ku vona ka mina , 
Lexi hi xona xiyimo xa sweswi naswona xi ta tshamisa xisweswo . 
Leri i tlhelo leri swilo swi swi fambaka ha rona namuntlha . 
Leyi hi yona ndlela leyi swiletelo swo anama a swi fanele ku landza yona . 
Leri i tlhelo leri hi faneleke ku veka miehleketo eka rona eka nkarhi lowu taka . 
Leyi hi yona ndlela yo olova yo huma eka swona , kambe yo hoxeka . 
Lowu i mfikeleleko wo sungula , ku tiyisisiwa ka matshalatshala ya hina . 
Leyi i mhaka yo sungula leyi a ndzi lava ku yi tshikilela . 
Leyi ihaka yo sungula leyi a ndzi lave ku yi tlakusa . 
Leri i goza ro sungula , kambe hi fanele ku hundzisa laha . 
Leri i ro sungula , i xitoloveto xo sungula . 
Lowu i ntlhotlho lowukulu lowu un'wana na un'wana a langutanaka na wona . 
Lexi hi xona xivutisonkulu lexi hi faneleke ku angula eka xona . 
Lowu i muxaka wa ririmi lowu ndzi fambelanaka na wona . 
Leri i ririmi ra demokirasi , timfanelo ta ximunhu na ntshunxeko . 
Lexi i xilo xo hetelela lexi vaaki va lavaka ku xi vona . 
Lowu i mpimo wa ku ya emahlweni lowu hi nga wu kuma . 
Leri i hungu leri a ndzi ta rhandza ku ri hundzisa . 
Lexi i xiphemu xo tika ku tlula hinkwaswo xa qhinga hinkwaro . 
Leri i hungu ra xipolitiki ra nkoka ku tlula hinkwaswo eka xiviko xa mina . 
Lowu i hundzulo wu ri woxe lowu nga amukeriwangiki . 
Lexi i xilo xi ri xoxe lexi ndzu ku hoyozelelaka xona . 
Leyi i ndlela yi ri yoxe leyi ndzi nga hlamuselaka xiboho xa vona ha yona . 
Leyi i ndlela yi ri yoxe leyi hi nga sivelaka makhombo man'wana ha yona . 
Lexi i xihundzulo xa nomo hi ku yimela muviki . 
Leyi i mhaka leyi a hi fanele ku yi veka emiehleketweni . 
Leyi i mhaka leyi ku hambana a ku fanele ku vonaka eka yona . 
Lexi i xiphiqo lexi hi lavaka ku xi lulamisa . 
Lexi i xiphiqo lexi a hi fanele ku vilerisiwa hi xona . 
Lexi i xiphiqo lexi kahlekahle a hi fanele ku xi kanela . 
Lexi i xivutiso lexi nga emiehleketweni ya hina hinkwerhu . 
Lexi i xivutiso lexi hi faneleke ku tivutisa namuntlha . 
Lexi hi xona xiphiqo xa kunene lexi hi faneleke ku xi lulamisa . 
Lexi hi xona ngopfungopfu xiphemu xa nkoka , hi ku vona ka mina . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi tlakusa mhaka leyi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va komiti yi tirhile hi ku hatlisa swonghasi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi fikelerile xiboho xo tano . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi vhoterile xinawana lexi . 
Leri i qhinga leri nga rona , naswona ndzi ri seketela hi mbilu hinkwayo . 
Leyi i ndlela leyi hi faneleke ku yi landzelela eka nkarhi lowu taka . 
Lexi i xiyimo lexi hi nga hlamuseriwa xona . 
Lowu i moya lowu dlilobalayizexini a yi fanele ku ngheniwa ha wona . 
Lowu i moya lowu xinawana lexi xi nga endliwa ha wona . 
Lawa i masungulo ya leswi faneleke ku hundzuka ntolovelo . 
Leri i goza ra ku hatlisisa maendlelo hinkwawo . 
Leyi hi yona nhlokomhaka ya xiviko lexi nga emahlweni ka n'wina namuntlha . 
Lowu hi wona nsusumeto wa xiboho lexi , lexi ndzi xi seketelaka . 
Lowu i ntiyiso na xiyimo xa kunene xa mhaka . 
Lexi hi xona kahlekahle xiphiqo lexi hi langutaneke na xona namuntlha . 
Leyi hi yona ndlela yo ya emahlweni na le ka nkarhi lowu taka . 
Lowu i angulo wo hoxeka eka mitlhontlho ya dlilobalayizexini . 
Lexi hikwalaho i xivandla xa nkoka xo va hi tirhana na xona . 
Leswi ix a mina xo hetelela ku xi vula eka nhlokomhaka leyi . 
Leswi swa amukeleka , kambe a swi ringananga . 
Leswi i swo hi kotisa ku tiva vukoteki bya ku hunguta . 
Leswi i ku vula leswaku ndzi seketela swinene xiboho . 
Leswi swi onhela ntirhisano lowu nga na sisiteme na ku pfuna . 
Leswi i ntiyiso eka hitimbirhi tilevhele ta rixaka na ya tinxaka . 
Leswi i ntiyiso eka swiyenge hinkwaswo swa nkatso wa pholisi . 
Leswi a swi amukeleki naswona i ndlela ya vuntswaka yo tirhisa mali ya vahekeli va xibalo . 
Leswi a swi amukeleki loko swi khumba ku sirheleriwa ka ntumbuluko . 
Leswi a swi kanakanisi leswaku swi fanele ku voniwa tanihi goza ro ya emahlweni . 
Leswi i swa nkoka swinene hikuva swi katsa mali ya vahakeli va xibalo . 
Leswi i swa nkoka swinene eka mhaka ya mavabyi ya xiwelo . 
Leswi i swinene ngopfu naswona a swi fanele ku kombiwa swi va erivaleni . 
Leswi hi swona hi ku kongoma a ndzi ta lava ku swi vula . 
Leswi hi leswi ndzi ehleketaka leswaku hi fanele ku pakanisa eka swona . 
Leswi hi leswi ndzi vulaka swona hi pholisi ya tindhawu ta le makaya yo anama . 
Leswi hi leswi ndzi ehleketaka leswaku swa kayivela eka xiviko lexi . 
Leswi hi leswi a ndzi lava ku vula swona hi vhoti ya mina . 
Leswi hi leswi a ndzi naverile ku swi kuma eka wena . 
Leswi hi leswi a ndzi ta lava leswaku u hi byela swona . 
Leswi hi leswi swi tiviwaka tanihi ntlhandlamano wa swipimelo . 
Leswi hi leswi swi vonakaka swi fikile eka swona . 
Leswi hi leswi vutshila bya politiki byi vulaka swona . 
Leswi hi leswi xiletelo lexi hi xi kanelaka namuntlha xi ringanyetaka swona . 
Leswi hi leswi xiringanyeto xa xiboho xa rimba xi kongomaka ku endla swona . 
Leswi hi leswi makete wun'we eka vukorhokeri wu vulaka swona . 
Leswi hi leswi va nga kuma swona , leyi nga mhaka leyinene . 
Leswi hi leswi hi tirhanaka na swona eka nkarhi lowu . 
Leswi hi leswi hi nga swi endlaka eka nkarhi lowu taka wa swesweswi . 
Leswi hi leswi hi nga swi fikelela eka vuxaka bya hina bya matlhelo mambirhi . 
Leswi hi leswi se hi nga na swona : maendlelo ya nkarhinyana . 
Leswi hi leswi a hi fanele ku karhateka hi swona laha namuntlha . 
Leswi hi leswi swi nga ta va swo pfuna eka nkarhi wo leha . 
Leswi hi leswi swi nga ta tiyisa ntirho wa ndyangu . 
Leswi hi leswi mi swi vulaka mhaka ya nsinya . 
Laha hi laha ku ya emahlweni eka xivandla lexi ku nga endliwaka kona . 
Laha hi laha swin'wana , emakumu , swi lavaka ku endliwa ! 
Laha hi laha bajete yi lavaka ku va yo olova kona . 
Laha hi laha vutshembeki bya sisiteme byi hlaseriwaka kona . 
Laha hi laha vhengele ra hinkwaswo ri nga vaka na xiave . 
Laha hi laha hi nga twananaka kona swa nkarhinyana . 
Laha hi laha hi nga na mikarhinene leyo tala ku tlula hinkwayo ku endla swo karhi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi tsaka ku hlamula xivutiso xa wena . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi nga koti ku seketela kuyimelakulangwa ka wena . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi tshemba leswaku xiboho lexi ix a nkoka . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi kholwa leswaku dokumente leyi i ya nkoka ku tlurisa . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi nga seketelanga xiboho xa nawu . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi seketerile nsusumeto wo teka xiboho xa kona . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi nyika xiviko lexi nseketelo wa mina hinkwawo . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi tikatsile na ku twanana . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi kungela ku vhota ndzi kaneta xiboho . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi vona leswi tanihi swipimo swimbirhi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi lava ku vulavula hi leswi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi seketela swo tala swa swiringanyeto leswi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi ehleketa leswaku i xihoxo lexikulu . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi vhotele ku amukeriwa ka xiboho . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi nga kotanga ku seketela swiringanyeto swa vona . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi amukela swiringanyeto leswi swa ku pfuna ka swa timali lokutsongo . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ndzi vula leswaku u vula swona . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ku yirisiwa ka ku navetisa fole ku ri kahle . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va swi ri swa nkoka ku sivela malakatsa ya timatheriyali . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va ku ri na ku hlawula loku faneleke ku endliwa laha . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va njhekanjhekisano lowu wu ri wa nkoka swonghasi sweswisweswi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va xiviko lexi xi nyiketeriwe ngopfu eka swona . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi nga ngheni eka ku vhota ko hetelela . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi jekajekisana hi mhaka leyi nakambe namuntlha . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va se hi ringanyeta vulawuri bya vutihlamuleri . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi tshineta emahlweni ku nyikiwa ka ku tshunxiwa . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi ringanyeta leswaku xi susiwa . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi ala maendlelo lawa ya xihatla namuntlha . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi vekela nkoka swinene eka xiletelo lexi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi lulamisile xiringanyeto lexi hi ndlela leyi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi langutile eka maendlelo lamanene . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi ri na ku kanakana hi maendlelo lawa . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi fanele ku endla tano ku sukela laha . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi fanele ku fikelela ndzinganano lowunene . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi fanele ku tekela enhlokweni swinene vutihlamuleri bya mutumbuluxi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi fanele ku sungula ku vutisa swivutiso leswi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi fanele ku cinca leswi swilo swi endlisiwaka xiswona . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi fanele ku antswisa ntirhisano exikarhi ka van'wapurasi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi fanele ku komba vun'we na vona . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi ya emahlweni eka ndlela leyi . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi hoyozela tintsumi ta timhaka . 
Lexi hi xwona swivangelo swa ku va hi seketela yo tala ya mihundzulo leyi nga nghenisiwa . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi lava ku hundzisa mahungu lama faneleke hi xihatla . 
Lexi hi xona xivangelo xa ku va hi lava sisiteme yo hlengeleta yo kongoma . 
Leswi swi hoxekile naswona swi kombisiwile ku va swi ri tano . 
Leswi swi hoxekile , kutani hi fanele ku lulamisa xiyimo xa kona . 
Leswi , phela , hi xona xikongomelo xa matshalatshala lawa yo fana . 
Leswi , phela , hi leswi ku ahlula hinkwako ku nga komba swona . 
Leswi , naswona swi fanele ku va tano , i xiringanyeto xo bohana . 
Leswi , hilaha ndzi nga vula hakona le ndzhaku , i vuxaka bya nseketelano . 
Laha , hilaha hi swi vonaka hakona , hi kona xiphiqo xi nga kona . 
Leswi , hambiswiritano , i ku hoxa xandla ko aka eka xiyimo hinkwaxo hi ku angarhela . 
Leswi , hambiswiritano , i mhaka leyi lavaka ku kumeriswa xitshunxo . 
Leswi , hi ku vona ka mina , a swi twali naswona a swi amukelekio . 
Leswi , hi ku vona ka mina , i ndlela leyi hi faneleke ku xi twisisa hi yona . 
Leswi , hi ku vona ka mina , i xikongomelo lexi hi xi lavaka . 
Leswi , hakunene , i goza ra nkoka etlhelo ra vona . 
Leswi , swi tano , ku nga ri federexini , kambe kahlekahle swo fularhelana na swona . 
Mhaka leyi naswona yi fambelana na timfanelo ta ximunhu ta masungulo . 
Mhaka leyi yi katsiwile eka njhekanjhekisano wa timhaka ta xihatla . 
Mhaka leyi yi lukanile swinene na phakeji ya vulawuri bya xiikhonomi . 
Mhaka leyi i yin'wana leyi hinkwerhu hi faneleke ku va endzhaku ka yona . 
Mhaka leyi na yona yi fanele ku langutiwa eka n'wangulano wa ntikelo . 
Mhaka leyi yo vula erivaleni yi huma ekule ngopfu . 
Mhaka leyi yi ta ya emahlweni yi ri mhaka yo bohana . 
Leswi swi onha ku tshembeka ka xivandla lexi hinkwaxo xa pholisi . 
Malangutelo ya muxaka lowu hi leswi swi tivekaka tanihi vuxisi . 
Muxaka lowu wa xihumelelo wu nge pimanyisiwi na swin'wana . 
Xiyimo xa muxaka lowu a xi fanele ku lulamisiwa eka nkarhi lowu taka . 
Ku lebula loku ka pfuna hi malangutelo ya mbangu . 
Xivulwahava lexi xo hetelela a xi fanele ku engeteriwa eka ndzimana leya masungulo . 
Nawu wu na vito : nawu wa xihlahla . 
Leswi swi yisa eka xivutiso xa ku ku yisiwa ku yini emahlweni . 
Leswi swi siya ku kanakana mayelana na tlhelo leri ku cinceriwaka eka rona . 
Leswi swi le ka mbilu ya nsinya wa vutsongo . 
Leswi swi swi endla swi tika ku tumbuluxa pholisi ya vusirheleleki yo fana . 
Leswi swi swi endla swi tika hi ndlela yo engeteleleka ku sivela maendlelo ya kona . 
Majini lowu a wu nga ha tirhiseriwa ku amukela hi ku famba ka nkarhi . 
Mhaka leyi yi fanele ku herisiwa sweswi swi hela . 
Mhaka leyi na yona ku ta tirhaniwa na yona eka xiviko xexo . 
Lowu wu nga va nkarhi wa kahle wo vuyelela xikombelo . 
Lexi xi nga va xikongomelo xa nkoka kambe a hi xa ntiyiso . 
Leswi ya nga va maendlelo yo rhangela naswona swi na khombo ngopfu . 
Leswi swi nga ha va nchumu wutsongo lowu yisaka eka leswikulu . 
Leswi swi vula vhoti ya ku pfumelelana ka hinkwavo , kambe ku hava ku twanana ka hinkwavo . 
Leswi swi vula leswaku timfanelo ta tinxaka letitsongo ti kayivetiwile . 
Leswi swi vula leswaku hi vulavula laha hi ku ndlandlamuxa leswi . 
Leswi swi vula leswaku a hi dingi swinawana swintshwa . 
Leswi swi vula leswaku hi fanele ku va pfuna ku kuma nseketelo wa timali . 
Leswi swi vula leswaku hi fanele ku lwela ku antswa ku tlula leswi . 
Leswi swi vula leswaku hi avelana vutihlamuleri swinenenyana . 
Leswi swi vula leswaku a ha ha ri eka xiyimo xo rhangela ku amukela . 
Maendlelo lawa a ya fanele ku va na ku hoxa xandla ko pfuna eka ku lawula makete . 
Maendlelo lawa ya ta nyanyisa swiphiqo eka xiyenge xa swa vuhahi . 
Leswi swi nga va tano , xikombiso , eka mavabyi ya xiwelo . 
Mali leyi yi fanele ku nyikiwa eka nkarhi wo koma . 
Vuxisi lebyi byikulu swonghasi byi fanele se byi herisiwa . 
Leswi na swona swi fanele ku vuriwa swi va erivaleni eka nkunguhatonkulu . 
Lexi xi fanele ku va mhakankulu eka qhinga rin'wana na rin'wana ro lwisa vutherorisi . 
Leswi swi fanele ku endliwa hi ndlela yo vonaka no kongoma . 
Leswi swi fanele ku tirhisiwa eka tin'hweti leti taka na malembe . 
Leswi swi fanele ku xiximiwa naswona swirhumelwahandle a swi fanelanga ku pfumeleriwa . 
Leswi swi fanele ku voniwa tanihi xihumelelo xintshwa xo karhata . 
Leswi swi fanele ku paluxiwa swinene swi va erivaleni eka xiringanyeto . 
Leswi swi fanele ku tekeriwa enhlokweni hi nkarhi wa maendlelo yo tirhisa . 
Leswi swi fanele ku va eka mbilu ya vuxaka bya matlhelo mambirhi . 
Leswi swi fanele ku va ntsena eka ku lulamela muvekisi . 
Xilaveko lexi na xona xi vuriwile eka mipfapfarhuto yo dlayelela . 
Leswi swi lava ku lulamisiwa eka khomferense leyi taka ya mifumo yo nghenelelana . 
Leswi swi fanele ku vekiwa erivaleni swinene eka milawunkulu . 
Leswi swi fanele ku endliwa tanihi mhaka ya xihatla . 
Leswi swi fanele ku va xiphemu xa maendlelo ya swa milawu ya ntolovelo . 
Leswi swi fanele ku tekeriwa enhlokweni loko ku lulamisiwa mihundzulo . 
Xinawana lexintshwa lexi xi ta herisa maendlelo walawo . 
Mpfapfarhuto lowuntshwa wo pfuxetiwa wu tiyisisa levhele ya le henhla ya nsirheleleko . 
Xikongomelo lexi a xi nga vekiwa hi ku sungula ka 2007 . 
Leswi swi le rivaleni swi fanele ku tekiwa swi ri nsinya wa masungulo . 
Leswi hakanyingi a swi humeleli hi ndlela ya kahle ku tlula hinkwato . 
Phesente yin'we leyi hi yona hi tirhanaka na yona . 
Hundzulo wo endliwa hi nomo hikwalaho a wu vekiwi ku va wu vhoteriwa . 
Mbuyelo lowu wu tumbuluxe ku kanakana kukulukumba hikwalaho ka swivangelo swo hlaya 
Leswi swi pfula ndlela ya ku tiyisisiwa ka ntwanano . 
Ndlela leyi ya ku rhula a yi fanele ku vuyerisa vanhu na tiko ra vona . 
Xihumelelo lexi se i xixungeto xa xiyimo xa le henhla . 
Ndhawu leyi hi yona xiphiqo , a hi xitshunxo . 
Kungu leri ri ta va eku tirhisiweni hi 2005 . 
Kungu leri ri seketeriwa hi xiyenge xa kona , lexi dingaka ku tshamiseka . 
Kungu leri ro tirha hi rona hikwalaho ngopfungopfu ri fanele ku amukeriwa . 
Mhaka leyi yi fanele ku lawuriwa sweswisweswi swi nga si ya kule . 
Xiyimo lexi xi ta kombisiwa eka ndlela leyi ndzi nga ta vhota hi yona . 
Nsinya lowu a wu fanelanga ku tirha tanihi xivangelo xa ku tlhela ku naxinalayiziwa . 
Xiphiqo lexi a xi tshunxiwanga hambi ku ri hi xiviko lexi . 
Maendlelo lawa hakunene a ya nga fanelanga ku vuyeleriwa eka nkarhi lowu taka . 
Nongoloko lowu i mbuyelo wo kongoma wa n'wangulano wa hina wa xipolitiki . 
Nongoloko lowu a wu fanele ku tshamisekisiwa hi ku famba ka 2006 . 
Phurojeke leyi yi vile eku kaneriwile malembe yo leha ku tlula mpimo . 
Xitshembiso lexi xi fanele ku tekeriwa enhlokweni swinene naswona xi fanele ku fikeleriwa . 
Xiringanyeto lexi naswona xi kanetana na leswi pfunaka vathoriwa . 
Xiringanyeto lexi xi pfuneta eka ku tisa xitshunxo eka xiphiqo xikulukumba . 
Xiringanyeto lexi a xi landzeleli mhaka ya nsinya wa vutsongo . 
Xiringanyeto lexi a xi na vuxaka na ku fambelanisa mipimo ya xibalo . 
Xiringanyeto lexi i xiphemunkulu xa phuphu ya swa vanhu . 
Xiringanyeto lexi xi kongomisiwe eka ku ndlandlamuxa timfanelo ta vaaki . 
Phiramidi leyi yi fanele ku xiximiwa hi tindlela to hlaya . 
Xivutiso lexi naswona xi le ka mbilu ya mhaka leyi . 
Xivutiso lexi i xiphemu xa njhelanjhekisano wayelana na nkarhi lowu taka . 
Leswi hakunene i khombo rikulu ra vanhu ra xiyimo xa le henhla ku tlurisa . 
Leswi hakunene i mhaka ya ku lwa loku hakunene ku hlanganeriweke . 
Xifundza lexi xi na vuswikoti byo hangalasa ku rhula eka tiko hinkwaro . 
Xinawana lexi hi xi kanelaka namuntlha a hi xintshwa . 
Leswi swi fambelana ngopfungopfu na nsirhelelo wa bindzu ro tshunxeka . 
Xiviko lexi a xi nga endla ku hoxa xandla ka nkoka ku fikelela kwalaho . 
Xiviko lexi xi tirhana na ku barisa na nhluvuko eka matiko lama ha hluvukaka . 
Xiviko lexi xi tirhana na timhaka leti langutanaka na kharensi yin'we . 
Xiviko lexi a xi ringeti ku olovisa timhaka leti hinkwato . 
Xiviko lexi xi pfuna ku endla sweswo , hikwalaho ha xi amukela . 
Xiviko lexi i goza ra nkoka ro ya eka ku endla leswaku leswi swi endleka . 
Xiviko lexi i mihandzu ya ntirho wo tala . 
Xiviko lexi hikwalaho i goza ro ya tlhelo leri nga hoxeka . 
Xiviko lexi a xi fanelanga ku va makumu ya ntirho lowu . 
Xiviko lexi hikwalaho xi fanele ku vumba masungulo ya njhekanjhekisano wolowo . 
Xiviko lexi hikwalaho xi endla ku hoxa xandla ka nkoka mayelana na leswi . 
Xiviko lexi , hambiswiritano , i goza ro kongoma laha ku faneleke . 
Leswi swi yimela mpimo wa ntirho wo tala wa nkarhi lowu taka . 
Leswi swi veka masungulo , kambe hi fanele ku endla swo engeteleleka . 
Leswi swi lava ku teka goza ro kongoma na ro khomana ko huma eka vanhu va matiko . 
Xiboho lexi i goza ro ya emahlweni eka ku tiyisisa mikoka leyi . 
Xiboho lexi kahlekahle a xi fambelani na xin'we xa swilo leswi . 
Xiboho lexi , swi tano , i ku vula ka ku tiboha koloko . 
Leswi swi tswala ku pfumaleka ka mbekiso wa mani na mani na wa purayivhete . 
Pholisi leyi ya mpfuno wo tlheriseriwa endzhaku yi fanele ku herisiwa . 
Mfanelo leyi yi fanele ku va nsinya wo letela eka ntirho wa hina . 
Ndlela leyi i ya nkoka , hikuva hi fanele ku ya emahlweni . 
Leswi swi vonaka swi kanetana na ndzimana leyi nga hundza . 
Leswi swi vonaka swi ri ndlela yo tlula hinkwato yo ya emahlweni . 
Leswi swi vonaka eka mina swi ri maendlelo lama tlulaka hinkwawo eka mhaka leyi . 
Leswi swi vonaka eka mina swi ri xirhangana xa vumbirhi lexikulu . 
Leswi swi vonaka eka mina swi ri xibumabumelo xo tsakisa swinene . 
Leswi swi vonaka eka mina swi ri yona mhaka ya nkoka swinene . 
Leswi swi vonaka eka mina swi ri swona swi nga endlekaka . 
Leswi swi vonaka eka mina swi ri ndhawu yo sungula yo twala . 
Leswi a swi fanele ku ku tirha nakona hi ku vona ka mina eka mhaka leyi . 
Lexi a xi fanele ku va xipimelo xa mbulavurisano na matiko ya le handle ka yunyoni . 
Leswi a swi fanele ku va nsusumeto wa matimba wa pholisi ya hina . 
Leswi a swi fanele ku va xilemukiso eka matiko ya le handle ka zoni ya yuro . 
Leswi a swi fanele ku hleteriwa na ku seketeriwa hi hinkwerhu ka hina . 
Leswi a swi fanele ku tekiwa tanihi goza ra nkoka ro sungula ro ya emahlweni . 
Leyi a yi fanele ku va yona ajenda sweswi na ku ya eka nkarhi lowu taka . 
Leswi a swi fanele ku endla leswaku hi va na ku karhatekela mutirhisi . 
Leswi a swi fanele ku hi pfuna na le ka bajete ya 2004 . 
Leswi a swi fanele ku katsa , xo sungula , ku nyika mahungu . 
Leswi swi komba ku tikukumuxa , hambiloko va laviwa ku hlamusela . 
Leswi swi komba leswaku mi hava swipimo swo kala tlhelo . 
Leswi swi komba muxaka wa tinhlayo leti hi vulavulaka hi tona . 
Leswi swi komba muxaka wa maendlelo lowu hi tirhaka na wona . 
Leswi a swi khorwisi naswitsongo , loko ku langutiwa nkoka wa njhekanjhekisano . 
Xiyimo lexi xi nga fikeleriwa ehenhla ka nkarhi wo karhi . 
Xiyimo lexi xi na nkhumbo wo biha eka ku ya emahlweni ka nkarhi wo leha . 
Xiyimo lexi a xi amukeleki eka xiyenge lexi vuriwaka . 
Xiyimo lexi xi tekiwa xi ri wona maendlelo ematikweni man'wana . 
Xiyimo lexi xi lava ku hundzuriwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Xilogene lexi i khale xi ri kona laha nkarhi wo leha . 
Nseketelano lowu wu nge konanisiwi eka xiyimo xihi kumbe xihi . 
Maendlelo ya muxaka lowu ya fanele ku herisiwa . 
Goza leri , swi tano , i rin'we exikarhi ka man'wana , hambiswiritano . 
Malangutelo lawa ya fambelana na mavonelo ya mfumo . 
Xipimo lexi i xo komba xiyimo xa le henhlahenhla . 
Xiyimo lexi xa swilo xi nge pfumeleriwi ku ya emahlweni . 
Leswi swi ndzi komba onge i nkarhinene swinene eka muviki . 
Ku tikarhata loku hi kona hi tirhanaka na kona le na kona . 
Nhlokomhaka leyi yi vile yi tekiwile eka njhekanjhekisano . 
Sisiteme leyi i nkarhi wo leha yi ri karhi yi ya emahlweni . 
Mhaka leyi yo vulavula hi ndlela ya vunharhu yifanele ku tekeriwa enhlokweni swinene . 
Ndzimana yi yimela goza ra nkoka ro ya emahlweni eka ku lawula timali . 
Leswi hikwalaho swi vula leswaku a hi fanele ku tshama eka mivuyelo leyi . 
Nkarhi lowu a wu fanele ku tirhiseriwa ku basisa swivutiso swingari swingani . 
Nkarhi lowu hi nga humelela , naswona hi fanele ku endla tano . 
Nkarhi lowu vavasati va le ka ka makete ya ku tirha ku ta tshama . 
Nkarhi lowu , hi nga tshiki ku kokela endzhaku ku va na ku hlula . 
Leswi na swona i mhaka ya xidemokirasi yo fikelela mahungu . 
Leswi na swona i xivandla lexi lavaka ku lulamisiwa . 
Leswi na swona i mhaka leyi hi faneleke ku yi tlakusa . 
Leswi na swona i ntirho wa hina eka malembe ya khume lama taka . 
Ntwanano lowu , hambiswiritano , wu ariwilw eka maendlelo ya xidemokirasi . 
Muxaka lowu wa ku landzelerisa wu endliwa hi tipalamende ta rixaka . 
Ku tiboha loku ku sayiniwile hi tinxaka hinkwato leti nga na matimba ya nyutliliya . 
Leswi swi fikelela swinene swinavelo leswi vuriwaka eka xiviko . 
Madzolonga lawa i ku onha lokukulu ka timfanelo ta vona ta masungulo . 
Xivono lexi xa vatatana lava nga tshula xi veke mihandzu . 
Leyi i mhaka leyi ndzi nga yi sindzisa swinene . 
Lexi a xi ri xiphiqo xikulu malembenyana lama nga hundza . 
Leswi kahlekahle a swi ri goza ro ya emahlweni ra nkoka swinene . 
Leswi a swi simekiwe eka hundzulo lowu a wu ringanyetiwe hi komiti ya hina . 
Leswi a swi nyika matimba naswona swi tile hi nkarhi lowunene . 
Leswi swi vekiwe erivaleni hi nkarhi wa ku yingiseriwa ka timhaka . 
A swi nga ri tano nkarhi hinkwawo , hilaha hi nga twa hakona . 
Leswi a swi endli hi ku va hi ri na xiphiqo na ku endlela swilo erivaleni . 
Leswi a swi nga hlamarisi , loko hi languta vhoti ya le ka komiti . 
Leswi swi kombisiwile eka vhoti ya ntwanano wa hinkwavo eka komiti ya hina . 
Lexi hi xin'wana lexi a hi fanele ku va hi tivisiwile . 
Lexi hi xin'wana lexi muviki a a lava swinene ku xi tiyisisa . 
Leswi swi seketeriwile hi vo tala hi ku angarhela va komiti . 
Leswi a swi ri tano eka minongoloko yo cincisana ya swichudeni . 
Lowu a wu ri ntirho wa mitlawa leyikulu eka nkarhi lowu nga hundza . 
Leyi a yi ri yona miehleketo ya ku lulamisa nhlengeletano . 
Leswi a swi tlakusiwile swinene hi vo hlaya va swivulavuri . 
Leswi , khombo ra kona , a swi nga ri tano , kutani maendlelo ya tshamisa xisweswo . 
Leswi hinkwaswo swi ta hundziseriwa eka vulawuri lebyi faneleke . 
Leswi naswona swi ta va eka ku pfuna ka vuhlayiseki bya hina . 
Leswi naswona swi ta antswisa khwaliti ya tipurojeke leti tisiwaka . 
Leswi swi ta va nkanelo lowu nga ta landzeleriwa hi ku lava ku tiva . 
Lexi xi ta va xilotlela xa ku ya eka ku rhula , ntshamiseko na nhluvuko . 
Lexi xi ta va xiyimo xo engeteleleka ku tika eka hina . 
Leswi swi ta fikeleriwa hikwalaho ka vutlhari byo hlanganeriwa . 
Leswi swi ta va ku kamba kun'wana ka demokirasi laha tikweni . 
Leswi swi ta va hi ku lahlekeriwa ka mitlawa leyo tsana k tlula hinkwayo . 
Leswi swi ta endliwa eka ndzimana ya mitwanano yo tumbuluxa . 
Leswi swi ta va kahle eka tsalwa ra ndzinganiso . 
Leswi swi ta va swo vuyerisa vatirhisi na mbangu . 
Leswi swi ta va swa nkoka swinene eka vuphikizani bya nkarhi wo leha . 
Leswi swi ta va xin'we xa tinhlokomhaka ta nhlengeletano . 
Leswi swi ta tirhisiwa eka atikili yintshwa . 
Leswi swi ta kombiwa eka ku lulamisa ka maendlelo . 
Leswi swimta va ntirhonkulu wa lembexidzana leri taka . 
Leswi swi ta va erivaleni loko swilo swi ri karhi swi ya emahlweni hi mfanelo . 
Leswi swi ta va swankoka ngopfungopfu endzhaku ka nkuriso . 
Leswi swi ta tisa mikarhinene yintshwa eka nkulo wa ikhonomi na vuthoriwa . 
Leswi hakunene swimta va swo pfuna matlhelo hamambirhi . 
Leswi hakunene swi ta va na nkhumbo hi ndlela yin'we kumbe yin'wana . 
Leswi swi ta hi kotisa ku veka swipimelo swa le henhla kambe swo fikeleleka . 
Leswi swi ta va na nkhumbo eka vutomi eka miganga ya hina . 
Leswi swi ta pfuna kuhunguta ntsengo wa swivilelo swo ka swi nga amukeleki . 
Leswi swi ta hi pfuna eka ku lwa ka hina na ku cinca ka tlilayimete . 
Leswi swi ta hi pfuna ku katsa mavonelo man'wana lama taka . 
Leswi swi ta tlakusa levhele ya vuhlayiseki bya swihoxiwa swa le maveleni . 
Leswi swi ta va ngopfungopfu vutihlamuleri bya tipalamende ta rixaka . 
Leswi swi ta va na ku hoxa xandla ka nkoka eka ku antswisa xiyimo . 
Leswi swi ta va na ku hoxa xandla ka nkoka eka ku tiyisisa nkulo . 
Leswi swi ta vula ku hlwela eka maendlelo hinkwawo yo teka swiboho . 
Vito ra mafundza ra ndhawu ya ntumbuluko i ra nkoka ngopfungopfu eka vaxavi.
Hambileswi ku nga na xiyimo xa nkarhi wa sweswi, se hi fikelerile swilo swo karhi.
Hambileswi ku nga na sweswo, khombo ra kona, vonelo ra hina a ri cincangi.
Hambileswi ku nga na mbuyelo lowu, hi fanele hi paluxa swivilelo swa hina.
Hambileswi ku nga na swihundzulo leswi, xikongomelo xi tama xa ha fana.
Ku karhi ku nga langutiwi ku hi byihi, byi ta va vukorhokeri bya nkoka.
Matiko lama ha hluvukaka ya lava xumankulu hi xikongomelo xo hluvuka.
Matiko lama ha hluvukaka ya lava hina sweswi ku tlula leswi swi nga tshama swi va xiswona.
Ntirhisano wa nhluvukiso i xirhangana eka ajenda ya wona.
Nhluvukiso, hi tlhelo lerin’wana, wo va wa nkarhinyana ntsena.
Nhluvukiso eka malembe lama ha ku hundzaka, hambiswiritano, a wu heta matimba.
N’wangulano wa endleka exikarhi ka vayimeri va vatirhi na vathori.
N’wangulano wu fanele wu vekiwa eka masungulo ya mafundza,
N’wangulano wu vonaka wu ri ndlela ya ku ya emahlweni.
Xana u tekele ehansi xikalo xa mhangu leyi?
Xana hi tirhise tindlela leti a kumeka eka hina?
Xana a hi ri na swin’wana swi fambelanaka na swona?
Timhaka to hambana ta mbhurisano ti ya emahlweni eka matiko man’wana.
Mpfanganyiso wa mimpimo ya vuhlayiseki a hi xihlawuriwa.
Vana lava nga na vutsoniwa na vona va na mfikelelo eka dyondza.
Ku tshunxiwa hikokwalaho i xikongomelo xa nghingiriko lowu.
Ku hambana i swin’wana leswi hi faneleke ku ya emahlweni hi swi xixima.
Xana ndza ehleketa leswaku switirho swi lulamile?
Xana ndza ehleketa hi nga kota ku endla swo tala?
U nga pfumeleli swihlohloteri swa timakete ku herisiwa.
U nga fambisani na dinominetara yo fana ya le hansi ku tlula hinkwato.
Xana hi na kungu ra ku endla tano?
Xana hi na xivulavuri lexi hambanaka na xikombelo lexi?
Xana hi na magoza ya ku tirhana na xona?
Xana hi na swipfuno ku jamelana na vona?
Xana hi fanele ku ehleketa hi vuntshwa hi vutalo?
Xana hakunene hi navela ku nyanyisa xciyimo?
Xana ha ehleketa leswaku leswi swi fanele ku nga vi na swipimelo?
Xana hi lava ku hlayisa ndzhaka ya ka hina ya ntumbuluko?
Xana hi lava ku tshama laha hi nga kona?
Xana wa amukela leswaku leswi swi tano?
Xana u na vuxokoxoko byihi kumbe byihi eka mhaka leyi?
Xana u kunguhata ku endla swin’wana mayelana na sweswo?
Xana u kunguhata ku rhumela vuxokoxoko byebyo?
Xana u kunguhata ku teka mapfhumba wahi kumbe wahi laha?
Xana wa swi tiva hilaha xi veke kona hakona?
Xana mi eheleketa tano swirhundzu na va matlhari?
Xana mi ehleketa ku a ndzi swi tivi sweswo?
Xana mi ehleketa sweswo i nantswo wa kahle?
Xana mi ehleketa leswaku lama i magoza yo aka vutitshembi?
Xana u navela ku vulavula u seketela kumbe u hambana?
Xana munhu wihi kumbe wihi u lava ku vulavula hambana na xiringanyeto lexi?
Xana munhu wihi kumbe wihi u lava ku vulavula a hambana na xikombelo lexi?
Xana munhu wihi kumbe wihi u lava ku vulavula a seketela kungu leri?
Xana na yena u swi vona hi ndlela leyi?
Xana u na swihi kumbe swihi ku swi vula mayelana na sweswo?
Xana ndzhurho ku suka eka matiko mambe wu fanele ku landzelela swipimelo.
Xana xi kunguhata ku teka pfhumba rihi kumbe rihi ra milawu.
Xana sweswo swi vonaka eka hina swi ringanerile.
Xana leswi swi vula leswaku pholisi leyi yi hlulekile.
Xana leswi swi vula leswaku hi enerisekile hakunene?
Ku endla tano swi ta tlhela swi sirhelela mbangu wa ntumbuluko.
Ku tirhisa swidzidziharisi a swi kanakanisi ku i mhaka ya rihanyu ra vaaki.
Mimpimo yo hambana eka swiyimo swa fana ya karhi ya tirhisiwa eka ntshunxeko wa mahungu.
Ku yixa vamahungu eka xiyimo xa le hansi a swi le ka ajenda ya hina.
Ku pfampfarhuta vumbiwa, hakunene, a swi tika.
Hi nkarhi wolowo a ku na munu loyi a tivaka leswi humelelaka.
Xin’wana na xin’wana xa swona ya laveka swonghasi.
Khamphani yin’wana na yin’wana yin a xiave ku xi tlanga.
Xirho xin’wana na xin’wana xi fanele ku swi twisisa.
Un’wana na un’wana wabyi tiva vutihlamuleri bya xona.
Munhu un’wana na un’wana u fanele ku byarha vutihlamuleri bya yena.
Xin’wana na xin’wana xi langutiwa ku ya hi swihlawulekisi swa xona swa xiyimo xa le henhla.
Ku hlengeleta vuxokoxoko hi misava i swa nkoka ngopfungopfu eka mhaka leyi.
Nhlangano wa ikhonomi na timali i phurojeke ya nxungeto wa le henhla.
Ku kula ka ikhonomi a swo endleka ntsena kambe swi na xikongomelo.
Swihlohlotelo swa ikhonomi na swona i xiphemu xa leswi.
Switshamisekisi swa ikhonomi swi nga va na xiave ku xi tlanga.
Tipholisi ta ikhonomi, ku thoriwa na vaaki ti fanele ku seketelana. 
Dyondzo i ndlela ya kahle ku tlula hinkwato ku lwisana na xihlawuhlawu.
Dyondzo i xikhiya xa ku ya eka endlelo ra pfanganyiso.
Dyondzo yi tlanga xiave xa nkoka na ku va xa masungulo.
Ku tirha hi ndlela leyi hatlisaka a yo ntsena xivutiso xa nxavo.
Matshalatshala eka nkarhi wa sweswi ya le ku endliweni eka mhaka leyi.
Matshalatshala ya le ku endlekeni eka xiphemu lexi.
Matshalatshala ya fanele ku kongomisiwa hi vutalo eka timhaka ta vaaki.
Matshalatshala ya fanele ku hlanganisiwa ku ololoxa xiphiqo lexi.
Matshalatshala ya fanele ku endliwa ku kuma data leyi.
Egipta yi tama ya ha ri ekleu na ku va mfumo wa xidemokirasi.
Nhungu wa tiphesente ta vanhu ti tshama emadorobeni.
Hi ndlela yihi kumbe yihi i ku tlangisa mali.
Switimela swa xielekitironiki swi fanele ku tlanga xiave eka nkarhi lowu taka.
Ku vekela tilebulu ta xielkitironiki: a hi si swi lulamela.
Hinkwakonkwako emisaveni, na kona, ku na mitlhontlho.
Vatirhi va na vutihlamuleri bya ku sirhelela rihanyu ra vatirhi.
Ku tirhisa mpimo wo ringanela wa eneji eka misava leyi hluvukeke swi swi le ka xipyimo xa le hansi ku tlula mpimo. 
Eneji a hi xixavisiwa xo fana na xihi kumbe xihi.
Enejii i ya nkoka swinene eka sisiteme leyo seketela.
Pholisi ya eneji yi fanele ku hlanganisiwa na pholisi ya matiko mambe.
Xiphiqo xa pholisi ya eneji, ku cinca ka tlilayimete, mphakelo wa swakudya.
Nkuriso wu ta hikwalaho ka tntolokoto lowu ka amukelekiki, sweswo swi nge kanetiwi.
Nkuriso hikokwalaho wu tile hi nkarhi wa kahle.
Nkuriso a wo laveka ntsena, i wa xihatla.
Nkuriso i endlelo ngopfungopfu ra ku cincanyana.
Nkuriso a wu fanelangi, hambiswiritano, ku tekiwa hi magugu.
Nkuriso hikwalaho ka xivangelo lexi a wu nga koteki.
Hi korwile hi swivangelo, xana hi ri yini mayelana na switandzhaku?
Mavonelo yo enela ya paluxiwile eka mhaka leyi.
Nsirhelelo wa mbangu na vaxavi wu na xirhangana xa le henhla ku tlula hinkwaswo.
Ku langutisisiwa ka swa mbangu ku fanele ku fikeleriwa eka swiyimo hinkwaswo.
Ntirhisano wa swa mbangu na wona i wun’wana wa swirhangana swa hina.
Pholisi ya swa mbangu na pholisi ya swa vaaki ti le hansi ka ntshikelelo.
Thekinoloji leyi nga onhiki mbangu: hi leswi swi nga mayelana na swona.
Muholo wo ringana eka ntirho wo ringana na swona i swa nkoka.
Ndzingano exikarhi ka vavanuna na vavasati hakunene wu lava sweswo.
Ndzingano wu fanele ku va ndlela ya maehleketelelo.
Ndzingano wa xivandlanene wu tama wu nga si humeleriseka.
Yuropa hinkwayo ka yona yi fanele ku endla mfularhelo.
Yuropa yi nge ali ku twa swirilo swa vona.
Yuropa yi nge heli ntamu naswona a yi fanelangi ku hela ntanmu. 
Yuropa yi na vutihlamuleri bya ku va xikombiso lexinene.
Yuropa yi na swo tala swinene swa swona.
Yuropa yi na xiphemu xa nkoka swinene ku xi tlanga.
Yuropa yi na ku hoxa xandla ko kongoma swinene ku ku endla. 
Yuropa yi na ntsakelo wa nkoka swonghasi eka mhaka leyi.
Yuropa yi cincile, naswona misava yi cincile.
Yuropa yi fanele ku engetela nseketelo wa yona.
Yuropa xa nkoka ku tlula hinkwaswo i mhaka ya ntshembano.
Yuropa yi le xiyimo xa nkoka swonghasi eka nkarhi wa sweswi.
Yuropa ya swi kota ku hluvkisa sisiteme ya yona n’wini.
Yuropa eka nkarhi wa sweswi yi famba eka xiyimo xo tika. 
Yuropa i nchumu wukulu ku tlula makete na mali ya tiko.
Yuropa i xikombiso xa kahle ku tlula hinkwaswo xa ntiyiso wolowo.
Yuropa i xiyimo xa kahle xa xikongomelo lexi.
Yuropa yi vula swo tala swinene eka vaaki.
Yuropa yi fanele ku gingirika swinene eka mihlangano ya matiko ya misava.
Yuropa yi fanele ku yima ku endla onge a yi voni nchumu.
Yuropa yi fanele ku boha hilaha yi nga ta tirhana na vona hakona.
Yuropa yi fanele ku endla swi koteka ku tirhisa swiboho swa yona.
Yuropa yi fanele ku va na rito eka mhaka leyi.
Yuropa a yi fanelangi ku nghenelela naswona yi nge ngheneleli eka xin’wana na xin’wana.
Yuropa a yi fanelangi ku hundzuriwa xivhikelo!
Yuropa yi fanele sweswi, hikokwalaho, yi tlhela yi tiyisisa vuhlayiseki bya swakudya.
Yuropa yi fanele ku lulamisela ku cinca eka tindhawu hinkwato.
Yuropa yi fanele ku nyika matimba eka goza leri.
Yuropa yi fanele ku komba vurhangeri eka ku ololoxa swiphiqo.
Yuropa yi fanele ku yima eka tlhelo ra ntshunxeko.
Yuropa yi fanele hikokwalaho yi ya emahlweni na ku rhangela.
Yuropa yi lava pholisi ya vanhu hinkwavo ya matiko mambe na vusirheleri.
Yuropa yi fanele ku cinca maehleketelelo ya yona eka ndzhurho ku suka eka matiko mambe.
Yuropa hakunene yi fanele yi vumba vun’we eka ku hunguta vutherorisi.
Yuropa yi fanele ku rhangela ndlela eka mhaka leyi.
Yuropa a yi fanelangi ku salela endzhaku eka mhaka leyi.
Yuropa yi tama ya ha vonaka yi ri eku ehleketeni mayelana na swona.
Yuropa a ku ri kotara yin’we ya misava hinkwayo.
Xiphiqo xa Yuropa hi leswaku a va le ku kuleni.
Timitsu ta Yuropa ti kumeka eka xiyimo xa miganga na swifundza. 
Yuropa, ku vuriwa tano, i munyikelinkulu.
Yuropa, na yona, yi fanele ku byarha nkavelo wa yona xa vutihlamuleri.
Vurimi bya Yuropa byi le ka xiyimo xo biha swinene.
Vurimi bya Yuropa byi fanele ku va na mphikizano hi tindlela timbirhi.
Vurimi bya Yuropa a byi fanelangi, hambiswiritano, ku lava mphalalo lowu.
Vaakatiko va Yuropa va seketela mphalalo wa nhluvukiso.
Vaakatiko va Yuropa va languta eka hina ku kuma tinhlamulo.
Vuakatiko bya Yuropa i swin’wana leswi hinkwerhu hi swi lavaka.
Matshalatshala ya Yuropa ya laveka ku ponisa ntwanano lowu.
Swihlahla swa Yuropa swi nga fananisiwi.
Mpfanganyiso wa Yuropa wu fanele ku rhangisa mikhuvanene leyi.
Varhangeri va Yuropa va byeriwile sweswo swi ta humelela.
Mavandla ya tipolitiki ya Yuropa i xiphemu xa nkoka swinene.
Nseketelano wa Yuropa a wu le ku vutisisiweni.
Europol na yona yi na xiave xa nkoka swonghasi ku xi tlanga.
Ku ponisa na ku veka matlhari swi fanele ku fambisana.
Xa nkoka swinene i ku siveriwa ka vumbabva.
Hi ndlela ya nkoka swinene, ndzima yo karhi yi khatsiwile.
Hambi ku amukeriwa ka dokhumente leyi swa kanakanisa.
Hambi vutiboheleri bya swa timali byi ngheniwile.
Hambi mavhengele ya le tlhelo lerin’wana.
Hambi kwalaho hi kota ku xi hoxisa.
Tiko rin’wana na rin’wana ri na mfanelo yo tivisa ku kanakana.
Tiko rin’wana na rin’wana emisaveni ri khumbeka hi ndlela leyi khomekaka.
Matshalatshala man’wana na man’wana ya fanele ku endliwa ku sivela leswi.
Munhu un’wana na un’wana wa hina a nga endla xin’wana na yena.
Munhu un’wana na un’wana wa pfumelelana mayelana na leswi, kambe ku hava nchumu xi humelelaka.
Munhu un’wana na un’wana u na mfanelo ya ku kuma vutomi lebyi nga na ndzhuti.
Munhu un’wana na un’wana wa swi tiva leswaku leswi swa tika swinene.
Munhu un’wana na un’wana wa swi tiva sweswo swi bihile eka tiko.
Munhu un’wana na un’wana wa pfumelelana eka leswi, ku hava ku hambana.
Munhu un’wana na un’wana a vulavula mayelana na indasitiri ya semendhe.
Munhu un’wana na un’wana u faneriwa hi ku kuma dyondzo, mfuwo na rihanyu.
Munhu un’wana na un’wana u tshunxekile ku tihlawulela.
Munhu un’wana na un’wana wa swi tiva sweswo, hambi eka xiyimo xa matiko ya misava.
Munhu un’wana na un’wana wa swi tiva ku ta fanela ku va na vutikayiveti.
Munhu un’wana na un’wana u fanele ku ahluriwa hi mimpimo yo fana ya maahlulelo.
Munhu un’wana na un’wana u fanele ku sirheleriwa hi eka vusweti na ku tsan’wiwa.
Munhu un’wana na un’wana u fanele ku titwa leswaku u na xivandlanene.
Munhu un’wana na un’wana u vona a pfumelelana leswaku mpfuxeto wa laveka.
Munhu un’wana na un’wana hikokwalaho u fanele a tsakisiwa hi xiyimo lexi.
Munhu un’wana na un’wana u ta lemuka leswaku nhlamulo i e-e.
Munhu un’wana na un’wana, hikokwalaho u tiva mpimo wa xiphiqo.
Swilo hinkwaswo swi nge endliwi hi siku rin’we, hambiswiritano.
Swilo hinkwaswo swi lawuriwa hi matirhiselo ya swona.
Swilo hinkwaswo swi lava ku tisiwa eka nkanerisano.
Swilo hinkwaswo leswi swi pfumelelaniweke swa tiveka eka mani na mani.
Swilo hinkwaswo swi endliwile ku ya hi milawu ya xidemokirasi.
Hinkwako, ku na xilaveko xa mapimanyetelo lama simekiweke ehenhla ka migingiriko.
Mipfumelelo ya ku nga landzeleli nsinya wa ku pfumala xihlawuhlawu ya koteka.
Ndlandlamukiso a wu fanelangi ku tekiwa tanihi nxangu.
Swintshunxo swo durha a hi mikarhi hinkwayo swi tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka swinene.
Ku rhumela tinhundzu ematikweni mambe swi vile nseketelo wo sungula wa leswi.
Tidyondzo to angarhela, hambi ku humelela yini kumbe yini, ti tama ta ha laveka.
Ku langutana na mitlhontlho i endlelo leri lulameke.
Ndzima leyikulu swinene yi nga khatsiwa hi leswi.
Varimi i vaxanisiwankulu va maendlelo ya tikhemikali.
Varimi va nge amukeli va karhi va khomiwa hi ndlela leyi.
Michavo ya inifulexinii a yi vuriwile eka njhekajekisano.
Va nga ri vangani va lemukile leswaku xidemokirasi i ntlhontlho.
Makumentlhanu wa vabohiwa van’wana va gweviwile rifu.
Xo hetelela, ndzi ta hundzela emahlweni eka xiviko xa mina.
Xo hetelela ku na mhaka ya samiti.
Xo hetelela, a ndzi seketeli ku navetisa.
Xo hetelela, a ndzi vhotangi ndzi hambana na xiboho.
Xo hetelela, ndzi na xibumabumelo xa xipolitiki ku xi vula.
Xo hetelela, ndzi na xikombelo lexi khumbaka xihundzululo xa hina.
Xo hetelela, ndza tshemba leswaku hu nga papalata ndzivalelano.
Xo hetelela, ndzi fanele ku hoyozela havumbirhi bya vaviki.
Xo hetelela, ndzi fanele ku vula leswi landzelaka.
Xo hetelela, ndzi fanele ku tsakela ku khensa muviki.
Xo hetelela, ndza ehleketa ehleketa ku na ku nga twisisi laha.
Xo hetelela, ndzi navela ku kombisa leswi landzelaka.
Xo hetelela, ndzi tsakela ku tshaha mhaka yo karhi.
Xo hetelela, ndzi tsakela ku vula pholisi ya mindyangu.
Xo hetelela, ndzi tsakela ku vula mpfuneto wa xithekiniki.
Xo hetelela, ndzi tsakela ku vula timhaka timbirhi.
Xo hetelela, ndzi tsakela ku vula xilo xin’we.
Xo hetelela, marito ma nga ri mangani mayelana na ku hakelela timali eka nkuriso.
Xo hetelela, vonelo ra endlelo leri pfulekeke ra ntirhisano.
Xo hetelela, tanihilaha ndzi vuleke hakona, leswi i antswiso.
Xo hetelela, dyondzo i xin’wana xa swivutiso swa nkoka. 
Xo hetelela, ntshunxeko wo humesa mavonelo i nchumu wa kahle.
Xo hetelela, timfanelo ta masungulo ti simekiwele ehenhla ka ndzhuti wa ximunhu.
Xo hetelela, xi engetela mfambamfambo lowu tshunxekeke wa vanhu.
Xo hetelela, xi tlhela xi va xivutiso xa switirhisiwankulu.
Xo hetelela, i marhobyati ya ikhonomi na vaaki.
Xo hetelela, i swa nkoka swonghasi leswaku leswi swi olovisiwa.
Xo hetelela, swi lava ku humelerisa nkoka wa mali.
Xo hetelela, mo ndzi vula mhaka leyin’wana yo kongoma.
Xo hetelela, mo ndzi vula nkitsinkitsi wa rihuhu ra tihomu.
Xo hetelela, mo ndzi hundzulukela eka mikucetelo ya swifundza.
Xo hetelela, a hi vuleni swin’wana mayelana na ntlimbo lowu.
Xo hetelela, xiyiriso eka xihlawuhlawu a xi ringanelangi.
Xo hetelela, dyondzo na mfambamfambo wa vanhu lavatsongo.
Xo hetelela, mhaka ya nongonoko wa vavasati.
Xo hetelela, xiphiqo xo hetelela i xin’wana xa endlelo.
Xo hetelela, ku na xivutiso xa mimpimo yo hambana eka swiyimo swo fana.
Xo hetelela, ku na xivutiso xa vutshembeki.
Xo hetelela, ku na xivutiso xa ndzhurho ku suka ematikoxiakya.
Xo hetelela, ha sindzisa ehenhla ka nsinya wa vutlheriselani.
Xo hetelela, hi fanele ku tiyisisa vukona bya ku hambana ka mavonelo eka swihangalasamahungu.
Xo hetelela, u vula swona mayelana na xiphemu xa rimbewu.
Timali na vutsundzuxi swi fanele ku fambisana.
Swi kahle. Ndza ehleketa leswaku xiringanyeto lexi xa amukeleka hi ku hetiseka.
Xo sungula ndzi lava ku vulavula mayelana na nkuriso.
Xa nkoka ku tlula hinkwaswo engetelo eka mpimanyeto.
Xa nkoka ku tlula hinkwaswo, endlelo leri pfanganisiweke ra laveka.
Xa nkoka ku tlula hinkwaswo, ntirhisano exikarhi ka mihlangano wu hlulekile.
Xa nkoka ku tlula hinkwaswo, mitirho i xirhangana xa hina xa le henhla.
Xa nkoka ku tlula hinkwaswo, un’wana u ehleketa hi ndzhurho wa ku suka eka matiko mambe lowu nga riki enawini.
Xa nkoka ku tlula hinkwaswo, mphakelo wa switirhisiwambisi.
Sungula u yingisela leswi ndzi faneleke ku swi vula!
Xo sungula eka hinkwaswo vutihlamuleri bya tinxaka letikulu.
Xo sungula eka hinkwaswo vuanami bya pholisi ya rixaka.
Xo sungula eka hinkwaswo, vona eka vuhlamuselamarito.
Xo sungula eka hinkwaswo, nkongomiso eka ku hunguta ku pfumaleka ka mitirho.
Xo sungula eka hinkwaswo, ntirhisano wu fanele ku antswisiwa.
Xo sungula eka hinkwaswo, mphikizano wa misava hinkwawo hi leswi swi nga xiswona.
Xo sungula eka hinkwaswo, mimpimo ya tinhlayo ta tinhundzu leti nga tundziwaka ku suka eka matiko mambe yi fanele ku hungutiwa.
Xo sungula eka hinkwaswo, i mhaka ya kahle.
Xo sungula eka hinkwaswo, a swi bohi hi xinawu.
Xo sungula eka hinkwaswo, a swi le rivaleni hi ndlela leyi eneleke.
Xo sungula eka hinkwaswo, vuhoyozeri bya mina eka muviki.
Xo sungula eka hinkwaswo, eka mhaka ya ku languta swiendleko swa nkarhi lowu nga hundza.
Xo sungula eka hinkwaswo, mbangu, leswi i swa nkoka.
Xo sungula eka hinkwaswo, pholisi ya hlwela ku ta.
Xo sungula eka hinkwaswo, ku na xiphemu xa vaaki.
Xo sungula eka hinkwaswo, hinkwerhu ha amukela xihlawuhlawu xo karhi.
Xo sungula eka hinkwaswo, hi endla nkuriso wu va kona.
Xo sungula, hi ntyiso a ndzi muviki.
Xo sungula, ndzi lava ku langutisisa samiti ya ku thoriwa.
Xo sungula, ndzi ta tsakela ku endla ndzulamiso.
Xo sungula, marito ma nga ri mangani eka mpimanyeto hi woxe.
Xo sungula, hinkwavo lavaya va tirhaka eka indasitiri.
Xo sungula, hikuva mimpimo yi fanele ku fana.
Xo sungula, xi fanele ku tiyisisa nsirhelelo wa le ndzeni na wa le handle.
Xo sungula, milawu yi ri yoxe a yi nga ta ololoxa xiphiqo lexi.
Xo sungula, antswiso eka data ya masungulo ya ikhonomi.
Xo sungula, vuxaka exikarhi ka ndlala na ku cinca ka tlilayimete.
Xo sungula, vuanami na xivumbeko swa nongonoko lowu.
Xo sungula, vuanami xby endlelo lerintshwa leri olovisiweke.
Xo sungula, ku fanele ku va na mpimo lowu nga erivaleni wa nkarhi.
Xo sungula ku landzelerisa ntshamiseko wa timali ta vaaki.
Xo sungula, hikuva xi endleka hi ximun’wana.
Xo sungula, xana hi tirhana njhani na mhaka leyi?
Xo sungula, xi amukerile xiyimo lexintshwa xa xipolitiki.
Xo sungula, muxaka wun’wana wa ntwanano.
Xo sungula, swa laveka ku tirhisa milawu leyi.
Xo sungula, swo tala swi vuriwile mayelana na vaakatiko.
Xo sungula, vutihlamuleri byi fanele byi voniwa ku va byi amukeriwa.
Xo sungula, swiboho swa pholisi ya maqhinga swi fanele ku tekiwa.
Xo sungula, mabariselo i mhaka ya mifumo hi vuyona.
Xo sungula, swi fanele ku va erivaleni na ku va swi olova.
Xo sungula, mpimanyeto wa nhlayiso wa rihanyu wu fanele ku engeteriwa.
Xo sungula, xileriso xi khomanisa nkoka eka mbangu.
Xo sungula, xilaveko xa ku lebula loku nga erivaleni na ku va loku katsakanyaka.
Xo sungula, muviki u amukerile endlelo leri lulameke.
Xo sungula, sisiteme ya mabariselo na nsirhelelo wa vaaki.
Xo sungula, ku na timhaka leti ti fambelanaka na nsirhelelo wa mbangu.
Xo sungula, ku na nkanetano, lowu honisiwaka.
Xo sungula, ku na ku ya emahlweni ka miantswiso ya mapimanyetelo.
Xo sungula, ku na nsinya wa tiko laha munhu a tumbulukeke kona.
Xo sungula, ku na pholisi ya ndzima ya nsirhelelo wa vahlapfa.
Xo sungula, ku na mhaka ya ku cinca ka tlilayimete.
Xo sungula, ku na mhaka ya mphalalo wa mfumo.
Xo sungula, ku na mhaka ya vunjoveri bya tisalimoni. 
Xo sungula, ku na xilaveko xa ku famba hi ku hatlisa.
Xo sungula, ku na xiyimo xa vatirhi.
Xo sungula, ku na xivutiso xa vufambisi lebyi tirhaka kahle.
Xo sungula, ku na xivutiso xa mpimanyeto.
Xo sungula, ku na xivutiso xa ku pfumaleka ka mitirho ka vantshwa.
Xo sungula, ku na vuanami bya maendlelo.
Xo sungula, ku na vutshunguri bya swidzidziharisi swa khombo.
Xo sungula, ku fanele ku nga vi na xihlawuhlawu exikarhi ka matiko.
Xo sungula, hi vulavula laha mayelana na mpako.
Xo sungula, hi na xiphiqo xa vufambisi byo avelana.
Xo sungula, hi fanele ku endla hi matimba ya hina lamantshwa ya tirha.
Xo sungula, a hi fanelangi ku amukela mbuyelo wa nhlawulo.
Xo sungula, hi fanele ku tekela enhlokweni mpimanyeto.
Xo sungula, hi lava xiphemu xa xipolitiki na xidipulomati.
Xo sungula, hi fanele ku va na nkambelo wa xisayense.
Xo sungula, hi fanele ku hunguta swiletelo.
Xo sungula: ndza ehleketa leswaku hi le ku khatseni ka ndzima.
Ku tiyisisiwa ka nkwama a swo endleka ntsena kambe swi na xikongomelo. 
Tinhlampfi a to va ntsena xihlovo xa swakudya.
Vunjoveri i xiphemu lexi fambaka kun’we xa mfuwo wa hina.
Ntlhanu wa malembe ku ya emahlweni, switsongo ku tlula mpimo swi endliwile.
Ku olova a hi ndlela yin’wana ya nhlayo ya vunyingi bya vavhoti leyi vekiweke ku kota ku teka xiboho eka timhaka ta nkoka.
Hi ku landza mimpimo leyi fananisaka, ndzi vhotele xiboho lexi.
Swakudya i xilo xin’wana lexi nga ta ka hi nga tlangi hi xona.
Vuvabyi bya swindomundomu byi kumeka hi xitalo eka matiko ma ha hluvukaka.
Eka nkarhi wo leha, a ku ri hava vuxaka.
Eka hinkwaswo swivangelo leswi, ndzi tihumese eka vhoti.
Eka hinkwaswo swivangelo leswi, ndzi vhote ndzi seketela.
Eka swikumiwa swo karhi, ku nge vi makete.
Tanihi xikombiso, nsirhelelo wa vatirhisi wu lava ku tiyisiwa.
Tanihi xikombiso, eka ndhawu ya ku vevukisa ntikelo wa ku rhandzana hi rimbewu rin’we.
Tanihi xikombiso, nsinya wa vulavisisi wu fambile. 
Tanihi xikombiso, ku na mbulawulo wa tiphasipoto ta tihomu.
Tanihi xikombiso, ku na xileriso xa ndzingano wa tinxaka.
Tanihi xikombiso, hi hava swihahampfhuka swa vutleketli.
Tanihi xikombiso, a hi ta va hi tsakerile ku olova lokukulunyana. 
Tanihi xikombiso, hi vula yini hi ku olova?
Tanihi xikombiso, xi ta va yini xiave hakunenenene?
Tanihi xikombiso, a wu se tirhisa tiantibayotiki.
Hikuva swo va ntsena swi nga ri tano.
Eka vo tala va hina a xi komile swinene.
Eka malembe lamotala sweswi, xexo a xi tekeriwa ehansi.
Eka mina leswi a swi si vilerisa swinene.
Eka mina, dyondzo yi fanele ku va xirhangana xa xipolitiki.
Eka mina, pholisi ya vuxokoxoko i ya nkoka swonghasi.
Eka mina, sweswo swi yime hi nhloko switsongo.
Eka mina, xexo i xikoxo xa nkoka swonghasi.
Eka mina, a hi mhaka, na yona.
Eka mina, xa nkoka swinene i ku nga tlheriseleki ka xona endzhaku.
Eka mina, xivangelo xa leswi xi le rivaleni.
Eka ntlawa wa mina, leyi i mhaka yo laveka swonghasi.
Eka xiphemu xa mina, ndza tsaka mayelana na swona.
Eka xiphemu xa mina, a ndzi seketeli.
Eka xiphemu xa mina, ndzi na swiringanyeto swinharhu swo kongoma.
Eka xiphemu xa mina, ndzi ehleketa ku va hi tivona hi ri vanhu lava nga na mavonelo ya xiyimo xa le henhla ku tlula ya van’wana.
Eka sweswi, hambiswiritano, hi fanele ku hlayisa xivumbeko.
Eka sweswi, hambiswiritano, sweswo i swa nkoka wa sekondari.
Eka sweswi, hi le ka xiyimo xa nkambisiso.
I kan’we ntsena hi nga ta va hi endla ku hambana.
I kan’we ntsena, munhu un’wana na un’wana a vonakaka a pfumelelana.
Eka van’wana, a hi nxanguyha nsirhelelo wa tiindasitiri ta laha tikweni hi ku hakerisa xibalo xa le henhla eka ta le matikweni mambe.
Eka xiphemu xa hina, n’wangulano wu fanele ku tshembeka.
Eka vabohiwa va xipolitiki, xiyimo xa tivikana swinene.
Eka vanhu van’wana, leswi swi ta olovanyana.
Eka xivangelo xin’wana, a xi nga swi koti ku endla tano.
Eka swilo swin’wana, nkarhi a wu fambile ku tlula mpimo.
Hikuva sweswo hakunene i xin’wana xa swiphiqo.
Hikuva sweswo hakunenenene hi leswi u swi fikeleleke.
Eka xivangelo xexo ndza seketela hi mbilu hinkwayo xiboho lexi.
Eka xivangelo xexo hi fanele ku ala xihundzulo lexi.
Eka xivangelo xexo hi fanele ku vhota hi hambana na xona.
Eka xivangelo xexo, a ndzi hambana na xiviko.
Eka xivangelo xexo, a ndzi sindziseka ku tihumesa.
Eka xivangelo xexo, timakete a ti tshunxekangi.
Eka xivangelo xexo, leswi i swiringanyeto leswi lulameke.
Eka xivangelo xexo, xiviko lexi xi fanele ku ariwa.
Ku va sweswo swi humelela, vululami byi fanele ku endliwa.
Ku va sweswo swi humelela, swilo swimbirhi swa laveka.
Eka sweswo, hakunene, hi lava magoza yo endla milawu.
Eka sweswo, hakunene, u lava tindlela to rheta ehenhla ka ayisi hi tona.
Eka nkarhi wa sweswi i xivutiso xo pfuleka.
Eka nkarhi wa sweswi, xi le ka vuhlayiselo byo titimela.
Eka muviki, i mpimo wa maahlulelo wa ntivomisava.
Eka leswin’wana hinkwaswo, ndza khensa hi malwandla muviki.
Eka leswin’wana hinkwaswo, a hi yimeni hi vona.
Eka leswin’wana hinkwaswo, ku hava nchumu hi xi tumbetaka.
Ku fikelela swikoxo swa xidemokirasi, va fanele ku yima ku endla swo karhi.
Eka nkarhi wa sweswi, khombo ri hi hinkwakonkwako.
Eka vona ku cinca ka tlilayimete a hi xirhangana.
Eka vona i mhaka ya ku tihanyisa.
Ku va vona va endla tano swi ta va xihlekiso.
Eka swivangelo leswi ndzi tihumese eka xiviko.
Eka swivangelo leswi ndzi nge seketeli xiviko.
Eka swivangelo leswi, ndzi vhotele xiboho lexi.
Eka swivangelo leswi, xiviko xi wine vhoti ya mina.
Eka swivangelo leswi, ndza pfumelelana na muviki.
Eka swivangelo leswi, hi bohile ku tihumesa.
Eka leswi ndza khensa hinkwavo ka vaviki.
Eka xivangelo lexi na mina ndzi amukela xiboho lexi.
Eka xivangelo lexi ndza tshemba hi fanele ku kongomisa miehleketo.
Eka xivangelo lexi ndzi vhote ndzi hambana na xiviko lexi.
Eka xivangelo lexi, ndzi tihumese eka vhoti.
Eka xivangelo lexi, ndzi nge pfumela mitsemo leyi.
Eka xivangelo lexi, ndzi tihumesile eka ku vhota.
Eka xivangelo lexi, ndzi ala mpimanyetompfampfarhutwa.
Eka xivangelo lexi, ndzi ta tihumesa eka ku vhota.
Eka xivangelo lexi, ku hluleka a hi xihlawuriwa.
Eka xivangelo lexi, na xona xi fanele ku pfuniwa.
Eka xivangelo lexi, magoza yo sivela ya fanele ku tekiwa.
Eka xivangelo lexi, xiviko xi fanele ku ariwa.
Eka xivangelo lexi, xinawana xa vaaki i xa nkoka.
Eka xivangelo lexi, leri i pfhumba ra nkoka.
Eka xivangelo lexi, hi nge amukeli xihundzulo lexi.
Eka xivangelo lexi, hi nge seketeli xiviko lexi.
Eka xivangelo lexi, hi andlarile xihundzulo lexi.
Eka xivangelo lexi, hi fanele ku va na vurhonwana lebyikulu.
Eka xivangelo lexi, hi ringanyeta ku tlherisela xiviko lexi endzhaku.
Eka xivangelo lexi, hi vhote hi hambana na xiviko.
Eka leswi ha va khensa.
Eka swivangelo leswiya swimbirhi, ndzi vhota ndzi hambana.
Eka hina i xirhangana xa le henhla swinene.
Eka hina, i mhaka ya leswi munhu a tshembaka swona.
Eka hina, i nkarhi wa ku tirha sweswi.
Eka hina, leyi i mhaka leyi hundzaka njhekajekisano.
Eka vavasati, ngopfungopfu, xiyimo xi tama xi nga tshembisi.
Malembe yo tala, hi hlulekile ku endla swoleswo.
Pholisi ya matiko mambe na yona yi ta va mhaka leyi fikisaka eka xiboko.
Swi rivale, swilo a swi nga ta cinca.
Khombo ra kona hi kotile ku tlherisela leswi endzhaku.
Khombo ra kona, hambiswiritano, leswi a ko va ntsena ku enhla ka nkarhanyana.
Khombo ra kona, hambiswiritano, ku na xivangelo xa ku tlangela.
Khombo ra kona, hambiswiritano, a hi sunguli ku suka eka ku va hava nchumu.
Khombo ra kona, a hi na swiphiqo swo tala ku fika kwalaho.
Mhaka ya vumune na ku va yo hetelela: ku xaniseka ka swiharhi.
Xiphemu xa vumune: ntirhisano wa le kusuhisuhi eka sekitara ya eneji.
Xa vumune, ndza ku kombela ku langutisisa leswi landzelaka.
Xa vumune, ndzi lava ku ololoxa mhaka ya ntiyiso.
Xa vumune, ku na xihatla eka xiyimo lexi.
Xa vumune, hi fanele ku va na nongonoko wo hlawuleka wa mphalalo.
Furwa a yi fanele ku endla matshalatshala ya ku langutisisa hi vuntshwa.
Furwa yi na xiave xa nkoka swinene eka vuthu leri.
Furwa, ngopfunopfu, a yi si endla leswi.
Ku vula ntiyiso, ndza tshemba hi fanele ku endla swo tala.
Ku vula ntiyiso, a ndzi tshembi sweswo swa koteka.
Ku vula ntiyiso, ku hava ndlela ya ku famba ku ya emahlweni.
Ku vula ntiyiso, leswi hi swi tweke a swi amukeleki naswitsanana.
Xinakulobye xi fanele ku tiyisisa timfanele ta lava sweleke ku tlula hinkwavo.
Vumbabva bya karhi bya endliwa, naswona ma swi tiva.
Nxaviselano lowu tshunxekeke a wu fani na.
Ntshunxeko a hi swin’wana leswi nga vekiwaka tanihi nawu.
Ntshunxeko wa ku tshemba wu sirheleriwile eka vumbiwa.
Ntshunxeko wo paluxa mavonelo i masungulo ya xidemokirasi.
Ntshunxeko wo vulavula i mfanelo ya masungulo ya nkoka.
Ntshunxeko wa vamahungu hi ku tsala i xilaveko hi vutalo.
Vutleketli bya tinhundzu bya boheka ku durha.
Ku suka eka sweswo swilo swo hlayanyana swa tihlawulekisa.
Ku suka eka vanhu lava va fambisaka bindzu.
Ku suka eka vonelo ra xithekiniki, hi tano.
Ku suka eka nkarhi wolowo ku ya emahlweni i xitshuriwa xin’we.
Frontex eka nkarhi wa sweswi yi langutana na swiphiqo swo hlayanyana.
Vanyiki va timali va fanele ku langutana na vutihlamuleri bya vona.
Timfanelo ta masungulo na ndzhuti wa munu swi fanele ku hlayisiwa.
Timfanelo ta masungulo a hi mhaka ya mphakelo wa matimba.
Mphalalo wa hluvkiso wa timali a hi ntirho wo olova.
Ku nyikiwa ka timali hakunene i mhaka ya nkoka.
Timali ti fanele ku va ti endliwa ti kumeka eka leswi.
Njhekajekisano wu ta laveka eka mhaka leyi.
Ku hlwela kun’wana, hi ku vona ka mina, a ku naveleki swinene.
Mikanerisiano yo engetela yi ta laveka eka nhlokomhaka leyi.
Ndlandlamukiso wo engetela wu ta endleka eka tlhelo leri.
Ku susiwa ka swipimelo ko engetela eka sekitara ya switimela ka laveka.
Magoza yo engetela ya katsiwile eka kungu lera matirhelo.
Swiringanyeto swo engetela swa languteriwa eka mavhiki lama taka.
Ku ya emahlweni eka leswi ndzi na swivutiso swimbirhi.
Xin’wana, timfanelo ta ximunhu ta karhi ta onhiwa hi kambirhi ku tlurisa.
Ku engetela kwalaho, leswi swi le rivaleni a hi endlelo ri ri roxe.
Ku engetela kwalaho, leswi swa vonaka ku va mukhuva lowu kulaka.
Ku engetela kwalaho, hi fanele ku ehleketa mayelana na ku enhlisa madurhelo ku ya eka mpimo wa le hansi.
Matirhiselo yo nghenisa swihlawulekisi swa DNA eka swihanyi ya ta tlanga xiave xa nkoka.
Georgia yi fikelerile swo tala hi nkarhi wo koma.
Matimba ya Georgia ya karhi ya kamberiwa.
Jarimani yi tirhile ntirho wa kahle eka leswi.
Jarimani yi veke xikombiso xa kahle eka mhaka leyi.
Jarimani, na yona, yi humelerile swinene eka ndhawu leyi.
Va nyike vumundzuku endzeni ka tiko ra ka vona.
Hi nyike ku tshemba ko karhi leswaku swi ta humelela.
Loko ku tekeriwa enhlokweni swiyimo, ndza ehleketa leswi swi khomisa tingana.
Loko ku tekeriwa enhlokweni vhoti leyi, mbuyelo wa fana.
Ku nyika a swi kona eka xivutiso naswitsanana.
Xiyimo xa misava hinkwayo na xona i xa nkoka eka njhekajekisano lowu.
Dlilobalayizexini swi vula leswaku leswi swa boheka ku kula.
Hi ku lava ka Xikwembu, sweswo hi leswi hi nga ta swi vona!
Mikateko leyinene eka ku ya emahlweni na ntirho wa wena.
Mafumelo se i xiphemu xa njhekajekisano wolowo.
Ku cinca lokukulu ku le ku endlekeni eka tikonkulu ra ka hina.
Vutihlamuleri lebyikulunyana byi fanele ku tekiwa eka leswi.
Ku endla swilo erivaleni swinenenyana swi fanele ku fikeleriwa eka ndhawu leyi.
Ku simula swi vuriwile hi kwalomu ka hinkwenu ka n’wina.
Haiti yi ta lava mpfuno eka nkarhi wo leha.
Hi ndlela yo tsaka xiviko a xi kombeli swona leswi.
Hi ndlela yo tsaka, leswi a swi humelelangi eka matiko lama.
Vufambelanisi eka sekitara leyi a byi nga koteki ku swi veka hi marito yo olova hakunene.
Xana miehleketo yihi kumbe yihi yi nyikiwile eka mhaka leyi?
Xana xiave xa tipalamende ta rixaka xi vevukisiwile?
Xana a va si swi kota na sweswi ku endla tano?
Xana u na nhlamuselo yihi kumbe yihi ya leswi swi humelelaka?
Loko ku vuriwile sweswo, swibumabumelo swo karhi swi endliwile.
Loko ku vuriwile sweswo ku hava nxaxamelo lowu rhangeke ku endliwa.
Loko ku vuriwile sweswo, ku fanele ku va hava ku nga twisisisani.
Loko ku vuriwile sweswo, xinawana lexi xi hetisa nxaxamelo.
Loko ku vuriwile sweswo, hi ta sungula tivhoti.
U tirhile hi vulemuki lebyikulu bya ximunhu.
Na yena u khumbile ntlhontlho wa vutherorisi.
U komberile ntirhisano wo tiya wa tipholisi ta ikhonomi.
U vitanile sweswo endlelo ra ku nga landzeleli nawu hi lava matimba.
A nga tshembela eka nseketelo wa hina eka sweswo.
Kumbexana a nga nyika vuxokoxoko byo talanyana hi marito ma nga ri mangani.
A nga tivi hambi nchumu wihi kumbe wihi mayelana na swona.
A nga tikombi a pfumelelana na wena.
U hlulekile ku endla sweswo eka nhlamulo ya yena.
A a nga ri na mchumu naswitsanana swo fambelana na sweswo.
A a ndzi komberile ku xi rindzela.
A a nga ri na nchumu xo xi vula eka nhlokomhaka leyi.
U tiyisisile hiseko wa yena ku swi amukela.
U endlile ntirho wa kahle eka sweswo.
U kongomisile eka xilaveko xa vurhon’wana.
U vile na ku karhateka lokukulu.
I mulawuri wa mfumo sweswi.
A nga si swi kota ku swi tirhisa.
U vula swona hakunene ku vula tano, hikokwalaho
U kongomisile eka nawu lowu wu lavekaka.
U vurile vutshunguri bya tindhawu leti khumbekeke.
U fanele ku va na ntsengo wo hlamarisa wa ntokoto.
U fanele ku lulamisa leswi a swi ta va swi papalatiwile.
U lava ku endla swilo hi ndlela yo fanana eka endlelo leri.
U lava ku kuma vulemuki bya nhlayo.
U kombisile ku vilela eka khomixini ya vugevenga.
U vurile leswaku i xintshunxo xa nkarhinyana.
U vurile leswaku xiyimo xa nyanya.
U vurile leswaku a yi ri mhaka ya le ndzeni.
A tikomba a honisile xiave xa mulavisisi wa swivilelo.
A vurile swona naswona ndzi avelana swivilelo swa yena.
A byeriwile swona hi tibangi ta le xikarhi.
A nga fanelangi ku va a kavanyetiwile hi wena.
Nhlayiso wa rihanyu a wa ha fikeleleki hi munhu un’wana na un’wana.
Rihanyu i xipimelo xa risima ra vutomi.
Rihanyu i xiphemu xa nkoka xa nongonoko lowu.
Rihanyu i mhaka ya rixaka naswona ri fanele ku tama ri ri mhaka ya rixaka.
Hi swona swi endlaka ku va na vhoti ya hina yi seketela xiviko.
Hi swona swi endlaka ku va na swihundzulo swo tala leswi swi ringanyetiweke hi komiti.
Hi swona swi endlaka ku va na xilaveko xa xihundzulo xa xithekiniki xa xinawu.
Hi swona swi endlaka ku va na xilaveko xa ku fikelela ndzinganano lowu faneleke.
Hi swona swi endlaka ku va na xiphiqo lexi hi nga na xona namuntlha.
Hi swona swi endlaka ku va na xilaveko xa switshunxo swa ku tswarisa swa mixaka yo hambana.
Hi swona swi endlaka ku va na xilaveko xa xileriso xo karhi.
Hi swona swi endlaka ku va hi ta lava nkarinyana wo engetela.
Hi swona swi endlaka, na swona, ku va na nkoka wa n’wangulano wa makhiroikhonomi.
Hi swona swi endlaka, ku va hava vhoti ya mina eka vhoti yo hetelela.
Laha nakambe, hi fanele ku hambanisa exikarhi ka timhaka timbirhi.
Hi leswi swin’wana swa swiphemu swo onha swinene.
Hi leswi swilo swimbirhi leswi u nga swi endlaka.
Hi leyi nhlamulo ya mina eka swivutiso leswimbirhi.
Hi lowu mbuyelo wa ntirho wa nhlanganelo.
Hi laha laha hi faneleke ku khatsa kona ndzima.
Laha swa olova ku vula mihluleko.
Laha matiko ya misava ya nga endla swo tala.
Laha xivutiso xa swihangalasamahungu xa nghena.
Laha na kona ndzi fanele ku kombela ku twisisa ka wena.
Laha na kona ku na xilaveko xa ku endla swilo hi ndlela yo fanana.
Laha na kona ku na ndzima yo karhi hi mpimo wa le hansi.
Laha na kona nsinya wa vutlheriselani wu fanele ku tirha.
Laha na kona, hi tshembela eka munhu un’wana na un’wana wo karhi.
Laha na hina hi fanele ku olova hi ku ringanela.
Laha hi tekile ntila wo kamanyeta swinene.
Laha hi na vuswikoti ku tumbuluxa mitirho.
Laha hi fanele ku sirhelela milawu ya hina.
Laha, na kona, ndzinganano wu fanele ku kumeka.
Laha, na kona, muendlamilawukulobye u fanele ku tikatsa.
Laha, na kona, xikongomelonkulu i ku susiwa na ku tlhaveriwa ka nyutliliyasi eka matandza lama nga nonisiwangiki ya miri.
Laha, na kona, a ko va na nhlamulo yin’we ntsena.
Laha, na kona, hi lava ku hlayisa goza.
Laha, na kona, hi lava ku vona swilo hi ndlela leyi nga erivaleni.
Laha, hi na masungulo ya vutikayiveti.
Valandzeri va yena va ta endla leswin’wana hinkwaswo.
Ntirho wa yena hakunene i wo tika.
Magoza lama vumbaka matimu ya karhi ya tekiwa eka tindhawu hatimbirhi.
Matimu ya hi dyondzisa leswaku endlelo leri ri hlulekile.
Matimu ya hi dyondzisa leswaku a hi fanelangi ku tshuka hi rivarile.
Ndza tshemba leswi swi nga tirhiseka swinene.
Ndza tshemba, sweswo swi ta cinca na mfumo lowuntshwa.
Ndza tshemba, swilo swi ta fambela etlhelweni leri lulameke.
Njhani naswona hikwalaho ka yini hi ta vekisa?
Hi ta fikelela njhani ndzingano wa rimbewu?
Hi ta fikelela njhani ntlhonlho lowu?
Hi ta sivela njhani ku pfuta ka khaboni?
Hi fanele ku phikizana njhani na vona?
Hi ta tirhana njhani na vukona bya vona?
Hi ta wu kuma njhani mfikelelo eka tidokhumente?
Hi ta angula njhani eka xiyimo lexi?
Mi ta cinca njhani ndzhuti wa wena?
Mi ta tiyisisa njhani nkambisiso wa xidemokirasi?
Mi ta ololoxa njhani xivutiso lexi?
Mi ta hatlisisa njhani swilo?
Va nga huma njhani eka xiyimo lexi?
Swi nga fikeleriwa njhani leswi hi swipimelo swo tirhisekaka?
Hi nga fikelela njhani ndzinganano wa misava hinkwayo?
Hi nga endla njhani ku antswa eka nkarhi lowu taka?
Hi nga tiyisisa njhani leswaku swi nga vi tano?
Hi nga langutana njhani na ntlhontlho wolowo?
Hi nga hluleka njhani ku hoyozela xiboho xolexo?
Hi nga nga va pfuna njhani?
Hi nga khatsa njhani ndzima eka tindhawu leti?
Hi nga vulavula njhani hi risima endzhaku ka swoleswo?
Hi nga ringeta njhani ku ololoxa xiyimo lexi?
U hi langutela njhani ku xi amukela?
Leswi swi nga va swi pfumeleriwile njhani ku humelela?
Hi swi hlamusela njhani sweswo eka vaaki?
Hi fikelela njhani ku tiva mayelana na vona?
Hi famba njhani ku ya emahlweni ku suka eka xiyimo lexi?
U kunguhata ku yi lulamisa njhani mhaka leyi?
U ehleketa ku leswi a swi fanele swi endliwa njhani?
Hi ta va hi phunte njhani ku endla tano.
Swi koteka njhani ku endla leswi hinkwaswo?
Sweswo swi ta tirhisiwa njhani eka xiyimo xo tirhisa.
Nkwama wu fanele ku vumbiwa njhani?
U ehleketa ku swi ta teka nkarhi wo leha ku fika kwihi swoleswo?
I vangani va nga kona, naswona hi vahi?
I van’wana vangani va nga eka xiyimo xo fana?
I vanhu vangani eka chembara leyi va nga cinca.
Hilaha mpimanyeto wu tirhisiwaka hakona na swona i swa nkoka.
Hilaha leswi swi endliwaka hakona, na swona i swa nkoka.
Malawulelo ya matirhiselo ya qhinga leri.
Ndzi ta swi kota njhani ku va yimisa?
Pholisi ya nhluvukiso wa matikoxikaya yi ta tirhisiwa njhani?
Hi ta swi kota njhani ku tirhana na dlilobalayizexini?
Ku engetela kwalaho, swi koteka njhani ku kumisisa?
Kutani, lexi xi fanele ku herisiwa njhani?
Hambiswiritano, leswi swi ta humelerisiwa njhani?
Hambiswiritano eka mhala leyi, swi bihile ku tlula mpimo. 
Hambiswiritano yaleyo i mhaka ya siku rin’wana.
Hambiswiritano na swona swi nga va swi bihile eka wena.
Hambiswiritano, na mina ndzi katsile swibumabumelo swo hlayanyana.
Hambiswiritano, ndzi bohiwa hi nawu na milawu.
Hambiswiritano, ndza vilela swinene mayelana na mhaka leyi.
Hambiswiritano, ndza langutela leswinene swinene mayelana na vumundzuku.
Hambiswiritano, ndzi lulamile ku yisa emahlweni nhlamulo ya mina.
Hambiswiritano, ndz tiyisisa swi le ta va swi ri ku teni.
Hambiswiritano, ndza tshemba hi le ku fikeleleni ka mpimo.
Hambiswiritano, ndzi nge seketeli swiringanyeto swo karhi na swikongomelo.
Hambiswiritano, ndzi nge seketeli ku kongomisiwa eka ku xixa.
Hambiswiritano, a ndzi kunguhati ku xaxameta na yin’we ya tona.
Hambiswiritano, ndza mi langutela ku swi vula xikan’wekan’we.
Hambiswiritano, ndza chava leswaku swi nge tirhisiwi.
Hambiswiritano, ndzi na ku kanakana eka timhaka leti landzelaka.
Hambiswiritano, ndzi fanele ku humesa xihlamarisonyana.
Hambiswiritano, ndza mi amukela swinene, va swirhundzu na va matlhari.
Hambiswiritano, ndzi fanele ku tsakela ku tshikelela xilo xin’we.
Hambiswiritano, ndzi fanele ku tsakela ku ku nyika xitsundzuxo.
Hambiswiritano, ndzi fanele ku tsakela ku tekela enhlokweni leswi landzelaka.
Hambiswiritano, ndzi teka mhaka leyi u yi vuleke.
Hambiswiritano, ndzi lava ku tirhana na mhaka yin’wana.
Hambiswiritano, ndzi lava ku kongomisa miehleketo eka mhaka yin’wana.
Hambiswiritano, a ndzi nga enerisekangi swinene hi leswi.
Hambiswiritano, a ndzi nga koti ku kuma vunyingi laha.
Hambiswiritano, ndzi ta nghenelela eka njhekajekisano lowu.
Hambiswiritano, ndzi ta n’wi kombela ku ya emahlweni.
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku vutisa swivutiso swin’wana swa leswi munhu a tshembaka eka swona.
Hambiswiritano, ndzi tsakela muxaka wun’wana wa njhekajekisano.
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku engetela mhaka yin’we.
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku mi nyika ...
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku mi twa mi ba qhwela.
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku kombisa mhaka yin’we.
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku kombisa timhaka to talanyana.
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku endla xiringanyeto.
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku endla xikombelo xin’we
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku endla swibumabumelo swinharhu.
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku vula swiphemu swimbirhi.
Hambiswiritano, ndzi tsakela sweswi ku vula leswi.
Hambiswiritano, xiyiriso a xi ekule hi ndlela leyi eneleke.
Hambiswiritano, timhaka ti nga ri tingani ti fanele ku langutisisiwa.
Hambiswiritano, nhlayo ya tidokhumente se ta fikeleleka.
Hambiswiritano, rito ra xitsundzuxo ri fanele ku engeteriwa.
Hambiswiritano, leswi hinkwaswo swi ta humelela hi ku famba ka nkarhi.
Hambiswiritano, tanihi muviki 
Hambiswiritano, eka xiyimo lexi, swilo swimbirhi swi tiyile.
Hambiswiritano, mphikizano a wo endleka ntsena kambe wu na xikongomelo
Hambiswiritano, matshalatshala ya fanele ku endliwa hi matlhelo hinkwawo.
Hambiswiritano, hambi mimpimo leyintshwa a yi enelangi.
Hambiswiritano, eka sweswi, yi le ka vanhu lavatsongo.
Hambiswiritano, eka mhaka leyi xiyimo a xi tshembisi.
Hambiswiritano, vuvekisi eka vutivi ntsena a byi enelangi.
Hambiswiritano, a swi ololoxi hinkwaswo swiphiqo.
Hambiswiritano, a swi lawuriwi ntsena hi leswi.
Hambiswiritano, i vutikayiveti lebyi humelerisekaka na ku va byo tirheka.
Hambiswiritano, i mhaka yo pfilungana ku tlula mpimo
Hambiswiritano, swi le rivaleni leswaku nkoteko lowu wu kona.
Hambiswiritano, a swi koteki ku endla leswi hi vusiku byin’we.
Hambiswiritano, a swi koteki ku xi yimisa whi!
Hambiswiritano, swa laveka ku hlayisa vuvekatihlo bya hina.
Hambiswiritano, a swi enelangi swona swi ri swoxe.
Hambiswiritano, a swo va ntsena mayelana na ku va na vuphikizani.
Hambiswiritano, sweswi xi humele erivaleni.
Hambiswiritano, xa ha ri xiringanyeto xa vurhonwana swinene.
Hambiswiritano, i xiphiqo xa ndzingano, ku tlula hinkwaswo.
Hambiswiritano, xi fanele ku tirhisiwa eka swikongomelo swa vaaki.
Hambiswiritano, a yi fanelangi ku va pulatifomo yi ri yoxe.
Hambiswiritano, a swi fanelangi ku yimisa njhekajekisano.
Hambiswiritano, i switsongo swinene eka leswi swa ha lavekaka.
Hambiswiritano, swa vonaka leswaku swiphiqo swo tala swi tama swa ha ri kona.
Hambiswiritano, xi fanele ku tlhela xi tihakelela.
Hambiswiritano, swi ta vonakala leswaku a ndzi pfumala mianakanyo.
Hambiswiritano, ku endla ntsena nawu a swi enelangi.
Hambiswiritano, hi nga rivaleni xiphemu xa misava hinkwayo.
Hambiswiritano, a hi tekeni goza lero sungula swin’we.
Hambiswiritano, ku tlula leswi nga tshama swi va xiswona hi lava rito ra wena.
Hambiswiritano, a hi swilo hinkwaswo swi nga lawuriwaka hi nawu.
Hambiswiritano, xilo xin’we xi tama xa ha lava ku ololoxiwa.
Hambiswiritano, ko va nkarhi lowu taka ntsena wu nga ta boha mhaka leyi.
Hambiswiritano, mixaniso yin’wana na yona yi lava ku tirhaniwa na yona.
Hambiswiritano, sweswo swi vonakala ku va swi nga ri tano.
Hambiswiritano, sweswo a swi tirhi eka switshuriwa swa milawu.
Hambiswiritano, sweswo i mixiyaxiyo, ku nga ri qhinga.
Hambiswiritano, sweswo hakunenenene hi leswi u swi endlaka.
Hambiswiritano, sweswo hi swona hi twisisaka swona hi ntwanano lowu.
Hambiswiritano, sweswo a swi enelangi ku hunguta ku pfumaleka ka mitirho.
Hambiswiritano, xexo a hi xiphiqonkulu xa hina namuntlha.
Hambiswiritano, sweswo hakunenenene hi leswi xiringanyeto xi swi endlaka.
Hambiswiritano, yalawo ya ta va mahetelelo yo hoxeka.
Hambiswiritano, swipimelo swa mphikizano swi fanele ku ringana.
Hambiswiritano, xileriso hi xoxe a hi nhlamulo.
Hambiswiritano, ku hlayiwa ko sungula na kona a ku ri ko hetelela.
Hambiswiritano, ku tirhisiwa ka xileriso lexi ka hlwela.
Hambiswiritano, xiphiqo a hi xin’wana xa tinhlayo.
Hambiswiritano, endlelo leri ri ta va ro leha.
Hambiswiritano, ku cinca loku ringanyetiwaka ku tama ku nga ringanelangi.
Hambiswiritano, xiviko na xona xi languteka ku va xi ya emahlweni.
Hambiswiritano, xiviko, hi ku angarhela, xa amukeleka.
Hambiswiritano, mbuyelo wa goza ra hina wa vilerisa.
Hambiswiritano, xiyimo a xi le ku antsweni.
Hambiswiritano, xiyimo eswiporweni xi tama ha chavisa.
Hambiswiritano, mapimelo ya nkarhi wa timpakani wu na nkoka swinene.
Hambiswiritano, nhlokomhaka ya xiviko ya lahlekisa.
Hambiswiritano, ntsengo hinkwawo wu vile lowu kanakanisaka.
Hambiswiritano, nakambe ku na swivangelo swa masungulo swa leswi.
Hambiswiritano, ku na swihundzulo leswi nga ta ka swi nga amukeriwi.
Hambiswiritano, ku na tindlela to hambana ta ku tirhana na swona.
Hambiswiritano, ku na vukanakanisi byo tala ku endliwa.
Hambiswiritano, ku na swilo swo tala leswi ndzi nyangatsaka.
Hambiswiritano, ku na mikayivelo leyintshwa ya swipfuno swa ntumbuluko.
Hambiswiritano, ku na timhaka to talanyana ku langutisisiwa.
Hambiswiritano, ka ha ri na tindhawu tin’wana leti kanakanisaka to kanganyisa.
Hambiswiritano, ku na timhaka tinharhu ta masungulo ku titekela enhlokweni.
Hambiswiritano, ku na timhaka timbirhi leti hi khumbaka.
Hambiswiritano, ku na ku pfumaleka ka hiseko wa xipolitiki.
Hambiswiritano, nakambe ku na xivilelo lexikulu swinene.
Hambiswiritano, nakambe ku na mhaka yin’wana leyi nga eku vutisisiweni.
Hambiswiritano, ku na pfhumba rin’wana leri khumbaka nkhuluko wa swihahampfhuka.
Hambiswiritano, ku na xiphiqo xin’we eka ndhawu leyi.
Hambiswiritano, ku na xivandlanene lexikulu xa ku antswisa.
Hambiswiritano, ka ha ri na swo tala leswi faneleke ku endliwa.
Hambiswiritano, ka ha fanele ku va na ku ringeta.
Hambiswiritano, ku tama ka ha ri na ntirho wo tala emahlweni ka hina.
Hambiswiritano, ku ta va ku ri hava ntshamiseko loko ku ri hava ku kula.
Hambiswiritano, a swi kumeki eka vunyingi.
Hambiswiritano, a hi vona va ri voxe va khumbekaka.
Hambiswiritano, va fanele ku xixima nsinya wa ku ya hi nhlayo.
Hambiswiritano, swilo swi fambela etlhelweni leri lulameke.
Hambiswiritano, ntwanano lowu wu kanetana na nsinya lowu.
Hambiswiritano, leswi swi nge fikeleriwi ku ri hava mali leyi tirhisiwaka ya muganga.
Hambiswiritano, leswi a swi nyiki swivangelo swa rinyadzo.
Hambiswiritano, leswi a swi lavi ku tshikeleriwa nakambe.
Hambiswiritano, leswi swi humelerisiwile swi karhi swi famba swin’we na leswo biha.
Hambiswiritano, leswi a swi si humelela
Hambiswiritano, leyi a yi vangi vhoti yo olova.
Hambiswiritano, a swi humelelangi hi ndlela yihi kumbe yihi.
Hambiswiritano, vuxokoxoko lebyi a byi nga kumeki eka vona.
Hambiswiritano, leswi swi tlhela ngopfungopfu swi va eka hina.
Hambiswiritano, leswi i swa khombo eka hinkwerhu ka hina.
Hambiswiritano, lexi xo va xiphemu xin’we xa nawu.
Hambiswiritano, leri i vonelo ro angarhela na ku va ro langutela ku humelela.
Hambiswiritano, mhaka leyi a yi mayelana na ku lawula vuhahiselo bya le moyeni.
Hambiswiritano, leswi swi fanele ku va swi simekiwile eka mitsakelo ya hina.
Hambiswiritano, sisiteme leyintshwa a yo va ntsena masungulo.
Hambiswiritano, leswi swi fanele ku endliwa eka xiyimo xa rixaka.
Hambiswiritano, leswi a swi fanelangi ku va xikongomelo xi ri xoxe.
Hambiswiritano, leswi a swi fanelangi ku vanga rinyadzo.
Hambiswiritano, leswi a swi nga lawuriwi hi makete.
Hambiswiritano, namuntlha u endlile xihoxo lexikulu.
Hambiswiritano, swiphemu swimbirhi swi fanele ku tekeriwa enhlokweni.
Hambiswiritano, na hina hi na mitlhontlho leyi nga emahlweni ka hina.
Hambiswiritano, na hina hi fanele ku kuma switirho swin’wana.
Hambiswiritano, na hina hi lava ku teka magoza lamantshwa.
Hambiswiritano, hi tlhela hi langutana na ntlhontlho.
Hambiswiritano, hi langutisisa xiviko xa nkoka swinene.
Hambiswiritano, hi famba eka xiphemu xo tika.
Hambiswiritano, hi le ka swiyimo swa masungulo ntsena.
Hambiswiritano, hakunene a hi le ku tikatseni hi ku ringanela.
Hambiswiritano, sweswi hi langutanile na mpfumaleko wo karhi wa ku endla swilo hi ndlela yo fanana.
Hambiswiritano, hi tama ha ha ri ekule na ntwanano.
Hambiswiritano, hi tama ha ha ri na mipfhuka ekule na sweswo. 
Hambiswiritano, ha ala ku tikatsa eka vutherorisi.
Hambiswiritano, hi nge swi koti ku endla nkuriso hi nxavo wa le hansi. 
Hambiswiritano, a hi nga lavi ku yima laha.
Hambiswiritano, ha swi lava ku hlayisa swikhiro.
Hambiswiritano, hi hava sisiteme leyi yi ri yoxe.
Hambiswiritano, a ho lava ntsena marito ya vunghana.
Hambiswiritano, a hi tivi ku xona hi xihi?
Hambiswiritano, a hi naveli ku va vanhu va tipolitiki to tsakisana.
Hambiswiritano, hi endla tano ku ri hava nkhinkhi wihi kumbe wihi lowukulu.
Hambiswiritano, hi endla leswi hi swivangelo swo hambana swinene.
Hambiswiritano, hi na vunyingi byo tivikana hi 2004.
Hambiswiritano, hi na ku kanakana ku nga ri kungani na mixiyaxiyo.
Hambiswiritano, hinkwerhu hi tihlawulerile mahala.
Hambiswiritano, hi kotile ku tilulamisa.
Hambiswiritano, a hi ngo va vahlaleri ntsena laha.
Hambiswiritano, a hi si kuma nhlamuselo yo tano.
Hambiswiritano, a hi si fika eka xiyimo xolexo.
Hambiswiritano, sweswi hi kumile vutikayiveti byo tivikana.
Hambiswiritano, hi na ku kanakana eka xiboho hi xoxe.
Hambiswiritano, hi na swivilelo swo karhi mayelana na endlelo leri.
Hambiswiritano, hi fanele ku tirhana na ntirho lowo tika.
Hambiswiritano, hi pfumala nkhutazo wa ku endla leswi.
Hambiswiritano, hi fanele hi tlhela hi va na xivandlanene xa ku kota ku hlawula tindlela to hambanahambana ta ku endla swilo. 
Hambiswiritano, hi fanele hi tlhela hi languta eka nkarhi lowu taka.
Hambiswiritano, hi fanele hi tlhela hi vona tlhela lerin’wana.
Hambiswiritano, hi fanele hi mpimo lowutsongo hi rhumela hungu.
Hambiswiritano, hi fanele ku ya emahlweni ku tirhana na xona.
Hambiswiritano,  hi fanele ku hlanganisa pholisi ya le ndzeni na ya le handle.
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku enerisiwa hi sweswo.
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku endla swikoxo leswi nga humelerisekiki.
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku enerisiwa hi leswi hi swi fikeleleke.
Hambiswiritano, sweswi hi fanele ku tirhisa swoleswo.
Hambiswiritano, hi fanele ku tama ha ha tiyile eka nsinya lowu.
Hambiswiritano, hi fanele ku tshikelela leswaku swiphiqonkulu swa ha ri kona.
Hambiswiritano, hi fanele ku vuyela eka leswi swi nga xiswona.
Hambiswiritano, hi fanele ku ya emahlweni swinene.
Hambiswiritano, hi fanele ku ya emahlweni ku tlula sweswo.
Hambiswiritano, hi fanele ku fananisa na swin’wana swo yelana na swona.
Hambiswiritano, sweswi hi fanele ku ya emahlweni swinene.
Hambiswiritano, sweswi hi ta vhota eka xiviko.
Hambiswiritano, hi ta tekela enhlokweni xikombelo xa wena.
Hambiswiritano, a hi fanelangi hambiswiritano ku ringeta ku endla tano.
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku eneriseka hi leswi.
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku honisa hi leswi.
Hambiswiritano, hi fanele ku seketela swiphemu swa vuhlayiseki.
Hambiswiritano, ndzi tama ndzi ri hava xileriso lexi.
Hambiswiritano, kutani hi fanele ku kanela xidzidziharisi lexi.
Hambiswiritano, hi vhote hi seketela swiringanyeto swo talanyana.
Hambiswiritano, hi ta tlhela hi tivisisa mitlhontlho leyintshwa.
Hambiswiritano, hi ta endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka.
Hambiswiritano, hi ta fanela ku hakelela leswi.
Hambiswiritano, hi ta tekela enhlokweni mhaka ya wena.
Hambiswiritano, hi ta tsakela ku hlamusela xi va erivaleni xiyimo xa hina.
Hambiswiritano, xana i yini lexi hakunene u faneleke ku xi vula?
Hambiswiritano, xana hi fanele ku endla yini eka xiyimo lexi?
Hambiswiritano, u seketela ntwanano lowu.
Hambiswiritano, a wu ndzi pfumelelangi ku vulavula.
Hambiswiritano, u vurile timhaka ti nga ri tingani.
Hambiswiritano, a wu lulamile ku vula mhaka leyi.
Nhluvukiso lowukulu wu endleka eka sekitara leyi.
Matshalatshala lamakulu ya ta laveka eka endlelo leri.
Miantswiso leyikulu yi endliwile eka ndhawu leyi.
Nghingiriko wa ximunhu wu tlangile xiave xa wona.
Vutomi bya vanhu a byi vumbiwi hi lava nga khumbekiki eka ntwanano wa masungulo.
Vutomi bya vanhu na byona bya karhi bya vekiwa enxungetweni.
Vatirhi, ngopfungopfu, va fanele ku hluvukisiwa ku ya emahlweni.
Timfanelo ta ximunhu na mitshunxeko ya vaaki swi na vuxaka lebyi nga hambanisekiki.
Timfanelo ta ximunhu ta tirha eka munhu un’wana na un’wana, kwihi na kwihi laha va nga kona.
Timfanelo ta ximunhu ta fana hinkwako naswona ti hava mindzelekani.
Timfanelo ta ximunhu ta onhiwa nkarhi na nkarhi.
Timfanelo ta ximunhu ta fanela ku tirhisiwa hi ndlela leyi vuyerisaka.
Ku ngungumerisiwa ka vanhu swi fanele ku herisiwa.
Mphalalo lowu kondletelaka ntshamiseko wa vanhu, hambiswiritano, a wu khumbi ku nghenelela ka tipolitiki.
Ndzi tihumese eka vhoti eka xiboho.
Ndza amukela leswaku ku hava nhlamulo yo olova.
Ndza amukela xisolo lexi, tanihilaha ndzi vuleke hakona eku sunguleni.
Ndza amukela xikombelo xa wena xa vhoti yo hambanisa.
Ndza seketela leswaku hi ya emahlweni hi ndlela leyi.
Ndza pfumela eka nkoka wa tipholisi leti vonaka ekule.
Ndza pfumela leswaku ndzi vurile leswi nga riki swintshwa.
Ndza pfumela leswaku nkruio i xiavdnalnene lexi fanaka xi ri xoxe.
Ndza pfumela leswaku mpfuxeto wo tano wa laveka.
Ndza pfumela leswaku mhaka leyi yi vuriweke ya tivikana.
Ndza pfumela leswaku leti i timhaka ta nkoka na tona.
Ndza pfumelelana hi mbilu hinkwayo na malongolokelo lama ya xirhangana.
Ndza pfumelelana na yena kwalaho, a swi ki swi lava ku vula.
Ndza pfumelelana na yena eka mhaka yaleyo na yona.
Ndza pfumelelana na swilo swo talanyana leswi nga eka xiviko.
Ndza pfumelelana na yin’wana ya mixiyaxiyo ya muviki.
Ndza pfumelelana na xikongomelo xa xihundzulo lexi.
Ndza pfumelelana na swikongomelo swa xiviko lexi.
Ndza pfumelelana na swivangelo swa mpfuxeto.
Ndza pfumelelana na mahetelelo na mifembo.
Ndza pfumelelana na nhlengeleto wa nkwama.
Ndza pfumelelana na vonelo ra nhlamulo ya wena.
Ndza pfumelelana na xivutiso eka mhaka leyi.
Ndza pfumelelana na muviki eka mhaka leyi.
Ndza pfumelelana na muviki eka timhaka letimbirhi.
Ndza pfumelelana na moya swa swihundzulo leswi.
Ndza pfumelelana na nhlokomhaka ya nongonoko.
Ndza pfumelelana na leswi munhu un’wana na un’wana a swi vuleke laha.
Ndza pfumelelana na wena leswaku leyi i mitlhontlho.
Ndza pfumelelana na mixiyaxiyo ya wena eka timhaka leti.
Ndza pfumelelana na vatirhukulobye va mina eka timhaka to tala.
Na mina ndzi kombela matwisiselo ya n’wina ya leswi.
Na mina ndza tshemba leswaku hi tirhile hi ndlela leyi faneleke.
Na mina ndza tshemba leswaku hi lava tiphurojeke leti tisaka ku cinca lokukulu.
Na mina ndzi tshikelerile leswaku timfanelo ta ximunhu ta fana eka vanhu hinkwavo.
Na mina ndzi na maehleketelelo lamanene eka leswi.
Na mina ndzi na xivutiso xa nthyakiso wa moya.
Na mina ndzi na xiringanyeto lexi landzelaka ku xi vula.
Na mina ndza tshemba leswaku leswi a swi nga humeleli.
Na mina ndzi kunguhata ku vuyela eka xivutiso lexi.
Na mina ndza swi tiva leswi ku i mhaka yo khumba.
Na mina ndzi bumabumela leswaku leswi swi pasisiwa.
Na mina ndzi khomiwa hi tingana hi ku sunguriwa hi vuntshwa ka tinsimbhi to tika.
Na mina ndza avelana vonelo leri mayelana na nkongomiso wa miehleketo.
Nakambe ndza vula eka xiviko leswaku ...
Na mina ndza khensa muviki eka matshalatshala ya yena.
Na mina ndza ehleketa ku nkarhi wo va wona.
Na mina ndzi vhote ndzi seketela xinawana lexi.
Na mina ndzi lava ku vula xigwevo xa rifu.
Na mina ndza amukela vutikayiveti eka pholisi ya nkhomano.
Na mina ndza amukela ku hungutiwa eka ntirho lowu tsariweke.
Na mina ndzi navela ku tshikelela swiphemu swa mfikeleleko.
Na mina ndzi tsakela ku vula xikombiso.
Ndzi khomiwa hi tingana a ndzi nga swi koti ku hlamula xivutiso xexo.
Ndzi khomiwa hi tingana ndzi nge koti ku landzelela leswi na mina.
Ndzi khomiwa hi tingana a ndzi nga ri erivaleni ku ringanela.
Ndzi khomiwa hi tingana leswaku leswi swi nga ha va swi titsandzisa hi swoxe.
Ndzi khomiwa hi tingana leswi swi ta tika swinene.
Ndza hambana na ku susiwa hinkwako ka swinawana swa makete.
Se ndzi langutela xiringanyeto xa wena.
Na mina ndzi mulweri wa timfanelo ta ximunhu.
Na mina ndzi xirho xa foramu leyi.
Na mina ndza tsaka swinene hi vutikayiveti lebyi.
Mikarhi hinkwayo ndza khensa vatoloki.
Ndzi le xikarhi ka lavaya va amukelaka vutikayiveti lebyi.
Ndza kombela vulemuki bya wena bya vutihlamuleri.
Ndza ku kombela ku kambisisa hi leswi.
Ndza ku kombela ku xixima swa hina na swona.
Ndza swi tiva leswaku ku na swivilelo swin’wana.
Ndza kombela leswi swi yimisiwa.
Ndza tiyisisa leswaku a swi humeleli.
Ndza tiyisisa leswaku hi nga swi kota ku endla leswi.
Ndza vilela mayelana na nchumu wun’we hakunenenene.
Ndza tshemba leswaku leswi swi nga fikeleriwa. 
Ndza tshemba leswaku hi nga swi kota ku endla sweswo.
Ndza kholwa hi xilaveko xa leswi.
Ndza kholwa leswaku leswi a hi swona.
Ndza kholwa leswaku nhlamulo i e-e.
Ndza kholwa leswaku ku na swintshunxo swin’wana.
Ndza kholwa leswaku lexi i xihoxo.
Hakunene a ndzi enerisekangi hi nhlamulo leyi.
Ndza tsaka leswaku xihlawuriwa lexi xa kumeka.
Ndza tsaka leswaku ma seketela xiringanyeto lexi.
Ndza tsaka hi mbuyelo lowu wu fikeleriweke, hikokwalaho.
Ndza khensa ngopfungopfu eka hinkwaswo swa leswi.
Ndza sola swinene nseketelo wa mpimanyeto wa lowu.
Ndza va khensa swinene eka leswi.
Ndza tsakisiwa swinene mayelana na xiboho lexi tekiweke.
Ndza yi tiva yo tala ya mivulavulo ya wena.
Ndza boheka ku ku tsundzuxa hi leswi.
Ndza tsaka swoleswo i mbuyelo wo hetelela.
Ndza tsaka leswaku swi endlile tano.
Ndza tsaka leswaku swi le ku endlekeni.
Ndza tsaka loku i ku hlaya ko sungula.
Ndza tsaka ku vula ku swoleswo swi tama swa ha humelela.
Ndzi ta vanga swinene nkwetlembetano sweswi.
Ndzi ta ku nyika nkarhi wa ku vulavula.
Ndzi ta kombisa swiphemu swinharhu swa masungulo.
Ndzi ta vula swimbirhi swa swona.
Ndzi ta kongomisa eka timhaka tinharhu.
Ndzi ta hlaya hi ku hatlisa misinya leyi.
Ndzi ta teka xivutiso xin’we xo hetelela.
Ndzi ta ringeta ku angula hi ku komisa.
Ndzi ta vhota ndzi hambana na tsalwa leri.
Ndza khensa ku va ndzi nyikiwile nkarhi wo vulavula. 
Ndza khensa ntirho wa yena wo tivikana swinene.
Ndza khensa leswaku ma yi amukela mhaka leyi.
Ndza n’wi khensa eka marito lama.
Ndza va khensa eka ntirho wa vona.
Ndza mi khensa eka vuxokoxoko lebyi.
Ndza khensa leswaku n’wanangulano lowa vaaki wu sungurile.
Ndzi laha ku ta yingisela mavonelo ya n‘wina
Ndza tshemba leswaku rheferendamu yi ta humelela.
Ndzi tihlanganisa swinene na ndyangu wa yena.
Ndza seketela sisiteme ya mpimo wa nhlayo wa nhlayo leyi pfumeleriwaka.
Ndza seketela mali yin’we ya tiko.
Ndza seketela ndzavisiso wa masocha ya miri lama ha riki matsongo lama nga vuswikoti bya ku va masocha ya muxaka wo hambana wo hlawuleka emirini hinkwawo.
Ndza seketela ku tiyisiwa ka vuxaka bya hina.
Ndza seketela nhluvukiso wo tano.
Ndza seketela xinawana xa 1%.
Ndza seketela swiletelo leswi ringanyetiwaka.
Ndza pfumelelana swinene na xitshuriwa xolexo.
Ndza pfumelelana hi vutalo na muviki.
Ndzi le mavokweni ya n’wina, va swirhundzu na va matlhari.
Ndzi vula ntsena hilaha ndzi swi vonaka hakona.
Ndza hisekela ku hlamula xivutiso xo kongoma.
Ndzi langutela nhlamulo leyinene.
Ndzi langutela ku twa mavonelo ya n’wina.
Ndzi langutela ntirhisano wa hina wa nkarhi lowu taka.
Ndza n’wi khensa swinene eka leswi.
A ndzi nga koti ku hundza sweswo.
A ndzi nga koti ku twisisa leswi hi vutalo.
A ndzi hambani na engetelo lowu, hi ku angarhela.
A ndzi mutivinkulu eka sayense ya xipolitiki.
A ndzi kombeli nhlamulo swoleswi.
A ndzi khorwisiwi hi ndlela yihi kumbe yihi mayelana na sweswo.
A ndzi swi tivi leswi ku va swi huumelerile.
A ndzi nga ta kanela leswi nakambe.
A ndzi nga ta nghena eka sweswo.
A ndzi nga ta n’wi khomisa tingana.
A ndzi nga ta nyika mbulavulo.
A ndzi nga ta kuma ehandle vutihlamuleri byolebyo.
A ndzi nga ta vula hi vuntshwa leswi vonakaka.
A ndzi nga ta vuyelela xiyimo xa hina.
A ndzi nga ta sungula hi vuntshwa njhekajekisano lowu.
A ndzi tsakangi mayelana na endlelo hinkwaro. 
Ndza seketela mivulavulo ya vanhu lava seketelaka tiko.
A ndzi tilulamiselangi ku tlula swinawana.
Ndzi kongomisa eka mfumo wa ikhonomi.
A ndzi tiyisisi ngopfu leswaku yena u vula swona.
A ndzi tiyisisi leswaku hi humelerile.
A ndzi vulavuli mayelana na vaseketeri va timafanelo ta na matimba ya vanhu ematshan’wini ya ntlawa wa le henhla lava kokelaka exineneni.
A hi mina ntsena loyi a nga ta kombisa ku vilela.
A ndzi ringeti ku papalata mhaka leyi.
A ndzi na vutitshembi swinene mayelana na hinkwaswo leswi.
Hakunene, a ndzi museketeri swinene wa makete lowu tshunxekeke.
Sweswi ndza kumeka ku hlamula swivutiso swa n’wina.
Sweswi ndzi ta omelela eka mavonelo ya ntolovelo kumbexana.
Ndza boheka ku vula leswi, hi ndlela yo olova hakunene.
Hakunene ndzi vulavula mayelana na eneji ya nyutliliya. 
Ndzi na vonelo ra leswaku xa wa.
Ntsena ndzi ta vula timhaka timbirhi.
Ndzi pfulekile eka muxaka lowu wa xisolo.
Ndza kanetana na muxaka wihi kumbe wihi wa xihlawuhlawu.
Ndza khensa ngopfungopfu eka swihundzulo swimbirhi swo kongoma.
Ndza seketela hi ku hiseka timfanelo ta ximunhu.
Ndzi kongomisa miehleketo ngopfungopfu eka mhaka leyi.
Ndza tsaka leswaku dokhumente yi seketela leswi.
Ndza tsaka leswaku muviki u twisisa leswi.
Ndza tsaka leswaku leswi swi tano.
Ndza tsaka leswaku mi avelana mavonelo ya mina.
Ndza tsaka hi swiboho leswi nga emahlweni ka hina.
Ndzi lulamile ku ta leswi akaka na ku va leswinene.
Ndza tinyungubyisa leswaku namuntlha ha endla milawu.
Ndza tinyungubyisa leswaku hi fikelerile leswi.
Ndza tinyungubyisa ku seketela xiboho xo tano.
Ndza tsaka swinene ku landzelela switsundzuxo swa wena.
Ndza tiyisisa swinene leswaku hi ta avelana xona.
Ndzi lulamile ku pfuna hambi ku humelela yini na yini.
Ndzi kongomisa eka vukorhokeri bya vutshunguri bya xilamulelamhangu.
Ndzi kongomisa, ngopfungopfu, eka mafurha ya mitlhwari.
Ndza kombela xihundzulo xa xiviko lexi.
Ndzi vula leswaku xinawana lexi xi nge yi emahlweni.
Ndzi vula leswi nakambe laha hi ndlela leyi nga erivaleni swinene.
Ndza tisola kambe nkarhi wu fambile ku tlula mpimo.
Ndza tisola kambe hi hundzisile nkarhi lowu vekiweke.
Ndza tisola kambe eka timhaka leta ndzulamiso.
Ndza tisola kambe eka lavaya va nga khomiwa hi tingana.
Ndza tisola kambe eka lavaya va rindzeleke.
Ndza tisola kambe ku va ndzi fanele ku vula tano.
Ndza tisola, kambe a ndzi nga ri eku kongomiseni ka miehleketo.
Ndza tisola, kambe swi fanele ku va tano.
Ndza tisola, kambe rero i vonelo ra mina.
Ndza tisola, kambe sweswo a swi koteki.
Ndza tisola, kambe i timhaka to hambana.
Ndza tisola, kambe leswi a hi swona.
Ndza tisola, kambe leswi i swankoka swinene
Ndza tisola, kambe hi nge tekihi vuntshwa tivhoti.
Ndzi vulavula hi mhaka yo lulamisa.
Ndzi vulavula, tanihi xikombiso, mayelana na mimpimo ya swa mbangu.
Ndza seketela hi matimba ku amukeriwa hi ku hatlisa.
Ndza tiyisisa xa fana hinkwakonkwako.
Ndza tiyisisa swa fanela ku fikelela leswi.
Ndza tiyisisa leswaku va rima va ta khensa.
Ndza tiyisisa leswaku va tirha hilaha swi faneleke hakona.
Ndza tiyisisa leswaku njhekajekisano lowu wu ta ya emahlweni.
Ndza tiyisisa leswaku leswi swi ta va swi ri eku teni.
Ndza tiyisisa sweswo swi ta va tano.
Ndza tiyisisa va tirha sweswo hi ku hetiseka.
Ndza tiyisisa a hi fanele hi xi katsile.
Ndza tiyisisa u ta pfumelelana na mina.
Ndza tiyisisa u ta tirhisa nsinya lowu.
Ndzi vulavula mayelana na mfanelo ya ntshunxeko wa vanhu wa vutifumi.
Hikokwalaho ndza tihumesa eka vhoti yo htelela.
Hikokwalaho ndza kanetana hi maimba na xiboho lexi.
Hikokwalaho ndzi ta va erivaleni swinene.
Hikokwalaho ndza seketela ku amukeriwa ka swona.
Hikokwalaho ndzi langutela angulo.
Hikokwalaho ndza kanetana na hinkwaswo swihundzulo.
Hikokwalaho ndza xi tiva hi ku hetiseka xiphiqo lexi.
Hikokwalaho ndza tsaka hi njhekajekisano lowu.
Ndza ehleketa mayelana na ntlhanu ngopfungopfu.
Ndza ehleketa laha hi xigwevo xa rifu.
Ndza ehleketa ngopfungopfu hi ntirhisano wa barisa tinhundzu to huma eka matiko mambe.
Ndza ehleketa ngopfungopfu hi ku mbeka ka swifuwo.
Ndza ehleketa ngopfungopfu hi ku tsektseka ka nxavo.
Ndza ehleketa ngopfungopfu hi tindhawu timbirhi.
Ndza ehleketa ngopfungopfu hi vanhu lavatsongo
Ndza ehleketa hi magoza yo gingiriteka ehenhla ka vukungundzwana.
Ndza ehleketa hi timali ta mpfuneto wa vurimi, tanihi xikombiso.
Ndza ehleketa hi matiko lama hluvukeke hi mpimo lowutsongo.
Ndza ehleketa hi mhaka ya vuhlayiseki.
Ndza ehleketa, tanihi xikambiso, hi timpakani leti bohaka.
Ndza ehleketa, tanihi xikombiso, hi vugenvenga bya ximafiya.
Hikokwalaho ndzi rhamba vhoti yo hambana.
Ndzi byeriwa leswaku hi nga ya emahlweni hi vulavula.
Ndza n’wi khensa eka swoleswo.
Ndza tshaka ku hlangana na vona.
Ndzi na ku tsakela eka ku landzelela njhekajekisano lowu.
Ndzi khomiwa hi tingana a va endlangi.
Ndza seketela swinene swoleswo.
Ndza langutela swinene eka swoleswo.
Ndza khensa eka n’wina hinkwenu.
Ndza tsaka na ku hlohloteriwa hi leswi.
Ndza tsaka leswaku u tshikelerile leswi.
Ndza tsaka ku tekela enhlokweni mhaka leyi.
Ndza vhota ndzi seketela xiviko.
Ndza hisekela ku langutisisa leswi ku ya emahlweni.
Ndzi tirhana na mhaka leyi eka nkarhi wa sweswi.
Ndza amukela leswaku i xivutiso xa vuntswaka
Ndza amukela hi nga pfumelelana eka mhaka yaleyo.
Ndza pfumelela xiviko hinkwaxo ka xona.
Ndza kombela hinkwerhu ka n’wina ku vula tano.
Ndza kombela vatirhikulobye va mina ku xi seketela hi matlhelo hinkwawo.
Ndza kombela leswaku rhijisitara ri lulamisiwa hilaha swi faneleke hakona.
Ndza kombela muviki ku va a va na nkarhi wo vulavula.
Ndza ku kombela ku nyika vonelo eka mhaka leyi.
Ndza ku kombela ku seketela swihundzulo leswi faneleke.
Ndza ku kombela ku tekela leswi enhlokweni.
Ndza ku kombela ku tekela sweswo enhlokweni
Ndza ku kombela ku tirha hi matimba eka leswi.
Ndza ku kombela, hikokwalaho, ku landzelela endlelo rolero.
Ndza ku vutisa: xana hi ta xi kuma rini?
Ndzi swi teka leswaku munhu un’wana na un’wana u ta pfumelelana na leswi.
Ndzi swi teka leswaku i masungulo lamanene.
Ndzi khomanisa nkoka lowukulu eka makumelo ya tinhundzu na vukorhokeri ya mfumo.
Ndza ku kombela, xivandlanene xi tama xa ha ri kona.
Ndza tshemba ndzinganano wa kahle wu nga fikeleriwa.
Ndza tshemba masungulo lamanene ya endliwile.
Ndza tshemba hinkwavo vatirhikulobye va mina va endlile tano.
Ndza tshemba u ringeta ku xi endla.
Ndza tshemba xi na swo tala ku xi hoyozela.
Ndza tshemba i kungu leri ringanisiweke swinene.
Ndza tshemba i swa nkoka ku tumbuluxa swoleswo.
Ndza tshemba i swa nkoka ku xi kombisa.
Ndza tshemba ngopfungopfu i xiviko lexi ringanisiweke.
Ndza tshemba xi fanele ku amukeriwa eka nhlengeletano ya swirho hinkwaswo.
Ndza tshemba a xi ri kahle tanihileswi a xi ri xiswona.
Ndza tshemba swi ta va kahle eka vaxavi.
Ndza tshemba leswaku hakunene ndza fanela ku tshikelela leswi.
Ndza tshemba leswaku timhaka to karhi ta fanela ku tshikeleriwa.
Ndza tshemba leswaku mimpimo yo hambana eka swiyimo swo fana yi fanele ku papalatiwa.
Ndza tshemba leswaku swilo hinkwaswo se swi vuriwile.
Ndza tshemba xexo i xivutiso xa nkoka swinene.
Ndza tshemba koloko i kavanyisa ka nkoka ku tlula mpimo.
Ndza tshemba sweswo i swin’wana leswi faneriwaka hi ku ehleketiwa mayelana na swona.
Ndza tshemba ku xexo xi tama xa ha ri xivutiso xo amukeleka.
Ndza tshemba leswaku yaleyo i ndlelo yo lulama ku ya emahlweni.
Ndza tshemba leswaku xi amukeriwile kahle.
Ndza tshemba leswaku xa ha hanya na ku va xi hanye kahle.
Ndza tshemba leswaku swi le rivaleni eka munhu un’wana na un’wana.
Ndza tshemba leswaku a ya ri masungulo lamanene!
Ndza tshemba leswaku swo tala a swi fanele swi endliwile.
Ndza tshemba leswaku xiviko xa hina xa tivikana swinene.
Ndza tshemba xivutiso xexo xi lava ku vutisiwa.
Ndza tshemba leswaku vurhonwana byo karhi bya laveka.
Ndza tshemba leswaku yaleyo i mhaka ya nkoka.
Ndza tshemba leswaku xexo i xiphiqonkulu.
Ndza tshemba leswaku xexo i xirhangana xa le henhla.
Ndza tshemba leswaku endlelo rero ri fanele ku yimisiwa.
Ndza tshemba leswaku vuswikoti bya nkoka byi kombisa leswi.
Ndza tshemba leswaku mikanerisano leyi ya tika ku tlula mpimo.
Ndza tshemba leswaku mimpimo ya maahlulelo leyintshwa yi lulamile.
Ndza tshemba leswaku xiphiqo lexi xa tivikana swinene.
Ndza tshemba leswaku endlelo leri ri ringanisiwile kahle.
Ndza tshemba leswaku xintshunxo xi le rivaleni swinene.
Ndza tshemba leswaku xiyimo lexi xi nga antswisiwa.
Ndza tshemba leswaku ku na mune wa swiphemunkulu.
Ndza tshemba leswaku ku hava ku tika laha.
Ndza tshemba leswaku leyi i mihluvukiso leyinene.
Ndza tshemba leswaku leswi swi engetela nsirhelelo wa vaxavi.
Ndza tshemba leswaku dokhumente leyi yi fanele ku langutisisiwa hi vuntshwa.
Ndza tshemba leswaku xiphemu lexi xa laveka swonghasi.
Ndza tshemba leswaku leswi swi vile erivaleni swinene.
Ndza tshemba leswaku leyi i mhaka ya nkoka swonghasi.
Ndza tshemba leswaku leyi i njombo leyi taka kan’we ntsena evuton’wini.
Ndza tshemba leswaku lama i masungulo lamanene.
Ndza tshemba leswaku lowu i mfikelelo lowukulu.
Ndza tshemba leswaku leyi i nhlamuselo ya xiyimo xa le henhla.
Ndza tshemba leswaku lowu i mfungho lowunene.
Ndza tshemba leswaku lexi i xiphiqo xa xiviri.
Ndza tshemba leswaku leyi i mhaka ya nkoka.
Ndza tshemba leswaku lexi i xivutiso xo pfuleka.
Ndza tshemba leswaku leswi hi swona naswona swi fanerile!
Ndza tshemba leswaku leswi swi nga ha pfuna endlelo leri.
Ndza tshemba leswaku leswi swi fanele ku tekiwa hi ndlela yo tivikana.
Ndza tshemba leswaku leswi hakunene swi fanele ku vuriwa.
Ndza tshemba leswaku mhaka leyi yi faneriwa hi ku tekeriwa enhloweni.
Ndza tshemba leswaku nkambisiso lowu i khale wu lavekile.
Ndza tshemba leswaku vonelo lera xisayense i ra nkoka swonghasi.
Ndza tshemba leswaku leswi na swona swi fanele ku tirha laha.
Ndza tshemba leswaku leswi swi xungeta endlelo ro tisa ku rhula.
Ndza tshemba leswaku leswi swi ta famba kahle swinene.
Ndza tshemba leswaku leswi swi vanga ku pfumaleka ka ntshamiseko.
Ndza tshemba leswaku leswi swi ta engetela xiviko.
Ndza tshemba xexo i xihoxo lexikulu.
Ndza tshemba sweswo i swa nkoka lowukulu na swona.
Ndza tshemba leswaku hi nga tama ha ha xi khoma.
Ndza tshemba leswaku hi na vutihlamuleri byo avelana.
Ndza tshemba leswaku hi fikelerile xikongomelo lexi.
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku rindzela mbuyelo.
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku yisa emahlweni ntirho lowu.
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku tshikelela mhaka leyi.
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku landzelela qhinga ro karhi.
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku kambisisa ehenhla ka leswi.
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku tirha na vona.
Ndza tshemba leswaku hi lava swipimelo swinharhu laha.
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku rindzela mivulavulo leyi.
Ndza tshemba leswaku na hina hi ta kuma vaseketeri.
Ndza tshemba wolowo wu ta va nghingiriko wa kahle.
Ndza tshemba ntwanano wu ta va vutikayiveti bya kahle.
Ndza tshemba sisiteme ya le ndzeni yi fanele ku cinciwa.
Ndza tshemba mfularhelo wu fanele wu ri tano.
Ndza tshemba muviki u fikelerile ndzinganano wa kahle.
Ndza tshemba ku vile na ndzima yo karhi yo tivikana.
Ndza tshemba ku na xiphiqo xa masungulo laha.
Ndza tshemba ku na mhaka yo lulamisa.
Leswi swi nga ka swi nga bumabumeriwi ehansi ka endlelo ra nawu.
Hakunene, leswi swi ta va swi nga ringananga swi ri swoxe.
Leswi swi nga ka swi nga yisi na le ka xiboho eka ntshamo.
Leswi swi nga ka swi nga tirhi eka ku pfumaleka ko hetiseka ka swileriso.
leswi swi ta fikeleriwa ntsena hi ku pfumelela varimi ku rima.
Leswi ku ta va ntsena eka vunene bya ntshuxeko wa vutshila.
Leswi swi ta nyika vulawuri byikulu eka matirhiselo ya mihlengo.
Leswi swi veka ntshikelelo eka xilaveko xa mitwanano ya le handle ka khoto.
Leswi swi ta lava leswaku hi endla swilo swo talanyana.
Leswi swi ta vanga ku tiyisiwa ka sisiteme ya swiphemunyingi.
Leswi a swi nga tiyisisi ku hetisiwa ka makete wa le ndzeni.
A swi kanakanisi leswaku leswi swi ta va na nkhumbho eka makete wa vatirhi.
Ntirho lowu wu hi pfumelele ku fika eka xiphemu lexi xo hetelela.
Ntirho lowu wu fanele ku endliwa eka swiyimo swo sirheleleka hilaha swi nga kotekaka hakona.
Leswi ku ta tlhela ku va ndlela yo tiyisisa ku ya emahlweni ka vona.
Leswi ku ta tlhela ku va xintshuxo lexi amukelekaka eka matiko lamatsongo.
Leswi ku ta tlhela ku va nkateko ku cincana matirhelo lamanene.
Leswi swi ta tlhela swi pfuna eka matirhiselo yo antswa ya mihlengo.
Leswi swi ta tlhela swi tlakusa vutihlamuleri bya vona vinyi eka mitirho ya vona.
Leswi ku ta va ku ri vuxengi bya vaakatiko lava hi va yimelaka.
Leswi ku ta ku ri nsusumeto wo yisa emahlweni wa kungu ra gingiriko lowu.
Leswi ku ta ku ri xikombiso xa kahle xa tindhawu tin'wana ta pholisi.
Leswi ku va ku ri xikombiso xa tirhiseka kahle na ku pfuna.
Leswi ku va ku ri xikombiso xa matimba, lexi nga ta va xi twala.
Leswi ku ta va ku ri nsinya wa milawu wa kahle ngopfu eka makete wa le ndzeni.
Leswi ku ta mahungu ya kahle eka un'wana na un'wana wa le tindhawini ta le makaya.
Leswi ku va ku ri mpfuno wa kahle swinene eku hakeleleni ka nhluvukiso wa vona.
Leswi swi ta yisa eka masimekelo yo antswa ya endlelo ro karhi.
Leswi swi ta endla leswaku swi antswa swinene ku nyika mpfuno wa tintswalo eka vanhu.
Hi mavonelo ya mina, leswi ku ta va ku nga ri vonele ro lulama.
Leswi swi ta nyika masungulo ya kahle ya cinco wa ntwanano wa matiko.
Leswi swi ta languteka ku ri endlelo ro pfuna swinene.
Leswi swi ta tirha ku tumbuluxa ndzinganiso ko antswa exikarhi ka swifundzhatsongo.
Leswi swi ta ringanyeta leswaku hakunenenene hi lava mahungu ya mapfhumba.
Hi ntiyiso, nongonoko wa lembe leri wu hava nhlokomhaka.
Lembe leri, hi maendlelo, hi langutane na xiyimo xo fana.
Lembe leri, hi langutane na xiyimo xo hambana xa rilavantivo.
Leswi, ndza tshembha, hi swin'wana leswi a swi fanele ku lulamisiwa.
Leswi, hi mavonelo ya mina, hi swin'wana leswi faneleke ku yisiwa emahlweni.
Leswi, hi mavonelo ya mina, swi ta va na switandzhaku swikulu eka dyondzo.
Leswi, emakumu, swi ta tumbuluxa tindhawu to va hava nchumu eka swifundzhatsongo.
Leswi, vavasati na vavanuna, swi endlaka masungulo ya swiringanyeto swa mina.
Leswi, hakunene, a swi xi endli xiviko xa kahle.
Leswi, hakunene, swi vange ku vilela swinene.
Leswi, hakunene, i ku tiboha loku ka ha tirhaka.
Leswi, hakunene, a hi nhlamuselo yo sungula ya malombelo ya mali.
Kutani, leswi, i xiphemu xin'wana lexi faneleke ku tekeriwa enhlokweni.
Kutani, leswi, i mhakankulu ya vumbirhi eka mbulavulo wa mina.
Hikokwalaho, leyi, ndhawu leyi hi faneleke ku yi rhangisa emahlweni.
Leswi, eka mina na vanhu lava ni va yimelaka a swi amukeleki.
Ku lulamisa hi ku hetiseka ka tipholisi ta swa vurimi leti fanaka kutani hi leswi faneleke.
Lava khumbekeke sweswi va ta katsiwa eka endlelo ro teka swiboho.
Teto i tindhawu hinkwato leti hi tiseke emahlweni swiringanyeto.
Teto hi tin'wana ta timhaka leti hi lavaka ku tiendla.
Teto i tin'wana ta timhaka leti hi lavaka ku ti kombisa.
Sweswo i swiphemu swa masungulo leswi a ndzi lave ku nyika mavonelo eka swona.
Wolawo i matiko na vanhu lava hi vulavulaka na vona.
Yoleyo i mitiyiso, hayi hilaha yi nyikiweke hakona hi muteki wa mahungu.
Teto i timhakankulu leti a ndzi ta tsakela ku ti endla.
Teto i timhakankulu leti a ndzi lave ku ti basisa.
Sweswo i swivangelo swa leswaku ndzi vhota hi ku seketela.
Sweswo i swivutiso swimbirhi leswi hi vutisiweke swona.
Volava va nga na vutihlamuleri bya madzolonga va fanele ku yisiwa eka vululami.
Volava va nga na vutihlamuleri va fanele ku khomiwa, naswona va fanele ku xupuriwa.
Volava va vabyaka va fanele ku pfumeleriwa ku antswa.
Lava nga hava xo xi tumbeta va hava nchumu ku xi chava.
Lava ha tshamaka va fanele ku yisiwa ejele.
Kutani, sweswo, i makungu lawa se ya tekiweke.
Hambi leswi ku nga swa sweswi, ntwanano lowu i wa nkoka lowukulu.
Emiehleketweni ya mina, mahetelelo yanharhu ya nga endliwa ku suka eka leswi.
Ndzi byeriwile leswaku, i tikhilomitara tinharhu ku suka swifundzhatsongo swa le ndzilekana!
Malembe yanharhu lama hundzeke hi teke xiboho xo va na pholisi ya eneji leyi fanaka.
Malembe yanharhu ku suka kwalaha, nawu wolowo a wu si endliwa.
Hi mukhuva wolowo ku ninginika ka misava nkarhi wun'wana ku khumbha vasweli va vasweli.
Hi mukhuva wolowo, ndzi tshembha leswaku hi fanele ku langutisa eka swiphemu swinharhu.
Hi mukhuva wolowo, a ndzi nge tsandzeki ku vhotela kungu.
Hi mukhuva wolowo, ndzi tshembha leswaku hinkwenu mi ta seketela ku cinca ka mina.
Hi mukhuva wolowo, laha, na kona, i mhaka ya vutihlamuleri bya swa mbango.
Hi mukhuva wolowo, hi mavonelo ya mina, ku hava swirhalanganya swa nkoka laha.
Hi mukhuva wolowo, a swi nga fanelanga ku va swi ringanyetiwile hi vito ra hina.
Hi mukhuva wolowo, wa xilaveko, swilo swi le ku fambeni ku ya eka endlelo ra ndzivalelano.
Hi mukhuva wolowo, ku na xivangelo xin'wana na xin'wana ku nyika nseketelo lowu faneleke.
Hi mukhuva wolowo, ku ta va ku ri hava ku ava mpimanyeto ka lembe na lembe.
Hi mukhuva wolowo, leswi a hi swin'wana leswi hi nga tlangaka haswona.
Hi mukhuva wolowo, hi nga swi vona leswaku michaviso, hakunene, i ya xiviri.
Hi mukhuva wolowo, hi na xikongomelo xa nkarhi wo leha lexi nga ta ka xi nga hundziseriwi emahlweni.
Hi mukhuva wolowo, hi fanele ku va na vukheta swinene eka mivulavurisano ya hina.
Hi mukhuva wolowo, hi vuyela eka mhaka ya xivutiso lexi hundzeke.
Hi mukhuva wolowo, hi ta va hi teka gingiriko eka ntirho lowu, na wona.
Ku vekiwa erivaleni hi nkarhi hi mayelana na leswi hi leswi hi lavaka swona.
Ku ringeta ku antswisa milawu a swi nge fikelerisi mbuyelo lowu laviwaka.
Ku fika eka mpimo wo karhi qhinga ra hina ri kombisile ku ro lulama.
Ku fika eka mpimo wo karhi, hi dyondzisiwe dyondzo.
Ku fikelela mivuyelo, hi fanele ku amukela endlelo ro ka ri nga cinci.
Ku fikelela eku heteleleni, makungu yo talanyana ya ringanyetiwile.
Ku fikelela xikongomelo lexi, vuswikoti bya eneji a byi fanele ku tlakusiwa.
Ku fikelela leswi, hi ta va hi ri ku lweni eka mavonelo yo tala ya swilo. 
Eka munhu njhe yoleyo i mali yo tala swinene.
Eka qgweta rihi na rihi sweswo swi vula leswaku a swi bohi.
Ku hlela mivuyelo, ha enerisiwa eka timhaka timbirhi.
Ku kota ku endla leswi va fanele ku va na switirhisiwa.
Ku tshembheka hi ku hetiseka, a ndzi tivi nchumu hi sweswo.
Ku ka hi nga cinci, hikokwalaho, ndzi vhotile hi ku kanetana na mbumambumelo.
Ku kota ku pfuna, mpfuno wu fanele ku fika hi nkarhi wa kahle.
Ku kota ku pfuna, makungu lawa ya fanele ku tirhana na swivilelo swimbirhi.
Ku tshembheka hakunenenene, ndzi ehleketa leswaku i xitsundzuxo xo ka xi nga ri kahle.
Ku pfala, a ndzi ta tsakela ku vula xilo xin'we hi ku olova.
Ku pfala, xitsundzuxo mayelana na ntirho wa mavandla ya hina.
Ku hetisela, timhaka ti le rivaleni eka ku hlaya loku ka vumbirhi.
Ku fikela sweswi, ku hava mahlelelo ya endlelo leri lawa ya rhumeriweke.
Ku fikela sweswi, nhlamulo ya mfumo yi vile yo ka yi nga ringanelangi.
Ku endla tano i ku tirhisa swinene swiyimo swa hina.
Ku endla tano swi ta hi pfuna na ku vuyisela ntolovelo endzhaku.
Ku endla sweswo hi lava ku hlela nakambe swipimelo swa mahanyelo lamanene.
Hambiswiritano, ku endla sweswo, va lava nomboro ya ndzindzakhombo ya rixaka.
Hambiswiritano, ku endla sweswo, hi fanele ku fikelela xikongomelo xexo.
Ku endla sweswo, hi fanele ku va na ku navela ka swa tipolotiki ko hlangana.
Ku endla swo hambana a swi ta va swi nga twali na switsanana.
Ku endla leswi hi lava mihlengo leyi hungutiweke na ntirhisano wa nhluvukiso.
Ku heta hiswona, xana ku nga vuriwa yini mayelana na mitsengo ya le handle?
Ku endla ku humelela eka nhluvukiso hi lava ku rhula na vusirhelelo.
Ku endla leswi swi koteka, hi ta lava ku gingirika hi ku hatlisa.
Eka mina leswi i mhaka ya nkoka swinene.
Emiehleketweni ya mina, ku tirhela erivaleni swinene ku fanele ku va ku rhanga emahlweni ka xiheri.
Emiehleketweni ya mina, vavasati na vavanuna, sweswo i swa nkoka swinene.
Emiehleketweni ya mina, mhaka ya vunharhu i ya nkoka wo karhi.
Emiehleketweni ya mina, ku na swiphemu swimbirhi eka mhaka leyi.
Emiehleketweni ya mina, ku na swivangelonkulu swimbirhi eka leswi.
Eka ku tisola swinene ka hina, leswi a ku nga ri yona mhaka.
Ku tiyisisa nhluvukiso lowu i ndlela yo ka yi nga ri kahle ku yi teka.
Ku vula switsongo, nkarhi a wu langhiwanga kahle.
Ku vulavula hi ndzingano exikarhi ka vavanuna na vavasati i vukanganyisi.
Ku komisa, ndzi fanele ku tshikelela nkoka wa nkuriso.
Ku komisa, ndzi ta tsakela ku tatisa miehleketo yimbirhi.
Ku komisa, ku fanele ku va na ku vekiwa erivaleni na nsusumeto.
Ku komisa, i swa mbuyelo eka vatirhisi.
Eka sweswo ndzi nga vula ntsena leswaku a nge swi koti.
Hi xivangelo xexo, timfanelo ta muvabyi ti fanele, hakunene, ti tiyisiwa.
Hilaha swi nga va ka hakona a ndzi tiyimiserile ku seketela xiviko.
Hilaha swi nga va ka hakona, ndzi seketela swiringanyeto.
Hilaha swi nga va ka hakona, se hi kume xintshuxo xo ringanela.
Ku ya hi vutivi bya mina byo antswa, nhlamulo i e-e.
Eka muhakeri wa xibalo, yoleyo i mali ya ntsengo wukulu.
Eka vona, i mhaka ya vutomi na rifu.
Eka leswi hi, hilaha hi faneleke, ku swi herisa hakona.
Eka leswi ndzi ta tsakela ku engetela levhele ya swa xifundzhatsongo.
Eka makumu ya leswi, ndzi andlarile ku cinca ku nga ri ku ngani Teka ndzinganyeto.
Ku fikela sweswi, a ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka timbirhi.
Ku twisisa leswi, u fanele ku hlaya ntsena tsalwa ra hina.
Namuntlha a ndzi kalanga ndzi va na nkateko wo vulavula.
Namuntlha ndzi ta tsakela ku kombisa swiboho swa ntiyiso swi nga ri swingani leswi tekiweke.
Namuntlha xidemokirasi na ku rhula swa hlula eka matiko yo tala.
Namuntlha hi le ka mhaka ya nkoka swinene eka mahungu lawa.
Namuntlha hi kanela ku hlawula ka xiphemu xa vumbirhi.
Namuntlha hi le ku kaneleni ku tirhana na swona hi vuenti swinene.
Namuntlha hi le ku kaneleni ku humesiwa ka mpimanyeto wa 1996!
Namuntlha hi le ku tokoteni ku cinca ka nkoka eka xiyimo.
Namuntlha hi le ku languteni ka leswaku makungu yalawa ku va wahi.
Namuntlha hi kumile leswaku swi na vukorhokeri bya vusirheleri.
Namuntlha hi amukele xiboho eka mhaka leyi ya nkoka.
Namuntlha hi endle leswaku swilo swi famba hi ndlela yo lulama.
Namuntlha hi ta vhota eka ku hlaya ko sungula ka ntwanano wo twanana.
Namuntlha, ndza tshembha, i siku ra kahle ku amukela leswi.
Namuntlha, u hlawule ku ka nga tirhisi marito yo fana.
Hambiswiritano, namuntlha, ndzi ta tsakela ku kongomisa eka timhaka timbirhi.
Hambiswiritano, namuntlha, tindlela leti ti fanele ku va to olova nyana na ku pfuna swinene.
Hambiswiritano, namuntlha, hi fanele ku tsema mhaka eka ku tisola ka hina.
Namuntlha, eka mhaka leyi, Hi fanele ku tshembheka swinene.
Namuntlha, eka pholisi ya hina eka mhaka ku nga va nhluvukiso wo yisa emahlweni.
Namuntlha, va seketela ku hundziseriwa emahlweni.
Namuntlha, vhiki leri, hi na nkateko ku endla tano.
Namuntlha, hi le ku kaneleni mbuyelo wa endlelo ra ndzivalelano.
Namuntlha, hi le ku tokoteni mhaka ya nkoka ngopfungopfu eka nkarhi lowu.
Namuntlha, hi laha ku kota ku ku yingisela.
Namuntlha, a hi hlanganisi ntsena tiikhonomi na mbango.
Namuntlha, hi le ku tilulamiseleni ku vhota eka tsalwa rin'wana ra nkoka.
Namuntlha, a hi ri ku kaneleni xiyimo hi mayelana na swo luka.
Namuntlha, hi ku hluvulela swihuku eka vaxanisiwa va mitirho leyi.
Namuntlha, hi yima hi ri van'we eka nhlamulo ya nkayakayo.
Swin'we ndzi ehleketa leswaku hi nga fika eka xiboho xo lulama.
Swin'we hi kotile ku fikelela swa kahle swinene.
Swin'we, tiikhonomi ta hina ti hlayela hafu ya ikhonomi ya matiko hinkwawo.
Swin'we, hi kotile ku hlengeleta misayino yotala.
Ku tiyisela i xiphemu xa nkoka xa nhlonipho wa tifanelo ta ximunhu.
Vusiku bya namuntlha a ri ku kaneleni hi vuxokoxoko bya matsalwa ya swa nawu.
Switsanana swa vuriwa nkarhi wun'wana mayelana na timhaka tinharhu to sungula.
Mali yo tala na mitirho yo tala yi le ka nxungeto.
Ku xanisa na tihanyi tin'wana, ku khoma vanhu hi ndlela yo ka yi nga ri kahle kumbe ku va chicha ndzhuti swa tirhisiwa. 
Hakunene, bindzu i, ndlela ya kahle yo pfuna matiko.
Mihlangano yo yimela vatirhi yi tirha ntirho wa nkoka eka ntirho lowu.
Mihlangano yo yimela vatirhi yi lwa na xihlawulambala entirhweni.
Bindzu, mpfuno na ntirhisano eka mihlangano ya matiko hinkwawo i swa nkoka naswona.
Ku tlhakisa vanhu i ndlela ya ximanguvalawa ya vuhlonga.
Ku tirhela erivaleni na ku tiyimisela i matlhelo mambirhi ma xingwece xo fana.
Ku tirhela erivaleni mayelana na ku tirhisiwa ka mihlengo leyi hikokwalaho swa boha.
Ku endza ka kahle a hi ntsena mhaka ya swo antswa swa swa le mandleni.
Turkey na sweswi a ri si fikelela maendlelo ya vuxirho.
Turkey a ri fikeleli xiphemu xa swa tipolotiki xa maendlelo lawa.
Turkey ri endle nhluvukiso hi ku ya hi nawu.
Turkey ri ringetile nkarhi lowu hundzeke ku endla ku lulamisa.
Turkey ri fanele ku tiva leswaku leswi swi onha vumundzuku bya rona.
Turkey ri fanele ku yima ri va erivaleni eka mhaka leyi.
Makumembirhi wa tiphesente - ya malimuni, a hi swi tivi.
Hambiswiritano, makumembirhintlhanu wa matiko i ntsengo ntsena wa vunharhu.
Ku cinca kumbirhi ku andlariwile loku ntlawa wa hina wu nga ta ka wu nga ku amukeli.
Timhaka timbirhi ta nkoka ta swa tipolotiki na tona ti vuriwile hi nkarhi wa nkanerisano.
Timhaka timbirhi i ta nkoka ngopfungopfu eka mina hi mayelana na leswi.
Malembe mambirhi ma hundzile naswona ku hava nhluvukiso lowu endliweke.
Tin'hweti timbirhi na hafu ku suka kwalaho, ha ha ta kuma nhlamulo.
Mbirhi xa nharhu xa mihlengo leyi xi fanele ku huma eka swiphemu swo ka swi nga ri swa mfumo.
Ukraine hakunenenene ra ha ri na swo tala ku swi endla eka timhaka leti.
Miganga ya Ukrainian yi sungule ku sirhelela xiboho xa yona.
Eku heteleleni, vatirhisi va fanele va kota ku tshembhela eka ku lebula. 
Eku heteleleni, ri fanele ku voniwa nandzu eka leswi ri humeleleke.
Eku heteleleni, yoleyo hi yona ndlela yi ri yoxe yo kuma switshuxo leswi faneleke.
Ntirho lowu nga hlambanyiwangiki na wona i xiphiqo eka makete wa le ndzeni.
Eka swiyimo swa sweswi, hambiswiritano, sweswo a swi nga fanelangi ku tika swinene.
A swi fanelangi eka swiyimo swihi na swihi ku tekiwa tanihi nsuso.
Eka sisiteme ya sweswi sweswo ka ha mhaka ya le xikarhi ka mifumo.
Eka swiyimo leswi, ndzinganyeto lowu a wu faneriwangi hi nseketelo wa hina.
Eka swiyimo sweswo, kutani, ku vile na ku tsandzeka ka xiviri.
Twisisa leswaku loku ku ri leswaku u ta, hikuva ndzi kuma swi nga twisiseki.
A swi kanakanisi leswaku ku vile ku humelela ka kahle swinene eka xiphemu xa vona.
Hikokwalaho, vupfumalantirho, ku vile xivangelonkulu xa nkayakayo.
Pfumala nkateko vumaki bya mimovha byi tsandzekile ku endla matshalatshala.
Pfumala nkateko na sweswi ku hava xikombiso lexi vonakaka xa ku humelela.
Pfumala nkateko leswi ku tlhela ku va ntiyiso wa nawu eka nkoka wa moya.
Pfumala nkateko xiyimo lexi a xi aleriwangi eka vumaki bya swihahampfhuka.
Pfumala nkateko ha ha ri ekule swinene ku suka eka vona.
Pfumala nkateko, a ndzi kumangi nhlamulo eka xivutiso lexi.
Pfumala nkateko, a ndzi ehleketi leswaku hi na leswi nga tshukaka swi humelerile swo tala swa xinawu.
Pfumala nkateko, ndza tisola leswaku a ndzi seketelangi ndzinganyeto lowu.
Pfumala nkateko, eka nkarhi wa sweswi, leswi ko va ntsena ku navela ka rikhongelo.
Pfumala nkateko, handle ko khumbhiwa hi matshalatshala ya hina, va yile emhlweni va tirhisiwa.
Hambiswiritano, pfumala nkateko, ndzinganyeto wu siya swo tala ku va swi naveriwa.
Hambiswiritano, pfumala nkateko, nsinya wa milawu lowu a wu fikeleri hi ntiyiso hi mikarhi hinkwayo. 
Hambiswiritano, pfumala nkateko, xiviko lexi xi yisa hi ku kongoma eka tlhelo rero.
Pfumala nkateko, loko hi vhota mundzuku, ku ta va se swi hlwerile.
Pfumala nkateko, mahungu ya mapfhumba ku fikela sweswi a ya va ngi yo humelela.
Pfumala nkateko, a xi kumangi vunyingi bya tivhoti.
Pfumala nkateko, a swi nga koteki ku kuma mpfumelelo wa wena.
Pfumala nkateko, i ntiyiso leswaku timhaka ta eneji ti honisiwile.
Pfumala nkateko, ku hava loyi a nga ku yingiseleni sweswi, hambi leswi leswi swi nga swa nkoka swinene.
Pfumala nkateko, a hi matiko hinkwawo lawa ya avelanaka mavonelo ya hina ya tifanelo ta vatirhi.
Pfumala nkateko, a hi hinkwaswo ka swona leswi humesiweke hakunenenene.
Pfumala nkateko, nkanerisano eka mpimanyeto wu vile na masungulo ya mavunwa.
Pfumala nkateko, matshalatshala lawa ya endliweke ku fikela sweswi swi le rivaleni leswaku a ya ringanangi.
Pfumala nkateko, komiti yo rhangela a yi amukelangi miehleketo yintshwa.
Pfumala nkateko, endlelo leri faneleke ku tirhisiwa laha a ri le rivaleni.
Pfumala nkateko, xiviko hilaha xi nga hakona a xi na mpfuneto wolowo.
Pfumala nkateko, xiviko a xi vuli nchumu mayelana na leswi.
Pfumala nkateko, xiyimo ehansi se xi cincile swinene.
Pfumala nkateko, samiti a yi kotanga ku khorwisa vanhu hi leswi.
Pfumala nkateko, ku na ku sungula swilo swintshwa kun'wana loku nga na nkhumbho wa mfularhelo.
Pfumala nkateko, a ku na ku vuriwa ka leswi eka xiboho.
Pfumala nkateko, ku hava murhi lowu ringaneleke eka xiyimo xolexo.
Pfumala nkateko, ku hava nchumu mayelana na leswi eka nongonoko wa ntirho. 
Pfumala nkateko, rheferense yo ringana ya leswi eka xiviko. 
Pfumala nkateko, swiphemu leswi a swi kona eka xiviko xa sweswi.
Pfumala nkateko, swilo swi languteka swi famba ku ya eka tlhelo ra mfularhelo.
Pfumala nkateko, gingiriko lowu wa madzolonga a hi wa mhaka yo va yi ri yoxe.
Pfumala nkateko, leswi swi le ka mhaka ya ku sungula swilo swintshwa na nkoka.
Pfumala nkateko, leswi swi nga koteka kumbe swi nga koteki hi swivangelo swa xithekiniki.
Pfumala nkateko, nkarhi a wu nge pfumeli leswaku ndzi hlamula hi vuenti.
Pfumala nkateko, ha ha ri kule ku suka eka tihlayo leti.
Pfumala nkateko, na sweswi a hi tivi nchumu wihi na wihi wa swiringanyeto swa ntiyiso.
Pfumala nkateko, a hi nge endli nchumu ku tiyisisa leswaku va endla.
Pfumala nkateko, hi nga ka hi nga enerisiwi hi mivuyelo ku fikela sweswi.
Pfumala nkateko, a hi fikelelangi ntwanano eka mhaka leyi.
Pfumala nkateko, a hi humelelangi eku kumeni ndzinganyeto lowu ku va wu amukeriwa.
Pfumala nkateko, a hi tirhi hi ku twisisekaka kahle eka ikhonomi.
Pfumala nkateko, a hi si tisa timhaka leti emahetelelweni.
Pfumala nkateko, a hi si vona na vumbhoni byihi na byihi bya leswi.
Pfumala nkateko, u hava na makungu wahi na wahi eka mhaka leyi.
Ku hlanganisa timakete leti swi ta pfuna ku hetisisa mateke wun'we.
Nkuriso wa nhlangano wa vatirhi swi ta vula ku lulamisa ka sisiteme ya vandla.
Tiyunivhesiti na tikhamphani hikokwalaho ti fanele ku tirha swin'we swinene.
Handle ka swivulavuri swin'wana, ndzi ehleketa leswaku swi fanerile na ku va hi nkarhi.
Ku fikela sweswi, se swi tsariwile hi ndlela ya tshembhela.
Ku fikela sweswi, pfumala nkateko, a hi si va na switirhisiwa. 
Ku antswisiwa ka miako leyi nga kona i xiphemu xa nkoka xa ndzinganyeto lowu.
Ku seketela tifanelo ta ximunhu i xilaveko xa vusirheleri na ku rhula.
Gingiriko wa xihatla wa munhu, swa tipolotiki na vumunhu swi fanele ku tekiwa.
Makungu ya xihatla ya fanele ku tekiwa ku sivela nthyakiso wa lwandle.
Endlelo ra xihatla a ri fanelangi ku tirhisiwa eka timhaka to ka ti nga ri ta xihatla.
Kumbexana, hi ku tirhisa ririmi leri yelanaka na tiko ra nsinya wa milawu wa masungulo?
Hi ku tirhisa swilo leswi swi vula leswaku swi fanele ku rhwariwa.
Ntirho wa nkoka wu le ku endliweni, kambe ntirho wu aviwile hi swiphemu.
Tihlamuselo to hambana ti nyikiwile ta leswi eka nkanerisano.
Swivulavuri swo hambana swi kombisile hi swilaveko swa ku netiweka na matiko hinkwawo.
Nyingiso wa vukheta swinene wu lava ku nyikiwa eka mhaka leyi.
Hi ku tshembheka swinene, leswi hi swin'wana leswi ndzi lavaka ku ku byela.
Ku lulamisa kutsongo swinene ku kona, kambe leswi a swi ringananga.
Nkarhi wun'wana u fanele ku tirhisa switirho swo talanyana.
Swi kahle swinene, u le ka swona, a hi vulavuli hi swona!
Vutleketli bya le misaveni bya Visa ya mahala a byi amukeleki eka matiko lawa ya endlaka xikombelo.
Migingiriko yo tinyiketela yi va kona eka levhele ya xikaya, xifundzhatsongo na matiko hinkwawo.
Ku vhota ku yimisiwile nkarhinyana naswona ku ta ya emahlweni endzhaku ka ntshamo wa ximfumo.
Nyimpi yi nge pfuki yi vile xintshuxo eka swiyimo swo fana na leswi.
Xana swi tisiwile naswona, Loko swi ri tano, xana swi vuriwile?
Mati xikumiwa lexi nga xa nkoka eka vutomi hi byoxe.
Mati i mhaka ya swa ikhonomi na tintswalo eka vanhu eka Swifundzhatsongo leswi.
Mati ku ta va xitirhisiwa xa nkoka xa lembe-xidzana ra 21.
Hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana hi ku hetiseka lexi hi nga xi kotaka ku yisa emahlweni ku cinca.
Hi tihumesile hi mhaka ya ku kanetana eka xiviko.
Hambi swi ri tano hi amukela xidemokirasi, hikuva hi yona ndlela yi ri yoxe.
Hi amukela leswaku swiboho swinyingi hi wona masungulo.
Hi amukela leswaku ku nga va ku na xiphiqo na tihakelo ta swikweleti swa tinhundzu.
Hi ndlela leyi faneleke hi alana na endlelo hinkwaro ra xiboho.
Kahlekahle hi na matitwelo ya kahle hakunenenene eka komiti.
Hi seketela leswaku swi fanele ku simekiwa hi ku hetiseka ka swona.
Hi pfumelelana hi ku angarhela na swikongomelo swa xiviko lexi.
Ha pfumela leswaku nsirhelelo wa swa xihundla wu fanele ku va wa mahala.
Ha pfumela leswaku ku na swiphiqo swa xiviri eka ndhawu leyi.
Ha pfumela leswaku ku fanele ku va na nkuriso wa pholisi.
Hi pfumelelana na yena na ku n'wi khensa eka ntirho wa yena.
Hi pfumelelanile ku ya emahlweni na mivulavurisano eka nkarhi wa le ku suhi lowu taka.
Hi kunguhata ku cinca xiyimo xa timhaka ta sweswi, naswona hi ku lulama.
Hinkwerhu hi pfumela eka xilo xin'we: hi lava nhluvukiso wa vandla.
Hinkwerhu hi pfumela eka xilaveko xa timakete wa misava lowu pfulekeke.
Hinkwerhu hi pfumela leswaku mpimanyeto wu fanele ku yelana na ku navela ka hina.
Hinkwerhu hi pfumela leswaku nkhumbhulo wa swa ikhonomi wa sweswi wu kahle.
Hinkwerhu hi pfumela leswaku leswi i nhluvukiso lowu amukelaka swinene.
Hinkwerhu hi pfumela leswaku hi lava nawu wa ku tiyimisela kumbe wo tirheka.
Hinkwerhu hi sola mhaka ya mitirho ya tiawara ti nga ri tingani leti hundzeke.
Hinkwerhu hi fanele ku endla swo tala swinene eka tifanelo ta vavasati.
Hinkwerhu hi tshembhela eka ndhawu ya bindzu ra mahala hi 2010.
Hinkwerhu hi tshembhela eka xintshuxo xo rhula eka nyimpi.
Hinkwerhu a hi swi tiva leswaku leswi a ku vi yona mhaka.
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku ku tirhisa vana i mhaka yo tika.
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku a swi endli nchumu wa muxaka wolowo.
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku i nhlangano lowu faneleke.
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku nsivelo i xilo xa nkoka swinene.
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku leswi a ku vanga yona mhaka.
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku leyi i mhaka ya xihundla swinene.
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku leswi kahlekahle a hi yona mhaka.
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku a hi vekiwe ehansi ka ku tikeriwa kun'wana.
Hinkwerhu ha swi tiva ku ku na mhaka ya ku tirhela erivaleni swinene.
Hinkwerhu ha swi tiva leswi humeleleke eka mhaka ya asibesitosi.
Hinkwerhu ha swi tiva leswi mbuyelo wa tihomu a ku ri wona.
Hambiswiritano, hinkwerhu ha swi tiva, leswaku swilo a swi fanele ku va swo hambana hakunenenene.
Hinkwerhu hi fanele ku ya emahlweni hi endla matshalatshala hi mayelana na leswi.
Hinkwerhu ha amukela xilaveko xa ku hlayiseka ka swakudya.
Swi languteka hinkwerhu hi pfumela eka ku navela ka gingiriko.
Hinkwerhu hi avelana vutihlamuleri eka vahlampfa lava va ndhambhi.
Hinkwerhu hi yima hi milenge eka tifanelo ta ximunhu na mitshuxeko ya nkoka.
Hinkwerhu hi teke xiave eka swona, ku nga ri ntsena ntlawa wun'we.
Hinkwerhu hi lava ku vona mimovha leyi baseke emagondzweni ya hina.
Hinkwerhu hi lava ku tirhela erivaleni, kambe a hi endli nchumu hi swona.
Se hina nawu lowu tumbuluxiweke eka levhele ya rixaka.
Hi tlhela hi kombela xileriso hinkwaxo ku va xi ariwa.
Hi tlhele hi komba vukorhokeri bya misava hinkwayo ku va byi tiyisisiwa.
Hi tlhela hi va na swiringanyeto swi nga ri swingani swo karhi hi mayelana na leswi.
Hi tlhela hi va na ntirho wo wu endla hi mayelana na matiko lawa ya ha hluvukaka.
Hi tlhela hi va na nkhumbho wa swa mbango eka nkoka wa moya wa hina.
Hi tlhele hi lava ku vutisa leswi leswi swi nga ta durha swona.
Hi tlhela hi fanele ku swi endla hi swivangelo swa nsirhelelo wa n'winyi.
Hi fanele ku tlhela hi tiyisisa vuhlayiseki bya swikepe leswi.
Hi fanele ku tlhela hi endla ku cinca ehansi.
Hi fanele ku tlhela hi endla maendlelo lamanene ya tiveka swinene.
Hi fanele ku tlhela hi tekela enhlokweni pholisi ya swa ikhonomi ya rixaka.
Hi fanele ku tlhela hi tirha eka endlelo ra vuhlanganisi bya le rivaleni.
Hi tlhela hi kombisa nkoka wa ku olova eka pholisi ya nhluvukiso.
Hi tlhela hi tiva hi mayelana na swiphiqo eka tisisiteme ta nandzeleriso.
Hi tlhela hi tiva hilaha hi nga balekaka ku suka eka xiphiqo lexi.
Hi tlhela hi swi tiva leswaku ku cinca ka tlayimeti ku nyanyisa xiyimo.
Hi tlhela hi swi tiva leswaku mitila ya vupfumalantirho yi lehile ngopfu.
Hi tlhela hi swi tiva leswaku nkayakayo lowu wu vile wo durha swinene.
Hi tlhela hi lava sisiteme ya vuswikoti ku sirhelela euro.
Hi tlhela hi lava ku tisa ku cinca emiehleketweni.
Hi tlhela hi lava hunguta swinene ku tshembhela ka hina eka eneji.
Hi tlhela hi lava ku tiyisisa leswaku vakhandziyi va khomiwa kahle.
Hi tlhela hi lava ku kombisa ku humelela ka vanhu lava hanyaka na vutsoniwa.
Hi tlhela hi lava ku tiva leswi hi nga swi endlaka hi vona.
Hi tlhela hi lava ku langutisa hilaha vanhu va dyondzekeke hakona.
Hi tlhela hi lava ku langutisa eka swivutiso swa rihanyu ra mani na mani.
Hi tlhela hi lava ku langutisa eka mhaka leyi ya mirhi lerhi tsariweke hi dokodela.
Hi tlhela hi lava ku vula leswi eka vaakatiko lava nge handle.
Hi tlhela hi lava ku ehleketa swinene hi ku ya hi swifundzhatsongo.
Hi tlhela hi sola hunguto eka mpfuno wa tintswalo eka vanhu va vahlampfa.
Hi tlhela hi lava ku endla nhluvukiso eka mitwanano ya nhlangano.
Hi tlhela hi lava ku vona makete wa le ndzeni lowu pfunaka swinene.
Hi tlhela hi lava ku vona swo tala swi endliwa ku tlakusa ku pfuxa hi vuntshwa.
Hi tlhela hi lava ku tirha hi ndlela yo kongomisiwa swinene.
Hi tlhela hi lava byurokirasi ya le hansi, naswona sweswo hi swi fikelerile.
Hi kombela xintshuxo xa ku rhula lexi nga ta tiyisisa ku rhula.
Hi kombela leswaku a nyikiwa ku teka ka kahle.
Hi tsakela ndlela leyi a swi endleke hayona.
Hi lwa na xihlawuhlawu naswona gingiriko wu fanele ku endliwa.
Ha pfumelelana leswaku sweswi hi fanele ku rhangisa nkuriso.
Hambiswiritano, ha pfumelelana, leswaku miehleketo yi fanele ku kurisiwa.
Hinkwerhu hi vasirheleri va muholo wo ringana eka ntirho wo ringana.
Hinkwerhu hi tiva swivangelo swa yena swo endla tano.
Hinkwerhu hi tiva timhaka ta nkoka leti nga ka nxungeto.
Hinkwerhu hi tiva xiyimo lexi nga kona.
Hinkwerhu hi tiva leswaku ku na vo tala va vona.
Hinkwerhu hi vilerisiwa hi mayelana na rihanyu ra mani na mani na nsirhelelo wa mutirhisi.
Hinkwerhu hi na mfanelo eka mavonelo ya hina vinyi eka leswi.
Hinkwerhu hi le ka miehleketo yo fana eka mhaka leyi.
Hinkwerhu hi chavisiwile hi mitirho ya masiku lawa ya ha ku hundzaka.
Se hi le ku endleni leswi hi ku tirhisa vanhu vo talanyana.
Se hi le ku kayakayeni ku fikelela leswi hi swi ringanyeteke.
Hi tlhela hi tatisa nhluvukiso wa tindhawu ta le makaya ku ya eka nhluvukiso wa nkarhi wo leha.
Hi tlhele hi pfumelelana leswaku nsinya wa milawu wa muthyakisi-hakela wu fanele wu tirha.
Hi tlhela hi vilerisiwa hi mayelana na ku ya emahlweni ka ku tluriwa ka tifanelo ta ximunhu.
Hi tlhela hi vilerisiwa hi mayelana na ku tirhisiwa ka mavito ya milorho.
Hi tlhela hi tokota leswi na ku lwa na vupfumalantirho.
Laha hi ta tlhela hi ya kanerisana hi timhaka ta nghozi.
Hi tlhela hi xopaxopa rimba ra swa vandla ra vuxaka bya hina.
Hi tshama hi karhi hi vulavula hi mayelana na ntumbuluxo wa ntirho wa nkarhi wo leha.
Hi le ku kombeleni ka ku khomiwa ka muxaka wo fana kwatsa.
Hi kombela leswaku a va fanelangi ku xupuriwa hi swa timali. 
Laha hi le ka mhaka ya nkoka eka vuxaka bya hina.
Hi ka goza ra nkoka, ku nga ri mhaka yo hetelela.
Hi ka mhaka ya ku tumbuluxiwa ka endlelo leri ra vuhlanganisi.
Hi tiva hi ku tikeriwa ka endlelo leri ra swa nawu.
Hi tiva hi switandzhaku swa ku tikeriwa ka vanhu hi leswi.
Hi tiva hi ntlhontlho wukulu lowu hi langutaneke na wona.
Hi tiva hi swilaveko, kambe na tinghozi.
Hi tiva hi ku swihundla swa xiphemu xa swa mimovha.
Ha swi tiva leswaku xileriso xi ri xoxe a xi ringanelangi.
Ha swi tiva leswaku tifanelo ta ximunhu ti fanele ku ya emahlweni ti antswisiwa.
Ha swi tiva leswaku leswi i xiphemu xa swiphiqo swinene.
Hi le ku hundzukeni xiphemu xitsongo xa misava hinkwayo.
Hi le ku hundzukeni swinene eku tshembheleni ka un'wana eka un'wana. 
Hi le ku hundzukeni swinene eku tshembheleni ka swakudya leswi lulamisiweke.
Ha boheka ku tivutisa leswaku hikokwalaho ka yini leswi swi fanele ku va hi ndlela leyi.
Hi lava endlelo rintshwa eka mhaka leyi.
Hi le ku fikeni emakumu ka ku hela ka vhiki loko leha.
Hi tibohile eka ku ya emahlweni ku tlakusa ku tirhela erivaleni.
Hi tibohile ku humelerisa, kambe hi fanele ku va na vukheta.
Hi tibohile eka xindzhuti xa munhu un'wana na un'wana.
Hi amukela hi ku hetiseka swiringanyeto swihi na swihi hi mayelana na leswi.
Hi vilerisiwa hi mayelana na ku tshuka ku ye emahlweni ka ntolovelo lowu.
Laha hi vilerisiwa hi mfikelelo wa mani na mani eka mahungu ya swa mbango.
Laha hi vilerisiwa hi ku sirheleriwa ka ntshuxeko wa vuhangalasi bya mahungu.
Laha hi vilerisiwa hi ntiyiso wa swa tipolotiki leswi tisiwaka hi leswi.
Hi le ku endleni ka mikanelo mayelana na hilaha leswi swi nga endliwaka hakona.
Hi le ku tekeleni enhlokweni ku hlawula, hambi leswi sweswo swi nga oloviki.
Hi ku langutiweni hi mikarhi hinkwayo hi vumunhu hinkwabyo.
Ha kholwa leswaku sweswo swi fanele ku ya emahlweni swi endla tano.
Ha kholwa leswaku vanhu a va nga kanganyisiwi.
Sweswi hi le ka xiyimo xa ku pfumelelana eka tihlayo.
Sweswi hi le ku endleni malulamiselo ya tsalwa leri.
Laha hi le ku tirhaneni na ndlela ya kahle ra ku alela bindzu ra misava hinkwayo.
Laha hi le ku tirhaneni na ndlela ro lwa na vupfumalantirho bya vantshwa.
Hi tirhana na vahlampfa, valavi va vutumbelo bya swa tipolotiki na vanhu lava rhurhisiweke.
Hi ntiyiso, hi tirhana na mhaka ya khamphani hansi ka yin'wana.
A hi koxi swin'wana swo tala naswona ku nga ri swin'wana switsongo eka sweswo.
Hi tiyimiserile ku tlakusa minsinya ya milawu leyi ku yisa emisaveni hinkwayo.
Hi le ku endleni hinkwaswo leswi hi swi kotaka ku seketela matiko akelana ya hina.
Hi le ku endleni tano hi kungu ra hina ra xiboho.
Hi tirhana na swilo swa nkoka swinene ngopfu ku tlula sweswo.
Hi na mfanelo ya mfanelo yo xavisa engetelo wa tinkota.
Hi le ku soriweni eka leswi eka nkarhi wa sweswi.
Hi le ku tokoteni ka swiphiqo swa vusirheleri, naswona ndzi nga ya emahlweni.
Hi langutane na ntlhontlho eka ntirho wa dyondzo.
Hi langutane na nkwetlembetano lowu nga wa nkoka swinenenene.
Hi le ku rivaleni leswaku a ku nga ri nkanerisano ntsena wa swirho swa huvo.
Hi tiva hi ku hetiseka xihatla xa mhaka leyi.
Hi nghenelela hi ku hetiseka eku yiseni emahlweni nhluvukiso wa milawu.
Hi le ku nyikeni nseketelo wa swa mpimanyeto eka matiko yo fana na lawa.
Hi ta kanela hi leswi eka ndzhaku madyambu ya namuntlha.
Hi ta ya emahlweni eka xivutiso lexi landzelaka.
Hi ta xiyaxiya mafambiselo ya mihlawulo.
Hi ta vona swiringanyeto swa ntiyiso hi mayelana na swilo leswi pfuxetiwaka.
Hi ta vhota eka ntwanano lowu hi 12.00.
Hi ta tirha na wena hi moya wolowo.
Ha khensa eka muteki wa mahungu eka ntirho wa yena wo saseka.
Hi laha ku yingisela vanhu volavo.
Hi laha ku tsundzuka, ku amukela na ku aka.
Hi pfumelelana na leswi naswona hi seketela leswi.
Hi pfumelelana hi ku hetiseka eka timhaka to tala swinene.
Hi ntiyiso hi le masunguleni ya masungulo.
Hi seketela mpfuno, kambe ehansi ka swipimelo swo hambana. 
Hi seketela nhluvukiso wa ntirhisano na ku tirhela erivaleni ka swa mpimanyeto.
Hi seketela vuhlanganisi bya tipholisi ta mpimanyeto.
Hi seketela mbuyelo yo tilawula hi woxe lawa leswi swi nga wona.
Hi seketela tsalwa leri, hi swivangelo swo hambana. 
Hi le xikarhi ka mhaka yo tika swinene.
Hi le ka nkayakayo wo tika swinene eka mikhumbhulo ya hina.
Hi le endlelo ro tumbuluxa swin'wana swintshwa hi ku hetiseka.
Hi le endlelo ro langutisisa switshuxo swin'wana swa nkarhinyana.
Hi tsakela ku endla xin'wana na xin'wana lexi kotekaka eka ndhawu leyi.
Hi tsakela ku vona hilaha u nga ta fikelela leswi hakona.
Hi na vutihlamuleri byo hlanganela ku tiyisisa vusirheleri eka levhele ya matiko hinkwawo.
Hi na nkhinkhi ku endla sweswo hi ndlela yo pfuna.
Hi na nkhinkhi ku kurisa, kambe hi lava swilaveko leswi.
Hi le ku pfumaleni ka endlelo ro hlanganisa eka ndhawu ya matiko hinkwawo.
Hi sale na xiphiqo xa leswi hi faneleke ku swi endla.
Hi le ku languteni eka ku tirhela erivaleni swinene na ku twisisana ko ringana swinene.
Hi le ku languteni emahlweni eka ku tirhisana ekusuhi na hofisi ya presidente.
Hi le ku endleni ka mpfuneto wa nkoka eka xintshuxo xa nkarhi wo leha.
Hi le ku endleni ka nhluvukiso wo nonoka, kambe hi le ku endleni ka nhluvukiso.
Hi le ku endleni ka nhluvukiso wa kahle swinene eka mbalango na nhluvukiso.
Hi kombela ntsena leswaku vhoti yi hundzisiwa.
A hi lwi na ntwanano wa bindzu ra mahala; hakunenenene mfularhela.
A hi va kombeli ku hunguta mihlengo ya vona.
A hi nge ngheni eka njhekanjhekisano sweswi.
A hi nge vi na nkanerisano mayelana na sweswo.
A hi nge vi na vuhaxi bya mitlawa ya swa tipolotiki.
A hi nge cukumeti mali.
A hi seketeli ku teka magoza ya vulawuri byo ka byi nga koti ku teka swiboho.
A hi hlanganisi tipholisi ta hina ta swa miganga, swa ikhonomi na swa mbango.
Laha a hi vulavuli njhe hi mayelana na ku navela ka nhlangano wa swa vuhahisi
Laha a hi vulavuli njhe hi mayelana na matheme ya swa matwisiselo ya misava.
A hi fambisi ikhonomi hi ndlela leyi yisaka emahlweni.
A hi kanerisana: a hi fanelanga ku pfumela swipimelo swa le hansi.
A hi vuli leswaku lexi ku fanele ku va xona xihlovo xi ri xoxe.
Hambiswiritano, a hi hina hi ri hexe, lava nga enerisiwangiki.
Hakunene, a hi nge hlayeli mafu.
Sweswi hi le ku byeriweni leswaku mitirho yi le hansi ka nxungeto.
Sweswi hi le ku ehleketeni ka mhaka leyi naswona hayi ku nga si fika nkarhi.
Sweswi hi le ku tirhaneni na mpimanyeto wa mpfapfarhuto wa 1996.
Sweswi hi langutane na xikombiso xa nhlomulo xa leswi.
Sweswi hi ta ya nyika nongonoko wa 2006. 
Sweswi hi le xikarhi ka endlelo ro tihlanganisa.
Sweswi hi ka xiphemu xo lulamisa xa minongonoko leyi.
Sweswi hi le ka endlelo ro xopaxopa mihlengo.
Sweswi hi le ka endlelo ro hlela makungu yalawa.
Sweswi hi le ka endlelo ro tihlanganisa na vanghenisaxandla va hina.
Sweswi hi le makumu ya ku humelela kun'wana ka kahle swinene.
Sweswi nakambe hi le ku kamberiweni.
Sweswi hi yimele yena ku va a teka gingiriko wa matimba.
Ha boheka ku amukela swiboho swa hina eka vundzeni.
Hakunene hi tihlanganisa swinene na matiko lawa.
Hakunene hi seketela ku olovisa koloko.
Hi le ka ndlela yo lala eka nkanerisano lowu.
Hi le ku sunguleni ntsena ka masungulo ya euro.
Hi na vutihlamuleri ntsena eka ku tirha ka rihanyu na vuhlayiseki.
Ha kanetiwa ngopfungopfu eka ndzimana ya 4 ya xiviko.
Ha tsaka leswaku vunyingi byi seketele leswi hi swirhangiseke emahlweni.
Ha tsaka leswaku leswi swi fika emakumu eka nkarhi wa tin'hweti ta tsevu.
Ha tsaka ku vona leswaku leswi swi kotekile.
Hi van’watipolitiki lava lavaka swiphiqo ku va swi lulamisiwa.
Hi tilulamisile ku yi pfuna yi ku fikelela xikongomelo lexi.
Hi tilulamisile ku yi nyika, kambe hi ri ekule.
Ha enerisiwa loko ti pimanisiwa na tsalwa hinkwaro.
Hi lulamile ku ya eka ntwanano wa bindzu ra ku tiyimisela.
Hi lulamile ku va na nxopaxopo lowu wa nawu.
Hi lulamile ku yimisa ku xavisela matiko ya le handle ko ka ku nga enawini.
Hikokwalaho, hi lulamile ku vutisa swivutiso mayelana na vumundzuku.
Hi tsanile leswaku leswi a swi endliwanga.
Hi le ku voneni swiringanyeto swo tala endleleni.
Ha ha ri eka xiphemu xa ku hlayiwa ko sungula.
Ha ha ri ekule swinene ku va hi fikelela sisiteme leyi pfunaka.
Ha ha yimele nhlamulo eka xitshembhiso lexi.
Ha ha yimele antswiso eka tifanelo ta ximunhu.
Ha ha yimele swa kahle ku va swi endliwa.
Ha ha yimele sisiteme ya xitironiki ku va yi sungula ku tirha.
Hi tshembha leswaku va basisa na ku antswisa ndzinganyeto.
Hi le ku tekeni ka goza ra nkoka ku ya eka xinawana lexi pfunaka swinene.
Hi le ku vulavuleni mayelana na 5 % ya ntsengo wa xikweleti.
Hi le ku vulavuleni mayelana na vusirheleri lebyi fanaka na pholisi ya matiko mambe.
Hi le ku vulavuleni mayelana na tiko ra vanhu va 143 miliyoni.
Hi le ku vulavuleni mayelana na ntolovelo wo yisa emahlweni ka nkoka wa antswiso.
Hi le ku vulavuleni mayelana na mhaka ya nkoka swinene.
Hi le ku vulavuleni mayelana na xiphemu xo sungula xa swiringanyeto swa manyikelo ya milawu.
Hi le ku vulavuleni mayelana na vanhu, vavasati na vavanuna, ku nga ri tihlayo.
Hi le ku vulavuleni mayelana na makumu ya rixaka rintshwa.
Hi le ku vulavuleni mayelana na ku ntwananisa miholo ya swiyenge swa mfumo.
Hi le ku vulavuleni mayelana na ku nyikiwa ka muxaka lowu fanaka.
A hi vulavuli ntsena hi ku ya hi ku nghenelela ka masocha.
Hi rixaka leri nga vutshila byo gingirika.
Hi hina va nyikeri vo rhangela va nhluvukiso na mpfuno wa tintswalo eka vanhu.
Hikokwalaho ha tihumesa eka vhoti ya xiviko lexi.
Hikokwalaho hi le xivindzini xa mikanerisano leyi ya matiko hinkwawo.
Hikokwalaho hi nghena eka swiphemu swo hetelela swa endlelo.
Hikokwalaho hi ta ya endla hinkwaswo leswi handle ko hatlisa.
Hikokwalaho laha hi le ka ndhawu ya tifanelo ta nkoka.
Hikokwalaho hi kanakanisiwa hi mayelana na nkoka wa xiviko xa yena. 
Hikokwalaho hi vhotela ku kanetana na xiboho hinkwaxo.
Hi byeriwa leswaku bindzu ra mahala ri vuyerisa ntirho na ku kula.
Hi byeriwa leswaku ku hava munhu loyi a lavaka ku nghenelela eka leswi.
Hi byeriwa leswaku ku hava vuxokoxoko bya tihlayo lebyi nga kona.
Hi byeriwa leswaku leyi i ndlela ya gondzo ra vuhlayiseki.
Hi le ku ringeteni ku sirhelela vatirhisi hilaha swi nga kotekaka hakona.
Ha tsandzeka ku kuma muxaka wihi na wihi wun'wana wa switirhisiwa.
Hi tolovele tixaka tin'wana to tala ta ku lebula.
Hi vilerisiwa swinene hi mayelana na swiyimo swa matlheriselelo ya vahlampfa.
Hi vilerisiwa swinene hi mayelana na nsinya wa milawu wa mpfuno wa ku hambanyisa.
Hi vilerisiwa swinene hi mayelana na xiyimo xa vahlampfa.
Hi tolovele swinene xiphiqo lexi, hilaha un'wana na un'wana a swi tivaka hakona.
Hi tsaka swinene ku ya emahlweni hi xihatla lexi kotekaka.
Hi tsakisiwa swinene hi mbuyelo wa mikanerisano.
Ha tinyungubyisa swinene leswaku a hi nghenelela hi xiviri.
Ha enerisiwa swinene hi xiviko hinkwaxo.
Hi yimele swiboho ku va swi tekiwa eka leswi.
Hi yimile hi ku hela mbilu eka xinawana ku va xi yirisiwa.
Hi swi tiva kahle leswaku ku cinca ka tlayimeti ku le ku humeleleni.
Hi swi tiva kahle leswaku ku rhula ku ya hi ndzinganiso lowu.
Hi swi tiva kahle leswaku lowu a hi ntirho wo olova.
Hi rhandza ku endla xiphemu xa hina eka endlelo rero.
Hi le ku voneni ka ntolovelo wa swa vukanganyisi, vavasati na vavanuna.
Hi le ku tirheni eku mpfapfarhuteni ka vuhlanganisi eka nkarhi wa sweswi.
Hi le ku tirheni eka swiringanyeto swin'wana ku lulamisa mhaka leyi.
Hi vilerisiwa hi tifanelo ta ximunhu hi swivangelo swo fana.
Hi laha ndzi vuleke, hi langutane na ku kamberiwa ka ntiyiso.
Hambiswiritano, hi kanetana na masungulo ya swikambelo swo engetela.
Hi kwalomu ka, ku fikelela nkuriso.
Hakunene, ha swi tiva leswaku hi na xiphiqo.
Hakunene, ha tshembha leswaku hi ta endla tano.
Hambiswiritano, ha ha ri ekule ku endla sweswo.
Hi phikiza hi ku seketela yindlu yo xiyaxiya tinyeleti eka ku cinca ka swa vumaki.
Hina tanihi komiti hi nga tsakela swinene nhlamulo.
Hi kombele ndzavisiso wo endleka hi ku olova ku va wu endliwa.
Hi yimele mivuyelo ya ntirho lowu hi ntsakelo lowukulu.
Hi seketela ku cinca loku nga na ntsakelo wa vona emiehleketweni.
Hi tshembha ku pimeriwa ka mpimanyeto ku va ka nkoka swinene.
Hi tshembha eka xintshuxo xa mifumo yimbirhi, naswona vona a va tshembhi.
Hi tshembha leswaku swi lulamile na ku va swa nkoka ku swi endla sweswo.
Hi tshembha leswaku a swi ta va swi hoxekile ku fambisa andziso hi vomu.
Hi tshembha leswaku makungu ya xithekiniki hinkwawo lama ringanyetiweke ya fanerile.
Hi tshembha leswaku i tiko ra nghozi ra vuxaka bya rimbewu rin'we.
Hi tshembha leswaku cinco wa hina wa twisiseka swinene eka mhaka leyi
Hi tshembha leswaku nhluvukiso wolowo wu ta va wa pfumala nkateko swinene.
Hi tshembha leswaku ku tirhisa koloko ku hambana na milawu.
Hi tshembha leswaku swilaveko swintshwa swi ta lava switirhisiwa swa engetelo.
Hi tshembha leswaku endlelo ra sweswi i endlelo ro lulama.
Hi tshembha leswaku vunavelo byi vekiwile kahle swinene.
Hi tshembha leswaku mali leyi lombiweke leyi nga tirhisiwangiki a yi fanelangi ku tirhisiwa.
Hi tshembha leswaku ku na swivangelo swi nga ri swingani eka mahetelelo ya vona.
Hi tshembha leswaku leswi i xivutiso swa xiviri swa xidemokirasi.
Hi tshembha leswaku leswi i ku tirhisa ko ka ku nga lulamangi ka switirhisiwa.
Hi tshembha leswaku ndzinganyeto lowu wu fanele wu amukeriwa handle ko hlwela.
Hi tshembha leswaku muxaka lowu wa vulawuri wu ta va wu ringanile.
Hi tshembha leswaku makungu yo hambana ya fanerile eka xikongomelo lexi.
Hi tshembha leswaku u le ku tluleni ka nawu!
Hi tshembha leswaku leyi i nhlamuselo yo hoxeka ya xiyimo.
Hi tshembha leswaku hi endle nhlengo lowu pfunaka eka swona.
Hi tshembha leswaku hi na xivangelo xo tinyungubyisa hi swina.
Hikokwalaho, hi tshembha leswaku ku fanele ku va na nkanerisano wa xidemokirasi.
Havumbirhi hi fanele ku fikelela ntwanano mayelana na leswi.
Hi lava ku vuyiseriwa loku heleleke ka ntshuxeko wa mbulavulo.
Hi kombela eka vona ku hatlisisa endlelo ro engetela!
Hi nga enerisiwa leswa timhaka ta nkoka to rhanga se ti fikeleriwile.
Kambe hi nga vula leswaku a ku ri nongonoko wo hlawuleka.
Hi nga kanela ndlela leyi leswi swi endliwaka hayona.
Hi nga swi endla naswona hi lulamile ku sungula.
Hi nga endla swin'wana swo tala naswona ku nga ri swin'wana switsongo eka sweswo.
Hi nga pfuna ku hakela mali ya gingiriko wa tlayimeti eka matiko laya ha hluvukaka.
Hi nga languta emahlweni eka vumundzuku hi ntshembho wun'wana.
Hi nga ka hi nga pfali mahlo ya hina eka xiyimo.
Hi nga tshembha ntsena leswaku leyi ku ta va yona mhaka.
Hi nga tshembha ntsena leswaku leswi swi ta humelela, hi ntiyiso.
Hi nga endla ntsena ku hambana loko hi tirha swin'we.
Hi nga vuyela eka swona eka nkarhi wa malembe ma nga ri mangani.
Hi nga swi vona leswaku matiko yan'wana ya humelerile swinene.
Hi nga swi vona leswaku ku nga va swa vuswikoti kumbe swa xinawu.
Hi nga swi vona leswaku ku na swiphiqo eka ndhawu leyi.
Hi nga vula hi ku olova leswaku a ku ri ntwanano wo hunguta matimba.
Hi nga seketela mitila yo anama ya xiboho xa muteki wa mahungu.
Hikokwalaho hi nga kumbetela leswaku mhaka leyi yi ta hlwerisiwa.
Hikokwalaho hi nga ka hi nga ha endli nchumu ku swi cinca.
Hi nga hetisela leswi hi ku hela ka 2003.
Hambiswiritano, hi nga endla swo tala ku antswisa vuswikoti bya eneji.
Hambiswiritano, hi nga teka magoza namuntlha ku sirhelela vumundzuku.
Hambiswiritano, hi nga seketela timhaka leti hinkwato hi mayelana na masungulo.
Hi nga ka hi nga fikeleli swikongomelo leswi handle ka ku rhula eka xifundzhatsongo.
Hi nga ka hi nga swi koti ku pfumelela leswi ku ya emahlweni swi humelela.
Hi nga ka hi nga swi koti ku hundziwa hi mikhuvo ku ya emahlweni.
Hi nga ka hi nga swi koti ku pfala mahlo ya hina eka ntiyiso.
Hi nga ka hi nga pfumelelani na switshuxo na mivuyelo ya muxaka lowu.
Hi nga ka hi nga kongomi ku endla sweswo, naswona a hi fanelangi ku swi endla.
Hi nga ka hi nga pfumeleli ku vuyela eka 'ntirho tani hi ntolovelo' .
Hi nga ka hi nga pfumeli ku hambanisiwa kwihi na kwihi hi mayelana na matiko lawa.
Hi nga ka hi nga pfumeli ku kanakana kwihi na kwihi loko swi ta eka leswi.
Hi nga ka hi nga swi pfumeli ku va swi tlheriseriwa eka komiti.
Hi nga ka hi nga tipfumeleli ku va hi chavisiwa hi tihlamulo leti.
Hi nga ka hi nga pfumeli vaendlaswivi va vugevenga ku va va nga xupuriwi.
Hi nga ka hi nga pfumeli xiyimo eka ndhawu leyi ku ya emahlweni.
Hi nga ka hi nga pfumeli vanhu lava ku ka va nga kumiwi.
Hi nga ka naswona a hi fanelangi hi pfumela ku hundziseriwa emahlweni ka nongonoko wa hina.
Hi nga ka naswona a hi fanelangi ku hela matimba eka vanhu lava.
Hi nga ka naswona a hi nge fambisani na sweswo!
Hi nga ka hi nga komisi miehleketo eku hlamuseleni ka tifanelo ta ximunhu.
Hi nga ka hi nga pfali mahlo ya hina eka nhlungo wa swa ndzhavuko lowu wa vumbirhi.
Hi nga ka hi nga yi emahlweni tanihi hi endleke hakona nkarhi lowu hundzeke.
Hi nga ka hi nga yi emahlweni hi honisa leswi humelelaka.
Hi nga ka hi nga yi emahlweni hi pfala mahlo ya hina eka swiphiqo leswi.
Hi nga ka hi nga yi emahlweni na ku endla swilo hi ndlela leyi.
Hi nga ka hi nga yi emahlweni na ku pfumela kharensi leyi nga ehansi.
Hi nga ka hi nga yi emahlweni ku vula xilo xin'we kutani hi endla xin'wana.
Hi nga ka hi yi emahlweni hilaha a hi ri hakona ku fikela sweswi.
Hi nga ka hi nga honisi ku hambana kukulu loku nga kona exikarhi ka vafumi na vasweli.
Hi nga ka hi nga honisi swiviko swa ku tirhisiwa lokukulu ka tifanelo ta ximunhu hi ndlela yo ka yi nga ri kahle.
Hi nga ka hi nga languti njhe eka tlhelo rin'we ra mavonelo yo hambana.
Hi nga ka hi nga tshami hi honisa ku tshoviwa ka misinya ya milawu ya xidemokirasi.
Hi nga ka hi nga tshami hi miyela eka mhaka ya vupfumari byolebyo.
Hi nga ka hi nga tlheleli eka tindlela ta khale ta ku endla swilo.
A hi voni masungulo wahi na wahi ya swa nawu eka endlelo rolero.
Hikokwalaho hi nga ka hi nga amukeli swikongomelo leswi nga eka xileriso lexi.
Hi nga ka hi nga ehleketi xivangelo xo yi hundzisela emahlweni.
Hi nga ka hi nga ha yimi ku ya emahlweni - sweswo i swa nkoka swinene.
Hi nga ka hi nga ha yimeli ntirhisano lowu nga ta ka wu nga ti.
Hi nga ka, naswona a hi fanelangi hi, papalata mhaka ku ya emahlweni.
Hambiswiritano, hi nga ka hi endli swo tala ku tlurisa eka tindhawu leti.
Hikokwalaho, hi nga ka hi nga yimeleli nseketelo lowu hi wu nyikaka.
Hikokwalaho, hi nga ka hi nga seketeli cinco eka masungulo ya swa nawu.
Hakunenenene a hi fanele ku nyika nyingiso wo tala swinene eka xiyenge lexi.
Hi hlawula ku vhotela ku hambana na swona eka vhoti yo hetelela.
Swi le rivaleni leswaku hi fanele ku tiyimisela swinene hi mayelana na leswi.
Hi kongomisa eka vavasati hikuva hi vona vaxanisiwa.
Hi khensisa muteki wa mahungu eku endleni tano eka xiviko lexi.
Ha ku khensisa eka vuswikoti bya wena ku endla swilo swi olova. 
Hi anakanya ku hambanyisa kutsongo ku va ku ri ndlela yo lulama yo ya emahlweni.
Hi anakanya leswaku pholisi yo fana ya swa vurimi yi fanele ku yirisiwa.
Hi anakanya ku simekiwa ka xileriso ku va wa nkoka.
Hi anakanya xiviko ku va xi kongomile swinene na ku pfuna.
Hi anakanya leswi ku va masungulo ya kahle ya nkanerisano.
Hina vatirhisi hi na mfanelo ya vutomi handle ka phoyizeni!
Hi ya emahlweni hi tshembha leswaku ntwanano wu ta lulamisiwa.
Hi nga ha tlhela hi phikiza eka masungulo nawu wa matiko hinkwawo.
Hi nga va hi hlayisile nkarhi wo tala swinene.
Hi nga ka naswona a hi nge pfumeli leswi ku va swi humelela.
Hi nga vula leswaku hi hlanganisiwile hi ku hambana ka hina.
A hi swi vona leswi swi ri eku teni ku suka nkarhi wo leha sweswi.
Hi sole leswi; hi swin'wana leswi faneleke ku swi cinciwa.
Hi ringeta ku tshembha tano, kambe a hi na vumbhoni.
Hi fanele ku teka matshalatshala yo tala ya muxaka lowu handle ko kanakana.
Hi va sorile eka ku hlayiwa ko sungula ka mpimanyeto lowu.
A hi pfumelelangi mifumo ya tixaka ku va na wona.
A hi akanga makete wa le ndzeni hi kan'we.
A hi vangi na nkarhi ku endla tano eku sunguleni.
A hi vangi na swona leswi eka malembe ya ntlhanu ku ya eka khume lama hundzeke.
A hi andlalangi vuxokoxoko bya swiringanyeto leswi.
A hi vhotangi eka swona na kan'we eka komiti.
A hi yimelangi swihlawulekiso eka ku humesiwa.
Hi kanerile leswi eku sunguleni naswona swi amukeriwile lembe leri hundzeke.
Hambiswiritano, se ha swi tiva, leswaku swi ta durha.
Xin'we hi na xona, kambe a xi hloniphiwi.
Hakunene ha swi lava ku tlakusa vutshila byo gingirika.
Hi lava ku nyika mfungho swa tipolotiki wo tiya.
A hi tshembhi eka nawu wa ku hanya ka lava tiya.
A hi tshembhi tano, hikuva sweswo ku ta va ku ri xihlawuhlawu.
A hi tshembhi leswaku i matirhelo ya ntolovelo.
A hi tshembhi leswaku swi lava ku antswisiwa.
A hi tshembhi leswaku se hi swi fikelerile.
A hi tivi na tihlayo ta lava dlayiweke.
A hi swi twi leswaku leyi i pholisi ya kahle.
A hi na ajenda leyi tumbetiweke eka mhaka leyi.
Hi hava mahungu yan'wana ya mayelana na timhaka ta vona.
Hi hava ndlela ya swa xibalo leti ringaneleke eka matiko ya hina.
Hi hava mali eka xiyenge xa swa miganga.
Hi hava switirhisiwa swa ku ri swi endla naswona.
Hi hava nkarhi wo nghena eka sweswo.
A hi fanelangi ku endla sweswo hi ku tirhisa mipfuno ya andziso.
A hi na ku tshembha ngopfu.
A hi anakanyi ku endla leswi nakambe nkarhi lowu taka.
A hi tivi leswaku i va ngani van'wana lava kahlekahle va nweleke.
A hi tivi leswaku i vaxanisiwa vangani lava nga ku koxiweni.
A hi swi tivi hilaha va nga ta hlamula hakona eka milemukiso leyi.
A hi swi tivi loko mikarhi yo hetelela leyi yi ta hloniphiwa.
A hi swi tivi ku fika kwihi, kambe hi nga kumbetela.
A hi ti tivi timhaka leti a tirhanaka na tona.
A hi swi tivi leswaku swi ta hakeriwa rini.
A hi swi tivi loko ku ri leswaku leswi se swi le ku endliweni.
A hi swi tivi, naswona ku ha ndzavisiso lowu endliweke.
A hi tsakeli vonelo leri ra swa timali hinkwaro.
A hi lavi leswi exikarhi ka swona.
A hi lavi ku onha andziso eka endlelo.
A hi fanelangi ku va na kanela wun'wana endzhaku ka wun'wana.
A hi n'wi voni - a nga kona laha.
Hikokwalaho a hi anakanya antswiso lowu ku va lowu faneleke.
Hikokwalaho a hi tivi xiyimo lexi hi langutaneke na xona.
A hi ehleketi leswaku ntwanano i miehleketo ya kahle.
A hi ehleketi leswaku makete wu nga lawula xin'wana na xin'wana.
A hi ehleketi leswaku lowu i ndzinganyeto wa vutlharhi.
A hi lavi nhlanganiso wa endlelo ra khale na makete wa misava.
A hi lavi ku va muchini wo vhota wo tirha hi ku olova.
A ha ha lavi ku yimisiwa ku ya emahlweni.
hambiswiritano, a hi lavi ku va ehansi ka swihoxo swihi na swihi.
Laha a hi lavi ku fambisa njhekanjhekisano sweswi.
A hi lavi ku twa marito ya kahle ku suka eka wena.
A hi lavi ku vona ku ntshunxiwa eka xiboho kwihi na kwihi eka leswi.
A hi lavi ku vona mikanerisano leyimbirhi yi pfilunganyisiwa.
A hi lavi ku lulamisa mfumo wa kahle swinene.
A hi lavi ku cinca leswi swi va mphikizano.
A hi naveli ku khirha kambe swa antswa ku pfuna.
A hi si va na makete wa le ndzeni wa vukorhokeri.
A hi si va na thekinoloji ya eneji leyi pfuxetiwaka.
A hi si swi tiva leswaku kavanyisa ku ta va yini.
Hambiswiritano, a hi ya tivi mavito ya vangheneleri.
Se ha ku vona laha hi yaka kona.
Hi endla ntirho lowu hikuva hi tshembha leswaku swi lulamile.
Hambiswiritano, ha swi tiva leswaku mikarhi yin'wana hi va na mavonelo yo hambana.
Hambiswiritano, hi kanakanisiwa hi timhaka tin'wana eka xiviko lexi.
Hi kombisa ntwelavusiwana wa hina eka vaxanisiwa va madzolonga yalawo.
Hi langutana na ku hlawula ka le rivaleni swinene eka tin'hweti leti taka.
Hi langutana na ntlhontlho wo ka wu nga si tiviwa eka ndlela ya hina ya vutomi.
Hi twa leswaku ntirho wo yisa emahlweni wu fanele wu endliwa eka ndhawu yoleyo.
Hi twa leswaku xiboho lexi xi yimela endlelo ro tirhisa hi ndlela yo ka yi nga ri kahle.
Hi twa leswaku hi vaxanisiwa va swiendlo leswi swa vutherorisi.
Hi twa leswaku xiphiqo xa vumundzuku i xa nkoka swinene.
Hi kuma swi nga amukeleki leswaku nawu lowu wu sayiniwile.
Hi tikuma hi ri eka xiyimo xa ku karhatanyana.
Hi kuma leswi swi nga amukeleki na switsanana naswona swi fanele ku soriwa.
Hi lava ku rhanga hi ku kuma ntokoto eka nawu lowu wuntshwa.
Hi navela ku sungula hi ku basisa leswi faneleke ku endliwa hi xileriso.
Hi pfumela hi ku hetiseka eka nkoka wa ndzavisiso wa vuswikoti.
Hi pfumela hi ku hetiseka na swiphemu leswi kulu swa xiviko.
Hi ya emahlweni ku kuma timhaka ta nkoka to tala. 
Hi ve na nhlengeletano namuntlha, lowu hi nga ta wu landzelerisa.
Hi na miehleketo ya kahle ya ku endla leswi.
Hi na komiti leyi langutisaka mbuyelo wa vulavisisi. 
Hi na vukambisisi naswona hi tlhela hi va na switshuxo.
Hi na xileriso lexi  nga xa nkoka  xa matlhelo mambirhi.
Hi na ntirho njhe ku kombisa eka leswi.
Hi na ntirho ku sirhelela mbango na munhu.
Hi na ntirho ku seketela, amukela na ku va pfuna.
Hi na xiboho xa kahle, ku tani a hi xi amukeleni.
Hi na ntwanano wa vutivinkulu eka ku xavisa ka misava hi nkwayo.
Hi na ntwanano nkulu lowu lava ka ku hlamuseriwa.
Hi na swo tala ku swi endla hi nkarhi wu tsongo.
Hi na swivangelo swo tala ku seketela vonelo leri.
Hi na xiphiqo, naswona I xiphiqo lexi kulu.
Hakunenenene hina njhekanjhekisano wo tsakisa emahlweni ka hina.  
Hi na xiave xa vutihlamuleri eka hi nkwaswo leswi.
Hi na makete wun’we kumbe wu aviwile hi swiphemu.
Hi na makete wun’we lowu nga se helaku.
Hi na tin’hweti ta ntsevu ta nkoka swinene emahleni ka hina.
Hi na xikwere xo saseka emahlweni ka muako.
Hi na nkateko wa kahle wa swivangelo swi mbirhi.
Hi ntiyiso a hi na ku hlawula.
Kahlekahle hi lemukile swivangelo eka matiko lama endleke swikombelo.
Hi pfumelelanile leswaku nsinya wa milawu wa tshamiseko wu ya emahleni.
Hinkwerhu hi swi yimele nkarhi wo leha. 
Hinkwerhu hi vonile ku hlasela ka vutherorisi byo chavisa eka thelevhixini. 
Hinkwerhu hi vonile mbuyelo wa ku onheka ku kulu ka pholisi.
Se hi komberile rhekhodo ku va yi lunghisiwa.
Se hi vile na mikanerisano ya tsalwa leri ku ringana lembe.
Se hi vile na ku nyikiwa ka miehleketo ya kahle eka njhekanjhekisano lowu.
Se hi vile na nkateko wa ku njhekanjhekisana eka mhaka leyi.
Se hi amukerile makungu ya gingiriko ku suka eka vatirhisani va mihlangano ya mi ganga.
Se hi kotile ku tsala matikhomelo yo ka ya ngari kahle. 
Se hi vile na nhlengeletano eka mhaka leyi namunthla.
Se hi vile na nkanerisano wo leha eka ntlawa wa hina.
Hi tlhele hi sungula minongonoko ya ndzavisiso eka matiko lama endleke swikombelo. 
Hi tlhele hi vulavula hi ku dyuhala ka vaaki va tiko rahina.
Hi tshame hi ri erivaleni eku seketeleni sisiteme leyi.
Hi tshama hi karhi hi vula leswaku sweswo swi nga pfumeleriwi.
Hi tshama hi kari hi vula leswi, naswona leswi a swi nge cinci.
Hi na ntirho wo tala swinene lowu hi nga langutana na wona.
Hi na nomboro yo tala ya tivhoti ku humelela.
Hi na xiboho ku khutaza na ku seketela vulawuri.
Sweswi hi na nkateko ku endla ku khorwisa ka kahle.
Hi na mhaka ya xihatla eka ajenda nhlikanhi wa namuntlha. 
Hi fikelerile ntwanano eka vukorhokeri bya vutleketli bya mani na mani.
A hi ri eku khomeleni hi ku yimela tikomiti leti mbirhi.
I khale hi karhi hi kombela nawu.
I khale hi karhi hi kanerisana hi swona.
Hi hlawurile ku nyika nhlamulo eka sweswo.
A hi ri ku landzeleleni ka hluvukiso wa leswi eku suhi.
Hi ve emakumu swinene ka nkayakayo. 
A hi ri ku vulavuleni hi mayelana na eneji leyi pfuxetiwaka.
A hi ri ku vulavuleni hi mayelana na mpfuneto wa xiyenge xo banga.
Hi nonokile swinene eku tirhaneni na mhaka leyi.
I khale hi swi yimerile.
Hakunenenene i nkarhi hi va yimerile.
Hi lava leswaku xivandla xa ntirho lexo fana xi kanetiwa.
Hi na sisiteme ya vulawuri, kambe hi nga endla ku antswa.
Hi hlawurile ku tihumesa eka ku vhota eka xiviko lexi.
Hi hlawurile ku kombisa timhaka timbirhi eka xiviko lexi.
Hi hlawurile ku vhota hi ku seketela ndzinganyeto.
Hi vuyele eka ndzinganyeto wo lowo eka xiviko lexi.
Xikombiso, hina vuswikoti eka ndhawu ya ntirho.
Hi sorile sweswo, kambe sweswo hi leswi swi nga xiswona. 
Hi teke xiboho ku va hi nga vi na vhoti yo hetelela namuntlha.
Hi swi kanerile mikarhi yo tala, ku katsa na le ka komiti.
Hi endle swo tala ngopfu eka swihlovo swa eneji leyi pfuxetiwaka.
Hi endle mindzavisiso yo tala swinene eka leswi.
Hi xaxametile xinawana lexi pfumelelaka ku olovisa nawu.
Hi tshikelerile nkoka wa ntirhisano eka tilevhele hinkwato.  
Hi na xivangelo xin'wana na xin'wana ku seketela ku cinca loku nga ku endliweni.
Hi na xivangelo xin'wana na xin'wana ku tshembha mayelana na vumundzuku.
Hi hetile endlelo ra sweswi ra nhlengeletano exikarhi ka mifumo.
Hi tsandzekile ku endla tano eka timhaka to tala tin'wana. 
Hi kumile mbuyelo wa kahle swinene hi ntwanano.
Hi endle swi tirha eka malembe manharhu.
Hi fanele ku endla swo antswa eka lembe leri taka.
Hi vile na mivulavurisano yin'wana ya ntlhaveko swinene eka mhaka leyi.
Hi vile na xiyimo lexi nkarhi wo leha.
Hi vile na swo tala swinene eka malembe ma nga ri mangani lama hundzeke.
Hi twile hi mayelana na ntirhisano wa mihlangano; hi lava ku yi vona.
Hi twile xipikara xin'we hi ku seketela na xin'we hi ku kanetana. 
Hi twile leswaku leswi swi fanerile naswona ndza pfumela.
Laha hi na xiphiqo xa matiko hinkwawo xa xileriso xa le henhla.
Hambi ko humelela yini hi pasisile xiboho eka leswi.
Hi katsile swo talanyana swa swona eka xiviko lexi.
A hi ri ku vulavuleni hi mayelana na ku olovisiwa ka nawu.
Hi na ntsena munhu un'we kumbe vambirhi lava hi seketelaka.
Hi na nkarhi wutsongo; ku na ku hlayiwa kun'we ntsena.
Hi endle nhluvukiso wo tala eka nkarhi wa sweswi.
Hi endle hluvukiso wa kahle laha mbango wu khumbhekaka.
Hi endle mhaka ya leswaku va fanele va kongomisiwa.
Hi endle hluvukiso wu kulu swinene eka malembe manharhu lama hundzeke.
Hi na swo tala ku swi endla eka ndhawu ya ndzingano.
Hi na swo tala ku tisola hi mayelana na xiyimo lexi.
A hi na mahungu ya le rivaleni ya leswi yi tirhisaka xiswona.
A hi na vutivi bya leswaku sweswo hinkwaswo swi ta humelerisa yini.
A hi na vutivi bya leswi hi nga swi vekelaka eka tilebulu. 
A hi na xilaveko xa ririmi ro ka ri nga tlharihanga eka mhaka leyi.
A hi na vumbhoni bya ku va kona ka hundziso wolowo. 
A hi na xivangelo na xitsongo ku tumbeta ku suka eka swa matiko hinkwawo. 
A hi na ndlela yo kuma mahungu!
A hi na xiphiqo na xin'we na vukorhokeri bya misava hinkwayo.
A hi si fikelela na xin'we xa swikongomelo.
A hi fikelelangi hilaha a hi lava hakona. 
A hi swi kotanga ku endla nyika hi swa timali. 
A hi swi kotanga ku seketela vuxokoxoko hinkwabyo. 
A hi nyikiwanga makungu yo karhi ku fikela sweswi.
A hi si fika eka mhaka yoleyo sweswi eka levhele ya misava. 
A hi humelelanga eku tumbuluxeni xiyimo xa kahle xa vanhu. 
A hi lavanga ku ya emahlweni na vuhlanganisi bya swa ikhonomi.
A hi si kota ku kuma xintshuxo na sweswi. 
A hi si teka xiboho na sweswi na ntlawa wa hina.
Na sweswi a hi si teka xiboho xo hetelela eka sweswo. 
Sweswi hi vile na xiviko xotani xin'wana eka ajenda.
Hi pfule timbati eka malembe lawa ya ha taka.
Hi na swiphiqo swikulu hi mayelana na leswi. 
Hi ti veke eka xiyimo xi tika eka leswi.
Hi na swiphiqo na xileriso lexi sweswi hi xi kanelaka.
Hi ringanyete ku cinca ko talanyana eka timhaka leti.
Hi nyikile vulawuri bya swa timali ku tirhana na sweswo. 
Hi veke kahle, xikombiso, nawu eka tibaromita.
Hi veke mali etlhelo eka mpimanyeto.
Hi na ntwanano wa kahle hakunenenene, lowu hi faneleke hi wu seketela.
Hi fikelele ntwanano na mavandla hinkwawo lawa ya khumbhekaka.
Sweswi hi vone ku ya ehansi loku vilerisaka eka xiyimo. 
Hi hundzisele swivilelo swo talanyana hakunenenene eka xona.
Hi kombisile timhaka ti nga ri tingani leti vuriweke eka ndhawu yoleyo.
Hi alele levhele ya nseketelo eka varimi va hina.
Hi vurile leswaku matiko manharhu a ma khumbheki hi ku kongoma. 
Hi vule leswaku hi nga tsakela ku vona tixaka ta kereke ta tsevu. 
Hi vone xiyimo xa xihlamariso xi humelela eka malembenyana lawa. 
Hi vone ntirhisano eka matiko lawa eka mhaka leyi.
Hi vone ku hluvuka kun'wana eka tin'hweti tinharhu leti hundzeke.
Hi vone leswaku euro yi humelerile swinene. 
Hi vone vangwa exikarhi ka vafumi na vasweli ri kula.
Hi vone leswi humelelaka eka tlhelo ra nyutliya. 
Hi vekile minongonoko yo helela ya swiringanyeto leswi tirhaka.
Hi kombisile leswaku hi lulamile Ku endla sweswo.
Hi na swilaveko swo tala eka timhaka tin'wana na tona.
Hi na swinawana swin'wana swo ka swi nga hlawuli, kambe a swi le rivaleni. 
Hi tshikelele nkoka wa nongonoko wa ntirho wa kahle.
Hi seketele matshalatshala lawa handle ka mipimo ya wona.
Hi teke vonelo ro hambana hi mayelana na vaxiyaxiyi.
Hi tekile goza rikulu eka tlhelo rero namuntlha.
Hi tekile matshalatshala naswona hi ta ya emahlweni.
Hi tekile magoza lawa a hi komberiwile ku ya teka.
Hi vulavurile switsongo mayelana na vanhu lava nga na swilaveko swo hlawuleka.
Hi vulavurile mayelana na leswi eka tiawara ti nga ri tingani leti hundzeke.
Hi na miehleketo ya leswaku yi tile se yi hlwerile ngopfu.
Hi na switirho leswi lavekaka ku endla ku hambana ka xiviri.
Hi na makete wa laha ndzeni lowu kotaka ku hakela swinene emisaveni.
Hi na switirho swa nawu leswi faneke ku tirha eka leswi.
Sweswi hi na nkateko, kutani a hi wu tirhiseni.
Hi na nkateko wo kanela mhaka leyi vhiki leri.
Hi na switirhisiwa emavokweni ya hina ku herisa vusweti. 
Hi na vutihlamuleri byo tumbuluxa ku rhula eka xifundzhatsongo. 
Hi na swiletelo swo fana leswi khale a hi ri na swona. 
Hikokwalaho hi hlawule ku seketela xiboho xin'wana.
Hikokwalaho hi hlawule ku tihumesa eka timhaka letimbirhi.
Hikokwalaho hi teke xiboho xa ku va hi nga ngheneleli eku tekeni ka xiboho. 
Hikokwalaho hi rhumele xiviko lexitsongo eka mhaka. 
Hikokwalaho hi andlarile ndzinganyeto wo ala xileriso lexi.
Hikokwalaho hi vhotile ku kanetana na xiviko lexi xi helerile.
Hi na nkarhi naswona hi fanele ku ehleketa mayelana na swona.
Hi fanele ku landzelela milawu hilaha yi nga hakona.
Hi fanele ku amukela leswaku sweswi ku na nsirhelelo lowu nga ringanangiki.
Hi fanele ku tirha sweswi, ku nga si va ku hlwerile ngopfu.
Hi fanele ku tivutisa leswi nga eku humeleleni hi xiviri.
Hi fanele ku tivutisa leswaku hikokwalaho ka yini sweswo swi ri tano.
Hi fanele ku tlhela hi va kombela ku endla xiphemu xa vona.
Hi fanele ku tivutisa leswi nga endliwaka mayelana na leswi.
Hi fanele ku teka vutihlamuleri laha, namuntlha, eka nkarhi wa sweswi.
Hi fanele ku fananyana na vatshila eka swilo swa mfumo na ku va na vutihlamuleri. 
Hi fanele ku kota ku vula leswi nga fanela.
Hi fanele ku va hi kota ku sirhelela xiyimo xo fana.
Hi fanele ku na vukheta ku hlayisa xiviko leswi xi nga xiswona.
Hi fanele ku na vukheta loko hi langutane na swikongomelo swinyingi.
Hi fanele ku va na vukheta swinene loko hi anakanya magoza yalawo.
Hi fanele ku cinca ndlela leyi hi endlaka hayona bindzu ra hina.
Hi fanele ku ya emahlweni hi lava tindlela to antswa.
Hi fanele ku tirhana na michaviso ya xiviri na yo anakanyiwa.
Hi fanele ku tirhana na mhaka leyi nkarhi na nkarhi.
Hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana lexi kotekaka eka mapfhumba yo sivela.
Hi fanele ku khutaza na ku seketela tiko eka leswi.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku ndhawu ya ntirho ya tsakisa.
Hi fanele ku lwa na leswi hi nawu wa vumunhu.
Hi fanele ku kuma ndlela yo tirhana na mhaka leyi.
Hi fanele ku kuma leswi hoxekeke hi swona.
Hi fanele ku kuma mfikelelo eka swihlovo swin'wana, kambe kwihi?
Hi fanele ku va na sisiteme leyi kotekaka na ku va kahle eku hakeriseni ka xibalo.
Hi fanele ku va eka ndlela yo ya eku humeleleni.
Hi fanele ku antswisa maendlelo ya vulanguteri bya kahle bya tipholisi ta rixaka.
Hi fanele ku antswisa tindlela leti hi endlaka sweswo.
Hi fanele ku tiva leswi hi nga ku swi akeni naswona hikokwalaho ka yini.
Hi fanele ku langutisa eka nhlonipho wa vutomi bya vanhu hinkwavo.
Hi fanele ku langutisa eka swilo ku suka eka vonelo ro hambana.
Hi fanele ku langutisa eka xintshuxo xa nkarhi wo leha na xa nkarhi hinkwawo.
Hi fanele ku langutisa eka ku sungula ka mikanerisano ya ku rhula.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku mavandla lawatsongo nawona ya titwa ya sirheleriwile.
Hi fanele ku endla sweswo swi va endlelo ra ntiyiso eka vona.
Hi fanele ku endla ndzingano wa rimbewu lowu wu hundzuka ntiyiso.
Hi fanele ku landzelerisa ku simekiwa ko tikisa ka xileriso lexi.
Hi fanele ku va hatlisisa hi ndlela yin'we kumbe yin'wana.
Hi fanele ku sirhelela vutomi na xindzhuti xa varhurhi.
Hi fanele ku herisa vutherorisi na ku tekiwa hi mavuthu.
Hi fanele ku teka goza ku seketela mavonelo ya hina!
Hi fanele ku fikelela xiboho eka leswi na swona.
Hi fanele ku amukela leswaku mikanerisano a yi si sungula hi xiviri.
Hi fanele ku tsundzuka leswaku leswi swi tlhela swi vula ku lahlekeriwa hi mitirho.
Hi fanele ku vula hilaha hi fikeke hakona laha.
Hi fanele ku vona leswaku mavonelo yo hambana lawa a ya ha tirhi.
Hi fanele ku vona ntiyiso wa leswi swi nga xiswona.
Hi fanele ku veka siku na ku ri hlayisa.
Hi fanele ku tirhisa mali yo tala eka vuhlayiseki, ku nga ri yi tsongo.
Hi fanele ku yimisa ku honisa leswi humelelaka.
Hi fanele ku langutisisa swinene eka mipimo leyi.
Hi fanele ku ku teka vonelo ro hetiseka eka hinkwaswo leswi.
Hi fanele ku va na vukheta loko hi tirhana na timhaka teto.
Hi fanele ku teka gingiriko wo tala na ku tirha hi ku pfuna swinene.
Hi fanele ku ehleketa mayelana na loko ku ri leswaku hi famba swi nga fanelangi.
Hi fanele ku twisisa ntiyiso wa hilaha hi hanyaka hakona.
Hi fanele ku swi tirhisa hi ndlela yo koteka yo antswa.
Hi fanele ku yimela vuhlanganisi lebyi ku va byi humesiwa.
Hi na nandzeleriso lowu tsariweke, kutani swi ta va swi kotaka.
Hi ringetile xin'wana na xin'wana; sweswi hi lava ku endla swiboho.
Hi ringetile ku fikelela ntwanano eka mivulavurisano ya hina.
Hi tirhisile leswi hlayisiweke eka tindhawu to talanyana.
Hi tirhile swin'we eka swifambo swa le moyeni eka malembe ya nga ri yangani.
Hi tirhile swinene ngopfu swin'we ku fikelela ntwanano.
Hi na tindhawu tinharhu, hilaha u swi vuleke kahle hakona.
Hi fanele, eka mikarhi yin'wana, ku endla vuxaka lebyi byi va kahle.
Hi fanele, kambe hi tlhela hi hlayisa nakakela vanhu lava khumbhekaka.
Hambiswiritano, hi kumile hlamusela yo rhanga ya swiringanyeto.
Hambiswiritano, hi tekile magoza ku ya eka tlhelo ra kahle.
Hi ntiyiso, se hi sungurile ku tirhisana na matiko ha rin'we ha rin'we.
Hi tshembha leswaku swi ta amukeriwa eka mpimo wa lembe na lembe.
Hi tshembha leswaku swi ta va swo tirhisiwa eka haswimbirhi.
Hi tshembha leswaku hofisi ya presidente leyi landzelaka yi ta kombisa vurhena swinene.
Hi tshembha leswaku mikanerisano leyi yi ta rhangela mivuyelo ya ntiyiso.
Hi tshembha leswaku xiphiqo lexi sweswi se xi le ka nkarhi lowu hundzeke.
Hi tshembha leswaku lowu ku ta va ncico wo ya eka xidemokirasi.
Hi tshembha leswaku leswi swi ta tekeriwa enhlokweni hi nkarhi wa vhoti.
Hi tshembha leswaku leswi swi ta humelela hi xihatla lexi kotekaka.
Hi tshembha leswaku ku ta va na ntwanano eka ku hlayiwa ka vumirhi.
Hi tshembha leswaku leswi ta humelela ekusunguleni ka nkateko.
Hi tshembha ku ya emahlweni na ntirhisano wo pfunaka nkarhi lowu taka.
Hi tshembha ku hafula nomboro ya mafu hi 2010.
Hi tshembha hi ta humelela hi xihatla lexi kotekaka.
Hi tshembha leswaku u ta kota ku swi pfumela mundzuku.
Hi tshembha leswaku u ta tlherisela endzhaku mahungu yalawo na wona.
Hi sindzisa leswaku ku tluriwa loku ka tifanelo ta ximunhu ku le ku lavisisiweni.
Hi nghenele ku lwa na vutherorisi ku sirhelela tifanelo ta ximunhu.
Hi lavaka njhe ku tiyisisa leswaku swa tirhisiwa.
Hi swi tiva kahle leswaku a ngo va hava xihoxo.
Hi tiva hilaha vanhu lava ringaneleke ku tirha va nga eku cinceni eka nkarhi wa sweswi.
Sweswi ha swi tiva leswaku leswi i endlelo ro koteka ri ri roxe.
Ha swi tiva leswaku kotara ya bindzu a yi le nawini.
Ha swi tiva leswaku mabindzunyingi lamatsongo na ma le xikarhi ma lava nyingiso wo hlawuleka.
Ha swi tiva leswaku ku fanele ku tekiwa magoza ya n'wana yo tika swinene.
Ha swi tiva leswaku swin'wana swi fanele ku endliwa mayelana na swona.
Ha swi tiva leswaku vukambatinkota a byi landzelerisiwangi.
Ha swi tiva leswaku xiyimo xa kwale a xi le kusuhi na ku va xo enetisa.
Ha swi tiva leswaku ku na vanhu van'wana lava kanakanisiwa.
Ha swi tiva leswaku na sweswi ku hava tikontiraka eka nhlayisaswitiviwa.
Ha swi tiva leswaku va xiphemu xa nhluvukiso wa nkarhi wo leha.
Ha swi tiva leswaku leswi lexi hi xin'wana xa switirho swa nhluvukiso.
Ha swi tiva leswaku hi langutane na mitlhontlho yin'wana ya nkoka swinene. 
Ha swi tiva leswaku hi lava vanhu va timiliyoni to tala swinene.
Ha swi tiva leswaku hi lava ku hlayisa matiko lawa ya endleke xikombelo ya hlohlotelekile. 
Ha swi tiva leswaku hi fanele ku kongomisa eka mbalango na nhluvukiso. 
Ha swi tiva leswaku hi fanele ku kongomisa swinene eka vuswikoti bya eneji. 
Ha swi tiva leswaku u na ntirho wa nkoka eka leswi.
Ha swi tiva leswaku u ta va u ri kona eka xilamulelamhangu xin'wana na xin'wana.
Ha swi tiva leswi sweswo swi vulaka swona na hilaha swi endliweke hakona.
Ha swi tiva leswi hi lavaka swona naswona hi swi vurile.
Loko swo tshuka swi humelerile, ha swi tiva leswi hi faneleke ku swi endla.
Hi yingisile leswi a wu lava ku swi vula sweswinyana.
Hi hanya eka misava leyi nga eka endlelo ro kula.
Hi langutele ku vona nhluvuko wo khomekaka eka nkutlunya lowu.
Hi langutele ku ku yisiwa emahlweni ka mhaka leyi ya nkoka swinene.
Hi langutele ku yisiwa emahlweni ka ntirhisano wa hina wa kahle.
Hi endle ndzinganyeto leswaku ku ta herisiwa ku salela endzhaku.
Hi endle swilo swi olovanyana We made things easier in the run-up to this year.
Hi swi kotile ku huma eka sweswo hi malembe ya vo1980.
Hi nga tlhela hi kumbetela leswaku leswi i xiphiqo lexi kulaka.
Hi nga tlhela hi fanela ku langutisa nakambe eka swihlahla.
Hi nga sola ku tikeriwa ka xibalo eka matiko ya hina vinyi.
Hi nga va hi hlwerilenyana eku endleni tano.
Hi nga va hi fanele ku va na vutumbuluxi mayelana na leswi hi swi endlaka.
Hi nga va hi fanele ku endla leswi emakumu kambe ku nga ri sweswi.
Hi nga ka hi nga pfumelelani na vuxokoxoko bya xithekiniki byin'we kumbe byimbirhi.
Hi nga ha va kombela hikokwalaho ka mavonelo mani na mani.
Hi nga ha pfumela leswaku fole i ra nghozi eka rihanyu.
Na hina hi nga ha va alelea mfanelo yo vhota.
Hi landzelerisa makungu leswaku ku ta tiyisisiwa mphikizano wa kahle.
Hi ya emahlweni na leswi ndzi nga swi vulaka matirhlelo lamanene.
Hi sukile eka sweswo malembe yo talanyana lama hundzeke.
Hi fanele ku fikelela swikongomiso swa hina swa ntirho, dyondzo na vuleteri.
Hi fanele ku fikelela leswi hi ku vekisa eka rihanyu na dyondzo.
Hi fanele ku gingirika hi ndlela leyi faneleke, naswona hi anakanya ku endla tano.
Hi fanele ku gingirikela na ku yimela vaaka tiko va hina.
Hi fanele ku gingirika hi ku ya hi nsinya wa milawu wa khamphani hansi ka yin'wana.
Hi fanele ku gingirika hi ku hatlisa ku teka xipfuni xa leswi nga tshukaka swi humelerile.
Hi fanele ku pfumela leswaku leswi leyi i mhaka yo lava vukheta swinene.
Hi fanele ku amukela  matsalelo ya marito lawa ya tirhisiweke eka xiyimo xa ntolovelo.
Hi fanele ku pfumelelana hilaha hi nga avelanaka matshalatshala yalawa.
Hi fanele ku kongomisa eka endlelo rintshwa ra nhluvukiso wa swa ikhonomi.
hinkwerhu hi fanele ku kombisa leswaku matiko yantshwa ya amukelekile.
Hi fanele ku tlhela hi gingirika swin'we hi mayelana na avelano wa mihlengo.
Hi fanele ku tlhela hi pfumela leswaku pholisi ya vaakelani yi tsandzekile.
Hi fanele ku tlhela hi pfumelelana ku nga ri khale eka ntwanano wa bindzu ra mahala.
Hi fanele ku tlhela hi va vukheta swinene hi mayelana na ndzhurhiso.
Hi fanele ku tlhela hi tekela enhlokweni vumundzku bya vumunhu bya bindzu leri.
Hi fanele ku tlhela hi ya emahlweni ku seketela ku hlanganisiwa exikarhi ka  vatirhisani va hina.
Hi fanele ku tlhela hi ya emahlweni na matshalatshala ya hina ku antswisa vuhlayiseki.
Hi fanele ku tlhela hi tirhanana na xiphiqo lexi ku suka emasungulweni ya xona.
Hi fanele ku tlhela hi sungula vuhlanganisi bya pholisi ya rixaka.
Hi fanele ku tlhela hi tiyisisa leswaku hi endla leswi hi swi vulaka.
Hi fanele ku tlhela hi langutisa eka mbuyelo wa ku humesiwa ka tigasi hi swihahampfhuka.
Hi fanele ku tlhela hi endla leswi swi va erivaleni eka mitlawa ya valweri.
Hambiswiritano, hi fanele ku tlhela hi kombela swin'wana eka Matiko lawa ya ha hluvukaka.
Hi fanele ku tlhela hi antswisa hi ndlela ya nkoka vuswikoti bya eneji na ku nhlayiso wa eneji.
Hi fanele ku tlhela hi tirhana na mhaka ya vusirheleri bya eneji swin'we.
Hi fanele ku tlhela hi tirha  hi ku tirhisana na matiko lama endleke swikombelo.
Hakunene, hi fanele ku hlela switandzhaku na mbuyelo.
Hi fanele ku tivutisa loko xikongomelo lexi xi fikeleriwile.
Hi fanele ku tiva hi switandzhaku swa ndhambhi.
Hi fanele ku va na vukheta ku va hi nga n'wi nyika ku tiyimelela.
Hi fanele ku va na vukheta leswaku hi nga tikiseli ngopfu vumaki lebyi bya nkoka.
Hi fanele ku va na vukheta, tanihi leswi leswi swi nga swa nghozi na ku ka swi nga koteki.
Hi fanele ku va erivaleni leswaku hi kwihi ku yirisiwa loku faneleke ku vekiwa.
Hi fanele ku va na vurhena eka ku humelela ka mitlhontlho hinkwayo.
Hi fanele ku tshembheka na ku sirhelela havambirhi vatirhisi na vamaki.
Hi fanele ku va vukheta swinene hi mayelana na mhaka leyi.
Hi fanele ku ya emahlweni ku yima na ku lwela xidemokirasi.
Hi fanele ku hlanganisa ntirhisano wa hina na ku dyondza ku suka un'wana na un'wana wa hina.
Hi fanele ku tumbuluxa ntirhisano wa vuswikoti swinene exikarhi ka  matiko ya hina.
Hi fanele ku tumbuluxa swiyimo swa tipolotiki eka ntirho wa vumundzuku.
Hi fanele ku tirhanana na swivangelo swa le rivaleni swa ndzhurhiso wa nkanu.
Hi fanele ku tirhanana na swivutiso leswi hi ku hatlisa loku kotekaka.
Hi fanele ku sirhelela ntshuxeko wa ku ehleketa na ntshuxeko wa ripfalo.
Hi fanele ku koxa ku yimisiwa ka ku tirhisiwa ka madzolonga.
Hi fanele ku kanela hilaha leswi swi nga papalatiwaka hakona eka nkarhi lowu taka.
Hi fanele ku endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku khutaza ku cinca loku.
Hi fanele ku endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku hunguta nxungeto wolowo.
Hi fanele ku endla swo antswa ku tlula sweswo naswona hi nga swi kota.
Hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana ku kota ku hunguta ntsandziso wa hina.
Hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana emandleni ya hina ku cinca leswi.
Hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana lexi kotekaka ku va sirhelela eka ku vaviseka.
Hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana lexi hi nga xi kotaka ku herisa nchaco eka mutirhisi.
Hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana lexi hi nga xi kotaka ku papalata vupfumalantirho byo tala.
Hi fanele ku endla sweswo ku antswa ku tlula leswi hi nga ku swi endleni sweswi.
Hi fanele ku endla sweswo ku kota ku swi vona kahle.
Hi fanele ku endla leswi hi ku ehleketelela mbango.
Hi fanele ku tisa nyingiso eka swiphiqo swihi na swihi eka ndhawu yoleyo.
Hi fanele ku pfapfarhuta pholisi yo hlanganela na vona, na vona.
Hi fanele ku swi herisa ha kumbirhi endzeni na le handle ka mavandla.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku swiphemu swa swifundzhatsongo swi tekeriwa enhlokweni.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku vutivi lebyi nga kona a byi huhwisiwi.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku switirhisiwa leswi faneleke swi va kona hi ku hetiseka.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku ntwanano wa matiko wu sungula ku tirha ku nga ri khale.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku minongonoko leyi yi yisiwa  emahlweni endzhaku ka 2013.
byi fanele va ndlandlamuxa ku katsa swifundzhatsongo hinkwaswo.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku leswi swa amukeriwa na ku landzeleriwa hi mfanelo.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku vuleteri i bya nkoka wqa le henhla.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi na mphakelo wa mafurha wa nkarhi na nkarhi.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi tirha ntirho hi nga cinca ku ya eka eka makumu yalawo.
Hi fanele ku ku kambisisa mhaka ya vito ngopfungopfu hi vukheta.
Hi fanele ku langutana na xiphiqo lexi na ku xi ololoxa.
Hi fanele ku kuma xintshuxo lexi amukelekaka eka un'wana na un'wana.
Hi fanele ku kuma ndlela yo herisa ndzhendzheleko lowu wo xanisa.
Hi fanele ku kuma ndlela yin'wana yo herisa ndzhendzheleko lowu wo xanisa.
Hi fanele ku kongomisa eka xiphemu xa rihanyu ra mani na mani xa leswi.
Hi fanele ku huma eka ku jamelana loku na ku ya emahlweni.
Hi fanele ku nyika miehleketo ya hilaha hi nga va pfunaka hakona.
Hi fanele ku tlhelela endzhaku ku ya eka mhaka yoleyo na ku sungula nakambe.
Hi fanele ku ya emahlweni, hikokwalaho hi amukela nkanerisano wa namuntlha.
Hi fanele ku nghena hi ku kongoma eka xivindzini xa mhaka.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku swikumiwa swi hlayisekile eka vatirhisi va hina.
Hi fanele ku va na ntshuxeko swinene wo hlawula na wo fambafamba.
Hi fanele ku va nhlonipho swinene eka minsinya ya milawu ya khamphani hansi ka yin'wana.
Hi fanele ku va ntsakelo wa swa tipolotiki ku phakela eka ha swimbirhi.
Hi fanele ku va pfuna ku tiyisela xiyimo lexi xo tika.
Hi fanele ku va pfuna ku hlohlotela pholisi ya vahlampfa hi tintswalo.
Hi fanele ku vekisa eka naswona hi tirhisa tieneji ta tindlela tin'wana.
Hi fanele ku vekisa swinene eka ku cukumetiwa ka thyaka ra rhadiyo ekitivhi.
Hi fanele ku swi hlayisa leswaku hi ta kota ku fikelela mitlhontlho yintshwa.
Hi fanele ku tiva leswi hi swilavaka sweswi na ro hetelela.
Hi fanele ku langutisa eka swilo swoleswo tanihi mitwanano ya bindzu ra mahala.
Hi fanele ku langutisa eka ndlela yo antswa swinene ya ku fikeleka leswi.
Hi fanele ku langutisa swinene eka swivangelo swa leswi.
Hi fanele ku endla ku hambanyisa ka le rivaleni exikarhi ka timhaka timbirhi.
Hi fanele ku endla matshalatshala hinkwawo ku sirhelela leswi ku va swi humelela.
Hi fanele ku swi endla swi va erivaleni hakunenenene leswaku i swigevenga.
Hi fanele ku nyika mavonelo ya hina ya va erivaleni kunenenene eka mhaka leyi.
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi kuma ku lulamisa kahle.
Hi fanele ku endla leswi swi va xitirho xa ku kula na ntshamiseko.
Hi fanele ku ya emahlweni eka tlhelo leri hambi ko humelela yini.
Hi fanele ku ya emahlweni hi ku hatlisa naswona kahle eka mhaka leyi.
A hi fanelangi ku pfumelela nchumu wihi na wihi wo fana na lowu ku humelela nakambe.
A hi fanelangi ku pfumelela ku nyanyisiwa ka xiyimo xa tintswalo eka vanhu!
A hi fanelangi ku tipfumelela ku va hi chavisiwa hi madzolonga.
A hi fanelangi ku pfumelela ku tumbuluxiwa ka mpimanyeto wa nkarhinyana.
A hi fanelangi ku pfumelela vutsongo bya vanhu lava seketelaka tipolotiki ku hlula.
A hi fanelengi ku avana eka swiyimo swa ku hanya.
A hi fanelangi ku ti vilerisa hi leswi eka nkarhi lowu.
A hi fanelangi ku rivala leswaku ku na mpimo wo hambana.
A hi fanelangi ku rivala leswaku leswi i endlelo leri ya ka emahlweni.
A hi fanelangi ku rivala leswaku hi hanya eka mikarhi yo karhata.
A hi fanelangi ku rivala ntirho lowu endliweke hi mavandla ya swa timali.
A hi fanelengi ku hela matimba eka swipfuni leswi hambi ko va njhani.
A hi fanelangi ku tumbela, sweswo hi yona mhaka.
A hi fanelangi ku rivala ku tikeriwa ka vanhu hi swiphiqo leswi.
A hi fanelangi ku pfumelelana na nhlayohansi leyi fanaka.
A hi fanelengi ku alela leswinene hi leswo biha.
A hi fanelangi ku tlangisa nkateko lowu hi nga na wona laha.
Hambiswiritano, a hi fanelangi ku ya ekule ngopfu eku endlini leswi.
Hikokwalaho, a hi fanelangi ku endla mbalango wa nsinya wa sele wa xitumbulukwa wu nga koteki.
A hi fanelangi, ehansi ka swiyimo swihi na swihi, ku cukumeta nkateko lowu.
Sweswi hi fanele ku ya emahlweni hi lulamisa hi moya lowu fanaka.
Sweswi hi fanele ku langutisisa kahle eka andziso wa swakudya.
Hi fanele ku nyika nyingiso wo tala eka nkoka wa mitlawa ya vatirhisani.
Hi fanele ku hakela mali leyi hi yi tshembhiseke.
Hi fanele ku nyika nyingiso lowu faneleke eka leswi na swona.
Hi fanele ku ya emahlweni na ku yirisiwa ka switlhavani leswi.
Hi fanele ku sirhelela nhluvukiso wa ku pima vanhu hi swiyimo.
Hi fanele ku sirhelela leswi ku va swi nga humeleli nakambe, vavasati na vavanuna.
Hi fanele ku ya emahlweni na migingiriko ya hina eka mhaka leyi.
Hi fane ku herisa ku fuma ka ntshuxeko ku suka eka ku xupuriwa.
Hi fanele ku tiva leswaku vatirhisi va na mfanelo eka mahungu.
Hi fanele ku tiva leswaku hi fanele ku hlawula leswi hi swi rhangisaka emahlweni.
Hi fanele ku tsundzuka leswaku bindzu i nkoka wa xilo xa kahle.
Hi fanele ku titsundzuxa hilaha xiyimo a xi ri hakona.
Hi fanele ku lava vakomberi ku yirisa xigwevo xa rifu.
Hi fanele ku ololoxa swiphiqo leswi kotekaka ku endla leswi swi koteka.
Hi fanele ku nhlonipha rihanyu ra hina na rihanyu ra van'wana.
Hi fanele ku ala ku fanisiwa ka vanhu.
Hi fanele ku vona na ku xopaxopa mivuyelo ya xileriso lexi.
Hi fanele ku vona leswaku tiva leswaku masocha ya landzuriwa.
Hi fanele ku lava nongonoko wa makungu yo tlakusa vuhlayiseki.
Hi fanele ku lava ku tiyisisa leswaku matimu a ya vuyeleli.
Hi fanele ku teka nkateko lowu hikuva nkarhi wu lulamile.
Hi fanele ku lulamisa makete lowu wa le ndzeni eka engetelo wa swakudya.
Hi fanele ku kombisa leswaku ku lehisa mbilu ka hina se ku fika emakumu.
Hi fanele ku yima hi leswi hi swi vuleke ku fikela sweswi.
Hi fanele ku yima hi nsinya wa milawu wa ntsengo wa ku endza.
Hi lava ku vona leswi swi humelerile kusukela hi 2020.
A hi ta tsakela ku n’wi khensa ku va a tsakela ku tekela e hlokweni miehleketo yi ntshwa.
A hi ta tsakela ku khensa muteki wa mahungu eka xiviko xa yena.
A hi ta tsakela ku tirha hi ndlela yo aka.
A hi nge amukeli leswi eka ndhawu ya bindzu.
Sweswi hi ta tsakela ku vona leswi swi hunduluxiwile eka gingiriko.
Hi ta seketela xiphemu xo sungula na ku kaneta xavumbirhi.
Hikokwalaho a hi ta tsakela mfungho wok a wu nga kanakanisi eka mhaka leyi.
Loko kuri hava swin’wana, hi nge pfumeli ku famba hi ndlela ya leyo.
Hi tlelo ra hina, hi kombela tifanelo ta ximnhu ta misava hi nkwayo.
Kunene, hi tlelo ra hina, hi ta vhotela ku kanetana na atswiso wolowo. 
Hi tlhelo rin’wana, hi nga vula leswi hi swi ehleketaka!
Hina, swirho swa komiti, hi vone xiviko.
Hi ku ehleketa kahle, ndza khorwisiwa leswaku seswo I mhaka yo twisiseka.
Hi ku ehleketa kahle, ndzi swi vurile leswaku ku na nhlayo ya mavonelo.
Hi ku ehleketa kahle, ndzi ehleketa, hi laha va vulaka ha kona, ku fika ko karhi.
Hi ku ehleketa kahle, loko sweswo kuri yona mhaka, hi ko kwalaho ka yini hi cinca vito.
Hi ku ehleketa kahle, hi leswaku, ha kunene, ku ncinca ti mhaka ti va hi ndlela yi n’wana.
Hi ku ehleketa kahle, ka hari na nkarhi ku endla swilo kahle.
Hi ku ehleketa kahle, ku fikela eka mhaka yi n’wana, leswi i ntiyiso kambe ku ngari hinkwaswo.
Hi ku ehleketa kahle, a hi se tiva vuxokoxoko bya sweswo.                                                                                    
Hi ku ehleketa kahle, ina, hi ta endla, kambe xexo a hi xihoxo xa hina.
Leswi ni kanetanaka na swona i endlelo ra leswi humelelaku.
Leswi ni swi ringanyetaku a hi swo tala na swona a hi switsongo.
Xana nxavo wa swa ikhonomi na ya miganga ya maendlelo yalawo ke? 
Xana sofuwere leyi lavekaka ku endla leswi ke? 
I magoza wahi lawa ya tekiweke hikokwalaho ka switandzhaku leswi?
Xana hi swihi switandzhaku swa xiyimo lexi ma yelana na nkuriso?
Xana i tidyondzo tihi leti faneleke ku dyondziwa eka endlelo leri?
Hi yihi misinya ya milawu leyi swi faneleke ku leteriwa? 
Xana va hi endla yini na mbango wa hina?
Hakunene, xana hi le ku endleni ka yini ku tlakusa ku kula na ntshamiseko?
Xana hi le ku kombeleni ka yini ku va hi fikelela leswi?
Xana hi le ku endleni ka yini eka ndlela yo sirhelela vuntsumi?
Xana hi ta endla yini loko ku va na ntungu wu n’wana?
Xana hi nga endla yini hi xivangelo xa vufambisi bya nkayakayo?
Xana hi nga endla yini ku fmba hi ndlela ya kahle?
Xana ku nga, na swona ku fanele, ku endliwa yini ku va cinciwa swilo?
Xana ku nga va yini xa nkoka swinene ku tlula vana va hina?
Xana hi nga endla yini ku va pfuna ku humelela eka leswi?
Hambi swi ri tano, xana hi langutele yini eka mfumo?
Xana hi vula yini loko hi vulavula hi tifanelo ta ximunhu?
Xana hi fanele ku endla yini hi ma yelana na endlelo?
Xana hi lava ku kuma yi ni eka samiti leyi?
Xana hi lava yini, naswona hi yi hi ndlela yo ya emahlweni?
Xana u hleketa leswaku nkhumbho wa sweswo ku tava yini?
Xana u hleketa leswaku endlelo ri ta va rihi?
Xana u ringenyeta ku endla yini ku lulamisa xiyimo?
Xana swi na na yini eka miehleketo ya swona?
Xana leswi swi vula yini hi mayelana na mbango wa matiko hinkwawo?
Xana i ku tiyisisa kwihi loku va ku nyikaka leswaku leswi a swi nge humeleli? 
Leswi humeleleke eku vhoteni eka xiviko lexi a swi khomisa ti ngana.
Leswi humelelaka eka tindhawu tin’wana ta misava swa hi khumbha.
Sweswi ku humelela yini loko u nga tsakeli ntwanano?
Xana a ku humelele yini eka malembe ma nga ri ma ngani lawa ya hundzeke?
Xana ku fanele ku endliwa yini ku hlayisa vhengele ra le khoneni?
Xana i yini leswi swi nga va ku tsakela ka kahle ka n’wana?
Xana hi endle yini eka xiyimo lexi?
Xana i vuvekisi byihi lebyi endliweke eka malembe manharhu lawa ya hundzeke?
Xin’wana lexi xi nga xa nkoka i vulehi bya nongonoko.
Leswi ku nga mhaka i ku lanzelerisa mpfuno wa mfumo. 
Leswi swi nga ku humeleleni eka nkarhi wa sweswi i mfularhelo wa nkala hoxeko.
Leswi swi nga ku humeleleni laha a swi lulamelangi xidemokirasi.
Xana ku le ku humeleleni ka yini hi mayelana na nxavelano wa swa timali ta xibalo?
Leswi swi nga swa nkonka hi leswi ntwanano wa matiko wu nga ta tirhisa swona. 
Leswi swi nga swa nkonka hi leswaku hi nga sungula ntirho wa hina.
Xana i yini lexi hi lavaka ku xi tumbeta eka vanhu?
Eka swo tala, xileriso xi le ku vekiweni hi mifumo.
Eka swo tala, hikwalaho xitirho xi hungutiwa matimba. 
Eka swo tala, ku na swivangelo hinkwaswo ku endla tano.
Eka swo tala, hi langutane na ku kula vanhu va tiko.
Leswi swi lavekaka laha i mfanelo ya xinawu ya ku tihumesa.
Leswi swi lavekaka i ku hambanisiwa na swa khale.
Leswi swi lavekaka i ku phahlelana mariyeta exikarhi ka mitlawa leyi lwaka.
Leswi swi lavekaka i ku sirhelela mbangu wa xidigiti.
Leswi swi lavekaka i pholisi leyi pfunaka, hi swo tala, hi switsongo.
Leswi sweswi swi nga emahlweni ka hina swi yimela goza rikulu ku ya emahlweni.
Hakunene, leswi swi nga swa nkonka hi leswi kahlekahle hi nga swi endlaku.
Leswi faneleke i xivangelo xa ku rhurhisiwa ka ntirho. 
Leswi tsariweke eka xihlambanyo xo ti yi sisa swifanele ku landzeleriwa.
Xana hi wahi mavonelo yo hambana hi ku seketela ku tirhisiwa ka sisiteme leyi?
Xana i yini leswi vatirhisi va faneleke ku swi ehleketa eka leswi hinkwaswo.  
Xana hi byi hi vundeni lebyi hi byi vulavulaka laha?
Xana sweswi hi yihi mhaka na swona hakunene i yini swa nkoka?
Xana hi byihi vutihlamuleri bya vatirhi hi mayelana na leswi?
Xana hi xihi xiyimo hi mayelana na swibalo?
Xana hi xihi xiyimo eka makete wa misava eka nkarhi wa sweswi?
Xana hi xi hi xiyimo hi mayelana na vuxaka bya matimba eka misava hinkwayo?
Xana hi yihi miehleketo ya wena eka leswi, hi ku ya hi vuhlayiseki?
Leswi swi nga ta ka swi nga swi lulamisi i ku pfumaleka ka ku navela ka swa tipolitiki.
Leswi swi pfumalekaka i ku navela ka swa tipolitiki ku endla tano.
Vavasati na vavanuna, i miehleketo ya muxaka muni yoleyo?
Vavasati na vavanuna, xana i tidyondzo muni leti hi nga ti kumaka?
Leswi swi nga swa nkoka hi leswaku hi tirhela erivaleni, ku tshembheka na ku va kahle.
Leswi swi nga swa nkoka i ndlela leyi hi kanerisanaka ha yona.
Leswi swi nga swa nkoka swinene namuntlha i vutihlamuleri bya hina eka vumundzuku.
Leswi swi nga ha humelelaka na leswi swi faneleke ku humelela eka nkarhi lowu taka.
Leswi laveka ku endliwa a swi tiki ku swi hlamusela.
Xana hi swi hi swihlovo swin'wana swa timali leswi swi nga kona eka xiyenge?
Xana i vukorhokeri byihi bya ntsakelo wo angarhela lowu hi vulavulaka ha wona namuntlha?
Xana ku fanele ku endliwa yini loko ko tshuka ku humelele mintirho yoleyo?
Xana i gingiriko muni lowu u nga ta wu teka eka sweswo?
Xana i magoza wahi lawa ya tekiwaka ku tirhana na mhaka leyi?
Xana i magoza wahi, hi fanele ku ya vutisa, lama nga ta landzela?
Sweswo swi vula ku nsirhelelo wa tlayimeti wa durha.
Hambiswiritano, leswi swi nga kona, i byurokirasi yo tala na mixavo leyi engeteleriweke.
Hambiswiritano, leswi swi nga kona, i vun'we na vanhu lava nga ku pfumaleni.
Hakunene, leswi se va swi fikeleleke swi fanele ku khensiwa.
Leswi va swi pfumalaka i ku navela ka swa tipolitiki ku swi endla.
Xana sweswi a ku ri yini xikongomelo xa nhlengeletano ya ku cinca ka tlayimeti?
Xana a ku ri yini mbuyelo wa muxaka lowu wa xibalo xa nxavelano?
Leswi hi tlhelaka hi swi vona hi leswaku swinawana a swi ringanelanga.
Leswi hi swi kombelaka i mpimo wo olova.
Leswi hi nga ku swi voneni eka nkarhi wa sweswi i ndzhendzheleko wo xanisa.
Leswi hi nga ku ringeteni ku swi endla i ku xupula vatirhisi va netiweke vo ka va nga pfumeleriwanga.
Leswi hi tirhanaka na swona la i endlelo ro amukela.
Leswi hi tirhanaka na swona la, hakunenenene i, ndlhayo.
Leswi hi swi kanelaka laha a hi mhaka yo kala nkoka.
Leswi hi swi endlaka sweswi i ntirho ntsena wo pfalapfala.
Leswi hi swi endlaka sweswi swi le ku hiseni ka moya-khubu.
Leswi hi ngheneleleka eka swona i endlelo ra nkoka ra swa nawu.
Leswi hi vulavulaka hi swona namuntlha i swin'wana swo hambana hi ku hetiseka.
Ndzi ehleketa leswaku leswi hi nga swi endlaka, swi le rivaleni ku swivona.
Hambiswiritano, leswi hi nga swi endlaka i ku dyondza tidyonzo ku suka eka swona.
Leswi hi swi endlaka laha a hi ku tlangisa mali.
Leswi hi nga swi laviki i ku susa vulawuri bya nawu wa nkarhi hinkwawo na ku ncinca vulawuri bya mfumo byi va bya phurayvhete.
Leswi hi nga na swona eka nkarhi wa sweswi a swi ringananga.
Leswi hi nga swi endla laha a swi se tshama swi endliwa.
Leswi hi nga na swona laha i tibuloko ta mabindzu mambirhi lamakulu.
Leswi hi swi voneke ku fika sweswi i masungulo ntsena.
Leswi hi faneleke ku swi endla sweswi i ku sungurisa nakambe muchini.
Leswi hi faneleke ku tikarhatela swona i xintshuxo xo ringanana.
Leswi hi faneleke ku swi endla i ku hlonipha mavonelo ya va n'wana.
Leswi hi swi lavaka emakumu i xibalo xa eneji.
Leswi hi swi lavaka i makete wun'we wa xiviri wa ku sirhelela.
Leswi hi swi lavaka i ndlela ya xiviri yo tumbuluxa mali.
Leswi hi swi lavaka i muxaka wa xinawu wa makete wa le ndzeni.
Leswi hi swi lavaka i ntwananiso wo hetisisa eka levhele ya matiko hinkwawo.
Leswi hi swi lavaka a hi ntsena ku susa vulawuri bya nawu, kambe swinawana swo antswa.
Leswi hi swi lavaka a hi swo kala andziso wa ntshovelo.
Leswi hi swi lavaka i vurhena byo endla vuvekisi bya mani na mani.
Leswi hi swi lavaka i ntsakelo wa swa tipolitiki ku fikelela leswi.
Leswi hi swi lavaka i ku sirhelela na ku tlakusa switoko swa tihlampfi.
Leswi hi faneleke ku swi endla i ku lava ku hlawula ko antswa swinene.
Leswi hi faneleke ku swi endla i ku va khorwisa.
Leswi hi faneleke ku swi endla i ku swi hlanganisa.
Leswi hi faneleke ku swi endla sweswi i ku sivela nkayonkayo wa ikhonomi.
Leswi hi swi lavaka sweswi i nsusumeto na ku nga ncinci.
Hakunene, leswi hi swi lavaka i ku tirhela erivaleni lo ku tokotiweke.
Leswi a hi fanele hi swi endla, emakumu, i ku tiyisisa ku twisisa.
Leswi hi swi lavaka i vukorhokeri byo antswa swinene eka vaaka tiko va hina.
Xana a ku ri yini swikongomelo swa nongonoko wa ntirhisano exikarhi ka matiko.
Xana a ku ri yini mikumo ya vulavisisi eka swivilelo?
Xana ku nga va yini ntirho wa tindziminyingi eka mhaka leyi?
Xana ku ta humelela yini loko endlelo ro lulamisa ro komisiwa.
Xana hi ta lava yini ku va hi tiyimisela mayelana na leswi.
Xana ku va yini swihlawulekiso swa mpfuno wa tinswalo eka vanhu.
Hambiswiritano, leswi swi ndzi vilerisaka ngopfu gopfu, i swiphiqo swa swi vumbeko.
Xana hi ta va hi lava ku ku nyikela yini matimba?
Leswi wa ha ku hi byelaka swi hava masungulo ya nawu.
Kutani ke, xana hi tihi tihlokomhaka leti hi faneleke ku ti kanela.
Kutani ke, hi nga navela yini eka xiyimo xo tani.
Kutani ke hi xihi xiphiqo xa xiviri xo sungula lexi hi nga langutana na xona.
Xana ke, hi na yini leswi tsariweke?
Miehleketo yihi na yihi ya hina ya swa xinawu swa xona, i ntiyiso.
Swin'wana na swin'wana, ndzi tshembha leswaku swi fanele ku va nomboro yikulu.
Xana hi nga langutela rini xiboho xa le rivaleni eka mhaka leyi?
Xana hi nga langutela rini mhaka ya xilamulelamhangu ku va yi hela?
Loko swi ta eka swona, xana hi wahi maendlelo?
Loko hi teka swiboho, hi fanele ku tlhela hi ehleketa hi vaaka tiko.
Loko swi humelela, hi fanele ku hlayisa nawu.
Loko sweswo swi nga koteki, hi ta byeriwa leswaku hikokwalaho ka yini.
Loko vatikhamera va fambile, hi fanele ku va kona.
Loko swilo swi nga fambi kahle, ku nha xilaveko xo lulamisa.
Loko hi ri van'we, hi nga fikelela swa kahle ngopfu.
Loko hi nga ri na ku tshembha, a hi vekisi.
Loko hi vulavula mayelana na bindzu ra kahle, hi fanele ku ka hi nga cinci.
Laha ku khumbhekaka vatirhis, mahungu i xiphemu xa nkoka swinene.
Xana hi yime kwihi, xana hi lava ku ya kwihi?
Laha pholisi ya swa ikhonomi yi khumbhekaka, hi na ntlawa wo tiya.
Xana xi kwihi xileriso xa rimba xa vukorhokeri bya ntsakelo wo angarhela?
Laha swi nga endliki leswi, swi fanele ku kambisisiwa.
Laha ku nga humeleliki nchumu, a ku na xilaveko xa nandzeleriso wa nkarhi na nkarhi.
Laha ndzulamiso wa swipfuno wu khumbhekaka, wu fanele ku pfuxetiwa.
Laha mixavo yi khumbhekaka, yi fanele ku va endliwa.  be
Laha ku nga na ku nga tolovelekangi, i mhala ka vutherorisi.
Laha ku nga hava ku kaneta, a ku na mfumo wa xidemokirasi.
Laha leswi swi khumbhekaka, ku na swirhalanganya swa xinawu eka ku pfumela.
Xana, hi ntiyiso, ku na miehleketo leyi nyikiwaka eka sweswo?
Kutani ke, xana swi kwihi swiletelo swo antswisa xiyimo xa swa mbango?
Hambi i swa vuswikoti tirha kumbe a swa vuswikoti i mhaka yin'wana.
Hambi swa olova kumbe a swi olovi swa tika ku swi vula.
Hambi hi vanghana kumbe a hi vanghana a hi mhaka.
Hambi ha swi lava kumbe a hi swi lavi i xiboho xa swa tipolotiki.
Hambi wa swi lava kumbe a wu swi lavi, wolowo i ntiyiso!
Leswi ndzi fikisaka eka mhaka yo hetelela eka ku nyika miehleketo ya mina.
Ku nga leswi endlaka ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku famba hi vukheta.
Hi vahi eka vona lava hi nga tshembhelaka eka vona nkarhi lowu taka?
Hi swihi leswi nga ta katsiwa eka nxaxamelo, naswona hi swihi swi nga ta ka swi nga katsiwi?
Loko swo tala swi fikeleriwile, swo tala swa ha lava ku endliwa.
Loko leswi ku ri mhaka yo tika swinene, ku na mihluvukiso ya sweswi.
Ndza tshemba ku ni xivangelo xa kahle xa leswi.
Ndza tshemba ku ni ntshembo eka vumundzuku.
Ndza tshemba ka ha ri ni xivandla xa ku antswisa laha.
Ndza tshemba swilo leswimbirhi swi ta va swa nkoka swinene.
Ndza tshemba va ta ya swi endla.
Ndza tshemba leswi swi nga voniwa tanihi ku humelela.
Ndza tshemba leswi swi tikeriwile enhlokweni.
Ndza tshemba leyi i mhaka ya nkoka yo karhi.
Ndza tshemba lexi i xiphiqo xa swa tipolotiki lexi enteke swinene.
Ndza tshemba lexi i xiyimo lexi solekaka swinene ngopfu.
Ndza tshemba leyi i mhaka ya vumbiwa ya nkoka.
Ndza tshemba leswi i swa ntsakelo wa hina hinkwawo. 
Ndza tshemba leri i endlelo leri twalaka swinene ngopfu.
Ndza tshemba leri i goza leri landzelelanaka hi mfanelo leri landzelaka.
Ndza tshemba leyi i ndlela leyi hoxekeke hi ndlela ya ku xandzana.
Ndza tshemba leswi hi leswi hi swi endleke.
Ndza tshemba mhaka leyi i ya nkoka yo karhi.
Ndza tshemba leswi swi yimela goza ro twala leri yisaka emahlweni.
Ndzi tshemba leswi swi ri xikombelo lexi    nga enawini.
Ndzi tshemba leyi ku va yi ri nhlokomhaka leyi nga ni swipimelo swa mapaluxelo ya maendlelo ya xihundla swinene.
Ndzi tshemba leswi swi ri leswi lwisanaka ni milawu.
Ndzi tshemba leswi swi ri swa nkoka lowukulu swinene.
Ndzi tshemba lowu wu ri nhlahluvo lowu nga wona.
Ndzi tshemba ku ri leri na rona ri vile goza ra kahle.
Ndzi tshemba ku ri leswi a swi ta endla ku hambana ka xiviri.
Ndza tshemba hinkwerhu ha pfumelelana eka xikongomelotsongo lexi.
Ndza tshemba ha swi kota ku endla sweswo.
Ndza tshemba a hi se fika kahle kwalaho.
Ndza tshemba ha boheka ku endla sweswo.
Ndza tshemba hi nga fikelela swo tala swinene kwalaho.
Ndza tshemba hi nga dyondza swin’wana kusuka eka leswi.
Ndza tshemba a hi ta va hi fikelerile ntwanano kwalaho.
Ndza tshemba hi se hi endlile ku humelela kun’wana ka kahle.
Ndza tshemba hi lahlekeriwile hi nkateko laha.
Ndza tshemba hi dinga endlelo leri kongomeke eka tlhelo ro karhi swinene.
Ndza tshemba hi dinga swinene makete eka vurimi.
Ndza tshemba a hi fanele hi ri karhi hi burisana hi leswi.
Ndza tshemba a hi fanele ku fikelela leswi wa ha ri nkarhi.
Ndza tshemba a hi fanele ku va ni vukheta swinene eka leswi.
Ndza tshemba a hi fanele hi teka xiendlo lexi humelerisiwaka hi ndlela ya vun’we swinene.
Ndza tshemba u swi tekile hi mahika swinene.
Hambiswiritano, ndza tshemba leswaku tindlela ta hina hi leti hambaneke ku tlula mpimo swinene.
Hikokwalaho, ndza tshemba leswi a swi ta endliwa.
Hikokwalaho, ndza tshemba leswaku xivutiso lexi xi tama xa ha pfulekile.
Ndzi khuwela nseketelo wo tala eka xiboho lexi.
Ndzi khuwela vatirhikulorhi hinkwavo ku endla leswi fanaka.
Ndzi khuwela hinkwerhu ka hina ku endla kun’we!
Ndzi khuwela hinkwerhu ka hina ku swi fularhela.
Ndzi ku khuwela ku lulamisa xihoxo lexi.
Ndzi ku khuwela ku seketela xiboho lexi.
Ndzi ku khuwela ku teka tshalatshala ro sungula.
Ndzi khuwela eka wena ku seketela micincacinco leyi.
Ndzi khuwela hi xihatla ku va xi seketeriwa.
Ndzi nga pfumelelana na xona handle ka kwalomu ka mpfumaleko wa swipimelo swo karhi.
Ndzi nga hlamula xivutiso lexi hi ndlela leyi pfumelelanaka na xona.
Ndzi nga ku tiyisisa leswaku leswi swi se swi ri ku humeleleni.
Ndzi nga vulavula mayelana ni mhaka ya nkoka ya vunharhu hi ndlela yo tsemakanya.
Ndzi nga endla tano hi mbilu yo basa.
Ndzi nga ku nyika swikombiso swimbirhi swa leswi.
Ndzi nga ehleketela leswaku ku ni matiko ya muxaka walowo.
Ndzi nga endla leswaku nongonoko lowu wu kumeka eka wena.
Sweswi ndzi nga va tiyisisa eka yinhla leyi.
Ndzi nga pfumelelana na yena ntsena eka sweswo.
Swi tano, ndzi nga pfumelelana na leswi.
Ndzi nga pfumelelana ni milawu leyi kunguhatiweke ntsena.
Ndzi nga paluxa swikhenso swa mina eka sweswo.
Ndzi nga tshikelela nakambe ntsena leswi ndzi se ndzi swi vuleke.
Ndzi nga engeta ntsena leswi ndzi swi vuleke emasunguleni.
Ndzi nga vula ntsena leswaku leswi swa soleka.
Ndzi nga vula ntsena leswaku nkarhi a wo va kusuhi.
Ndzi nga vula leswi fanaka mayelana ni pholisi ya vurimi.
Ndzi nga ka ndzi nga voni swa kahle eka xiyimo lexi.
Ndzi nga swi vona leswaku leyi i mhaka.
Ndzi nga swi vona leswaku ha pfumelelana.
Ndzi nga seketela xiboho eka timhaka leti ta nkoka.
Ndzi nga ehleketela kahle swivangelo swa leswi.
Ndzi nga ka ndzi nga boxi hi ku kongoma eka nkarhi wa sweswi.
Ndzi nga ka ndzi nga tiyisisi leswaku sisiteme yi ta tirha.
Ndzi nga ka ndzi nga endli ku hambana exikarhi ka mitlawa ya tipolotiki.
Sweswi ndzi nga ka ndzi nga ngheni eka maendlelo ya vulamuri.
Sweswi ndzi nga ka ndzi nga ha tlheleli eka vhoti.
Ndzi nga ka ndzi nga tshikeleli ku tlurisa mpimo nkunguhato lowu.
Ndzi nga ka ndzi nga ha pfuli nakambe mbhurisano eka mhaka leyi.
Ndzi nga ka ndzi nga vuli leswaku ku ni swo tala ngopfu.
Ndzi nga ka ndzi nga swi voni leswi swi nga va ka xiswona hi ndlela yo hambana.
Ndzi nga ka ndzi nga voni hilaha leswi swi nga endliwaka hakona.
Ndzi nga ka ndzi nga twisisi endlelo ro tisusumeta kunene eka ku amukela leswi.
Ndzi nga ka ndzi nga swi twisisi leswaku hikokwalaho ka yini leswi swi fanele ku ka swi nga amukeleki.
Ndzi nga ka ndzi nga vhoti hi tlhelo ra ntsakelo wa xiviko lexi.
Kunene ndza pfumela leswaku leyi yi vile mhaka. 
Kunene a ndzi naveleli leswi ku va swi ri leswi tikaka.
Kunene ndzi tshemba leswaku leyi i mhaka.
Sweswi ndzi ta eka swiphemu swa nguva yo leha swinene.
Sweswi ndzi ta eka xiphiqo xa manyikelo ya timali.
Ndzi ndhundhuzela ntirho lowu endliweke hi muviki.
Ndzi pfumelelana ni timhaka leti ta nkoka hi xiheri.
Ndzi kanetana na yena eka mhaka leyi hi xiheri.
Ndzi tlangela muviki eka xiviko lexi xa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi gimeta nakambekambe hi ku nkhensa muviki.
Ndzi pfumelelana ni ku kongoma swinene ka migimeto yakwe.
Ndzi tiyisisa nseketelo wo tala wa ntlawa.
Ndzi hoyozela muviki wa hina eka ntirho wakwe wa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi hoyozela muviki eka ntirho wa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi hoyozela muviki eka ntirho wakwe lowu tekeke xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi hoyozela muviki eka ntirho wakwe wa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi hoyozela muviki eka xiviko lexi xa kahle swinene.
Ndza va hoyozela naswona ndzi tsakile swinene.
Ndza va hoyozela kun’we ni muviki.
Ndza ku hoyozela ku va u n’wi hlawurile.
Ndza ku hoyozela eka mbulavulo wa wena mixo lowu.
Ndzi swi teka ku ri a ku ta nhluvukiso lowu hanyeke kahle. 
Ndzi swi teka ku ri leswi a swi ta va swa mpfumalankateko lowukulu ku tlurisa mpimo.
Ndzi teka sweswo swi ri nongoti wa ximanguva lawa.
Ndzi teka walowo wu ri nkunguhato wa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi teka sweswo swi ri swa le kule swinene ngopfu.
Ndzi teka ntwanano wu vile wa xihatla swinene ngopfu.
Ndzi teka milawu leyi yi ri ya nkoka swinene ngopfu.
Ndzi teka endlelo leri ri ri leri nga tengangiki swinene.
Ndzi teka nhluvukiso lowu wu ri wa nkoka swinene ku tlurisa mpimo.
Ndzi teka leyi yi ri mhakankulu.
Ndzi teka lowu wu ri nhluvukiso wa kahle.
Ndzi teka lexi xi ri xihoxo xa matimba.
Ndzi teka leswi swi ku cinca loku hlamarisaka swinene.
Ndzi teka leyi yi ri mhaka ya nkoka.
Ndzi teka lowu wu ri nkunguhato lowu nga hanyiki.
Ndzi teka leswi ku ri mahungu lama hlohlotelaka swinene.
A ndzi ta ya emahlweni kambe ndzi ta yima laha.
A ndzi ta ya emahlweni ni nxaxameto lowo leha.
A ndzi ta tshaha swikombiso swin’wana swo hlaya swinene.
Hambiswiritano, a ndzi ta tlhela ndzi boxa swikongomelotsongo swin’wana.
Ndzi tshembele eka nseketelo wa n’wina eka xikongomelo lexi.
Ndzi tshembele eka nseketelo wa n’wina eka mhaka leyi.
Ndza tisola ku va swi tekile nkarhi wo leha swinene.
Ndzi koxa leswaku a swi fanele ku hlambanyiwa ku va leswi nga amukelekiki.
Ndzi koxa leswaku ku tekiwa magoza lama faneleke.
Ndzi kanetana na swona hi ndlela ya matimba, kambe i mhaka ya ntiyiso.
A ndzi bulanga hi mhaka leyi ku yisa emahlweni.
A ndzi swi endlanga, kambe van’wana va swi endlile.
A ndzi nghenanga eka mhaka leyi hi ku kongoma.
A ndzi twanga n’wangulo eka sweswo.
A ndzi swi tivanga leswi a ndzi ri ku swi endleni.
A ndzi ku tshembanga hi nkarhi walowo.
A ndzi lavanga ku hehla lava ndzi va landzelaka eka xiyimo xa mina.
A ndzi tsakelanga ku tirhisa ku cincana loku ka miehleketo.
Ndzi endlile sweswo hi ku tiyisiwa hi vuhleri.
Ndzi endlile xiviko lexi eka palamende leyi hundzeke.
Kahlekahle a ndzi nga swi lavi ku ya emahlweni ni jekajekisano.
Ndzi kanetana ni vundzeni bya nxopaxopo lowu.
Ndzi kanetana ni xiphemu lexi xa xiviko.
Hambiswiritano, ndzi ni timhaka ta nkoka ta nxopaxopo.
Ndza tshemba leswaku hi ta swi fikelela sweswo.
Ndza tshemba u ta tekela leswi enhlokweni nakambe.
A ndzi pfumelelani ni xiyiriso lexi tihumelerisaka hi xoxe.
A ndzi pfumelelani ni mhaka ya nkoka leyo hetelela.
A ndzi tshembi ku ri swi kahle ku ringana.
A ndzi tshembi ku ri a swi fanele ku tiyiseriwa.
A ndzi tshembi leswaku swi vile tano.
A ndzi tshembi ku ri ku ni nkanetano wa mhaka yin’we.
A ndzi tshembi ku ri va ni mhaka yo khomeka.
A ndzi tshembi ku ri nkunguhato lowu wu endla sweswo.
A ndzi tshembi ku ri leswi swi ta koteka.
A ndzi tshembi ku ri leswi a swi ta va leswi fambelanaka.
Sweswo a ndzi swi vuli makete lowu pfulekeke.
Sweswo a ndzi swi teki swi ri baloto ya xihundla.
A ndzi teki mhaka leyi yi ri leyi fambaka yoxe.
A ndzi teki leswi swi ri leswi nga swona.
A ndzi kaneti sweswo hi ndlela yihi kumbe yihi.
A ndzi langutiseli leswi ku va swi ri leswi vuyerisaka.
A ndzi swi teki swi ri leswi borhaka na switsongo.
A ndzi loyi a nga na rikhomo eka wena.
A ndzi na xilandzulo eka xin’wana na xin’wana xa leswi.
A ndzi na xiphiqo eka sweswo.
A ndzi na mavonelo yan’wana na yan’wana mayelana ni sweswo.
A ndzi ni ripfumelo lerikulu eka sweswo.
A ndzi na swo swi vula swin’wana swo tala.
A ndzi kunguhati ku hlasela van’watisayense.
A ndzi kunguhati ku endla hambi sweswo.
A ndzi kunguhati ku pasisa pholisi leyi.
A ndzi swi tivi loko sweswo swi koteka.
A ndzi tivi ku ri xitshunxo hi xihi.
A ndzi tivi leswi va nga swi ehleketaka.
A ndzi tivi loko leswi swi ri vutlhari.
A ndzi tivi loyi a swi cinceke.
A ndzi tsakeli ndlela leyi hi yi tekeke.
A ndzi dingi xikombelo xa xihatla eka leswi.
A ndzi dingi muxaka walowo wa nseketelo.
A ndzi dingi ku vuyelerisa nhlamuselo ya mina.
A ndzi koti ku twisisa hi xiviri leswi sweswo swi nga swona.
A ndzi vuli sweswo hi ntsako lowukulu wihi kumbe wihi.
A ndzi voni xiphiqo eka sweswo.
A ndzi voni pholisi ya swa vumaki yihi kumbe yihi leyi nga erivaleni.
A ndzi voni ku tika kun’wana na kun’wana eka sweswo.
A ndzi voni xidingo xin’wana na xin’wana xa mipfuneto ya swa timali.
A ndzi voni leswi tanihi leswi hlamarisaka hi ku kongoma.
A ndzi avelani ni ku navelela nhlanganiso lowu kondletelaka ntwanano.
A ndzi ehleketi ku ri ndzi tirhisile xiyimo xa mina hi ndlela yo homboloka.
A ndzi ehleketi ku ri ku nga va na un’wana na un’wana loyi a nga kanetaka leswi.
A ndzi ehleketi ku ri u ta kuma nchumu
A ndzi swi ehleketi swi ri swona kumbe swi ri leswi faneleke.
A ndzi ehleketi ku ri a swi fanele ku avanyisiwa swi nga se humelela.
A ndzi ehleketi tano, hileswi kanetanaka swinene.
A ndzi ehleketi ku ri sweswo swi tlurile mpimo hi xiviri.
A ndzi ehleketi ku ri sweswo i xiphiqo.
A ndzi ehleketi ku ri sweswo i mhaka leyi nga ni swipimelo swa mapaluxelo ya maendlelo ya xihundla swinene.
A ndzi ehleketi ku ri sweswo swi ni vululami.
A ndzi ehleketi ku ri micincacinco ya laveka.
A ndzi ehleketi ku ri ku ni ndlela yin’wana na yin’wana yo hambana.
A ndzi ehleketi ku ri va wela kona na switsongo.
A ndzi ehleketi ku ri lexi i xiphiqo.
A ndzi ehleketi ku ri vucincanisi lebyi bya laveka.
A ndzi ehleketi ku ri hi ni xiphiqo.
A ndzi ehleketi ku ri hi dinga vhoti yin’wana.
A ndzi ehleketi ku ri a hi fanele ku va lava nga ri ki kahle.
A ndzi swi twisisi kahlekahle leswi a vulaka swona.
A ndzi tirhisi sweswo tanihi xivhiko.
A ndzi lavi ku engetela nchumu wun’wana na wuna’wanavu.
A ndzi lavi ku bula hi vanhu ha un’weun’we.
A ndzi lavi ku bula hi vundzeni.
A ndzi lavi ku yisa leswi emahlweni sweswi.
A ndzi lavi ku pfula nakambe jekajekisano.
A ndzi lavi ku onha phurojeke.
A ndzi lavi ku sungula jekajekisano.
A ndzi lavi ku vulavula hi mabanana.
A ndzi lavi ku tirhisa marito yo tika.
A ndzi tsakeli ku nyikela eka sweswo.
A ndzi tsakeli ku heta nkarhi eka leswi.
A ndzi tsakeli ku swi vuyelerisa na switsongo.
A ndzi se tiva xivumbeko lexi faneleke hi nkhaqato.
A ndzi lavi ku ku tiyisisa eka sweswo.
A ndzi lavi ku nyika mavonelo ya mina yo karhi mambirhi hi ndlela yo tsemakanya.
Hambiswiritano, ndzi tlhela ndzi va ni vonelo ra mina ro karhi ra nxopaxopo.
Hambiswiritano, ndzi ni swivilelo swo hlaya swinene.
Hambiswiritano, ndzi tama ndza ha vilerisiwa mayelana ni timhaka ta nkoka timbirhi.
Hi mhaka ya ntiyiso, ndzi ni swisolo swo karhi mayelana ni sweswo.
Ndzi rindzerile mbuyelo wa madyambu lama hi mahlo yo tshwuka.
Ndzi ku langutisela ku va u teka leswi hi matimba lamakulu swinene.
Ndzi hundzisa swikhenso swa mina leswinene ngopfu eka muviki.
Ndzi chava leswaku a hi leswi nga le ku humeleleni.
Ndzi chava leswaku leswi i vonelo leri hoxekeke.
Ndzi twa wu ri mfungho wa nkoka swinene.
Ndzi twa xiboho lexi faneleke xi ri karhi xi kayivela.
Ndzi twa hi hundziwile hi nkateko.
Ndzi twa hinkwerhu hi pfumelelana eka sweswo.
Ndzi kuma leswi swi ri ku tsana eka mbulavurisano.
Ndzi tshemba hi ndlela leyi nga kanakanisiki leswaku swi ta tswala mihandzu.
Ndzi tsakela ku nyika mhaka ya nkoka hi ku angarhela kusungula.
Mina hi tlhelo ra mina a ndzi nga endli sweswo.
Ndzi pfumelelana na swona hi ntalo naswona ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo eka swona.
Ndzi pfumelelana na xidingo xa ku lwisana ni ndzinganiso hi ntalo.
Ndzi pasisa vonelo ra wena eka mhaka leyi hi ntalo.
Ndzi avelana na swivilelo swakwe eka mhaka leyi hi ntalo.
Ndzi avelana ni vonelo ra wena mayelana ni leswi hi ntalo.
Ndzi seketela swiletelo swa xiviko lexi hi ntalo.
Ndzi seketela xidingo xa matirhelo lama vuyerisaka ya switiko swa switiviwa hi ntalo.
Ndzi seketela swikongomelotsongo swa nawu lowu hi ntalo.
Ndzi seketela nhlokomhaka leyi ku va ya xiboho hi ntalo.
Ndzi ku twela vusiwana eka mhaka leyi hi ntalo.
Ndzi tshemba hi ntiyiso lowu hetisekeke leswaku sweswo i mhaka leyi hambaneke.
Ndzi kuma mavonelo ya leswaku a wu swi tivi.
Ndzi tlhelela eka xikombiso xa tithoyi.
A ndzi vanga na mpfumalantwanano eka leswi a swi vuleke.
A ndzi vanga na nchumu swa ku swi endla hi nhlokomhaka.
A ndzi andlarile hundzuluxo mayelana ni leswi.
Ndzi ni nhlamulo leyi nga erivaleni eka sweswo: e-e!
Ndzi ni matitwelo ya leswaku sweswo a hi swona.
Ndzi ni swivilelo switsongo mayelana ni leswi.
Ndzi ni vonelo ro karhi ro hetelela eka ikhonomi.
Ndzi ni vonelo ra kahle mayelana ni sweswo.
Ndzi ni ntsakelo lowu rhangeke emahlweni eka mhaka leyi.
Ndzi tlhela ndzi va ni mitwanano yo tala yo tirha swo karhi.
Ndzi ni ntwelavusiwana swinene ehenhla ka sweswo.
Ndzi ni hungu ra un’wana na un’wana wa n’wina.
Ndzi ni timhaka ta nkoka to hlaya ku ti nyika.
Ndzi ni mhaka yo karhi mayelana ni mhaka leyi.
Ndzi ni xivutiso mayelana ni khume ra swirhangana.
Ndzi ni xiringanyeto ku ku nyika xona.
Ndzi ni xivutiso xo tatisa eka maendlelo yo lawula.
Ndzi se ndzi tokotile leswi eka tikomiti.
Ndzi se ndzi boxile xiphiqo mayelana ni mahumeleriselo.
Ndzi se ndzi vurile leswi eka mikarhi yo tala.
Ndzi se na mina ndzi hlaseriwile ekaya ka mina.
Ndzi se na mina ndzi andlarile mihundzuluxo yo hlayanyana.
Ndzi se ndzi vile ni ntsakelo eka sweswo mikarhi hinkwayo.
Ndzi tshame ndzi ri karhi ndzi vula leswaku a ndzi swi lavi.
Ndzi tshame ndzi ri karhi ndzi seketela nongoti wa ku hambanisa leswi vumbeke nyandza yin’we.
Ndzi komberiwile ku lulamisa xiviko lexi.
Ndzi vutisiwile mimpimo leyi tirhisiweke.
Ndzi vile loyi a nga erivaleni swinene eka tihlamulo ta mina.
Ndzi vile loyi a tekeleke vonelo ra wena enhlokweni hi ndlela leyi nga kanakanisiki.
Ndzi kambisisile tihlayo etikweni ra mina.
Ndzi kambisisile mhaka leyi kutani ndzi kuma yi ri yona.
Ndzi ni mune kumbe ntlhanu wa timhaka ta nkoka ku ti nyika.
Ndzi ni ntshembo wa masungulo eka mifumo ya rixaka.
Ndzi ni mahungu ya kahle eka n’wina hinkwenu.
Ndzi ni ntsako lowukulu eku seketeleni xiboho lexi.
Ndzi vile ni mitlawa leyi ya tipolotiki yo enela!
Ndzi twile vonelo ro karhi ra kahle mayelana ni leswi.
Ndzi twile leswi hi ndlela leyi hambaneke.
Ndzi twile leswi mutirhikulorhi a swi vuleke.
Xikombiso, emiehleketweni ndzi ni vukhongeri bya nhlayotsongo.
Ndzi ni mhaka ya nkoka yin’we ntsena yin’wana ku yi nyika.
Ndzi yingiserile hi vukheta eka mavonelo yo karhi hinkwawo ya n’wina.
Ndzi yingiserile mahungu ya n’wina hi vukheta namuntlha.
Ndzi yingiserile mavonelo ya n’wina hi vukheta swinene.
Ndzi endlile xilemukiso xa mavonelo yo karhi ya n’wina.
Ndzi endlile mikunguhato minharhu mayelana na sweswo.
Ndzi fambisile vuhangalasi emisaveni hinkwayo ka yona.
Ndzi ni vonelo ra mina n’winyi eka mhaka leyi.
A ndzi ni nhlawulo, kambe ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki na swona.
A ndzi ni ku tikeriwa eka leswin’wana swimbirhi.
A ndzi ni ripfumelo eka endlelo ra muxaka walowo.
A ndzi ni magugu eka ku endla sweswo ntsena.
A ndzi ni xilandzuri eka ku endla sweswo ntsena.
A ndzi ni nhlamulo yo mbuwetela eka xivutiso lexi.
A ndzi ni xivangelo xa ku kanakana swivilelo swakwe.
A ndzi twisisanga swinene ngopfu xirho lexi hloniphekaka.
Ku fikela namuntlha, a ndzi amukelanga n’wangulo wihi kumbe wihi.
Ndzi lemukile hi vukheta leswi u swi vuleke.
A ndzi ni nchumu swin’wana ku swi engetela eka leswi.
A ndzi ni nchumu swin’wana swintshwa eka leswi.
A ndzi ni nchumu swin’wana swintshwa ku swi engetela eka sweswo hi xiviri.
A ndzi ni nchumu swin’wana ku swi engetela eka mhaka leyi.
A ndzi ni nchumu ku hlamula eka mhaka leyi ya nkoka.
Ndzi ni mhaka ya nkoka yin’we yo hetelela mayelana ni ku tirhisiwa ka vana.
Ndzi ni mhaka ya nkoka yin’we nakambe ya ku pfala hi yona.
Ndzi ni mavonelo yo karhi man’we kumbe mambirhi yan’wana hi ndlela yo tsemakanya.
Ndzi ni nchumu wun’we ku ku byela wona.
Ndzi rhangisile hundzuluxo eka leswi.
Ndzi hlayile xiviko hi ntsakelo lowukulu swinene.
Ndzi amukerile tihlokomhaka ta tsevu eka xiboho.
Ndzi se ndzi vurile leswaku leswi i switsongo swinene.
Ndzi se ndzi vonile switsongo swinene swa leswi.
Ndzi se ndzi vonile leswi swi humelela mikarhi yo tala swinene.
Ndzi ni vuxokoxoko byo karhi ku avelana na wena.
Ndzi ni swivutiso swo karhi mayelana ni leswi.
A ndzi se nyikiwa nongoloko walowo.
Ndzi andlarile hundzuluxo wa vhoti ya mundzuku.
Ndzi andlarile hundzuluxo eka mhaka yaleyo ya nkoka.
Ndzi lemukile hi vukheta mavonelo yo karhi ya wena.
Ndzi lemukile hi vukheta bya kahle mavonelo ya vona.
Ndzi lemukile mhaka ya nkoka ya vumbirhi.
Ndzi tekerile leswi enhlokweni loko ndzi ri karhi ndzi vhota.
Ndzi ni swivangelo leswi landzelaka swa xiboho lexi.
Ndzi ni nxiximo lowukulu swinene ngopfu wa xiyimo xa mina.
Ndzi ni xivumbeko xa swa timali, ngopfungopfu emiehleketweni.
Ndzi ni xiphiqo lexi eka vavhoti va mina n’winyi.
Ndzi ni swivutiso swinharhu swa nkoka mayelana ni leswi.
Ndzi swivutiso swinharhu ku swi kongomisa eka wena.
Ndzi fanele ku endla leswaku u lemuka sweswo.
Ndzi fanele ku vula sweswo, hi vutshembeki hinkwabyo!
Ndzi ringetile ku endla ku fikelela swa xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo.
Ndzi ni timhaka ta nkoka timbirhi to hetelela eka xiviko lexi.
Ndzi ni swivutiso swimbirhi ku swi kongomisa eka wena mayelana ni leswi.
Ndzi vhotile hi ndlela leyi yimaka ni xiviko.
Ndzi ku twile kutani swi ta lulamisiwa.
Ndzi tshemba ku ri ndzi nga kuma nhlamulo leyi enetisaka.
Ndza tshemba ndzi endlile leswi hi ndlela leyi eneleke hi ndlela leyi nga erivaleni swinene.
Ndza tshemba ndzi se ndzi humelerile swinene kumbe switsongo.
Ndza tshemba ndzi ni nseketelo wa wena eka sweswo.
Ndzi tshemba eka swa xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo eka vumundzuku.
Ndza tshemba u ta kota ku ta.
Ndza tshemba i swa mpfuno eka wena.
Ndza tshemba va ta kota ku swi fikelela.
Swi tano, ndza tshemba xi ta seketeriwa.
Ndza tshemba xi ta ya emahlweni eka vumundzuku.
Ndza tshemba xi ta ya emahlweni no endla tano.
Ndza tshemba xi nga ka xi nga humelerisiwi hi ntalo.
Ndza tshemba a xi nga humeleli hi ndlela yaleyo.
Ndzi tshemba tano, kambe ndzi tlhela ndzi swi kanakana.
Ndzi tshemba leswaku ndzi humelerile eka leswi.
Ndzi tshemba leswaku ndzi ta tlhela ndzi va na swa wena.
Ndzi tshemba leswaku vatirhikulorhi va ta seketela ntwanano lowu fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke.
Ndzi tshemba leswaku a hi mhaka leyi fanaka laha.
Ndzi tshemba leswaku ko va ku hlwela ka xithekiniki.
Ndzi tshemba leswaku a swi nga humeleli nakambe.
Ndzi tshemba leswaku swi ndlandlamuka swi hundza lembe leri.
Ndzi tshemba leswaku i nhlokomhaka ya maendlelo ya timhaka.
Ndzi tshemba leswaku swi le ndleleni.
Ndzi tshemba leswaku swi ta fika eka nghimeto lowu humelelaka.
Ndzi tshemba leswaku swi ta landzelerisiwa.
Ndzi tshemba leswaku swi ta kuma nseketelo wa wena.
Ndzi tshemba leswaku mifumo ya hina yi ta landzelela leswi fanaka na swona.
Ndzi tshemba leswaku mikanerisano ya hina yi ta humelela.
Ndzi tshemba leswaku nkunguhato wa hina wu ta amukeriwa.
Ndzi tshemba leswaku mbuyelo wa hina wu ta va wa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi tshemba leswaku vhoti yi le kusuhi ni ku va ya nhlayonyingi leyi nga kanetaniki.
Ndzi tshemba leswaku swikoxo swa vona swi ta fikeleriwa.
Ndzi tshemba leswaku va ta tiyisisiwa ku va lava vuleke swona.
Ndzi tshemba leswaku va ta landzelela xikombiso lexi.
Ndzi tshemba leswaku va nga ka va nga swi endli.
Ndzi tshemba leswaku va ta hatlisa va vuya.
Ndzi tshemba leswaku ku kanetana loku ka timhaka ku nga hluriwa.
Ndzi tshemba leswaku leswi swi basisile xiyimo.
Ndzi tshemba leswaku leswi swa amukeleka eka un’wana na un’wana.
Ndzi tshemba leswaku qhinga leri ri nga pfuxetiwa.
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta va leswi vuyerisaka.
Ndzi tshemba leswaku leyi yi ta va mhaka.
Ndzi tshemba leswaku leswi swi ta fikelela swivilelo swa wena.
Ndzi tshemba leswaku hi ta ya humelela.
Ndzi tshemba leswaku swi tano na le ka hina van’watipolotiki.
Ndzi tshemba leswaku hi nga fikelela xikongomelotsongo xa hina.
Ndzi tshemba leswaku hi nga hlula leswi hi matimba swinene.
Ndzi tshemba leswaku hi ta va lava vonakaka swinene.
Ndzi tshemba leswaku hi ta hlawula leswo sungula.
Ndzi tshemba leswaku hi ta va ni ku humelela lahaya.
Ndzi tshemba leswaku hi ta susa sweswo mundzuku.
Ndza tshemba sweswo swi ta va leswi amukelekaka eka un’wana na un’wana.
Ndza tshemba sweswo swi ta thumbiwa nakambe.
Ndza tshemba sweswo swi ta kambisisiwa eka makunguhatelo.
Ndza tshemba sweswo swi ta tekeriwa enhlokweni.
Ndza tshemba sweswo swi ta humelerisiwa.
Ndza tshemba sweswo swi ta va eka vuenetisi byakwe.
Ndza tshemba sweswo swi ta ya emahlweni hikwalaho ka mpfuno wa wena.
Ndza tshemba sweswo swi ta humelela eka ntsombana.
Ndzi tshemba leswaku u pfumelelana ni xiboho xa mina.
Ndzi tshemba leswaku u nga fikelela hisekelo wa wena.
Ndzi tshemba leswaku u ya emahlweni no swi kuma.
Ndzi tshemba leswaku u ta humelela eku endleni sweswo.
Ndzi tshemba leswaku u ta pfumelelana na mina.
Ndzi tshemba leswaku u ta hundzisa hungu rero.
Ndzi tshemba leswaku u ta seketela mihundzuluxo leyi.
Ndzi tshemba tano eka ntshamo lowu wa makunguhatelo ...
Ndza tshemba xiviko xi ta seketeriwa hi ntalo.
Ndza tshemba a ku na milandzulo eka leswi.
Ndza tshemba a ku vanga ni mpfumalantwisiso.
Ndza tshemba ku ta va ni xitshunxo hi xihatla.
Ndza tshemba swi ta tekeriwa enhlokweni.
Ndza tshemba va ta hundza hi le ka leswi.
Ndza tshemba leswi swi ta fikeleriwa eka vumundzuku.
Ndza tshemba leswi swi tekiwa tanihi mhaka leyitsongo swinene.
Ndza tshemba leswi swi ta tlhela swi va tano lembe leri.
Ndza tshemba leswi swi ta va tlhontlho wa hundzuluxo.
Ndza tshemba leswi swi ta va ntwanano lowu fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke mundzuku.
Ndza swi tshemba leswi hikuva ndzi loyi a tshembaka swinene eka ku humelela ka swilo.
Ndza tshemba nkarhi wu nga endleriwa leswi.
Ndza tshemba hi ta ya kuma tihlamulo.
Ndza tshemba hi nga antswisa xiviko mundzuku. 
Ndza tshemba hi nga khomelela eka sweswo.
Ndza tshemba hi nga swi endla, kambe ndza swi kanakana.
Ndza tshemba hi ta kota ku endla leswi.
Ndza tshemba hi ta kuma mbuyelo wa kahle.
Ndza tshemba hi ta langutisa eka sweswo ku nga ri khale.
Ndza tshemba u vile ni dina ra kahle.
Ndza tshemba u ta ya emahlweni ni nsinya lowu.
Ndza tshemba u ta tlherisela hungu rero endzhaku.
Ndza tshemba u ta humelerisa sweswo.
Ndzi ehleketelela ku ri a ku ni xiphiqo eka leswi.
Ndzi kunguhata ku khomelela eka vutiyimiseri lebyi.
Ndzi kunguhata ku vulavula hi ririmi ra hina ra ntolovelo.
Ndzi ku rhamba ku kambisisa eka mhaka leyi.
Ndzi tikatsa ni vatirhikulorhi lava se va vulavuleke.
Ndzi lava ntsena ku tshikelela timhaka ta nkoka timbirhi laha.
Ndzi lava ntsena ku hlamusela timhaka ta nkoka titsongo.
Ndzi lava ntsena ku boxa swimbirhi swa swona.
Ndzi lava ntsena ku hlamula eka timhaka to karhi leti vuriweke.
A ndzi lava ntsena ku va mhaka yaleyo ya nkoka yi nyikiwa.
A ndzi lava ntsena ku koka nyingiso eka swona.
A ndzi lava ntsena ku ku nyika xitiviso xa le mahlweni.
A ndzi lava ntsena ku va u tiva leswi.
A ndzi lava ntsena ku tiyisisa vukorhokeri bya vuhlayiseki.
A ndzi lava ntsena ku vula marito yo lela hi ndlela yo tsemakanya.
Ndzi tsakela ntsena ku basisa swin’wana leswi u swi vuleke.
Ndzi tsakela ntsena ku va hi titsundzuxa eka leswi.
Ndzi swi tiva kahlekahle lomu se hi fikeke kona.
Ndza swi tiva ku ri u ta endla ntirho wa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndza swi tiva leswaku lexi i xivandla lexi lavaka ku khomiwa hi vukheta lebyikulu swinene.
Ndza swi tiva leswaku mhaka leyi i ya nkoka lowukulu swinene ngopfu.
Ndza swi tiva leswaku hi fanele ku kuma ntwanano lowu fikeleriwaka handle ka swilaveko leswi pimiweke.
Ndza swi tiva leswaku u wanuna wa vurhena.
Ndza swi tiva ku ri leyi a hi nhlokomhaka leyi tivekaka swinene.
Ndza swi tiva leswi nga ta humelela sweswi.
Ndza yi tiva ndlela leyi ndzi nga ta va ndzi ri karhi ndzi vhota hi yona.
Ndza swi tiva u ta hi nyika mpfuno walowo.
Hambiswiritano, ndza swi tiva leswaku hi nga swi endla.
Ndzi langutisela vuxaka bya ku tirha kahle.
Ndzi langutisela ku twa swo tala mayelana na sweswo.
Ndzi langutisela miburisano ya hina na n’wina.
Ndzi langutisela ku kuma ntiyisiso eka sweswo.
Ndzi langutisela ku angula eka mavonelo ya wena yo karhi.
Ndzi langutisela ku vona leswi u veke na swona.
Ndzi langutisela ku va mhaka leyi yi khomiwa.
Ndzi langutisela tin’hweti ta tsevu leti landzelaka.
Ndzi langutisela leswi hi ntsako lowukulu swinene ngopfu.
Ndzi langutisela ku tirha hi ndlela ya ntirhisano na yena.
Ndzi nga va ndzi hoxile, ndza tshemba hi mina.
Ndzi nga va ndzi endlile swihoxo swo tala swinene.
Ndza ha ku boxa leswi sweswi eka mbulavulo wa mina.
Ndzi nga ha boxa xiphiqo xa mbuyelelano wa ndyangu.
Ndzi susumeta leswaku a swi fanelanga hundziseriwi emahlweni.
Ndzi susumeta leswaku vhoti yi endliwa sweswi.
Ndzi fanele ku va loyi a endlaka hi ndlela yo tsemakanya swinene eka xiteji lexi.
Ndzi fanele ku veka nkunguhato eka vhoti.
Ndzi fanele ku kombela nhlamulo eka xivutiso xexo.
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi titwa ndzi nyanyukile hi tlhelo rin’wana.
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi kumile leswi swi ri leswi nyumisaka.
Ndzi fanele ku vula leswaku swi tiyisisile ku va swi ri leswi lulameleke hakelo ya swona.
Ndzi fanele ku vula leswaku mavonelo yalawa ya cincile.
Ndzi fanele ku vula leswaku leswi swa antswa hi leswi swi hlamarisaka.
Ndzi fanele ku vula leswaku xikombelo lexi a xi twali.
Ndzi fanele ku tshikelela leswaku xiboho xi vile lexi tekiweke hi nhlayonyingi handle ko kanetana.
Mina hi ndzexe ndzi ta ya papalata ku vhota.
Mina hi ndzexe ndzi lulamile ku kombisa vutinyiketeri.
Mina hi ndzexe ndzi huma ematikweni ya dyondzo.
Mina hi ndzexe a ndzi swi langutiselanga leswi na switsongo.
Mina hi ndzexe ndzi yisile hundzuluxo mayelana ni leswi.
A ndzi dingi ku tshikelela matimba ya leswi.
Ndzi dinga nkarhi mixo lowu ku endla sweswo.
A ndzi kalanga ndzi koxa ku va ni rito ro hetelela.
Ndzi lemuka leswaku swo tala swi le ku humeleleni kwalaho.
Sweswi ndzi ta eka mhaka ya manyikelo ya timali.
Sweswi ndzi ta eka mhaka leyi hi nga eka yona sweswi.
Sweswi ndzi ta eka xitatimende xa xitshembiso.
Sweswi ndzi nyika vaviki nkarhi wa ku vulavula.
Sweswi ndzi fanele ku vulavula hi mihundzuluxo.
Sweswi ndzi ehleketa ku ri hi nga titwa hi ri lava enetisekeke.
Sweswi ndzi hundzulukela eka pfampfarhuto wa matiyisiselo ya xiboho.
Sweswi ndzi hundzulukela eka mhaka ya mabariselo.
Sweswi ndzi hundzulukela eka mhaka ya swidzidziharisi.
Ndzi nyika muviki nkarhi wa ku va a va wo sungula ku vulavula.
Ndzi va nyika swikhenso swa mina eka ntirho wa vona.
Nakambekambe ndza mi nkhensa eka jekajekisano lowu.
Ndzo tshemba ntsena leswaku mi ta twisisa leswi.
Ndzi navela ntsena leswaku ingi swi va swi vile swo tala.
Mina hi ku kongomisa ndzi amukela ntshikelelo wa ku katsiwa ka vanhu.
Mina hi xiviri ndzi tinyiketerile eka timhaka leti.
Mina hi xiviri ndzi pasisa leswi va swi endleke.
Mina hi xiviri ndzi tekile xiave eka swo hlaya swa sweswo.
Mina hi xiviri ndzi teka vonelo ro hambana eka leswi.
Mina hi xiviri ndzi tama ndza ha tsakela ku ya emahlweni.
Ndzi tshembisa leswaku ndzi ta basisa mhaka leyi.
Ndza ku tshembisa leswaku ndzi ta ya le.
Ndza ku tshembisa ku ri u ta kota ku vulavula.
Ndzi kunguhata leswaku xiphemu xo sungula xi amukeriwa.
Ndzi kunguhata leswaku xiviko lexi xa xiyimo xa le henhla swinene xi amukeriwa.
Ndzi kunguhata leswaku hi sungula jekajekisano xikan’wekan’we.
Ndzi kunguhatile hundzuluxo wa nomo eka xiboho lexi.
Ndzi lwisana ni switandzhaku swa ndzimana leyi.
Swi nga ha antswa ndzi kanakana leswaku hi fikelerile sweswo.
Ndza lemuka sweswo a hi yona mhaka namuntlha.
Ndzi lemuka leswaku ku ni ku tikeriwa lokukulu swinene ngopfu ka ku endla kunene.
Ndzi lemuka leswaku a ku ni xitshunxo xo olova.
A ndzi koti ku vona mhaka yo twala yin’wana na yin’wana eka sweswo hakunene.
A ndzi lavi ku lehisa leswi hakunene.
Ndzi titwa ndzi fanela ku vula sweswo hakunene.
Ndzi lava ku vona swivumbi leswi boxiweke ekusunguleni hakunene.
Ndzi fanele ku ku nkhensa eka nhlamulo ya wena hakunene.
Ndzi ehleketa leswaku lawa i masungulo ya kahle hakunene.
Ndzi ta tsakela mbhasiso wo karhi eka leswi hakunene.
Ndzi yelanisa eka ku veka mavonelo eka swa timali leswi nga le ku teni.
Ndzi yelanisa eka minongonoko ya dyondzo na mfuwo.
Ndzi yelanisa eka leswi se swi vuriweke.
Ndzi yelanisile eka ntirho wa magqweta ya vanhu.
Ndzi landzula ku khomiwa tanihi n’wana.
Ndzi teka sisiteme ya mpfunetano wa mirhi leyi lwisanaka ni switsongwatsongwana emirini wa munhu hi ndlela leyi fanaka.
Ndzi teka sweswo tanihi goza ra nkoka swinene ngopfu.
Ndzi teka sweswo tanihi nkunguhato lowu twalaka swinene.
Ndzi teka leswi tanihi ndlela ya kahle ya ku yisa emahlweni.
Ndzi teka leswi tanihi mpfumaleko wa ndzingananiso.
Ndzi teka leswi tanihi mhaka ya xindzhuti.
Ndzi teka leswi tanihi xiyimo xo tika swinene.
Ndza tisola leswaku a swi endlanga sweswo.
Ndza tisola leswaku sweswo a swi kotekanga.
Ndza tisola leswaku a ku vanga na endlelo ro fana.
Ndzi landzula papila ra nhungu wa swirho.
Ndza tiyisisa: leyi a yi nga vi yona ndlela yo yisa emahlweni.
Ndzi engeta leswaku leswi i mhaka ya vuswikoti.
Ndza engeta, swi nga va ni nkucetelo lowu vonakaka.
Ndza engeta, lawa i maendlelo ya nkarhi wo leha.
Ndza engeta, a hi ku nyiki.
Ndzi vikile eka swin’wana swa swiboho leswi tekiweke.
Ndzi kombela nseketelo wa wena lowunene eka mhaka leyi.
Ndzi xixima lava tekaka vonelo ro hambana.
Ndzi vurile leswaku ndzi vhoterile vamanana.
Ndzi vurile leswaku ntiyisiso wu ta endliwa.
Ndzi ri sweswo a hi leswi hi swi dingaka.
Ndzi ri va ni mfanelo ya vun’we bya ntlawa wo karhi.
Ndzi ri leswi i nsinya wa masungulo wa swa vumbiwa.
Ndzi ri hi fanele ku va lava tiyeke no va lava hanyeke kahle swinene ngopfu.
A ndzi voni xidingo xa ku vitana nhlengeletano.
A ndzi voni yinhla ya ku ndlandlamuxa jekajekisano.
Ndzi vona sweswo tanihi xihlawulekisi xa nkoka swinene.
Ndza swi vona leswaku un’wana na un’wana u pfumelelana ni mhaka leyi ya nkoka.
Ndza swi vona leswaku u pfumelelana ni xiringanyeto lexi.
Ndzi vona mikanetano leyi ya mhaka ni le ka swivandla swin’wana.
Ndzi vona leswi tanihi xiphemu xa nkoka swinene ngopfu.
Ndzi vona leswi tanihi yinhla ya nkoka swinene.
Ndzi vona leswi tanihi maendlelo lama yisaka emahlweni lama vilerisaka ku tlurisa mpimo.
Ndzi vona leswi tanihi ndlela leyi nga yona emahlweni.
Ndzi ta papalata eka ku vhotela ntwanano lowu.
Ndzi ta va ni maehleketelo yo xopaxopa ku tlurisa mpimo eka xiviko lexi.
Ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi teka xiave eka jekajekisano walowo.
Ndzi ta tsaka swinene ku endla tano.
Ndzi ta va loyi a kongomisaka swinene eka yinhla leyi.
Ndzi ta sungula hi ku ta hi le ka mihundzuluxo.
Ndzi ta sungula hi timinete ta mina n’winyi tinharhu.
Ndzi ta boxa switsongo swa swona hi ndlela ya ku tsemakanya.
Ndzi ta ta eka sweswo hi sekondo.
Ndzi ta nyika vonelo ro karhi hi ndlela yo tsemakanya eka swin’wana swa swona.
Ndzi ta kongomisa nyingiso wa mina eka swiletelo swo anama swa ikhonomi.
Ndzi ta gimeta hi ku tshikelela yinhla ya nkoka.
Ndzi ta gimeta hi vonelo ro karhi eka mitirho. 
Ndzi ta kongomisa marito yo karhi ya mina ntsena eka timhaka ta nkoka tinharhu.
Ndzi ta kongomisa vumina ntsena eka mianakanyo yin’wana yitsongo. 
Ndzi ta kongomisa vumina ntsena eka timhakankulu ta nkoka.
Ndzi ta tirhana ntsena ni mune wa tona.
Ndzi ta endla tanihilaha u ringanyeteke hakona.
Ndzi ta hlamusela leswi ndzi vulaka swona hi leswi.
Ndzi ta pakanisa eka mafambiselo ya swona.
Ndzi ta n’wi nyika nkarhi wa ku vulavula hi ndlela ya ku kongomisa handle ko jekajika.
Ndzi ta mi nyika xikombiso xo oloxa swinene.
Ndzi ta langutisa eka timhaka leti mi ti boxeke.
Ndzi ta tiyisisa ku xi hlaya.
Ndzi ta boxa swiyimo swo hlayanyana swa leswi.
A ndzi nga nyiki vonelo ro karhi eka mihundzuluxo hi ndlela yo hambanyisa.
A ndzi nga yi eka hinkwaswo swa swona.
A ndzi nga yi eka vuxokoxoko byin’wana na byin’wana byo tala.
Sweswi ndzi ta vuyela eka timhaka ta nkoka tinharhu.
Sweswi ndzi ta ta eka mikanerisano hi yoxe.
Sweswi ndzi ta nyika sekondo eka leswi.
Sweswi ndzi ta ya eka nsirhelelo wa swakudya.
Sweswi ndzi ta vula ku ri hikwalaho ka yini ndzi tshemba sweswo.
Sweswi ndzi ta hundzulukela eka mhaka ya nkoka ya vumbirhi.
Sweswi ndzi ta hundzulukela eka hundzuluxo wa vumbirhi.
Ndzi ta veka nkunguhato wa mina eka vhoti.
Ndzi ta yelanisa eka swimbirhi swa swona hi ndlela yo tsemakanya.
Ndzi ta tiveka ntsena eka timhaka ta vanhu.
Ndzi ta hundzulukela eka sweswo ku nga ri khale.
Ndzi ta sungula hi rito ra xikombelakukhomeriwa.
Ndzi ta yima ku vulavula sweswi, loko ndzi nga swi lava.
Ndzi ta teka xikombiso xa le rivaleni no olova.
Kutani ndzi ta tinyikela ku hlamusela vhoti ya mina.
Hikokwalaho, ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi vhotela hi ndlela leyi nga yimiki ni pfampfarhuto.
Hikokwalaho, ndzi ta yisa emahlweni xikan’wekan’we eka vhoti.
Hikokwalaho, ndzi ta vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni hundzuluxo lowu kunguhatiweke.
Ndzi ta ringeta ku hlamusela leswi ndzi vulaka swona.
Ndzi ta ringeta ku nyika mavonelo yo karhi matsongo.
Ndzi ta ringeta ku hatlisisa maendlelo lama.
Ndzi ta vhota hi ndlela leyi yimaka ni tsalwa leri.
Ndzi avelana ni moya wa nxopaxopo wa xiviko.
Ndzi avelana ni mavonelo no hoyozela vutinyiketeri.
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nyika tihlayo to karhi tanihi xikombiso.
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku boxa timhaka ta nkoka timbirhi.
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nkhensa un’wana na un’wana loyi a khumbekaka.
A ndzi ta tsakela n’wangulo eka swivutiso leswi.
A ndzi ta va ni ntsakelo wa ku tiva tihlayo leti.
A ndzi ta titwa ndzi tsakile swinene loko a a ta endla.
Xo sungula ndzi ta tsakela ku mi tiyisisa hinkwenu ka n’wina.
A ndzi fanele ndzi swi vekile eka vhoti.
A ndzi ta tsakela ntsena ku kambela mihundzuluxo.
A ndzi ta tsakela ntsena ku tshikelela eka timhaka timbirhi.
A ndzi ta tsakela ntsena ku nyika swibumabumelo swimbirhi.
A ndzi ta tsakela ntsena ku boxa sweswo.
A ndzi ta tsakela ntsena ku tirhisa marito manharhu.
A ndzi ta tsakela mbhasiso eka mhaka leyi.
Holobye, a ndzi ta tsakela tihlamulo eka swivutiso leswi.
A ndzi ta tsakela ku valanga timhaka ta nkoka tinharhu hi ndlela yo tsemakanya.
A ndzi ta tsakela ntsena ku tshikelela eka swiphemu swinharhu.
A ndzi ta tsakela ku engetela vonelo ro karhi ro hetelela.
Hambiswiritano, a ndzi ta tsakela ku engetela xitsundzuxo xin’we.
A ndzi ta tsakela ku engetela vonelo ro karhi rin’we nakambe.
A ndzi ta tsakela ku engetela leswi hi ndlela yo tshikelela kahle swinene.
A ndzi ta tsakela ku lulamisa mhaka ya vumbirhi.
A ndzi ta tsakela ku lulamisa mhaka ya nkoka yin’we nakambe.
A ndzi ta tsakela ku lulamisa timhaka ta nkoka to karhi tinharhu.
A ndzi ta tsakela ku vutisa xivutiso xin’we xo olova.
A ndzi ta tsakela ku nkhwatihata vundzeni bya swona hi ndlela yo tsemakanya.
A ndzi ta tsakela ku nyika ntsena swikombiso swinharhu.
A ndzi ta tsakela ku nyika vonelo ro karhi eka hinkwaswo swa mune.
A ndzi ta tsakela ku nyika vonelo ro karhi eka timhaka ta nkoka to karhi.
A ndzi ta tsakela ku gimeta hi mune wa timhaka ta nkoka.
A ndzi ta tsakela ku xi hoyozela eka sweswo.
A ndzi ta tsakela ku bula hi tihla timbirhi ta nkoka.
A ndzi ta tsakela ku endla leswi fanaka sweswi.
A ndzi ta tsakela ku tshikelela swilo switsongo.
A ndzi ta tsakela ku tshikelela mhaka ya nkoka yaleyo laha.
A ndzi ta tsakela ku tlhela nakambe ndzi tshikelela eka sweswo.
A ndzi ta tsakela ku tshikelela timhakankulu timbirhi.
A ndzi ta tsakela ku ku nyika xikombiso.
A ndzi ta tsakela ku n’wi twa a vula sweswo.
A ndzi ta tsakela ku tshikelela muanakanyo wun’we wa muxaka walowo.
A ndzi ta tsakela ku swi siya eka sweswo.
A ndzi ta tsakela ku nyika timhaka ta nkoka titsongo.
A ndzi ta tsakela ku nyika yinhla ya mafambiselo ya timhaka.
A ndzi ta tsakela ku endla ntsena mbalango wun’we.
A ndzi ta tsakela ku nyika vonelo ro karhi rin’we hi ndlela yo tsemakanya.
A ndzi ta tsakela ku nyika mhaka yo karhi yin’we yo hetelela.
A ndzi ta tsakela ku nyika xiringanyeto xin’we nakambe.
A ndzi ta tsakela ku nyika mhaka ya nkoka yin’we yo hetelela.
A ndzi ta tsakela ku nyika mavonelo yo karhi hi ndlela yo tsemakanya.
A ndzi ta tsakela ku endla ku ri sweswo swi va erivaleni kahle.
A ndzi ta tsakela ku endla ku ri leswi swi va erivaleni swinene.
A ndzi ta tsakela ku boxa mhaka ya nkoka yin’we yo hetelela.
A ndzi ta tsakela ku boxa yin’we hi ku kongomisa.
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka ta nkoka tin’wana.
A ndzi ta tsakela ku boxa swin’wana swa swona.
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka ta nkoka leti landzelaka.
A ndzi ta tsakela ku boxa matekelo ya swiboho ya xihatla swinene.
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka tinharhu ta nkoka.
A ndzi ta tsakela ku boxa swilo swin’wana swimbirhi.
A ndzi ta tsakela ku kongomisa swikhenso swa mina eka yena.
A ndzi ta tsakela ku kunguhata ndlela yo huma hi yona eka swona.
A ndzi ta tsakela ku tshaha kusuka eka swiphato swimbirhi.
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka titsongo.
A ndzi ta tsakela ku boxa xiphiqo lexi hambanyisiweke.
A ndzi ta tsakela ku boxa mhaka ya nkoka ya xihatla.
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka to karhi tinharhu.
A ndzi ta tsakela ku boxa swimbirhi swa swona.
A ndzi ta tsakela ku angula eka swivilelo sweswo.
A ndzi ta tsakela ku vula marito matsongo.
A ndzi ta tsakela ku vula leswi tanihi nghimeto.
A ndzi ta tsakela ku swi vona swi ri karhi swi hlamuseriwa hi ndlela leyi faneleke.
A ndzi ta tsakela ku vona maendlelo lama ya tlakusiwa.
A ndzi ta tsakela ku vona maendlelo lama humelerisiwaka ku yisa emahlweni ya tlheriseriwa endzhaku.
A ndzi ta tsakela ku n’wi nkhensa ku va a nghenerile nhlengeletano.
A ndzi ta tsakela ku khumba mikombiso yaleyo.
A ndzi ta tsakela ku nkhwatihata mitlhontlhonkulu.
Hambiswiritano, a ndzi ta tsakela ku nyika mavonelo yo karhi mambirhi.
Hikokwalaho, a ndzi ta tsakela ku vutisa swivutiso swinharhu.
A ndzi ta tsakela ku pakanisa eka vundzeni.
A ndzi ta tsakela ku rhekhoda leswi laha.
Hikokwalaho, a ndzi ta titwa ndzi ri loyi a tivaka ku nkhensa swinene nseketelo wa n’wina.
Hikokwalaho, a ndzi ta tsakela ku tlakusa xinakulobye xa le xikarhi ka vaaki na va lexihundleni.
Hikokwalaho, a ndzi ta tsakela ku kunguhata tlhontlho.
A ndzi ta tsakela swinene ku tiva leswaku hikwalaho ka yini.
A ndzi ta tsakela swinene ku vona leswi.
Hi ku olova, a ndzi koti ku vona xivangelo xa leswi.
Hi ku olova, ndzi tsakela ku mi tsundzuxa leswi.
Kunene ndzi tshemba leswaku nkunguhato lowu wu ya emahlweni.
Kunene ndzi tshemba ku ri va ta endla tano hi xihatla.
Kunene ndzi tshemba ku ri leswi swa ha ri swa xiviri.
Ndzi vulavurile na vo tala eswitarateni.
Ndzi yima hi nseketelo wa mina wa xiboho.
Ndzi yima ndzi nga tsekatseki eka ku landzula ku amukela sweswo.
Ndza ha tshemba leswaku xexo i xiringanyeto xa kahle.
Ndza ha tshemba leswaku ntwanano lowu wu ni swiphiqo.
Ndza ha ehleketa ku ri swa ha vavisanyana mbilu.
Ndzi tshikelela leswaku ndzi le ku vulavuleni mayelana ni swikombelo.
Ndzi tshikelela leswaku xiviko lexi hi lexi nga ringananisiwangiki hi xiheri.
Hambiswiritano, ndzi tshikelela leswaku leswi a swo va swivutiso ntsena.
Ndzi tshemba hi matimba leswaku va fanerile hi nseketelo wun’wana na wun’wana.
Ndzi seketela hi matimba ku siveriwa ka swivumbeko hinkwaswo swa xihlawuhlawu.
Ndzi seketela hi matimba milawu ya nsirhelelo wa vatirhisi.
Ndzi kongomisa xitshembiso xa mina eka xidingo xa ku dyondza ka vutomi hinkwabyo.
Ndzi ringanyeta leswaku a ku fanele ku va ni ntirhisano lowukulu.
Ndzi ringanyeta ku ri a hi fanele ku va lava tshembekeke mayelana na leswi.
Ndzi ringanyeta ku ri hi tinyika nkarhi wa ku langutisa eka leswi.
Ndzi seketela matshalatshala yan’wana na yan’wana ku tlakusa mpfuno wa nhluvukiso.
Ndzi seketela xin’wana na xin’wana lexi muviki a se a xi vuleke.
Ndza xi seketela hi ku yimela ntlawa wa mina.
Ndzi seketela mihundzuluxo leyi nga ta olovisa leswi.
Ndzi seketela micinco leyi se yi endliweke.
Ndzi seketela ntwanano lowu fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke eka xiviko lexi.
Ndzi seketela swibumabumelonkulu swa xiviko lexi.
Ndzi seketela nkunguhato wa ku tlheriseriwa endzhaku ka xiviko lexi.
Ndzi seketela mikunguhato leyi se yi andlariweke.
Ndzi seketela mikunguhato ya muviki eka mhaka leyi.
Ndzi seketela xiviko no hoyozela muviki.
Ndzi seketela xiviko lexi se xi andlariweke.
Ndzi seketela xiphemu lexi xa xiyimo xa nhlanganelwa.
Ndzi seketela nkunguhato lowu, lowu twalaka swinene.
Ndzi andlarile hundzuluxo wa ku tlherisela endzhaku ndzimana leyi.
Eka swin’wana ndzi teka vonelo ro hambana eka leswi.
Ndzi swi teka ku ri u pfumelelana na mina.
Ndzi tekela enhlokweni leswi u swi vuleke.
Ndzi teka vonelo leri fanaka ra tindzimitsongo.
Ndzi nkhensa hinkwavo lava ndzi vhoteleke.
Ndzi nkhensa un’wana na un’wana eka ntirhisano na mpfuneto wa vona.
Ndzi nkhensa un’wana na un’wana eka nseketelo na swiringanyeto swa vona.
Ndzi n’wi nkhensa eka ku navelela kakwe lokunene swinene.
Ndzi n’wi nkhensa eka marito yakwe mayelana ni tipharachuti.
Ndzi nkhensa nkosikazi la hloniphekaka eka xivutiso xakwe.
Ndzi nkhensa muviki eka ntirho wakwe hinkwawo.
Ndzi nkhensa muviki eka mikunguhato yakwe ya vuxokoxoko lebyo enta.
Ndzi nkhensa muviki eka xiviko xakwe xa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi nkhensa muviki eka hundzuluxo wakwe wa nomo.
Ndzi mi nkhensa nakambe eka mikunguhato hinkwayo.
Ndza mi nkhensa naswona ndzi rindzerile nhlamulo.
Ndza mi nkhensa kun’we ni muviki hi ku kongomisa.
Ndza mi nkhensa eka mbhurisano lowu enetisaka swinene ngopfu.
Ndza mi nkhensa eka jekajekisano lowu akaka swinene.
Ndza mi nkhensa eka mavonelo yo karhi eka leswi.
Ndza mi nkhensa eka minyikelo ya wena mixo lowu.
Ndza mi nkhensa eka nhlamulo ya n’wina yo twisiseka swinene ngopfu.
Swa antswa, ndza mi nkhensa eka nyingiso wa n’wina lowo pimeka.
Ndza mi nkhensa emahlweni eka nhlamulo ya wena.
Hikokwalaho, ndzi papalatile eka ku vhotela nkunguhato.
Hikokwalaho, ndzi papalatile eka tin’wana ta tivhoti.
Hikokwalaho, ndzi pfumelelanile ni swo tala swa xiviko lexi.
Hikokwalaho, ndzi kombela nyingiso eka timhaka leti ta ntiyiso.
Hikokwalaho, ndzi vutisa xivutiso: hi yihi mitsakelo ya swa ikhonomi?
Hikokwalaho, ndzi ku kombela ku amukela mihundzuluxo leyi.
Hikokwalaho, ndzi ku kombela ku tekela enhlokweni mhaka leyi.
Hikokwalaho, ndzi ku kombela ku seketela mitwanano leyi fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke.
Hikokwalaho, ndzi ku kombela ku seketela hundzuluxo lowu.
Hikokwalaho, ndzi ku kombela ku tlherisela endzhaku marito yalawa!
Hikokwalaho, ndza tshemba leswaku swivilelo leswi a swi hanyi.
Hikokwalaho, ndza tshemba leswaku nxopaxopo lowu hi lowu nga tengangiki.
Hikokwalaho, ndza tshemba leswaku u le ku endleni hi ndlela leyi faneleke.
Hikokwalaho, ndzi khuwela ku cinca ka qhinga.
Hikokwalaho, ndzi teka xiviko lexi tanihi lexi hangalakeke swinene.
Hikokwalaho, ndzi bohile ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni nhlokomhaka.
Hikokwalaho, ndzi hlambanya leswaku ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo.
Hikokwalaho, ndzi endlile leswi a ndzi fanele ndzi swi endlile.
Hikokwalaho, a ndzi kunguhati ku vona munhu un’wana na un’wana nandzu.
Hikokwalaho, ndzi langutisela nhlamulo ya xivutiso.
Hikokwalaho, ndzi twa xi ri xiviko lexi nga ringananisiwangiki.
Hikokwalaho, ndzi titwa ntwanano lowu fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke wu ri lowu tsaneke.
Hikokwalaho, ndzi nyika xiviko nseketelo wa mina wo tala.
Hikokwalaho, ndzi mi rhamba ku tikatsa eka mhaka leyi.
Hikokwalaho, ndzi mi rhamba ku tlherisela marito ya n’wina yo karhi endzhaku.
Hikokwalaho, ndzi langutisela ku yisa emahlweni n’wangulano wa hina.
Hikokwalaho, ndzi tsakela ntsena ku tshikelela eka timhaka ta nkoka timbirhi.
Hikokwalaho, ndzi kunguhata leswaku hi pasisa xiviko.
Hikokwalaho, ndzi swi veke eka vhoti sweswi.
Hikokwalaho, ndza tisola eka nandzulo wa nandzulo lowu.
Hikokwalaho, ndzi avelana ni mavonelo ya muviki wa hina.
Hikokwalaho, ndzi avelana ni xivilelo xa n’wina eka mhaka leyi.
Hikokwalaho, ku ya hi nsinya, ndzi seketela ntwanano wa muxaka walowo.
Hikokwalaho, ndzi seketela ku amukeriwa ka xiviko lexi.
Hikokwalaho, ndzi seketela swibumabumelo swa vaviki.
Hikokwalaho, ndzi seketerile ku amukeriwa ka tsalwa leri.
Hikokwalaho, ndzi nkhensa vaviki eka ntirho wa vona.
Hikokwalaho, ndzi mi nkhensa hi mbilu yo basa swinene eka sweswo.
Hikokwalaho, ndzi mi susumeta ku seketela mihundzuluxo leyi.
Hikokwalaho, ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni swiphemu leswi ku vulavuriwaka ha swona sweswi.
Hikokwalaho, ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni nkunguhato lowu nga emahlweni ka hina.
Hikokwalaho, ndzi vhoterile nongoloko wa swiviko.
Hikokwalaho, ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo wa swibumabumelo swa xona.
Hikokwalaho, ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo wa xiboho.
Hikokwalaho, ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo wa mihundzuluxo leyi.
Hikokwalaho, ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo waxiviko lexi.
Hikokwalaho, ndzi vhotile hi ndlela leyi seketelaka swibumabumelo swakwe.
Hikokwalaho, ndzi vhoterile ku papalata eka xiboho lexi.
Hikokwalaho, ndzi vhoterile ku landzula xiyimo xa ntolovelo.
Hikokwalaho, ndzi lava ku tiveka erivaleni kahle swinene.
Hikokwalaho, ndzi amukela no seketela matshalatshala lama hi mbilu yo basa.
Hikokwalaho, ndzi amukela matshalatshala yan’wana na yan’wana eka tlhelo rero.
Hikokwalaho, ndzi amukela nghimeto wa ntwanano lowu.
Hikokwalaho, ndzi amukela ku yisiwa emahlweni ka nongonoko.
Hikokwalaho, ndzi amukela nkunguhato lowu nga laha mahlweni ka hina namuntlha.
Hikokwalaho, ndzi amukela nandzulo wa xiviko lexi.
Hikokwalaho, ndzi amukela nhlokomhaka leyi ku fikelela xiboho.
Hikokwalaho, ndzi ku navelela ku humelela kun’wana na kun’wana eka xona.
Ndzi ehleketa ku ri ndzi kotile ku hundzisa hungu.
Ndzi ehleketa ku ri mhaka yo hlaya leyi chavisaka yi fikeleriwile.
Ndzi ehleketa ku ri u humesile xiviko xa kahle.
Ndzi ehleketa ku ri ri vile lembe ra ku humelela.
Ndzi ehleketa ku ri i xikombelo lexi tengeke lexi nga le nawini.
Ndzi ehleketa ku ri i muxaka wa xivumbeko lexi tengeke.
Ndzi ehleketa ku ri i xivandla xa nkoka swinene.
Ndzi ehleketa ku ri sweswi i nkarhi wa kahle ku va leswi swi yimisiwa.
Ndzi ehleketa ku ri i nkunguhato lowu twalaka hinkwawo ka wona.
Ndzi ehleketa ku ri haswimbirhi swa twisiseka no va swi ri swa hiseko.
Ndzi ehleketa ku ri swi tengile, swi ringananisiwile no va leswi twisisekaka.
Ndzi ehleketa ku ri i swa nkoka mayelana ni swivangelo swa rihanyu.
Ndzi ehleketa ku ri i swa nkoka ku tsundzuka sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri i swa nkoka ku olovisa vucincanisi.
Ndzi ehleketa ku ri i ntsakelo wa havambirhi.
Ndzi ehleketa ku ri swi hi ndlela ya ku xandzana.
Ndzi ehleketa ku ri i nkarhi wa nghingiriko wun’wana.
Ndzi ehleketa ku ri i nkarhi wa micinco yin’wana.
Ndzi ehleketa ku ri xi tlanga xiave xa nkoka swinene.
Ndzi ehleketa ku ri xi fanele ku endliwa lexi tirhaka hi ndlela leyi vonakaka.
Ndzi ehleketa ku ri swi fanele ku katsiwa eka leswi humelerisiwaka.
Ndzi ehleketa ku ri swi kombisa mpfumaleko wa hiseko.
Ndzi ehleketa ku ri wu vile jekajekisano wa nkoka swinene.
Ndzi ehleketa ku ri swi ta va swa xiyimo xa le henhla swinene ku tlula hinkwaswo eka un’wana na un’wana.
Ndzi ehleketa ku ri a swi ta va mianakanyo ya kahle.
Ndzi ehleketa ku ri ntlawa wa mina wu faneriwile hi leswi.
Ndzi ehleketa ku ri timhaka tin’wana ta ntiyiso ti fanele ku amukeriwa.
Ndzi ehleketa leswaku ndzi vile erivaleni kahle.
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi nga vuriwa ku humelela.
Ndzi ehleketa leswaku hambanyiso walowo wu dinga ku endliwa.
Ndzi ehleketa leswaku xin’wana na xin’wana xi se xi endliwile hi ndlela leyi nga yona.
Ndzi ehleketa leswaku sweswo swi fanele ku va xipakaniso xa hina.
Ndzi ehleketa leswaku yaleyo i mianakanyo yo antswa ku tlurisa mpimo.
Ndzi ehleketa leswaku rero i endlelo leri nga rona hi ndlela ya nkhaqato.
Ndzi ehleketa leswaku yaleyo i vhelufu ya vuhlayiseki leyi twalaka swinene.
Ndzi ehleketa leswaku xexo i xihlovo xa ntamu.
Ndzi ehleketa leswaku walowo i mfikelelo wa kahle swinene ngopfu.
Ndzi ehleketa leswaku yaleyo i yinhla ya nkoka swinene.
Ndzi ehleketa leswaku sweswo hi swona hinkwaswo leswi hi nga swi endlaka.
Ndzi ehleketa leswaku na wona i nchumu wa kahle.
Ndzi ehleketa leswaku i xivumbi lexi vilerisaka ku tlurisa mpimo.
Ndzi ehleketa leswaku yaleyo i yinhla ya swa tipolotiki ya nkoka.
Ndzi ehleketa ku ri sweswo i swa nkoka eka vumundzuku.
Ndzi ehleketa ku ri sweswo i n’wangulo wa xihatla swinene.
Ndzi ehleketa ku ri walowo i nchumu lowu hinkwerhu hi wu lavaka.
Ndzi ehleketa ku ri yaleyo i yinhlankulu yo sungula.
Ndzi ehleketa ku ri walowo i n’wangulo woxe wa kahle.
Ndzi ehleketa leswaku hi leswi hoxekeke hi ndlela yo xandzana.
Ndzi ehleketa leswaku swi dinga nseketelo wa hina lowu nga erivaleni.
Ndzi ehleketa leswaku walowo i n’wangulo wa kahle.
Ndzi ehleketa leswaku swi dinga goza ro yisa emahlweni ra kahle.
Ndzi ehleketa leswaku un’we a nge yisi emahlweni ku kotisa leswi.
Ndzi ehleketa leswaku swi rhumela xikoweto xa nkoka.
Ndzi ehleketa leswaku yaleyo yi vile ndlela ya maendlelo leyi twalaka swinene.
Ndzi ehleketa leswaku sweswo a swi ta va leswi nga ehleketiwangiki kahle hi xiheri.
Ndzi ehleketa leswaku mfularhelo hi yona mhaka.
Ndzi ehleketa leswaku nkunguhato hi lowu lemukisaka swinene.
Ndzi ehleketa leswaku xiviko xi fanele ku amukeriwa.
Ndzi ehleketa leswaku ku ni mune wa swivumbi swa nkoka.
Ndzi ehleketa leswaku ku vile ni ntirhisano wa misava hinkwayo.
Ndzi ehleketa leswaku ku ni ku hambana loku nga erivaleni.
Ndzi ehleketa leswaku ku ni xitshunxo xo olova.
Ndzi ehleketa leswaku lama i magozankulu yo yisa emahlweni.
Ndzi ehleketa leswaku xiphemu lexi a hi xa nkoka swinene.
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi nga ka swi nga vuyelerisiwi ku ringana.
Ndzi ehleketa leswaku leyi i mhaka ya nkoka ya masungulo.
Ndzi ehleketa leswaku lexi i xiphiqo lexi tiyeke xa ntiyiso.
Ndzi ehleketa leswaku lowu i ntwisavusiwana lowukulu swinene.
Ndzi ehleketa leswaku lowu i nkunguhato lowu twalaka.
Ndzi ehleketa leswaku leswi i xiphemu xa xona.
Ndzi ehleketa leswaku leyi i nhlamuselo ya nkhaqato.
Ndzi ehleketa leswaku leyi i ndlela yo yisa emahlweni.
Ndzi ehleketa leswaku leswi hi leswi un’wana na un’wana a swi lavaka.
Ndzi ehleketa leswaku xiyimo lexi a xi sirheleleki hi ntiyiso.
Ndzi ehleketa leswaku leswi na swona i ku vuyeriwa.
Ndzi ehleketa leswaku yaleyo yi vile mhaka ya mpfumalavutihlamuleri.
Ndzi ehleketa leswaku ha pfumelelana ku ya hi nsinya wa timhaka.
Ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu ha soleka.
Ndzi ehleketa leswaku hi faneriwile hi tihlamulo tin’wana.
Ndzi ehleketa leswaku hi le ku tlangeni hi ndzilo.
Ndzi ehleketa leswaku hi humelerile eka leswi.
Ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku amukela leswi hi vutshembeki.
Ndzi ehleketa leswaku ha va kolota.
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanele ku kombisa hambanyiso lowu.
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanele ku pakanisa eka vona.
Ndzi ehleketa leswaku a hi fanelanga ku tihuhulukisa.
Ndzi ehleketa leswaku ha ha ri ni tindlela leti khomekaka.
Ndzi ehleketa ku ri sweswo swi ta hi yisa emahlweni hinkwerhu ka hina.
Ndzi ehleketa ku ri sweswo swi ta ku kumela nseketelo.
Ndzi ehleketa ku ri walowo a wu ta va nchumu wo biha.
Ndzi ehleketa ku ri sweswo a swi ta va leswi hi pfunaka.
Ndzi ehleketa ku ri sweswo a ku ta va ku ri matirhiselo ya kahle ya mali.
Ndzi ehleketa ku ri sweswo a swi ta va swi ri swa vutlhari no va leswi twalaka!
Ndzi ehleketa leswaku u va loyi a nga wa ximodeni hi ndlela leyi nga fanelangiki.
Ndzi ehleketa ku ri nhlamulo ya leswi hi leyi nga erivaleni.
Ndzi ehleketa ku ri vumundzuku i bya nkoka swinene ngopfu.
Ndzi ehleketa ku ri mhaka se yi tshamisekisiwile.
Ndzi ehleketa ku ri nkarhi wa ntiyiso se wu fikile.
Ndzi ehleketa ku ri xivutiso xa nono xi le rivaleni swinene.
Ndzi ehleketa ku ri swa nkarhi lowu nga hundza sweswi swi hundzile.
Ndzi ehleketa ku ri muviki u ni endlelo leri nga rona.
Ndzi ehleketa ku ri xiviko xi endla vululami eka sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri vutihlamuleri byi le ka matlhelo hamambirhi.
Ndzi ehleketa ku ri xindzhakwandzhakwana a xi ta va lexi faneleke swinene.
Ndzi ehleketa ku ri xiyimo xi nyanyile ku tlula xexo.
Ndzi ehleketa ku ri ku ni swiphiqo mayelana ni manyikelo lama ya tilayisense.
Ndzi ehleketa ku ri ku ni timhaka ta nkoka timbirhi laha.
Ndzi ehleketa ku ri ku ni xiphiqo xa mbulavurisano laha.
Ndzi ehleketa ku ri ku ni swo tala eka sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri ku ni vuxaka lebyi tiyeke swinene ngopfu.
Ndzi ehleketa ku ri ku ni nyangwa wa nkateko.
Ndzi ehleketa ku ri a va fanele ku swi endla ka ha ri ni nkarhi swinene.
Ndzi ehleketa ku ri a va fanele ku langutisa eka leswi nakambe.
Ndzi ehleketa ku ri jekajekisano lowu wu vile lowu pfunaka swinene.
Ndzi ehleketa ku ri jekajekisano lowu wu komba sweswo kahle ngopfu.
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xihumelelo lexi veke kona hi nkarhi wa kahle swinene.
Ndzi ehleketa ku ri leyi i mhaka yo karhi ya xihatla swinene.
Ndzi ehleketa ku ri leyi i mhaka ya nkoka leyi faneleke ku tshikeleriwa.
Ndzi ehleketa ku ri leyi i mhaka ya nkoka swinene.
Ndzi ehleketa ku ri lowu i nhluvukiso wa kahle swinene.
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xivangelo lexi twalaka swinene ngopfu.
Ndzi ehleketa ku ri lama ya se ya ri masungulo ya ntolovelo lama nga ya nkoka.
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xiviko xa nkoka ku tlurisa mpimo.
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi le rivaleni eka nongonoko.
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xiyimo xa nsinya lexi nga erivaleni.
Ndzi ehleketa ku ri leswi i swa nkoka eka matlhelo hamambirhi.
Ndzi ehleketa ku ri leswi hakunene hi leswi lavekaka.
Ndzi ehleketa ku ri leswi hi leswi lulameleke swivangelo swa vanhu.
Ndzi ehleketa ku ri lexi a hi xiyimo lexi sirhelekaka.
Ndzi ehleketa ku ri leswi i ku yisa emahlweni kun’we ka nkoka.
Ndzi ehleketa ku ri kumbexana leswi swi nyanyilenyana ku tlurisa mpimo.
Ndzi ehleketa ku ri leyi ko va mihlolo hakunene.
Ndzi ehleketa ku ri lowu i nchumu lowu hi wu endlaka hinkwerhu.
Ndzi ehleketa ku ri lowu i nchumu lowu hi nga wu fikelelaka.
Ndzi ehleketa ku ri leswi i khombo lerikulu swinene kwalaho.
Ndzi ehleketa ku ri leswi hi leswi nga swa nkoka namuntlha.
Ndzi ehleketa ku ri nkunguhato lowu i wun’we wa kahle.
Ndzi ehleketa ku ri leswi a swi fanele swi ri xipakaniso xa hina hi xiviri.
Ndzi ehleketa ku ri lexi a xi ri xiboho xa xinawu xa nkoka ku tlurisa mpimo.
Ndzi ehleketa ku ri leswi a swi ta va mbuyelo wa kahle.
Ndzi ehleketa ku ri leswi a swi ta va swi ri xihoxo xa matimba.
Ndzi ehleketa ku ri leswi na swona i swa nkoka swinene ngopfu.
Ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu ha pfumelelana eka sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu hi va toloverile swinene.
Ndzi ehleketa ku ri hi le ku sunguleni ku antswisa swilo.
Ndzi ehleketa ku ri le ku tekeni leswi hi matimba swinene.
Ndzi ehleketa ku ri hi le ku vulavuleni hi makhotso ya le xihundleni.
Ndzi ehleketa ku ri hi nga pfumelelana eka ntwanano lowu fikeleriweke handla ka swilaveko leswi pimiweke.
Ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu hi nga pfumelelana mayelana ni sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu hi nga nyika vumbhoni eka sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri hi nga tinyungubyisa hi leswi.
Ndzi ehleketa ku ri hi nga va lava khomaneke swinene ngopfu.
Ndzi ehleketa ku ri hi nga va hi endlile ku humelela hi xihatla swinene.
Ndzi ehleketa ku ri hi ni mfanelo ya ku tiva.
Ndzi ehleketa ku ri hi ni xiphiqo xa matimba laha.
Ndzi ehleketa ku ri hi endlile ntirho wa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi ehleketa ku ri hi vile ni jekajekisano wa xiyimo xa le henhla swinene.
Ndzi ehleketa ku ri hi pfunetile ku tshungula sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku endla hi matimba lamakulu swinene ngopfu.
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku va ni vukheta swinene.
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku langutisana ni timhaka tin’wana ta ntiyiso.
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku tilulamisa ku antswa.
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku va ni vukheta swinene laha.
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku va erivaleni swinene namuntlha.
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ku va lava nga ni vutumbuluxi bya matimba ya ku yisa ko karhi.
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku papalata swilo swo tala swinene.
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku tshama hi ri karhi hi tshikelela sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ku tirhisa nkateko lowu.
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku tikambela eka sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri sweswo hi swi kolota vatsoniwa!
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku tekela leswi enhlokweni.
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku kongomisa nyingiso eka swivandla swimbirhi.
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku tihoyozela eka sweswo.
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku endla swin’wana mayelana na leswi.
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku titwa hi enetisekile hi leswi.
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku va ni xin’we nkarhi wun’wana na wun’wana.
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanelanga ku va vampfumalantwisiso exikarhi ka hina.
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku khomelela eka xona hi ntiyiso.
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku vuyelerisa ematshan’weni ya kona ntila lowu wa mpimanyeto.
Ndzi ehleketa ku ri hi lava ku teka xiboho.
Ndzi ehleketa ku ri u le ku vuleni leswaku wa swi endla.
Ndzi ehleketa ku ri u dinga ku langutisa eka leswi.
Ndzi ehleketa ku ri a wu fanele ku tekela sweswo enhlokweni.
Ndzi ehleketa ku ri u ta swi kuma swi ri leswi amukelekaka swinene.
Hambiswiritano, ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku ya emahlweni.
Kahlekahle, ndzi ehleketa ku ri ndzi khorwisiwile, …
Hikokwalaho, ndzi ehleketa ku ri hi nga ka hi nga yi emahlweni.
Hikokwalaho, ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku ehleketa hi vukheta.
Na mina ndzi ni ntsakelo swinene ngopfu eka xivutiso lexi.
Na mina ndzi tshemba leswaku xinakulobye hi lexi humeleleke nkarhi wu nga se fika.
Na mina ndzi hlanganile ni van’wana va vanhu lava.
Ndzi vile xiphemu eka tivhoti hinkwato tolo.
Ndzi pfumelelana na yena hi ntalo eka mhaka yaleyo.
Ndzi tshemba hi ntiyiso leswaku wa swi fambisa.
Ndzi tshemba leswaku matshalatshala lama ya ta va lama tswalaka mihandzu.
Ndzi tshemba leswaku u ta yisa mhaka leyi emahlweni.
Ndza tshemba u ta tekela leswi enhlokweni.
Ndza tshemba u ta endla swin’wana mayelana ni sweswo.
Sweswi ndzi hundzulukela eka nhlamuselo ya vhoti ya mina.
Sweswi ndzi hundzulukela eka mfanelo ya vukhondzi.
Ndza swi twisisa leswaku ku ni mihambano ya mavonelo.
Ndza swi twisisa leswaku ku ni swiphiqo swa xithekiniki laha.
Ndza swi twisisa leswaku leswi i swiviko swa nkoka swinene.
Ndza swi twisisa leswaku lexi i xiphiqo xo karhi.
Ndza swi twisisa leswaku leswi swi fanele ku yisiwa emahlweni.
Ndzi twisisa swivilelo leswi boxiweke eka timhaka ta misava hinkwayo.
Ndzi twisisa swivangelo leswi u swi nyikeke.
Ndzi twisisa xikalo xa xiphiqo hi nkhaqato.
Ndza swi twisisa ku ri hikwalaho ka yini hi fanele ku ya eka tlhelo ra ndlandlamuxo.
Hambiswiritano, ndza swi twisisa leswaku mivulavurisano yi le ku yeni emahlweni kahle.
Ndzi susumeta un’wana na un’wana ku tekela sweswo enhlokweni.
Ndzi susumeta un’wana na un’wana ku tshama a khomile timhaka ta ntiyiso.
Ndzi mi susumeta hinkwenu ku tikambela eka leswi.
Ndzi mi susumeta hi matimba ku ehleketa mayelana ni sweswo.
Ndzi mi susumeta ku pfuna eka mhaka leyi.
Ndzi mi susumeta ku swi tshika eka sweswo.
Ndzi mi susumeta ku endla nhlawulo lowu nga wona.
Ndzi mi susumeta ku landzula xiletelo xa vukorhokeri.
Ndzi mi susumeta ku landzula mihundzuluxo leyi mundzuku.
Ndzi mi susumeta ku avelana eka matshalatshala lama.
Ndzi mi susumeta ku seketela mikunguhato ya muviki.
Ndzi mi susumeta ku teka leswi hi matimba swinene.
Ndzi vhoterile ku amukeriwa ka mihundzuluxo leyi.
Ndzi vhoterile nkunguhato wa vuhlayiseki bya vavabyi.
Ndzi vhoterile leswi hi enetiso lowukulu swinene namuntlha.
Ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo wa xiletelo lexi.
Ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo wa ku pfula mikanerisano yaleyo.
Ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo wa matshalatshala ya xinawu.
Ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo wa swibumabumelo swa muviki.
Ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo wa pfampfarhuto lowu wa xiboho.
Ndzi vhotile hi tlhelo ra ntsakelo wa tsalwa leri ra nkoka.
Ndzi vhotile hi ku seketela nhlelo wa muviki.
Ndzi lava xiviko ku va lexi nga xa ku humelela.
Ndzi lava ku vulavula hi mhaka ya vutumbelo.
Ndzi lava ku vulavula hi mhaka ya mindhurho.
Ndzi lava ku va loyi a nga twisisekiki no va loyi a akaka.
Ndzi lava ku nyika vonelo ro karhi eka matirhisiwelo hi ku kongoma.
Ndzi lava ku kongomisa nyingiso eka xiphemu lexi khomeke swa matimu.
Ndzi lava ku gimeta hi timhaka ta nkoka timbirhi.
Ndzi lava ku n’wi hoyozela eka matshalatshala yakwe.
Ndzi lava ku tirhana ni timhaka timbirhi hi ndlela yo tsemakanya.
Ndzi lava ku bula hi mhaka ya nkoka leyi yo hetelela namuntlha.
Ndzi lava ku kongomisa nyingiso eka timhaka timbirhi.
Ndzi lava ku hlamusela ku ri hikwalaho ka yini ndzi endlile tano.
Ndzi lava ku hlamusela ku ri hikwalaho ka yini leswi swi hoxekile.
Ndzi lava ku heta hi miehleketo ya kahle.
Ndzi lava ku kongoma eka vhoti.
Ndzi lava ku nyika yinhla ya maendlelo lama landzelelanaka.
Ndzi lava ku nyika na yinhla yaleyo laha.
Ndzi lava ku endla yinhla leyi ku va ya le rivaleni hi ndlela leyi nga kanakanisiki.
Ndzi lava ku endla yinhla leyi ku va leyi nga erivaleni swinene ngopfu.
Ndzi lava ku endla yinhla leyi ku va leyi tiyeke swinene ngopfu.
Ndzi lava ku nyika timhaka ta nkoka tinharhu eka leswi.
Ndzi lava ku nyika timhaka ta nkoka tmbirhi ku va leti nga erivaleni swinene.
Ndzi lava ku boxa hundzuluxo wa phenxeni hi ndlela yo tsemakanya.
Ndzi lava ku rhwalela swin’wana leswi endliwaka kunene.
Ndzi lava ku ku tiyisisa eka yinhla yaleyo.
Ndzi lava ku vuyelerisa hungu rero laha namuntlha.
Ndzi lava ku vula swin’wana nakambe eka leswi.
Ndzi lava ku twarisa miehleketo yo tsundzuxa. 
Ndzi lava ku vulavula mayelana ni rimintsu ra nkayakayo.
Ndzi lava ku tshikelela yinhla leyi nakambekambe.
Ndzi lava ku n’wi nkhensa eka nhlamulo yakwe.
Ndzi lava ku n’wi nkhensa eka xiviko lexi.
Ndzi lava ku nkhwatihata nkoka wa vuhlanganisi.
Kutani ndzi lava ku veka emahlweni mikunguhato minharhu.
Ndzi lavile ku swi endla nghingiriko wa nongonoko.
Ndzi lavile ku boxa sweswo eka nhlokomhakankulu leyi.
Ndzi lavile ku vulavula na wena mayelana ni leswi.
Ndzi hoyozela vaviki eka ntirho wa vona hi moya wa kahle swinene.
Na mina a ndzi ri muviki eka xihumelelo xexo.
A ndzi tsakile ku tlurisa mpimo ku tirha na vona.
A ndzi ya nyika mhaka ya nkoka leyi fanaka.
A ndzi ri eka vukona bya vukhongeri bya swikwembu.
A ndzi nga enetisiwanga xiheri hi nhlamulo.
A ndzi nga enetisiwanga xiheri hi xitshunxo lexi.
A ndzi nga rhambiwanga eka jekajekisano lowu nga hundza.
A ndzi nga ri ni vutihlamuleri bya ku hlwela ka namuntlha.
A ndzi ri un’we ndzexe malembe matsongo lama hundzeke.
A ndzi ri muviki eka xiviko xexo xo karhi.
A ndzi ri mutwisiwakuvava wa nghozi ya le magondzweni.
Hikokwalaho, a ndzi tsakile swinene ngopfu ku vhota hi ndlela ya ntsakelo eka swona.
Hikokwalaho, a ndzi kotanga ku seketela xiboho.
A ndzi byeriwile ku ri swi ta va leswi durhaka swinene.
A ndzi ringeta ku hlamusela leswi humeleleke.
Ndzi amukela mavonelo yo karhi yakwe eka mhaka leyi namuntlha.
Ndzi amukela sweswo no langutisela eka swona.
Ndzi amukela mitwanano leyi ku kanelanisiweke ha yona.
Ndzi amukela mihundzuluxo leyi ku twananiweke yona.
Ndzi amukela ntwanano lowu fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke lowu ku fikiweke eka wona.
Ndzi amukela ntwanano lowu fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke lowu fikeleriweke.
Ndzi amukela minyikelo leyi endliweke.
Ndzi amukela ku amukeriwa ko hetelela ka nongonoko lowu.
Ndzi amukela nkateko wa ku va ni jekajekisano lowu.
Ndzi amukela ku herisiwa swa nkarhinyana ka ku yirisiwa.
Ndzi amukela ntwanano exikarhi ka matiko no hoyozela vaviki.
Ndzi amukela ntwanano lowu exikarhi ka vanhu lava nga vanakulobye.
Ndzi amukela nawu lowu hikuva ha wu dinga.
Ndzi amukela xiviko lexi tanihi antswiso wa kahle.
Ndzi amukela nseketelo wa wena wo tala eka nkunguhato lowu.
Ndzi amukerile xiboho lexi, kutani ndzi seketerile xiviko.
Ndzi yile ekule swinene eka leswi ndzi swi vuleke.
Ndzi ta papalata mayelana ni xiviko lexi.
Ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi papalata eka vhoti yo hetelela.
Ndzi ta va wo sungula ku xi seketela.
Ndzi ta sungula hi kaye wa mihundzuluxo ya xithekiniki.
Ndzi ta tshemba sweswo loko ndzi xi vona.
Ndzi ta vuya eka sweswo na swona.
Ndzi ta kongomisa ntsena eka xivutiso xa nyutliliya.
Ndzi ta tirhana ni mhaka yin’wana na yin’wana nakambekambe.
Ndzi ta gimeta eka mhaka ya xiviri swinene.
Ndzi ta gimeta hi vonelo ro karhi mayelana ni vutherorisi.
Ndzi ta gimeta hi rito mayelana ni maendlelo.
Ndzi ta pakanisa ntsena eka timhaka ta nkoka titsongo.
Ndzi ta pakanisa ntsena eka swiphemu swimbirhi swa xithekiniki.
Ndzi ta nghena eka swona hi vuxokoxoko byo enta swinene.
Ndzi ta ku nyika swikombiso swo hlayanyana.
Ndzi ta ku nyika vuxokoxoko byin’wana mayelana ni leswi.
Ndzi ta ku nyika xikombiso xin’we xa leswi.
Ndzi ta hundza hi le ka swo hlayanyana swa swona.
Ndzi ta tshikela vaviki hinkwaswo leswi saleke.
Ndzi ta tipimanisa ntsena eka timhaka ta ntiyiso leti landzelaka.
Ndzi ta boxa yitsongo ya mihundzuluxo yaleyo.
Ndzi ta boxa ntlhanu wa swona hi ku kongomisa.
A ndzi nga vi xiphemu xa vunyingi byebyo.
A ndzi nga ha tlheleli nakambe eka dyondzo yaleyo.
A ndzi nga seketeli mihundzuluxo yin’wana na yin’wana.
Hikokwalaho, a ndzi nga seketeli nhlokomhaka leyi.
Sweswi ndzi ta nyika vonelo ro karhi eka xibumabumelo xa pfampfarhuto.
Sweswi ndzi ta tlhelela eka mongo wa mhaka.
Sweswi ndzi ta tlhelela eka vayimeri va mipimo ya xikweleti.
Sweswi ndzi ta tlhelela eka nhlokomhaka ya mina: eneji.
Sweswi ndzi ta tlhelela eka xivutiso xin’wana.
Ndzi ta boxa ntsena timhaka ta nkoka swinene ngopfu.
Ndzi ta hlaya xihlambanyo xa nhlengelo.
Ndzi ta tlhelela eka leswi ku nga ri khale.
A ndzi nga ha vuli swo tala eka xiteji lexi.
Ndzi ta seketela no vhotela xiviko lexi.
Ndzi ta teka vhoti ku ya hi xikombelo.
Ndzi ta tekela enhlokweni kahle xivutiso xa wena.
Ndzi ta vulavula na yena mayelana ni mhaka leyi.
Ndzi ta ku byela hilaha va nga ta angula hakona.
Ndzi ta ku byela swo tala mayelana ni sweswo endzhakunyana.
Ndzi ta ku byela loyi a nga ekhotsweni.
Kutani ndzi ta hlamula swivutiso eka mhaka leyi.
Hikokwalaho, ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni nawu lowu.
Hikokwalaho, ndzi ta va ndzi nga ri ku pasiseni mikunguhato leyi.
Hikokwalaho, a ndzi nga ha boxi mhaka leyi nakambe.
Hikokwalaho, a ndzi nga ha vuyeli eka mhaka leyi.
Hikokwalaho, ndzi ta vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni mihundzuluxo leyi kunguhatiweke.
Ndzi ta ringeta ku angarhela swo tala swa swona.
Ndzi ta ringeta ku nyika nhlamuselo yitsongo.
Ndzi ta ringeta ku xixima nkarhi lowu pimiweke.
Sweswi ndzi ta tlhelela eka hofisi ya nseketelo.
Ndzi ta vhotela xiletelo xa matirhisiwelo ya maendlelo ya swa bayiloji ya swa vumaki na swikongomelo swin’wana hi ndlela yo homboloka.
Hambiswiritano, ndzi ta ku rhumela vuxokoxoko hinkwabyo.
Swi tano, ndzi ta nghenela nhlengeletano leyi hi xiviri.
Ndzi n’wi navelela ku humelela kun’wana na kun’wana eka ntirho wakwe.
Ndzi xi navelela ku humelela kun’wana na kun’wana eku endleni tano.
Ndzi navelela matshalatshala ya vaakitiko swa xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo.
Ndzi tsakela ku kongomisa nyingiso eka vulavisisi na nhluvukiso.
Ndzi tsakela ku n’wi hoyozela eka xiviko xakwe.
Ndzi tsakela ku koka nyingiso eka mhaka yin’we,
Ndzi tsakela ku tshikelela leswi ta ha suka ehansi.
Ndzi tsakela ku tiva ku ri hikwalaho ka yini leswi swi fanele ku va tano?
Ndzi tsakela ku vula rito mayelana na sweswo.
Ndzi tsakela ku ka ndzi nga vuli swo tala mayelana na swona.
Ndzi tsakela ku n’wi nkhensa eka ntirhisano wakwe.
Ndzi tsakela ku ku nkhensa hi ku va yimela.
Ndzi ku navelela ku humelela kun’wana na kun’wana eka vumundzuku.
Ndzi ku navelela ku humelela kun’wana na kun’wana eka ntirho lowu.
Ndzi ku navelela ku humelela kun’wana na kun’wana eka ntirho wa wena.
Ndzi ku navelela mikateko leyinene na ku humelela kun’wana na kun’wana.
Ndzi ku navelela ku humelela eka vhoti ya mundzuku.
Hambiswiritano, ndzi tsakela ku vutisa xivutiso xin’wana nakambe.
A ndzi tivi loko hi nga fanelanga ku nyika xin’we.
A ndzi tivi loko u nga nyika vonelo ro karhi eka sweswo.
A ndzi tivi leswi humeleleke eka maendlelo ya vanhu.
A ndzi tivi leswi xitshunxo xo hetelela xi nga ta va xona.
A ndzi tivi loko hi nga fanelanga ku swi langutisa nakambe.
A ndzi ta engetela xivutiso xin’wana eka leswi.
A ndzi ta pfumelelana na yena eka matitwelo yakwe ya le henhla swinene.
A ndzi ta tlhela ndzi sola madzolonga hinkwawo lama lwisanaka ni vamanana.
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku tshikelela timhaka ta nkoka tinharhu.
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vulavula mayelana ni misinya.
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nkhensa vanakulorhi.
A ndzi ta kombela xiyimo xa maendlelo lama fanaka mikarhi hinkwayo.
A ndzi ta tsakela nhlamulo ya xivutiso lexi.
A ndzi ta swi tsakela loko leswi a swi lulamisiwile.
A ndzi ta kombela mbhasiso eka mhaka leyi.
A ndzi ta kombela leswi ku va swi tekeriwa enhlokweni.
A ndzi ta kombela vonelo ra wena eka leswi.
A ndzi ta kombela nseketelo wa wena eka leswi.
A ndzi ta n’wi kombela ku swi langutisa.
A ndzi ta kombela leswaku un’wana a hlamula xivutiso xa mina.
A ndzi ta kombela leswaku ndzulamiso lowu wu endliwa.
A ndzi ta kombela leswaku hinkwerhu hi endla sweswo.
A ndzi ta kombela vatirhi va kambisisa sweswo.
A ndzi ta va kombela leswi ndlela yin’wana yi nga yona.
A ndzi ta mi kombela ku amukela xikombelo lexi.
A ndzi ta mi kombela ku lulamisa yinhla leyi.
Hikokwalaho, a ndzi ta mi kombela ku va ni vutihlamuleri.
A ndzi ta mi kombela ku kambisisa tiimeyili ta n’wina.
A ndzi ta mi kombela ku lulamisa sweswo, ndzo kombela.
A ndzi ta mi kombela ku susa ku kanakana loku.
A ndzi ta mi kombela ku swi konanisa.
A ndzi ta mi kombela ku tlakusa mhaka leyi.
A ku na nchumu swo tanihi leswi swi pfelelaka eka xiviko lexi . 
A ku na nchumu leswi nga endliwaka mayelana ni nkayakayo lowu ni switsongo . 
Sweswi ndzi mutwisiwakuvava wa ku dzaha fole hi ndlela leyi nga kongomiki . 
Sweswi ndzi ta eka mitwanano ya xinakulobye xa swa ikhonomi . 
Sweswi ndzi ta eka mhaka ya vuhangalasi . 
Sweswi ndzi ta jikela eka swipimelo swa ximunhu . 
Sweswi i rito leri nyikiwaka hi ndlela yo tsemakanya mayelana ni tihlokomhakankulu . 
Sweswi hi tlhelela eka xiviko lexi hi burisanaka hi xona namuntlha . 
Sweswi hi langutisana ni leswi kanakanisaka swi nga leswi landzelaka . 
Hambiswiritano , sweswi i mayelana ni vugevenga lebyi tiyeke swinene . 
Sweswi a hi nkarhi wa matlangwana . 
Sweswi a hi nkarhi wa ku tsavula mitila . 
Sweswi i nkarhi wa ku paluxa mianakanyo ya wena . 
Sweswi i nkarhi wa ku vulavula timhaka hi ndlela leyi pfulekeke no va ta ntiyiso . 
Sweswi i nkarhi wa ku va leswi swi humelela . 
Sweswi i nkarhi wa ku hisekela ku fikelela leswikulu swinene . 
Sweswi i nkarhi wa ku endla sweswo ntsena . 
Sweswi hi wona nkarhi wa ku endla hikuva mundzuku wu ta va wu ri nkarhi lowu saleke endzhaku swinene . 
Sweswi i nkarhi wa ku langutisa eka vumundzuku . 
Sweswi swo fanela ku humelerisiwa hi ku endla kunene . 
Sweswi swi le ku tlakusiweni hi matiko ya xidemokiratiki . 
Sweswi swi vuyerile eka ntirho wa siku hi vuenti . 
Sweswi i nkarhi wa vumbiwa . 
Sweswi a hi langutiseni eka xin'we lexi landzelaka . 
Sweswi a hi hundzeleni eka vumundzuku . 
Hambiswiritano , sweswi a hi vulavuleni hi vumundzuku . 
Sweswi mhaka leyi nga kona i ya mpfuneto wa ku aka hi vuntshwa . 
Sweswi ku se ku vile ni mihundzuluxo yo hlayanyana . 
Sweswi a ku na minete leyi faneleke ku lahleka . 
Sweswi a ku na mali yo ringana ya kun'wana . 
Sweswi ku ni mhaka ya ku tsutsumisa ndzima leyi se yi khatsiweke . 
Sweswi i mpfuneto wa ntirhiso wa miako . 
Sweswi hi ya eka mhaka ha yin'weyin'we ya nkoka eka xiviko xa wena . 
Sweswi hi ya eka xiphemu xa vumbirhi xa ku nghenelela ka mina . 
Sweswi hi va kombela ku endla swo tala ku hundza leswi . 
Sweswi hi langutisa eka mpimo wa swa vuthu . 
Kutani sweswi hi fanele ku xi nyika mali ? 
Sweswi hi ta eka mhaka leyi khumbaka misava hinkwayo . 
Sweswi hi ni nkarhi wa ku antswisa swilo . 
Sweswi hi pfumelelanile hi ta engetelo wuntshwa . 
Sweswi hi na swona hi ndlela ya ku tsariwa kunene . 
Sweswi hi se hi kombisile leswaku leswi swa koteka . 
Sweswi hi ni xiyimo lexi fanaka nakambe . 
Sweswi hi fanele ku ahlula swivutiso swa xipolotiki . 
Sweswi hi fanele ku endla leswaku swi tirha hi ku endla kunene . 
Sweswi hi fanele ku endla leswaku swi hanya . 
Sweswi hi dinga ku ya emahlweni ni ku kunguhato . 
Sweswi hi fanele ku vhotela tsalwaxidzi . 
Sweswi hi ya eka eneji na ku cincacinca ka tinguva . 
Kutani sweswi hi fanele ku endla yini ku kota ku swi fikelela ? 
Sweswi ku se ku vutisiwile timhaka to tala swinene . 
Kutani , tanihi laha ndzi vuleke hakona , xiyimo se xa nyanya . 
Kutani sweswi un'wana na un'wana wa swi vona leswaku a hi swona . 
Hambiswiritano , sweswi xi se xi byarhile vutihlamuleri hi ntalo . 
Hambiswiritano , sweswi hi le ku vulavuleni mayelana ni vanhu lava nga erendzweni . 
Hambiswiritano , sweswi hi nga cinca ntsakelo wa swa tipolotiki . 
Kutani sweswi hi ntiyiso , sweswo a hi xiphiqo . 
Kutani sweswi swi humile endleleni hi ndlela leyi nga ambamberiwiki kunene . 
Kutani sweswi vamanana na vatatana , ntirho a wu se hela . 
Kutani sweswi , ku tlula leswi tshameke swi va kona , hi nga ka hi nga swi koti ku tsakisa un'wana na un'wana . 
Kutani sweswi xivutiso xa mina hi lexi nge , xana sweswo swi vula yini ? 
Nakambekambe , hi langutisanile ni xiyimo lexi fanaka . 
Sweswi , nkhomaniso exikarhi ka leswimbirhi wu le rivaleni . 
Sweswi xiyimo xa timhaka hi lexi tsemaka nhlana swinene . 
Sweswi ku ni xivangelo lexi twalaka xa ku swi endla nakambe . 
Kutani sweswi i mhaka ya ntiyiso , ku nga ri switshembiso swa hava . 
Sweswi swi le ku humeleleni etibuweni ta lwandle . 
Sweswi hi kongomile eka tlhelo leri hambaneke . 
Sweswi u ni xiphemu xa ku rhangela lexi u faneleke ku xi tlanga . 
Masiku lawa a swi koteki ku hanya handle ka gezi . 
Matimba ya nyutliliya a ya weli kona eka vumundzuku . 
Milavisiso yo hlaya yi kombisa leswi tanihi yona mhaka . 
Swihingakanya eka leswi swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Swi le rivaleni leswaku xin'we kumbe swimbirhi a swi fambanga kahle . 
Swi le rivaleni lesaku xiviko xi khomile timhaka ta nkoka leti hi ti seketelaka . 
Swi le rivaleni leswaku hi vika hi ta matirhelo ya nawu . 
Swi le rivaleni leswaku i mbuyelo lowu hi tsakisaka . 
Swi le rivaleni leswaku engetelo wa ku vhota ka vunyingi i wa nkoka swinene . 
Swi le rivaleni leswaku ku ni mbalango lowu hanyaka wa xiyimo . 
Swi le rivaleni , a va fanelanga ku tisa nxungeto eka rihanyo . 
Swi le rivaleni , lava nga ni vutihlamuleri va fanele ku tengisiwa . 
Swi le rivaleni , hi nga ka hi nga swi amukeli eka swiyimo leswi . 
Swi le rivaleni , ku humelela ka wena a ku vanga loku teke hi ku olova . 
Swi tano , ndzi ta endla leswi a vulaka swona . 
Swi tano , ndzi ta vula swin'wana mayelana na leswi . 
Swi tano , ku fikelela mitwanano handle ko landza swipimelo leswi vekiweke a swo fanela ku endliwa . 
Swi tano , swi vumbiwile hi ku fikelela mitwanano handle ko landza swipimelo leswi vekiweke . 
Swi tano , i swa muxaka wa nkarhinyana . 
Swi tano , sweswo a swi twali . 
Swi tano , ku ni nsinya mayelana ni leswi faneleke ku endliwa kusukela eka vulawuri byin'we hambiloko swi khumba miganga . 
Swi tano , a va kali va famba ku ya fika ekule ku ringana . 
Swi tano , swi ta tekeriwa enhlokweni . 
Swi tano , leswi a swi nga pfumeleriwi ku ya emahlweni . 
Swi tano , leswi na swona hi leswi vumbaka mianakanyo ya masungulo . 
Swi tano , swivutiso sweswo swi lava ku ahluriwa . 
Swi tano , hi se hi tiva swo tala swinene . 
Swi tano , hi tlangela nkoka wa swona haswimbirhi . 
Swi tano , a hi rivalanga hi ta timfanelo ta ximunhu . 
Swi tano , hi fanele ku hlayisa mindzilakana ya le handle . 
Swi tano , hi fanele ku endla leswaku tisisiteme leti ti va ta ximanguva lawa . 
Swi tano , a hi fanelanga ku tsan'wa ku cinca ka matshamelo ya vanhu ku ya hi tindhawu ta lomu va velekiweke kona , rifuwo ra vona , mafu na mavabyi . 
Swi tano , hi ta landzelerisa leswi hi vukheta lebyikulu swinene . 
Swi tano , ndzi nga ka ndzi nga ngheneleli eka mhaka yaleyo . 
Swi tano , a ndzi swi twangi leswaku ndzi tumbetile matitwele lama ya mina . 
Swi tano , ndzi teka mhangu leyi tanihi mhaka leyikulu swinene . 
Swi tano , xiyimo xa macincacincelo xa laveka . 
Swi tano , swipimelo swo karhi swi fanele ku endliwa . 
Swi tano , u endla swo tala ku tlula sweswo . 
Swi tano , nkalahetiseko wu tama wa ha ri eka makete wun'we . 
Swi tano , na swona i ntwanano wa qhinga . 
Swi tano , i nhlokomhaka leyi tikaka swinene . 
Swi tano , swi ta humelela eka timhaka tin'wana . 
Swi tano , makete wa muxaka walowo a wu hanyi . 
Swi tano , swivumbi ha xin'wexin'we swi ni nkoka . 
Swi tano , mhaka ya matshamelo ya swilo hi leyi kumekaka yi ri karhi yi humelela . 
Swi tano , muviki u tlherile a yelanisa na leswi . 
Swi tano , ntirho a wu se hela . 
Swi tano , ku ni swiyimo leswi fambelanaka ni mapimanyetele . 
Swi tano , ku ni swivilelo leswi nga enawini mayelana ni leswi fambelanaka ni misava hinkwayo . 
Swi tano , ku ni mitirho leyintshwa na ya vumundzuku . 
Swi tano , ku ni milawu eka levhele ya rixaka . 
Swi tano , ku ni xivangelo xa leswi . 
Swi tano , ku hava leswi ringaneke swi nga le ku endliweni . 
Swi tano , ka ha ri na swo tala leswi faneleke ku fikeleriwa . 
Swi tano , ka ha ri ni xivandla xa ku antswisa . 
Swi tano , leswi a swi ahluli swiphiqo . 
Swi tano , leswi a swi tirhi eka mhaka ya ku endla kunene . 
Swi tano , lexi i xiphiqo lexi khomekaka xa swa tipolotiki . 
Swi tano , leswi ko va minyikelo leyitsongo ntsena . 
Swi tano , leswi swi ta fanela ku burisaniwa hi swona . 
Swi tano , leswi a swi nga tshami swi ri leswi kotekaka ku fikeleriwa hi ku endla kunene . 
Swi tano , hi ri kun'we hi nga fikelela swo tala swinene . 
Swi tano , hi alana ni mihundzuluxo leyi . 
Swi tano , hi vulavula hi matikonkulu yo hambana . 
Swi tano , hi nga ka hi nga pfumelelani ni endlelo leri . 
Swi tano , hi ni mitlhontlho leyi vonakaka swinene laha . 
Swi tano , hi ta swi langutisa hi xihatla . 
Eka sweswo a ku nga fanelanga ku vile ni ku kanakana ka muxaka wihi kumbe wihi . 
Eka sweswo , hi tlhelo ra mina ndzi khorwisekile . 
Ina ka , a ku ri nsirhelelo wa swihlahla . 
Hi swona , sweswo a hi swona leswi hi swi boheke . 
Vadyuhari va fanele ku tekiwa tanihi nhundzu ya nkoka . 
Eka levhele ya mina tanihi munhu ndzi amukela xiviko . 
Eka levhele ya swa ikhonomi , xiyimo hi lexi nga ni khombo swinene . 
Eka ndzinganiso , hi leswi nga mhaka ya kahle swinene . 
Hambiswiritano , eka ndzinganiso hi nga amukela hundzundzuluxo . 
Eka masungulo yalawa , swi nga ka swi nga kumi nseketelo wa hina . 
Eka leswi kanetanaka na swona , hundzuluxo wo karhi wa laveka . 
Eka leswi kanetanaka na swona , xin'wana na xin'wana xi fikile laha xi yimeke ndhawu yin'we ntsena . 
Eka leswi kanetanaka na swona , eka timhaka tin'wana swi wile . 
Eka leswi kanetanaka na swona , i mhaka ya xiyimo xa le henhla xa vuhenyi bya mitshungu lexi veke kona nkarhi wo leha . 
Eka leswi kanetanaka na swona , sweswi kahlekahle swi le ku anameni . 
Eka leswi kanetanaka na swona , swi nga sivela nhluvukiso wa swona . 
Eka leswi kanetanaka na swona , swi ta va leswi nga ekhombyeni lerikulu swinene . 
Eka leswi kanetanaka na swona , swi ta yisa emahlweni ni ku nyanyisa ku biha ka xiyimo . 
Eka leswi kanetanaka na swona , swi ta engeteleka ku ya hi vukulu . 
Eka leswi kanetanaka na swona , swi ta hlohletela lava ha ku fikaka . 
Eka leswi kanetanaka na swona , mhaka yo tanihi yaleyo a yi koteki . 
Eka leswi kanetanaka na swona , minongoti leyimbirhi hi leyi khomaneke handle ko hambaniseka . 
Eka leswi kanetanaka na swona , ku ni ntsakelo lowu nga pimiwiki hi matimba yo karhi . 
Eka leswi kanetanaka na swona , i vadyandzaka va vona hinkwavo . 
Eka leswi kanetanaka na swona , swi tama swa ha tirhisiwa . 
Eka leswi kanetanaka na swona , swi fanele ku nyanyula nhluvukiso wa swona . 
Eka leswi kanetanaka na swona , hi ni nkateko laha . 
Eka leswi kanetanaka na swona , hi fanele ku va lava hananaka . 
Eka leswi kanetanaka na swona , hi fanele ku khomelela eka mhaka leyi tiyeke mikarhi hinkwayo . 
Eka leswi kanetanaka na swona , sweswi hi fanele ku swi tiyisisa hi matimba . 
Eka leswi kanetanaka na swona , hi swi teka tanihi mhaka leyikulu swinene . 
Eka leswi kanetanaka na swona , hi lava vulawuri lebyi bohaka bya swihahampfhuka kumbe swikepe . 
Eka leswi kanetanaka na swona , sweswo a hi swi lavi . 
Eka leswi kanetanaka na swona , leswi hi swi vonaka i dzolonga . 
Ku ya hi tihlayo , a hi veni erivaleni swinene . 
Ku ya hi tihlayo , leyi i mhaka leyi yaka emahlweni na ku burisaniwa hi yona . 
Tanihi mhaka ya nkoka yo sungula , xana hi nga endla yini ? 
Eka timhakankulu , ha ha langutiserile . 
Eka timhakankulu ta nkoka , hi le ka ntwanano wun'we . 
Hi tlhelo lerin'wana , ku ni swiphemu swa kahle swinene . 
Hi tlhelo lerin'wana , sweswo i swa ntumbuluko ntsena . 
Hi tlhelo lerin'wana , hi ni swin'wana swa swihlayisiwa . 
Hi tlhelo lerin'wana , hi ni maendlelo . 
Hi tlhelo lerin'wana , hi fanele ku va vanhu va xiviri . 
Hi tlhelo lerin'wana , hina hi hexe hi tumbuluxa leswi nga riki enawini . 
Eka hinkwaswo , swi fambile kahle swinene . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , hi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni tsalwa leri . 
Eka timhaka leti , a ku vanga ni ku tumbuluxiwa ka vuxaka lebyinene . 
Eka leswi ndzi pfumelelana na n'wina hinkwenu . 
Eka masungulo lama , vuxaka bya hina byi ta tiyisiwa . 
Eka mhaka leyi , ndzi seketela muviki handle ko tipfinyinga. 
Eka mhaka leyi ya nkoka , hi fanele ku alela ku cincisiwa miehleketo . 
Eka mhaka leyi ya nkoka , a ndzi ku twisisi . 
Eka nkutlunyo lowu , ndzi fanele ku boxa timhaka to karhi timbirhi . 
Eka mhaka leyi ya nkoka hi ku kongomisa , a ku ni vutumbuluxi . 
Nakambekambe , a hi fanelanga ku huhulekisiwa . 
Nakambekambe , ndza ku hoyozela eka xiviko xa wena . 
Nakambekambe , swi hlulekile ku endla tano . 
Nakambekambe , i mhaka ya mitolovelo . 
Nakambekambe , ndzi kongomisa swikhenso swa mina hi mbilu hinkwayo eka muviki . 
Nakambekambe , vatirhisi va hina va fanele ku endliwa va xirhangana . 
Nakambekambe , kutanike ndzi kongomisa swikhenso swa mina hi mbilu hinkwayo eka muviki . 
Nakambekambe , leyi ku fanele ku va nhlamulo ya mina . 
Nakambekambe , lexi a hi xiyimo xa kahle . 
Nakambekambe , leswi a hi leswi ndzi langutiseleke . 
Nakambekambe , hi le ku hembeleni ka vaaki va hina . 
Nakambekambe , hi ta langutisa eka mhaka ya kona . 
Tlhontlho wun'we wu ta hi le ka matiko lama hluvukeke . 
Siku rin'wana hi ta fanela ku ya emahlweni swinene . 
Nkayivelo wun'we wa mali leyi faneleke ku fikelela swo karhi a hi loku fanaka ni lowun'wana . 
Xikombiso xin'we i mfambafambo wa vanhu lava ha riki lavatsongo . 
Mhaka yin'we yo karhi leyi vuriwaka yi mayelana ni mpfumaleko wa matirhelo lama nga erivaleni . 
Mhaka yo karhi yin'we tanihi ndlela ya nghimeto . 
Munhu u tshemaba leswaku lexi i xiboho xa vutlhari . 
Vanhu va miliyoni va hanya eka xifundzhatsongo lexi . 
Dzana ra malembe a hi khale ngopfu . 
Wun'we i miehleketo ya le n'walungwini wa mhaka leyi . 
Wun'we i nkoka wa vuxaka bya vaakindhawu . 
Yin'we i mhaka ya rimba ra swa timali . 
Mhaka yin'we ya nkoka yo hetelela eka xiyimo lexi nga kona . 
Mhaka yin'we ya nkoka yo hetelela eka nhlokomhaka ya vamanana . 
Mhaka yin'we yo hetelela i ya xitandzi . 
Xin'wana xa swiletelo hi lexi fambelanaka ni eneji leyi tirhisiwaka nakambe . 
Rin'wana ra mahungu i ku tirha swin'we . 
Yin'we ya timhaka leti nga ni swipimelo swa mapaluxelo ya tona ku vile nhlayo ya vanhu lava tshamaka eka ndhawu yo karhi . 
Xin'wana xa swona hi nkhaqato i xigwevo xa rifu . 
Xin'wana xa leswi i ntshuxeko wa vuhangalasamahungu ya vutsari bya maphephahungu . 
Xin'we xa leswi , hi ku kongomisa i swa nkoka swinene . 
Munhu o fanela ku langutisa eka nkarhi lowu hundzeke . 
Hundzuluxo wun'we kumbe mimbirhi yi dinga ku lulamisiwa . 
Xivulavuri xin'we xi vulavurile hi xidingo xa vuleteri . 
Xilo xin'we xi fanele ku va lexi nga erivaleni ku sukela sweswi . 
N'we : makete wa misava hinkwayo a wu le ku tirheni hi ntiyiso . 
I swipimelo leswi hlanganisiweke ntsena swi nga ta humelela . 
Ku se ku hundzile nkarhi lowutsongo himpfhuka xa swona . 
I matimu ntsena lama nga ta hi byela ntiyiso . 
I xirho xin'we ntsena lexi nga ta papalata eka mhaka leyi . 
I munhu un'we ntsena loyi a nga ta pona eka leswi . 
Hi wena ntsena loyi a tivaka nhlamulo ya xihundla lexi . 
Ku pfuriwa ka makete i xiyimo xa leswi khumbaka misava hinkwayo . 
Mavonelo ya hilaha leswi swi faneleke ku endlisiwa xiswona ya hambana . 
Van'watipolotiki va tlhelo leri kanetaka va tshama va ri ni nchavo ehenhla ka vutomi bya vona . 
Kumbe a hi dingi ku hlamusela vutumbuluxi ? 
Kumbe hi swi lavisa njhani ku engetela xiyimo xa pindzuriso ? 
Kumbe i nkayakayo wa sisiteme ? 
Kumbe i endlelo ra xiboho lexi leteriwaka hi ku hlanganisa switiviwa swo hambanahambana , kumbe i yini ? 
Kumbe u ta lava leswaku ndzi endla sweswo ? 
Ku ya hi matshamelo ya nhlangano , hofisi ya phuresidente yi vile leyi humeleleke swinene . 
Eku sunguleni , a hi ehleketa leswaku leri ku vile endlelo ra kahle . 
Vatirhikulorhi van'wana va yelanisile na mhaka leyi . 
Matiko man'wana na swifundzhatsongo swi fanele ku endla leswi fanaka . 
Hambiswiritano , mihluvukiso yin'wana etikweni yi fanele ku ya emahlweni . 
Swivumbeko swin'wana swa maavelo ya swa timali swi nga ha tirhisiwa . 
Swi tano , vanhu van'wana a va fanele ku ka va nga ri kona laha . 
Swivandla swin'wana swa pholisi swi fanele ku va tihlokomhaka ta mbhurisano . 
Mihlangano yin'wana ya swa tipolotiki a yi fanele yi ri karhi yi endla leswi fanaka . 
Swivutiso swin'wana swa endlelo swi se swi kongomisiwile eka mina . 
Swifundzhatsongo swin'wana swi fanele ku teka xiboho eka milawu ya swona n'winyi . 
Swivulavuri swin'wana swi hundzile eka leswi se ke swi humelerile . 
Van'wana va kongomanile ni ku wa hikwalaho ka nkoxo . 
Van'wana va chava leswaku ku ta va ni ku avana swinene . 
Handle ka swona , va ta endla kahle swinene ku kumeka va miyerile . 
Handle ka swona , hi ta tlhela hi kumeka hi ri lava hlweleke ku fika nakambe . 
Handle ka swona , hi nga ka hi nga swi koti ku tshama hi ri eka levhele leyi . 
Handle ka swona , hi ta ya hi ndlela leyi kongomaka eka jekajekisano handle ko jikajika . 
Handle ka swona , hi ta va hi vile ni nkayakayo wo hlamarisa swinene . 
Handle ka swona , ndzi amukela swiletelo no tlhela ndzi swi seketela . 
Handle ka swona , ndzi ehleketa kuri hundzuluxo wu fanele ku tlheriseriwa endzhaku . 
Handle ka swona , ndzi ehleketa kuri hi le ku tlangiseni nkarhi . 
Handle ka swona , a ndzi ta va ndzi nga pfumelelanga ku cincana ka leswi . 
Handle ka swona , a hi leswi kotekaka ku va ni ku tshemba . 
Handle ka swona , swi kumeka hi ku olova swi ri nongoloko wa switatimende leswi nga tshembekangiki. 
Handle ka swona , ndzi rhandza ku mi nkhensa swinene ngopfu eka vutinyiketeri bya n'wina . 
Handle ka swona , nawu wa ku dyanana tanihi swihari swa nhova wu ta tirha . 
Handle ka swona , ku ni khombo ra ku tlangisa switirhisiwa . 
Handle ka swona , va siyiwile voxe emphewukeni . 
Handle ka swona , ntwanano lowu a wu fanele wu nga vanga kona . 
Handle ka swona , hi fanele ku nyikiwa swipfuneto swo engetela . 
Handle ka swona , hi langutisanile ni nxungeto wa ku va hi kumeka hi ri lava humeke endleleni . 
Handle ka swona , hi ta kumeka handle ko kanakanisa hi ri lava hlulekaka ku swi endla . 
Handle ka swona , hi ta fanela ku va ni jekajekisano . 
Nghingiriko wa hina wu ta va eka masungulo ya nkarhi wo leha . 
Migingiriko ya hina yi ni swiave eka nhlayo ya vanhu va laha kaya . 
Xikongomelonkulu xa hina i ku tshamisekisa nxavo lowu nga tsekatsekiki . 
Hundzuluxo wa hina eka nhlokomhaka leyi wu landzuriwile . 
Nhlamulo ya hina eka swivutiso leswi i , e-e . 
Endlelo ra hina hi rona ri ri rin'we leri nga kona handle ko kanakana . 
Endlelo ra hina eka mikanerisano hi leri akaka swinene . 
Vaaki va hina a va faneriwanga hi leswitsongo , vamanana na vatatana . 
Komiti ya hina yi andlarile mihundzuluxo mimbirhi eka xiviko lexi . 
Pholisi leyi fanaka ya swa vunjoveri yi dinga ku hundzuluxiwa . 
Minyikelo ya hina eka swona yi se yi endliwile . 
Swisolo swa hina swi pfunile ku tisa ku cinca . 
Pholisi ya hina ya ku rhurha ka vanhu leyi nga kona sweswi a ya ha amukeleki . 
Xikoxo xa hina xa ku lava leswaku leswi swi endliwa xi landzuriwile . 
Ikhonomi ya hina hi xitalo yi kumeka yi ri leyi simekiweke ehenhla ka vutivi . 
Ntokoto wa hina mayelana ni endlelo leri wu vile wa kahle . 
A swi kanakanisi leswaku van'wamapurasi va hina a va yi lavi pholisi leyi . 
Xipakaniso xa hina xi fanele ku va eka vanhu hi voxe . 
Ntshuxeko wa hina a hi leswi a wu fanele ku va xiswona loko wu helerile . 
Ntlawa wa hina a wu amukeli swo tanihi nchumu walowo . 
Ntlawa wa hina a wu lavi ku hingakanya ndlandlamuxo . 
Ntlawa wa hina wu hlambanya erivaleni ku pasisiwa ka leswi kumiweke eka xiviko lexi . 
Ntlawa wa hina wu swi seketela hi ntalo hi matlhelo hinkwawo . 
Ntlawa wa hina wu seketela ntwanano . 
Ntlawa wa hina wu tsakisiwile hi mikunguhato ya komiti . 
Ntlawa wa hina wu ta vhotela xiviko lexi hi ndlela leyi tiyeke . 
Hambiswiritano , ntlawa wa hina wu lulamile ku endla tano . 
Ndhawu ya hina ya swa vukorhokeri yi xixima nsinya wa jekajekisano wa vaaki . 
Tindhawu ta hina ta vukorhokeri ta tirha naswona ti ta ya emahlweni ti ri karhi ti tirha . 
Ntirho wa hina i ku hlohletela na ku va pfuna . 
Vuahluri bya hina byi ta va lebyi simekiweke ehenhla ka timhaka ta ntiyiso . 
Varhangeri va hina va kumeka va ri lava nga ha fambelaniki na hanyelo ra ntiyiso . 
Xikongomelonkulu i ku sirhelela mbango . 
Hungu ra hina ri le rivaleni : leyi i mikoka ya hina . 
Mavonelo ya hina ya hambana mayelana ni masungulo ya swa nawu . 
Pholisi ya hina yi dinga ku va leyi paluxaka vutlhari swinene . 
Hikokwalaho , xiyimo xa hina eka mhaka leyi ya nkoka hi lexi akaka . 
Xiyimo xa hina xi ta va lexi nga erivaleni eka leswi . 
Xiphiqo xa hina hi leswi humelelaka eku heteleleni . 
Ku fanele ku konanisiwa tisisiteme ta ntshovelo . 
Muviki wa hina u tiyisile handle ko kanakanisa eka mhaka yaleyo ya nkoka . 
Muviki wa hina u tsakela ku engetela marito lamatsongo . 
Xiviko xa hina xi tshikelela swinene eka mhaka leyi ya nkoka . 
Xiboho xa hina hi lexi xaxamelaka swinene na leswi . 
Vutihlamuleri bya hina i ku kumeka hi ri karhi hi va tirhisa . 
Nkoka wa hina hi lowu wa xivumbeko ku tlula swo tala . 
Ntshamo wa hina wu ta yimisiwa nkarhinyana . 
Vun'we bya hina byi le ku vekeriweni eka xikambelwana . 
Nseketelo wa hina a ko va nseketelo ku ya hi nsinya . 
Ntirho wa hina i ku va pfuneta hi sweswo . 
Nguva ya hina na yona yi fika emakumu . 
Tindhawu ta hina timbirhi ta vukorhokeri ti vile leti fambaka hi ntila lowu nga wona . 
Ku twisisa ka hina hileswaku swi tsongahatiwile swinene . 
Miehleketo ya hina mayelana ni leswi hi leyi nga erivaleni swinene . 
Miehleketo ya hina eka timhaka leti vumbaka mbilu hi leyi nga erivaleni . 
Hi kongomisa ku tlangela ka xiviri na swikhenso swa hina eka muviki . 
Ntsakelo wa hina i ku va xiphemu xa leswi . 
Ntirho wa hina hi lowu veke wa xiyimo xa le henhla swinene mayelana ni leswi . 
Hambiswiritano , ntirho wa hina eka leswi a wu se hela . 
Misava ya hina a yi nga ha pfuki yi fanile nakambe . 
Eka lembe leri hundzeke , leswi swi se swi fikeleriwile . 
Hi ku katsakanya , lexi i xiphemu xa ntirho wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Hi ku katsakanya , ndzi tsakile hikokwalaho ka tsalwa leri amukeriweke . 
Hambiswiritano , hi ku katsakanya leswi swi le rivaleni leswaku i mpimo wa ximanguva lawa . 
Hi ku katsakanya , hinkwerhu hi tsakisiwile hi leswi fikeleriweke handle ko landzelela swilaveko leswi vekiweke . 
Phakisitani i xikombiso xa kahle eka mhaka leyi ya nkoka eka nkarhi wa sweswi . 
Mpfumaleko wa mitirho eka vatswari hi swona xivangelo xa vana lava nga evuswetini . 
Vatswari va ni xiave xa nkoka swinene ku xi tlanga laha . 
Ndzinganiso wa swilo i xiphemu xa nkoka swinene eka xidemokirasi hi xoxe . 
Phalamende yi nga tinyungubyisa hi mpimanyeto wa 2010 . 
I ntiyiso leswaku phalamende yi ni mitsano ya yona . 
Nkateko wa kona hileswi phalamende yi kotaka ku vulavula hi swona . 
Phalamende yi vile ni timfanelo letitsongo eka maendlelo lama . 
Phalamende yi swi pasisile hi nhlayonkulu leyi nga pimekiki . 
Phalamende yi komberile ntwanano wa ntiyiso wa misava hinkwayo . 
Phalamende yi hlamuseriwile hi ndlela yo tsemakanya mikarhi hinkwayo . 
Phalamende yi se yi endlile leswi eka levhele leyi . 
Phalamende yi endlile matshalatshala yo tala hi tlhelo leri . 
Phalamende yi tekerile enhlokweni marito yo karhi lama wena u ya endleke . 
Hambiswiritano , phalamende yi kunguhatile mihundzuluxo yo hlaya swinene . 
Phalamende a yi enetisekanga hi ku hetiseka mayelana ni vonelo leri . 
Mikarhi yo tala phalamende yi kumeka yi siyiwile emphewukeni . 
Phalamende yi tekile ndlela leyi hoxekeke eka leswi . 
Phalamende yi le ku ringeteni ku kumisisa timhaka ta ntiyiso . 
Phalamende yi lemuka kahle hi ta mihundzuluxo leyi kunguhatiweke . 
Phalamende yi fanele ku va ni xitiyanhlana xa ku veka swirhangana . 
Phalamende yi dinga ku khomelela eka mhaka yo karhi handle ko tsekatseka eka xivandla lexi . 
Sweswi phalamende yi fanele ku vhotela mihundzuluxo . 
Phalamende yi tlanga xiavenkulu eka ndlandlamuxo wa pholisi . 
Phalamende yi fanele ku tlhela yi pfuna eka mhaka leyi . 
Phalamende yi fanele ku tikatsa hi ntalo eka maendlelo lama . 
Phalamende yi fanele ku tikatsa eka endlelo ra matholele . 
Swi tano , phalamende yi fanele ku tshama yi ri karhi yi tivisiwa hi xiheri . 
Phalamende a yi ri ni ntsakelo wa ku olovisa nawu . 
Phalamende yi ta tshama yi ri leyi tiyimiseleke eka leswi . 
Phalamende a yi nga pfumelelani na ku cinca kun'wana na kun'wana laha . 
Swi tano ku ta tihlanganisiwa na phalamende eka leswi . 
Minyikelo ya phalamende eka maendlelo lama yi vile ya nkoka swinene . 
Ntsakelo wa phalamende eka mhaka leyi wa amukeleka swinene . 
Nseketelo wa swa tipolotiki eka phalamende ehenhla ka matshalatshala lama wu na nkoka . 
Xidemokirasi xa phalamende a xi fanelanga ku tekiwa tanihi ndlela leyi chipeke . 
Xiphemu xa swona xa ha dinga ku endliwa . 
Xiphemu xa nongonoko xi fambelana ni rihanyo ra vaaki . 
Swi tano , xiphemu xa leswi i ku nyika swivangelo leswi twalaka swa maendlelo ya swo karhi . 
Ku tlherile ku boxiwa na vutekaxiave bya vaakindhawu . 
Vutekaxiave eka makete wa mitirho byi fanele ku ndlandlamuxiwa . 
Vutekaxiave byi le mbilwini ya xidemokirasi . 
Nyingiso wo karhi wu fanele ku kongomisiwa eka ku tika loku . 
Nyingiso wo karhi wu fanele ku kongomisiwa eka nsivelo lowu . 
Nyingiso wo karhi wu fanele ku kongomisiwa eka van'wamabindzu lavatsongo va vantshwa . 
Hikokwalaho , nyingiso wo karhi wu fanele ku kongomisiwa eka swona . 
Nyingiso wo karhi wu ta kongomisiwa eka rihanyo ra vutswedyana . 
Ku tshikelela ko karhi ku vekiwa eka ku lwisana ni madzolonga ehenhla ka vamanana . 
Ku tirhana ni mhaka ha yin'weyin'we i nxungeto eka rihanyo ra ximunhu . 
Xinakulobye i mhaka leyi yisiwaka emahlweni eka xivandla lexi . 
Vakhandziyi a va fanelanga ku dinga ku hakelela vusirheleri . 
Mhaka ya ku va muvabyi loyi a tsarisiwile ku kuma vutshunguri byo karhi a hi leswi faneleke ku kanetiwa . 
Kurhula ku endliwa exikarhi ka lava nga le ku lweni . 
Vanhu va chava xin'wana na xin'wana lexi nga lexintshwa . 
Vanhu va le ku tlhakisiweni siku rin'wana na rin'wana . 
Vanhu va hanya eka mpimo wa le hansi swinene wa vusweti . 
Vanhu va lulamile ku ya kombisa ku vilela eswitarateni . 
Vanhu va vurile leswaku leswi swi nga humelela nakambe . 
Vanhu va vulavurile mayelana ni xinakulobye . 
Vanhu etikweni ra mina a va ha swi amukeli leswi . 
Vanhu va fanele ntsena ku kombela ku nyikiwa nkarhi wa ku vulavula . 
Vanhu va fanele ku pfumeleriwa ku hanya vutomi bya vona . 
Vanhu va fanele ku va ni mfanelo ya ku kumeka va hambanile na van'wana . 
Vanhu a va fanelanga ku sindzisiwa ku famba . 
Vanhu va lava vulawuri byo tala ehenhla ka vutomi bya vona . 
Vanhu va lava ku vona tindhawu ta vukorhokeri ti ri leti pfulekeke swinene . 
Vanhu va ta ya va ri karhi va tekiwa tanihi nhundzu ya nkoka . 
Kumbexana ndzi nga nyika xikombiso xin'we kumbe swimbirhi . 
Kumbexana a ndzi nga dingi nkarhi lowu hinkwawo . 
Kumbexana ndzi fanele ku hlamusela matimundzhaku ya leswi 
Kumbexana ndzi ta va ni nkarhi mundzuku nimixo . 
Kumbexana hileswi ku se ke ku hundzile malembe mambirhi ntsena . 
Kumbexana a nga swi tivanga leswaku a ndzi ri mani . 
Kumbexana u ta va ni nkarhi wa ku yingisela . 
Kumbexana hileswi a ku tshinela masiku ya ku wisa . 
Kumbexana a ku ri nkarhi wa kona wa leswi , hambi tano . 
Kumbexana swi ta hetelela swi vile nhlengeletano endzhaku ka swona . 
Kumbexana leswitsongo swi ta kumeka swi ri leswo tala eka mhaka leyi . 
Kumbexana timhaka to tala swinene hi leti nga eka nxungeto laha . 
Kumbexana a a ri wo antswa ku tlula van'wana va vona . 
Kumbexana sweswo swi nga kumeka hi ndlela leyin'wana . 
Kumbexana sweswo hi leswi faneleke ku langutisiwa eka vumundzuku . 
Kumbexana vahlanganisi va nga endla swin'wana mayelana ni leswi . 
Kumbexana ku ni swin'wana swo tala leswi hi nga swi vulaka . 
Kumbexana ka ha ri ni nkarhi wa ku ntlhetlhela endzhaku . 
Kumbexana ku nga ha va ni n'wangulo wa sweswo . 
Kumbexana leswi swi khomanisiwa ni mhaka ya nkoka ya nkarhi lowu hundzeke . 
Kumbexana leswi hi swin'wana leswi lavaka jekajekisano wun'wana . 
Kumbexana hi ta tlhela hi va ni nkateko nakambe . 
Kumbexana hi ta fanele ku chava mbuyelo . 
Kumbexana u nga hlamusela xivangelo xa leswi ? 
Kumbexana u nga hi byela swin'wana mayelana ni leswi . 
Kumbexana u nga va ni marito yo karhi eka sweswo . 
Hikokwalaho , kumbexana a hi fanelanga ku endla vuavanyisi bya xihatla . 
Kumbexana swi nga kumeka hi ndlela yin'wana ku ri mhaka leyi . 
Ndzi pfumelele ku gimeta hi mianakanyo leyi landzelaka . 
Ku se ku hundzisiwile marito yo karhi ya vanhu vo karhi mayelana ni muviki . 
Mina hi ndzexe a ndzi rhandzi theme ra ku khotsa . 
Mina hi ndzexe loko ndzi vulavula ndzi amukela hinkwaswo leswi nga laha henhla . 
Mina hi ndzexe ndzi le ka ntsakelo wa matshalatshala yo tano . 
Mina hi ndzexe ndzi tiyimiserile ku vona nxaviselano wu humelela . 
Mina hi ndzexe ndzi tshemba leswaku i xiyimo xo hlawuleka lexi veke kona nkarhi wo leha . 
Mina hi ndzexe a ndzi ehleketi tano ni switsongo . 
Mina hi ndzexe a ndzi se amukela tinyiko to tano . 
Mina hi ndzexe ndzi ehleketa kuri i mianakanyo ya xiyimo xa le henhla . 
Mina hi ndzexe ndzi ehleketa leswaku milawu leyi ya pfuna . 
Mina hi ndzexe ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku va vanhu va xiviri . 
Hambiswiritano , mina hi ndzexe ndzi ni mivalango mimbirhi ku yi endla . 
Ndzi kombela leswaku mi ndzi pfumelela ku va ni marito yo karhi manharhu yo engetela . 
Ndzi kombela leswaku mi ndzi pfumelela ku nyika timhaka ta nkoka tin'wana tinharhu . 
Ndzi kombela leswaku mi ehleketa hi ta ku vuyela eka sisiteme liya ya khale . 
Ndzi kombela leswaku mi endla leswaku leswi swa ahluriwa hi xihatla lexi kotekaka . 
Ndzi kombela leswaku u hi nyika tihlamulo leti kongomeke eka swivutiso leswi . 
Ndzi kombela leswaku u kombisa ku vilela ematshan'weni ya hina hinkwerhu . 
Ndzi kombela leswaku u khomelela eka matlangelo lama tengeke . 
Ndzi kombela mi twisisa leswaku a ku nga vi na nhluvuko . 
Ndzi kombela hi va tshikisa xileswi va nga xi swona . 
Ndzi kombela leswaku hi nga ka hi nga swi tshikisi leswi nga xiswona . 
Xivumbeko xa vunyingi xi fanele ku vumba xiphemu xa ritiyi ra tiko . 
Timhaka ta nkoka leti tshikeleriwaka eka pfampfarhuto wa switshunxo . 
Qhinga ra pholisi a hi leri fambelanaka ntsena ni matshalatshala lamantshwa . 
N'wangulano wa swa tipolotiki ni matiko ya vunharhu ka ha ri leswi ku nga hlawuriwaka eka swona . 
Vurhangeri bya swa tipolotiki eka mhaka leyi byi na nkoka swinene ngopfu . 
Ku laveka ntsakelo wa swa tipolotiki ku va leswi swi kota ku humelela . 
Hi ku vulavula hi ndlela ya swa tipolotiki , hi le ka ligi ya xifundzhatsongo . 
Hi ndlela ya swa tipolotiki , ndzi pfumela leswaku ku ni timhangu tin'wana . 
Tipolotiki ti kumeka embilwini ya jekajekisano . 
Photugali , tanihi xikombiso , ri vile leri endleke leswi fanaka ni leswi . 
Vukorhokeri bya swa poso byi fanele ku ya emahlweni tanihi vukorhokeri bya vaaki . 
Hambiswiritano , tanihi ndlela leyi kotekaka , ka ha ri ni vangwa lerikulu swinene . 
Vusweti na byona i xivangelonkulu xa ndlala . 
Matimba ya aviwile hi ndlela leyi nga ringaniki eka makete wa vatirhi . 
Milulamiso yi le ku endliweni eka swivandla hinkwaswo swinharhu . 
Milulamiso ya rhengu leri landzelaka yi famba kahle . 
Vahofisi ya phuresidente , swi kahle ku mi vona mi ri laha . 
Phuresidente , xexo i xiphemu xa kahle xa xitori . 
Ku fanele ku engeteriwa matimba hi nkarhi wun'we . 
Nsivelo i xiphemu xa masungulo xa hunguto wa nxungeto . 
Nsivelo i wa nkoka kambe a hi nchumu wun'wana na wun'wana . 
Ku fanele ku vumbiwa swipimelo swa nsivelo wa swa rihanyo . 
Ntokoto wa nkarhi lowu hundzeke wu kombisa ntsena hilaha leswi swi nga na nkoka hakona . 
Swivulavuri leswi hundzeke swi se swi boxile kahle mhaka leyi . 
Tilevhele ta nxavo i xivumbi xa nkoka eka vatirhisi . 
Mixavo emakete yi ta va leyi humelelaka hi ntsakelo lowukulu ku tlula leswin'wana . 
Swi tano , xo sungula swi hi nkarhi wa mhangu . 
Xirhangana xi nyikiwa eka rihanyo ra vanhu na swihari . 
Xirhangana xi fanele ku nyikiwa eka ku lwisana ni swivangelo leswi . 
Xirhangana xi fanele ku nyikiwa eka ku sirhelela vaaki . 
Xirhangana xi fanele ku nyikiwa eka vupfhumba byo olova laha . 
Hambiswiritano , xirhangana xi fanele ku nyikiwa nxopaxopo wa kahle . 
Xirhangana xi fanele ku tshama xi ri karhi xi nyikiwa eka eneji leyi tirhisiwaka nakambe . 
Hambiswiritano , swiphiqo swa ha ri kona hambileswi ku nga ni matshalatshala lama . 
Vuswikoti bya ntshovelo byi se byi hungutiwile eka matiko man'wana . 
Pindzulo wu kumeka eka mbilu ya vugevenga lebyi kunguhatiweke . 
Ku tlhela ku se ku fikeleriwile ku humelela eka ku basisa migodi . 
Ku tlhela ku se ku fikeleriwile ku humelela eka mikarhi leyi ya sweswi . 
Ku se ku fikeleriwile ku humelela eka mhaka leyi ya nkoka . 
Ku se ku fikeleriwile ku humelela , kambe leswi tsanisaka hileswi ku nga ringanangiki . 
Ku se ku fikeleriwile ku humelela kambe leswi a swi enelanga . 
Ku le ku fikeleriweni ka ku humelela eka mihlangano leyi hayimbirhi . 
Ku humelela le hansi ku vile loku khomisaka tingana swinene . 
Switshembiso swa mpfuno wa swa timali ntsena a swi ringananga . 
Mikunguhato yi ta endliwa eka miburisano leyi landzelaka . 
Ku nyika swihanano swi nga pfuneta ku fikelela xikongomelo lexi . 
Mfikelelo wa vaaki wu ni nkoka tanihi vuxokoxoko hi byoxe . 
Vonelo ra vaaki a ri dingi ku tiyisisiwa . 
Vonelo ra vaaki ra kanakanisa , kambe hi leri nga rona . 
Hambiswiritano , vonelo ra vaaki ri khumeka ngopfu hi mayelana ni vumundzuko . 
Swivutiso leswi nga tekiwangiki swi ta hlamuriwa hi ndlela ya ku tsala kunene . 
Swivutiso mayelana ni timfanelo ta ximunhu i mhaka leyi faneleke ku khomiwa kahle tanihi mhaka leyi pfuxaka matitwele yo karhi . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni swinene , ndza tisola ku twa leswi . 
Hi ndlela ya vutshembeki , ndzi ehleketa leswaku leswi swi swi fularheleke hi swona swa ntiyiso . 
Xana swi nga humelerisiwa njhani kahle ku va leswi swi ahluriwa ? 
Kahlekahle swinene , hi khuwela ku tivisiwa mikarhi hinkwayo . 
Kahlekahle hi ndlela yo olova , ku hava xivutiso xa leswi . 
Kahlekahle hi ndlela yo olova , xiyimo xa vusirheleri xi se xi nyanyile . 
Kahlekahle hi ndlela yo olova , swi kavanyeta mbango . 
Kahlekahle hi ndlela leyi kanetanaka na swona , i ntshuxeko wa nhlungavuhosi . 
Micinco ya matimba eka swivandla leswi i ya nkoka swinene ngopfu . 
Ku tlhava ka swivumbi swa miseve ya eneji leyi humesiwaka hi magandlati ya tiathomo a swi yimi emindzilakanini ya rixaka . 
Swo antswa i ku swi tala ku tirhisiwa hi tikhampana letikulu . 
Swo antswa i ku i vutshila bya leswi kotekaka . 
Swo antswa i ku i ntumbuluko wa xinakulobye wu nyika leswi faneleke . 
Swo antswa i ku i ndlela ya kahle ya ku yisa emahlweni i ku swi endla hi ndlela ya ku hambanahambana . 
Tiejensi leti pimaka matirhele ti fanele ku ya emahlweni ti endla ntirho wa kahle . 
Vuviri i xiphemu xa nkoka lexi vumbaka masungulo ya pholisi ya matikomambe . 
Hundzuluxo i nchumu wa kahle eka mhaka yin'wana na yin'wana . 
Hundzuluxo wu fanele ku va lowu simekiweke ehenhla ka misinya leyi landzelaka . 
Mihundzuluxo na yona i ya nkoka eka makete wa vatirhi . 
Mpfanganiso wa ikhonomi ya xifundzhatsongo i wa nkoka swinene eka mhaka leyi . 
Pholisi ya xifundzhatsongo i nchumu lowu hi nga ta wu dinga mikarhi hinkwayo . 
Hi ndlela ya ku tisola , a ndzi fanele ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki na mpimo . 
Hambiswiritano , hi ndlela ya ku tisola , a ndzi nga ha kumani na yena . 
Hi ndlela ya ku tisola , mihundzuluxo leyi hi yi andlaleke yi landzuriwile . 
Vuxaka byi se byi ri eka levhele ya le hansi swinene . 
Ntshuxeko wa vukhongeri wu lawula nkoka wa xidemokirasi . 
Ku humelela loku vonakaka ku endliwile eka mikanerisano ya ntlakuso . 
Ku boxa marito yo karhi handle ko kanakana , a va swi endlanga ku kondza ku fika sweswi . 
A ku fanele ku tlhela ku katsiwa na marito yo karhi mayelana ni mhaka leyi . 
Vayimeri va mitlawa hinkwayo ya tipolotiki yi katsiwile . 
A swi kanakanisi leswaku ndzavisiso na nhluvuko i swivumbi swa nkoka . 
Ndzavisiso wu vumba masungulo ya ku humelela ka vumundzuku bya hina . 
Ndzavisiso wu fanele ku tiyisisiwa hi xihatla lexi kotekaka . 
U vurile leswaku ndzavisiso wu fanele ku va vutihlamuleri bya rixaka . 
Swiboho swi kahle kambe a swi ringananga . 
Nxiximo wa timfanelo ta ximunhu a wu fanele ku hlayisiwa emisaveni hinkwayo . 
Ku xixima timfanelo ta vutsongo i nchumu wun'we . 
Mbuyelo wu ta nyikiwa hi mikarhi hinkwayo yo gaza . 
Ku tumbela hi mindzilakana a hi leswi ku nga hlawuriwaka eka swona . 
Mbulavurisano wa nxungeto na wona wu ta va xiphemunkulu . 
Rhomaniya a hi leyi nga mhaka ya muxaka wa yona ntsena hi matlhelo hinkwawo . 
Rhomaniya ra ha ri ekule swinene eka leswi . 
Eka nkarhi wa sweswi Rhaxiya ri le ka xiyimo xa ku tikaneta . 
Hi ku tsana , swipakanisi leswi a swi se fikeleriwa . 
Hi ku tsana , leswi swi tala ku ka swi nga ri mhaka . 
Hi ku tsana , hi hava pulanete ya xipere . 
Vuhlayiseki elwandle i mhaka ya nkoka swinene . 
Swikhiri a hi leswi tekeriwaka enhlokweni tanihi ndlela leyi faneleke eka nkarhi wa sweswi . 
Ku humelela loku enetisaka ku se ku endliwile eka leswi . 
Hi tlhelo lerin'wana , Schengen a hi leri nga ni xivumbeko xa vuhlanganisi hi ntumbuluko . 
Sayense ya hluvuka kambe a hi se nyika swifikeleriwa . 
Sayense i ndlela ya ku fikelela swo karhi , kambe a hi mahetelelo ya vutomi . 
Xa vumbirhi , ndzi tlhela ndzi ehleketa hi ta van'wamapurasi va oyista . 
Xa vumbirhi , ndzi tlhelela eka nhlokomhaka ya matirhele lama nga erivaleni . 
Xa vumbirhi , ndzi ta tsakela ku rhekhoda leswi landzelaka . 
Xa vumbirhi , ndzi ta tsakela ku khumba mhaka ya dyondzo . 
Xa vumbirhi , ndzi ta tsakela ku khumba leswi fambelanaka ni rihanyo . 
Xa vumbirhi , nhlamuselo leyi nga erivaleni ya nsinya wa ku siva . 
Xa vumbirhi , naswona hi ndlela ya ku kongoma , se hi korwile hi yo oxa ! 
Xa vumbirhi , swi tlhela swi va xivandla xa nkulo . 
Xa vumbirhi , a swi kongomisiwile eka ku tumbuluxa ku tshembeka ka swa nawu . 
Xa vumbirhi , vunyingi bya mipimo leyi kunguhatiweke hi leyi lwisanaka ni ntshovelo . 
Xa vumbirhi , milawu leyi fambelanaka ni vutshamo bya le misaveni yo karhi . 
Xa vumbirhi , ntirho wa ku tivisa wu fanele ku antswisiwa . 
Xa vumbirhi , mfambafambo wa nhundzu lowu ntshuxekeke wu tiyisisiwile . 
Xa vumbirhi , swi dinga ku tumbuluxiwa ka swiyimo swa xinawu . 
Xa vumbirhi , swi tano , swipimelo swi fanele ku va leswi khorwisaka . 
Xa vumbirhi , ku vuya ka vachavelahwahwa na vanhu lava tekeriweke ndhawu ya vona . 
Xa vumbirhi , ku ni mivuyelo mimbirhi eka xiviko lexi . 
Xa vumbirhi , ku tlhela ku va ni ku landzelerisiwa ka vusirheleri . 
Xa vumbirhi , ku tala ku va ni ku hluleka ku tengisiwa ka vaehleketeleriwa . 
Xa vumbirhi , ku ni mhaka ya hundzuluxo wa swa ikhonomi . 
Xa vumbirhi , ku ni mhaka ya timfanelo ta ximunhu . 
Xa vumbirhi , ku ni vuqghino hi ku angarhela lebyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Xa vumbirhi , ku ni xiphiqo xa madorobankulu . 
Xa vumbirhi , ku ni mhaka ya nkavanyeto wa tihlarimbya leti yisaka tihomoni engatini . 
Xa vumbirhi , ku ni mhaka ya switandzhaku swa timali . 
Xa vumbirhi , ku ni mhaka ya xitiko xa switiviwa . 
Xa vumbirhi , ku ni xivutiso : i mani a endlaka yini ? 
Xa vumbirhi , ku fanele ku va ni pholisi ya mafunghelo ya matimba . 
Xa vumbirhi , ku fanele ku va ni ndzivalelano ni vamakhelwana va xona . 
Xa vumbirhi , a ku fanele ku va ni nsirhelelo wo antswa wa switiviwa . 
Xa vumbirhi , a ku ri ni mpfumaleko wa le rivaleni wa mbhurisano . 
Xa vumbirhi , leswi swi lwisana ni nsinya wa malawulele ya leswi nga kotikiki ku tirhiwa eka levhele ya laha kaya . 
Xa vumbirhi , hi ta endla kunguhato . 
Xa vumbirhi , hi nga tirhisa matimba ya vatirhisi . 
Xa vumbirhi , hi ni nkayivelo wa layisense ya mfumo ya mfanelo ya vun'winyi bya vutumbuluxi bya munhu ha un'weun'we mayelana ni miako eka nkarhi lowu pimiweke . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku pakanisa eka ku hluvukisa swikumiwa swo karhi . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku va ni nkarhi wa ku humelela . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku sirhelela ntlakuso wa cincano wa mianakanyo . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku seketela mabindzu ya xiyimo lexitsongo na xa le xikarhi . 
Xa vumbirhi , swi tano , hi fanele ku kambisisa matirhisele ya hina ya swa timali . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku vulavula hi rito rin'we . 
Xa vumbirhi , i mani loyi a nga ta va ni vulawuri bya sweswo ? 
Ku va vukhongeri byo hambanahambana byi tekiwa byi ri bya nkoka a hi nhlamulo eka swiphiqo leswi . 
Vusirheleri byi ni leswi hundzaka vuanami bya swa vuthu . 
Vusirheleri bya mitirho i xivumbi xa ntshovelo . 
Vutilawuri bya ntumbuluko wa vumunhu byo karhi lebyi tihambanisaka ni bya van'wana , swi tano , a hi xiphiqo xi ri xoxe . 
Vukorhokeri bya ntsakelo hi ku angarhela byi tiyisisa mphakelo wa vusirheleri . 
Xa vukombo , a hi fanelanga ku honisa madzolonga ehenhla ka vamanana . 
Migingiriko yo hambanahambana yi karhi ku endliwa mayelana ni mhaka leyi . 
Mihundzuluxo yo hambanahambana eka tsalwa leri yi se yi andlariwile . 
Rihanyo mayelana ni swa masangu na ku tswala ri fanele ku va xirhangana . 
U tlherile a kombisa vutihlamuleri bya mabindzu . 
U vile ni ntirho wo tika swinene ku wu endla . 
U vile ehansi ka vukhotsiwa bya le ndlwini himpfhukaxa 1989 . 
U yelanisile ni ku tekeriwa enhlokweni ka mithwaso . 
U vurile leswi a swi fanele ku va swi vuriwile . 
U le ku hi kombeleni ku tivisa swikhiri swa ikhonomi . 
U tiyisile ku va a khuwela swipimelo leswi vuyerisaka . 
Ku ya hi leswi ndzi swi tivisaka xiswona , Shell yi se yi tlhentlherile endzhaku . 
Tihlayonhlayo leti tsemaka nhlana ti kombisa xiphiqo xa vubihi bya swo karhi . 
Xana swi fanele ku katsa mhaka ya mbangu ? 
Xana hi fanele ku vona xihlowa xa kahle ? 
Goza ro fana ri le ku tekiweni eka matiko man'wana . 
Matshalatshala yo fana ya le ku yeni emahlweni eka matiko man'wana . 
Hi ndlela yo fana tilevhele ta swifundza na miganga i ta nkoka . 
Hi ndlela yo fana , na hina hi languta mphakelo wa matimba . 
Ku sukela nkarhi lowuya mhaka leyi a yi furhekiwile . 
Ku sukela nkarhi lowuya , hambiswiritano , a ku vangi na ndzima . 
Ku sukela nkarhi lowuya , xiyimo xi yile emahlweni xi nyanya . 
Ku sukela nkarhi lowuya , a hi vulangi vonelo . 
Ku ova swinawana swa mphikizano a swi lulamangi . 
Hikokwalaho 29 wa matiko ya sayinile eka xona . 
Hikokwalaho ndzi pfumelelana dzanan'we ra tiphesente . 
Hikokwalaho ndzi khomiwa hi tingana leswi swi nge vumbiwi . 
Hikokwalaho ndzi tsakile ku seketela ku cinca loku . 
Hikokwalaho ndzi tshembela eka hiseko wa wena lowa kahle . 
Hikokwalaho ndzi pfumelelana na wena laha . 
Hikokwalaho a ndzi ringanyeti ku cinca ka nomo . 
Hikokwalaho ndza khensa swinene njhekajekisano wa namuntlha . 
Hikokwalaho a ndzi nga endli swo tlula swona hi mayelana na swona . 
Hikokwalaho a ndzi nga amukeli kwihi na kwihi ka ku cinca loku . 
Hikokwalaho ndzi ya emahlweni ndzi tshembela eka nseketelo wa wena . 
Hikokwalaho a ndzi nga ta seketela xiviko hinkwaxo . 
Hikokwalaho a ndzi ehleketi leswaku a xi ta tirha . 
Hikokwalaho ndzi titwa ndzi ri na vuamukeleki byo tiya bya xidemokirasi . 
Hikokwalaho ndzi na switsanana ku swi vula eka lexi . 
Hikokwalaho ndzi andlarile ku cinca loku nga na mbuyelo wolowo . 
Hikokwalaho ndzi fanele ku boxa mhaka leyi nakambe . 
Hikokwalaho hakunene a ndzi yi twisisi misava . 
Hikokwalaho ndzi bumabumela ku vhotela xiboho xa mafundza xa ku endliwa ka milawu . 
Hikokwalaho a ndzi nga ta nghena eka vuxokoxoko bya xona . 
Hikokwalaho ndzi ta swi vula ku va mitiyiso yi rhekodiwa . 
Hikokwalaho ndzi seketela kungu ra njhekajekisano lowu . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku varingeli va ta seketela xiringanyeto lexi . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku a ku ri xihoxo xa matwisiselo . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku sweswi swi enerile eka swa namuntlha ! 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku ku na swo tala leswi kotekaka . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku ku vile na ku nga twisisani . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku leri i goza ra kahle . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku lexi i xirilo lexi endliweke ekaya . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku endla leswi humelerisekaka . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku wena u le ku khatseni ka ndzima yo karhi . 
Hikokwalaho ndzi ala hi ku hetiseka leswi swi vuriweke . 
Hikokwalaho ndzi lava ku kongomisa miehleketo eka swiga swimbirhi . 
Hikokwalaho ndzi amukela swiringanyeto swihi kumbe swihi ku va pfuna . 
Hikokwalaho a ndzi nga ta hlaya ku cinca loku . 
Hikokwalaho ndzi ta swi vula nakambe - vuvabyi bya nkuva wa xivelekelo lebyi khumbaka na ku ya emasikwini . 
Hikokwalaho ndzi ta ringeta ku lulamisa swivilelo leswi . 
Hikokwalaho a ndzi ta ku susumetela etlhelweni rero . 
Hikokwalaho kungu ra ndhawu leyi ra laveka . 
Hikokwalaho mpimanyeto lowu faneleke i wa nkoka swonghasi . 
Hikokwalaho ku boha nkhamu a hi makumu eka swona hi swoxe . 
Hikokwalaho hakunenene i mani loyi a seketelaka leswi ? 
Ku ta fika sweswi u tsandzekile ku endla tano . 
Ku ta fika sweswi a xi vangi xirhangana . 
Ku ta fika sweswi a hi si kuma nhlamulo yihi kumbe yihi . 
Ku ta fika sweswi , ku hava nongonoko wuntshwa wu nga andlariwa . 
Ku ta fika sweswi , swi kahle swinene - hinkwaswo ka swona ! 
Ku ta fika sweswi , leswi a swi tekiwangi swi laveka . 
Ku ta fika sweswi , a va tibohangi eka xona . 
Ku ta fika sweswi , khombo ra kona , a ku na ndzima yo nyawula . 
Hikokwalaho eku heteleleni , hikwalaho ka wena , hi xi kumile . 
Hikokwalaho eka hina lexi i xivilelo xo hlawuleka . 
Hikokwalaho laha hakunene hi boheka ku tirha . 
Hikokwalaho hi nga hlamusela njhani xiyimo xa hina ke ? 
Hikokwalaho hi ku vona ka mina hi fanele ku vhota hi hambana na swona . 
Hikokwalaho hi ku vona ka mina a hi xintshunxo . 
Hikokwalaho hi ku angarhela hinkwaswo sweswo swa karhi swa endliwa . 
Hikokwalaho swi famba swi ya eka tlhelo leri lulameke . 
Hikokwalaho swi na nkoka ku nkhwatihata xiga lexi 
Hikokwalaho hakunene i endlelo ro pfilungana swinene . 
Hikokwalaho a hi pholisi leyi nga yinene eka vanhu . 
Hikokwalaho sweswi swi tlhela swi va eka vona . 
Hikokwalaho swi fanerile ku va hi yelanisa eka lexi . 
Hikokwalaho i nkarhi lowu mikanerisano a yi fanele yi yimisiwe nkarhinyana . 
Hikokwalaho a hi paluxeni ku khensa ka hina eka sweswo . 
Hikokwalaho mo ndzi ta eka xiringanyeto xa hina . 
Hikokwalaho a hi tshembekeni eka un'wana na un'wana wa hina . 
Hikokwalaho a hi tirhaneni na misava ya xiviri . 
Hikokwalaho a hi hlayiseni ku tiboha ka hina eka ku rhula . 
Hikokwalaho a hi languteni eka njhekajekisano wa mikarhi leyi taka . 
Hikokwalaho hi nga pfumeleleni ku va swi humelela . 
Hikokwalaho hi nga ringeteni ku tumbeta swilo . 
Hikokwalaho sweswi a hi vhoteni eka xiboho lexi xa mafundza . 
Hikokwalaho a hi tikarhateleni nhluvukiso wa ikhonomi lowu yisekaka emahlweni . 
Hikokwalaho a hi tirhiseni hi ndlela leyi vuyerisaka xivandlanene lexi . 
Swo tala swinene eka xivutiso xa ku hlayisa eneji . 
Hikokwalaho sweswi a hi nkarhi wo yima . 
Hikokwalaho ndzi kombela u ndzi byela leswi ndzi faneleke ku swi endla . 
Hikokwalaho wa komberiwa , vulawuri byo tala a hi hlamulo . 
Hikokwalaho mpfuxeto wa mihlangano a hi nhlamulo . 
Hikokwalaho ndzavisiso wu fanele ku ya emahlweni na le ka ndhawu leyi . 
Hikokwalaho swibalo hakunene swi boheka ku tlakusiwa . 
Hikokwalaho ha khensa swinene ngopfu , va swirhundzu na va matlhari . 
Hikokwalaho xexo i xivangelo xin'wana xa nkoka wa xona . 
Hikokwalaho rero i goza ku ya emahlweni . 
Hikokwalaho walawo i makumu ya ayitheme leyi . 
Hikokwalaho sweswo va nga hlamuriwa hi ku tsala . 
Hikokwalaho ku cinca loku ku landzelela hi ku fambisana na mitila leyi lulameke . 
Hikokwalaho mali yi ta ya eka tinxakaxaka ta matiko . 
Hikokwalaho xivutiso i ku : i ncini , kahlekahle , lexi faneleke ku endliwa . 
Hikokwalaho xivutiso xi tama xa ha ri kona : yi kwihi pholisi ke ? 
Hikokwalaho xiviko kutani xi le ka ajenda . 
Hikokwalaho ku na swilo swo tala swi kayivelaka . 
Hikokwalaho ku na ku hambana eka xiga lexi . 
Hikokwalaho ku na xilaveko lexikulu xa xihatla . 
Hikokwalaho ku na vuamukeleki eka nkanerisano lowu . 
Hikokwalaho ku na xihoxo eka ndzimana ya 14 . 
Hikokwalaho ku na mpficipfici hinkwawo wa mikanetano . 
Hikokwalaho a ku na xilaveko xo swi sivela ku tlakuka . 
Hikokwalaho a ku xivangelo xo tivikana xa ndziriso . 
Hikokwalaho ka ha ri na mpfhukanyana ku wu famba . 
Hikokwalaho na kwale ku nga ha va na ntlimbo . 
Hikokwalaho va swi tiva leswi va bohekaka ku swi endla . 
Hikokwalaho ntwanano lowu a wu na xivandlanene . 
Hikokwalaho leswi swi nge yisiwi eka vhoti . 
Hikokwalaho leswi swi hi mayelana na ku tlheriseriwa endzhaku ka vhoti . 
Hikokwalaho leyi i mhaka ya xivilelo xa mani na mani . 
Hikokwalaho leswi swi na nkoka ku tlula mpfuno wa swakudya . 
Hikokwalaho leri i endlelo ra hina eka nkarhi wa sweswi . 
Hikokwalaho i xilo xin'wana lexi hinkwerhu hi pfumelelanaka eka xona . 
Hikokwalaho leyi i ndlela yo lulama ku famba hi yona . 
Hikokwalaho laha hi laha hi bohekaka ku ya kona . 
Hikokwalaho leswi , ndza ehleketa , i ku cinca lokunene . 
Hikokwalaho xiviko lexi ku tirhaniwile na xona ku hambana . 
Hikokwalaho leswi swi fanele ku kombisiwa eka vuxirho bya rona . 
Hikokwalaho kutani i nkarhi wa ku cinca hakunene . 
Hikokwalaho hi kota ku titoloveta xiave xexo . 
Hikokwalaho ha xi tiva hi vutalo xiphiqo lexi . 
Hikokwalaho hi ta sungurisa leswi sweswi . 
Hikokwalaho hi le ku tekeni ka ntila wo tika swinene . 
Hikokwalaho hi le rivaleni swinene eka mahungu ya hina . 
Hikokwalaho hi nga tiya eka nkutlunya wolowo . 
Hikokwalaho hi nga vhota eka xiboho xa mafundza xa ku endliwa ka milawu . 
Hikokwalaho hi tlhelela eka xiphiqo xa nkarhi lowu nga hundza . 
Hikokwalaho a fanelangi ku ya lahaya . 
Hikokwalaho hi na sisiteme ya timfanelo ta ximunhu . 
Hikokwalaho hi na nxaxamelo hinkwawo wa mikayivelo . 
Hikokwalaho hi hlurile na le xiga xexo . 
Hikokwalaho a hi karhi hi gingiriteka eka sweswo . 
Hikokwalaho hi tlhukutile ndzhwalo wa xitiyisiso . 
Hikokwalaho hi tekile endlelo lerinene swinene . 
Hikokwalaho ha boheka ku humesa ntshovelo eka leswi . 
Hikokwalaho ha boheka ku kuma xiyimo lexi amukelekaka . 
Hikokwalaho hi fanele ku langutisisa hakelo ya ku nga teki goza . 
Hikokwalaho hi fanele ku kuma swintshunxo leswi faneleke eka leswi . 
Hikokwalaho hi fanele ku va na vutumbuluxi na ku anakanya . 
Hikokwalaho hi fanele ku hlawula exikarhi ka swirhangana swimbirhi . 
Hikokwalaho hi fanele ku lulamisa hi ku tirhisa miehleketo . 
Hikokwalaho hi fanele ku teka goza ro sungula . 
Hikokwalaho hakunene hi lava ntwanano wa le xikarhi mihlangano . 
Hikokwalaho hi fanele ku pfuleka eka mikoteko leyi . 
Hikokwalaho hi fanele ku nyika xitatimente lexi nga erivaleni sweswi . 
Hikokwalaho hi ehleketa leswaku xipimelo xi fanele ku kumeka . 
Hikokwalaho hi lava ku hlayisa atikili leyi nga kona . 
Hikokwalaho hi ta ya emahlweni na mijekajekisano . 
Hikokwalaho hi ta vuya eka swivutiso leswi . 
Hikokwalaho hi ta boheka ku langutisisa sweswo . 
Hikokwalaho i magoza wahi lama nga tekiwaka eka sweswo ke ? 
Hikokwalaho hi swihi swintshunxo swa xiphiqo lexi ke ? 
Hikokwalaho i ncini lexi hi faneleke ku n'wi vitana xona ke ? 
Hikokwalaho i ncini lexi hi xi kumaka tanihi mahetelelo ku suka eka hinkwaswo leswi ke ? 
Hikokwalaho i ncini hi xi lavaka leswaku xi humelela xikan'wekan'we ke ? 
Hikokwalaho i ncini xi faneleke ku humelela swiphemu swin'wana ? 
Hikokwalaho i ncini xi humelelaka eka xiyimo xo karhi ke ? 
Hikokwalaho i ncini xikongomelo xa xitshuriwa lexi ke ? 
Hikokwalaho hi kwihi ku pfuna ka ku va ntshuxa ? 
Hikokwalaho i tidyondzo tihi leti nga kumekaka eka leswi ke ? 
Hikokwalaho i njhekajekisano wihi wa vaaki lowu hi vulavulaka hi mayelana na wona ke ? 
Hikokwalaho hikwalaho ka yini hi lava endlelo ro fana ke ? 
Hikokwalaho hikwalaho ka yini u nga lavi ku tekela enhlokweni mfumo lowu ke ? 
Hikokwalaho u le ku endleni leswaku swi hi tikela . 
Hikokwalaho , ehenhla ka hinkwaswo , a hi tirheni ntirho wa hina . 
Hikokwalaho , va swirhundzu na va matlhari , havumbirhi bya ina na swisolo ? 
Hikokwalaho , mo ndzi vuyelela ku va swi ta rhekodiwa . 
Hikokwalaho , a hi yeni emahlweni na ntirho ! 
Hikokwalaho , hakunene hi lava endlelo leri ringanisiweke . 
Hikokwalaho , hakunene , a hi ku rhula ka xiviri . 
Hikokwalaho , ko va swiphemu swi nga ri swingani leswi faneleke ku tshikeleriwa . 
Hikokwalaho , ku na ntirho lowu lavaka ku tirhiwa . 
Hikokwalaho , mundzuku , ndzi kombela nseketela wa n'wina . 
Hikokwalaho , hi boheka ku tiva loyi a khumbekaka . 
Hikokwalaho , hi fanele ku ya emahlweni hi khatsa ndzima ya kahle . 
Hikokwalaho , hi fanele ku khomana na ku tshembeka . 
Hikokwalaho , hi ta kombela leswaku xi ta emahlweni . 
Hikokwalaho , i ncini hi xi endlaka eka xiyimo xo tani ke ? 
Hikokwalaho , i ncini lexi humeleleke eka n'hweti leyi nga hundza ke ? 
Ku katsiwa ka vanhu hakunene i xihlohloteri xa nkoka . 
Nsirhelelo wa vanhu i xiphemu xa nkoka xa ku katsiwa ka ku olova na nsirhelelo eka makete wa vatirhi . 
Nsirhelelo wa vanhu a wu fambelaniseki na matirhelo ya kahle ya ikhonomi . 
Ndzavisiso wa vanhu a wu weli eka mbangu lowu . 
Tilayisense ta tiphurogiramu ta khomphyuta a hi ndlela yo famba hi yona 
Misava ku tlula swilo hinkwaswo swin'wana i xipfuno xa le migangeni . 
Ku ololoxa mhaka leyi i mhaka ya xihatla . 
Ku ololoxa xiphiqo lexi swi ta tika . 
Magoza yo karhi ya laveka hi ndlela yo tivikana eka ndhawu liya . 
Ku cinca ko karhi ku endliwile eka xiviko xa mina . 
Van'wana va tivula ku va va vilela hi mayelana na timfanelo ta vatirhi . 
Matiko man'wana ya khumbekile ngopfungopfu hi leswi . 
Matiko man'wana ya landzelerile swilaveko leswi . 
Matiko man'wana a ma se fika eka xiyimo xexo . 
Matiko man'wana ya ehleketa leswaku swi kahle eka vasasati . 
Swin'wana swi endliwile , kambe ka ha ri na swo tala swinene ku endliwa . 
Ku chava kun'wana ku paluxiwile hi mayelana na xileriso lexi xa mafundza . 
Swiringanyeto swin'wana swa kahle swi humile eka xona . 
Van'wana laha va tshemba leswaku a swi amukeleki . 
Van'wana va nga ha ehleketa , kumbexana , leswaku swa tikomba . 
Kun'wana ka ku cinca loku ku tama ka ha ri na ku kanetana . 
Kun'wana ka ku cinca loku ringanyetiweke ku ta lwisana na ntshovelo . 
Van'wana va vona i swirho swa mitlawa leyitsongo . 
Van'wana va vona va vuriwile eka xiviko . 
Van'wana va vona vo va na nhungu wa malembe ntsena hi vukhale . 
Van'wana va vona va komberile ku endla tano . 
Van'wana va vona va tama nga si tshunxiwa . 
Swin'wana va swona swi khumba ku barisiwa . 
Kun'wana ka ku cinca loku , hakunene , a ku fanelangi . 
Yin'wana ya mitirho leyi se yi lahlekile . 
Man'wana ma magoza lawa se ma kona . 
Tin'wana ta tinhlokomhaka leti ti kona eka xiviko . 
Van'wana va hina hi nyikile swikombiso swa lexi . 
Van'wana va hina va na ntirho wun'wana ku wu endla . 
Van'wana va hina va ta lava ku ya emahlweni . 
Van'wana va n'wina mi vurile xivutiso xa ku endla swilo erivaleni . 
Timhaka tin'wana to karhi ta ha lava ku ololoxiwa . 
Vanhu van'wana va tshikelerile mhaka ya nsirhelelo . 
Vanhu van'wana va ehleketa leswaku xi olovile ku tlula mpimo . 
Ndzima yo karhi yi nga fambelanisiwa na samiti . 
Ndzima yo karhi yi voniwile eka tlhelo leri . 
Ndzima yo karhi a yi khatsiwile eka mhaka leyi na yona . 
Van'wana va vula leswaku a hi na ku hiseka ku ringanela . 
Van'wana va ta languta hi xivangelo xo yelanisa . 
Swin'wana , tanihi xikombiso , swi na xivangelo xa swa nawu . 
Munhu un'wana u ta boheka ku teka vutihlamuleri bya tipolitiki . 
Munhu un'wana wa ha ku vula leswaku hi lava ntshembo . 
Munhu un'wana loyi a swi seketelaka a nga vulavula sweswi . 
Munhu un'wana u vurile leswaku mhaka leyi i ya tipolitiki . 
Munhu un'wana a lava ku boxa mhaka ya ndzulamiso . 
Xin'wana nakambe xi vuriwile , naswona xexo xi ndzi khomisa tingana . 
Xin'wana xi hoxekile hi ndlela yo tivikana laha , va swirhundzu na va matlhari . 
Xin'wana xi fanele ku endliwa hi xikalo xa ku hiseka . 
Xin'wana xi fanele ku endliwa ku tirhana na vusweti bya eneji . 
Xin'wana hakunene xi fanele ku endliwa hi mayelana na leswi . 
Mikarhi yin'wana leswi i mhaka leyi nga hlangahlanganisiwa . 
Mikarhi yin'wana a hi le ka xiyimo lexi hi nga solaka . 
Mikarhi yin'wana , ku na ku pfumala ko helela ka vuxokoxoko . 
Mikarhi yin'wana , a va nyiki nhlamulo leyi nga erivaleni . 
Mikarhi yin'wana , matiko ya vunharhu ya kanakana ku endla leswi . 
Mikarhi yin'wana , u boheka ku ehleketa hi tihakelo . 
Ku lulamisa sweswo swi boheka ku va xirhangana . 
Ku lulamisa leswi i mhaka ya xihatla . 
Matirhiselo yo twala ya na nkoka swonghasi eka mpimanyeto wa 2004 . 
Mpfumawulo wu tlanga xiave xa nkoka eka indasitiri leyi . 
Spain i tiko leri nga nga na ikhonomi leyi nyukaka . 
Maveriveri a ma nge vi xivangelo xa xiphiqo . 
Rivilo eka nkarhi lowu i ra nkoka swonghasi . 
Mitlangu hikokwalaho i xihlohloteri xa nkoka eka tshunxeko . 
Mitlangu yi tlanga xiave xa masungulo eka mpfanganyiso lowu . 
Mitlangu yi tlanga xiave xa nkoka swinene eka rixaka . 
Mpfuno wa mfumo wu le vutisisiweni laha . 
Milombyani ya tinhlayonhlayo na yona yi na xiphemu eka leswi . 
Tshama u kongomisile miehleketo , hikokwalaho , eka leswi u swi andlaleke . 
Steiermark hi ku tiyisisa yi ta seketela sweswo . 
Swa ha ri tano , a ndzi boheka ku vhota ndzi hambana na leswi namuntlha . 
Swa ha ri tano , mi komberiwa ku ndzi pfumelela ndzi vula swin'wana mina hi ndzexe . 
Swa ha ri tano , leswi i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku xi endla . 
Yima kutani u ehleketa hi mayelana na sweswo nkarhinyana . 
Ku hunguta swirhalanganyi na ku endla ximanguvalawa swi fanele ku fambisana . 
Ku tiyisa swinawana swa tinxakaxaka ta matiko i xiphemu xa endlelo leri . 
Ku tiyisa ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu na swona i swa nkoka . 
Ntirhisano wo tiyanyana wa xibalo i ndlela yi ri yoxe ku ya emahlweni . 
Magoza ya mitlawa a ya enelangi ku herisa vusweti . 
Swiphiqo swa mitlawa a swi fanelangi ku ololoxiwa hi nsindziso . 
Timali ta mpfuneto eka matiko lama fumeke ti fanele ku herisiwa . 
Mpfumelelano wo khomeka i xihlawulekisi xa xiviko lexi . 
Nsindziso wo tano wu fanele ku tshikiwa hi ku rhula . 
Pholisi yi tano a hi mahetelelo lama nga sivelekeki . 
Mbuyelo wo tano a wo va lowu a wu fanele ku languteriwa . 
Xintshunxo xo tano a xi ta va xikombiso lexi nga tshama xi va kona xa khombo . 
Xiyimo xo tano xa timhaka a xi nga kondzeleleki . 
Mixaniso yo tano a yi fanelangi ku pfumeleriwa ku humelela . 
Goza ro tano i mhaka ya xirhangana lexikulu . 
Ntwanano wo tano wu ta khumba misava hinkwayo . 
Ku langutela ko tano ku ta fanela ku amukeriwa hi malwandla . 
Pfhumba ro tano , hikokwalaho , ri fanele ku amukeriwa . 
Swo tano i matikhomelo ya misava leyi hluvukeke . 
Swo tano swi ndzi susumete ku vhota ndzi hambana na xiboho xa mafundza . 
Ndzingano wo tano wu fanele ku tlhela wu tirha eka vatsoniwa . 
Mitlawa yo tano yi katsa vadyuhari na vatsoniwa . 
Vuxokoxoko byo tano a byi tlhele byi tirhisiwa eka xiviko lexi . 
Swo tano hakunene swi na vumbhoni bya ku va swi nga ri tano laha . 
Swo tano hi leswi swi nga xiswona eka xiyimo xa namuntlha . 
Magoza yalawo ya fanele ku lawuriwa hi sisteme ya khomixini ya nsimeko wa milawu . 
Ndzima yo tano yi ta kamberiwa yi ri hinkwayo ka yona . 
Mitlawa yo tano , khombo ra kona , a yi si va kona . 
Sweswo a swi nga ri tano hi lexiwani . 
Vuxokoxoko byo enela byi ta tlhela byi nyikiwa eka sweswo . 
Mafurha lama nga riki na xivavula ya na nkoka swonghasi eka xikongomelo lexi . 
Magoza yo seketela hi leswi hi nga tela swona . 
Hi ku tiyisisa xi fanele ku va hi ndlela leyin'wana . 
Hi ku tiyisisa sweswo swi nge vi ntirho wukulukumba ku tlula mpimo ! 
Hi ku tiyisisa a hi ntirho wukulukumba ku tlula mpimo ! 
Hi ku tiyisisa a ku na xivangelo xo endla sweswo ! 
Hi ku tiyisisa leswi i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku xi kanela . 
Hi ku tiyisisa hi nga vhota eka ku cinca ka nomo ke ? 
Hi ku tiyisisa , eka xiyimo xo xungula , hi nkarhi wa mhangu . 
Nhluvukiso lowu yisekaka emahlweni a wu ntsena hi mayelana na mbangu . 
Nhluvukiso lowu yisekaka emahlweni wu fanele wu nyikiwa tlhelo leri humelerisekaka . 
Eneji leyi nga na mphakelo lowu yisekaka emahlweni yi nga nyika nseketelo eka nhluvukiso . 
Malawulelo lama yisekaka emahlweni ya xivandla xa swihanyi swa lwandle ya na nkoka . 
Matirhiselo lama yisekaka emahlweni ya swidlayaswitsotswana i mhaka ya nkoka . 
Sweden yi na ndhavuko wo leha eka pholisi ya swa vanhu . 
Switzerland i xikombiso xa kahle eka mhaka leyi . 
Teka xikombiso xa ku lawula eka ku nyika mpfumelelo . 
Teka sisteme ya manyikelo ya timali ta mavandla ya tipolitiki . 
Teka mhaka ya swikumiwa swa nsirhelelo wa swimilana . 
Teka xivutiso xa vunyingi bya vanhu hi kambirhi , tanihi xikombiso . 
Teka , tanihi xikombiso , ndzaviso na nhluvukiso na vutumbuluxi . 
Ku teka goza ehenhla ka ku cukumetiwa ka vanhu na swona swi na nkoka . 
Magoza ya xibalo ya nga tirha kahle eka leswi . 
Pholisi ya xibalo yi fanele hakunene yi va mhaka ya rixaka . 
Nhluvukiso wa xithekiniki wu fanele ku fambelanisiwa na xikongomelo lexi . 
Hi ku vulavula ka xithekiniki , xiphiqo lexi a xi kulangi ku fika kwalaho . 
Va byele leswaku hi tibyerile hi mayelnana na leswi . 
Hi byele hilaha u lavaka ku ya emahlweni hakona . 
Vutikayiveti bya nkarhinyana hikokwalaho a byi fanelangi ku siyiwa ehandle . 
Ntwanano wa dyondzo ya le henhla wu tlula nongonoko lowu nga na nkoka . 
Vakhume va magidi ya vanhu va simuriwile . 
Vutherorisi na vugevenga bya mitlawa tanihi swikombiso swa leswi . 
Vutherorisi i nhlaselo eka ntshunxeko na xidemokirasi . 
Vutherorisi a hi nchumu wuntshwa eka wona hi woxe . 
Vutherorisi i bya tipolitiki naswona vutherorisi i vugevenga . 
Matherorisi a ya chavi xiboho xa rimba . 
Ha khensa nakambe eka xiviko lexo aka swinene . 
Ha khensa hambiswiritano xikoweto xa matitwelo . 
Ha khensa naswona nkateko lowunene eka mikarhi leyi taka . 
Ha khensa ku va u pfumerile ku teka xivutiso . 
Ha khensa ku va xi nghenisiwile eka ajenda . 
Ha khensa ku tekiwa ka xivutiso xa vumune . 
Ha khensa nhlamuselo liya ya le masungulweni ya vhoti . 
Ha khensa pfhumba ra vadipulomati va ka n'wina . 
Ha khensa nhlamulo ya wena eka xivutiso xa mina . 
Ha khensa ku hoxa ka wena xandla eka njhekajekisano lowu 
Ha khensa nseketelo wa wena eka xiboho lexi xa mafundza . 
Ha khensa nseketelo wa wena eka mhaka leyi . 
Ha khensa kan'we nakambe ku va u tirhisana na hina . 
Ha khensa kan'we nakambe nseketelo wa wena wo angarhela . 
Ha khensa munhu un'wana na un'wana nseketelo wa n'wina . 
Ha khensa eka n'wina hinkwenu lava a mi khumbeka . 
Ha khensa swinene ngopfu ku va mi vile laha namuntlha . 
Ha khensa swinene ngopfu ku va mi endlile leswi swi koteka . 
Ha khensa swinene ngopfu ku va mi kombisile sweswo . 
Ha khensa swinene ngopfu ku boxiwa ka mhaka leyi . 
Ha khensa swinene ngopfu ntirhisano lowa kahle . 
Ha khensa swinene ngopfu xiviko lexi xiyimo xa le henhla . 
Ha khensa swinene ngopfu ntirho wa n'wina wa xiyimo xa le henhla . 
Ha khensa swinene ngopfu marito ya n'wina lama tintswalo . 
Ha khensa swinene ngopfu vuxokoxoko bya n'wina lebyinene . 
Ha khensa swinene ngopfu mavonelo ya wena ya nkoka . 
Ha khensa swinene ngopfu . Ndzi ta endla sweswo . 
Ha khensa , ndzi tsakile u vurile sweswo . 
Ha khensa , naswona ku khensa ko hlawuleka eka vatoloki . 
Ha khensa , hi ta swi tekela enhlokweni leswi . 
Ku khensa ku ya eka munhu un'wana na un'wana loyi a khumbekeke . 
Sweswo swi tlhela swi tirha eka tilevhele ta swifundza na miganga 
Sweswo swi komba swa kahle eka nkarhi wo koma . 
Sweswo swi tlhela swi vumba xiphemu xa rimba ra swa nawu . 
Ku cinca koloko i nhlokomhaka ya xiviko xa hina 
Sweswo swi tirha na le ka naswona ngopfungopfu eka ku aka hi vuntshwa . 
Sweswo swi tirha ngopfungopfu eka mali ya mpfuneto wa mafole . 
Sweswo swi tirha ngopfungopfu eka mpfuxeto wa mihlangano . 
Sweswo swi tirha eka hinkwerhu ka hina , hi ntiyiso . 
Sweswo swi tirha eka munhu un'wana na un'wana , ku katsa na vanhu lava nga na vutsoniwa . 
Sweswo swi tirha eka timhaka leti vuriweke laha . 
Sweswo swi tirha eka vaholobye wa matiko mambe na vona . 
Sweswo swi tirha eka mali yin'we ya tiko , tanihi xikombiso . 
Sweswo swi tirha eka matirhiselo ya timali ta mitlawa . 
Xiphemu xexo xi fanele na xona xi vekiwa emiehleketweni . 
Sweswo swi seketela xiboho lexi hi xi tekeke . 
Sweswo swa ha ri tano , mimpimo yo fana yi fanele ku tumbuluxiwa . 
Sweswo swa ha ri tano , i xivutiso xa nkoka . 
Sweswo swa ha ri tano , ku tihumesa ka mina ku na xivangelo xo tivikana . 
Sweswo swa ha ri tano , hikwalaho ka yini u nga vuli tano ? 
Sweswo swi ndzi tlherisela eka xivulavuri xo hetelela . 
Sweswo swi ndzi tlherisela laha ndzi sunguleke kona . 
Sweswo swi ndzi yisa eka xiga xa mina xa vumbirhi , swikhiro . 
Sweswo swi ndzi yisa eka hungu ro hetelela ra nkoka . 
Sweswo swi ndzi yisa eka swivutiso leswi kongomaka swinene . 
Sweswo swi nga angarheliwa eka nkandziyiso lowu pfuxetiweke . 
Sweswo swi nga huma eka swihlovo swo hambanahambana . 
Sweswo swi nge he hundzisiwi eka munhu wihi kumbe wihi . 
Sweswo swi nga va ntsena xihlovo xa eneriso . 
Sweswo , hakunene , swi nga pfuna eka swiyimo swo tano . 
Sweswo a swi nge pfumeleriwi eka rixaka leri hluvukeke . 
Sweswo , a swi nge vi leswi lulameke , a swi nge vi leswi nga kahle . 
Sweswo a swi nge voniwi tanihi xikongomelo xa nhungu wa malembe . 
Sweswo a swi nge vi xikongomelo xa vutikayiveti . 
Sweswo a swi nge vi leswi hi faneleke ku swi endla ! 
Sweswo a swi nge tirhi naswona a swi tirhi . 
Sweswo swi hetisa xiphemu xo sungula xa nhlamulo ya mina . 
Mhakankulu yaleyo , hakunene , se yi akiwile . 
Sweswo swi nga tlhela swi yisa eka ku tswongiwa ka vatirhi hi matiko mambe . 
Sweswo xi nga va xikongomelo - hikwalaho ka yini swi nga vi tano ? 
Sweswo a swi nge tshuki swi va kungu , hakunene . 
Xiboho xexo xi fanele ku leteriwa eka swilangutisisiwa swin'wana . 
Sweswo a swi sunguli ku ololoxa xiphiqo . 
Sweswo a swi humeleli eka matiko man'wana . 
Xiphemunyana xexo a xi na nchumu lexi tirhanaka na xinawu . 
Sweswo swi kona sweswi na swona swi ta ya emahlweni swi va kona . 
Sweswo swi hi nyika miehleketo ya vukulu bya xona . 
Sweswo swi na xitandzhaku xa misava leyi hluvukaka . 
Sweswo swi tlhele swi va erivaleni eka njhekajekisano lowu . 
Sweswo a swi pfumaleka laha eka malembe lamotala . 
Sweswo swi endliwile swi va erivaleni eka mikarhi yo tala . 
Sweswo swi vile xin'wana xa swivilelo leswikulu eka hinkwaswo . 
Sweswo swi vile xikongomelo xa hina hinkwawo nkarhi lowu . 
Sweswo swi vuriwile laha eka mikarhi yo hlayanyana . 
Sweswo swi vile xikongomelo ku suka emasungulweni . 
Sweswo swi hi nyikile swo tala eka ku vuyeriwa . 
Sweswo swi humelerile eka mikarhi yo tala . 
Sweswo a swi tshama swi voniwa tanihi xipimelo . 
Sweswo a swi vangi tano hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Sweswo a swi na nchumu lexi tirhanaka na ku herisa vumbabva . 
Sweswo a swi na nchumu lexi tirhanaka na ku nyika mikarhi . 
Sweswo swi na xilo xin'wana lexi tirhanaka na vutshembeki bya swa nawu . 
Sweswo swi boheka ku va khiya ra ku humelela . 
Sweswo swi boheka ku va ndlela leyi lulameke ku ya emahlweni . 
Sweswo swi boheka ku kaliwa eka xiringanisi . 
Sweswo swi tirhile kahle swinene ku ta fika sweswi . 
Sweswo , ka ndzhaku , swi vangile hasahasa . 
Leswaku yena u fanele a nga vi tano a swi tshembisi . 
Sweswo eka swona hi swoxe i goza ro nyawula ku ya emahlweni . 
Vuxokoxoko byebyo a byi nga nyikiwangi eka komiti . 
Sweswo i vonelo leri ringanisiweke na ku humeleriseka . 
Sweswo i xihoxo xa masungulo eka sisiteme . 
Sweswo i nkatsakanyo wo koma wa xiphiqo . 
Sweswo i xilavekonkulu xa vululami bya vanhu . 
Sweswo i ntsengo wo nyawula , hi ku vona ka mina . 
Sweswo i goza ro aka leri fambisanaka na gondzo . 
Sweswo i nhluvukiso lowu ndzi wu amukelaka hi malwandla . 
Sweswo i nkanerisano lowu hi wu lavaka ku sungula . 
Sweswo i ntiyiso lowu nga ta ka wu nga honisiwi . 
Sweswo i ntiyiso ; hakunene , wu vile tano . 
Sweswo i nsinya wa masungulo eka xiringanyeto xa hina . 
Sweswo i xikombiso xa kahle xa matirhelo ya kahle ku tlula hinkwawo . 
Sweswo i xihlawulekisi xa kahle xa swiringanyeto swa yena . 
Sweswo i xikoweto xa kahle eka mikanerisano . 
Sweswo i xilo xa kahle , hi ku vona ka mina . 
Sweswo swi khomisa tingana letikulu , hi ku vona ka mina . 
Sweswo i qhinga lerikulu ra tipoliki , leri nga rona ! 
Sweswo i goza lerikulu ku ya emahlweni eka hina . 
Sweswo xivandlenenenkulu eka matlhelo hamambirhi . 
Sweswo i ku hoxa xandla lokukulu eka nsirhelelo wa vatirhisi . 
Sweswo i antswisonkulu hi ku vona ka mina . 
Sweswo i mhaka ya valawuri wa vuavanyisi . 
Sweswo hungu leri hi faneleke ku ri hundzisa . 
Sweswo i xiyimo xa timhaka lexi khomisaka tingana swinene . 
Sweswo swi khomisa tingana , ngopfungopfu hi mhaka leyi . 
Sweswo i xiga lexi faneriwaka hi ku langutisisiwa swinene . 
Sweswo i xiga lexi ndzi nga ta xi seketela . 
Sweswo i pholisi leyi hi navelaka ku yi yisa emahlweni . 
Sweswo xihlawuriwa xa tipoliki lexi nga na switandzhaku swo tivikana . 
Sweswo xikombiso xa nkoka wa masungulo xa maveketelelo ya marito lama nga na vukanakanisi . 
Sweswo i xiringanyeto lexi hi nga ta Ka hi nga xi seketeli . 
Sweswo i xivutiso xa nseketelano na ndzima . 
Sweswo i xivutiso lexi nga riki na nhlamuselo . 
Sweswo i xikombelo lexi hi xi endleke . 
Sweswo i xilaveko lexi nga taka xi nga tshikiwi . 
Sweswo i mfanelo leyi vavabyi va faneleke ku va na yona . 
Sweswo i ku onhiwa ko tivikana ka vunene bya munhu . 
Sweswo i ntirho wa matiko hi rin'werin'we . 
Sweswo i mbuyelo wo pfuna wa xitoloveto lexi . 
Sweswo i xivutiso xo tika swinene ku xi hlamula . 
Sweswo i xitlulwa xa le henhla swinene ku xi fikelela . 
Sweswo i vonelo ro tsakisa swinene . 
Sweswo i mhaka yo karhata swinene na ku va na nkoka . 
Sweswo xiboho xo tivikana swinene ku xi teka . 
Sweswo i nsinya wo olova na ku va wa masungulo . 
Sweswo i ku onhiwa ka xikatsa xa milawu . 
Sweswo swi na nkoka swonghasi eka hinkwerhu ka hina . 
Sweswo swa hlekisa , hi nga swi endla sweswo hi hexe . 
Sweswo kahlekahle i mbilu ya njhekajekisano lowu . 
Sweswo i hinkwaswo leswi ndzi nga swi vulaka eka wena . 
Sweswo i hinkwaswo leswi ndzi navela ku swi vona swi lulamisiwa . 
Sweswo i hinkwako ku cinca loku nga eka xidzidziharisi . 
Sweswo i hinkwaswo hi leswi swi nga ku vutisisiweni . 
Sweswo swi tlhela swi va xivutiso xa pholisi ya tindasitiri . 
Sweswo swi tlhela swi va erivaleni swinene ku tlula xitshuriwa xa masungulo . 
Sweswo swi tlhela swi va na nkoka swonghasi eka nsirhelelo wa mphakelo . 
Sweswo swi tlhela swi va xilo xin'wana lexi hi nga eku xi endleni . 
Sweswo swi tlhela swi va xilo xin'wana lexi hi lavaka ku xi twisisa . 
Sweswo swi tlhela swi va tano eka matiko man'wana . 
Sweswo swi tlhela swi va xivangelo xa xiboho xa hina xa mafundza . 
Sweswo swi tlhela swi va ndlela leyi swi faneleke ku va xiswona . 
Sweswo swi tlhela swi va ku navela ka muviki wa n'wina . 
Sweswo swi tlhela swi va ku hikwalaho ka yini hi pimela vuswikoti . 
Sweswo swi va ku hikwalaho ka yini hi lava tiindasitiri ta vuswikoti . 
Sweswo i tirhiselo ro biha ra sisiteme ya komiti . 
Sweswo i mfikelelo lowu hi faneleke ku wu tshikelela . 
Sweswo i endlelo leri ndzi ri seketelaka hi mbilu hinkwayo . 
Sweswo i xiga xa nkoka hi ku vona ka hina . 
Sweswo xiphemu xa nkoka xa xiringanyeto . 
Sweswo i dyondzo ya nkoka leyi faneleke ku dyondziwa . 
Sweswo i xiphemu xa nkoka eka ajenda . 
Sweswo xiga xa nkoka eka endlelo leri . 
Sweswo i vutumbuluxi naswona ndza byi amukela . 
Sweswo mhaka leyi nga langutisisiwa na ku kaneriwa . 
Sweswo i mhaka leyi yi yimeleke ku tlhuvutsiwa . 
Sweswo i mhaka leyi hi bohekaka ku yi tlhuvutsa . 
Sweswo i ntiyiso wa xikongomelo eka njhekajekisano wa hina . 
Sweswo i xirhalanganyi xa nhluvukiso na ku humelela . 
Sweswo i mhaka yin'wana leyi faneleke ku ololoxiwa . 
Sweswo hilaha hi kotaka ku famba hi fika kona . 
Sweswo swi le ka mbilu ya xiphiqo . 
Sweswo swi le ka mbilu ya phurosipekitasi ya n'wina . 
Sweswo swi hikwalaho ka ku leyi i mhaka yo pfilungana . 
Sweswo havumbirhi i xivandlanene na vutihlamuleri . 
Sweswo hakunene a hi xivutiso lexi nga na nkoka wutsongo . 
Sweswo hakunene a swi enelangi eka mutirhisi . 
Sweswo hakunene i xin'wana xa ku tika lokukulu swonghasi . 
Sweswo swi le rivaleni i xirivariwa eka xiviko . 
Sweswo swi le rivaleni xo va ntsena leswi xi faneleke ku va xiswona . 
Sweswo swi le rivaleni a hi xa hina ku xi endla . 
Sweswo swi le rivaleni xi hlamuseriwile eka xileriso xa mafundza . 
Sweswo swa tsakeleka naswona swi katsiwile eka xiringanyeto xa hina . 
Sweswo swi enerile : hi yile ekule ku tlula mpimo . 
Sweswo i milawu leyi hakunenenene yi nga hi mayelana na swona . 
Sweswo hi leswi hakunenenene sweswi swi nga ta koteka . 
Sweswo hilaha hakunenenene hi bohekaka ku ya kona . 
Sweswo swi ya emahlweni eka tikhamphani leti humelelaka . 
Sweswo swi ta humelela vhiki leri . 
Sweswo a swi tikombi yi ri mhaka leyi nga eka ajenda . 
Sweswo hi leswi swi endlisiwaka xiswona . 
Sweswo hi leswi swi faneleke ku ya emahlweni swi va tano . 
Sweswo hi leswi hi nga ta fikelerisa xiswona vutikayiveti . 
Sweswo hi leswi hi nga ta hakerisa xiswona varimi va ka hina . 
Sweswo hi leswi faneleke ku endlisa xiswona njhekajekisano lowu . 
Sweswo i miehleketo leyi nga landzelerisekiki naswona hi nge koti ku yi amukela . 
Sweswo swi na nkoka ku swi vula ku va swi rhekodiwa . 
Sweswo swi na nkoka , eka kwalomu ka swivangelo swinharhu . 
Sweswo hambi ko humelela yini na yini i masungulo ya kahle . 
Sweswo hi ntiyiso i ndlela yin'wana ya ku hundzela emahlweni . 
Sweswo swi fambisana na xibohompfapfarhutwa xa mafundza . 
Sweswo i ku tsakela ka matiko lama humesaka . 
Sweswo i ku tsakela ka mihlangano hinkwayo . 
Sweswo a swi fambisani na ku fuma ka nawu . 
Sweswo hakunene i ku xandziwa ka makete ya le ndzeni . 
Sweswo hakunene i goza ra kahle ku ya emahlweni . 
Sweswo a swi tivikani , kambe i ntiyiso . 
Sweswo swo va ntsena xiphemu xin'we xa mhaka leyi . 
Sweswo swo va ntsena xiphiqo hi mhaka leyi . 
Sweswo swo va ntsena ndlela ya xidemokirasi xa hina . 
Sweswo hi kwalomu ndzi yimaka kona . 
Sweswo i xikombelo xa mina eka hinkwavo vatekaxiave . 
Sweswo i nkambelo wa mina wa endlelo ra mbuyelelano . 
Sweswo i vonelo ra mina n'wini eka mhaka ya mina . 
Sweswo i vonelo ra mina n'wini eka xiteji lexi . 
Sweswo a swa ha amukeleki , emiehleketweni ya mina . 
Sweswo a swi nga ha ta koteka . 
Sweswo a hi xivangelo xa ku yima ku xi kanela . 
Sweswo a hi xihlamariso eka munhu wihi kumbe wihi , ndza ehleketa . 
Sweswo a hi ndlela ya ku ololoxa xiphiqo lexi . 
Sweswo a hi xilo xa vunhenha ku xi endla . 
Sweswo a hi ndlela yo tshembeka ku teka goza hi yona . 
Sweswo a hi xisolo xa muviki . 
Sweswo a hi vonelo leri ndzi avelanaka . 
Sweswo a hi ndlela yo tivikana ya matirhelo . 
Sweswo a swi amukeleki , sweswo a swi tivikani . 
Sweswo a hi hinkwaswo hi ndlela yo leha . 
Sweswo a hi xiga , hi ku vona ka mina . 
Sweswo a hi ndlela leyi hetisekeke ku hundzela emahlweni hi yona . 
Sweswo hi ndlela yihi kumbe yihi a swi le ka ntumbuluko wa mina . 
Sweswo a swi le ku humeleleni eka nkarhi wa sweswi . 
Sweswo a swi le ku pfuneni - kahlekahle i mfularhelo . 
Sweswo a hi leswi swilo swi nga xiswona eka nkarhi wa sweswi . 
Sweswo a hi indasitiri , i mutirhisi . 
Sweswo a swo va ntsena ntlangu hi marito . 
Sweswo a swo va ntsena nkhutazo hi marito . 
Sweswo a hi miehleketo ya mina ya pholisi ya vuchavelo . 
Sweswo a hi matwisiselo ya mina ya xiyimo lexi . 
Sweswo a swo va ntsena mfanelo leyi hi nga na yona . 
Sweswo a hi matwisiselo ya hina ya mafumelo ya ikhonomi . 
Sweswo a hi matwisiselo ya mina ya xidemokirasi xa palamende . 
Sweswo a swi lulamiseriwangi eka mpimanyeto wa hina . 
Sweswo a hi xilo lexi ndzi faneleke ku xi endla , hambisiwritano . 
Sweswo a hi xilo lexi ndzi navelaka ku xi vona . 
Sweswo a hi xilo xo tinyungubyisa hi xona . 
Sweswo a hi xikongomelo xa milawu leyi . 
Sweswo a hi xikongomelo xa nkwama lowu . 
Sweswo a hi nhlamulo ya matiko lawaya . 
Sweswo a hi endlelo leri hi ri lavaka . 
Sweswo a hi leswi swi nga xiswona hi ndlela yihi kumbe yihi , hambiswiritano . 
Sweswo a hi leswi swi nga xiswona eka nkarhi wa sweswi . 
Sweswo a hi leswi swi nga xiswona etikweni ra ka hina . 
Sweswo a hi leswi swi nga xiswona hi tilayisense to chayela . 
Sweswo a hi xihoxo xa vonelo ra vaaki . 
Sweswo a hi pholisi leyi hi yi seketelaka . 
Sweswo a hi xiphiqo lexi hi nga langutana na xona . 
Sweswo a hi xilo xo lulama ku xi endla . 
Sweswo a hi ndlela yo lulama ku famba hi yona . 
Sweswo a hi ndlela yo engetela ku kula . 
Sweswo a swi fani na ku herisa ku pfumaleka ka mitirho . 
Sweswo a hi moya wa ntwanano lowu . 
Sweswo a hi nhlokomhaka ya mbulavurisano lowu . 
Sweswo a hi ndlela leyi hi xi vonisaka xiswona . 
Sweswo a hi leswi a ndzi karhi ndzi swi twa . 
Sweswo a hi leswi ndzi swi lavaka hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Sweswo a hi leswi ku endla swilo erivaleni swi nga hi mayelana na swona . 
Sweswo a hi leswi hi nga tela swona . 
Sweswo a hi leswi hi swi lavaka eka nkarhi wa sweswi . 
Sweswo a hi leswi hi swi ehleketaka , hakunene . 
Sweswo a hi leswi a hi hlawuleriwe swona . 
Sweswo a hi , hakunene , leswi a swi endleriwe swona . 
Sweswo se swi le rivaleni sweswi naswona ro hetelela . 
Sweswo se kahlekahle i xiga lexi nga ku vutisisiweni . 
Sweswo swi tikomba ku nga ri leswi amukelekaka hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Sweswo swa tikomba ku i ndlela ya kahle ku tlula hinkwato ku hundzela emahlweni hayona . 
Sweswo swi le ka ajenda ya mixo lowu . 
Sweswo hi ku vuyelela nakambe hi leswi xi nga ta va xiswona . 
Sweswo i xin'wana xa swirhangana swa hina swa misinya ya tipolitiki . 
Sweswo i xin'wana xa swikongomelo swa nkoka ku tlula hinkwaswo . 
Sweswo i xin'wana xa misinya ya ku bulusela tibombo ehansi ka misava . 
Sweswo i xiphemu xin'we xa xiviko lexi hinkwaxo . 
Sweswo i xiga xin'we ndzi navelaka ku xi vula . 
Sweswo i xihlawulekisi xin'we lexinene xa xiviko lexi . 
Sweswo i tlhelo rin'we , naswona sweswo swi le rivaleni . 
Sweswo i xilo xin'we lexi ndzi xi tivaka hakunene . 
Sweswo i xilo xin'we lexi hi nga ku kongomiseni eka xona . 
Sweswo xo va xikombiso xin'we ntsena xa swihambuki . 
Sweswo swo fanela ntsena ku hoyozeriwa , hakunene . 
Sweswo i xisolo xa hina hi endlelo leri ra mapimanyetelo . 
Sweswo i xikongomelo xa hina , ku fikelela ku thoriwa hi vutalo . 
Sweswo i xiyimo xa hina naswona xi le rivaleni . 
Sweswo i ntirho wa hina eka mavhiki lama taka . 
Sweswo hi leswi swi fambaka swin'we na njhekajekisano wa ntolovelo . 
Sweswo i xiphemu xa njhekajekisano wa xidemokirasi lexi fambaka kahle . 
Sweswo i xiphemu xa ajenda ya le ntsungeni wa Atlilantiki . 
Sweswo ngopfungopfu hi leswi swi nga xiswona hi mayelana na mpfuneto wa vurimi . 
Sweswo ngopfungopfu hi swona loko ku yelanisiwa na dolara . 
Sweswo ngopfungopfu hi swona hi modlolo wa xiboho xa nhlanganelo . 
Sweswo hi xiphemu swi hi kwalaho ka endlelo leri ri landzeleriweke . 
Sweswo hakunenenene i xikongomelo xa pholisi ya hina . 
Sweswo hakunenenene i ndzingano lowu hi faneleke ku wu fikelela . 
Sweswo hakunenenene i xikongomelo xa ntwanano wa hina . 
Sweswo hakunenenene hi leswi ndzi kanetanaka na swona . 
Sweswo hakunenenene hi leswi ndzi navelaka ku swi vona . 
Sweswo hakunenenene hi leswi munhu un'wana na un'wana a vulavuleke hi mayelana na swona . 
Sweswo hakunenenene hi leswi swi nga riki eku kamberiweni . 
Sweswo hakunenenene hi leswi vanhu va vilelaka hi mayelana na swona . 
Sweswo hakunenenene hi leswi xinawana lexi xi nga hi mayelana na swona . 
Sweswo hakunenenene hi leswi hi nga swi tiviki . 
Sweswo i ku veka swilo hi ndlela leyi nga hlangahlangana . 
Sweswo hakunene swi tele ku swi endla . 
Sweswo hakunene swi lulamile , sweswo swi nga endliwa . 
Sweswo swi le henhla swinene eka swiyimo swa nkarhi lowu hi nga eka wona . 
Sweswo hakunene i xiphiqo lexikulu eka hina . 
Sweswo hakunene i nhlamulo yi ri yoxe ya leyi hi yi lavaka . 
Sweswo hakunene i nsusumeto wa xiringanyeto xa mina . 
Sweswo hakunene hi leswi xiviko xa mina xi nga hi mayelana na swona . 
Sweswo hakunene hi leswi hi nga eku swi kaneleni . 
Sweswo hakunene hi leswi a hi fanele ku swi kanela . 
Sweswo swi lulamile naswona swi na nseketelo wa mina . 
Sweswo swo va nkanetano eka mitwanano ya matiko ya misava 
Sweswo ko va ku nga ri ndlela yona ya ku hundzela emahlweni . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi ndzi tshembaka leswaku xi ta aka . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi ndzi nga na vonelo ra matimba hi mayelana na xona . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi ndzi tekeka xi ri xa nkoka swinene . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi ndzi faneleke ku tsakela ku xi tiva . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi ndzi nga ta xi amukela swinene ngopfu . 
Sweswo i xilo xin'wana nakambe lexi hi faneleke ku xi kanela . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi eka hina ku va hi ehleketa hi mayelana na xona . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi eka xona mihlangano yi pfumelelanaka . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi eka xona hinkwerhu hi pfumelelanaka . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi xi nga tamaka xa ha bohiwa . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi xi bohekaka ku vuriwa . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi xi faneleke ku langutisiwa . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi xi faneleke ku hi endla hi tinyungubyisa . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hakunene xi faneleke ku cinca . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi tikhoto ti nga ta xi boha . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi xi rivalaka kotala ku tlula mpimo . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku kambisisa eka xona . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi xi nga ta boheka ku cinca . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi xi nga ta lava ndzavisiso wo engetela . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi a va fanele va hi byela xona . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi tsakaka hi mayelana na xona . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi nga eku ringeteni ku xi cinca . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi nga ta dyondza ku suka ka xona . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi nga ta tinyungubyisa hi xona . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi nga ta ka hi nga humi eka xona . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi nga xi vuyelela mikarhi yo tala . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi bohekaka ku xi tisa . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku endla swin'wana hi mayelana na xona . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku xi tekela enhlokweni . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku xi amukela . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi faneleke na ku boheka ku xi xixima . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi ehleketaka ku xi nge endliwi . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi lavaka ku xi vula hi matimba . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi lavaka ku xi humelerisa . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi hi nga ta xi endla kahle . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi ndzi ehleketaka leswaku xi rhamba vukambisisi . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi ndzi nga ta xi amukela swinene . 
Sweswo i xilo xin'wana lexi , namuntlha , hi nga xi langutela . 
Sweswo xa ha ri xivutiso lexi pfulekeke eka nkarhi wa sweswi . 
Sweswo hakunene i xilo xin'wana hi feneleke ku va hi ri eku xi endleni . 
Sweswo i mbilu ya xiviri ya xiphiqo . 
Sweswo i endlelo leri ri amukeriweke hi xiviko lexi . 
Sweswo i endlelo leri ndzi ri tekeke . 
Sweswo i endlelo leri a hi fanele ku ri amukela . 
Sweswo i ndzingano lowu hi lavaka ku wu fikelela . 
Sweswo i ntila wa masungulo lowu hi faneleke ku wu landza . 
Sweswo i masungulo ya nkanerisano wa hina hinkwawo . 
Sweswo i masungulo ya ntirho wa hina wa tipolitiki . 
Sweswo i masungulo , na wona , ya swiviko leswi . 
Sweswo i xilo xa kahle ku tlula hinkwaswo lexi hi nga xi fikelelaka . 
Sweswo i ndlela ya kahle ku tlula hinkwato ya nhluvukiso wo engetela . 
Sweswo i ndlela ya kahle ku tlula hinkwato hi nga pfunaka hayona . 
Sweswo hi leswi swi nga xiswona naswona swi ta tama swi ri tano . 
Sweswo i xikongomelonkulu xa xiboho lexi xa mafundza . 
Sweswo i ntlhontlho wa nguva leyi taka . 
Sweswo i ntlhontlho eka mihlangano ya hina hinkwayo . 
Sweswo i ntlhontlho lowu wu nga langutana na hina . 
Sweswo i navela ko fana loku hinkweru hi ku avelanaka . 
Sweswo i mbilu ya kungu ra hina ra matirhelo . 
Sweswo i tlhelo ra nkoka swonghasi hi mhaka leyi . 
Sweswo i khombo leri hi nga eku vileleni hi mayelana na rona . 
Sweswo i xiboho lexi hi xi tekeke namuntlha . 
Sweswo i xiboho lexi hi bohekaka ku xi endla . 
Sweswo i xiboho lexi tekiweke . 
Sweswo i ku hambana exikarhi ka nsirhelelo na nsirhelelo wa tikhamphani ta laha tikweni eka ta le matikweni mambe . 
Sweswo i ku hambana exikarhi ka hina na vona . 
Sweswo i ku hambana exikarhi vavasati na vavanuna . 
Sweswo i xiviri xa qhinga ra nsirhelelo . 
Sweswo i xiviri xa ntlhontlho wa tipolitiki . 
Sweswo i ku hambana ka nkoka swonghasi hi ku vona ka mina . 
Sweswo i xiga xa nkoka swonghasi lexi a ndzi ri eku xi endleni . 
Sweswo i goza ro sungula na ku va ra nkoka swinene . 
Sweswo i masungulo ya endlelo ra nkanerisano . 
Sweswo i xilaveko xa masungulo na ku va xa nkoka swinene . 
Sweswo i miehleketo ya masungulo endzhaku ka xiviko lexi . 
Sweswo i xikongomelo lexi hi xi vekeke hi hexe . 
Sweswo hi leswinene ndzi bohekaka ku swi vika . 
Sweswo i ntlhontlho lowukulu eka hinkwayo na ku va wa nkoka swinene . 
Sweswo i vuxokoxoko lebyi ndzi nyikiweke byona . 
Sweswo i xihlohloteri xa nkoka eka ntlimbo lowu . 
Sweswo i mhaka ya nkoka eka ntlawa wa mina . 
Sweswo i khiya ra ku ya eka mbuyelo lowu fambaka kahle . 
Sweswo i muxaka wa goza leri hi ri lavaka . 
Sweswo i muxaka wa maehleketelelo lama nga kona . 
Sweswo i muxaka wa vutiyisisi vaakatiko va byi lavaka . 
Sweswo i switsanana leswi nga ta languteriwa . 
Sweswo i switsanana leswi vaakatiko va nga ta swi langutela . 
Sweswo i dyondzo ya lembexidzana ra vu20 . 
Sweswo i miehleketo leyi landzelerisekaka ya pholisi ya hina ya xifundza . 
Sweswo i xivangelonkulu xa vusweti bya hina . 
Sweswo i xiphiqonkulu eka nkarhi lowu . 
Sweswo i mhakankulu leyi hi faneleke ku langutana na yona . 
Sweswo i mhaka leyi ndzi navelaka ku tirhana na yona . 
Sweswo i hungu ra ntlawa wa mina namuntlha . 
Sweswo i hungu leri ri faneleke ku rhumeriwa . 
Sweswo i hungu leri hi faneleke ku ri rhumela . 
Sweswo i hungu hi faneleke ku ri hlamusela ri va erivaleni . 
Sweswo i hungu hi lavaka ku ri hundzisa . 
Sweswo i ntirhopfhumba wa hina , tanihi van'watipolitiki . 
Sweswo i muxaka lowu kumekaka hi vunyingi wa ndzhurho . 
Sweswo i ayitheme leyi landzelaka eka ajenda . 
Sweswo i ndlela ya ntolovelo ya xidemokirasi . 
Sweswo i xisolo xi ri xoxe eka xiviko lexi . 
Sweswo i xivandlanene xi ri xoxe xa tikonkulu . 
Sweswo i xikombelo xi ri xoxe lexi hi xi kumeke . 
Sweswo i xilo xi ri xoxe ndzi nga xi endlaka . 
Sweswo i xilo xi ri xoxe lexi nga ta humelela . 
Sweswo i xilo xi ri xoxe va xi twisisaka lahaya . 
Sweswo i ndlela yi ri xoxe ya ku huma eka xona . 
Sweswo i ndlela yi ri xoxe ya ku papalata vukungundzwana . 
Sweswo i ndlela yi ri xoxe ya ku xi endla . 
Sweswo i ndlela yi ri xoxe ya ku sivela endlelo ra ku hambana . 
Sweswo i ndlela yi ri xoxe hi nga humelelaka hayona . 
Sweswo i xitlhavani xi ri xoxe lexi hi nga na xona ku xi tirhisa . 
Sweswo i tlhelo lerin'wana ra xingwece . 
Sweswo i vonelo leri ri tumbuluxiweke . 
Sweswo i maehleketelelo lama kumekaka eka xiviko lexi . 
Sweswo i xiga hi mayelana na swivandlanene swo ringana . 
Sweswo i xivangelo xa vhoti ya nxaxamelo wa mavito . 
Sweswo i xiga lexi hi nga eku xi lulamiseni namuntlha . 
Sweswo i xiga lexi hi nga eku xi jekajekisaneni . 
Sweswo i masungulo ya tipolitiki eka mhaka leyi . 
Sweswo i xivangelo xa tipolitiki xa xiringanyeto lexi . 
Sweswo i hiseko wa tipolitiki wa vapfapfarhuti . 
Sweswo i xiyimo xa vunyingi bya hina . 
Sweswo i xiyimo lexi hi nga eka xona namuntlha . 
Sweswo i xiyimo lexi hi tikumaka hi ri eka xona . 
Sweswo i xiphemu lexinene xa xiyimo lexi . 
Sweswo i xikongomelonkulu xa xiringanyeto lexi . 
Sweswo i xiphiqo lexi hi nga langutana na xona . 
Sweswo i vonelo ra vaaki , hambiswiritano . 
Sweswo i xivangelo xa xiboho xa hina xa mafundza namuntlha . 
Sweswo i xivangelo xa ntwanano lowu wa maqhinga . 
Sweswo i xivutiso lexi xi vutisiwaka hi xiviko lexi . 
Sweswo i xivutiso lexi xi tisiwaka eka hina . 
Sweswo i xivutiso lexi hi faneleke ku xi vutisa hi hexe . 
Sweswo i mbuyelo wa xiviri wa pfhumba leri . 
Sweswo i ntlhontlho wa xiviri lowu hi nga langutana na wona . 
Sweswo i xiphiqo xa xiviri , ku tikeriwa ka hina ka xiviri . 
Sweswo i vubihi bya xiviri bya mhaka leyi . 
Sweswo hi leswi swi nga xiswona hi mixaniso ya timfanelo ta ximunhu . 
Sweswo i xivangelo xa vuhlanganisi bya matwisiselo . 
Sweswo i xivangelo xa mitila leyi ya mpimanyeto . 
Sweswo i xivangelo xa ku hikwalaho ka mikanerisano yi ri eku yeni emahlweni . 
Sweswo i xivangelo xa ku hikwalaho ka yini hi seketela mphikizano . 
Sweswo i vutihlamuleri bya vayimeri va vatirhi na vathori . 
Sweswo i xikalo xa leswi swi humeleleke . 
Sweswo i xikoweto lexi hi faneleke ku xi rhumela . 
Sweswo i xiyimo tanihilaha ndzi xi vonaka hakona . 
Sweswo i xiyimo eka nkarhi wa sweswi . 
Sweswo i xiyimo eka matiko lamanharhu . 
Sweswo i xiyimo xa matiko ya vayimelakulanghwa . 
Sweswo i xiyimo lexi hi nga eku tirhaneni na xona . 
Sweswo i xiyimo xa vanhu hi ku angharhela . 
Sweswo i moya lowu wu humaka eka xiviko lexi . 
Sweswo i xiga xa masungulo xa nkanerisano lowu . 
Sweswo i qhinga ra lembexikhume lerintshwa . 
Sweswo i nhlokomhaka leyi ndzi lavaka ku yi lulamisa . 
Sweswo i ntirho lowu taka eka nkarhi lowu taka eka hina . 
Sweswo i xilo lexi xi faneleke ku lulamisiwa . 
Sweswo i nhlamulo leyi nga yona eka swivutiso swa wena . 
Sweswo i muxaka lowu nga wona wa xileriso lexi xa mafundza . 
Sweswo i xikongomelo lexi nga xona tanihilaha xi nga yima hakona . 
Sweswo i xikongomelo lexi nga xona xa njhekajekisano lowu . 
Sweswo i vonelo ra hinkwerhu ra ntlawa wa hina . 
Sweswo i vonelo ra hinkwerhu ra komiti . 
Sweswo i ndlela ya ntolovelo hi xi endleka hayona . 
Sweswo i switsanana swinene swa leswi va nga swiendlaka . 
Sweswo i vunyingi swinene bya leswi hi nga swi amukelaka . 
Sweswo i xiave xa nkoka swonghasi xa xiringanyeto lexi . 
Sweswo i ndlela leyi xi tsariweke hayona . 
Sweswo i ndlela leyi maendlelo ya timakete ya tirhaka hayona . 
Sweswo i ndlela swi twisisiwaka hayona . 
Sweswo i ndlela ya ku xi hlanganisa . 
Sweswo i miehleketo hinkwayo endzhaku ka ku hlwela loku . 
Sweswo i xikongomelo hinkwaxo xa xiviko lexi . 
Sweswo i gondzo ro hoxeka ku famba hi rona . 
Sweswo i xikoweto xo hoxeka ku xi rhumela . 
Sweswo i ndlelo yo hoxeka ya ku lawula swilo . 
Sweswo i ntirho wa vona , ndzi hava ku kanakana . 
Sweswo i ku hupa nhlayonyana ya swiga . 
Sweswo i ku vula leswaku , ko va swona . 
Sweswo i ku vula leswaku , hi lava maendlelo lama twananiwaka . 
Sweswo swi le henhla tanihi nxavo ku wu hakela . 
Sweswo swi tele ku tlula mpimo wa ku va xilo xa kahle . 
Sweswo hi swona naswona u vula swona hakunene . 
Sweswo hi swona hi muxaka wihi kumbe wihi wa ntlimbo . 
Sweswo hi swona , naswona na hina ha xi lava . 
Sweswo hi wona ngopfu swinene ntiyiso wa vutomi . 
Sweswo hi leswi ndzi kotaka ku swi vula . 
Sweswo hi leswi ndzi nga eku ringateni ka swi endla . 
Sweswo hi leswi ndzi swi kombeleke vhiki leri nga hundza . 
Sweswo hi leswi ndzi swi tshembaka hi vutshembeki hinkwabyo . 
Sweswo hi leswi ndzi swi vulaka nhlamulo yo koma . 
Sweswo hi leswi ndzi nga swi vulaka hi ku angarhela . 
Sweswo hi leswi ndza ha ku ku hlamuselaka swona . 
Sweswo hi leswi ndzi tsakelaka ku swi ringanyeta . 
Sweswo hi leswi ndzi lavaka ku vulavula hi mayelana na swona . 
Sweswo hi leswi n a ndzi lave leswaku a swi hlamusela swi va erivaleni . 
Sweswo hi leswi a ndzi lave ku swi veka erivaleni . 
Sweswo hi leswi a ndzi ri eku ringanyeteni ku swi endla . 
Sweswo hi leswi a ndzi ta va ndzi swi tsakerile , mina hi ndzexe . 
Sweswo hi leswi ndzi tsakelaka ku swi vona . 
Sweswo hi leswi swi nga ta ka swi nga pfumeleriwi ku humelela . 
Sweswo hi leswi swi humeleleke eka nkarhi lowu hundza . 
Sweswo hi leswi swi nga endzhaku ka mhaka leyi hinkwayo . 
Sweswo hi leswi swi nga eku humeleleni eka xifundza xa ka hina . 
Sweswo hi leswi swi nga na nkoka eka nkarhi wa sweswi . 
Sweswo hi leswi swi tivekaka tanihi nkhomano wa vanhu . 
Sweswo hi leswi swi lavekaka , ku nga ri xinawana xa swa nawu . 
Sweswo hi leswi swi xungetaka ku humelela sweswi . 
Sweswo hi leswi swi tirhisiwa eka dokhumente hinkwayo . 
Sweswo hi leswi swi vangeke xiyimo lexi hi nga eka xona sweswi . 
Sweswo hi leswi swi endlaka ku hambana eka tipolitiki . 
Sweswo hi leswi swi nga na mhaka eka nkarhi wa sweswi . 
Sweswo hi leswi vaakatiko va ka hina va langutaka eka swona . 
Sweswo hi leswi vaakatiko va ka hina va swi langutelaka na ku swi lava . 
Sweswo hi leswi komiti ya hina yi navelaka ku swi vona . 
Sweswo hi leswi mapfalo ya hina ya vulaka swona eka hina . 
Sweswo hi leswi vanakulobye va hina va nga jamelana na swona . 
Sweswo hi leswi ntirho wa hina wu nga ta va swona sweswi . 
Sweswo hi leswi vaakatiko va swi langutelaka ku suka eka wena . 
Sweswo hi leswi njhekajekisano wu faneleke ku va hi mayelana na swona . 
Sweswo hi leswi nongonoko wa rimba wu endleriweke swona . 
Sweswo hi leswi vaaki va lavaka ku swi tiva . 
Sweswo hi leswi njhekajekisano wa xiviri wu nga hi mayelana na swona . 
Sweswo hi leswi tikomiti ta sayense ti nga eku swi vuleni . 
Sweswo hi leswi vativi va sayense va nga eku hi byeleni swona . 
Sweswo hi leswi vavhoti va swi languteleka eka hina . 
Sweswo hi leswi va hi vutisaka swona . 
Sweswo hi leswi xiboho lexi xa rimba xi nga hi mayelana na swona . 
Sweswo hi leswi lexi xi nga hi mayelana xa swona , a ku na swin'wana handle ka swona . 
Sweswo hi leswi xiviko lexi xi nga na xikongomelo xo swi endla . 
Sweswo hi leswi xiviko lexi xa vunharhu xi nga swi fikelela . 
Sweswo hi leswi hinkwerhu hi lavaka ku swi endla . 
Sweswo hi leswi hi nga na xikongomelo xa ku swi fikelela . 
Sweswo hi leswi hi nga eku komberiweni ka swona . 
Sweswo hi leswi hi nga eku tshembeni ku swi hluvukisa . 
Sweswo hi leswi hi nga eku ringeteni ku swi endla . 
Sweswo hi leswi hinga eku vhoteni ehenhla ka swona namuntlha . 
Sweswo hi leswi hi swi vulaka endlelo ra ntwanano . 
Sweswo hi leswi hi swi vulaka xinawana xa ku endla swilo erivaleni . 
Sweswo hi leswi hi byeriweke swona ku nga ri khale ngopfu . 
Sweswo hi leswi hi swi voneke laha namuntlha . 
Sweswo hi leswi hi swona swi endlaka hi va na samiti leyi . 
Sweswo hi leswi hi bohekaka ku vhota ehenhla ka swona . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku swi fikelela swin'we . 
Sweswo hi leswi hi lavaka ku kongomisa eka swona . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku va hi mayelana na swona hinkwaswo . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku va hi ri eku tivutiseni . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku va hi ri eka ku swi endleni swin'we . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku va hi ri eku swi lweleni . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku va hi ri eku swi kaneleni . 
Sweswo hi leswi hi swi lavaka emakumu . 
Sweswo hi leswi hi swi lavaka eka tikonkulu ra ka hina . 
Sweswo hi leswi hi nga ta va hi ri eku swi laveni . 
Sweswo hi leswi hi nga ta va hi tirhela ku ya eka swona . 
Sweswo hi leswi hi navekala ku swi tshikelela nakambe namuntlha . 
Sweswo hi leswi hi nga ta tsakela ku swi tiva . 
Sweswo hi leswi swi nga ta humelelea eka timakete . 
Kwalaho hi laha miehleketo ha hina hi faneleke ku kongomisa kona . 
Kwalaho hi laha ku cinca ku faneleke ku katsiwa kona . 
Kwalaho hi laha mhaka leyi yi nga ta kamberiwa kona . 
Kwalaho hi laha ndzi yimaka kona , va swirhundzu na va matlhari . 
Kwalaho hi laha hi nga ta kuma xivandlanene xa mphikizano . 
Yaloye hi loyi hi vulavulaka hi mayelana na yena namuntlha . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi tihumese eka vhoti 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi tihumese eka ku vhota namuntlha . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi tihumesile eka vhoti leyi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi ri eku hlamuseleni ka vhoti ya mina . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi ri eku endleni ka xiringanyeto xa mina . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi ri eku kombeleni ka vhoti leyi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi mi kombela namuntlha . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi kombela ndzulamiso . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi kombela nseketelo wa wena . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi mi vutisa xivutiso lexi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga amukeli xiringanyeto lexi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga koti ku vula . .  . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga koti ku seketela xiviko lexi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga xi seketeli . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi kuma xiringanyeto xa wena xi nga twisiseki . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi kuma xivutiso xa wena xi hlamarisa . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi seketela hi vutalo xiviko lexi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi katsile xihlawuhlawunyingi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi tivisile ku cinca loku . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi arile xiviko xa namuntlha . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi ringanyetile kungu ra goza-hi-goza . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi arile hi matimba xiviko lexi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi vhotile ndzi hambana na xiviko lexi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi ndzi hambana na xiboho lexi xa mafundza . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi ndzi xi vhotele hi ku kanakana . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi vhotele kungu leri . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi vhotele ku cinca loku . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi vhotele pfhumba leri . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi ndzi lava ku landzelerisa haswimbirhi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi amukela njhekajekisano wa hina namuntlha . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi amukela nongonoko wa magoza . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi amukela pfhumba lerintshwa . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi ndzi n'wi navelela ku humelela hinkwako . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku nhlayonyingi yo angarhela yi laveka . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndlela yo veka tihlo yi ringanyetiwa . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku nkambelo wa nhlohlotelo wu va na nkoka swinene . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku swi nga vi na mongo . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku yi va zoni ya nhlayiso . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku xi va xiviko xa kahle . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku yi va mhaka ya ntlakuso . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku swi va swa nkoka wa qhinga ra nkarhi wo leha . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku xi fanele ku gongiwa hi vutihlamuleri . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ntlawa wa mina wu ala xiviko lexi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ntlawa wa mina wu seketela swiviko haswimbirhi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ntlawa wa hina wu seketela kungu leri . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ntlawa wa hina wu seketela xiboho lexi xa mafundza . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku swinawana swo sirhelela swi ri kona . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ikhonomi ya misava yi tsekatseka . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku swi va na nkoka hakunene sweswi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku va va va bohekile ku miyetiwa . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku njhejajekisano lowu wu ri na nkoka swinene . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku ku olova loku ku fanele ku va kona . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku xitirho lexi xi ri na nkoka ku tlula mpimo . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku leyi yi ri ndhawu ya nkoka swonghasi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku lexi xi ri na xiphiqo swinene . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku mhaka leyi yi tika swinene . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku xiviko lexi xi timbulukile . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku xiviko lexi xi ri na nkoka ngopfungopfu . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku xiviko lexi xi tile hi nkarhi swinene . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku sisteme leyi yi antswa swinene . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi tihumese eka vhoti leyi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi tihumese eka xiviko lexi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi tlhele hi cinca xiga xexo . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi tlhela lava ku hambanisa . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi ri na nkanerisano lowu . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi ri eku andlaleni ku cinca ka hina . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi ri eku andlaleni ku cinca loku . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi nga koti ku ya emahlweni . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi koxa ku tshunxiwa ka yena . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi nga koti ku amukela sisteme leyi . 
Sweswo hi swona swi endlaka leswaku hi pfapfarhute xiringanyeto lexi . 
Hi swona swi endleke leswaku hi endla swin'wana . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va ni qhinga leri vonelaka emahlweni . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi papalatile ku vhota . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi amukerile xiviko . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi amukerile xiboho lexi . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi kunguhatile swipimelo swo tala swinene . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi ri ni mikambisiso yo tala swinene . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi andlarile xiboho . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi andlarile hundzuluxo . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi andlarile mihundzuluxo leyi . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi tirha swin'we . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi ri ni mivulavurisano yo tala swinene . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi vhotile hi ndlela leyi swi seketelaka . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi tlheriserile endzhaku nsayino wa hina . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi tlheriserile endzhaku hundzuluxo . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku hlula xiphiqo lexi 
Hi swona swi endleke leswaku hi fanele ku hunguta swihumesiwa hi xihatla . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi lavana ni switshunxo swintshwa swa vutumbuluxi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku veka xikombiso . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku seketela mikunguhato leyi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku swi teka hi matimba . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku vhota hi ndlela leyi swi seketelaka . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga tlilayimete yo antswa . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga xikongomelo lexi fanaka . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga pholisi ya swa vurimi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga vuhleri lebyi tiyimeleke . 
Hi swona swi endlaka leswaku sweswi hi dinga swikongomelotsongo leswi nga erivaleni . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga swo tala swa swona 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga xikongomelo lexi xa le xikarhi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga ku endla swin'we . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi kanetana ni xiboho lexintshwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi kunguhata endlelo ra ku ya hi goza hi goza . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi kunguhatile endlelo lerintshwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta kumeka hi ri karhi hi seketela hundzuluxo walowo 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta fanela ku tshika sisiteme leyi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta fanela ku landzula xiviko lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta fanela ku seketela xitshunxo lexi . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni nkunguhato . 
Hi swona swi endleke leswaku hi va hi vhoterile mihundzuluxo yaleyo . 
Hi swona swi endleke leswaku hi amukela mihluvukiso leyi kunguhatiweke . 
Sweswo swi hoxekile kutani hi fanele ku swi cinca . 
Sweswo swi hoxekile , kutani a ndzi pfumelelani na swona . 
Hileswaku , ndza tshemba , mikarhi yin'wana xiyimo xo tika . 
Hileswaku , ku ya hi vonelo ra mina , mbhurisano i wa nkoka 
Hileswaku , swi tano , nsirhelelo wa vun'winyi bya ntsariso . 
Hileswaku , swi tano,i nchumu wa kahle swinene . 
Hileswaku , swi tano , a swi tiki ku hlamula . 
Hileswaku , swi tano , mfanelo ya munhu un'wana na un'wana na nhlawulo wa vona . 
Hileswaku , ku ya hi miehleketo ya mina , i nkateko lowu lahlekeke . 
Hileswaku , ku vula switsongo , swi vilerisa ngopfu . 
Hileswaku hi vuswona , ku vula switsongo , swa kanakanisa . 
Dyondzo yaleyo hi yona hi dingaka ku yi dyondza . 
Nkhomaniso walowo wu fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Sweswo swi nga ku nyika xivangelo xa ku vilela . 
Sweswo swi nga ku khunguvanyisa , kambe i ntiyiso . 
Sweswo swi vula leswaku nkarhi wo tala wu lahlekile . 
Sweswo swi vula ku tlhelela eka xiyimo xa khale . 
Sweswo swi vula nghingiriko lowu nga ni xitshunxo xa makete wa le kaya . 
Sweswo swi vula leswaku swi ta kambisisiwa hi xihatla . 
Sweswo swi vula leswaku leswimbirhi swi khomanisiwile swin'we . 
Sweswo swi vula leswaku sweswi ku ni swinharhu leswi ku nga hlawuriwaka eka swona . 
Sweswo swi vula leswaku hi swi kumile kahle . 
Sweswo swi vula leswaku hi fanele ku tlakusa xikoxo . 
Mali yaleyo yi fanele ku hakeriwa ku ringana nkarhi wo karhi . 
Swo tala hi ndlela yaleyo a hi mhaka leyi kanakanisaka . 
Sweswo swi fanele ku va xikongomelo xa hina hinkwerhu . 
Sweswo swi fanele ku kombisiwa hi ndlela leyi nga erivaleni eka xiviko lexi . 
Sweswo swi fanele ku va mhaka ya nkoka eka hina . 
Sweswo swi fanele ku va xikongomelo xa nghingiriko wa hina . 
Sweswo swi fanele ku va xikongomelo xa nkunguhato lowu . 
Sweswo swi fanele ku cinca , naswona ndza tshemba swi ta va tano . 
Sweswo a swi fanelanga ku pfumeleriwa eka mhaka yin'wana na yin'wana . 
Sweswo a swi fanelanga ku va mbuyelo wa leswi . 
Na sweswo swi dinga ku cinciwa , ndza kombela ! 
Sweswo swi dinga ku endliwa leswaku swi va erivaleni hi ndlela leyi hetisekeke laha . 
Sweswo a swi fanele ku va mfanelo ya ximunhu ya masungulo . 
Mhaka yaleyo ya nkoka a yi se endliwa namuntlha . 
Pholisi yaleyo yi laveka hi xihatla ku nga ri endzhakunyana . 
Ntekelelo wa xitatimende xexo wu fanele ku konanisiwa . 
Maendlelo yalawa ya vutihlanganisi ya ya emahlweni kahle . 
Nkunguhato walowo wu ta tekela enhlokweni swivilelo swa wena . 
Sweswo swi tlhontlha swivutiso mayelana ni nxiximo wa nawu wa misava hinkwayo . 
Sweswo swi tlhontlha xiphiqo xa xikombiso xa hina xa swa vurimi . 
Sweswo hi ntiyiso i ndlela ya khale ya maehleketele . 
Sweswo hi ntiyiso i xikombiso xo sungula xa ku pimanisa . 
Hambiswiritano , hunguto walowo wu vile kona hi ku endla kunene . 
Sweswo swi tama swa ha ri xirhangana xa vaakitiko va hina hinkwavo . 
Xiviko xexo xi tlheriseriwile endzhaku eka komiti hi ndlela leyi nga yona . 
Xiviko xexo xi ta tlhela xi langutisa eka vumundzuku . 
Loko swi vuriwile tano , a hi ngheneni eka mhaka ya ntiyiso . 
Loko swi vuriwile tano , jekajekisano namuntlha wu vile wa kahle . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri matitwele lama fanaka . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri swa nkoka swinene . 
Sweswo swi fanele ku tlhela nakambe swi lulamisiwa eka timhaka leti ta nkhomaniso lowu . 
Sweswo a swi fanele ku vuriwa eka mhaka leyi ya nkoka . 
Sweswo a swi fanele ku va xirhangana xa nkoka eka hina . 
Sweswo a swi fanele ku va swa ntsakelo wo karhi eka vanhu . 
Sweswo a swi fanele ku va xin'wana xa swirhanganankulu . 
Sweswo a swi fanele ku va hisekelo wa hina hinkwerhu . 
Sweswo a swi fanele ku va makumu ya mbhurisano . 
Sweswo a swi fanele ku amukeriwa tanihi ku humelela lokukulukumba swinene . 
Sweswo a swi fanele kunenenene swi nga pfumeleriwanga ku humelela . 
Sweswo a swi fanele ku va swi nga tanga eka wena tanihi xihlamariso . 
Sweswo a swi fanele ku ya emahlweni swi ri xikongomelotsongo xo sungula xa hina . 
Sweswo a swi fanele ku ka nga swi nga voniwi tanihi mhaka leyi tikanetaka . 
Sweswo swi lulamisile xiphiqo ku fikela eka mpimo wo karhi . 
Swilo swa muxaka walowo a swi fanelanga ku humelela nakambe . 
Sweswo swi ndzi tela emiehleketweni tanihi nhlavutelo wo khuma . 
Sweswo swi ndzi tela emiehleketweni tahini goza ro sungula ra xiyimo xa le henhla swinene . 
Sweswo swi ndzi tela emiehleketweni tanihi mhaka ya nkoka lowu hetisekeke swinene . 
Na sweswo ku burisaniwile ha swona madyambu lawa kwala . 
Na sweswo swi endliwile , vamanana na vatatana ! 
Na sweswo swi vuriwile eka xiviko lexi . 
Na sweswo i mhaka ya nkoka eka hina . 
Na sweswo i xiphemu xa nawu hakunene . 
Na sweswo swi tekile nkarhi wo tala swinene . 
Mpfumalankateko , swi kombisile ku ka swi nga ri mhaka . 
Sweswo a swi ri mhaka leyi a yi tala ku va ya ntiyiso eka levhele ya mfumo wa rixaka . 
Ku hlula kwaloko i nchumu wun'wana lowu hi nga wu tlangelaka . 
Xexo a xi ri xiboho lexi endliweke hi mfumo . 
Xexo xi tlherile xi va xiphemu xa ntwanano wa khale . 
Walowo wu tlherile wu va ntiyiso wa nkarhi wa kona . 
Ku vile yona naswona ka ha ri nghozi ya ntiyiso . 
Leyo hakunene a yi nga ri mhaka ku nga se va ni maendlelo lama khumbaka misava hinkwayo . 
Sweswo swi vile tano hikwalaho ka swivangelo swa kahle swo tala . 
Sweswo swi vile xitirhwana xo xonga hakunene . 
Sweswo a swi kalanga swi va mhaka ya nkoka ya vutifumi bya rixaka . 
Yaleyo a yi nga ri mhaka n'hweti leyi hundzeke . 
Yaleyo a yi nga ri mhaka ku ya hi xiviko lexi . 
Xexo a xi nga ri xikongomelo xa yuro . 
Yaleyo yi vile nhlamulo ya hina masiku matsongo lama hundzeke . 
Walowo hakunene wu vile mongo wa xiviko xa mina . 
Walowo wu vile n'wangulo lowu fambelanaka ni swiyimo sweswo . 
Yalawa ku vile madyambu yo sungula ya lembe . 
Walowo wu vile nchumu wo sungula va wu vuleke . 
Xexo xi vile xiphemu xo hetelela eka ajenda . 
Xexo xi vile xikongomelo xi ri xoxe xa papila . 
Yaleyo yi vile mianakanyo yo sungula ya qhinga . 
Yaleyo yi vile mianakanyo hinkwayo leyi humeleriseke nkunguhato . 
Xexo xi vile xiyimo xa vona xo bohana eku sunguleni ka swona . 
Sweswo swi vile leswi hoxekeke eka tsalwa . 
Kwalaho hi kona hi veke ni xiphiqo xo sungula . 
Hi swona swi endleke leswaku hi kumeka hi papalatile vhoti . 
Hi swona swi endleke leswaku hi vile ni vhoti namuntlha . 
Hi ndlela yaleyo , hi le ku kongomeni emaxangwini . 
Hi ndlela yaleyo , i vaakitiko lava tekaka xiboho . 
Hi tikolota sweswo na vona ha va kolota . 
Sweswo a hi nga swi endli ehansi ka swiyimo swin'wana na swin'wana . 
Sweswo swi vevukisa vutshembeki bya pholisi ya hina ya matikomambe . 
Sweswo swi ta endliwa hi xihatla hilaha swi kotekaka hakona . 
Ndza tshemba , xexo xi ta va xiyimo xa hina . 
Xexo xi ta va xikongomelonkulu xa komiti ya hina . 
Yaleyo yi ta va mhaka ya 2006 ntsena . 
Walowo wu ta va mongo wa mhaka . 
Walowo wu ta va nchumu lowu nga ni xiboho xo karhi eka hina . 
Yaleyo yi ta va pholisi leyi hi yi yisaka emahlweni . 
Sweswo ku ta va xihlovo xa matimba ya hina . 
Sweswo swi ta koxa mali , swi ta koxa mali yo tala swinene . 
Sweswo swi ta hi kotisa ku va na ndzinganiso . 
Sweswo swi ta hi nyika vuhlayiseki lebyikulu ngopfu bya swa le magondzweni . 
Sweswo swi ta humelela hi ximun'wana xa nan'waka . 
Sweswo swi nga ka swi nga cinciwi hi nkunguhato lowu . 
Sweswo a swi nga cinci hambi eka vumundzuku . 
Sweswo a swi nga humeleli hikwalaho ka xiviko lexi . 
Sweswo swi ta va kona eka siku ra le ndzhakunyana . 
Sweswo ku ta va ku ri maxangu ya le tindhawini ta matikoxikaya . 
Xexo xi ta va xi ri xihoxo xa khombo swinene ku xi endla . 
Xexo xi ta va xi ri xivumbeko xa ku engetela matimba ya vulawuri hi sindziso ehenhla ka swa mfuwo . 
Sweswo swi ta va swi ri muxaka lowuntsha wa masalamusi . 
Xexo xi ta va xi ri xikombiso xa kahle no hlohletela . 
Byebyo byi ta va byi ri vuvekisi bya vumundzuku . 
Sweswo na swona swi ta va eka ntsakelo wa mina . 
Walowo wu ta va wu ri n'wangulo eka xivutiso xa wena . 
Yalawa ku ta va ku ri maendlelo man'wana ya nhluvukiso lowu ya ka emahlweni . 
Rero ri ri ta va ri ri goza ro sungula ku kongoma eka ndzingano . 
Rero ri ta va ri ri endlelo leri nga rona ku ri teka . 
Walowo wu ta va wu ri nchumu wa kahle ku wu endla . 
Yaleyo yi ta va yi ri ndlela leyi hoxekeke ku yi teka . 
Sweswo swi ta va khombo lerikulukumba swinene eka hina hinkwerhu . 
Sweswo swi ta va hakunene swi vile eka hundzuluxo wa mina . 
Sweswo swi ta va hakunene swi nga ta pfuna eka maendlelo ya kurhula . 
Sweswo swi ta lwisana ni nsinya wa mpfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya . 
Sweswo swi ta pfuneta swinene eka ku lulamisa xiphiqo lexi . 
Sweswo swi ta va ni xiave lexi vuyerisaka swinene ngopfu . 
Sweswo swi ta pfuneta jekajekisano wa hina swinene ngopfu . 
Yaleyo yi ta va yi nga ri sisiteme ya ringanisaka swinene . 
Sweswo swi ta va swi nga ringanelanga misinya ya hina . 
Swi tano , xexo xi ta va xi ri xitshunxo xa khombo swinene . 
Sweswo swi ta hetelela swi ri xifaniso lexi hambaneke swinene . 
Sweswo swi ta langutiseka tanihi nhlayo leyikulu swinene . 
Sweswo ndza tshemba , i masungulo ya mhakankulu ya hina . 
Sweswo ndza tshemba , i xihoxo lexikulukumba xa swa tipolotiki . 
Sweswo ndza tshemba , xo va xikandala hi ndlela leyi nga ambamberiwiki . 
Sweswo ndza tshemba , ku ta va mongo wa mhaka . 
Swi tano , sweswo nakambe , i goza lerintshwa . 
Yalawa , hakatsongo , ya ta va ya ri matirhiselo ya mali hi ndlela ya kahle . 
Sweswo , tanihi masungulo , i endlelo ra kahle . 
Hambiswiritano , sweswo a hi leswi a swi ri hi xiswona . 
Hambiswiritano , xexo i xilo lexi a nga xi endlangiki . 
Hambaswiritano , xexo a xi nga vi lexi nga ri ki ni swiphiqo swa xona . 
Sweswo , loko u swi lava , i xitshunxo lexi hetisekeke . 
Sweswo ku ya hi vonelo ra mina , i tlhontlho lowukulu swinene . 
Swi tano , sweswo swi kongomisa eka ntirho wa ku aka hi vuntshwa . 
Swi tano , sweswo swi ta tshama swi ri mhaka mikarhi hinkwayo . 
Kutani , yaleyo hi yona ndlela leyi hi nga ta ya emahlweni ha yona . 
Kutani , sweswo hi leswi ndzi nga ta swi khuwela . 
Hambi sweswo , hi leswi swilo swi nga xiswona masiku lawa . 
Hambi sweswo , a hi leswi vekeriweke swona . 
Sweswo eka miehleketo ya mina , swi humelela endzhaku ka nkarhi lowo leha swinene . 
Na sweswo , ka ha ri xindzhundzhuzelo eka muviki . 
Na rona rero , ri nga ha va goza ra nkoka ra ku yisa emahlweni . 
Mpimanyeto wa 2011 wu le kusuhi no amukeriwa . 
Ku pfumaleka ka swipimelo swa muxaka walowo hi leswi solekaka swinene hi ku kongomisa . 
Kungu ra nghingiriko ri hoxile xandla eka antswiso lowu . 
Ntwanano wu nga va wu ri nawu wa nkarhi wa ku cinca ntsena . 
Ntwanano wu ta kotisa ku ndlandlamuxiwa ka leswi . 
Ntwanano wu ta kombisa nseketelo wa hina wa ku humelela . 
Mitwanano yi vile goza leri nga erivaleni ra ku yisa emahlweni . 
Xikongomelonkulu i ku nyika rimba leri nga erivaleni . 
Xikongomelonkulu xa nawu lowuntshwa xi le rivaleni . 
Swikongomelonkulu swa nkunguhato hi leswi kongomeke swinene . 
Mihundzuluxo leyi ndzi yi andlaleke yi yelanisiwa eka leswi . 
Hikokwalaho , mihundzuluxo leyi andlariweke i antswiso wa nkoka swinene . 
Mihundzuluxo leyi andlariweke a hi leyi kumekeke yi ri erivaleni eka munhu un'wana na un'wana . 
Nhlamulo yi vile kona hikwalaho ka xitirho lexi . 
Nhlamulo i e-e , a ku na vumbhoni . 
Nhlamulo yi le rivaleni leswaku a hi fanelanga . 
Nhlamulo yi olova swinene : a hi vona . 
Xo sungula , nhlamulo i hisekelo wa xona wa ku endla . 
Nhlamulo ya xexo hi leyi nga eka tlhelo ra mpfumelo . 
Nhlamulo ya xivutiso yi olovile swinene . 
Ku tirhisiwa ka xiletelo swi tiyisile matirhelo ya n'wayexe ya tikhampana . 
Kutani endlelo , hi leri nga rona hi nkhaqato . 
Xivandla xi nyanya ku ya emahlweni xi ri lexi nga tshamisekangiki . 
Tiatikili hi leti hambaneke swinene eka mhaka yin'wana ni yin'wana . 
Moya eka jekajekisano lowu hi lowu hambaneke swinene hi ku hetiseka . 
Vonelo ehenhla ka ku ta ka vahlampfa ku ta tshama laha tikweni ka ha ri xikombiso xin'wana . 
Xiviko xo biha mayelana ni vuhahisi i mhaka leyi ku kongomisiwaka eka yona sweswi . 
Vundzhaku bya nkanetano byi hi ndlela leyi landzelaka . 
Vundzhaku bya leswi i nkayakayo wa swakudya . 
Ndzinganiso wa vaaki va hina wu le khombyeni . 
Mhaka sweswi yi le swandleni swa mfumo . 
Xikongomelonkulu xa masungulo ya mbulavurisano xi hi tindlela timbirhi . 
Matikhomele ya vatirhisi va gondzo i ya nkoka swinene . 
Xikombiso lexinene eka hinkwaswo xa sweswo hi leswi humeleleke mixo lowu . 
Lexi tlulaka hinkwaswo hi vukahle i nala wa xo antswa . 
Swimila na swivumbiwa swo hambanahambana eka pulanete ya hina swi le khombyeni . 
Nseketelo wa swimila na swivumbiwa swo hambanahambana a wu fanelanga wu rivariwa . 
Ku tswariwa ka yuro i ku humelela . 
Mpimanyeto i ndlela , kambe ku nga ri mahetelelo . 
Xilaveko xo komba vumbhoni hi ndlela yeleyo xi ta tlheriseriwa endzhaku . 
Mhaka ya yona a yi si tiyisiwa hi vumbhoni . 
Mhaka ya xileriso xo tayi le rivaleni . 
Swivangelo swa hambana ku suka eka tiko rin'wana ku ya eka rin'wana . 
Xivutisonkulu i ku xana i swa mahanyelo lamanene . 
Ntlhontlho wu le rivaleni ku va un'wana na un'wana a wu vona . 
Ntlhontlho i ku tirha ehenhla ka tidyondzo leti . 
Ntlhontlho i ku fikelela ndzinganano lowunene . 
Ntlhontlho sweswi i ku swi humelerisa hi mfanelo . 
Mitlhontlho leyi nga emahlweni ka hina i yintshwa swinene . 
Mitlhontlho leyi hi langutaneke na yona yi nga languteriwi ehansi . 
Vaaki va kombela mfumo ku teka magoza . 
Vaaki hikwalaho va fanele ku nyikiwa nhlamulo . 
Swiphemu leswi khumbaka vanhu ntsena swi fanele ku va emahlweni . 
Vanhu ntsena na demokirasi swi fanele ku tiyisiwa . 
Nhlangano wa tindzima letimbirhi swa twisiseka . 
Komiti yi tirhile hi matimba ku tiyisisa sweswo . 
Komiti yi vekile leswi erivaleni swinene nakambe . 
Pholisi ya swa vurimi yo tiveka yi hlaseriwile . 
Pholisi ya swa vurimi yo tiveka yi vile kona ku sukela hi 1960 . 
Pholisi ya swa vurimi yo tiveka yi fanele ku olova ku tlula sweswi . 
Pholisi ya swa vurimi yo tiveka a yi fanele ku tiyisisa xikongomelo lexi . 
Mali yo fana ya matiko yi nge koti ku ya emahlweni hi ndlela leyi . 
Mali yo fana ya matiko kahlekahle i purojeke ya xipolitiki . 
Xiyimo xo fana na xona i xo humelela swinene . 
Xiyimo xo fana xi nyika xitshunxo eka leswi . 
Khonsepe ya vuhlayisi yi fanele ku hlamuseriwa swi va erivaleni . 
Xiboho i ku vulawuri byi fanele ku antswisiwa . 
Swipimelo swi fanele ku hlamuseriwa swi va erivaleni ku tlula sweswi . 
Swipimelo leswi hi swi bumabumelaka hi leswi landzelaka . 
Switandzhaku swa ku rhula na ku tshamiseka swi le rivaleni . 
Switandzhaku eka vanhu lavo swela ku tlurisa i swikulu swinene . 
Switandzhaku swa pholisi leyi swi nga pimeka . 
Ku hlanganisiwa ka xiyenge xa tibangi se ku enghwetlile . 
Vundzeni bya ntwanano a byi amukeleki naswitsongo . 
Ku hoxa xandla ka tisisiteme ta swo famba ta vutlhari i ka nkoka . 
Sisiteme yo lawula a yi pfuneti eka leswi . 
Ku hlanganisiwa ka timali leti ku fanele ku antswisiwa . 
Mbilu ya xiphiqo lexi yi le rivaleni swinene . 
Ndhurho wa muako lowuntshwa a wu hlamuseleki . 
Tiko ri langutane na xiyimo xo karhata swinene . 
Ndhawu ya le makaya yi fanele ku langutiwa yi ri hinkwayo . 
Nkitsikitsi wu nga yisa eka ku yayarhela ka rixaka ko ya emahlweni . 
Nkitsikitsi wu le kule na ku hela . 
Nkitsi kitsi wu nga va naswona nkarhi lowuntshwa . 
Swipimo swa nseketelo swi fanele swi tshama swi ri tano . 
Nkoka lowukulu wa mali leyi wu le rivaleni . 
Mbilu ya mhaka yi kun'wana , hambiswiritano . 
Ndlela ya sweswi yo ya kona a hi yona nhlamulo . 
Phurosese ya sweswi yo kurisa a yi si hetisiwa . 
Maendlelo ya sweswi ya timakete ya fanele ku tiyisiwa . 
Vupuresidente bya sweswi ana byi le ku landzeleleni ka maendlele lawa . 
Makungu lawa ya sweswi a ya lulamisi xiphiqo lexi . 
Xiyimo xa sweswi hikwalaho a xi nyiki matimba . 
Xiyimo xa swilo xa sweswi xi hi ndlela leyi . 
Xiyimo xa swilo xa sweswi xi tiyisa nhlana swinene . 
Xiyimo xa sweswi xa mhaka xi terisa vusiwana . 
Siku ro humelerisa a ri tiveki . 
Njhekajekisano kahlekahle wu le ka ajenda . 
Njhekajekisano wu pfulekile , naswona ndza swi amukela sweswo . 
Njhekajekisano wu ta fambisiwa hi tindzimi ta makumembirhi . 
Xiboho lexi nga tekiwa xa tiveka swinene . 
Ndlela yo teka xiboho yi fanele ku endliwa ku va erivaleni ku tlula sweswi . 
Swiboho , hambiswiritano , swo va marito ntsena ephepheni . 
Swiboho leswi nga sala a swi nga olovi . 
Mikayivelo eka ndzavisiso wa xisayense yi tiveka swinene . 
Ntiyiso wa demokiratiki wa miburisano leyi yi tsanile . 
Ku hunguteka ka vatshami va le tindhawini ta le makaya i ntiyiso . 
Dizayini ya minongonoko na yona i ya nkoka ku tlurisa . 
Vuxokoxoko bya maendlelo bya ha fanele ku vekiwa erivaleni . 
Ku hambana ka kona i tlhelo ra swa matiko hinkwawo . 
Xiletelo xa kona i khale xi ri eku teni . 
Xiletelo xa kona xi simekiwe eka nsinya wa vuxiyaxiya . 
Xiletelo xo va ntsena goza ro sungula , hambiswiritano . 
Xiletelo xi fanele ku ndlandlamuxiwa hi ku endla . 
Maendlelo eka ku tshunxa i ya nkoka swinene ku tlurisa . 
Vuvabyi byi hangalake na misava hinkwayo . 
Maendlele ya ku tshamisekisa swivilelo ya ta va ya antswisiwile . 
Dokumente i ya nkoka swinene na ku va ya kongoma . 
Mpfapfarhuto wa xiletelo wu kayivela swin'wana . 
Mpfapfarhuto a wu vuli nchumu hi leswi . 
Nkitsikitsi wa swa ikhonomi na wona wu ve na nkhumbo . 
Tlhelo ra swa ikhonomi ra xiphiqo ri le rivaleni . 
Switandzhaku swi le rivaleni ku va un'wana na un'wana a swi vona . 
Sisiteme ya vulawuri bya matirhelo yi ta olovisiwa . 
Mimbuyelo ya nhlawulo yi hi nyika hungu leri nga erivaleni . 
Ntshikilelo wu fanele ku tlakusiwa eka tlhelo leri . 
Ntshikilelo wa hambanahambana swinene ku suka eka tiko rin'wana ku ya eka rin'wana . 
Ku thoriwa ka lavatsongo i swa nkoka swinene . 
Makumu ya mhaka ya tshamisekisa maendlele ya kona . 
Makumu ya pharagirafu ya cinciwile . 
Makumu ya theme leyi ya palamende ya le ku tshineleni . 
Mbuyelo wa kona wu ta fana kwatsa ! 
Makete wa eneji wa hambana na timakete tin'wana . 
Phurosese yo kurisa yi katsa matiko hinkwawo lama nga endla xikombelo . 
Nkoka wa nsinya wa vuxiyaxiya wu le rivaleni . 
Nkoka wa leswi i sisiteme ya nhlanganelo . 
Yuro i mbuyelo wukulukumba eka un'wana na un'wana . 
Yuro yi humelerile , ku hava loyi a kanakanaka sweswo . 
Yuro i mavizweni wa ku kula na ku humelela . 
Yuro a yi kalanga yi nga va makumu hi yoxe . 
Swikombiso swi le rivaleni ku va swi voniwa hi mani na mani . 
Ku cincana maendlele lamo hlawuleka i swa nkoka swinene . 
Mahlo ya misava ya le ka hina . 
Ntiyiso hileswaku ku tirhisiwa ka eneji ku le ku tlakukeni . 
Ntiyiso i ku a hi swi tivi . 
Ntiyiso i ku , hi ta dinga mbulavurisano wo ya emahlweni . 
Ntiyiso wa mhaka hi ku olova hi lowu . 
Ntiyiso wa mhaka wu hambanile swinene . 
Mitiyiso , hambiswiritano , a yi swi seketeli leswi . 
Ku lwa na ku rhurhela etikweni swi nga ri nawini na swona swa ndzi tsakisa . 
Ku lwa na vutherorisi i ka misava hinkwayo . 
Tinhlayo ti komba leswaku swi le rivaleni leswaku a hi swona . 
Mhaka yo hetelela yi fambelana na pholisi yo mpfuno wa nhluvukiso . 
Swiphemu swa swa timali swi vile swi khumbiwile . 
Nkitsikitsi wa swa timali wu funengetile misava hinkwayo . 
Phakeji ya swa timali se yi le tafuleni . 
Xikongomelo xo sungula i ku olovisa milawu . 
Xivandla xo sungula yi fambelana na ikhonomi na vanhu . 
Xivandla xo sungula i ajenda leyintshwa yo tsemakanya Atlilantiki. 
Ntlhotlho wo sungula handle ko kanakana i mbangu . 
Lexo sungulaxi fambelana na ku ringaringana ka mitlawa . 
Lexo sungula xi fambelana na maseketelelo ya tipurojeke hi timali . 
Lexo sungula xi khumba mhaka yo antswisa nxavo . 
Lexo sungula xi fambelana na mhaka ya tivhoti ta xihundla . 
Lexo sungula xi fambelana na na nongonoko wa matiko lama fanelaka . 
Lexo sungula xi fambelana na xilaveko xo va na muyimeri . 
Lexo sungula xi fambelana na ku hlayisa data . 
Lexo sungula i pulani ya maendlelo ku lwisa ku pfumala ku thoriwa . 
Lexo sungula i ndlela leyi hi nga pfunaka hayona swinene . 
Lexo sungula i ku amukeriwa ka mithwaso . 
Lexo sungula hileswaku demokirasi yi fanele ku sirheleriwa . 
Lexo sungula i ku lava hi ku sindzisa ka mpfuno wo hluvukisa . 
Lexo sungula i mhaka ya nsimbi leyi nga na ntsopfu . 
Lexo sungula i mhaka ya swipimarivilo . 
Lexo sungula i mhaka ya swa nawu . 
Lexo sungula i xilaveko xa tithagete ta rixaka . 
Lexo sungula i matirhele ya pholisi ya maphikizalele . 
Lexo sungula i khwaliti ya vativitivi . 
Lexo sungula i mhaka ya swakudya swa nyama na marhambu . 
Lexo sungula i hundzulo wa tiinsitithuxinii . 
Lexo sungula i ku tshunxiwa ka vabohiwa va swa tipolitiki . 
Lexo sungula i angarhelo wa kungu . 
Lexo sungula i ku humelela ka ku ku cincela eka xiyimo xin'wana . 
Lexo sungula i ku tlakusa ntshikilelo . 
Lexo sungula xa leswi i ku nyikela mali yo ringana . 
Lexo sungula xa leswi i pholisi ya swa bajete . 
Lexo sungula xa leswi i ntlimbo wa swa vumbiwa . 
Lexo sungula xi khumba mhaka ya dimokirasi . 
Lexo sungula i ku nyanya ka ku wa ka xiyimo xa vusirheleleki . 
Lexo sungula i mhaka yaxivumbeko . 
Goza lero sungula se ri le ku humelerisiweni . 
Mhaka leyo sungula yi khumba nkarhi wa sweswi wo endla minongonoko . 
Mhaka leyo sungula yi khumba ku leha ka milavisiso . 
Poyinti yo sungula i mhaka ya xibalo . 
Poyinti leyo sungula i mhaka yo hangalasa matimba ya sukela exikarhi . 
Nsinya wo sungula hi lowu wa vuyimeri byo ya hi ntsengo wa tivhoti . 
Xivutiso xo sungula xi mayelana na vuvekisi . 
Lexo sungula a xi fambelana na nhlokomhaka ya vuswikoti . 
Lexo sungula xi fambelana na khonsepe ya vun'wini bya switumbuluxiwa . 
Lexo sungula xi fambelana na vusirheleri bya mitlawa leyitsongo . 
Goza ro sungula hikwalaho i ro hlengeleta mahungu . 
Xo sungula lexi hi faneleke ku xi endla i ku twisisa . 
Xo sungula lexi hi xi dingaka i vumbiwa . 
Xo sungula a yi ri mhaka ya livhi ya vutatana . 
Mpakaniso a wu ri eka pholisi ya eneji na tlilayimete . 
Leswi landzelaka i timhaka leti khumbekaka laha . 
Leswi nga rhanga hi xona xivangelo xa vhoti ya hina . 
Nkuriso lowu taka wu ta engetela eka xiphiqo lexi . 
Xiletelo xa rimba i xiphemu xa maendlele . 
Mateke leyo tshunxeka yi nge tshunxi xiphiqo . 
Mali i yitsongo ngopfu ku va yi nga fikelela nchumu . 
Nseketelo wa timali na rimba ra kona swi kona . 
Nseketelo wa timali i ku hoxa xandla eka tipurojeke . 
Vumundzuku bya tikonkulu ra hina byi seketeriwa hi leswi ! 
Vumundzuku bya tikonkulu ra hina byi le khombyeni . 
Vumundzuku bya misava byi le khombyeni . 
Timakete ta gasi na gezi ti endliwe to tshunxeka . 
Filosofi yo angarhela ya ndzima leyi yi lulamile . 
Lavanene i vaxanisiwa va lavo biha . 
Mfumo na vandal ro kaneta va fanele ku swi endla swin'we . 
Mfumo a wu tiyisisi switirhisiwa leswi lavekaka . 
Vatlangi lavakulu a va vanga na chansi . 
Ku kula ka xidingo ku vula ku kula ka nkarhi wo kota ku endla . 
Xiphiqo xikulu eka hinkwaswo , hambiswiritano , i xiphiqo xa swa tipolitiki . 
Nsinya lowu nga wona wu letelaka wa fana nkarhi hinkwawo . 
Pholisi ya timfanelo ta vanhu na yona yi hlawula ngopfu . 
Miehleketo ya kona kahlekahle a hi ku veka tifayini . 
Miehleketo ya kona i ku tumbuluxa n'wangulano wa demokiratiki . 
Miehleketo i ku swi khoma n'hweti leyi taka . 
Miehleketo ya kona , swi le rivaleni , ndzi ngo yi seketela ntsena . 
Miehleketo hi yoxe , hi ntiyiso , a hi yintshwa . 
Nkoka wa nsirhelelo wa vaaki wu ya emahlweni wu kula . 
Nkoka wa leswi wu nge koti ku thatheriwa . 
Nkoka wa njhekajekisano lowu a wu dingi ku tshikileriwa . 
Nkoka wa mhaka leyi wu na wona wu lemukiwile . 
Mhaka ya nkoka i ndlela yo fika kona . 
Mhaka ya nkoka i ku xixima nawu . 
Mhaka ya nkoka sweswi i ku xi tirhisa . 
Ku tlakuka ka timali ta tiko i mhaka yinene . 
Ku tiyimela ka nhlangano lowuntshwa ku na swivutiso . 
Mahungu ya kona a ya fanele ku va erivaleni na ku twisiseka . 
Nhlangano wa mahungu a wo va ntsena makete . 
Vuandlalelo byi nyikiwa hi matiko lama rhurhelaka . 
N'wangulo wo sungula a ku ri ku landzula xiviko . 
Tiinstituxini i ta nkoka , tanihi ku hundzuka ka tona . 
Xikongomelo xa xiviko lexi xi tshamisekile swinene . 
Xiviko xa nkarhinyana i xa nkoka hikwalaho ka timhaka timbirhi . 
Makete ya le ndzeni i nchumu lowu hi wu dingaka . 
Vanhu va matiko va tinyiketele ku seketela loku taleke . 
Vanhu va matiko a va endli nchumu hi leswi . 
Vanhu va matiko a va fanelanga ku yima ntsena va nga endli nchumu . 
Vanhu va matiko va fanele ku swi xiya leswi . 
Vanhu va matiko va fanele ku teka magoza hi xihatla laha . 
Vanhu va matiko a va fanele ku fikelela swiboho leswi faneleke . 
Vanhu va matiko va fanele ku lemuka leswi . 
Maendlele yo ka ya nga twisiseki a ya ta swi vona hi ndlela yin'wana . 
Mhaka ya swipimo swa swa mbangu na yona i ya nkoka ku ringana . 
Mhaka ya tipalamende ta rixaka yi lulamisiwile . 
Mhaka yo vuyisa xiyimo i xiphiqo xikulukumba . 
Mhaka ya valuveri na yona yi fanele ku boxiwa . 
Mhaka ya ikhonomi yi boxiwile . 
Mhaka yo tirhana na malakatsa i ya nkoka swinene . 
Mhaka leyi hi yi kanelaka i ya ntikelo ku tlurisa . 
Mhaka yikulu i ku sirhelela rihanyu ra vanhu . 
Mhaka yikulu i maavele ya switirhisiwa . 
Xivutiso xikulu hi xin'wana xo hambana . 
Xivutiso xikulu , hambiswiritano , hi lexi xa xiyimo . 
Xivutiso lexo hetelela xi fambelana na mpimo wa cincano wa timali . 
Nkarhi wo hetelela a ku ri mavhiki mambirhi lama nga hundza . 
Lexi xa le ndzhaku xi vile xi nghenisiwile eka nawu . 
Lexi xa le ndzhaku a swi vuli leswaku i xiboho xo biha . 
Lexi xa le ndzhaku i xin'wana lexi hinkwerhu a hi fanele hi xi khomela ehenhla . 
Lexi xa le ndzhaku a xi fanelanga ku vutisisiwa . 
Lexi xa le ndzhaku , hambiswiritano , a xi fanelanga ku tirha xi ri xoxe . 
Varhangeri va matiko laman'wana va pfumale mianakanyo . 
Masungulo ya xinawu ya leswi ya kona . 
Goza ra xinawu ri le kule swinene . 
Vugimo i nsirhelelo wa timfanelo ta vanhu . 
Ntwanano wo lombisa a wu si sayiniwa . 
Nkulo wa le hansihansi wa matiko lama nga hluvuka hi swa vumaki . 
Mafiya yi ya emahlweni yi va xiphiqo xikulukumba . 
Swivangelonkulu swa sweswo swi hi ndlela leyi . 
Mhaka yikulu i ku va enerisekile . 
Lavanyingi hi ku lahlekeriwa ka lavatsongo . 
Makete a yi tshami yi ri karhi yi va tlhelo ra vona . 
Makete , hi muxaka wa yona , yi na manyala . 
Mhaka leyi i yo tika ku tlurisa ku va swi nga va tano . 
Maendlelo lama nga amukeriwa eka nkarhi wa kona ya fanele ku tirhisiwa . 
Nhlangeletano yo landzeriwe hi khomferense ya vaholobye . 
Hungu eka vatirhisi va hina a ri nga ta amukeleka . 
Ku landzelerisiwa ka mihlawulo ku khumbiwile . 
Xa nkoka ku tlula hinkwaswo , swi le rivaleni , i nkuriso . 
Xilo xa nkoka ku tlula hinkwaswo i ku tiyisisa vuhlayiseki . 
Xilo xa nkoka ku tlula hinkwaswo i : ku tiyisisa demokirasi . 
Lexi xa sweswisweswi xi le ku humelerisiweni sweswi . 
Kungu ro teka xiboho ri ringananile na ku va lerinene . 
Kungu ri na swilo swo hlaya leswinene . 
Ntwanano wa matlhelonyngi wa vuvekisi wu nyika nhlamulo . 
Tipalamende ta rixaka , swi le rivaleni , tit a khiriwa . 
Muxaka wa timhaka leti i ngopfu wa rixaka hinkwaro . 
Swisirhelelo leswi faneleke swi fanele ku va kona . 
Xilaveko xo seketela vutumbuluxi bya laha kaya xi le rivaleni . 
Mivulavurisano hi yoxe i nchumu lowunene . 
Mivulavurisano a yi nga olovi hikwalaho ka swona . 
Netiweke na vutumbuluxi swi fanele swi tshama swi hambanyisiwile . 
Mfumo lowuntshwa a wu si va kona . 
Nawu lowuntshwa wu fanele ku va erivaleni na ku va wu ya emahlweni . 
Xinawana lexintshwa mayelana na ku rhendzeleka ka nchumu wa wayilese i wo humelela . 
Nkandziyiso lowu landzelaka wu ta hangalasiwa hi 2009 . 
Mhaka leyi landzelaka i ku va vatirhisi va xava leswi va fanelaka . 
Mhaka leyi landzelaka i yo tiveka swinene na njhekajekisano wa xihatla . 
Goza leri landzelaka i ku tumbuluxa ntirhisano lowukulwanyana . 
Goza leri landzelaka ku ta va xiboho xa nhlanganelo . 
Malmbe mambirhi lama landzelaka ya ta va ya nkoka ku tlurisa laha . 
Indasitiri ya nutliliya swi le rivaleni leswaku yi hume eka vulawuri . 
Mitsengo yi tlakuka hi ndlela yo chavisa . 
Xikongomelo xa ku thoriwa lokuheleleke xi tshikiwile . 
Sisiteme ya muyingiselaswiphiqo , xikombiso , a yi nga ha ndlandlamuxiwa . 
Lexi xin'we xi fanele ku hlanganisiwa na lexin'wana . 
Lexi hi nga na xona sweswi a xi enerisi . 
Ku pfuriwa ka timakete i ku kholwa ka kona . 
Vandla ro kaneta ri rhwale ntiko wa xiboho . 
Mhaka leyin'wana i mfanelo yo va na vuhlayiselo . 
Mhaka yin'wana eka xiviko lexi i xa mbangu . 
Mhaka yin'wana hi leyi ya matirhiselo ya mali yo ka ya nga ri nawini . 
Swifundza leswin'wana swa misava swa honisiwa . 
Lavan'wana va nga dyondza eka matiko lamambirhi . 
Lavan'wana va hi khongotele ku fikelela ntwanano . 
Mbuyelo wu kombe leswaku a hi endle swona . 
Mbuyelo , hikwalaho , hambiswiritano i wunene . 
Mbuyelo wa vhoti a wu ri hi ndlela leyi . 
Makhumbekelo yo angarhela ya lava ku langutiwa . 
Rivilo ro hundzula ri fanele ku hatlisisiwa . 
Rivilo ro hundzula hi yona mhakankulu . 
Ku nghenela ka mitlawa ya le kusuhi i swa nkoka swinene . 
Vatirhisani va ringetile ku fikelela ntwanano . 
Tin'hwetinyana leti nga hundza ti vile ntlhontlho . 
Vanhu va xifundza va nge swi twisisi sweswo . 
Vanhu hi vona va nga ta teka xiboho . 
Makungu lama nga angarheriwa eka xiviko lexi i ya nkoka . 
Vatlangi lava nga katsiwa a va ha fani na khale . 
Mhaka leyi ndzi lavaka ku yi vula hi leyi . 
Mhaka ke i ku antswisa khwaliti ya moya . 
Ndlela yo sungula i ku tiyisa nawu wa sweswi . 
Nkarhi wo ka wu nga tlheleki eka wona wu fikile . 
Timhaka leti kumekaka eka xiletelo it a masungulo . 
Pholisi a yi fambelanisiwanga na xona . 
Moya wa swa politiki wu lulamerile ku ya emahlweni . 
Nsusumeto wo lava ku endla wa politiki a wu fanele se wu ri kona . 
Nsinya wa ku va muthyakisi a hakela wu fanele ku tirha eka hinkwavo . 
Vanhu va hlawurile ndlela ya nhluvuko . 
Vanhu hi vona va nga na vuhlamuleri eka hinkwaswo leswi . 
Vanhu va matiko lawa ku tale lavatsongo swinene . 
Mahlaluko ya swifundza leswi ya fanele ku tiyisiwa . 
Xiyimo xa vatirhisi xi lava ku tiyisiwa . 
Xiyimo xa vaakitiko xi hambanile swinene . 
Vukorhokeri ya poso byi tlhela byi va vukorhokeri bya vanhu . 
Matimba ya ku teka swin'we swiboho ya tikombe ku va ya tiyile . 
Nsinya wa ku xiyaxiya a hi khonsepe yintshwa . 
Nsinya wa ku xiyaxiya wu lava leswaku hi endla leswi . 
Xiviko xa masungulo na xona a xi ri xa kahle . 
Sisiteme ya sweswi yi dya mali yo tala . 
Sisiteme ya sweswi a yi nyiki nsirhelelo wa xinawu . 
Vupuresidente byi ta fanela ku aka ehenhla ka leswi . 
Lexo rhanga a xi ri ntsena malembe malembe manharhulama nga hundza . 
Xivulavuri lexi nga rhanga xi vile xi vule swin'wana hi leswi . 
Xivulavuri lexi nga rhanga xi vule leswaku a swi endleki . 
Swivulavuri leswi nga rhanga na swona swi tlakusile mhaka leyi . 
Xivilelonkulu i khombo ra ku tlhariheta van'wana . 
Nsinya lowu hi ndlela yo olova wo ka wu nga tekiwi wu ri nchumu . 
Nsinya wa ku amukelana hakanyingi wa vuyerisa . 
Nsinya wa vuxirhotsongo a wu le ku tluriweni . 
Nsinya wa vuxirhotsongo a wa ha ri khombyeni . 
Nsinya wa vuxirhotsongo hi xona xivuriso laha . 
Nsinya wa vuxirhotsongo wu fanele ku tirhisiwa laha . 
Nsinya wa vuxirhotsongo wu fanele ku xiximiwa swi helela . 
Nsinya wa vuxirhotsongo wu fanele ku va xiletelo xa hina . 
Nsinya wa vuxirhotsongo a wu fanele ku tirha tanihi xiletelo . 
Xirhangana ku ta va ku tlakusiwa ka vutumbuluxaswintshwa . 
Xiphiqo i hinkwaswo leswi nga nghenisiwangiki . 
Xiphiqo a hi xintshwa , hikwalaho . 
Xiphiqo i ntsena ku pfumaleka ka switirhisiwa . 
Xiphiqo hileswaku a xi tirhi . 
Xiphiqo i xitandzhak xa nseketelo luwa wa timali . 
Xiphiqo i , hi ku olova , xa vululami . 
Xiphiqo xa vuhlayiselo i maendlelo ya kona . 
Xiphiqo xa vulawuri i xa nkoka swinene . 
Xiphiqo xa tilevhele ta vugimo xi tshama xi ri kona , hambiswiritano . 
Xiphiqo ku ta va leswi nga ta landzela ku endliwa . 
Xiphiqo , hilaha ndzi xi vonaka hakona , hi lexi . 
Swiphiqo swi nyanyisiwe hi dzolonga . 
Xiphiqo xi humelele eka levhele ya rixaka . 
Maendlele ya vile erivaleni hilaha a swi koteka hakona . 
Phurosese , swi fanele ku tshikileriwa , i yo tinyiketela . 
Ku ya emahlweni loku a hi ku languterile a ku humelelanga . 
Ku tlakusiwa ka swiendlo sweswo i xirhangana . 
Kungu a ri yi kule ku ringana , hambiswiritano . 
Kungu a ri tekeli nhlokweni mhaka leyi . 
Kungu ri endliwe hi xivumbeko xa vuxokoxoko . 
Kungu se ri fike eka ku hlayiwa ra vumbirhi . 
Kungu , hikwalaho , a ri lo huma endleleni swinene , naswona . 
Kungu , hambiswiritano , a ri pfumali swiphiqo swa rona n'wini . 
Makungu lawa hi nga ma veka etafuleni hi laha kukulu ya ariwile . 
Ntlkuso wa bajete lowu nga kunguhatiwa wa laveka swinene . 
Hundzuko lowu nga kunguhatiwa a wu yi kule ku ringana . 
Nsirhelelo wa timfanelo ta masungulo i xirhangana . 
Swiangarhelo swa xiviko xa eneji a swi ringananga . 
Ku kombela switsundzuxo eka mani na mani swi tisa swivutiso swo hlaya . 
Vanhu va fanele ku tiva leswi va faneleke ku swi langutela . 
Maendlelo yo tirhisa mitsengo ya ri woxe a ya lulamanga ku ringana . 
Xikongomelo xa hundzulo lowu xi le rivaleni swinene . 
Xikongomelo xa leswi i ku papalata 
Xivutiso lexi ndzi nga na xona , hikwalaho , xi olova ngopfu . 
Xivutiso i ndlela leyi 
Xivutiso i ku 
Xivutiso i ku hi endla yini hi swona . 
Xivutiso i laha a xi fanele ku huma kona . 
Xivutiso i loko tibangi ti ta angula . 
Xivutiso i loko maendlelo lawa ya ringene . 
Xivutiso i loko leswi swi ri nkotlaniso . 
Xivutiso i ku hikwalaho ka yini xi nga hluvukisiwanga . 
Xivutiso i ku , xana hi fikisa ku yini kona ? 
Xivutiso i ku , hi swi tirhisa njhani ? 
Xivutiso i ku , i mani a nga tekakaxiboho ? 
Xivutiso i ku : xana ntirhonkulu lowu a wu fanele ku va yini ? 
Mhaka ya mpfuneto i mhaka ya nkoka . 
Mhaka ya mpfumelelo wo rhanga na yona i ya nkoka . 
Xivutiso xi vekiwe hi ku ya hi munhu . 
Muviki u tlhela a tshikilela nkoka wa dyondzo . 
Maviti na vatirhikulobye van'wana va hlamusele leswaku hikwalaho ka yini . 
Muviki u fikelerile ndzinganano lowu faneleke laha . 
Muviki u kumbe xin'we xa swona . 
Muviki u hi nyika ntlhontlho wukulu swinene . 
Muviki u ringanyeta leswaku hi nga tsutsumeli . 
Muviki u ta kota ku tiyisisa leswi . 
Vaviki a va ri ku tirheni swin'we kahle ngopfu . 
Ntirho wa ntiyiso , hambiswiritano , wu le kusuhi no sungula . 
Ntiyiso i ku hi vile na nkateko swinene . 
Xivangelo i ku hi na swiphiqo swa vufambisi . 
Xivangelo , swi le rivaleni , i xa timali . 
Miehleketo leyi swi seketelaka yi vile yi hlamuseriwile . 
Swivangelo swa leswi a swi kanakanisi leswaku swi hlayile . 
Xibumabumelo xi le rivaleni naswona ndza xi seketela . 
Phurosese ya hundzuko , na yona , yi le ndleleni yo ya emahlweni . 
Ntwanano wa hundzuko a wu tumbuluxi ku va erivaleni ko engeteleka . 
Tlhelo ra xifundza na rona i ra nkoka eka vutumbuluxaswintshwa . 
Tlhelo ra xifundza ra mhaka leyi rile rivaleni . 
Xinawana a xi nyiki ntshunxeko wa mfambafambo . 
Xinawana i n'wangulo wa nkoka wa leswi . 
Swinawana swi le rivaleni naswona a swi fanele ku tirhisiwa . 
Xiviko xi tlhela xi vula na matiko yo tala ha rin'we . 
Xiviko xi tlhela xi tshikilela nsinya wa vuxirhotsongo . 
Xiviko na swibumabumelo swa xona swi na nseketelo wa mina . 
Xiviko xi na makungu yo hlaya yo tsakisa . 
Xiviko xi na makungu yo tala yo vula sweswo . 
Xiviko xi angarhela swo tala swa timhaka letikulu . 
Xiviko xi hlamusela swiphiqo leswi nga kona eka nkuriso . 
Xiviko a xi yi kule ku ringana , hambiswiritano . 
Xiviko a xi , hambiswiritano , khumbi leswi . 
Xiviko xi hava xo xi vula hi leswi . 
Xiviko xi na swo tlula ntsena mhaka ya mabazi . 
Xiviko i mayelana na ku tiyisa nhlangano wa xibalo xa matiko .  . 
Xiviko xi simekiwe eka swihumelelo swa nkoka swa swa vanhu . 
Xiviko xa angarhela eka xivumbeko xa xona xa sweswi . 
Xiviko i xo hlawuleka , naswona ndza xi seketela . 
Xiviko xi tlula na ku va xi nga seketeriwa . 
Xiviko xi famba hi ndlela yo ka yi nga ri yona . 
Xiviko xi le rivaleni na le ka sweswo . 
Xiviko xi le rivaleni hi mhaka leyi . 
Xiviko a xi siyi ku kanakana mayelana na sweswo . 
Xiviko xi vula timhaka to hlaya letinene . 
Xiviko xi khumba swipimo swo hlaya . 
Xiviko xi ri ku nga thoriwi ku le henhla ngopfu . 
Xiviko hikwalaho xi vuyele ku hlayiwa ra vumbirhi . 
Xiviko xi ringeta ku dlaya nsinya wa vuxirhotsongo 
Xiviko xi amukeriwile hi hinkwavo , ku ri hava wo papalata . 
Xiviko lexi hi nga na xona laha xi na nkhumbo wukulukumba . 
Xikombelo xa ku hundzula hi nomo xa kanetiwa . 
Xiboho lexi nga laha mahlweni ka hina i xiboho lexinene . 
Xiboho a xi zi xi sola na dzolonga . 
Xiboho i masungulo ya ku teka magoza sweswi . 
Xiboho lexi hi nga na xona laha xa tivulavulela . 
Xiphemu lexi saleke xa muhundzulo xi tshamisa sweswi swa khale . 
Xiphemu lexi saleke xa muhundzulo xi ta tshama xi nga cinciwanga . 
Mihundzulo leyin'wana hinkwayo ndzi yi seketerile . 
Hina van'wana hinkwerhu hi ta vulavula hi swona . 
Leswin'wana swi ta hlamuriwa hi ku tsala . 
Mbuyelo hambiswiritano i wa nkoka swinene . 
Mbuyelo wu le rivaleni ku va un'wana na un'wana a wu vona . 
Mbuyelo wa maendlelo ya sweswi i ku hlwela . 
Mbuyelo wa vhoti wu tivisiwile . 
Dokumente leyi nga huma , hambiswiritano , a yi le rivaleni ngopfu . 
Mimbuyelo hakunene a hi yona leyi a hi yi languterile . 
Mimbuyelo ku fika sweswi wu vile lowunene swinene . 
Mimbuyelo ya pholisi liya yi vile yo hlamarisa swinene . 
Mbuyelo wu ta endliwa leswaku wu kumeka ku nga ri khale . 
Timfanelo ti fanele ku va hi mitlawa mimbirhi . 
Timfanelo ta vatsoniwa ta onhiwa nkarhi hinkwawo . 
Timfanelo ta vanhu naswona i timfanelo ta ximunhu . 
Timfanelo ta n'wana ti fanele ku xiximiwa . 
Timfanelo ta tiyunyoni a ti tiyisisiwanga . 
Gondzo na sweswi a ri si va lero olova . 
Ntirho wa timbala ta swihahampfhuka swa swifundza wu ta antswisiwa . 
Ku fuma ka nawu a ku si va kona . 
Ku fuma ka nawu na kona ku fanele ku tiyisisiwa . 
Swinawana swa nhlangano swi fanele ku xiximiwa . 
Swinawana swa ntlangu a swi fanele ku anamisiwa . 
Swo fana na swona swa tirha na le ka xivandla xa dyondzo . 
Swo fana na swona swa tirha na le ka cod. 
Swo fana na swona swa tirha na le ka mitwanano ya swa mabindzu na mihlangangano . 
Swo fana na swona swa tirha eka vukamberi bya mifumo . 
Swo fana na swona swa tirha eka vutihlamuleri eka swa vutleketli bya le lwandle . 
Swo fana na swona swa tirha eka swo endla pulasitiki hi ku vona ka mina . 
Swo fana na swona swa tirha eka swikombelo swa njhekajekisano wa xihatla . 
Swo fana na swona swa tirha eka swo hlayisa vanhu na mikorhokelo . 
Swo fana na swona swa tirha eka ku nga hangalasi . 
Swo fana na swona swa tirha eka mhaka ya dzinganano . 
Swo fana na swona swa tirha eka mhaka ya swikhiro . 
Swo fana na swona swa tirha eka hundzulo wo vulavuriwa kunene lowu landzelaka . 
Swo fana na swona swa tirha eka matiko laman'wana mantshwa . 
Swo fana na swona swa tirha eka maendlelo yo nyika timali . 
Swo fana na swona swa tirha eka swipimelo swo hlongola . 
Swo fana na swona swi tirha eka mhaka ya vulawuri bya swa nawu . 
Swo fana na swona swi khumba xiletelo xa nkarhi wo tirha . 
Swo fana na swona swi tirha eka vantshwa na vavasati . 
Swo fana na swona swi tirha eka ku olova ka ku lomba . 
Swo fana na swona swi tirha eka mhaka ya magqweta . 
Swo fana na swona i ntiyiso eka swiyenge swin'wana swo tala . 
Swo fana na swona i ntiyiso eka swimila na swihari . 
Swo fana na swona i ntiyiso mayelana na ndzindzakhombo wa vuhlayiseki bya vanhu . 
Swo fana na swona i ntiyiso mayelana na kharensi yin'we . 
Swo fana na swona i ntiyiso mayelana na muhundzulo wa vunharhu . 
Ntsengo wo ringana wu ta yimela tipalamende ta rixaka . 
Swo fana na swona swi le ku humeleleni hi vusirheleleki bya le ndzeni . 
Swo fana na swona , swi le rivaleni , swa tirha na le ka timhaka tin'wana . 
Misava ya swa tisayense yi avanile eka mhaka leyi . 
Angarhelo wa xiletelo hikwalaho a wu le rivaleni . 
Angarhelo wa xiletelo wu ringananisiwe kahle . 
Angarhelo wa ndzima wu le rivaleni swinene . 
Xivandla xa vumbirhi i eneji na pholisi ya eneji . 
Xiphemu xa vumbirhi i ku purayivhetayiza tiinsitithuxinii . 
Lexa vumbirhi xi nga kumeka eka mihundzulo . 
Lexa vumbirhi xi khumba mhaka ya asesa nkhumbo . 
Lexa vumbirhi xi fambelana na mhaka ya pholisi ya matholele . 
Elemente ya vumbirhi ya qhinga leri i nsivelo . 
Xikomiso xa vumbirhi i xa pholisi ya eneji . 
Xikombiso xa vumbirhi i xa ku riha timali leti tirhisiweke . 
Mhaka ya vumbirhi ya nkoka i xiphemu xa swa vanhu . 
Mhaka ya vumbirhi ya nkoka i i xiyenge xa swa vanhu . 
Xa vumbirhi i njhekajekisano mayelana na vumundzuku . 
Ya vumbirhi i rimba ra swa nawu na tiinsitithuxini . 
Ya vumbirhi i ntlakuso wa ku nghenelela ka vaaki . 
Mhaka ya vumbirhi i ya tidyondzo leti dyondziweke . 
Mhaka ya vumbirhi i mhaka ya ku nga thoriwi . 
Mhaka ya vumbirhi i nsirhelelo wa switirhisiwa . 
Mhaka ya vumbirhi i njhekajekisano wo tika wa swa tipolitiki . 
Mhaka ya vumbbirhi , swi le rivaleni , i switirhisiwa swo ka swi nga eneli . 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na vuhlayiseki na vululami . 
Xivandla xa vumbirhi lexikulu i xa vurimi . 
Xikongomelo xa vumbirhi i ku antswisa vuhlayiseki bya le magondzweni . 
Leya vumbirhi yi hlanganisiwe na swirhangana . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba xiyimo xa vavasati . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba nsinya wa ku hlengeletana . 
Mhaka ya vumbirhi i ya ku veketeriwa ka vatirhi . 
Mhaka ya vumbirhi i ya ku lumbetana. 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na xiyenge xa vurimi . 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na mhaka ya tlhelo ra swa timali . 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na vugimohansi byo fikelela ku nhgena . 
Xirhangana xa vumbirhi i ku lwa na vutilawuri . 
Xirhangana xa vumbirhi i mfanelo yo va na mati . 
Xiphiqo xa vumbirhi xi sukela eka nkayakayo wa swa ikhonomi . 
Xiphiqo xa vumbirhi i xa xinawu . 
Xiphiqo xa vumbirhi i nhluvukiso wa nawu . 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na makhombo eka rihanyu . 
Xivutiso xa vumbirhi i xa vutleketli bya le lwandle . 
Xivutiso xa vumbirhi i xa ku leteriwa ka vatirhi . 
Xivutiso xa vumbirhi i ku : nandzu i wa mani ? 
Xa vumbirhi xi fambelana na nongonoko wa hina wa demokirasi . 
Xilo xa vumbirhi xi hilaha ndzi nga vula eku sunguleni . 
Nhlokomhaka ya vumbirhi i nxiximo wa nawu . 
Xa vumbirhi , hambiswiritano , a xi ta va hundzulo wo vulavuriwa kunene . 
Xiyenge lexi hi vulavulaka hi xona xa swi fanela . 
Vuhlayiseki bya kona byo tlulanyana xihlekiso . 
Mahlawulele ya tipurojeke , ngopfungopfu , i xiphiqo . 
Ku vonaka ka ku va ku ri na ku twanana swa amukelela. 
Khumbi ro hambanyisa a ri nga herisi xiphiqo . 
Vukorhokeri byi vule leswaku a swi endleki . 
Xiletelo xa vukorhokeri , xo sungula ku tlula hinkwaswo , i vumbhoni . 
Vukorhokeri byi ta xiya mhakaya wena . 
Nhlamulo yo koma i ku u vula swona . 
Ntshamo wu ta yimisiwa timinete timbirhi . 
Xiyimo xi hundzukile xi helela loko nkarhi wu rikarhi wu famba . 
Xiyimo xi yile emahlweni nkarhi wo leha ku ringana . 
Xiyimo etikweni ra ka hina xa tsekatseka swinene . 
Xiyimo eka xivandla xexo a xi hetisekanga . 
Xiyimo xi ya xi ri karhi xi hundzuka xo hlamarisa . 
Xiyimo xi le kule na ku va xo hetise , swi le rivaleni . 
Xiyimi a xo va erivaleni hi ndlela yeleyo . 
Xiyimo xi yelana eka matiko man'wana yo tala . 
Xiyimo eka timakete na xona xi cincile . 
Xiyimo lexi hi nga eka xona xi hlamarisa hakunene . 
Xiyimo mayelana na mbangu a xo antswa . 
Nongonoko wa rimba wa vutsevu wu ta va xitirho xin'wana . 
Vatirhisani va swo hanyisana va fanele ku gingirika swinene laha . 
Xitshunxo i ku hunguta nkayivelo wa bajete . 
Xitshunxo a ku ta va ku va na switatimende swa rixaka . 
Loko swo hatla swi va kona , swi ta antswa . 
Loko ho hatla hi kuma xiboho , swi ta antswa . 
Swivulavuri madyambu lawa na swona swi khumbile leswi . 
Moya wa swihundzuriwa swa hina wa olova swinene . 
Swipimo swi le henhla swinene eka nkarhi lowu . 
Tiko i vukhongeri na hitlhelo rin'wana . 
Xiyimo xa swilo xa sweswi a xa ha ri ndlela leyi nga hlawuriwaka . 
Xitori a xi koti ku yimela ku xopaxopiwa . 
Qhinga ra mfumo a ri amukeleki naswitsongo . 
Timali ta Nhlangano wa Yuropo hi swona switirho swa hina swa nkoka swinene . 
Dyondzo ya kona yi komba leswaku leswi swa endleka hi xithekiniki . 
Dyondzo ya kona i ya nkoka swinene eka hina . 
Mhaka ya mitlangu yi vuriwile laha . 
Mhaka leyi hi vulavulaka hi yona yi na tlhelo rin'wana . 
Nsinya wa vuxirhotsongo i ntiyiso wa vutomi . 
Ku humelela ka vupuresidente ku lawuriwa hi swona . 
Ku xaniseka ka vanhu lava ku nge pimeki . 
Xiyenge xa chukela na xona xi khumbiwa hi leswi . 
Samiti yi sorile vutherorisi hi swivumbeko swa yona hinkwaswo . 
Samiti yi teke swiboho swo hlaya swa nkoka . 
Ku pona ka muphurofexini ku le khombyeni . 
Ku pona ka pulanete ku le khombyeni . 
Sisiteme yi fanele ku twisiseka na ku va erivale. 
Ntirho lowu nga emahlweni ka hina kumbexana wu ta tika . 
Vukorhokeri bya swa thekinikali byi ta xiya sweswo . 
Pulani ya thekinoloji yo va masungulo ntsena . 
Ku kambela ku hakeleriwa hi khampani . 
Ndzimana na yona yi tsandzeka ku lulamisa mhaka leyi . 
Ndzima leyi nga emahlweni ka hina yi vonaka yi enerisa . 
Ndzima leyi i mbuyelo wa miburisano yo nonon'hwa . 
Mitirho ya malapi na swiambalo yi tshama yi ri karhi yi vumba hi vuntshwa xivumbeko xa yona . 
Nkongomelo wa nhlengeletano a xi ri xiviko lexi . 
Swilo leswi u nga swi vula i swa nkoka swinene . 
Ntlhontlho vunharhu na wo hetelela i ku cinca ka tlilayimete . 
Xivandla xa vunharhu hi lexi xa nhluvukiso wa ikhonomi . 
Xa vunharhu i ku antswisa khwaliti ya ntirho . 
Xa vunharhu i ku hundzuka ku ya eka vhoti ya lavo tala . 
Hungu ra vunharhu ri fambelana na ra vumbirhi . 
Mhaka ya vunharhu yi khumba phakeji ya mpfuxeto wa ikhonomi . 
Mhaka ya vunharhu yi khumba mhaka ya ku twanana ka hinkwavo . 
Mhaka ya vunharhu yi khumba masungulo yo hlayanyana . 
Mhaka ya vunharhu yi fambelana na xibalo . 
Mhaka ya vunharhu i ku lwa na vusiwana . 
Mhaka ya vunharhu leyi nga vuriwa , swi le rivaleni , i ya ku thoriwa . 
Mhaka ya vunharhu yi fambelana na switandati swa xithekinikali . 
Nsinya wa vunharhu i nsinya wa vutihlamuleri . 
Kungu ra vunharhu ri khumba matiko lama engeteriwaka . 
Xivutiso xa vunharhu i xa vanhu va tiko rero . 
Nxungeto wa therorizimi a wu le ku hungutekeni . 
Nkarhi wu fikile wo hlela mbuyelo . 
Nkarhi wu fikile wo hundza eka ku vulavula ntsena . 
Nkarhi wu fikile , hikwalaho , wo teka magoza . 
Xikombamikarhi xa nkuriso xi fanele ku landzeleriwa . 
Xikombamikarhi na xona i xiphemu xa mhaka . 
Nkarhi wa leswi na wona wu tisa swivutiso . 
Nhlokomhaka ya xiviko a hi yo fanela . 
Thoni ya xiviko lexi hikwalaho ya amukeleka . 
Ndyangu wa ntolovelo a wa ha ri wona ntolovelo . 
Ku tlhakisiwa ka vana na vavasati swi le ku tlhandlukeni . 
Ku letela vatirhi swi ta va swa nkoka hakunene . 
Matirhelo ya nkarhinyana ma ta tlhela ma olovisa maendlelo . 
Tipholisi ta vutleketli na eneji ti fanele ku tlakusiwa . 
Ku tleketliwa ka timatheriyali ya nyutliliya swi fanele ku papalatiwa . 
Xiyenge xa vutleketli xi nghena eka nkarhi wuntshwa . 
Xiyenge xa vutletleketli i xa nkoka eka ikhonomi ya hina . 
Ntwanano a wu amukeli tinxaka tin'wana . 
Ku tenga swi endleriwa exihundleni . 
Ntiyiso i ku hi swona hakunene . 
Ntiyiso i ku ku humelela ku ve ko khomisa tingana . 
Ntiyiso i ku xileriso xa olova . 
Ntiyiso i ku i micinco leyi nga nyawuliki . 
Ntiyiso i ku hi hambanile hi ku famba ka nkarhi . 
Ntiyiso i ku , hi nge teki tinomboro . 
Timhaka letimbirhi ti fanele ku famba swin'we . 
Swivangelonkulu i swa tipolitiki na ikhonomi . 
Ku laveka hi xihatla ka ntirho ku nge tekeriwa hansi . 
Ku tirhisiwa ka vana lavatsongo na swona swi tele ngopfu . 
Ntolovelo hi woxe wo bindzurisana ka matiko wu ncincile . 
Madzolonga ma khumba ngopfu vavasati na vana . 
Riendzo ri ta humelela vhiki leri taka . 
Leswi vanhu va vulaka swona swi fanele ku yingisiwa . 
Ku vhota kutisiwile emahlweni eka siku ra namuntlha . 
Ku vhota ku humelela namuntlha hi 12.00 nandzhenga . 
Ku vhota swi ta endliwa hi 5.30 n.n. 
Ku vhota swi ta endliwa hi nkarhi wo vhota . 
Ku vhota swi ta endliwa ku nga ri khale . 
Ku vhota ku ta va mundzuku hi 11.30 n.m. 
Ku vhota swi ta endliwa endzhaku ka njhekanjhekisano . 
Vhoti yi ta andlariwa hi 5.30 n.n. 
Ku vhota swi ta endliwa hi nkarhi wo vhota namumuntlha . 
Ku vhota swi ta endliwa hi nkarhi wo vhota . 
Ku vhota swi ta endlwiwa ku landza minjhekanjhekisano . 
Ku vhota swi ta endliwa ku landza njhekanjhekisano lowu . 
Ku vhota swi ta endliwa ninhlikanhi mundzuku . 
Ndlela yo fikelela leswi yi bohiwile . 
Ku tshamiseka ka vanhu ku fanele ku rhanga emahlweni . 
Vutiyimiseri byo teka magoza na byona bya dingeka . 
Vuxokoxoko byi tlula miehleketo hi ku anama ka yona . 
Matsalelo ya ntwanano wa nkarhinyana ma tiyisisa timfanelo . 
Ntirho lowu u wu endleke wu vile na nkoka ku tlurisa . 
Misava yi nga ka yi nga miyeli loko va xaniseka . 
Misava a yi helanga . 
Lembe , hikokwalaho , ri ve ro humelela swinene . 
Ntwanano wa vona wu nge ti tanihi xihlamariso . 
Mikanakano na michavo ya vona swi fanele ku tekeriwa enhlokweni swinene . 
Ku va na nandzu ka vona swi voniwa hi mani na mani . 
Timfanelo ta ximunhu ta vona a ti le ku xiximiweni hi ku hetiseka . 
Vutomi bya vona byi nge pfuki byi fanile nakambe . 
Mavonelo ya vona ma ta nghenisiwa eka xiviko . 
Makungu ya vona ma katsiwile eka xiviko lexi . 
Angarhelo wa vona wu ndlandlamukele emisaveni hinkwayo . 
Ku humelela ka vona ku na nkoka eka hina hinkwerhu . 
Kutani ndzi lava ku vula mhaka ya vulawuri bya swa nawu . 
Kutani ndzi lava ku vula ndzinganano wa muholo . 
Kutani ku bohiwa ku hundzisela mahlweni nkarhi wo hetelela . 
Kutani swi fanele ku yisiwa emahlweni hi ndlela leyi . 
Kutani timhaka ti ta hlamuseriwa ti va erivaleni swinene . 
Kutani mirhi yin'tshwa yi ta fanela ku tumbuluxiwa . 
Kutani swi le rivaleni swi le ka hina . 
Kutani ku na mihundzulo eka tiatikili . 
Kutani ku na tinhlayo ta matiko man'wana . 
Kutani ku na tipulani ta wena ta mundzuku . 
Kutani ku nge vi na hambana ka mavonelo . 
Kutani ku tlhela ku va na xiphemu xin'wana xa nkoka swinene . 
Kutani swi le rivaleni ku na xiphiqo xo nyuhela ngopfu . 
Kutani ku na xiave xa hina emisaveni . 
Kutani ku na xiphemu xa vuhlayiseki bya swihari . 
Kutani ku na njhekanjhekisano mayelana na swiviko swinharhu . 
Kutani ku na mhaka ya mixavo mimbirhi ya nchumu wun'we . 
Kutani ku na nkhumbo wa nkarhi wo leha eka rihanyu . 
Kutani ku na mhaka yo lwa ni mavabyi . 
Kutani ku na mhaka ya tinhlamuselo to hambukisa . 
Kutani ku na mhaka ya mavonelo ya vanhu . 
Kutani ku na mhaka ya mikambelo ya ntolovelo . 
Kutani ku na mhaka ya swifundza . 
Kutani ku na mhaka yo humetela ka gasi . 
Kutani ku na mhaka ya matiko lama nga riki ya Nhlangano wa Yuropo . 
Kutani ku na xiphiqo xa mimbulavurisano yo ka yi nga komberiwanga . 
Kutani ku na nsirhelelo wa ndzhuti wa ximunhu . 
Kutani ku na mhaka ya mafambiselo yo tirhisana . 
Kutani ku na mhaka ya ku amukeleka ka dimokirasi . 
Kutani ku na mhaka ya vukorhokeri bya swa timali . 
Kutani ku na mhaka ya swipfuno swa tiko . 
Kutani a ku nga vi na xidingo xa timali to pfuna . 
Kutani hi nga hluvukisa pholisi yo tiveka ya vusirheleri . 
Kutani hi nga huma eka leswi hi ku hatlisa swinene 
Kutani hi nga vula leswaku hi hlurile . 
Kutani hi fanele ku tirha hi swikombo leswi vonakaka . 
Kutani hi languta eka timfanelo ta vanhu na ta tipolitiki . 
Kutani hi nga kota ku endla swin'wana . 
Kutani hi ta vona loyi a nga na vunyingi . 
Kutani hi ta yima ku nga si fikiwa eka vhoti yo hetelela . 
Kutani hi ta kota ku sungula mikanerisano . 
Kutani a hi ta va hi ri ndleleni leyi nga yona . 
Kutani hi ta vona leswaku leswi swi khumba mani na mani . 
Kutani mi ta va na xiphiqo lexikulu hakunene . 
Kutani , swi le rivaleni ku na tlhelo ra matiko ya misava . 
Na kona kwalaho mbulavurisano wo sungula wu endliwile . 
Ku na timhaka tingari tingani leti khumbeka mundzuku . 
Ku na vatwisiwakuvava vo tala swinene , ku katsa na vana . 
Ku na tinhlamulo to hlaya ta sweswo . 
Ku na swiphemu swo tala eka leswi . 
Ku na tinhlamuselo to tala ta dlilobalayizexini . 
Ku na swikombiso swo hlaya swa leswi . 
Ku na timhaka to tala leti khomaneke laha . 
Ku na swirhalanganyi swo hlaya leswi sivelaka leswi . 
Ku na swivangelo swo tala swa leswi . 
Ku na swiphiqo leswo tala swinene swo hambanahambana . 
Ku na swiviko swo chavisa swo onhiwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Ku tlhela ku va na swin'wana swo tala hi swi amuelaka . 
Ku tlhela ku ri na matirhelo ya xiyenge xa timali . 
Ku tlhela ku ri na matlhelo man'wana lama faneleke ku anakanyisisiwa . 
Ku tlhela ku ri na swivangelo swa makete yin'we ku va ku endliwa leswi . 
Ku tlhela ku ri na swiphiqo swo kongoma eka xivandla lexi . 
Ku tlhela ku ri na lava ngatshika xikolo . 
Ku tlhela ku ri na ku onhiwa ko tala ka timfanelo ta ximunhu . 
Ku na tindhawu leti nga pfulekeka ku antswisiwa . 
Ku na tindhawu laha ku humelela ko yisa emahlweni ku nga kotekaka . 
Ku na ko ka ku nga rihansi ka swivangelo swinharhu swa leswi . 
Hakunene ku na tindlela to hambanahambana to endla leswi . 
Ku na maendlelo yo hambanahambana yo vula ntiyiso na ku va rivaleni . 
Ku na tindlela to hambanahambana to twanananisa swikongomelo leswi . 
Ku na timhaka ta mune ndzi lavaka ku ti vula laha . 
Ku na misusumeto yo twala yo yima hi tlhelo ro fularhela . 
Ku na swivangelo swa nkoka swo twala swa leswi . 
Enkarhini lowu ku na mihundziselo ya data . 
Ku na mipimo eka ku tiyimisela ka hina ku tirhisana . 
Ku na swiringanyeto swo tala leswi akisaka eka xiboho lexi . 
Ku na matiko yo tala lama nga ku vileleni swinene . 
Ku na miehleketo yo tala ya kahle eka xivandla lexi . 
Ku na tipurojeke to tala ta nkoka enkarhini lowu . 
Ku na mehleketo yin'wana yo tala leyi a ndzi nga yi nyika . 
Ku na timhaka to tala leti pfunaka eka nongonoko lowu . 
Ku na swivutiso swo tala leswi a hi fanele ku tivutisa swona . 
Ku na swivutiso swo tala leswi a hi fanele ku swi vutisa . 
Ku na swilo swo tala leswi hoxekeke hi makete . 
Ku na tindlela to tala to endla leswi . 
A ku na swipimo swin'wana leswi a swi fanele ku tirhisiwa . 
A ku na timhaka to tano eka nkarhi wa sweswi . 
Ku na mhaka yin'we kumbe timbirhi leti vilerisaka . 
Ku na leswi nga vuyerisaka hi ntirhisano endhawini leyi . 
Ku na matiko man'wana eka xiyimo xo fana . 
Ku na swilo swin'wana leswi boxiweke . 
Ku na switirho swin'wana leswi na swona swi nga swa nkoka . 
Ku na tindlela tin'wana to tshunxa swiphiqo swo tano . 
Ku na tindhawu laha leswi a swi nga endliwa . 
Ku na magoza yo endla lama nga ta tekiwa sweswi . 
Ku na swiphiqo ngopfu hi tlhelo ra matirhelo ya swivumbeko . 
Ku na makungu lawa se ma nga ntiyiso . 
Ku na mihundzulo yo hlaya mayelana na leswi . 
Ku na to hlayanyana ta timhaka leti . 
Ku na ku humelela ko hlaya loku a hi fanele ku ku amukela . 
Ku na swikombiso swa ku humelela eka ntwanano wa kona . 
Ku na ku humelela ko fana na le matikweni man'wana . 
Ku na swirhangana swa tsevu , leswi swi vonakisaka xiswona eka mina . 
Ku na swivandla swo tala swa vuhlayiseki bya eneji . 
Ka ha ri na swo hlayanyana swa ha kayivelaka laha . 
Ka ha ri na swilo swo tala swo swi vula . 
Ku na swivangelo swa masungulo swo ringana ku endla tano . 
Ku na mifumo ya matiko na tiinsitithuti ta ndzavisiso . 
Hikokwalaho ku na swiphemu swimbirhi eka xivutiso lexi . 
Ku na tindhawu tinharhu laha hi faneleke ku endla xanchumu . 
Ku na swiphemu swinharhu leswi tsakisaka eka vurimi . 
Ku na swilo swinharhu swa nkoka leswi faneleke ku endliwa . 
Ku na tielemente tinharhu ta nkoka leti ndzi ti vonaka . 
Ku na tielemente tinharhu letikulu eka ntwanano . 
Ku na timhaha tinharhu ndzi lavaka ku ti vula . 
Ku na timhaka tinharhu ndzi lavaka ku ti tlakusa . 
Ku na magoza manharhu hi faneleke ku ma teka . 
Ku na swivangelo swinharhu swo tiya swa kungu leri . 
Ku na swilo swinharhu hi faneleke ku khomelela eka swona . 
Ku na swikombiso swo tala swo swi vula laha . 
Ku na swo tala swo fana na swona la ndhawini . 
Ku na swivutiso swo tala ngopfu , hilaha ndzi vuleke . 
Ku na tinhlamulo timbirhi to hambana ta xivutiso xa wena . 
Ku na mavonelo mambirhi yo hambana emhakeni leyi . 
Ku na miehleketo yimbimbirhi yo angarhela yo yi veka . 
Ku na swiphemu swimbirhi swa nkoka mayelana na leswi . 
Ku na timhaka timbirhi eka nongonoko . 
Ku na timhaka timbirhi letikulu eka xiviko . 
Ku na swivangelo swimbirhi ku ndzi nga ehleketisi swona . 
Ku na swilo swimbirhi leswi nga fanelangiki ku humelela . 
Ku na tindlela timbirhi to endla leswi . 
Ku na swivangelo swo twala swinene ku endla leswi . 
Ku na swiringanyeto swo tsakisa swinene eka xiviko . 
Ku na timhaka to tika leti nga onhakaka ngopfu laha . 
Ku na tindlela to fikelela rhengu ro tano . 
Ku na , hambiswiritano , swivutiso swo karhi hi faneleke ku vutisa . 
Ku na , hi ku vona ka mina , timhaka tinharhu ta nkoka . 
Ku na , hi mavonelo ya mina , makhombo mambirhi lamakulu . 
Ku na , swi le rivaleni , mavangwa eka kungu . 
Ku na , ku swi vula tano , matirhelo mo xaxamela mambirhi . 
Ku nge vi na ku pfumelela miehleketo yin'wana eka timhaka leti . 
Ku nge vi na ku pfumelela miehleketo yin'wana eka poyinti leyi . 
Ku nge vi na ku pfumelela miehleketo yin'wana hi tlhelo rero . 
Ku nge vi na dimokirasi handle ka mahungunyingi. 
Ku nga ka ku nga vi na nhluvuko handle ka ku kula ka ikhonomi . 
Ku nge he vi na njhekanjhekisano wun'wana eka swona . 
Ku nga ka ku nga vi na hundzuko handle ka yuro . 
Ku nge pfuki ku ve na swo tala ku tlula mpimo swa sweswo . 
Hi ntiyiso ku nge vi na xivutiso xa sweswo . 
Ku nga ka ku nga vi na rixaka rintshwa handle ka dimokirasi . 
Ku nge vi na ku rhula eka matshamele lama . 
A ku vonaki ku ri na ku twanana , hambiswiritano . 
Ku vile na ku ncinca ka matimba kwale . 
Ku vile na mpfumaleko wo landzelela milawu laha . 
Ku vile no kaneta ku khoma tirheferendamu . 
A ku vangi na ku ncinca naswitsongo eka sweswo . 
A ku vangi na ku ncinca eka ntwananano . 
A ku vangi na ku ncinca eka ntwanano wolowo . 
A ku vangi na nhlamuselo leyi nyikiweke ya leswi . 
A ku vangi na ku kanela ka xiviri ku fika sweswi . 
Ku vile na ku humelela eka matlhelo hinkwawo manharhu . 
Ku vile na ku kanelanyana ko karhi hi tlhelo ra leswi . 
Ku vile na nkateko wo tano nkarhi lowu nga hundza . 
A ku si tshama ku va na nkarhi wo hinisa xiyimo . 
A ku kalangi ku va na goza na rin'we ro ya emahlweni . 
Ku fanele ku va na rhengu ra nkarhi wo leha . 
Ku fanele ku va na ku tinyiketela ku tirhisana . 
Ku fanele ku va na ku hela ka vutilawuri . 
Ku fanel ku va na nhlamuselo ya sweswo . 
Ku fanele ku va na ku engeteleka ka ntiyiso no va erivaleni . 
Ku vile na nhlayonyana malembenyana lawa . 
Ku vile na nhlayonyana ya mihundzulo yo twananeriwa . 
Ku vile na swin'wana hi nkarhi wa ntshamo lowu wa palamende . 
Ku vile na swivutiso hi tlhelo ra timakete ta tiko . 
Ku vile na ku khumbiwa ka swinawana leswintswhwa . 
Ku na ku tinyiketela ka xiviri etlhelweni leri . 
Ku na ku hambana ka xiviri exikarhi ka leswimbirhi . 
Ku na nkwetlembisano exikarhi ka ku lawuriwa hi ntlawa wa tinxaka na dimokirasi . 
Ku na ku hambana lokukulu , hi ku vona ka mina . 
Ku na ku hambana xikarhi ka ku sola na vutihlamuleri . 
Ku na ku hambana xikarhi ka vanhu na swihari . 
Ku na tlhelo ro ka ri nga ri kahle eka hinkwaswo leswi . 
Ku na swo tala swo engetela swi nga ku humeleleni . 
Ku na mali yo tala swinene yi khumbekaka . 
Ku na swo tala leswi hi hlanganisaka . 
Ku na swo tala swinene swo swi vula . 
Ku na ku khumbeka ka swiyenge swo hambana eka ku humelela ka ikhonomi . 
Ku na mpfumaleko wa pulani ya masungulo . 
Ku na ku khomana exikarhi ka nhluvuko na ku bindzurisa . 
Ku na swo tala hi faneleke ku swi endla . 
Ka ha sale swo tala leswi naveriwaka . 
Ku na mphikizano lowukulu exikarhi ka mahlaluko . 
Ku na mali yo tala leyi nga lahlekaka . 
Ku na vusweti lebyikulu ku tlhengusiwa . 
Ku na ntirho wo tala wu nga ku endliweni . 
Ku na swo tala leswi munhu a nga pfumelelanaka na swona . 
Ku na ku dingeka ka miehleketo yo aka laha . 
Ku na xidingo xa ntirho wo ya mahlweni laha . 
Ku na xidingo xa tipurojeke to hlohlotela ku sivela ku vengana ka tinxaka . 
Ku na xidingo xa minongonoko leyi twalaka ya mihundzulo . 
Ku na xidingo xo lulamisa mhaka yaleyo . 
Ku na xidingo fikelerisa laha . 
Ku na xidingo xo tumbuluxa mirhi leyintshwa . 
Ku na xidingo xo ya mahlweni , hambiswiritano . 
Ku na matimu ya khale hi xiviko lexi . 
Ku na ku hundzuka loku pfunaka eka mikanerisano . 
Ku tlhela ku va na xiphiqo xo va rivaleni . 
Ku na kungu ro hundzisela eka komiti . 
Ku na khombo ra xiviri ro vuyelela ntirho kambirhi . 
Ku na xikombelo xa hundzulo wo vulavuriwa kunene . 
Ku na khombo ro tumbuluxa tinetiweke ta rivilo ro cincacinca . 
Ku na mhaka ya vumbirhirhi leyi ringaneleke ku vuriwa . 
Ku na mhaka ya vumbirhi leyi ndzi vilerisaka . 
Ku na ku ka ku nga twisisaniwi lokukulu eka mehleketo leyi . 
Ku na nhlamuselo yo olova ya xiyimo lexi . 
Ku na ntolovelo wo rivala hi ku hatlisa . 
Ku na mehleketo ya vunharhu leyi futhi yi nga ya nkoka ngopfu . 
Ku na ku kanetana lokukulu exikarhi ka leswimbirhi 
Ku na mpfumaleko lowukulu swinene wa leswi . 
Ku na nxaxamelo wo leha swinene wa swikombelo . 
Ku na xidingo xa xiviri swinene xa swona . 
Ku na xivangelo xo olova swinene xa leswi 
Ku na xivandla xa nkateko xixikana lexi . 
A ku na nxungeto nawutsongo eka vuhlayiseki bya pato . 
Ku tlhela ku ri na ku khomana na minxavo ya eneji . 
Ku tlhela ku ri na xidingo xa vulawuri byo antswa . 
Ku na xidingo xa mabindzu ya purayivhete . 
Ku tlhela ku ri na mhaka ya vumbrhi ya nkoka laha . 
Ku tlhela ku ri na ku khomana lokukulu na dyondzo . 
Ku tlhela ku ri na tlhelo ra le handle eka leswi . 
Ku tlhela ku ri na swin'wana ndzi nga swi lavaka , hambiswiritano . 
Ku tlhela ku ri na swin'wana kambe leswi nga anakanyisisiwaka . 
Ku tlhela ku ri na migingiriko ya matiko lama nga riki ya Nhlangano wa Yuropo . 
Ku tlhela ku ri na tlhelo ra nseketelano wa xiviri . 
Ku tlhela ku ri na mhaka yo khoma hi ku ringana . 
Ku tlhela ku ri na mhaka ya nthyakiso wa lwandle . 
Ku tlhela ku ri na mhaka ya timfanelo ta ximunhu . 
Ku tlhela ku ri na mhaka ya nhlayiseko wa vanhu . 
Ku tlhela ku ri na mhaka ya mbangu . 
Ku tlhela ku ri na khombo ro phasa tinhlampfi ngopfu . 
Ku tshama ku ri na xidingo xo engetela ku bindzurisa . 
Ku na swo tala swinene leswa ha taka . 
Ku na xiphiqo xo tika ngopfu : khumbi . 
Ku na nsumeto wo ya emahlweni no vekisa . 
Ku na mhaka leyi faneleke ku lulamisiwa laha . 
Ku na xidingo xo endla swin'wana hi ku hatlisa laha . 
Ku na xiphemu xin'wana xa nkalandzinganano eka rihanyu . 
Ku na xiphemu xin'wana hi xi tekaka xi ri xa nkoka swinene . 
Ku na mhaka yin'wana ya nkoka eka bajete leyi . 
Ku na mhaka yin'wana , hambiswiritano , leyi ndzi yi vonaka . 
Ku na xilaveko xin'wana , ku engetela eka leswi . 
Hakunene ku na swo tala leswi a swi nga ha endliwa . 
Swi le rivaleni ku swi na ku khomana na ku cinca ka tlilayimete . 
Ku na xivangelo xa xiviri xa moritoriyamu ya xihatla . 
Ku na xivangelo lexi twalaka ku lulamisa swiphiqo leswi . 
Ku na xivangelo lexi twalaka ku amukela endlelo leri . 
Ku na ku engeteleleka ka nseketelo wa xipolitki wa xiyimo lexi . 
Ku na ku engeteleleka ka nseketeko eka endlelo ro tano . 
Hi ntiyiso ku na xitshunxo xo olova . 
Kunene ku na xivangelo lexi tiyeke xo endla leswi . 
I switsongo ndzi nga swi engetelelaka eka sweswo . 
A swi pfuni nchumu ku va va languta endzhaku . 
Ku na madzolonga hi ku vuyelelavuyelela eka thelevhixini . 
Ku na ku tlula xifundza xin'we ntsena lexi nga kule swinene . 
Ku na swo tala ku swi vula eka nhlokomhaka leyi . 
Ku na swo tala swin'wana leswi a ndzi nga swi vula . 
Ku na ku vulavula ngopfu hi ku purayivhetayiza na ku libelarayiza . 
Ku na swo tala hi pfumelelanaka na swona laha . 
Ku na swo tala swi nga ta endliwa ku nga ri khale . 
Ku na xidingo xo humelela eka swiyenge hinkwaswo . 
A ku na milawu yo tiya eka ntirho lowu . 
A ku na ku kanetana xikarhi ka hina eka sweswo . 
A ku na ku kanakana ku leswi swa laveka . 
A ku na nhlamulo yo olova ya xivutiso xexo . 
A ku na xitshunxo xo olova xa xiphiqo lexi . 
A ku na vumbhoni byo seketela ku ka ku nga ri na ku tiyisela 
A ku na ku balekela mhaka leyi . 
A ku na xivangelo xo twala xo endla leswi . 
A ku na ku tiyisisa leswi mbuyelo wu nga vaka swona . 
A ku na nhlamuselo yo komba ku xixima ko tano . 
A ku na mpfumaleko wa mahungu ku suka ka hina . 
A ku na mpfumaleko wa ntirhisano wa matiko naswona . 
A ku na ku tirhisiwa ka xinawu eixifundzeni. 
A ka ha ri na xindhawanana naxitsongo xo ka ku nga endliwi nchumu . 
A ka ha ri na mhaka na yitsongo yo olovisa . 
A ka ha ri na ku kanakana naswitsongo eka sweswo . 
A ku na ku siva nkarhi lowu lahlekeke . 
A ku na xintshuxo xa nyimpi eka nkwetlembetano lowu . 
A ku na xidingo xo va muhangalasi wa swo chavisa . 
A ku na xidingo xo pfuxa njhekanjhekisano . 
A ku na xidingo xo vhotisa . 
A ku na xidingo , ku vile na njhekanjhekisano eka hinkwaswo . 
A ku na ku kaneta , hikwalaho leswi ku twananiwile . 
A ku na leswi bohaka matiko ku joyina . 
A ku na xivangelo xin'wana xi nga rivaleni eka leswi . 
A ku na xintshuxo xin'wana xa nkwetlembetano . 
A ku na ndlela yin'wana handle ka ya n'wangulano . 
A ku na ndlela yin'wana yo endla leswi . 
A swi pfuni nchumu ku va na ntshembho ngopfu . 
A swi pfuni nchumu ku vilela hi leswi . 
A swi pfuni nchumu naswitsongo ku endla leswi . 
A ku na xiphiqo - hinkwaswo swi kahle . 
A ku na xiphiqo hi vukorhokeri bya ntolovelo . 
A ku na xiphiqo , ndzi ta endla tano . 
A ku na mhaka yo kanetana na mphikizano lowu . 
A ku na mhaka yo alela timfanelo teto . 
A ku na mhaka ku ndlandlamuxo wu fanele ku ya mahlweni . 
A ku na xivangelo xo ya mahlweni no engetela timali to pfuna . 
A ku na xivangelo xo kaneta dukumennte leyi . 
A ku na xivangelo xo pfumala ku endla leswi faneleke . 
Aku na xivangelo xo nghenisa minxavo yo engetela . 
A ku na xivangelo xo tsongahata angarhelo wa xona . 
A ku na xivangelo xo yima ku ya mahlweni . 
A ku na xivangelo xo hikwalaho ka yini swi fanele ku va tano . 
A ku na xingelo xa hikwalaho ka yini hi nga endli . 
A ku na ndhawu yo pfumelela miehleketo yin'wana eka leswi . 
A ku na ndhawu yo pfumelela miehleketo yin'wana kumbe ku swi ba hi makatla . 
A ku na swo tano leswi bohaka eka nkarhi wa sweswi . 
A ku na na xilo xo fana na mindzilekano ya tiko . 
A ku na xilo xo fana na nhlayiseko wa nyutliliya . 
A ku na xilo xo fana na ku hambana ka rixaka . 
A ku na xilo xo fana na mpfumaleko wa khombo wa ziro . 
A ku na ndzinganano exikarhi ka matlhelo lamambirhi . 
A ku na nkarhi wo hundza hi le ka hinkwaswo . 
A ku na ku va rivaleni hi tlhelo ra mixavo . 
A swi pfuni ku ringeta ku endla sweswo . 
A ku na ndlela yo tirhisa nawu . 
A ku na ndlela papalata leswi . 
A ku na ndlela yo huma handle ko tumbuluxa mitirho . 
A ku na ndlela yo hi nga tshika . 
A ku na loyi a landzelerisaka rihanyu ra vona na vuhlayiseki . 
A ku na leswi kombiweke ka kungu ra sweswi . 
A ku na ntirho wa mpimo wo tala . 
A ku na swo ringana eka akhawunti ya bangi . 
A ku na pholisi yin'we yo tiveka , yi kona ? 
A ku na nchumu , a yi kona . 
A ko va na leswinene ntsena emisaveni . 
A ku na nchumu ndzi nga xi endlaka hi sweswo . 
A ku na nchumu hi tlhelo ro avelana rifuwo . 
A ku na nchumu xin'wana xo engetela eka sweswo . 
A ku na nchumu eka xiviko hi mayelana na leswi . 
A ku na nchumu swin'wana swo swi vula hi leswi . 
A ku na nchumu xintshwa eka sweswo swi le rivaleni . 
A ku na nchumu xintshwa eka nongonoko wa wena wa ntirho . 
A ku na nchumu kwale eka nkarhi wa sweswi . 
A ku na nchumu xo xi kaneta eka sweswo . 
A ku na nchumu ku ringanyeta ku swi ta va tano . 
Ku na xivutiso xin'we ndzi faneleke ku xi vutisa . 
Ku na xilo xin'we hi nga xi laviki . 
Ku na ku tlhontlhana ko tala ku huma matlhelo himambirhi . 
Ku na xivandla xa leswi eka swiwelo . 
Ku na gamboko yo talanyana na kona . 
Ku na bajetenyana yo vonaka ya leswi . 
Ku na nkarhi wo anakanya hi mhaka leyi . 
Ku na xivandla xo toloka etindhawini leti . 
Ku na un'wana wo swi hlayisa . 
Ku na swin'wana leswi na swona swi nga amukelekiki . 
Ku na xin'wana , hambiswiritano , lexi nge amukeleki 
Ka ha ri na swo tala ku swwi endla . 
Ka ha ri na xidingo xa swiyiriso swo ka swi nga kanakanisi . 
Ka ha ri na swo tala swinene ku swi endla . 
Ka ha ri na xin'we ku tlula minimamu . 
Ka ha ri na ndhawu yo vonaka yo antswisa . 
Ka ha ri na ntirho wo wu endla mayelana na leswi . 
Ku na nseketelo wa swona namuntlha , naswona . 
Ku na ku vulavula hi referandamu leyi nga ku teni . 
Ku xiyenge xa tiko xo kulak u tlula mpimo , xikombiso . 
Ku na xivulwana xa timfanelo ta ximunhu , xikombiso . 
Ku na xiphiqo xa timali to hakela , ka swin'wana . 
Ku na xiphiqo xikulu xa switumbuluxiwa swo tenga . 
Hikokwalaho ku na xihoxo eka vuhundzuluxeri . 
Hikokwalaho ku na xidingo xa masi ya mapa . 
Hikokwalaho ku na xiphiqo hi matlhelo himambirhi . 
Hikwalaho ku na ku twanana lokukulu . 
Ku na mphikizano wutsongo swinene eka ntirho lowu . 
Ku na , xikombiso , ku hambana hi muholo . 
Ku na , hambiswiritano , xidingo xa matshalatshala yo ya mahlweni . 
Ku na , swi le rivaleni , mhaka ya mafambisele . 
A ku na , swi le rivaleni , nkayivelo wa mintlhontlho . 
Ku na , hikwalaho , xidingo xa mali yo engetela . 
Ku na , hikokwalaho , ndhawu ya mihlangano yo ka yi nga ri ya mfumo . 
Ka ha ri na , hikwalaho , xivandla xikulu xo antswisa . 
Ku nga ha va na tinxaka to hambanahambana ta swiboho . 
Ku fanele ku va na ndzinganano eka tinhundzu . 
Ku fanele ku va na ku hambanisa ka le rivaleni eka vaxavi . 
Ku fanele ku va na ntila lowu nga erivaleni wu biwaka laha . 
Ku fanele ku nga ri na ku kanakana nakutsongo hi sweswo . 
Ku fanele ku va na ku fikelela ka mahala eka swihangalasahahungu . 
A ku fanelangi ku va na ku ka ku nga twisisaniwi hi mhaka leyi . 
A ku fanelangi ku siyiwa swin'wana mayelana na leswi . 
A ku fanelangi ku va na ku vuyeleriwa ka swiendlakalo leswi . 
Ku fanele ku va na mpfuno wo karhi eku sunguleni . 
Ku laveka ku va na tipurojeke titsongo to engetela . 
Ku laeka ku van a ku hunguta laha , na kona . 
Ka ha sele swo tala ku endliwa endhawini leyi . 
Ka ha sele , hambiswiritano , xiphiqo xa vukorhokeri bya timali . 
Ku vonaka ku ri na ku pfilungana kutsongo laha . 
Ku fanele ku ri na muholo wo ringana eka ntirho wo ringana . 
A ku nga fanelangi ku va na swiwelo eka vaakitiko va matiko lama nga riki ya Nhlangano wa Yuropo . 
A ku nga fanelangi ku va na mali yo engetela ya swona . 
A ku nga fanelangi ku va na swirhalanganyi eka swipfuno swa vanhu . 
A ku fanelangi ku va na ku tikisa swinene ngopfu na kona . 
A ku ri na nkokelano wukulu wo vonaka . 
A ku ri na swo tala leswi a swi ri ekhombyeni eka hina . 
A ku tlhela ku ri na ku vilelanyana hi tlhelo ra yuro . 
A ku tlhela ku ri na mhaka leyi yi nga twisisekeki ya vuxirhotsongo . 
A ku nga ri na ntwanano eka nongonoko wa tipolitiki . 
A ku nga ri na vumbhoni bya pholisi yo tano . 
A ku nga ri na vunyingi byo pfumelelana na leswi . 
A ku nga ri na swin'wana swo engetela ka swona ku tlula sweswo . 
A ku ri na xilo xin'we lexi ndzi nga xi twisisangiki . 
A ku ri na ku vuriwa ka xidingo xa nseketelo wa mali . 
A ku ri na switsongo swinene sw tano lembe leri . 
A ku ri na swivutiso swingari swingani swo kongoma swa mina . 
Ku vile na switumbuluxiwa swintshwa swo hlayanyana hi 2005 . 
Ku vile na mehleketo yo hlayanyana leyi vekiweke . 
Ku ta va na ku tiarisa ka mpimonyana wa le henhla . 
Ku ta va na ku tlula makumenharhu wa hina . 
Ku ta va na nkarhi wo engetela wa sweswo endzhaku . 
A ku nga ha vi na swikhomanomo swin'wana . 
Ku ta va na mikarhi yin'wana yo endla sweswo . 
Ku ta ya mahlweni ku va na timhaka tingari tingani . 
A ku nga vi na njhekanjhekisano eka leswi . 
A ku ta va na khombo ra nyimpi ya muvango. 
A ku ta va ku nga vanga na njhekanjhekisano namuntlha . 
Kwalaho , a ndzi ta ava ku va erivaleni swinene . 
Hikokwalaho ndza tsandzeka ku amukela hundzulo lowu . 
Hikokwalaho ndzi tshembha ku lexi i goza ro tlhelela endzhaku . 
Hikokwalaho ndzi nga wu amukela ntsena xiphemu xa kona . 
Hikokwalaho a ndzi vhotelangi xiboho . 
Hikokwalaho ndzi vhotele ku pfumelelana , ku ri na ku kanakana ko karhi . 
Hikokwalaho eku heteleleni ndzi vhotele ku pfumelelana na swona . 
Hikokwalaho swa koteka ku teka ntshovelo wu huma . 
Hikokwalaho lexin'wana xi khomane na lexin'wana . 
Hikokwalaho nawu lowu i goza lerinene ro ya mahlweni . 
Hikokwalaho hi fanele ku tlhela hi tirha na mitlawa ya vanhu . 
Hikokwalaho hi fanele ku hanya hi ndlela ya vutihlamuleri . 
Hikokwalaho a hi fanelangi ku tshika vukaneti bya xidimokiratiki . 
Hikokwalaho hi fanele ku endla swin'wana hi ku hatlisa . 
Hikokwalaho a hi fanelangi ku pakanisa ntsena eka vavasati . 
Hikokwalaho hi ta ya mahlweni hi tirha ka sweswo . 
Hikokwalaho hi lava ku sungula hi va na sweswo . 
Hikokwalaho , a ndzi nga endli nchumu . 
Hikokwalaho , ndzi swi teka ku u xi kumile . 
Hikokwalaho , ndzi kholwa ku hi na xiphiqo . 
Hikokwalaho , ndzi titwa ku hi nge vhoti mayelana na xona . 
Hikokwalaho , ndzi nghenisa kungu ro hi yimisa ntshamo . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku swi lava maendlelo lawaya yo hlanganisa . 
Hikokwalaho , ndzi amukela mbuyelo wa vhoti leyi . 
Hikokwalaho , ndzi lava ku tshikelela timhaka timbirhi . 
Hikokwalaho , ndzi lava ku amukela mpfumelelano lowu wa miehleketo yo hambana . 
Hikokwalaho , ka ha sale swo tala ku swi endla . 
Hikokwalaho , i swa nkoka ku va swi susiwa . 
Hikokwalaho , swi na nkoka leswaku hi va na ku olova . 
Hikokwalaho , swa endleka ku va xi va na vuswikoti swinene . 
Hikokwalaho , a swi ri swa nkoka swinene ku xi kuma . 
Hikokwalaho , xi ta nyika mimbuyelo eka van'wana vanhu . 
Hikokwalaho , ntlawa wa mina wu nge seketeli mihundzulo leyi . 
Hikokwalaho , matirhelo man'wana ma dingeka ku tekeleriwa hi xihatla . 
Hikokwalaho , kungu ra hina ri le rivaleni emhakeni leyi . 
Hikokwalaho , vutihlamuleri bya hina byi le ka ikhonomi na le ka swa vanhu . 
Hikokwalaho , hi swona swi endlaka ku hi tshikelela leswi . 
Hikokwalaho , vumbiwa i bya nkoka lowukulu swinene . 
Hikokwalaho , nhlayo ya mimovha yi fanele ku hungutiwa . 
Hikokwalaho , gondzo leri nga mahlweni ka hina a ri olovi . 
Hikokwalaho , ku ve na ku humelela emhakeni leyi . 
Hikokwalaho , va fanele ku nyikiwa data leyi hetisekeke . 
Hikokwlaho , va lava ku tlhelela ka tiko ra vona . 
Hikokwalaho , hundzulo lowu ku amukeleka ntsena xiphemu xa wona . 
Hikokwalaho , ku dingeka ku langutisisa ka xihatla eka ndhawu leyi . 
Hikokwalaho , hi amukela hundzulo lowu vulaka leswi . 
Hikokwalaho , hi na xivangelo xo twala ku va hi tshama hi ri kona . 
Hikokwalaho , hi na swo tala ku swi endla eka leswi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku ntshunxa makete wolowo . 
Hikokwala , hi fanele ku vekanyana misinya ya masungulo . 
Hikokwalaho , hi fanele ku vona leswi swi ri nkateko . 
Hikokwalaho , hi fanele ku teka magoza eka xivandla lexi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku endla hinkwaswo leswi lavekaka . 
Hikokwalaho , tirha swin'we na hina endhawini leyi . 
Mihundzulo leyi a hi xiphemu xa leswi ku fikeleriweke swona . 
Leswi i swikombiso swingari swingani swa swikongomelo swa ndhawu . 
Lawa i matlhelo lama dingaka ku lulamisiwa . 
Leswi i swikongomelo swo anama swa ikhonomi , vanhu na mbangu 
Lawa i matiko lawwa hi endlaka bindzu na wona . 
Leti i timhaka leti faneleke ku anakanyisisiwa . 
Lawa i matirhelo ya nkoka lawa hi nga ma tekaka . 
Leti i timhaka tinharhu ta masungulo hakunene . 
Leti i timhaka leti hi dingaka ku ti lulamisa . 
Leti to va tin'wana ta timhaka ta nkoka . 
Leswi swo va swin'wana swa swilaveko leswikulu . 
Lawa yo va ntsena man'wana ya matirhelo lama kumekaka . 
Lawa i matirhelo lama nga fanelangiki ku honisiwa . 
Leti a hi tindhawu to vilerisa to siya swin'wana handle matlhelo himambirhi . 
Leswi a swi , hikokwalaho , kali swi ri mhaka namuntlha . 
Lava i vanhu lava nga pfuniwangiki . 
Leti i timhaka leti hinkwerhu hi pfumelelanaka eka tona . 
Leswi hi swona hakunene hi lavaka ku swi tlakusa . 
Lawa i maedlelo lama nga ta ka ma nga vuyeleriwi . 
Lawa i matirhelo ya nkarhinyana lama nga tekeleriwa . 
Leti i tinhlamulo leti a ndzi lava ku ti nyika . 
Leyi i mitlhontlho ya lembexidzana ra vu21 . 
Leyi i micinco leyi yelanaka na nchumu wa kona . 
Leswi i swipimelo leswi lawulaka maendlelo . 
Leswi i swivangelonkulu swa nkwetlembetano lowu . 
Leswi i swikoxo leswi endliwaka hi komiti . 
Leti i timhaka leti hi dingaka ku ti tlakusa . 
Leti i timhaka leti hi faneleke ku ti kanela . 
Lawa hi wona matlhelo lamakulu ya nongonoko . 
Lowu i muxaka wa swivutiso leswi tumbulukaka . 
Leyi i milawu ya vaakindhawu va misava hinkwayo . 
Leswi i swiphiqo leswikulu leswi ikhonomi yi langutaneke na swona . 
Leswi i swivangelo leswikulu swa vhoti ya mina . 
Leti i timhaka leti ndzi vilerisaka . 
Leti i timekhenizimi leti kongomisiweke ku fikelela leswi . 
Leti tindlela ta manguva lawa leti faneleke ku tirhisiwa . 
Leti hi tona ntsena tindlela to tiysa ku landzelela milawu . 
Lava hi vona vanhulava hi faneleke ku va angula . 
Lava i vanhu lava va faneriwaka hi nseketelo wa hina . 
Leti hi tona timhaka leti a ndzi lave ku ti tshikelela . 
Leswi hi swona swiphiqo leswi hi swi kaneleke . 
Leswi hi swona swivutiso leswihi vutisiweke . 
Leswi hi swona switirhsiwa leswi hi lavaka swona . 
Leswi hi swona swilo leswi ndzi lavaka ku swi vula . 
Leti hi tona tindlela timbirhi ta masungulo . 
Leti hi tona timhaka ta masungulo ta mikarhi leyi taka . 
Leswi hi swona , ekuheteleleni , swi khumbaka vayimeri lava hlawuriweke . 
Matlhelo lawa ma fanele ku tekeriwa enhlokweni nkarhi hinhwawo . 
Vafumi lava va fanele ku nghena hansi va tirha . 
Lawa himambirhi ya fanele ku va maendlele lama twalaka . 
Leswi vuriweke swi kongomisiwe ku veka rivaleni vundzhaku . 
Mitlhontlho leyi ya hinkwavo yi hetelele hi xiyimo xo hlanganeriwa . 
Matiko lawa ma fanele ku khomiwa tanihi vatirhisani lava ringanaka . 
Matiko lawa , hambiswiritano , a mo va na oyili ntsena . 
Vugevenga lebyi tshikeleriwa hilaha swi kotekaka hakona . 
Swipimelo i leswi a swi fanelanga ku kaneriwa hi swona naswitsongo . 
Masiku lawa , hi fanele ku katsa vaakitiko . 
Vuxokoxoko lebyi hinkwabyo byi kumeka eka xiviko . 
Mihlawulo leyi a yi endleriwe ku va xikambelo . 
Swiendleko leswi swi humelele mavhiki mangari mangani lama hundzeke . 
Swikombiso leswi swi fanele ku hi ntlhontlha miehleketo . 
Timhaka leti hinkwato i ta nkoka , hi ku vona ka mina . 
Timekhenizimi leti to olova ti fanele ku tirhisiwa 
Swiletelo leswi swi nyika tipurojeke to tsakela hi vanhu hinkwavo . 
Leswi swi kombisiwile hi vo hlayanyana va swivulavuri . 
Leti ti vile nhlokomhaka yo hisa ya njhekanjhekisano . 
Tiindasitiri leti hi tona longo ra ikhonomi ya hina . 
Timhaka leti ti andlariwile kahle swinene laha . 
Timhaka leti ti fanele ku va timhaka leti tirhiwaka hi tiko . 
Timhaka leti ti tlhele ti vuriwa eka xiviko xa n'wina . 
Mapapila lawa na sweswi a ya si humeseriwa rivaleni . 
Vavanuna na vavasati lava va nga tshembela eka hina . 
Matshalatshala lawa ma seketeriwa swinene hi ntlawa wa mina . 
Leswi swi fanele ku hungutiwa ku ya ka minimamu ya kunene . 
Swikongomelo leswi , hambiswiritano , swa ha fanele ku fikeleriwa . 
Swixiyiwa leswi swi vumba masungulo ya mavonelo ya mina . 
Vanhu lava i nxungeto eka vuhlayiseki bya misava . 
Vanhu lava va kahle swinene eka mitirho ya vona . 
Vanhu lava va na switsongo swo hlawula eka swona . 
Timhaka leti ti ta tirhisana ekusuhi na kusuhi swinene . 
Swiphiqo leswi swi khomanene swinene na ku kula ka ikhonomi . 
Swiphiqo leswi , swi le rivaleni , a swi sukanga . 
Minongonoko leyi a yi vonaki yi fanela eka mina . 
Minongonoko leyi a yi fanele ku simekiwa eka ku nghenela hi vutinyiketeri . 
Leswi swi tlakusa ku ya emahlweni ka ku hluvukisa thekinoloji yintshwa . 
Leswi vekiweke swi kombe ku humelela swinene . 
Swivutiso leswi na swona swa ha yimele ku hlamuriwa . 
Swivutiso leswi i swa nkoka swinene ka njhekanjhekisano lowu . 
Mihundzulo leyi a yi laveka , yi fanele ku ya emahlweni . 
Leswi swi kumeka ngopfu eka ntirho wa vurimi . 
Leswi vuriweke a swi kali swi ringanele ku hlamuriwa . 
Swilaveko leswi swi tlhela swi va na nkhumbo eka vuhlayiseki . 
Timfanelo leti ti katsa ntshunxeko wo vulavula na ku endla xinakulobye . 
Timfanelo leti ti fanele , hi ku vona ka mina , ti sindzisiwa . 
Milawu leyi yi fanele yi tiyisisiwa eka xiyimo xa matiko ya misava . 
Swihoxo leswi a hi swintshwa , i ntiyiso . 
Leswi swi fanele ku lava ku fikelela swikongomelo swo fana . 
Switatimende leswi swi fanele swi fikeleleka hi vaaki . 
Swilo leswi i swa nkoka ka makete wa le ndzeni . 
Swilo leswi swi fanele swi tekeriwa enhlokweni . 
Tikomiti letinharhu ti fanele ku sungula ku tirha . 
Leswi naswona hinkwaswo swi tiyile eka ajenda . 
Mitolovelo leyi a yi humeleli yi ri yoxe 
Timhaka letimbirhi ti fanele ti langutiwa swin'we . 
Tinhlayo letimbirhi ti hi byela swo tala . 
Leswi a hi swona swivangelo swa mbuyelo lowu . 
Leswi a ku ri yona milawu ya swiletelo swa mikunguhato . 
Eka miehleketo ya mina , leswi i swiphiqo swa ntiyiso . 
Na vona hakanyingi va lwa na mihlangano ya vatirhi . 
Va tlhela va nyika muxaka wo karhi wa mpfuno . 
Swi tlhela swi katsa mfanelo yo voyamela eka rimbewu ro karhi . 
Swi tlhela swi katsa ku kanakana lokukulu . 
Va tlhela va languteka onge va tiyimiserile ku kuma xitshunxo . 
Hi mikarhi hinkwayo va tiva maendlelo yo kuma ndlela . 
I ntiyiso wa leswi hi hanyaka naswona . 
Ku nga ri khale va lava ku hlawula holobyenkulu . 
Va pfumeleriwa lahaya ndzeni eka nkarhi wa sweswi . 
Na vonava tlhela va khumbiwa hi nkayakayo . 
Na vona i vaakitiko : vatatana , vamanana na vana . 
Swi tlhela swi va timhaka leti ku vilerisaka . 
I masungulo ya nkoka ya vuhlayiseki eka swakudya . 
I xiphemu xa nkoka xo tumbuluxiwa ka swivandla swa mitirho . 
A va twanani na ntshunxeko wa swa mphikizano . 
Va tirhela vaakitiko . 
Swi khomanile swinene . 
Va na mfanelo hi ku hetiseka , hakunene . 
Va na mfanelo ya vukembetelo na ntiyisiso wa xinawu . 
Swi hlamuseriwile no nyikiwa eka makungu . 
Swi ta fanela ku va swi hungutiwa . 
Va ta yingisela njhekanjhekisano wa hina . 
Na swona swi bihile ku fana na le ka mhaka leyi . 
A hi ndlela yo twisiseka yo ya emahlweni . 
Hinkwaswo a swi na swihlawulekisi swo fana . 
A swi talangi leswaku va kala mboyamelatlhelorin'we 
A swi vuriwangi kwihi na kwihi laha ka xiviko . 
A swi fanelangi ku pfilunganyiwa na vona . 
Hambiswiritano , a switshikiwanga hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Va tiyimiserile ku swi endla emahlweni ka vanhu . 
Va ha ri eka ndzetelo , tanihi leswi a swi ri xiswona . 
Hi vona lava va nga yimela phatente . 
Hi vona vanhu lava nga eka emakumu . 
I mbuyelo wa ku nghenelela eka ku teka swiboho swa tipolitiki . 
Hikokwalaho i swa nkoka swinene eka vumundzuku . 
Swona hi leswi swa xirho xa mfumo . 
Va ta hoyozeriwa eka vonelo ra vona . 
I matlhelo mambirhi ya mhaka yin'we . 
Swi le rivaleni , swi na vukalaxihundla swinene . 
Hambiswiritano , swa pfumeleleka eka xiviko xo hetelela . 
Hambiswiritano , swo va makungu ntsena eka xiyimo lexi . 
Hambiswiritano , swa karhi ku tirha namuntlha . 
Va vuyeriwa hi ku wela ehansi ka ndhawu ya yuro . 
Hi vambirhi va tiyimisele ku fikelela nchumu wo fana . 
Va tisile ku sungula ka ku cinca . 
Va kombela switirhisiwa swa xithekiniki na vanhu . 
Swi nga kumeka hinkwaswo eka xiviko xa hina . 
Swi nga vonaka swi ri swa muxaka wa xithekiniki . 
Sweswi swi nga kumeka eka nete . 
Va swi vona leswaku swi ta endleka eka nkarhi lowu taka . 
A va swi koti ku herisa ku dlayana . 
Va endla muxaka wo fana wa migingiriko . 
Va koxile ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu na xidemokirasi . 
Va tiseketela hi vatirhi lava nghenaka emhakeni . 
Swi hambana hi nhlayo yo karhi ya timhaka ta nkoka . 
Va na timfanelo , kambe ntsena leti nga nga tsariwa . 
Entiyisweni a va tivi leswaku swi vula yini . 
A swi yisi maendlelo ya ku rhula emahlweni . 
A swi vangi ku cinca ka nawu . 
A swi fambelani na xiyimo xa sweswi . 
A va na tindlela to tolovela . 
A swi na swihlawulekisi swo fana swa swa swikepe . 
A va na switirho na swingolongondzwana . 
A va fanelangi ku swi yimela . 
A swi tirhi swi nga ri eka ku pfumala nseketelo wa xinawu . 
Swa hanya naswona swi ta ya emahlweni swi hanya . 
Swa haha emahlweni ka ntokoto hinkwawo . 
Va na xiboho xo yimela vahlawuri . 
Swi tlhele swi vhoteriwa laha namuntlha . 
Swi hundzukile tlhontlho lowukulu eka hina . 
Va ve na ku nyanyulana havambirhi . 
Va xanisiwile nkarhi lowo leha . 
Va tsandzekile naswona swa boha va tsandzeka . 
Va ve na ntlhanu wa malembe ku swi endla . 
Va antswisile eka malembe ya 10 lama nga hundza . 
Va xisile vanhu nkarhi lowo leha . 
A va na rito mayelana na vundzeni bya mhaka . 
A va amukelangi nchumu wo pfuna wihi na wihi . 
A va se swi vula swoleswo ku fika sweswi . 
Va na vutitshembi lebyikulu bya vanhu . 
Va na mfanelo yo tengisiwa kahle . 
Swi fanele ku cukumetiwa swi prosesiwa 
Va fanele va tshemba leswaku van a vumundzuku . 
Va fanele va endla xiphemu xa vona na vona . 
Swi mayelana na timhaka to karhi ta mune . 
Va fanele va kuma tindlela to hlanganisa haswimbirhi 
Va fanele ku tiva hilaha va nga tisirhelelaka ha kona . 
Va fanele va teka leswi nyikiwaka . 
Va na swivangelo swa kahle swinene ku endla tano . 
A va tiva leswi a swi nga ta va swi ri mayelana naswona . 
Va tiva swo tala naswona swo antswa ku tlula leswi hi tivaka swona . 
Va tiva leswi swi lavekaka ku va va swi endla . 
Va tiva leswi va faneleke ku kongomisa eka swona . 
Va tiva laha mali leyi yi humaka kona . 
Va endle matshalatshala hinkwawo ku lawula ndzilo . 
Swi nga tlhela swi va ku tsan'wa khombo eka swa rihanyu . 
Swa endleka va nga swi koti ku fikelela swoleswo . 
Hi nkarhi lowu fanaka , swi vula vuhumesi bya swa ikhonomi . 
Kutani va nga twisisa leswi va nga swi endla . 
Swi fanele swi tlhela swi van a vuswikoti naswona swi va swa ntsengo wa le hansi . tirha na ku va swa tsengo wa le hansi . 
Va fanele ku pfumeleriwa ku cinca va ya eka rihlaza . 
Swi fanele ku simekiwa eka xipimelo swa kalamboyamelatlhelorin'we . 
Va fanele ku pfuniwa ku endla ximanguvalawa laha swi faneleke . 
Va fanele ku va va tilulamisela swin'wana leswintshwa . 
Va fanele ku seketeriwa hi tindlela hinkwato leti nga kotekaka . 
Va fanele va yisiwa ekhoto naswona va xupuriwa . 
Va fanele va nyika xirhangana eka xiyenge xa vupfhumba . 
Va fanele va tiva leswaku a va voxe . 
A va fanelanga ku va va ha khomiwa va va vakhomelanandzu . 
Hambiswiritano , a va fanelangi ku voniwa tanihi vasivi . 
Va fanele va xixima nawu wa matiko ya misava na timfanelo ta ximunhu . 
Kutani swi fanele swi kaneriwa eka ntengo . 
Hikokwalaho , swi fanele swi katsiwa eka nkanelo . 
Va lava makete wa hina eka oyili na gasi . 
Ku fanele ku vulavuriwa na vona hi ku komisa naswona hi xihatla 
Va fanele ku katsiwa eka maendlelo lawa . 
Swi fanele ku siviwa hi tindlela tin'wana to hlayiseka . 
Va fanele ku cinca leswi humelelaka . 
Hakanyingi va na vuswikoti swinene eka xivandla lexi . 
Va tsakela ku va na xiphemu xin'we xa nawu . 
Va karhatiwa ngopfu hi ku kayivela ka mahungu . 
Hakunene swi komba eka tlhelo leri nga hoxeka . 
Swi kombisa mpimo lowukulu swinene wa ntwanano . 
Swi yelana na eneji , vutleketli na mbangu . 
Swi yimela 3% ya mabindzu ya misava . 
Swi tirhela nawu wa vun'we na wa " subsidiarity "  . 
Swi fanele ku tolovetiwa xiyimo xa sweswi . 
Swi fanele swi tirhisiwa hi xihatla hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Swi fanele ku seketeriwa hi mavandla ya swa tipolitiki hinkwawo . 
Swi fanele swi langutiwa hi ndlela yo tika swinene . 
Swi fanele ku tirhisiwa ku tlula naswona hakanyingi swinene . 
Swi fanele ku phikizana swi simekiwile eka nkoka . 
Va fanele va languta leswi humelelaka . 
Vona hi voxe va na khiya ra xitshunxo lexi . 
Va chavisa vaakindhawu va laha va tshamaka kona . 
Va lava njhekanjhekisano wa muxaka wolowo hi xihatla . 
Va vhotele ntshunxeko , demokirasi na ku twisisa . 
Va lava xileriso naswona ku nga ri xibumabumelo . 
Va lava leswaku nawu wa " subsidiarity " wu tiyisisiwa . 
A swi nga olovi , ndzi nga ku tshembisa . 
A swi endliwangi swi suka ehansi swi ya ehenhla . 
A swi ri kona etafuleni kutani swi ariwa . 
Va ta kota ku va na rito . 
Va ta sindziseka ku endla swo fana . 
Swi ta sunguriwa eka nawu lowu nga ta landzela . 
Swi ta va swi ri na nkoka eka xiviko lexi . 
Swi ta ya emahlweni swi sindzisiwa eka nkarhi lowu taka . 
Swi ta kongomisa ngopfungopfu eka van'wamapurasi lavatsongo . 
Va ta fanele ku va na ntirho wo va xikombiso . 
A va nga pfumelelani na swin'wana swa kona . 
A va nga tsustsumi na mali . 
A va nga seketeli swoleswo eka xiboho lexi . 
Swi ta tirha ntsena ku hlwerisa maendlelo . 
Va ta ya emahlweni kan'wekan'we endzhaku ka ntshamo wa ximfumo . 
Swi ta va swi ri ehenhla swinene , hi ntiyiso . 
Va ta va va heleriwe hi matimba ya swa tipolitiki . 
Va ta va , hi ntiyiso va kanetana na swona . 
Na vona , va na mfanelo ya ndzetelo wo ya emahlweni . 
Na vona , va fanele ku langutana na vutihlamuleri bya vona . 
Swilo swi ta cinca eka nkarhi lowu taka . 
I ntiyiso , swilo swi le rivaleni ku tlula mikarhi hinkwayo . 
Swilo swi nga ka swi nga tshikeriwi makete ntsena . 
Swilo swi nga ha ya emahlweni hi ndlela yo fana . 
Swilo a swi nga ri na xikombo xa kahle eka nhlengeletano . 
Swilo a swi fanelangi swi tshikeriwa eka mavonelo ya vona . 
Kutani swilo swi ta va swi ri eka ndlela leyi nga fanela . 
Xavunharhu , ku na mhaka ya timfanelo ta vutsongo . 
Xavunharhu , hi fanele ku endla nxopaxopo lowu nga fanela . 
Xa vunharhu , ndzi hundzulukela eka xitatimende xa xitshembiso . 
Xavunharhu , ndzi ta nyika miehleketo eka nawu wa swa eneji . 
Xavunharhu , a ndzi ta tsakela ku hlamusela ku karhateka ka mina . 
Xavunharhu , a ndzi ta tsakela ku basisa swin'wana . 
Xavunharhu , a ndzi ta mi khutaza ku hlanganisa matimba . 
Xavunharhu , naswona xa nkoka swinene , mhaka ya ku rhurha . 
Xavunharhu , i swa nkoka ku sirhelela mutirhisi . 
Xavunharhu , langutani leswi hi swi vonaka sweswi . 
Xavunharhu , ku tivana i ka nkoka , hi vonelo ra hina . 
Xavunharhu , ku antswisiwa ka mfikelelo eka tithekinoloji letintshwa . 
Xavunharhu , xiyimo a xi landzelerisiwi hi ku enela . 
Xavunharhu , ku na ku cinca eka nawu wa swa eneji . 
Xavunharhu , ku na mhaka ya ku tumbuluxa mitirho . 
Xavunharhu , ku na xiphiqo xa vuveka hi vuntshwa bya xiandlaleko. 
Xavunharhu , ku na mhaka ya n'wangulano wa swa tipolitiki . 
Xavunharhu , ku khutaza ku hluvukisiwa ka vukorhokeri bya swa tindziminyingi . 
Xavunharhu , ku fanele ku va na ku ya emahlweni eka ku lawula ko antswa . 
Xavunharhu , hi fanele hi ya emahlweni ku ya eka vun'we bya swa tipolitiki . 
Xavunharhu , hi fanele hi vekisa eka vuswikoti bya swa tipolitiki . 
Xavunharhu , hi fanele hi tiyisa swa ku tleketliwa ka nhundzu hi swikepe kambe ku nga tsemakanyiwi lwandle . 
Xavunharhu , hi lava nawu wa ku tekelana enhlokweni . 
Xavunharhu , mi kombisile hi mhaka ya vuswikoti . 
Endzhaku ka khumenharhu wa malembe , mbuyelo a wu tsakisi . 
Malembe ya makumenharhu yo tirha i nkarhi lowo leha swinene . 
Malembe ya makumenharhu ya nyimpi i xiphiqo lexikulu . 
Leswi ndzi swi vurile ekusunguleni ka mbulavulo wa mina wo pfula . 
Leswi swi khumba vanhu vo tala eka makete wa swa mitirho . 
Ndzhengha lowu hi njhekanjhekisanile hi xiyimo xa swa ikhonomi . 
Ndzhenga lowu hi na nhjekanjhekisano wun'we ntsena wo engetela . 
Nakambe leswi a swi amukeleki na switsongo eka vaakitiko va hina . 
Ntwanano lowu wu vile kona ku suka hi 2008 . 
Ntwanano lowu i goza eka vuxaka bya hina . 
Ntwanano lowu i ku hlula eka ntwisiso . 
Leswi swi tlhela swi tirha eka swivandla swo hlayanyana swo engetela . 
Leswi swi tirha na le ka nsirhelelo wa switiviwa , ku nyika xikombiso . 
Leswi swi tlhela swi tirha eka ku lawula ku hlangana ka tikhampani . 
Leswi swi tlhela swi tirha eka tlhelo ra swa vukalaxihundla . 
Leswi swi tlhela swi katsa mhaka ya switirhisiwa swa munhu yena n'wini . 
Leswi swi tlhela swi endla swi koteka ku langutela nawu . 
Leswi na swona swi lava ku tekeriwa nhlokweni . 
Ku cinca loku ku ariwile hi vunyingi byo tala . 
Ku cinca loku ku ta cukumetisa hinkwaswo leswin'wana . 
Hikokwalaho,ntsengo lowu wu ta fanela ku engeteriwa . 
Leswi swi tlhela swi tirha eka swa rihanyu swa mbeleko na swa masangu . 
Leswi swi tlhela swi tirha eka xivandla xa swa vutleketli . 
Leswi swi tirha eka ha swimbirhi vanhu na mabindzu . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka mabindzu lamatsongo na lama le xikarhi . 
Leswi swi tirha ngopfu ngopfu eka mbangu na tlilayimete . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka xiyenge xo ka xi nga ri xa mfumo . 
Leswi swi tirha eka mhaka ya vutihlamuleri bya swa mbangu . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka xivandla xa swa mitirho . 
Leswi swi tirha eka swivandla swa khale na leswintshwa haswimbirhi . 
Leswi swi tirha eka timhaka ta kahle na leto ka ti nga ri kahle . 
Leswi swi tirha eka swikombo swa swivumbeko , ku nyika xikombiso . 
Endlelo leri a ri ololoxi nchumu na switsanana . 
Endlelo le ri a ri tirhi loko hi langutane na ntiyiso . 
Nkunguhato lowu a wu ri xiphiqo ku suka ekusunguleni . 
Mhaka leyi a yi kona naswitsanana eka xiviko . 
Hikokwalaho , mhaka leyi ya karhi ku tekeriwa enhlokweni . 
Mhaka leyi na yona yi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Mahanyelo lawa a ma amukeleki eka xiyimo xa sweswi . 
Hi ku vona ka mina , mahanyelo lawa , a ma lulamangi . 
Leswi swi ndzi fikisa eka mhaka yo hambananyana . 
Leswi swi ndzi fikisa eka timhaka ta mina ta nxopanxopo . 
Leswi swi ndzi fikisa eka nhlamuselo ya vunhlanganisi bya le ndzeni . 
Leswi swi ndzi fikisa eka mhaka yo pima . 
Leswi swi ndzi fikisa eka mhaka ya ku yelana . 
Leswi swi hi tlherisela endzhaku eka leswi u nga swi vula . 
Leswi swi hi fikisa eka xivutiso xa mina xavumbirhi . 
Leswi swi hi fikisa eka mhaka ya vusirhelelo . 
Mpimanyeto lowu wa timali i goza ku ya eka tlhelo rolero . 
Mpimanyeto lowu wa swa timali wu ta va wu simekiwile eka milawu yinharhu . 
Leswi swi nga endliwa hi ku tirhisa nkunguhato wa mpimanyeto wa swa timali . 
Leswi swi vanga mpimo wa le henhla wa nkwetlembetano . 
Leswi swi nga hlamuseriwa ntsena tanihi manyala . 
Leswi swi nga hlamuseriwa ntsena tanihi nchaviso wo kongoma . 
Leswi swi nga endliwa ntsena hi ku pfumelelana hinkwerhu . 
Leswi swi nga humelela hi nkarhi lowu nga fanela . 
Hambiswiritano , leswi swi nga va ntsena goza ro sungula . 
Leswi swi nge pfumeleriwi ku ya emahlweni nkarhi wo leha . 
Leswi swi nga ka swi nga koti ku va tani swi karhi swi onhelavatirhisi . 
Leswi swi nge tekiwi tanihi mhaka ya le ndyangu . 
Leswi swi nge vi ndlela yo endla swilo . 
Leswi swi nge yi emahlweni swi humelela eka nkarhi lowu taka . 
Mhaka leyi swi yi fanerile leswi , na ku tlula . 
Ku hlawula ku tshikeriwa vafambisi va mfumo 
Xivulwana lexi i ku onhiwa ka nawu wa matiko ya misava . 
Khodi leyi yi kongomisiwe eka ku hlamula xivutiso xolexo . 
Ntwanano lowu mpimo wo ka wu nga fikeleriwanga hi lowu ndzi nga kotaka ku wu seketela . 
Ntwanano lowu mpimo wo ka wu nga fikeleriwanga i mbuyelo wo tirha hi matimba . 
Ntwanano lowu mpimo wo ka wu nga fikeleriwanga we fanele wu amukeriwa tanihi phakeji . 
Leswi swi khumba hi swimbirhi nawu na mpimanyeto wa swa timali . 
Leswi swi khumba un'wana na un'wana wa hina . 
Leswi swi khumba vugevenga byo kunguhatiwa na ntshuxeko wo fambafamba . 
Leswi swi hambana na makungu man'wana la ma nga eka xiviko . 
Leswi swi hambana na ntwanano lowu nga endliwa hi nkarhi wolowo . 
Bindzu leri ri komba swa kahle eka nkarhi lowu taka . 
Ntirhisano lowu wu fanerile ; i wa nkoka swinene . 
Leswi swi fambelana na kungu leri nga eka xiviko xa mina . 
Leswi swi nga endliwa hi ndzavisiso wa palamente . 
Leswi swi nga endliwa , kambe hakunene swi lava mali . 
Leswi ku nga va ku ri mbuyelo wa nhlengeletano . 
Leswi a swi ta va swi endliwile eka sexini leyi ya xiphemu . 
Leswi swi nga pfuna swinene ku tumbuluxa mitirho . 
Leswi i ntiyiso . 
Hikokwalaho , leswi swi ta voniwa tanihi ku engetela . 
Nkayakayo lowu nga kona i wa ndhavuko wa swa tipolitiki . 
Leswi mhaka yi nga yimisa xiswona swa vilerisa , ku vula switsongo . 
Xileriso a xi fikeleli ndzingano lowu nga fanela . 
Xileriso lexi xi khutaza xiphemu lexi hinkwaxo . 
Xileriso lexi i xiphemu xa nawu wolowo . 
Xileriso lexi i ku antswisa ehenhla ka lexi nga rhanga . 
Xileriso lexi xi katsa swoleswo . 
Xileriso lexi xi fanele ku amukeriwa na ku tirha hi ku hatlisa . 
Xileriso lexi xi teka magoza yo karhi eka tlhelo leri . 
Xileriso lexi xi ta va xi ri na nkoka eka vona . 
Ku hambana loku i ka nkoka naswona ku fanele ku twisiseka . 
Hambiswiritano , leswi a swi cinci nchumu eka swilo . 
Leswi a swi languteki tanihi ntiyiso . 
Eka mina , leswi a swi tikombi onge ko va ku ala ku twisisa . 
Leswi swi hlamusela ku ala ku vhota eka vhoti yo hetelela . 
Ku engetela loku ku fanele ku kota ku va khorwisa . 
Mhaka leyi i vonelo ra xiviko . 
Mhaka leyi a yi tiyiseleki eka hina hinkwerhu . 
Hambiswiritano , ntsengo lowu wu fanele ku tirhisiwa hi vuxiyaxiya . 
Xiviko lexi xo hetelela a xi si sungula ku tirhisiwa . 
Mpfuneto wa swa timali lowu , entiyisweni , wu vanga swiphiqo . 
Ndzi ehleketa leswaku tirhelo leri ro sungula , ri na nkoka ngopfungopfu . 
Nkunguhato lowu wo sungula i masungulo ya kahle . 
Xivutiso lexo sungula na xona i mhaka yin'wana . 
Muxaka lowu wa ntirhisano wu fanele ku khutaziwa swinene . 
Leswi swi vumba ndzimana ya vunharhu ya nawu lowu nga cinciwa . 
Mhaka leyi ya vumune i rihanyu ra vatirhisi . 
Kungu ro angarhela ri le tafuleni eka nkarhi wa sweswi . 
Hambiswiritano , xikongomelo lexi xi le kule swinene . 
Leswi swi lwisana na nawu wa xidemokirasi epalamente . 
Leswi swi hundza xiletelo xa xileriso . 
Leswi swi komba leswaku ku hava nchumu lowu olovaka . 
Leswi swi komba leswaku a hi ri entiyisweni . 
Ntlawa lowu a wu nga vi ndhawu yo vulavula ntsena . 
Leswi swi onha vutshembeki bya hina hinkwerhu . 
Leswi swi na nkhumbo lowukulu eka xiyimo xa le mugangeni . 
Leswi swi na mpimo wa swa ikhonomi na wa vutomi wa nkoka . 
Leswi swi na swikombisi hinkwaswo swa matlhelo mambirhi . 
Leswi swi se swi endliwile eka swifundzha leswin'wana . 
Leswi swi se swi boxiwile hi swivulavuri swin'wana . 
Leswi swi se swi boxiwile mikarhi yo hlayanyana . 
Leswi swi tlhele swi katsiwa eka swiletelo . 
Leswi swi tlhele swi vuriwa hi vanhu vo hlayanyana . 
Leswi swi tlhele swi boxiwa nkarhi wo ringanela . 
Leswi swi tlhele swi va tano eka nkarhi lowu . 
Leswi na swona swi tlhele swi va swi fanele ku yimanyana . 
Leswi ku vile ku mhangu eka hinkwavo lava khumbekaka . 
Leswi a swi ri karhi swi ta khale swinene . 
Leswi swi ve nhlokomhaka ya njhekanjhekisano wun'wana . 
Leswi swi vile ku tirha kun'we ka xipanu ka xiyimo xa le henhla swinene . 
Leswi swi se swiendliwile naswona hi tsakile . 
Leswi swi hlamuseriwile hi tindlela to tala to hambana . 
Leswi a swi ri vonelo ra mina nkarhinyana wo leha . 
Leswi swi vile wun'we wa mitlhontlho ya nkarhi lowo leha . 
Leswi swi se swi kombisiwile eka minongonoko ya vulavisisi . 
Leswi swi vile hi ndlela leyi malembe lamo tala . 
Leswi a ku ri yona miehleketo ku suka ekusunguleni . 
Leswi swi vile xivangelo xo hlwela . 
Leswi swi vile nhlokomhaka ya njhekanjhekisano wo leha . 
Leswi swi vile nhlokomhaka ya mikanelo leyi nga hundza . 
Leswi swi ve hansi ka mikanerisano ku ringana ntlhanu wa malembe . 
Leswi swi vangile vuphikizani byo ka byi nga ri kahle malembe la mo tala . 
Leswi swi hlwerisile ku hetiwa ka xiviko . 
Leswi swi vile na nkhumbo lowu vuyerisaka eka swa ku thoriwa . 
Leswi swi humelele mikarhi yo tala eka nkarhi lowu nga hundza . 
Leswi a swi humelelanga ku fika sweswi . 
Leswi a swi nyikangi vumbhoni bya ku va swi ri tano . 
Leswi a swi khumbani helo na thekinoloji ya swa mbangu . 
Leswi a swi khumbani helo na tipolitiki ta nhlangano . 
Leswi a swi khumbani helo na tivhoti . 
Leswi se swi kunguhatiwile naswona swi fanerile . 
Leswi swi na switandzhaku leswi nga erivaleni eka makete wa swa mitirho . 
Leswi swi vile tano ntsena hi xiphemu . 
Leswi swi pfulerile ku lwela matimba . 
Leswi swi vangile swiphiqo swa ikhonomi leswo tika swinene . 
Leswi swi fanele ku fikisiwa emakumu . 
Leswi swi fanele ku endliwa eka xiyimo xa le mugangeni . 
Leswi swi fanele swi vuriwa naswona kwala swi ri erivaleni . 
Leswi swi fanele ku cinca kan'we naswona swi nga ha cinci nakambe . 
Leswi kan'wekan'we swi ndzi fikisa eka mhaka ya mina yo hetelela . 
Nkoka lowu wu tiyisisiwa hi mikanerisano ya nkuriso . 
Tshalatshala leri ra nkoka a ri yimangi ri roxe . 
Mavoniwelo lama ma fanele ma papalatiwa hi tindlela hinkwato . 
Leswi hi swoxe i nchumu wa kahle swinene . 
Vutsandzeki lebyi i xiphiqonkulu xa hina . 
Leswi swi komba ku kala ka vun'we bya vanhu . 
Leswi swi komba leswaku hi na ku twisisana ko anama . 
Leswi swi hlohlotela mavonelo yo avana , ku vula switsongo swa kona . 
Nhlanganiso lowu i mhaka ya nkoka swinene . 
Xikongomelo lexi xi vumbiwile khale . 
Ku seketelana loku ku vula leswaku hi fanele ku ya ekule . 
Vuvekisi i bya nkoka eka mikarhi leyi yo nonoha . 
Lexi i xinavetiso xo biha xa tiko rolero . 
Leswi i xiphemu xa masungulo xa xiboho . 
Hi ku vona ka mina lexi i xiphiqo lexikulu . 
Leswi i ku tshoviwa katimfanelo ta vona ta ximunhu . 
Lowu i nkatsakanyo wo koma wa xiyimo . 
Leyi i mhaka ya xihlawuhlawu mayelana na muholo . 
Lowu i tlhontlho eka hina sweswi . 
Lexi i xikombiso xakhale xo endla leswaku swibalo swi fana . 
Leswi i mhaka leyi nga erivaleni ya vuphikizani byo ka byi nga ri kahle . 
Lexi i xiyimo xa timhaka lexi nga ta ka xi nga amukeriwi . 
Lexi i xiyimo xo nonoha ku va u ri ka xona . 
Leyi i mhangu leyi hi hlanganaka na yona . 
Lowu i nkarhi wa nkoka eka xiyenge . 
Leyi i mhaka ya ntiyiso naswona a yi kanetiwi . 
Leyi i mhaka ya ntiyiso leyi faneleke leyi ku tiveka . 
Lexi i xivangelo lexi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Leswi i swo sungula eka ikhonomi ya matiko ya misava . 
Lexi i xiphemu xo sungula xa xiphiqo . 
Leswi i ku onhiwa ka ndzhuti wa ximunhu loku nga rivaleni . 
Leri i siku ra kahle ra milawu leyi twisisekaka . 
Lexi i xikombiso xa kahle eka hina hinkwerhu . 
Lawa i masungulo ya kahle eka ntirhisano wa nkarhi lowu taka . 
Leswi i ku ya emahlweni lokukulu eka ntwanano . 
Leswi i ku khomisiwa tingana lokukulu , ngopfungopfu eka vatirhisi . 
Leswi swi ta pfuna swinene vaakitiko va hina . 
Leswi i ku tlanga hi mali ya vaakitiko lokukulu . 
Lowu i ntiyisiso lowu hinkwerhu hi avelanaka wona . 
Leyi i mhaka leyikulu eka nkarhi wa swewi . 
Leswi i xiphiqo lexikulu eka mabindzu lamatsongo . 
Leswi i ku mhangu leyi ya ha taka eka vanhu . 
Lexi i xiphemu xa nkoka eka swa tipulani ta miako . 
Lexi i xiphemu xa nkoka xa xikombiso xa hina . 
Lexi i xiphemu xa nkoka xa mbulavurisano lowu . 
Lexi i xiphemu lexikulu xa xivilelo xa hina . 
Leyi i mhaka ya nkoka na le ka hina . 
Leyi i ndlela leyi hi nga ta ka hi nga yi seketeli . 
Leswi I ku khunguvanyisiwa lokukulu ka ndzhuti wa ximunhu 
Leyi i mhaka ya swa rihanyu na vuhlayiseki . 
Leyi i mhaka ya nkoka swinene . 
Leyi i mhaka leyi hi faneleke ku kongomisa eka yona . 
Leyi i mhaka leyi lavaka ku langutiwa kan'wekan'we . 
Lexi i xihoxo lexi hi nga fanelangiki ku xiendla . 
Leyi i mhaka leyi lavaka ku landzelerisiwa hi vukheta . 
Leyi i mhaka leyi faneleke ku kamberiwa . 
Leyi i mhaka leyi nga faneriwa hi ku vuyeleriwa . 
Lowu i nawu lowu simekiweke ka matlhelo mimbirhi . 
Lexi i xilaveko xo rhanga eka nhluvukiso wa nkarhi wo leha wa swa tihlampfi . 
Lexi i xiphiqo lexi hi faneleke ku xi lulamisa . 
Lexi i xiphiqo lexi nga faneriwa hi ku langutiwa hi hina . 
Lexi i xivutiso lexi hi faneleke ku xi kanela . 
Leyi i mhaka ya maehleketelelo na ndhavuko . 
Leswi i mhaka ya switshunxo swa nkarhinyana ntsena . 
Lexi i xivutiso lexi hi nga vulavulaka hi xona . 
Lexi i xivutiso lexi hi faneleke ku tivutisa . 
Leswi i nhlaselo wa ntiyiso eka rihanyu ra vanhu . 
Lowu i ntiyiso lowu hi faneleke ku wu amukela . 
Leswi i vuutihlamuleri bya hina hinkwerhu . 
Leswi i ntungu lowu khumbaka hinkwerhu ka hina . 
Lexi i xihoxo xa nkoka eka ntwanano . 
Lexi i xihoxo xa nkoka xa vuhundzuluxeri na tipolitiki . 
Lexi i xiphiqo xa nkoka lexi nga faneriwa hi ku langutisisiwa . 
Lexi i xiyimo lexi faneleke ku cinciwa . 
Leswi i ku cinca kutsongo eka ajenda . 
Leswi i ku nyikiwa ka matimba ko tiya ka vumundzuku . 
Leyi i mhaka leyi vilerisaka swinene . 
Leri i kungu ro tiya naswona ra nkoka swinene . 
Leswi i vukhume bya mpimanyeto wa swa timali hinkwawo . 
Lowu i nkarhi wa ku cinca ka nkoka swinene . 
Lowu i ntolovelo lowu faneleke ku tlheriseriwa endzhaku . 
Lowu i nhlangano wa matiko na vanhu . 
Lowu i ntsengo lowukulu wa mali ya tiko . 
Lawa i maendlelo yo biha swinene ya ku ya emahlweni . 
Lawa i maehleketelelo yo hlamarisa swinene . 
Leswi i xikombiso lexi nga erivaleni swinene xa vun'we . 
Lexi i xiviko xa nkoka no nonoha swinene . 
Leyi i mhaka yo nonoha na ku vsensetive " . 
Leyi i mhaka yo nonoha no pfilungana swinene . 
Leyi i mhaka ya nghozi swinene ku yi endla . 
Lexi i xikombiso xa kahle swinene xa vukalaxihundla . 
Lowu i ntshunxeko wa swa inthanete wa nkoka swinene lowu nga nyikiwa . 
Lowu na wona i nawu wa nkoka swinene . 
Leswi i goza ra kahle swinene ro ya eka ku hangalasa matimba . 
Lexi i xivandla xa " sensitive " swinene xa nawu . 
Leri i kungu ra kahle leri pfunaka swinene . 
Leswi i ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu ta masungulo . 
Leswi swi se swi karhi ku humelela laha naswona sweswi . 
Leswi hinkwaswo i mahungu lamanene , vamanana na vatatana . 
Leswi i xiphemu xa mhaka yin'we . 
Leswi i hinkwaswo leswi nga eka ndzimana ya 3 . 
Leswi swi se swi ri eka vumbhoni tanihi leswi swilo swi nga yimisa xiswona . 
Leswi swi se swi ri tano eka swiyenge swinwana . 
Leswi swi tlhela swi va xivilelo eka mhaka leyi . 
Leswi swi tlhela swi va mhaka ya swa vuthekiniki , hakunene . 
Leswi na swona i muxaka wa xipfuno xa nhluvukiso . 
Leswi swi tlhela swi va mayelana na mhaka ya vutitshembi . 
Leswi na swona i ntirho wa nkoka eka hina . 
Leswi swi tlhela swi va nkarhi wa ku tikambela hi ku angarhela . 
Leswi swi tlhela swi kombisiwa hi mhaka leyi landzelaka . 
Leswi na swona i swa nkoka ku swi tekela enhlokweni . 
Leswi na swona swi katsiwile eka kungu ra hina ro vuyisa leswi nga lahleka . 
Leswi na swona swi tsariwile eka ajenda . 
Leswi swi tlhela swi kombisiwa eka mbuyelo wo hetelela . 
Leswi swi tlhela swi va xivangelo xa mina xo ala ku vhota . 
Leswi naswona i ntiyiso eka swa ndzindzakhombo na ku banga . 
Leswi na swona swi faneriwile hi ku boxiwa , naswona i swa nkoka swinene . 
Hi mikarhi hinkwayo , leswi swi siyiwa ehandle eka njhekanjhekisano lowu . 
Lowu i nawu wa nkoka wo hlamarisa . 
Loku i ku cinca loku nga boxiwa hi ntlawa wa hina . 
Lexi i xivandla lexi ndzi vilelaka mayelana xona . 
Lexi i xivandla lexi nga na vuxaka swinene na vukalaxihundla . 
Lexi i xivandla lexi lavaka ku basisiwa . 
Leswi i ntshovo wa nawu lowukulu swinene . 
Eka miehleketo ya mina leswi i ku antswisa lokukulu . 
Lexi i xihoxo lexi faneleke ku lulamisiwa . 
Leyi i mhaka ya nkoka leyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni hi swa xipolitiki . 
Lexi i xikombiso xa leswi nga ta ka swi nga humeleli . 
Leyi i mhaka yo tlhava no nonoha swinene . 
Lowu i ntsengo lowukulu swinene wa mali . 
Lexi i xiyimo xa timhaka xo tika swinene . 
Leyi i vhoti ya matimu hikokwalaho ka swivangelo swo hlayanyana . 
Lowu i nongonoko wo tirha hi wona wa lembe leri . 
Lowu i ntwanano wa nkoka ku wu yisa emahlweni . 
Lexi i xivandla xa nkoka xa ntirhisano wa swifundzha leswikulu . 
Leswi i mhaka ya nkoka ya tshalatshala leri . 
Lexi i xiphemu xa nkoka eka matimu ya hina . 
Lexi i xivangelo xa nkoka eka xiviko xa yena . 
Lowu i ntirho wa nkoka wa tiko . 
Leyi i mhaka ya nkoka eka vumundzuku . 
Lexi hi xona xiphemu xa nkoka xa xileriso . 
Hi vona ka hina , leyi i mhaka ya nkoka . 
Leri i goza ra nkoka eka nawu wa swa mbangu . 
Leri i goza ra nkoka ku ya eka ku xavisa ka kahle . 
Lawa i makambelele ya xiyimo lama nga hoxeka . 
Leswi i ku tlakuka ku tlula lembe leri nga hela . 
Leswi i ku hehliwa ka matiko lama nyikelaka . 
Leswi i ku tshoviwa ka timfanelo ta vona vinyi . 
Leswi i ndzhukano eka vabyari va hina va vhinyo . 
Leswi i xiphemu xa nkoka xa xileriso lexi . 
Leswi i mhaka ya vululami bya vutomi bya masungulo . 
Leyi i mhaka ya nkoka wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Leyi mhaka leyi swivulavuri swo tala swi yi boxeke . 
Leyi i mhaka leyi lavaka nxopanxopo wo enta . 
Lexi xikongomelo lexi ndzi xi seketelaka hi ku hetiseka . 
Lowu i nkarhi wo endla swoleswo 
Lexi i xiyimo lexi nga amukelekiki hikokwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Hi ku vona ka mina , lexi lexi nga seketelekiki . 
Lexi i xivandla xin'wana lexi hi faneleke hi tirhana na xona . 
Leswi i ku fika laha hi kotaka ku fika kona . 
Leswi swi le kavundzeni bya xiboho xa hina . 
Hi tindlela hinkwato , leyi a hi yona rhekhodo leyi nga naveriwaka . 
Leswi i swa nkoka eka leswi hi swi endlaka . 
Leswi swi tano eka mimovha leyikulu . 
Lexi i xivutiso lexi hi fanelaka ku xi basisa hakunene . 
Leswi hakunene , i swa nkoka eka matiko lama ha hluvukaka . 
Leswi i mhaka ya matlhelo mambirhi . 
Leswi swi le rivaleni leswaku i mhaka ya nkoka naswona ya le xikarhi . 
Hambiswiritano , leswi swi le rivaleni leswaku a hi yona ndlela yo twisiseka . 
Leswi swi le rivaleni leswaku a swi amukeleki naswona swi fanele swi engeteleriwa . 
Leswi a swi twisiseki na switsanana naswona swi fanele ku soriwa . 
Leswi a swi amukeleki na switsanana eka makete na un'we . 
Leswi swi hambana na nawu wa ndzingano . 
Leswi swi vanga nkwetlembetano swinene . 
Leswi swi tirhiwa ehansi ka xiyimo xa ntolovelo . 
Leswi i nchumu lowu faneleke ku endliwa hakunene . 
Leswi i nchumu wo fanela ku wu endla hakunene . 
Leswi swi hlamuseriwile na le ka xiviko xa mina . 
Leswi tiyiso hi kambirhi hi mikarhi ya nkayakayo . 
Leswi swi tshikeleriwa swinene eka xiviko . 
Leswi i swa nkoka ngopfungopfu eka vavekisi eka mabindzu lamatsongo . 
Leswi i swa nkoka ngopfungopfu hi nkarhi wa nkayakayo . 
Leswi i ntiyiso hi mayelana na mfikelelo eka vukorhokeri . 
Leswi swi vonaka hi ndlela to hlaya . 
Leri hi rona endlelo leri hi ri sirhelelaka hakunene . 
Leyi hi yona ndlela leyi hi yi hluvukisaka hakunene . 
Leswi i vutiseketeri bya muxaka wo fana hakunene . 
Leswi i swa nkoka swinene eka nkarhi wa sweswi . 
Leswi eka hina i mhaka ya swa nawu . 
Leswi swi ta basisiwa sweswi . 
Leswi swi ta tsandzeka ku fikelela mbuyelo . 
Leswi swi langutisisiwile kahle swinene eka xileriso . 
Leswi swi humelela ra vumbirhi sweswi . 
Leswi a swi fambelani na switsanana na vuxaka bya matiko lama xaviselanaka ku nga ri na tihakelo . 
Leswi hi leswi swilo swi nga yimisa xiswona eka nkarhi lowu . 
Leswi hi leswi hi nga yisisaka swilo emahlweni hakona . 
Leswi hi leswi hi nga ta tirhisa xiswona kun'we . 
Hi marito man'wana , leswi i swa nkoka eka hina . 
Leswi entiyisweni wa mhaka i ntwanano wa kahle laha mpimo wu nga fikeleriwangiki . 
Hambiswiritano , leyi i mhaka yo nonoha . 
Leswi i swo endlela ku a hanya ku ya emahlweni . 
Leswi swi na mbuyelo eka nsirhelelo wa mutirhisi . 
Leswi hakunene i ku cinca ko hlamarisa ka timhaka . 
Leswi hakunene i mhaka ya nhluvukiso wa xifundzha . 
Leyi i mhaka ya nkoka swinene hakunene . 
Leswi hakunene i xin'we xa swivilelonkulu swa hina . 
Leswi hakunene i xiphemu xa maendlelo ya nkuriso . 
Leswi a swi tiyiseleki naswona a swi fanelangi ku humelela nakambe . 
Leswi i ku tlanga hi mali ya vahakeri va xibalo . 
Leswi swi mayelana na " subsidiarity " ngopfu . 
Leyi i mhaka ya mina yo sungula mayelana na nawu . 
Lexi i xivilelonkulu xa mina eka mhaka leyi . 
Leswi a swi hambanangi na le ka xiyenge xa gasi . 
Leswi a hi ntirho lowutsongo lowu hi nga langutana na wona . 
Leswi a swi hlamarisi eka vo tala va hina . 
Leyi a hi yona ndlela yo nghenela timhaka to tano . 
Leyi a hi yona ndlela yo ponisa yuro . 
Lowu a hi wona nhluvuko lowu faneleke ku amukeriwa . 
Lexi a hi xiphemu xa xivulwana xa kahle . 
Lexi a hi xiyimo xa timhaka lexi nga na rihanyu ra kahle . 
Leswi a hi ku lahlekeriwa hi tiyuniti ta vuhumelerisi . 
Leyi a hi mhaka ya milawu ya va n'wamahungu . 
Leyi a hi mhaka ya ku hambana ka madyondziselo . 
Leyi a hi mhaka ya swivutiso swo tala . 
Leyi a hi mhaka ya vuhlayiseki emapatwini . 
Lexi a kova xitatimende xa xivangelo ntsena . 
Leyi a hi mhaka leyintshwa eka hina . 
Lowu a hi wona nawu lowu ndzi nga wu seketelaka . 
Leswi a hi mhaka yo fananisa nawu . 
Leyi a hi mhaka ya ku kanetana eka swa tipolitiki . 
Leswi a hi mhaka ya milawu ntsena . 
Leri a hi rona goza ra vutihlamuleri . 
Leyi a hi yona ndlela yo ya emahlweni yo enerisa . 
Leswi a swi mayelana na mathoriwelo ya mathicara . 
Leswi a swi amukeleki , leswi swi fanele ku siveriwa . 
Leswi a swi nyikiwi mikarhi hinkwayo eka nkarhi wa sweswi . 
Leswi a hi nkayankayo lowu olovaka ku wu lulamisa . 
Leyi a hi mhaka leyi nga langutiwaka namuntlha . 
Leswi a swi naswona a swi fanelanga ku amukeleka . 
Lowu a hi njhekanjhekisano wa muxaka wun'wana . 
Lexi a hi xiphiqo xa vulavisisi naswitsanana . 
Hambiswiritano , leyi a hi yona mhaka na switsanana . 
Leswi a swi le ka matiko lamakulu ntsena . 
Hambiswiritano , leswi a swi languteriwanga eka xiviko . 
Leswi a hi mahungu lamanene eka un'wana na un'wana la khumbekaka . 
Leswi a hi leswi swi nga xiswona hi ntiyiso . 
Leswi hi vuswona a hi rona endlelo ra kahle . 
Leswi a swi na mbuyelo eka vanhu . 
Lowu a hi mpimanyeto wa swa timali wa mundzuku ntsena . 
Leswi a hi xihlambanyo xa xikongomelo ntsena . 
Leswi a hi mhaka ya timhaka ta xikaya ntsena . 
Leswi a hi xiphiqo xa vamanana ntsena . 
Leswi a hi mhaka ya mali ntsena . 
Leswi a hi mhaka ya van'wamavandla ntsena . 
Leswi a swi ntiyiso eka vutleketli bya le moyeni ntsena . 
Lexi a hi xona xivono xa vumundzuku bya hina . 
Lowu a hi mphikizano wo fana hi ntiyiso . 
Leswi a swi kombisiwanga eka nongonoko lowu wa ntirho . 
Leswi a swi tano , tanihi leswi mi swi tivaka kahle . 
Leswi a hi swilo leswi ndzi nga vilelaka hi wona . 
Leswi a hi swilo leswi hi nga swi tolovela . 
Leswi a hi swilo leswi hi faneleke ku pfumelelana naswona . 
Leswi a swi kombisiwanga hi ku enela eka xiviko . 
Leswi a swi hlayiseki nkarhi wo leha kutani swi fanele ku cinciwa . 
Leswi a swi tano kuyahi ntokoto wa mina . 
Leswi a swi tano eka mhaka leyi . 
Leswi a swi tano , tanihi leswi hi swi vonaka . 
Leswi a swi tano ; eka ku hambana . 
Lawa a hi wona makumu ya maendlelo . 
Lowu a hi wona nkarhi wa nexinalizimi ya swa ikhonomi . 
Leswi ahiswona leswi nga swa tipolitiki ngopfu eka leswi . 
Lexi ahixona xiyimo xa ntlawa wa hina . 
Lawa a hi wona maendlelo lama hi ma landzelelaka . 
Leyi a hi yona ndlela leyi nga fanela ya ku ya emahlweni . 
Lexi a hi xona xikongomelo xa njhekanjhekisano wa namuntlha . 
Lexi a hi xona xivangelo xa ku nghenelela ka mina . 
Leyi a hi yona ndlela yo lulama yo vulavurisana . 
Lowu a hi wona nkarhi wo hlamusela miehleketo . 
Leyi a hi yona ndlela leyi swilo swi endliwaka ha yona . 
Leyi a hi yona ndlela yo tirha swa mabindzu . 
Leyi a hi yona ndlela yo khutaza ntirhisano . 
Leyi a hi yona ndlela yo lwa na vutherorisi . 
Leyi a hi yona ndlela yo antswisa nsirhelelo . 
Leyi a hi yona ndlela yo tirha swa tipolitiki . 
Leswi a hi swona leswi nga humelela na swi tsanana . 
Leswi a hi swona leswi xiviko xi nga mayelana na swona . 
Leswi a hi swona leswi hi swi kombelaka . 
Hambiswiritano , leswi a hi mhaka ya swa mavandla ntsena . 
Hambiswiritano , leswi a hi mhaka ya milawu . 
Hakunene , lexi a hi xitsariwa xo hetiseka . 
Leswi naswona swi xiyiwile eka nxaxamelo wo vhota . 
Sweswi , leswi i mhaka ya nkarhi lowu nga hundza sweswi . 
Sweswi , leswi i xiphemu xa phakeji ya ntwanano lowu mpimo wu nga fikeleriwangiki . 
Leswi hakunene i mhaka yo anama hakunene . 
Leswi hakunene a swi tano na switsanana . 
Leswi i swa nkoka swinene eka hina . 
Leswi hakanyingi i tingana hi ku vona ka mina . 
Hi ndlela yaleyo , leswi hakanyingi swi va swi ri tano . 
Leswi swi le henhla ka ntokoto wa hina vinyi . 
Leswi i xin'we xa swilo leswi xaviseriwaka ehandle lexi vuyisaka mali yo tala swinene . 
Lexi i xin'we xa mitirho yo nonoha hakunene . 
Lexi i xin'we xa timhaka ta nkoka swinene . 
Leswi i xiphemu xin'we lexitsongo xa maendlelo yalawo . 
Lexi i xikongomelo xa hina kuyahi swirhangana . 
Leswi i mfanelo ya hina eka tinxaka leti ta ha taka . 
Leswi i xivono xa hina xa vukorhokeri bya vanhu . 
Leswi i xiphemu xa vutirhisani bya mfambafambo lebyikulu . 
Leswi i xiphemu xa mhaka leyikulu . 
Leswi swi tano ngopfungopfu eka ntlawa wa .4 
Leswi i ntiyiso ngopfungopfu eka swakudya na swa vurimi . 
Leswi i ntiyiso ngopfungopfu eka xiyenge xa swa vurimi . 
Leswi i ntiyiso ngopfungopfu eka nawu wa swa mbangu wa le madorobeni . 
Leswi kumbexana i swin'wana leswi nga hluvukisiwaka . 
Laha kumbexana a ka ha tlheleleki endzhaku . 
Leswi hi leswi ndzi kombelaka swona hi kahlekahle . 
Laha hi laha kahlekahle ha ha riki na swiphiqo . 
Leswi i mhaka ya xidemokirasi lexi nga nawini . 
Leswi swi vuriwa leswaku i nchumu wo biha . 
Leswi i mhaka ya vuhlayiseki bya muvabyi ntsena . 
Lexi i xilo xin'wana lexi ndzi xi vonaka xi ri xa nkoka swinene . 
Lexi xilo xin'wana lexi ndzi nga si tshamaka ndzi xi endla na le ku sunguleni . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi fanelaka ku dyondza eka swona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi ndzi nga tikhorwisa hi xona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi ndzi tivutisaka mina n'winyi . 
Lexi i xilo xin'wana lexi ndzi xi kanakanaka ngopfu . 
Lexi i xilo xin'wana lexi vaakitiko va xi langutelaka eka hina . 
Lexi i xilo xin'wana lexi nyikaka xivangelo xa ku tshemba . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi mikarhi hinkwayo xi tshikiwaka . 
Lexi i xilo xin'wana lexi xi karhi xi tlakukaka . 
Lexi i xilo xin'wana lexi a xi fanele xi ariwile . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi nga sindzisa ku xi va kona hinkwerhu . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi kayivelelaka sweswi . 
Lexi I xilo xin'wana lexi hi nga vulavulaka hi xona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi nga xi bakanyela etlhelo hi ku hetiseka . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi fanelaka ku xi cinca . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi nga fanelangiki ku xi tiyisela . 
Lexi i xilo xin'wana lexi a xi fanele xi tekeriwa enhlokweni . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi nga ku xi xiyaxiyeni . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi nga xi tokota na ku xi xiyaxiya . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi nga xi tolovela . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku xi basisa hi mikarhi hinkwayo . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku lwela ku xi fikelela . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku vilela mayelana na xona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku xi amukela na ku khutaza . 
Lexi i xilo xin'wana lexi faneleke ku vuriwa . 
Lexi i xilo xin'wana lexi nga sala ku kongomiwa . 
Lexi i xilo xin'wana lexi fanelaka ku hi khumba hinkwerhu . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi fanelaka ku xi tekela enhlokweni . 
Leswi swi hi yisa etlhelo leri nga hoxeka . 
Leswi swi fana na " blackmail " , leswi swi nga amukelekiki . 
Leswi swa chavisa naswona i vugevenga . 
Lexi i xikogomelo xa maqhinga yo fana . 
Lexi i xikongomelo xa switsariwa leswi nga kunguhatiwa . 
Leswi i ku cinca loku hi ku tisaka . 
Leyi i nhlamulo ya xivutiso xa wena xo sungula . 
Leri i endlelo leri hi ri tekaka . 
Lebyi i vuyimelo bya xitoloveto lexi hinkwaxo . 
Lawa i mahungu ya masungulo ku suka eka tlhelo ra hina . 
Leswi i masungulo ya njhekanjhekisano wa namuntlha . 
Leswi i masungulo ya ku chava ka masungulo . 
Leswi i masungulo ya maendlelo yo cinca . 
Lowu i nkarhi wa kahle swinene ku endla swoleswo . 
Leyi i ndlela ya kahle swinene yo papalata ntalo . 
Leyi i dyondzo leyikulu yo huma eka nkayakayo . 
Leswi swi tano eka matiko ya tinxaka . 
Leswi i tlhontlho wa senchari ya vu 21 . 
Leswi i nkayakayo lowu hinkwerhu hi nga langutana na wona . 
Leyi i nghozi leyi hi nga langutana na yona . 
Lexi i xikoxo lexi hi faneleke ku xi fikelela . 
Loku i ku hambana exikarhi ka maendlelo lamambirhi . 
Lowu hi wona mpimo lowu hi vulavulaka hi wona . 
Leri i tlhelo leri swilo swi fambaka hi rona . 
Leswi i mpfuneto wa nkoka wa xiviko lexi . 
Lexi i xiphemu xo sungula xa nhlamulo . 
Lexi i xivutiso xo sungula , lexi xi nga si hlamuriwaka . 
Leri i goza ro sungula eka maendlelo . 
Lexi i xikambelo xo sungula xa xinawana lexi . 
Lexi i xo sungula , kambe a hi xo hetelela . 
Lexi i xivutiso xa masungulo lexi faneleke ku hlamuriwa . 
Lexi i xikongomelo xo angarhela xa nkunguhato . 
Leyi i miehleketo leyi hi tirhaka hi yona . 
Leyi i mhaka ya nkoka ya xiviko xa hina . 
Leyi hi yona nhlamulo ya nkoka mixo lowu . 
Lexi i xitshunxo eka xiphiqo xa ku pfumaleka ka mitirho . 
Lowu i muxaka wa sisiteme lowu hi nga na wona . 
Leswi hi swona sindzisonkulu wa ku cinca . 
Loku hi kona ku tsanankulu ka xiletelo lexi . 
Lexi hi xona xipfunonkulu xa xitsariwa lexi . 
Leyi i mhaka ya xidemokirasi na demokirathayizexini . 
Lawa i mahungu lama ndzi navelaka ku ma hundzisa . 
Lexi i xivangelo xa nkoka swinene eka hinkwaswo . 
Lowu hi wona nchumu wo tshembeka ku wu endla . 
Lexi hi xona xihlawuriwa xi ri xoxe lexi hi nga na xona . 
Lexi hi xona xitshunxo xi ri xoxe lexi xi nga ta tirha . 
Leswi swi kanetana na xiyimo xa swa maphorisa . 
Lexi i xivangelo xin'wana xa xivutiso xa mina . 
Leyi i yinhla leyi hi nga fika eka yona . 
Leyi i mhaka leyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Lexi i xikongomelo xa masungulo xa xiboho lexi . 
Lexi hi xona xiphiqo xa nseketelo hi mali wa nkuriso . 
Lexi i xiphiqo xa matiko lamatsongo yo tala . 
Lexi i xivutiso lexi hi faneleke ku xi hlamula . 
Lexi i xiphiqo xa ntiyiso eka hlampfi ya " Bluefin "  . 
Lowu hi wona nxungeto eka hina hinkwerhu . 
Lowu i ntiyiso wa leswi vuriwaka ndzhendzheleko wo rhurha . 
Lowu hi wona ntiyiso , xana wa tshemba ? 
Lexi hi xona xivangelo xo tisa xivutiso lexi . 
Lexi hi xona xivangelo xo tirhisa swidzidziharisi leswi nga aleriwa eka swa mitlangu . 
Lexi hi xona xivangelo xo tisa ku cinca . 
Hikokwalaho , lexi hi xona xivangelo xa ku cinca . 
Lexi hi xona xivangelo xa njhekanjhekisano lowu wo leha . 
Lexi hi xona xivangelo xa vonelo ra vutsongo . 
Lowu i mbuyelo wa matshalatshala ya hina hinkwerhu . 
Leri hi rona rimitsu ra nkalantwisisano hinkwawo . 
Lexi hi xona xiyimo tanihi leswi hi xi vonisaka xiswona . 
Lexi hi xona xiyimo eka nkarhi wa sweswi . 
Lexi hi xona xiyimo lexi sweswi hi faneleke ku xi lulamisa . 
Leyi hi yona mhaka yo tiya ya xiviko lexi . 
Lowu i ntirho wa valawuri va mpfuno wa mfumo . 
Lowu hi wona nkarhi swi fanele ku endliwa . 
Leswi hi leswi swi faneleke ku va xiswona . 
Leyi hi yona ndlela yo tirhisa ajenda leyi . 
Leyi hi yona ndlela leyi hi nga endlaka swilo hi yona . 
Leyi hi yona ndlela leyi hi nga tirhaka swin'we ha yona . 
Leyi hi yona ndlela leyi hi faneleke ku teka yona . 
Leyi i mhaka hinkwayo ya nawu wa xifundzha . 
Lowu hi wona ntirho lowu nga endliwa . 
Leyi i ndlela yo hoxeka yo nyika mali . 
Hikokwalaho , leswi i ku cinca eka ajenda . 
Hikokwalaho , leyi i mhaka leyi fanelaka ku tekeriwa enhlokweni . 
Hikokwalaho , leswi a hi mhaka yo nyikela . 
Hikokwalaho , lexi i xilo xin'wana lexi ndzi lwaka na xona . 
Hikokwalaho , lowu i ntirho wa nkoka eka hina . 
Hikokwalaho , lowu i nkateko hi ndlela yin'wana . 
Leswi swi olove ngopfu ; a swi ringanelangi . 
Leswi swi na swipimelo ngopfu naswona swi nge amukeleki . 
Leswi a swi amukeleki na swi tsanana eka vaaki lava nga tshunxeka . 
Leswi i ntiyiso , xikombiso , eka timhaka ta madoroba . 
Lowu hi ntiyiso hi wona nkarhi wa timfanelo ta ximumhu . 
Leswi eku heteleleni swi chipile , na le ka mutirhisi . 
Leyi a ku na ku kanakana leswaku a hi mhaka yo hlwela . 
Leswi swi le ka vona na swirho swa vona . 
Leswi swa hi nonohela swinene ku swi avanyisa . 
Leswi i swa nkoka swinene eka vun'winyi bya tiko . 
Leswi swa amukeriwa swinene hi swa vumaki . 
Leswi swi na ntikelo swinene eka maendlelo hinkwawo . 
Leswi swi na nkoka swinene eka vatirhisi na tikhamphani . 
Leswi hi leswi ndzi tshembaka leswaku ha kayivela eka swona . 
Leswi hi leswi a ndzi fanele ndzi swi lulamisile ekusunguleni . 
Leswi hi leswi ndzi lavaka ku ehleketa ngopfu hi swona . 
Leswi hi leswi a ndzi lava ku swi vula . 
Leswi hi leswi a ndzi vula swona hi ku kongomisa . 
Leswi hi leswi a ndzi navela ku mi byela . 
Leswi hi leswi a ndzi ta tsakela ku swi tiva . 
Leswi hi leswi nga ku humeleleni eka nkarhi wa sweswi . 
Leswi hi leswi nga ku humeleleni ka vahumesi va masi . 
Leswi hi leswi ku cinca ka hina ku kongomisaka eka swona . 
Leswi hi leswi vaakitiko va hina va hi kombelaka swona . 
Leswi hi leswi nkunguhato wa hina wu kongomisaka eka swona . 
Leswi hi leswi matshalatshala ya vaakitiko ya nga ta lulamisa swona . 
Leswi hi leswi njhekanjhekisano wu nga mayelana na swona . 
Leswi hi leswi vanhu va swi langutelaka eka hina . 
Leswi hi leswi muviki a swi ringanyetaka namuntlha . 
Leswi hi leswi ntwanano wu swi lavaka eka hina . 
Leswi hi leswi xinawana xi lavaka ku endla swona . 
Leswi hi leswi a swi languteriwile ku suka ekusunguleni . 
Leswi hi leswi hi vulavulaka hi swona sweswi . 
Leswi hi leswi hi tshembaka leswaku ha karhi ha swi phakela . 
Leswi hi leswi hi karhi hi swi vonaka sweswi . 
Leswi hi leswi hi faneleke ku swi tekela enhlokweni . 
Leswi hi leswi hi fanelaka ku ringeta ku swi fikelela . 
Leswi hi leswi hi faneleke ku swi papalata eka nkarhi lowu . 
Leswi hi leswi hi nga ta ku avanyisa eka swona . 
Leswi hi leswi u kunguhataka ku swi endla . 
Laha hilaha ndzingano wu nga ta huma kona . 
Laha hilaha hi nga kona eka nkarhi wa sweswi . 
Laha hilaha hi fanelaka ku va na ku ya emahlweni swinene kona . 
Laha hilaha hi lavaka xikombandlela . 
Laha hilaha hi fanelaka ku fika kona . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi arile eka xitsariwa lexi . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi ala ku vhota . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi arile ku vhota . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi hlawurile ku ala ku vhota . 
Leswi hi swona xivangelo xo va ndzi seketela nkunguhato . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi seketerile xiviko lexi . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi seketela xiboho lexi kunguhatiwaka . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi seketela nkunguhato lowu ku nga ri na swipimelo . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi vhotile ku lwa na xileriso . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi vhotile hi ndlela leyi ndzi nga vhota hi yona . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi swi vhoterile hi ku tsaka . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi vhotile ku va swi amukeriwa . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi vhoterile xiviko . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ndzi vhotele ku cinca loku . 
Lexi hi xona xivangelo xo va xi faneriwile hi nseketelo wa hina lowu nga pimiwangiki . 
Lexi hi xona xivangelo xo va wu ri nawu lowu nga na ndzingano . 
Lexi hi xona xivangelo xo va ntlawa wa hina wu tiyimisele ku alaku vhota . 
Lexi hi xona xivangelo xo va nkunguhato lowu wu fanele wu amukeriwa . 
Lexi hi xona xivangelo xo va xiviko lexi xi ri na nkoka . 
Lexi hi xona xivangelo xo va xiviko lexi xi fanele ku ariwa . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi tiboha eka ku olovisa . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi humesa mhaka leyi . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi nga seketeli xiboho lexi . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi nga seketeli ndlela leyi . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi nga vhoti hi tsakela . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi lwile hi mayelana na leswi . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi tisile ku cinca loku . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi fanele ku va erivaleni . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi fanele ku ya emahlweni swin'we . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi nga fanelangi ku hela matimba . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi lava endlelo ro angarhela . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi lava xikimi lexi tirhaka . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi lava endlelo ra nhalanganiso . 
Leswi hi swona xivangelo xo va hi fanele ku tirha swin'we . 
Lexi hi xona xivangelo xo va hi tsarile xikombelo lexi . 
Leswi a swi kanakanisi hi swona xivindzini swa ku cinca 
Hambiswiritano , leswi ko va ku hlaya ko sungula ntsena . 
Leswi i ku hambana hi ku tsongo . 
Hambiswiritano , leswi a hi wona mpfumelelo wo yima endhawini yin'we . 
Entiyisweni , leswi i xitoloveto eka vukalaxihundla . 
Hi ku vona ka mina , leswi i xivilelo xa rixaka . 
Hi ku vona ka mina , leswi i goza ro tlhelela endzhaku . 
Hi ku vona ka hina , leswi i mhaka ya nkoka . 
Hakunene , leswi i mhaka yo chavisa . 
Hakunene , leswi i mhaka leyi nga na vuxisi . 
Hakunene , leswi naswona i ku tiyimisela lokukulu . 
Hakunene , leswi i vutomi bya hina . 
Hi marito man'wana , leswi i ntila wo angarhela . 
Eka miehleketo ya mina , leswi a swi tolovelekangi . 
Khombo ra kona , lexi i xiyimo lexi hi nga langutana na xona . 
Mhaka leyi a yi ololoxiwanga na switsanana . 
Mhaka leyi ahi ya mayelana na nawu ntsena . 
Mhaka hi leswaku i switsongo leswi nga ku humeleleni . 
Mhaka leyi ya hi khumba swinene etimbilwini ta hina . 
Mhaka leyi yi ta kaneriwa eka ntirho wolowo . 
Mhaka leyi nga eka ajenda sweswi yi pfariwile . 
Mahanyelo lama muxaka lowu a ma fanelangi ku humelela . 
Hikkwalaho , ntirhisano wa muxaka lowu i wa nkoka swinene . 
Xiyimo xa muxaka lowu a xi fanelangi xi pfumeleriwa . 
Nawu lowu wu lava ku landzelerisiwa eka xiyimo xa mfumo . 
Leswi swi ndzi yisa eka ku boxa mhaka ya vumbirhi . 
Leswi swi vangile ku sayiniwa ka mintwanano hi matlhelo mambirhi . 
Nawu lowu a wu kombisi ntiyiso wa laha misaveni . 
Rivala ro tlangela ka rona ro ringanana i ra nkoka swinene . 
Leswi swi endla swi va erivaleni leswaku hi lava gasi . 
Leswi swi endla swi nonoha ku lawula xiyimo . 
Leswi swi endla mpimo wa xiphiqo wu kula . 
Mafambiselo lawa i ntirho wa timbala ta swihahampfhuka . 
Mhaka leyi a yi nga yi helo . 
Leswi swi nga twala swi tikile , kambe i ntiyiso . 
Leswi swi nga twala swi nga twisiseki , kambe swa endleka . 
Leswi swi vula leswaku goza ri fanele ku tekiwa . 
Leswi swi vula leswaku swirhangana leswi nga erivaleni swi fanele ku vekiwa . 
Leswi swi vula leswaku swa ha ri hansi ka nkanelo . 
Leswi swi vula leswaku goza ra nawu lowuntshwa ra laveka . 
Leswi swi vula leswaku matimba ya " nuclear " ya katsiwile na wona . 
Leswi swi vula leswaku a ku na ku na ku aleriwa kahlekahle . 
Leswi swi vula leswaku hinkwerhu hi byarha vutihlamuleri bya hina . 
Leswi swi vula leswaku hi langutane na mitlhontlho leyikulu . 
Leswi swi vula leswaku hi sindziseka ku xava ematikweni ya le handle . 
Leswi swi vula leswaku a hi le ku fikeleleni nchumu . 
Leswi swi vula leswaku sweswi hi nga ya emahlweni . 
Leswi swi vula leswaku hi lava xitirho xo tshikelela . 
Leswi swi vula leswaku hi fanele ku lulamisa tindlela ta swiyenge . 
Hikokwalaho , ndlela leyi yo fanele yi amukeleka swinene . 
Leswi swi hlangene na ku sihalala lokukulu swinene . 
Leswi swi nga pfuna eka xiyimo xa sweswi . 
Mali leyi yi nga tirhisiwa swin'wana swo antswa . 
Mixo lowu a ndzi ta tsakela xikombelo xo va hi phaphama . 
Mixo lowu hi njhekanjhekisanile hi vusweti na ku siyiwa ehandle ka vanhu . 
Leswi na swona swi fanele ku yimisiwa . 
Leswi swi fanele na swona swi tikomba eka mpimanyeto wa swa timali . 
Leswi swi fanele ku tirha ku fana na le ka matiko lama ha hluvukaka . 
Leswi swi fanele swi landzeriwa hi tindlela leti nga endlekaka . 
Leswi swi fanele ku katsiwa eka nawu wa hina wa vun'we . 
Leswi swi fanele ku kombisiwa eka kungu ra migingiriko . 
Leswi swi fanele ku cinca eka nkarhi wo longoloxa lowu nga ta landzela . 
Leswi swi fanele swi vumba xiphemu xa nkambisiso lowukulu . 
Leswi a swi fanelanga swi humelela eka hina . 
Leswi a swi fanelangi ku pfumeleriwa ku humelela nakambe . 
Leswi a swi fanelangi ku hundziseriwa emahlweni ku fika eka lembe leri taka . 
Leswi a swi fanelangi ku tekeriwa ehansi , tanihi leswi hakanyingi swi humelerisaka swona . 
Leswi a swi fanelanga ku va nxaxamelo wa leswi naveriwaka . 
Leswi entiyisweni ku fanele ku ri xin'we xa switandzhaku . 
Leswi swi fanele swi fambelanisiwa na ku tlakuka ka mali ya nseketelo . 
Leswi swi nyika ndlela yo ya emahlweni ya vumundzuku . 
Lexi xi fanele ku tirhisiwa eka tiphurojeke ta ndzingeto . 
Leswi swi rhekhoda xiphemu xa leswi ndzi nga swi vula . 
Leswi swi pfula mikateko leyintshwa ya ntirhisano wo hetiseka . 
Leswi a swi fanele ku ri goza ro sungula ku ya emahlweni . 
Leswi swi herisa ndzingano eka xiyenge xa vukorhokeri . 
Phakeji leyi a yi ri xikongomiwa eka mikanerisano ya hina . 
Xiphemu lexi xa makete xi ndlandlamuka hi mikarhi hinkwayo . 
Vonelo leri ri ta tama ri tirha ku fika 2006 . 
Kungu leri ri vekile mihandzu , vamanana na vatatana . 
Sweswi kungu leri ri fanele ku hundzuluxeriwa ri va ntiyiso . 
Mhaka leyi yi vuriwile hi swivulavuri swin'wana . 
Mhaka leyi i ya nkoka naswona ya tsakisa . 
Mhaka leyi hakunene ya kayivela eka xiviko . 
Hi ku vona ka mina , mhaka leyi i ya nkoka ngopfungopfu . 
Mhaka leyi yi mayelana na nsirhelelo wa mbangu ngopfungopfu . 
Mhaka leyi yi ta vonaka eka xiboho xa nhlengelo . 
Nawu lowu i ku hlamuseriwa ka swin'wana swilo . 
Nawu lowu wu fanele wu tlhela wu tirha tanihi xirhalanganyi . 
Xiyimo lexi a xi fanelangi ku tirhisiwa hi ndlela yo ka yi nga ri kahle hakunene . 
Mpfapfarhuto wo sungula wa mpimanyeto wa swa timali i goza ro sungula . 
Nawu lowu i wa nkoka eka tiko leri nga na vumbiwa . 
Nawu wa nkalaxihlawuhlawu i wa nkoka eka hina . 
Xiphiqo lexi xi nga ka xi nga ololoxeki hi tindlela ta tiko . 
Xiphiqo lexi xi fanele ku lulamisiwa ku ri hava ku hlwela . 
Xiphiqo lexi xi tiveka eka xiyimo xa matiko ya misava . 
Xiphiqo lexi i mbuyelo wa timhaka timbirhi . 
Hambiswiritano , xiphiqo xi fanele ku ololoxiwa namuntlha . 
Maendlelo lawa ya na switandzhaku swo tika swa vutomi na swa ikhonomi . 
Maendlelo lawa ya vangile swibumabumelo swo hlayanyana . 
Nongonoko lowu wu na nkarhinyana wu karhi wu humelela . 
Phurojeke leyi yi hi yisile emahlweni hi goza rin'we . 
Phurophaganda leyi yi hambana na ntiyiso . 
Nkunguhato lowu a wu hlamuli xivutiso xolexo hi ku hetiseka . 
Nkunguhato lowu wa tsandzeka eka vatirhi , vatirhisi na mbangu . 
Nkunguhato lowu wu famba kwatsa eka tlhelo ro kaneta . 
Nkunguhato lowu sweswi wu le hansi ka maendlelo ya ntirhisano . 
Nkunguhato lowu wu pfumelelana na swoleswo hi ku hetiseka . 
Nkunguhato lowu wu hlamuseriwile eka ku cinca ka hina . 
Hikokwalaho , nkunguhato lowu i wa nkoka swinene . 
Leswi swi nyikile xitshunxo xa le nawini eka xiphiqo . 
Nawu lowu i wa nkoka ngopfungopfu eka vatirhi vo tsemekanya ndzilekano . 
Xivutiso lexi i mfambafambo wo ntshunxeka wa vavabyi . 
Hikokwalaho , xivutiso lexi xikatsa nawu wa " subsidiarity "  . 
Leswi swi humesa swivilelo swo tika swo hlayanyana . 
Lexi entiyisweni i xiphiqo lexikulu lahaya . 
Leswi entiyisweni i mhaka ya timfanelo ta masungulo . 
Leswi swi hundzuka mhaka ya xihatla . 
Xinawana lexi i xiphemu xa nkoka xa phakeji . 
Xinawana lexi xi ta endla leswaku vutomi bya vaakitiko byi olova . 
Leswi swi mayelana na ku cinca ko sungula . 
Xiviko lexi xi kongomisa eka ku pfuna eka maendlelo yalawo . 
Xiviko lexi xi tlhela xi tekela nhlokweni nxaviso wa kahle . 
Xiviko lexi xi na timhaka ta kahle swinene to hlayanyana . 
Xiviko lexi xi na swibumabumelo swa nkoka eka tlhelo leri . 
Xiviko lexi xi na swiringanyeto na miehleketo yo tala ya kahle . 
Xiviko lexi xa tikaneta swinene hi xoxe . 
Xiviko lexi i mpfuneto eka ntirho wolowo . 
Xiviko lexi i tshalatshala ra kahle naswona ra nkoka . 
Xiviko lexi i muxanisiwa eka nkanakano mayelana na nhlamuselo wo fana na walowo . 
Xiviko lexi xi mayelana na ntirhisano na matiko ya xanharhu . 
Xiviko lexi xi tlhela xi va xa nkoka tanihi xikombiso . 
Xiviko lexi xi simekiwile eka timhaka tinharhu ta masungulo . 
Xiviko lexi xi kongomisiwe eka ku pfala mavangwa . 
Xiviko lexi xi hoxa xandla eka xikongomelo xolexo . 
Xiviko lexi xi nyika masungulo yo tiya ya vonelo . 
Xiviko lexi xi yisa emahlweni tindlela leti hi ti seketelaka . 
Xiviko lexi entiysweni xa swi lava . 
Xiviko lexi xi yimela goza eka tlhelo leri . 
Xiviko lexi xi fanele ku va ndhawu ya masungulo ntsena . 
Xiviko lexi xi teka magoza yo hlayanyana ku ya emahlweni . 
Hambiswiritano , xiviko lexi xi mayelana na ku tsandzeka ka hina vinyi . 
Leswi swi yimela ku humelela ku kulukumba eka nsirhelelo wa swihari . 
Leswi swi yimela nxungeto wo tika eka mbangu wa hina . 
Leswi swi lava nongonoko wa ndzetelo wu olova . 
Xiboho lexi xi ta hi nkarhi wa kahle . 
Xiboho lexi I xikombiso xo hetiseka xa swoleswo . 
Nkambisiso lowu wu fanele wu endliwa hi 2009 . 
Ndlela leyi na yona yi xiyiwile eka xiviko . 
Manyala lawa ma ta herisiwa . 
Xiyenge lexi xi na nkoka swinene eka mpfampfarhuto . 
Leswi swi vonaka onge I mhaka yo nonoha . 
Leswi swi vonaka onge I njhekanjhekisano wo hlamarisa . 
Vukorhokeri lebyi byi katsiwile eka vukorhokeri byo angarhela . 
Leswi hinkwaswo swi fanele ku kumeka eka xiboho . 
Leswi swi fanele ku va xirhangana eka hina sweswi . 
Leswi swi fanele swi endliwa hi ndlela yo ringanela . 
Leswi swi fanele ku langutiwa hi vuxokoxoko . 
Leswi swi fanele ku va xiletelo xa hina hi mikarhi hinkwayo . 
Leswi swi fanele ku va xiphemu xa mafumelo ya swa ikhonomi ya matiko ya misava . 
Leswi swi fanele ku voniwa tanihi xitoloveto xin'we ntsena . 
Leswi ku fanele ku va swihlayisiwa swa tinxaka 
Leswi swi fanele swi va mhaka ley faneleke ku tekeriwa enhlokweni swinene . 
Leswi swi fanele swi endliwa eka tiko rin'wana na rin'wana . 
Leswi a swi fanele swi tshamisekisiwile malembe mambirhi lama nga hundza . 
Leswi a swi fanelangi ku va mhaka ya vandal ra swa tipolitiki . 
Leswi a swi fanelanga ku pimiwa ku va swi lawula switsariwa ntsena . 
Leswi a swi fanelangi ku va ehansi ka swipimelo swo tala . 
Leswi a swi fanelanga ku seketeriwa hi mali ya tiko . 
Leswi a swi fanelanga ku va swi pfumala mpimo hi ku vona ka mina . 
Leswi hi ku tsakela a swi faneleswi endliwa eka xiyimo xa matiko ya misava . 
Leswi entiyisweni swi fanele swi humelela eka nkrhi lowu taka 
Hikokwalaho , leswi swi fanele ku engeteriwa eka tsalwa . 
Hikokwalaho,leswi swi fanele ku va ntirho wo tlangela 
Leswi swi komba mpimo wa leswi nga khumbini . 
Leswi swi komba leswaku hi tiyimisele ku ka hi nga cinci . 
Leswi swi komba leswaku hi fanele hi amukela xitsariwa lexi . 
Xiyimo lexi xi nga , naswona a xi fanelanga ku hlayisiwa nkarhi wo leha . 
Xiyimo lexi xi nyanyisiwile hi nkayakayo . 
Xiyimo lexi xi fanele ku hundzuluxiwa xi yima hi nhloko . 
Xiyimo lexi entiyisweni xi fanele ku fika emakumu . 
Xiyimo lexi a xi fanelanga ku pfumeleriwa ku ya emahlweni . 
Xiyimo lexi a xi nga pfumeleriwi ku ya emahlweni . 
Muxaka lowu wo xanisiwa a wu fanelangi ku tiyiseriwa . 
Nchumu wa muxaka lowu wu fanele ku lulamisiwa . 
Muxaka lowu wa makhomiwelo a wu amukeleki . 
Goza leri , kuyahi nawu , hi rona ri amukelekaka . 
Vutirhisani bya maqhinga na byona i bya nkoka ka hina . 
Qhingha leri ri fanele ri tisa ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
Dyondzo leyi yi ta ndlandlamuxiwa ku ya eka swihumesiwa swo swekiwa . 
Hi ku von aka mina , mhaka leyi a yi siyiwi ehandle . 
Hi ku vona ka mina , leswi swi nga tisiwa swa soleka swinene . 
Nseketelo lowu wu na swipimelo swa vukalaxihundla na ku basisiwa . 
Sisiteme leyi yi tikombe yi karhi yi tirha . 
Sisiteme leyi hi ta tsandzeka ku yi sirhelela eka matiko ya le handle . 
Xibalo lexi xi hambana na makete wa le ndzeni . 
Thekiniki leyi yi tirhisiwile malembe lamotala . 
Leswi swi nyika vumbhoni eka xitsariwa lexi . 
Xitsariwa lexi i mbuyelo wa ntwanano . 
Sweswi swi ta hambana , swi ta hambana swinene . 
Sweswi a hi sunguli emasungulweni . 
Seswi hi fanele ku tisa ku hambana . 
Nakambe , eka nkarhi lowu a hi swi kotangi ku . 
Leswi na swona swa kayivela eka mikunguhato ya seswi . 
Leswi na swona swi ta fanela ku nyikiwa . 
Ntwanano lowu i wa khale swinene , 
Muxaka lowu wa ntirhisano i wa nkoka eka nkarhi wa sweswi . 
Vonelo leri ri tlhela ri hlamuseriwa eka xiviko . 
Vhoti leyi , i ya malawulele ntsena . 
Xitsundzuxo lexi xi fanele ku hi nyika swakudya swa miehleketo . 
Leswi a ku ri xilaveko xo sungula xa ntlawa wa hina . 
Leyi a ku ri mhaka ya nkoka eka mavandla ha mambirhi . 
Leswi swi vile ntokoto wa kahle eka matiko yo tala . 
Lexi a xi ri xitsariwa lexi nga fanela no tsakisa . 
Lexi a xi ri xiphemu xa ntirho xo tika . 
Leswi a swi se swi katsiwile eka nkunguhato wa nkarhi lowu nga hundza . 
Leswi na swona swi ve kona hikokwalaho ka vutsundzuxi . 
Leswi a ku ri xikongomelo xa nkoka eka nkarhi lowu nga hundza . 
Leswi a swi ri emasunguleni ya vuvabyi . 
Leswi a ku ri hi ndlela yo hoyozela muviki . 
Leswi a swi nga ri xiphiqo enkarhini lowu nga hundza . 
Leswi a ku vulavuriwangi hi swona mixo lowu . 
Leswi a swi nga olovi , ku vula switsongo swa kona . 
Leswi a swi nga olovi na le masunguleni . 
Leswi a swi nga ri swona leswi a hi komberile swona . 
Leswi a ku ri nkarhi wa hina w ova na ntwanano . 
Leswi I vuumeko swa leswi ndzi swi vuleke . 
Leswi a swi ri tano eka malahla na nsimbi . 
Leyi a ku ri phuphu yo sungula ya swibumabumelo swa mina . 
Hi ndlela leyi hi ta fikelela mbuyelo wa kahle swinene . 
Leswi hinkwaswo swi ta langutiwa hi vukheta . 
Leswi swi ta va swa ha ri tani lembe leri taka . 
Leswi swa ha ta ya emahlweni eka malembe lama taka . 
Leswi swi ta pfuna ku tiyisa ntshamiseko wa swa tipolitiki . 
Leswi swi ta tlhela swi nyika swikombo swa vumundzuku . 
Lexi ku ta va xitshunxo xo antswa eka wena . 
Leswi ku ta va xipfuneti eka nhlanganiso wa xifundzha . 
Leswi swi ta va na nkoka eka ku herisa nkayakayo . 
Leswi swi ta endliwa eka timete tingari tingani leti nga ta landzela . 
Leswi swi ta endliwa endzeni ka mali leyi nga kona . 
Leswi swi ta va tano na le ka nkarhi lowu taka na wona . 
Leswi ku ta va nhlokomhaka ya mikanelo leyi taka . 
Leswi ku ta va mahungu yo amukeleka swinene eka wena . 
Leswi swi ta vhoteriwa eku heteleleni . 
Leswi swi ta va maendlelo yo nonoha swinene hakunene . 
Leswi swi fika , xivutiso xin'we ntsena hi leswaku rini . 
Leswi swi ta tumbuluxa ndhawu yo tswala vugevenga . 
Leswi swi ta hoxa xandla eka ku humelela ka ntirho wa wena . 
Leswi swi ta hi kotisa ku tumbuluxa mitirho ya swikili . 
Leswi swi ta tiyisisa leswaku swin'wana swiharhi swi sirhelelekile . 
Leswi swi ta va ntirho wa nkarhi lowu taka . 
Leswi swi ta fanela ku tekeriwa enhlokweni . 
Leswi swi ta pfuna kambe a swi enelangi . 
Leswi swi ta pfuna ku tlakusa nsirhelelo wo lwisana na vukungundzwana . 
Leswi swi ta nyika matimba eka maendlelo ya swa ku rhula . 
Leswi a swi nga ha endleki eka nkarhi lowu taka . 
Hambiswiritano , leswi a swi nga tshami swi ri tano . 
Hambiswiritano , leswi a swi nga vi xitshunxo xa swiphiqo hinkwaswo hi ku angarhela . 
Sweswi leswi swi ta kambisisiwa endzhaku ka malembe ya ntlhanu 
Leswi swi ta endleka ntsena hi vurhangeri lebyi khorwisaka . 
Leswi swi ta va na xiave eka mhaka leyi . 
Leswi swi ta cinca nawu wo toloveleka wa swa vurimi hi ku hetiseka . 
Leswi swi ta tekela ehansi ku tirha ka migingiriko ya hina . 
Ku humesiwa loku a ku se hetisiwa . 
Ntirho lowu a wu na vuyimeri , swi le kule na wona . 
Ntlawa lowu wo tirha wu lava ku sungula ku tirha . 
Ndzetelovutivi lowu wu lulamisiwile khale swinene . 
Leswi swi ta hi nyika ku olovanyana ko tlula . 
Leswi swi ta tlhela swi tshikeriwa matiko ha rin'werin'we . 
Leswi a swi ta hunguta ku onhiwa ka mbangu . 
Leswi swi ta fana na ku siveriwa ka xihlawuhlawu hi rixaka . 
Leswi a swi ta vonaka a swi ri mfikelelo lowukulu . 
Leswi aku ta va ku hambana ko hetiseka hi swipimelo . 
Leswi a swi ta va swi ri nkateko lowu nga kayeriwa eka hina . 
Leswi a swi ta va nhlamulo yo twala swinene . 
Leswi a swi ta va swi ri goza ra nkoka swinene ro ya emahlweni . 
Leswi ku ta va ku ri nsirhelelo wo engeteleka eka vatirhisi . 
Leswi swi ta va na khombo eka vuxaka bya le ndzhandzheni wa Antlatic . 
Leswi swi ta koxa mali yo tala swinene . 
Leswi swi ta kavanyeta muxaka wa mavandla . 
Leswi a swi ta va swi ololoxile xiphemu xa xiphiqo . 
Leswi a swi ta antswisa ku twisisa ka matiko ya misava ka xiyimo . 
Leswi a ku nga vi goza ro sungula ro tano . 
Leswi swi ta pfula endlelo rin'wana lerintshwa . 
Leswi swi ta nyika ntiyisiso wa vutshembeki bya swona . 
Leswi a swi ta nyika ku pfuna ka ntiyiso eka vaakitiko va hina . 
Leswi a swi ta yimela ku hlula eka matherorisi . 
Leswi a swi ta vonaka onge i xilaveko xa minimamu . 
Leswi swi ta onha nawu wa ntiyisiso wa swa nawu . 
Leswi a swi nge tekeriwi enhlokweni hinkwako hakunene . 
Leswi swi ta lava ku navela ka swa tipolitiki hakunene . 
Lembe leri ndzi ehleketa onge va humelerile . 
Lembe leri i lembe ra kahle eka leswi . 
Hambiswiritano , lembe leri xiyimo xi hambanile . 
Lembe leri , hi le ka xiyimo xo hambana . 
Leswi , tanihi leswi ndzi swi vonisaka swona , swi onha mitwanano yo so sungula . 
Leswi , tanihi leswi u nga ta swi khensa , a hi swona . 
Hambiswiritano , leswi , a swi humelelanga eka mhaka leyi . 
Hambiswiritano , leswi i ntirho wa nkarhi lowu taka . 
Hambiswiritano , leswi , a swi nga vi xitarata xo ya etlhelo rin'we ntsena . 
Hambiswiritano , leswi , hi leswi ndzi swi tshembaka . 
Leswi , swona hi swoxe , hakunene i swa ntumbuluko . 
Hi ku vona ka mina , leswi , i mahungu ya nkoka . 
Leswi , hi ku vona ka mina , a swi nga koteki ku endleka . 
Kutani leswi , i muxaka wa makhomeriwelo yo kala ndzingano . 
Kutani leswi , i xiyenge xo sungula eka nsirhelelo . 
Kutani leswi , hi leswi hi swi lavaka ku twisisa . 
Hikokwalaho , leswi i mhaka leyi nga ekhombyeni laha . 
Hi ku von aka mina leswi hi swona nhlamuselo ya kona . 
Namuntlha leswi , i ku angula eka xikombelo lexiya . 
Leswi na swona swikatsiwile eka xiviko . 
Leswi na swona i swa nkoka wo ka wu nga hi kongomi . 
Leswi hi swona swibumabumelo swa mina eka xiviko lexi . 
Leswo swi le erivaleni leswaku i swivandla swa mitsakelo yo fana . 
Leto i timhaka leti hi nga pfumelelaniki na tona . 
Leswo hi swona swiphemu swa nkoka eka xiviko . 
Yaleyo hi yona miehleketo leyi a ndzi lava ku yi nyika . 
Sweswo i miehleketo leyi sweswi yi nga etafuleni . 
Teto i timhakankulu ta xiviko xa mina . 
Teto i timhakankulu ta nhlengelo wa switsariwa . 
Sweswo i swiphiqo leswi hi fanelaka ku swi hlangana na swona . 
Sweswo i swivangelo swo va hi vhotile hi lwisana na . 
Sweswo i ku kanakana kumbirhi loku hi nga na kona . 
Timhaka toleto ti fanele ti tekeriwa enhlokweni . 
Lava nga na vutihlamuleri , va fanele eku heteleleni va tisiwa eka vululami . 
Masocha yalawo ya laveka hi xihatla hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Swilo sweswo swimbirhi swi nga famba swin'we . 
Magidigidi ya swimakiwa i mhaka leyi ku vileriwaka hi yona . 
Swikongomelo swinharhu swi fanele ku fikeleriwa loko ku fika lembe ra 2020 . 
Ku cinca kunharhu eka xitsariwa ku kunguhatiwile . 
Timhaka tinharhu i ta nkoka ngopfungopfu eka hina . 
Timinete tinharhu , loko u nga va na musa . 
Tin'hweti tinharhu leti nga hundza hi vile na nkayakayo wa swa eneji . 
Swiphemu swin'wana swinharhu swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Timhaka tinharhu eka vundzeni bya xiviko xa mina . 
Hi ku tirhisa leswi , hi lava ku tlakusa ku tshemba ka vatirhisi . 
Ku vhota ku ta va kona nanhlikanhi mundzuku 
Ravumune a ri vonaki onge i miehleketo ya kahle . 
Hikokwalaho , ku langutiwa ka mhaka ku hetisisiwile . 
Ku fika sweswi , hi va miehleketo yin'we hinkwerhu . 
Hikokwalaho , ndza tshemba , ku na timhaka timbirhi laha . 
Hikowalaho a ku na xilaveko xo kamba nakambe . 
Hikokwalaho hi tiyimisele ku seketela xiboho xa nhlengelo . 
Hikokwalaho , ndzi khensa vaviki lavambirhi . 
Hikokwalaho , a ku nga ri mhaka ya oda . 
Hikokwalaho , a ku na ku ya emahlweni loku nga endliwa eka vatirhisi . 
Hikokwalaho , hi tirha na swivutiso swa maqhingha laha . 
Hikokwalaho , hi fikelerile ku antswisa eka xivandla lexi . 
Hikokwalaho , hi tiyimisele ku fikelela swikongomelo swimbirhi . 
Hikokwalaho , miehleketo ya wena yi ta tekeriwa enhlokweni . 
Hambiswiritano , nkarhi wo ya emahlweni na nkanelo wa hela . 
Nkarhi i xivangelo lexikulu eka timhaka tin'wana . 
Nkarhi wa swoleswo wu fanele wu kumeka endzhakunyana . 
Nkarhi wu ta kombisa leswi leswaku hi swona . 
Ku fika eka mpimo wo karhi , hinkwerhu hi vaxanisiwa . 
Eka hinkwavo , ndza khensa . 
Ku kambisisa switiviwa leswi , hi lava xileriso lexi . 
Ku vutisa xivutiso i ku xihlamula . 
Ku vula ntiyiso , ndzi kuma swoleswo swi hlamarisa . 
Entiyisweni , a swi tshembisi swinene . 
Entiyisweni , hi endla switsongo swinene . 
Ku vula ntiyiso wo hetiseka , ndzi kuma leswi swi nga amukeleki . 
Ku va hi humelela hi lava ku twisisa ko anama . 
Ku vula leswi ku i nawu wa vutomi swa khomisa tingana . 
Ku pfala , a ndzi ta tsakela ku mi hoyozela . 
Ku hetelela , mhaka ya mina yo hetelela yi khumba mavandla . 
Ku fikela siku leri ra namuntlha , a ndzi kumanga n'wangulo . 
Ku fikela siku leri ra namuntlha , a ku vanga na mihluvukiso ya muxaka walowo . 
Ku fikela siku leri ra namuntlha , leswi swi vile xiphiqo lexikulu swinene . 
Ku swi endla , va ta dinga nseketelo . 
Ku endla tano ku ta va ku ri xiboha xa kahle . 
Ku endla sweswo , hi fanele ku tirha swin'we . 
Ku endla sweswo , hi dinga vatirhi lava nga na swikili . 
Ku endla leswi , hi fanele ku herisa ntokoto wa switandzhaku swo hlalela mhangu yo chavisa swinene . 
Ku endla leswi hi dinga qhinga leri pfanganisiweke . 
Ku va ni garantiya yo tano swi nge koteki . 
Ku engetela vuswikoti lebyi hetisekeke bya sisiteme ; 2 . 
Ku hlayisa ndzinganiso , a hi nga swi seketeli . 
Ku ya hi vutivi lebyi ndzi na byona , leswi a swi pasisiwanga . 
Ku ya hi miehleketo ya mina , sweswo i mhaka leyi khomeke nhlokomhaka . 
Ku ya hi miehleketo ya mina , swa mfularhelo hi leswi nga swona mhaka ya kona . 
Ku ya hi miehleketo ya mina , ku ni swilaveko swinharhu swa nkoka . 
Hambiswiritano , ku hlaya xona i ku lava ku khomiwa hi tingana . 
Ku tlhelela eka xiboho xa vundzeni . 
Ku fikelela ko karhi , swa ha ri leswi nga eka xiyimo lexi swi tihumelerisaka hi swoxe . 
Ku ringanyeta swin'wana leswi hambanaka na swona swi ta va leswi hoxekeke swinene . 
Ku vulavula ntiyiso , ndzi pfumelelana na wena . 
Eka sweswo ndzi ni tihlamulo timbirhi leti ndzi nga ti nyikaka . 
Eka nghimeto wa leswi , nseketelo wa misava hinkwayo wu ta va wa nkoka . 
Ku fikelela eka swin'wana swo tani , i ku endla ka ximfumo . 
Ku yima u hlalela a hi leswi ku nga hlawuriwaka eka swona . 
Namuntlha ndzi lava ku ku nkhensa hi ku kongomisa swinene . 
Namuntlha ndzi ta tsakela ku engeta xikombelo lexi . 
Namuntlha i siku ra matimu hi matlhelo yo tala . 
Namuntlha a hi makumu ya maendlelo . 
Hikokwalaho , namuntlha swi lulamile ku va hlohletela . 
Namuntlha nakambe a swi vanga leswi nga mhaka . 
Namuntlha ku ni swo tala swa swona leswi hanyaka . 
Namuntlha hi titwa hi khumbeka hi timhaka ta masungulo . 
Namuntlha hi tirhana ni mhaka leyi nakambe . 
Namuntlha hi langutisanile ni xihumelelo xa misava hinkwayo . 
Namuntlha hi langutisanile ni mhaka leyi nga riki ni tihlamuselo to tala to hambana . 
Namuntlha hi hanya eka misava leyi cincaka hi xihatla swinene . 
Namuntlha a hi le ku burisaneni ntsena hi eneji ya nyutliliya . 
Namuntlha hi le ku vulavuleni hi leswi endliweke hi 2007 . 
Namuntlha hi vulavula hi movha lowu tlhariheke . 
Namuntlha a hi na swona leswi hi nga hlawulaka eka swona . 
Namuntlha hi fanele ku yisa emahlweni leswi hi se hi swi sunguleke . 
Swiphiqo swa namuntlha swi nga ka swi nga lulamiseki hi ntlhanu wa malembe . 
Vhoti ya namuntlha yi vile goza leri kongomisaka eka tlhelo rero . 
Namuntlha tanihileswi hi swi tivaka , ku se ku ri ni nkombo . 
Hambiswiritano , namuntlha hi nga rila ntsena hi leswi hi tlheleriseke endzhaku . 
Namuntlha i xivumbi xa nkayakayo hi vuxona . 
Namuntlha i ntiyiso lowu tokoteke hi vunyingi . 
Namuntlha swi langutiseka leswiya swi ri swona . 
Namuntlha antswiso eka xiyimo lexi hi lowu fayekaka hi ku olova . 
Namuntlha ntiyiso hileswaku i vaofisiri kulobye . 
Namuntlha xiyimo xi langutiseka xi nyanyile ku tlula ku sungula . 
Namuntlha hi le ku kombeleni ka nkateko walowuya wo fana . 
Namuntlha hi le ku tirhaneni ni mhaka ya nkoka ya vumbirhi . 
Namuntlha hi le ku tekeni ka goza lerikulu ra ku yisa emahlweni . 
Namuntlha hi vulavula hi leswi nga tirhisiwaka nakambe na matirhelo ya vuswikoti lebyi hetisekeke ya eneji . 
Namuntlha u le ku kombeleni ka nchumu lowu lavaka ku fana na lowo sungula . 
Hi ri kun'we hi ta hlula nyimpi ya ku lwisana ni vuthororisi . 
Hi ri kun'we hi ta nghena entirhweni hi ku kongomisa . 
Ntiyiselano i mhaka leyi vumbaka mbilu ya n'wangulano mayelana ni mfambelano wa swa mfuwo . 
Mundzuku swo fanela ku va nawu . 
Mundzuku hi ta tlhela hi va hi ri karhi hi vhotela mihundzuluxo . 
Mundzuku hi ta va hi ri karhi hi vhotela swiviko . 
I nyingiso lowutsongo swinene lowu kongomisiwaka eka swivangelo swa kona . 
Mali yitsongo swinene yi se yi kongomisiwile eka swivandla swin'wana . 
Ku vaviseka lokukulu swa ha ri mhaka leyi humelelaka siku rin'wana na rin'wana . 
Vupfhumba , tanihilaha ndzi vuleke , byi se byi dlayiwile . 
Nxaviselano hi wona mbuyelo woxe wa nghingiriko wa swa ikhonomi . 
Pholisi ya nxaviselano a hi mhaka ya nghimeto yona hi yoxe . 
Ku ya hi ndhavuko , a swi anguli eka jekajekisano lowu . 
Vuhlayiseki bya swa le magondzweni i nchumu lowu hi khumbaka hinkwerhu ka hina . 
Ntirhisano wa ku fikela ehase ka lwandlenkulu a wu koteki handle ka vurhangeri bya swa tipolotiki . 
Ntirhisano wa ku fikela ehase ka lwandlenkulu wu ni nkoka hi ku kongomisa eka xivandla lexi . 
Tinguva ta ku cinca : leyi i mhaka ya nkoka leyi pfuxaka matitwele swinene . 
Matirhelo lama nga erivaleni a ya koteki handle ka vuhangalasamahungu lebyi ntshuxekeke . 
Matirhelo lama nga erivaleni ya tlanga xiave xa nkoka eka maendlelo lama . 
Swifambo i xiphiqo xa masungulo eka tindhawu ta le madorobeni . 
I ntiyiso , kambe yo tala ya yona i mitirho leyi nga hlayisekangiki . 
Tiko ra Theki ri ni nkokakulu ku wu tlanga laha . 
Tiko ra Theki hi rona naswona hi leri tshamaka ra ha ri mukamberiwa wa vuxirho . 
Ku tlhelela sweswi eka jekajekisano mayelana ni vumundzuku . 
Ku tlhelela sweswi eka timhaka ta ntiyiso wa mhaka . 
Ku tlhelela eka xivumbi xa vumunhu , leswi i swa nkoka swinene . 
Mihundzuluxo ya khumembirhi eka xiviko yi heleketiwile . 
Ku yisa eka malembe ya makumembirhi , sweswi swi lava ku va ntiyiso . 
Mihundzuluxo mimbirhi yi andlariwile mayelana ni endlelo leri . 
Swiphemu swimbirhi swi ya emahlweni no nyika xivangelo xa nkhumbeko . 
Mighimeto mimbirhi yi nga kokorhoriwa kusuka eka leswi nga laha henhla . 
Hikokwalaho , swiboho swimbirhi swi fanele ku tekiwa handle ko hlwela . 
Ku ya hi vonelo ra mina , timhaka timbirhi hi ku kongomisa i ta nkoka . 
Timhaka timbirhi eka mina i ta nkokakulu . 
Timhaka timbirhi ta nkoka i ta nkoka wo hlawuleka eka hina . 
Swivutiso swimbirhi swi ta emiehletweni eka nkhomaniso lowu . 
Ku vile ni tihlengeletanonkulu timbirhi eka mavhiki lama sweswi . 
Timhangu timbirhi leti ta ha ku humelelaka sweswi ti hi nyika ku khumbeka mayelana ni xivangelo lexi . 
Swilo swimbirhi swi dinga ku nyikiwa ntshikilelo wo karhi . 
Magidi mambirhi ya swona swi ta va swi landzuriwile . 
Malembe mambirhi lama hundzeke , ku khomiwile ntsombana . 
Eku heteleleni ka swona , ku ta fanele ku amukeriwa ntwanano lowu nga enetisiki swilaveko leswi pimiweke . 
Eku heteleleni ka swona , swi tala ku kumeka ku ri mutirhisi loyi a hakelaka . 
Eku heteleleni ka swona , sweswo swi se swi tiyisisile ku va mhaka ya kona . 
Eku heteleleni ka swona , kumbexana leswi i ntirho lowu tikaka swinene . 
Eku heteleleni ka swona , a hi na nchumu leswi hi nga swi kombaka swona . 
Ntwanano handle ko kanetana ko karhi swi vula leswaku a swi koteki ku endla . 
Ntwanano handle ko kanetana ko karhi wu ta dingeka ku fikelela swipimelo swa vanhu . 
Ehansi ka ntwanano lowu , mpfuneto wa swa timali a wu nga ta pfumeleriwa . 
Ehansi ka swiyimo leswi , ndzi ta vhota hi ndlela yo swi seketela . 
Ehansi ka sisiteme leyi nga kona sweswi , sweswo a swi humeleli . 
Ehansi ka sisiteme leyi nga kona sweswi , ku ni mikalandzingano yo tala . 
Ehansi ka swiyimo leswi , ku fanele ku va ni ntshimbiso wa nghingiriko wa nkarhinyana . 
Mpfumaleko wa mitirho exikarhi ka vanhu lava hanyaka ni vutsoniwa wu le henhla swinene . 
Mpfumaleko wa mitirho a wu se cinca hi ndlela yo antswa . 
Mpfumaleko wa mitirho i xivangelonkulu xa ku va vusweti byi ri kona . 
Mpfumaleko wa mitirho wu ta khapela eka malembe mambirhi lama taka . 
Mpfumalankateko , sweswo a swa ha ri leswi heleleke masiku lawa . 
Mpfumalankateko , xivangelo xa leswi xi kumeka xi ri lexi ku burisaniwaka ha xona hi ndlela yo tsotsomba swinene . 
Mpfumalankateko , leswi swi hundzukile xiphemu xa sisiteme . 
Mpfumalankateko , a hi swi kotanga ku fikelela leswi . 
Mpfumalankateko , ndza ha ta amukela nhlamulo . 
Mpfumalankateko , nhlayo leyikulu ya mihundzuluxo yi landzuriwile . 
Mpfumalankateko , mihluvukiso a yi kongomi eka tlhelo rero . 
Hambiswiritano , mpfumalankateko , hileswi swi nga riki ku tirheni eka nkarhi wa sweswi . 
Hambiswiritano , mpfumalankateko , xiyimo xi nyanya ku va lexi hlambisaka timbilu . 
Hambiswiritano , mpfumalankateko , hi yona ndlela leyi swilo swi nga xiswona . 
Hambiswiritano , mpfumalankateko , maendlelo lama a ya se sungula . 
Mpfumalankateko , a swi tirhanga hi ndlela yaleyo . 
Mpfumalankateko , a swi se hluvukisiwa hi ntalo . 
Mpfumalankateko , sweswi swi hlwerilenyana swinene . 
Mpfumalankateko , swi langutiseka swi ri swihumelelo swa n'hweti yin'wana na yin'wana . 
Mpfumalankateko , a swi nga vi swa nkarhi wo sungula . 
Mpfumalankateko , vanhu vo tala a va titwisi xiswona leswi . 
Mpfumalankateko , a hi vatirhisi hinkwavo lava lemukaka leswi . 
Mpfumalankateko , mbhurisano walowo wa ha ta fanela ku yisiwa emahlweni . 
Mpfumalankateko , yaleyo a hi mhaka leyi nga endleleni eka leti kaneriwaka . 
Mpfumalankateko , mhaka yi pfilunganile ku tlula sweswo . 
Mpfumalankateko , xiviko a xi khomanga nchumu swa muxaka lowu . 
Mpfumalankateko , xiviko a xi lulamisi timhaka leti . 
Mpfumalankateko , xiyimo xa xiphiqo xi le ku kuleni . 
Mpfumalankateko , ku ni ku tshemba lokutsongo ehenhla ka maphorisa . 
Mpfumalankateko , ku hava xikongomelo xa leswi humelelaka . 
Mpfumalankateko , ka ha ri ni ndhawu leyikulu ya ku tisa antswiso . 
Mpfumalankateko , a vo tisusumeta kunene ku endla sweswo . 
Mpfumalankateko , swilo a swi olovi hi ndlela yaleyo . 
Mpfumalankateko , mhaka leyi a hi ya muxaka wa yona yoxe ni switsongo . 
Mpfumalankateko , leswi a swa ha ri leswi kotekaka kumbe ku va swi ri swa xiviri . 
Mpfumalankateko , nkunguhato lowu a wu se hluvukisiwa . 
Mpfumalankateko , xiviko lexi a xi paluxi xiyimo lexi . 
Mpfumalankateko , xiviko lexi a xi kunguhati nchumu xa leswi . 
Mpfumalankateko , a hi le ku vulavuleni hi mphikizano lowu nga tengangiki . 
Mpfumalankateko , ha ha rindzerile xiletelo . 
Mpfumalankateko , hi nga ka hi nga yi emahlweni hi ndlela yaleyo . 
Mpfumalankateko , a hi humelelanga ku endla sweswo . 
Mpfumalankateko , a hi va khomisi xiswona sweswo . 
Mpfumalankateko , hi vonile leswi eka mikarhi yo tala . 
Mpfumalankateko , leswi humeleleke hi leswi a hi swi chava . 
Vuendlawexe a byi na xiphemu lexi byi nga xi tlangaka eka swona . 
Nseketelo wa yuniyoni wu ta laveka eka timhaka to tala . 
Swi tano , handlekaloko hi endla swin'wana mayelana na swona . 
Handle ko konanisa , hi ku engetela eka mitirho na xiyimo xa pindzuriso . 
Ku fika sweswi a hi vanga na swikombelo swa ximfumo . 
Ku fika sweswi hi ni nkarhinyana wa ku lulamisa . 
Ku fika eka yinhla leyi , ndzi tikatsa eka ntwanano lowu wa swiboho exikarhi ka ntlawa . 
Ku khomelela eka timfanelo ta ximunhu a swo olova hi ndlela yaleyo . 
Swi tano , timhaka ta xitshuketa a ti fanelanga ku langutiseriwa ehansi . 
Ku tirhisa hamulaxileyi swo va swin'wana swa swona ntsena . 
Ku tirhisa swona ku swi anamisa a swi amukeleki . 
Uzbekistan ri ni vonelo ro hambana eka xivutiso lexi . 
Ku tisiwile micincano ya miehleketo yo hambanahambana loku yimaka na swona . 
Swiphemu swo hambanahambana swi dinga ku tekeriwa enhlokweni . 
Swiboho swo hambanahambana swi amukeriwile mayelana ni mhaka leyi . 
Ku ta fikela sweswi ku se ku tekiwile magoza yo hambanahambana . 
Swa nkoka swinene , ku pfumelelaniwile hi xiviko xa mahlangano . 
Ku humelerile switsanana ngopfu mayelana ni humeleriso . 
Swilo swo tala swinene swi fambelanisiwa ni maendlelo lama . 
Ku tlhela ku dinga ku tekiwa ka swipimelo swo karhi swinene . 
Swi kahle swinene , sweswo hileswi swi faneleke ku va xiswona . 
Vadokodela va swihari va ni xiave xa nkoka swinene ku xi tlanga . 
Ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu swi humelela eka matiko yo tala . 
Ku onhiwa ka nawu wa vumunhu ka misava hinkwayo swi ya swi ri karhi swi andza ku va mhaka leyi toloveriweke . 
Madzolonga ya muxaka lowu ya le ku engetelekeni . 
Na pholisi ya visa ya boxiwa eka xiviko . 
Ku endza loku nga lawuleki hi visa i ka nkoka eka goza leri . 
Ku vhota swi ta va kona mundzuku hi 11:30 nimixo . 
Mati i mfanelo ya ximunhu ya masungulo , leswi ku nga xilaveko . 
Mati ya tlanga xiave xa le xikarhi eka ku cincacinca ka tinguva . 
Nkayivelo wa mati i wun'we wa mitlhontlho leyintshwa . 
Mati eka mhakankulu leyi i nchumu wa nkoka wa swa xibindzu . 
Hi fanele ku vona leswi hi xihatla handle ko hluleka . 
Hi papalatile ku vhota eka xiviko lexi . 
Hi amukela sweswo kutani hi nga ya emahlweni . 
Hambiswiritano , hi amukela leswaku va vile ni ku humelela . 
Hi fikelerile ntwanano lowu nga enetisiki swilaveko leswi pimiweke lowu enerisaka swinene eka komiti . 
Kahlekahle a hi tivi nhlayoxidzi . 
Hi pfumelelana leswaku siku leri pimeriweke ku humelerisa mhaka yo karhi ri hundziseriwa emahlweni . 
Hi twanana leswaku leswi swi dinga ku hlohleteriwa . 
Hi pfumelelana ni mivalango yo tala ya muviki . 
Hikokwalaho , hi pfumelelana ni mikunguhato yakwe yo tala . 
Hi pfumelelana ni swikongomelotsongo swa hundzuluxo lowu . 
Hi pfumelelana ni mahika ya xiboho lexi . 
Hi pfumelelanile eka timhaka to tala ta nkoka . 
Hinkwerhu hi pfumelelana hilaha leswi swi nga swa nkoka xiswona . 
Hinkwerhu hi pfumelelana leswaku mhaka leyi yi lava xidemokirasi . 
Hinkwerhu hi pfumelelana leswaku hi fanele ku pfuna . 
Hinkwerhu hi yima ni leswi u swi vuleke . 
Hinkwerhu hi ni nkayakayo lowu hi faneleke . 
Hinkwerhu hi ni vumundzuku emavokweni ya hina . 
Hinkwerhu hi tshemba leswaku swi hela hi xihatla swinene . 
Hinkwerhu hi tiva hilaha leswi swi nga vaka swa nkoka hakona . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku vuswikoti lebyi hetisekeke i bya nkoka handle ko kanakana . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku leswi i vutumbuluxi . 
Hinkwerhu hi tiva nhlamulo ya swivutiso leswi . 
Hinkwerhu hi tiva ntiyiso wa xiviri wa makete . 
Hinkwerhu hi tiva mongo wa xiviko lexi . 
Hinkwerhu hi tiva sisiteme ya nhlayo leyi pimiweke ya masi . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku leyi i mhaka yo tika . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswi mbuyelo wo hetelela wu veke swona . 
Hinkwerhu hi dinga nongonoko wa muxaka lowu . 
Hinkwerhu ha swi lemuka leswaku ku ni mhaka leyi nga hetisiwangiki . 
Hinkwerhu hi avelana mikoka na ndzhaka swo fana . 
Ndza nkhensa , hinkwerhu ha swi lemuka . 
Hi se eka nkarhi wa sweswi hi ri eka mhaka leyi heleke . 
Hi se hi ri ni swiphemu swimbirhi swa ajenda . 
Hi se hi swi tiva leswaku a swi enelanga . 
Hi tlhela hi rindzela minyikelo kusuka eka xiyenge xa le xihundleni . 
Hi tlherile hi bula hi xivutiso xa swihahampfhuka leswi . 
Hi tlherile hi kambela xivandla xa nhluvukiso . 
Hi tlhela hi langutisela nghingiriko wo karhi eka mhaka leyi . 
Hi tlhela hi langutisela van'wana ku tivonakarisa eka hina . 
Hi tlhela hi ri ni mijamelano yitsongo ku yi lulamisa . 
Hi tlhela hi ri ni kunguhato eka mitsengo ya vuhundzuluxeri . 
Hi tlhela hi va ni vutihlamuleri eka vabali va hina . 
Hi tlhela hi va ni vutihlamuleri eka lava pfumalaka mitirho . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi va ni ku avelana ka vutihlamuleri . 
Hi tlhela hi va ni swiphiqo ni mavonelo mayelana ni ntshuxeko . 
Hi tlhela hi va ni mhaka yo hetiseka ya xikombelo . 
Hi tlhela hi fanele ku sungula ku vulavula ntiyiso . 
Hi tlhela hi tiva leswaku a nga na nkwikwirimba . 
Hi tlhela hi swi tiva leswaku swi vangela swiphiqo swa mbilu . 
Hi tlhela hi fanele ku langutisa eka milawu ya nhlayiso . 
Hi tlhela hi dinga mfuwo lowuntshwa wa nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya . 
Hi tlhela hi dinga ku kongomisa miehleketo swinene eka nhluvukiso wa le madorobeni . 
Hi tlhela hi dinga ku tekela enhlokweni endlelo ra hina vinyi . 
Hi tlhela hi dinga ku endla swin'wana mayelana ni nxaviselano . 
Hi tlhela hi dinga ku tiva mayelana ni makungu ya vumundzuku . 
Hi tlhela hi dinga ku langutisa eka tindlela tin'wana ta endlelo . 
Hi tlhela hi dinga ku langutisa eka vumundzuku . 
Hi tlhela hi dinga ku andlala erivaleni swikongomelotsongo swa nkarhi wo leha . 
Hi tlhela hi dinga ku tirhana ni timhaka tin'wana . 
Hi tlhela hi dinga ku teka endlelo leri pakanisaka eka mutwisiwakuvava . 
Hi tlhela hi dinga ku teka magoza yo karhi yo endla kunene . 
Hi tlhela hi landzula xiviko lexi eka swivangelo leswi . 
Hi tlherile hi vulavula leswi eka mfumo lowu hundzeke . 
Hi tlhela hi tshikelela eka xidingo xa nawu wo tatisela . 
Hi tlhela hi seketela hundzuluxo lowu endliweke hi nomo lowu andlariweke namuntlha . 
Hi tlhela hi seketela nsinya wa vukamberi byo hlawula hi ku tsavula kunene . 
Hi tlhela hi seketela muviki eka mhaka leyi ya nkoka . 
Hi tlhela hi lava leswaku tiko hinkwaro ri fambiseka . 
Hi tlhela hi lava ku vona swikambelwana swa swihari swi hungutiwa . 
Hi tlhela hi lava ku vona switshimbiso eka vunavetisi . 
Hi tlhela hi amukela vutinyiketeri eka vuhlavuteri lebyi eneleke . 
Hi tlhela hi tsakela ku landzula nkunguhato hi woxe . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi dinga xitirho ekaya . 
Hi fanele k u vuyelela eka xin'we mikarhi hinkwayo . 
Mikarhi hinkwayo hi tekela enhlokweni timhaka leti ta nkoka . 
Hi tlangela leswaku ku vile ni ku hlwela . 
Hi ntlawa wa vun'we eka ku hambanahambana . 
Namuntlha hi le kule swinene eka swona . 
Hinkwerhu ha khumbeka hi ndlela leyi kongomeke kumbe leyi nga kongomiki . 
Hinkwerhu hi lemuka tihlayonhlayo leti to chavisa . 
Hinkwerhu hi lemuka na swilaveko leswi . 
Hinkwerhu hi lemuka ku tikeriwa loku nga kona . 
Hinkwerhu hi faneriwile hi ku kuma mati lama tengeke . 
Hinkwerhu hi wela etlhelo ra vun'we bya vanhu . 
Hinkwerhu hi tilulamiserile ku seketela nkunguhato lowu . 
Hinkwerhu hi ni vutihlamuleri bya swiendlo swa hina vinyi . 
Hinkwerhu hi tirha hi kongomisile eka xikongomelo xin'we . 
Hinkwerhu hi le ku tirheni hi matimba eka leswi . 
Hi se hi ri egondzweni ra ku tumbuluxa swifundzhatsongo nakambe . 
Hi tlhela hi ri phalamende leyi nga ni vutihlamuleri . 
Hi tlhela hi kombela mbutisiso wa phalamende . 
Hi tlhela hi kombela swilo swimbirhi . 
Hi tlhela hi langutisana ni malawulele lamantshwa ya misava . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi va eka tlhelo ra ntsakelo wa ximanguva lawa . 
Hi tlhela hi kumeka hi tsakile swinene hikokwalaho ka xiletelo xa nkalaxihlawuhlawu . 
Hi tlhela hi ri lava lulameleke ku nyika mpfuno wa xithekiniki . 
Hi tlhela hi ri karhi hi vulavula mayelana ni tisisiteme ta phenxeni leti ringanaka . 
Hi tlhela hi ri karhi hi vulavula mayelana na sweswo madyambu lama . 
Hi tlhela hi va lava tsakeke swinene mayelana ni nhlawulo wa n'wina . 
Hi tlhela hi ri karhi hi tirha hi matimba ehenhla ka vukorhokeri bya rihanyo . 
Hi rindzerile mbuyelo wa vuahluri byebyo . 
Ha swi lemuka leswaku ku ni timhaka ta vamanana . 
Hi le ku komberiweni ka maendlelo lama nga erivaleni na mbhasiso wa timhaka . 
Hi khuweriwa ku tlhavela emahlweni swin'we . 
Eku heteleleni endzhaku ka nkarhi lowo leha hi le ku khuweleni ka vululami . 
Hi le ka xiyimo xa matimba lexi nga erivaleni . 
Hi tinyiketerile ku vona sweswo swi va tani . 
Laha hi khumbeka hi swinharhu leswi hi nga hlawulaka eka swona . 
Hi gimeta mhaka leyi eka ku hlaya ka vumbirhi . 
Eka wena hi langutela ku endla leswi . 
Eka wena hi langutela eka vutlhari na maendlelo ya ku cincacinca . 
Hi ni mavonelo ya nkambisiso eka swiphemu swa xiviko . 
Eka nkarhi wa sweswi hi le ka xiyimo xo tika swinene . 
Laha hi le ku tirhaneni ni tihlamuselo ta vhoti . 
Hi le ku tirhaneni ni xiyimo xa xiviri xa namuntlha . 
Hi le ku tirhaneni ni ntlimbo lowu pfumalaka vululami hi ku hetiseka . 
Hi le ku tirhaneni ni mhaka leyi pfuxaka matitwele swinene . 
Laha hi le ku tirhaneni ni nhlokomhaka ya nkoka . 
Hi le ku jekajekisaneni ni engetelo wa mixavo ya swakudya . 
Hi tsakile swinene hikokwalaho ka leswi yuro yi nga eku tlakukeni . 
Hi le ku sunguleni ka nongonoko wa xiviri wa swa tipolotiki . 
Hi le ku hlohleteleni ka nhluvukiso wa n'wangulano wa vanhu . 
Hi faneriwa hi ku langutisela swo antswa ku tlula sweswo . 
Hi le ku kambeleni ka xinawu ka goza leri tekiwaka . 
Hi le ku kambeleni ka nhlokomhaka leyi nga ta hundzaka nawu . 
Hi tinyungubyisa swinene hi wena eka swona . 
Hi langutisanile ni ku hlawula loku jemeke swinene . 
Laha hi langutisanile ni nkateko wo hlamarisa swinene . 
Hi langutisanile na xiyimo xa matimba xa swa vumunhu . 
Hi langutisanile ni siku ra nkoka na matimu . 
Hi tiva swinene mikunguhato ya xithekiniki . 
Hi tiva swinene sisiteme ya swikombelo leswi nga landzeleliki swipimelo leswi vekiweke . 
Hi boheka ku swi lemuka . 
Hi ta ya emahlweni eka tlhelo rero . 
Hi ta ya emahlweni hi endla leswi . 
Hi ta ya endla hinkwaswo swa leswi . 
Hi ta ya endla leswi swi fularheleke hi nkhaqato . 
Hi ta ya khoma mivulavulo mayelana ni leswi . 
Hi ta ya endla leswi swi va swa ntiyiso wa xiviri . 
Hi ta ya emitirhweni ya hina siku rin'wana na rin'wana . 
Hi ta ya vulavula ni mihlangano leyi nga riki ya mfumo . 
Hi ta ya vhotela mihundzuluxo ya mune . 
Hi tsakile ku n'wi seketela eka sweswo . 
Hi laha ku ta sirhelela vaaki varikwerhu . 
Hi le ku antswiseni ka xiyimo eka matiko lama . 
Hi le ka muxaka wa kahle wa leswi tikanetaka . 
Hi le ka nguva ya mivulavurisano ya misava hinkwayo . 
Hi le ka xiyimo xa vusweti lebyikulu bya swa tipolotiki . 
Hi le ka ntwanano eka timhaka to tala swinene ta nkoka . 
Hi tshama hi ri karhi hi tihlanganisa ni vaviki . 
Hi le kusuhi swinene ni vandyangu . 
Hi le ka khombo ra ku ya ekule swinene . 
Hi le ka tlhelo ra ntsakelo ra ku tumbuluxa milawu ya misava hinkwayo . 
Hi le ka tlhelo ra ntsakelo ra ku sirhelela mbango . 
Hi le ka tlhelo ra ntsakelo ra xiletelo lexi kunguhatiweke . 
Hi le ka xiyimo xo antswa ku tlula hinkwaswo xa ku pfuna . 
Hi le mavokweni ya hofisi ya phuresidente . 
Hi le ka maendlelo ya ku swi lulamisa . 
Hi le ka ntwanano lowu heleleke mayelana ni xitshunxo lexi . 
Hi tiyimiserile swinene ku jekajekisana na yena hi leswi . 
Hi swi tshikela eka tinxaka ta vumundzuku . 
Hi hanya eka misava ya leswi tikanetaka . 
Hi langutiserile ku twa mbulavulo wa wena . 
Hi langutiserile nhlengeletano leyi ya holobye . 
Hi le ku langutiseni eka leswi eka nkarhi wa sweswi . 
Hi le ku endleni ka nkunguhato mayelana ni leswi fambelanaka na leswi . 
A ha ha tiyimiselanga ku pfula ndlela . 
A hi le ku kombeleni nchumu endzhaku ka swona . 
A hi le ka tlhelo leri yimeke ekule swinene eka xivandla lexi . 
A hi le ku endleni nchumu ku lulamisa leswi . 
A hi le ku endleni nchumu leswi fambelanaka na swona hi tindlela hinkwato . 
A hi le ku endleni leswi eka nkarhi wa sweswi . 
A hi nga hlongoriwi . 
A hi nga langutisi nakambe mhaka leyi . 
A hi tsakisiwi hi marito lama nga kona sweswi . 
A hi laha ku ta tumbeta ntiyiso . 
A hi laha ku ta sungula jekajekisano . 
A hi laha ku ta tlanga hi nkarhi wa hina . 
A hi le ka pfhumba ra nhlawulo laha . 
A hi le ka tlhelo leri seketelaka ku hlongoriwa ka mitshungu . 
A hi le ku mpfapfarhuteni ntsena ka xiboho . 
A hi le ku hanyeni eka malembe xi20 . 
A hi kanetani na nsinya lowu . 
A hi tilulamiselanga ku endla switlhavelo swin'wana . 
A hi tilulamiselanga ku avelana ku twa ku vava . 
A hi swi tivi kahle leswi sweswo swi vulaka swona . 
A hi vuli leswaku a swi seketeriwanga hi ndlela ya vululami . 
A hi le ku vulavuleni hi xiphiqo xo ehleketelela kunene . 
A hi le ku vulavuleni hi mikwama ya vun'we . 
A hi le ku ringeteni ku hlohletela vuthororisi bya rihanyo . 
A hi le ku ringeteni ku twananisa tisisiteme ta rihanyo . 
A hi se tilulamisela ku endla tano . 
Sweswi hi le makumu ya sweswo . 
Sweswi hi le ku khuweriweni ku yisa emahlweni . 
Sweswi hi le ka xiyimo xo pfilungana swinene . 
Sweswi hi le ku hanyeni eka mikarhi ya nkayakayo . 
Sweswi hi le ku langutiseni ka vukona bya vumundzuku byebyo . 
Sweswi hi le ku vulavuleni hi ntirhisano na vukondleteri . 
Sweswi hi le ku vulavuleni hi swiviko swimbirhi swa nkoka . 
Hi lengalenga emakun'wini ya ku tsana ka levhele ya ikhonomi emisaveni hinkwayo . 
Hi le ndleleni ya ku fikelela leswi . 
Hi le ku lulamiseni ntsena ka qhinga ro sungula ra ku khweza . 
Hi le ka tlhelonyana ra ntsakelo wa leswi . 
Hi pfulekile eka mivulavurisano ehenhla ka nhlokomhaka leyi . 
Hi tilulamiserile ku tirha ku ya hi tafula ra mikarhi . 
Ha tinyungubyisa ku va hi endlile sweswo . 
Hi le ku vekeni mhaka leyi heleleke eka nxungeto . 
Hi tsakisiwile swinene na hi sweswo . 
Hi lulamile ku nghenisa switirhisiwa swo tala . 
Hi lulamile ku seketela maendlelo lama hi ntalo . 
Ntiyiso hileswaku hi le kule swinene ni xipakaniso . 
Hi tiyisile ku va hi tsakisiwile hi leswi . 
Hi tiyisile ku va hi hlayisa mahika ku ya emahlweni . 
Hi le ka nxungeto wa ku tisusela vutshembeki bya vutihlamuleri . 
Hi le ku voneni ku kula ka nhlayo ya tinyimpi . 
Hi le ku sunguleni hi ntsengo lowutsongo wo tano . 
Ha ha hanya eka swiyimo swo tika swinene . 
Ha ha rindzerile sweswo ku va swi humelela . 
Hi seketeriwa hi vamanana emisaveni hinkwayo . 
Hi ni ku tshemba ku tlhelela eka jekajekisano lowu . 
Hi le ku tekeni ka goza ra nkoka ra ku ya emahlweni namuntlha . 
Hi le ku tekeni ka magoza yo hlaya eka tlhelo leri . 
Hi le ku tekeni ka xiphemu eka ntokoto lowu nga toloveriwangiki wa matimu . 
Hi le ku vulavuleni hi pholisi ya vutumbuluxi leyi leteriwaka hi swikoxo . 
Hi le ku vulavuleni hi tsalwa ra maqhinga . 
Hi le ku vulavuleni hi nguva ya malembe . 
Laha hi le ku vulavuleni hi qhinga ra xinakulobye . 
Hi le ku vulavuleni hi nxungeto wa matimba swinene . 
Hi le ku vulavuleni hi mhaka ya matimba lama tlurisaka mpimo . 
Laha hi le ku vulavuleni hi vuhlayiseki bya le ntirhweni . 
Hi le ku vulavuleni hi ku lwisana ni vusweti . 
Hi le ku vulavuleni hi ku landzelerisa nhlawulo . 
Hi le ku vulavuleni hi malulamiselo na maendlelo . 
Laha hi le ku vulavuleni hi mhaka yo hambana . 
Laha hi le ku vulavuleni hi mfuwo na nhluvukiso wa vanhu . 
Laha hi le ku vulavuleni hi ku lunghisa makete . 
Hi vavekisi lavakulukumba ku tlula hinkwavo eka xifundzhatsongo xexo . 
Hi le ka xiyimo xa vumune xa ikhonomi ku tlula hinkwaswo emisaveni . 
Hi hina lava hi faneleke ku endla tano . 
Hi hina ntsena lava nga endleki tano . 
Hikokwalaho , hi ni vutihlamuleri ku ya fikela eka xiyimo xo karhi . 
Hikokwalaho , hi le ka xiyimo lexintshwa laha . 
Hikokwalaho , hi le ka xiyimo lexi ringanisiweke swinene . 
Hikokwalaho , hi le ka ntwanano eka masungulo . 
Hikokwalaho , hi le ka ndhawu leyi hoxekeke hi ku hetiseka . 
Hikokwalaho , hi le ka tlhelo ra ntsakelo ra mikanerisano leyi yisiwaka emahlweni . 
Hikokwalaho , hi le ka tlhelo ra ntsakelo ra nkunguhato . 
Hikokwalaho , hi le ka mikanerisano eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho , hi tsakisiwile hi mbuyelo wo hetelela . 
Hikokwalaho , hi le ku vulavuleni hi timfanelo ta vaaki ta masungulo . 
Hikokwalaho , a hi swi koti ku amukela mihundzuluxo leyi . 
Hikokwalaho , hi vhota hi ndlela leyi nga yimiki na swona swiletelo leswimbirhi . 
Hikokwalaho , hi le ku tirheni eka tlhelo leri nga rona . 
Hi lava ku jekajekisana hi vulawuri bya mati bya le xihundleni . 
Hi byeriwa leswaku ku ni mitsengo ya vanhu . 
Hi le ku tirhaneni ni leswi tanihi mhaka ya xihatla swinene . 
Hi le ku ringeteni ku endla swin'wana mayelana na sweswo . 
Hi le ku ringeteni ku endla swilo swa kahle swinharhu . 
A hi koti ku amukela mihundzuluxo leyin'wana . 
Hi vumbile vun'we bya ntwanano ni vatwisiwakuvava . 
Hi khumbekile swinene hi mitlhontlho leyi yo hlaya swinene ngopfu . 
Hi khumbekile swinene hi mihlaselo leyi ya madzolonga . 
Hi le ka tlhelo ra ntsakelo ra nseketelo swinene wa leswi . 
Hi tsakile ngopfu ku ku vona laha . 
Hi rindzerile nkarhi walowo ku fika . 
Hi lemuka kahle tihlayo ta nkarhi wa sweswi . 
Hi le ku tirheni eka xivandla xa ku tika swinene . 
Hi le ku tirheni eka leswi hinkwaswo . 
Endzhaku ka swona , hi hina vatirhisana va nxaviselano lavakulu ku tlula hinkwavo . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi va hi ri karhi hi langutisa eka mihluvukiso yin'wana . 
Hambiswiritano , hi le ka xiyimo lexi tshimbisaka swinene . 
Hambiswiritano , hi le ku nyikeni ka xikombiso xa vun'we bya ntwanano . 
Hi matitwele hi le ku tirheni na vona . 
Kahlekahle hi le ku rhangeleni emisaveni . 
Hi ku endla kunene hi kanetana ni xiviko lexi . 
Hi ku komisa hi le ku twananeni na muviki . 
Swi tano , hi tlhela hi ri ku voneni mitlhontlho leyi vonaka swinene . 
Swi tano , hi lemuka vutihlamuleri bya hina . 
Swi tano , hi kanetana ni mianakanyo ya muxaka walowo . 
Hina tanihi ntlawa hi seketela sweswo swinene . 
Hina tanihi van'watipolotiki a hi fanele ku endla swo fana . 
Hi kombela hinkwenu ka n'wina ku endla tano . 
Hi kombela leswi ku va swi lulamisiwa hilaha swi faneleke hakona . 
Hi ku kombela leswaku u langutisisa vhoti nakambe . 
Hi rindzerile nkunguhato lowuntshwa hi ntsakelo lowukulu swinene . 
Hi tshemba leswaku swi hi ndlela leyi hambaneke na leyi . 
Hi tshemba leswaku hundzuluxo wa xihatla i wa nkoka . 
Hi tshemba leswaku pholisi ya vun'we yi fanele ku sirheleriwa . 
Hi tshemba leswaku swi yimerile antswiso lowu vonakaka . 
Hi tshemba leswaku ku tikatsa ka vaaki ku fanele ku engeteriwa . 
Hi tshemba leswaku sweswo swi fanele ku va nsinya wa hina wa ku letela . 
Hi tshemba leswaku xiyimo lexi fanaka xa antswa swinene . 
Hi tshemba leswaku milawu leyi nga kona sweswi hi leyi twalaka . 
Hi tshemba leswaku xiyimo i xa matimba swinene ngopfu . 
Hi tshemba leswaku ka ha ri ni swin'wana swi kayivelaka . 
Hi tshemba leswaku ku fanele ku va ni mbhasiso wo karhi wa timhaka . 
Hi tshemba leswaku leswi sweswi swi tiyisisiwile . 
Hi tshemba leswaku leri i goza ra nkoka swinene . 
Hi tshemba leswaku lexi i xiphemu xa masungulo . 
Hi tshemba leswaku leswi i nchumu wa kahle . 
Hi tshemba leswaku lexi i xitshunxo lexi twalaka swinene . 
Hi tshemba leswaku leswi swi kahle eka vatirhisi . 
Hi tshemba leswaku leswi i swa nkoka eka xidemokirasi . 
Hi tshemba leswaku leswo hetelela ku vuriwa hi swona mhaka ya kona . 
Hi tshemba leswaku nkarhi se wu fikile wa leswi . 
Hi tshemba leswaku leswi swi fanerile nyingiso lowu yisaka emahlweni . 
Hi tshemba leswaku hi le ku endleni leswi hi nga swi kotaka . 
Hi khuwela vhoti eka nhlokomhaka ya hina . 
Hi khuwela un'wana na un'wana ku va ni ntirhisano eka leswi . 
Hi ku khuwela leswaku u teka xiendlo lexi . 
Hi nga amukela leswi tanihi mhaka ya ntiyiso leyi tumbuluxiweke . 
Hi nga ha tlhela hi vona mikanetano eka xitshunxo lexi . 
Hi nga endla swo tala naswona ho fanela ku swi endla . 
Hi nga endla swo tala hi ku pfuna matiko yalawa . 
Hi nga endla swo tala eka dyondzo na vuxokoxoko . 
Hi nga ka hi nga endli swin'wana handle ko n'wi hoyozela . 
Hi nga endla leswi hi ku vekela swilaveko swo tika swinene . 
Kahlekahle hi nga endla leswi hi xihatla swinene . 
Hi nga ha vula ku ri , ina kumbe e-e . 
Hi nga kuma xitshunxo eka masiku mambirhi . 
Hi nga nyika swivangelo swo tala swa sweswo . 
Hi nga va ni vhoti leyi hambanyisaka ehenhla ka swona . 
Hi nga pfuna hi ku pfula timakete ta hina . 
Hi nga tifanisa kahle ni mavonelo lamo hetelela . 
Hi nga langutisa eka sweswo eka vumundzuku . 
Sweswi hi nga vona mbuyelo wa leswi . 
Hikokwalaho , sweswi hi nga ya emahlweni no vhota . 
Hi nga nyika ntokoto wa hina eka xivandla lexi . 
Hi nga n'wi hoyozela ntsena eka ku humelela loku . 
Hi nga va hoyozela ntsena eka matshalatshala ya vona . 
Hi nga tlangela eka ntirho lowu endliweke kahle swinene . 
Hi nga vula sweswo endzhaku ka jekajekisano . 
Hi nga vona mihluvukiso ya kahle eka swivandla swin'wana . 
Hi nga vona sweswo eka swikirini swa tithelevhixini ta hina . 
Hi nga swi seketela eka leswi swi nga yimisa xiswona sweswi . 
Hikokwalaho , hi nga ehleketela nkoka wa rihanyo ra vona . 
Hambiswiritano , hi nga hunguta eka matirhiselo ya swona . 
Ku ya hi vonelo ra mina , hi titwa hi enetisekile kahle . 
Swi tano , hi nga nyika mimovha leyi se yi nga humesiki mimoya . 
Hi nga ka hi nga swi amukeli sweswo , swi ta va leswi lwisanaka na swona . 
Hi nga ka hi nga amukeli swilo leswi fambaka hi tlhelo leri . 
Hi nga ka hi nga amukeli leswi ehansi ka swiyimo leswi nga kona sweswi . 
Hi nga ka hi nga endli hexe eka xivandla lexi . 
Hi nga ka hi nga fikeleli ku lulamisa timhaka leti . 
Hi nga ka hi nga fikeleli leswi hi ku famba ka nkarhi . 
Hi nga ka hi nga fikeleli ku swi hlayisa endhawini . 
Hi nga ka hi nga pfumelelani eka ku hlwela loku ko leha . 
Hi nga ka hi nga pfumeleli xiyimo xo tano ku ya emahlweni . 
Hi nga ka hi nga pfumeleli leswi ku humelela nakambe leswi faneleke ku phikeleriwa . 
Hi nga ka hi nga ki naswona hi nga ka hi nga swi lavi ku swi endla . 
Hi nga ka hi nga khuweriwi ku endla xin'wana na xin'wana . 
Hi nga ka hi nga eneriseki hi rhekhodo ya muxaka walowo . 
Hi nga ka hi nga yi emahlweni no gegagega . 
Hi nga ka hi nga burisani hi mhaka eka masungulo lama . 
Hi nga ka hi nga hluleki ku tihoyozela eka leswi . 
Hi nga ka hi nga nyiki nseketelo wa hina eka swivangelo swa xihumelelo lexi . 
Hi nga ka hi nga yi emahlweni ni ntirho tanihi ntolovelo . 
Hi nga ka hi nga honisi mbuyelo wa pholisi leyi . 
Hi nga ka hi nga tienerisi hi jekajekisano lowu . 
Hi nga ka hi nga tshikeli leswi eka makete lowu ntshuxekeke . 
Hi nga ka hi nga pfumeleli leswi swi endliwa eka hina . 
Hi nga ka hi nga koti ku amukela ndlela leyi ya matirhele . 
Hi nga ka hi nga veki ehansi nhlokomhaka ya ntshembo . 
Hi nga ka hi nga rhangisi xikocikari emahlweni ka hanci . 
Hi nga ka hi nga tshami hi ri lava nga gingirikeki eka mavonelo lawa . 
Hi nga ka hi nga vuli leswaku sweswo swi hoxekile hinkwaswo ka swona . 
Hi nga ka hi nga hlaleli kutani hi hluleka ku endla . 
Hi nga ka hi nga hlaleli kutani hi tshika leswi swi humelela . 
Hi nga ka hi nga seketeli xiviko lexi ku ya hileswi xi yimiseke xiswona . 
Hi nga ka hi nga vulavuli hi vutsongo eka mhaka leyi . 
Hi nga ka hi nga va byeli leswi va faneleke ku swi endla . 
Hi nga ka hi nga va jikeli vanhu lavaya . 
Hi nga ka hi nga vhoti hi tlhelo leri yimaka na nawu lowu . 
Hambiswiritano , hi nga ka hi nga vuli leswaku hi enetisekile . 
Hambiswiritano , hi nga ka hi seketeli tindzimana ta 16 na 17 . 
Mpfumalankateko , hi nga ka hi nga seketeli wun'wana na wun'wana wa mikunguhato . 
Hi endla vhoti ya hina hikokwalaho ka xitshunxo lexi fikeleriweke handle ko enetisa swilaveko leswi pimiweke . 
Mhaka leyi tiyeke hi dinga ku teka goza leri yisaka emahlweni . 
Hi tshamela ro vilela hi swona mikarhi hinkwayo . 
Hi honisa mbuyelo wa vhoti hi ku hetiseka ! 
Hi anakanya khwatsi leswaku endlelo leri i ra xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwawo . 
Hi anakanya khwatsi mhaka leyi hi miehleketo leyi pfulekeke . 
Hi anakanya khwatsi leswi ku va yi ri mhaka ya matimba . 
Hi anakanya khwatsi ku va yi ri mhaka ya nkoka swinene . 
Hi ya emahlweni no nyika mhaka leyi nyingiso wa le kusuhi swinene . 
Hi nyikerile eka xiviko lexi hi mbulavurisano . 
Hi nga endla nakambe hi fanele ku tirha hi ndlela yo antswa swinene . 
A hi fanele kahlekahle hi fambile ku hundzanyana laha . 
A hi ta swi endla hi ku tirhisa sweswo eka jekajekisano lowu . 
A hi ta va hi fikelerile mbuyelo lowu hambaneke hi ku hetiseka . 
A hi ta va hi endlile swo tala ku vevukisa maendlelo lama nga erivaleni . 
A hi ta tisa ku humelela swinene laha . 
A hi ta tisa ku humelela loku vonakaka swinene ngopfu eka xivandla xexo . 
A hi nga ta twanana ku tlula kwaloko eka mhaka leyi vuriweke ro hetelela . 
Hikokwalaho , a hi ta vhotela ntsena hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi . 
Hi bohile ku vula ku , ina lembe leri hundzeke . 
Handle ko kanakana hi ni ntsakelo wa ku swi tekela enhlokweni . 
A hi vonanga vumbhoni bya swona . 
Hambiswiritano , hi andlarile mihundzuluxo yo hlaya . 
Hi kanetana ni mavonelo yo tala ya xiviko . 
Hakunene hi ni ntirho lowukulu swinene laha . 
Hi dinga ku ntshuxa makete . 
A hi endli naswona a hi fanelanga ku lawula sweswo . 
A hi tshembi eka sisiteme ya muxaka walowo . 
A hi tshembi leswaku sweswo swa amukeleka . 
A hi tshembi leswaku se nkarhi wu ringanerile . 
A hi na mhaka na swona hilaha leswi swi endliwaka hakona . 
A hi endli leswi ku kuma swakudya hambi xin'we xa leswi . 
A hi kumi tihlamulo laha . 
A hi na nhlayo leyi nga yona sweswi . 
A hi na vonelo ra swa timali , hambi xin'wa xa leswi . 
A hi se va ni tihlamulo hinkwato . 
A hi na vutihlamuleri byo kongoma laha . 
A hi na mbuyelo ku ta fikela eka siku leri . 
A hi na ntlawahato ku ya hi rimbewu . 
A hi se va ni xifaniso lexi heleleke . 
A hi na vuswikoti lebyi eka nkarhi wa sweswi . 
A hi fanelanga ku ya ekule swinene . 
A hi fanelanga ku vuyelerisa swilo swa khale . 
A hi tivi mitsengo leyi katsiweke ya switandzhaku , hambi xin'we xa swona . 
A hi swi tivi loko leswi swi ri ntiyiso . 
A hi tivi leswaku hi vahi lava nga vaendlavubihi . 
A hi hanyi eka misava leyi hetisekeke . 
A hi hanyi eka tiko leri nga riki ni swiphiqo . 
A hi dingi nhlokomhaka leyintshwa ya mpimanyeto . 
A hi dingi pholisi leyintshwa ya eneji . 
A hi dingi swihlambanyo swin'wana leswi twalaka swi ri kahle . 
A hi dingi tindhawu ta vukorhokeri tin'wana leti nga eswikweletini . 
A hi dingi nkhukhulo wun'wana wa le madorobeni . 
A hi dingi muxaka lowu wa vuviki bya mahungu . 
A hi dingi ku ya emahlweni kun'wana . 
A hi dingi ku va ni mihlovohato leyi . 
A hi dingi ku endla swihlambanyo swa manyunyu . 
A hi se tivana kahle . 
A hi swi voni kahle eka mhaka leyi . 
A hi avelani ni mavonelo lama . 
A hi tshembi leswaku swi tiyile ku ringana . 
A hi ehleketi leswaku leswi hi yo mhaka ya kona . 
A hi ehleketi leswaku nkunguhato lowu wu fanerile . 
A hi lavi ku vuya ka nexinalizimi . 
A hi lavi ku kavanyeta maendlelo yalawa . 
A hi lavi ku dya nyama leyi tshunguriweke hi homoni . 
A hi lavi ku n'okisa mpimanyeto . 
A hi lavi ku ya enyimpini . 
A hi lavi ku twa switori swa muxaka walowo . 
A hi lavi ku fihla leswi hi pfumelaka eka swona . 
A hi lavi ku va ni magugu . 
A hi lavi ku va khomisa tingana . 
A hi lavi ku lahlekeriwa hi mahika sweswi . 
A hi lavi ku vona ku tlhantlheka ka vun'we ku yisa emahlweni . 
A hi lavi ku vona leswi nakambe . 
A hi lavi ku herisa nawu wa vugevenga bya ku tirhisa swidzidziharisi hi ndlela yo homboloka . 
Hambiswiritano , sweswo a hi swi tivi hi ntiyiso . 
Ku ya hi nsinya , a hi alani ni vumaki lebyi . 
Ha kanakana loko leswi ku ri yona mhaka . 
Hi langutiserile hi mahlongati ku andlariwa ka nkunguhato lowu . 
Hi hlohletela matiko lama ha hluvukaka ku xixima timfanelo ta ximunhu . 
Hi langutisela swo tala kusuka eka ndlandlamuxo lowu . 
Hi twa onge i xivandla xa nkoka swinene ngopfu . 
Hi twa onge leswi a hi yona mhaka ya kona . 
Hi titwile onge a va hi khirile tin'hweti titsongo leti hundzeke . 
Hi titwa hi ri ni ntshembo wa kahle swinene leswaku leswi swi ta endliwa . 
Hi tikuma hi ri eka xiyimo lexi tikanetaka . 
Hi tikuma hi ri eka xiyimo lexi yelanaka namuntlha . 
Hi tikuma hi ri eka xiyimo lexi phiringejaka swinene . 
Hi tikuma hi ri eka xiyimo xo fana nakambe . 
A hi tshemba leswaku ku ta va ni ku famba ko karhi eka leswi . 
Hi endlile hi matshalatshala swinene ku fikelela ntwanano lowu nga enetisiki swilaveko leswi pimiweke . 
Hi ni ntirho lowukulukumba emahlweni ka hina . 
Hi ni vutihlamuleri lebyikulukumba eka xivandla lexi . 
Laha hi ni nkarhi wa xiviko lexi . 
Hi ni nkarhi wa ku lulamisa swihoxo swa hina . 
Hi ni xiyimo lexi nga erivaleni eka mhaka leyi . 
Hi ni ntwanano wa ntirhisano ni tiko rero . 
Hi ni ntirho wa ku landzula nawu lowu . 
Hi ni ntirho wa ku yimisa ntolovelo lowu . 
Hi ni rimba ra milawu leri nga kona . 
Hi ni xikombiso xa kahle xa leswi laha . 
Hi ni nkateko lowukulu eka mhaka leyi . 
Hi ni ndzhwalo lowu tikaka wa vumundzuku . 
Hi ni gondzo ro leha emahlweni ka hina . 
Hi ni ntirho wo tala ku wu endla . 
Hi ni nhlayo ya swivilelo mayelana ni leswi . 
Hi ni vutihlamuleri byo karhi eka ntlimbo walowo . 
Hi ni vuxaka lebyi simekiweke ehenhla ka mikoka leyi avelaniwaka . 
Hi ni vuxaka ni matiko manharhu . 
Hi ni mfanelo ya ku tshula mikoka ya wona . 
Hi ni mfanelo ya ku tiva ntiyiso . 
Hi ni mpfumelelo wa nkateko wa ku anamisa . 
Hi fikelerile swo tala swinene eka pholisi ya vanhu . 
Hi fikelerile leswi a hi kongomisile ku swi fikelela . 
Kahlekahle hi fikelerile sweswo eka mhaka leyi . 
Hi engeterile nghingiriko wa mphakelo mayelana ni sweswo . 
Hi twananile ku vhota hi 6 nimadyambu . 
Hinkwerhu ka hina a hi ri karhi hi endla sweswo ku ringana malembe na malembe . 
Hi hundzile hi le ka swona siku rin'wana na rin'wana . 
Hi se hi amukerile marito ya sweswo . 
Hi se hi rindzerile ku ringana ntlhanu wa timinete . 
Hi se hi burisanile hi leswi eka mhakankulu yin'wana . 
Hi se hi swi twile mayelana ni leswi hinkwaswo . 
Hi se hi swi twile mayelana ni swikombiso swa tipolotiki . 
Hi se hi vile ni ku humelela lokukulu eka leswi . 
Hi se hi vhoterile timhaka ta nkoka ta milawu . 
Hi se hi amukerile nongoloko wa mihundzuluxo . 
Hi tlherile hi twa swikoxo swa nhlengeletano . 
Hi tlherile hi hlayisa vutitwi bya nhlayo yo karhi ya nhlayohulu . 
Hi se hi vonile leswi eka tinghozi leti . 
Hi tlhela hi fanela ku tekela leswi enhlokweni . 
A hi tshama hi ri karhi hi endla sweswo mikarhi hinkwayo . 
A hi tshama hi ri karhi hi vhota hi tlhelo leri seketelaka ndlandlamuxo . 
Hi ni nhlayo leyi kulukumba swinene ya masiku lama ntshuxekeke . 
Hi ni nkateko wa ku swi kuma kahle . 
Hi fikile emaninginingini yo bohana . 
A hi ri karhi hi tekela enhlokweni pholisi ya swa vurimi leyi fanaka . 
A hi ri karhi hi endla ku humelela eka mhaka leyi . 
A hi ri karhi hi rindzerile ku ringana nkarhinyana sweswi . 
Hi hlawurile ku seketela xiviko lexi xa mpimanyeto . 
Hi hlawurile ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki na xiviko . 
Hi hlawurile ku vhota hi ndlela leyi yimaka ni xiviko lexi . 
Hi fikile eka xiteji xa nkoka swinene . 
Hi fikile eka ku twanana eka timhaka ta nkoka . 
Hi maendlelo lama fanaka , hi andlarile nongoloko wa mihundzuluxo . 
Hi tumbuluxile rimba leri faneleke ku tirha . 
Hi bohile ku ka hi nga seketeli xiviko lexi . 
Hi tumbuluxile mikunguhato leyi tiyeke ku ta fikela eka leswi . 
Hi burisanile hi xidingo xa ku aka makhotso . 
Hi burisanile hi leswi eka komiti nkarhi wo leha . 
Hi burisanile leswi na ntlawa lowun'wana . 
Hi endlile swo tala eka mhaka leyi . 
Hi endlile xiphemu xa hina xa ntirho . 
Hi endlile sweswo eka matiko man'wana yo tala . 
Hi tiphinile hi ntirhisano wo saseka eka komiti . 
Hi thumbile leswaku a va tirhi . 
Hi ni xivangelo xin'wana na xin'wana xa ku tlangela ntwanano lowu . 
Hi paluxile mavonelo ya hina eka leswi kusungula . 
Hi hlulekile ku fikelela vunyingi lebyi nga ni nhlamuselo leyi khomekeke . 
Hi hlulekile ku endla sweswo ku ta fikela sweswi . 
Hi tikumile hi ri eka xiyimo xo tika swinene . 
Hi ni mune wa malembe ya ku ya entirhweni . 
Hi ni mikwama kusuka eka rimba ra nongonoko wa vutsevu . 
Hi fanele ku endla swin'wana eku heteleleni . 
Hi vile ni foramu leyi humeleleke swinene exikarhi ka tiphalamende . 
Hi vile ni mivulavurisano yo landzelelana ehenhla ka nhlokomhaka leyi . 
Hi vile ni mivulavurisano yo leha swinene ehenhla ka mhaka leyi . 
Hi vile ni swiphiqo leswikulu swinene enkarhini lowu hundzeke . 
A hi vanga ni nkateko wa ku swi hundzuluxa . 
A hi fanele ku kuma ndlela ya le xikarhi . 
Hi twile nhlamuselo ya xikombelo . 
Hi twile marito ya vatwisiwakuvava lava . 
Hi paluxile ntlhanu wa swivandla swa nghingiriko . 
Kahlekahle hi vile ni ku humelela loku khomekaka swinene . 
Hi katsile siku leri eka xiviko xa hina . 
Kunene hi vile ni miantswiso yo hlaya swinene . 
Hi vile vadyandzhaka va mbuyelo lowu hinkwawo . 
Ha ha ku burisana hi makete wa vuxin'we . 
Ha ha ku vulavula hi ku longoloxiwa ka mavito ya vatirhisi lava nga fambisiki kahle mahakelele ya swikweleti swa vona . 
Hi tivile hi ta swona ku ringana 15 wa malembe . 
Hi tivile hi ta sweswo ku ringana nkarhi wo leha . 
Hi tivile hi ta laha nkarhi lowu hinkwawo . 
Hi simekile ximfumo xiteji xo sungula xa vutihlanganisi ni vanhu . 
Hi se hi endlile matshalatshala yo hlaya swinene . 
Hi se hi vile ni ku humelela eka swivandla leswi hinkwaswo . 
Hi se hi vile ni ku humelela , kambe loku kongomaka etlhelo rihi ? 
Hi se hi endlile mikunguhato ya masungulo ya swa nawu . 
Hi se hi vile ni ku humelela ka kahle eka leswi . 
Hi se hi vile ni ku humelela loku khomekaka matlhelo hinkwawo . 
Hi endlile xihoxo lexi fanaka eka nkarhi lowu hundzeke . 
Hi ni swo tala ku tlula mpimo leswi hi fanelaka ku tirhana na swona . 
Hi ni swo tala ku swi endla eka xivandla lexi . 
Hi ni swo tala ku swi vula exikarhi ka hina . 
A hi dzanga hi vona xin'wana na xin'wana xa muxaka walowo . 
Hi hava pholisi leyi nga erivaleni ehenhla ka mhaka leyi . 
A hi ni ku tikeriwa eka ku amukela xikombelo lexi . 
A hi ni mianakanyo mayelana ni leswi nga ta humelela laha . 
Hi hava matimba ya xinawu ku endla sweswo . 
Hi hava masungulo ya xinawu eka xivandla lexi . 
Hi hava xilandzuri eka nsinya lowu . 
Hi hava swiphiqo swo karhi ni matiko lawa . 
A hi amukelanga xiyimo xo karhi eka leswi . 
A hi swi kotanga ku hlayisa leswi . 
A hi vanga lava hi nyikeke nhlamulo leyi khorwisaka . 
A hi vanga lava tivisiweke hi ta nhlengeletano yihi kumbe yihi . 
A hi vanga lava nyikiweke tlhelo rin'wana ro hlawula eka rona . 
A hi tirhanga kahle eka xiyenge xexo . 
A hi twanga hi ta makumu ya leswi . 
A hi tiendlelanga swi hi olovela . 
A hi se kota ku nyika leswi . 
Hi lemukile mhaka ya nkoka leyi u yi endleke . 
Sweswi hi fikile eka khona yo piringeja . 
Hi se hi fikelerile xiteji xa humeleriso . 
Hi se hi andlarile xiviko xa kahle swinene laha . 
Hi se hi andlarile matlhelo mambirhi lama ku nga hlawuriwaka eka wona eka mhakankulu leyi . 
Hi ni swiphiqo ni mimfumo yo hlaya . 
Hi ku tshembisile ku ku seketela eka leswi . 
Hi tshembisile hundzuluxo eka mhaka leyi . 
Hi fikelerile ntwanano eka ku hlaya ko sungula . 
Hi fikelerile makumu ya ajenda . 
Hi fikelerile makumu ya jekajekisano lowu . 
Hi ni xivangelo xa ku teka swivilelo leswi . 
Hi se hi vonile ku humelela ko hlaya loku endliweke . 
Hi se hi vonile nhlayo leyikulukumba ku tlurisa mpimo ya ku xaniseka . 
Hi se hi vonile hilaha leswi swi nga hetelelaka swi fikisile kona . 
Hi vekile swipakaniso swa ku tirhisiwa nakambe ka eneji . 
Hi sayinerile ku tirhisiwa ka pholisi ya swa vurimi . 
Hi ni swikombiso swa kahle swa nghingiriko wo tano . 
Hi ni ntirho wo tika lowu ha ha langutisaneke na wona . 
Hi vulavurile hi maendlelo ya ndlandlamuxo . 
Hi tiyisile nkoka wa tindhawu ta vukorhokeri hatimbirhi . 
Hi humelerile swinene eka mhaka leyi . 
Hi andlarile hundzuluxo mayelana ni leswi fambelanaka ni leswi . 
Hi andlarile hundzuluxo eka leswi fambelanaka ni leswi . 
Hi andlarile hundzuluxo lowu tiseke leswi . 
Hi andlarile mihundzuluxo ku ya hi ntwanano lowu fanaka . 
Hi lemukile kahle swikongomelo swa wena . 
Hi vulavurile eka mitirho yo tala . 
Hi tekile xiyimo lexi nga erivaleni swinene . 
Hi vulavurile swinene hi nkhuluko wa ku rhurha . 
Hi vulavurile hi leswi eka mitirho yo tala . 
Hi ni masungulo lama hi nga endlaka swo karhi ehenhla ka wona . 
Hi ni mijekajekisano ya xiyimo xa le henhla eka tlhelo ra hina . 
Hi se hi ri ni nawu wa milandzu . 
Hi ni nkarhi wa ku tsarisa mavonelo ya hina . 
Hi ni vutihlanganisi lebyi kongomeke ni vaaki . 
Hi ni swikongomelonkulu swo fana mayelana ni leswi . 
Hikokwalaho , hi papalatile vhoti yo hetelela . 
Hikokwalaho , hi hlawurile ku papalata ku vhota . 
Hikokwalaho , hi hlawurile ku seketela xiviko . 
Hikokwalaho , hi hlawurile ku seketela xitshunxo . 
Hikokwalaho , hi andlarile mihundzuluxo yitsongo ntsena . 
Hikokwalaho , hi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki na swiviko leswimbirhi . 
Hikokwalaho , hi vhotile , e-e eka xiviko . 
Hi ni mitwanano minharhu ya ku tiboha ku endla swo karhi leyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Hi fanele ku endla no tisirhelela . 
Hi fanele ku endla hi ndlela leyi fanaka mikarhi hinkwayo . 
Hi fanele ku amukela xiyimo lexi nga erivaleni laha . 
Hi fanele ku swi papalata hi matlhelo hinkwawo . 
Hi fanele ku va lava tshamaka va tlhomile tihlo eka xiyimo lexi . 
Hi fanele ku va erivaleni mayelana ni leswi sweswi . 
Hi fanele ku va lava tshembekeke eka vaaki va hina . 
Hi fanele ku va erivaleni kahle mayelana ni leswi . 
Hi fanele ku va erivaleni swinene eka leswi . 
Hi fanele ku va lava tshembekeke handle ka xitumbelelana mayelana ni leswi . 
Hi fanele ku va lava kombisaka ntsakelo wa ku teka nghingiriko . 
Hi fanele ku balekela sisiteme leyi . 
Hi fanele ku tisela vana ajenda . 
Hi fanele ku tisa kurhula eka xihlala . 
Hi fanele ku vumba tisisiteme leti hlayisekeke . 
Hi fanele ku ba nhlokomhaka . 
Hi fanele ku cinca endlelo ra matirhele . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi ndlela leyi sweswi . 
Hi fanele ku ya emahlweni no hlasela vuthororisi . 
Hi fanele ku tumbuluxa swiyimo swo antswa swa vutumbuluxi . 
Hi fanele ku tirhana ni ku hambana loku ko anama swinene ka nhluvukiso . 
Hi fanele ku hluvukisa vuxaka bya hina ni vona . 
Hi fanele ku tiendlela ntirhokaya wa hina . 
Hi fanele ku endla swin'wana mayelana ni mutshoveri hi ndlela ya vutihlamuleri . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku mphakelo wu fambelana ni nkoxo . 
Hi fanele ku langutisana ni xiphiqo lexi hi vurhena . 
Hi fanele ku langutisana ni ntiyiso . 
Hi fanele ku kuma ndhawu ya le xikarhi laha . 
Hi fanele ku vuyisela mpfuno endleleni wa yona . 
Hi fanele ku fika ehenhla ka nkayakayo wa ndhawu ya vukorhokeri . 
Hi fanele ku va ni swiyimo leswi tengeke swa mphikizano . 
Hi fanele ku dyondza hilaha hi nga endlaka sweswo hakona . 
Hi fanele ku kuma tidyondzo eka mhaka leyi yo rhanga . 
Hi fanele ku hanya hi leswi nga kwalano . 
Hi fanele ku hanya eka misava ya xiviri . 
Hi fanele ku langutisa swilo leswi swin'we . 
Hi fanele ku langutisa leswi kahle swinene . 
Hi fanele ku langutisa leswi hi swi endlaka . 
Hi fanele ku tisa ku humelela eka swona . 
Hi fanele ku swi endla maendlelo ya tindlela timbirhi . 
Hi fanele ku ya emahlweni ehenhla ka masungulo yalawa . 
Hi fanele ku nyika tihlamulo eka vaaki . 
Hi fanele ku nyika xivandla xa matshalatshala lamantshwa . 
Hi fanele ku swi yimisa sweswo . 
Hi fanele ku lulamisa yindlu ya hina . 
Hi fanele ku tshama ni xiyimo lexi . 
Hi fanele ku lemuka leswaku ku vekiwa ka swikumiwa swa hanya . 
Hi fanele ku khomelela swi tiya eka xikongomelotsongo lexi . 
Hi fanele ku xi vonisa leswi xi nga xiswona . 
Hi fanele ku tshama hi khomanile , vamanana na vatatana . 
Hi fanele ku twa ku vava hi switandzhaku swa leswi . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni mihluvukiso yaleyo . 
Hi fanele ku ringeta ku kuma xitirho xin'wana . 
Hi fanele ku hundzuluxela nyingiso wa hina eka leswi . 
Hi fanele ku tirha ku endla leswaku swi fambelana . 
Hi ni oyili yimbisi na gasi switsongo swinene . 
Hi khomanile eka ku tumbuluxa mali yin'we . 
Hi tirhanile na swona swinene ngopfu eka sweswo . 
Hi tirherile leswi ku ringana malembe yo tala . 
Tanihileswi u vulaka , hi ni makete wa n'wayexe . 
Ku ya hi matimba ya matitwele yalawa , hi antswisile nawu . 
Hi twa nkhuwelo wa xitshunxo xa swa tipolotiki . 
Hi twile hi ta leswi emasunguleni ya jekajekisano . 
Eka jekajekisano lowu hundzeke hi twile hi ta mati . 
Hi tshemba leswaku swi ta amukeleka eka vona . 
Hi tshemba leswaku ku ta endliwa ku humelela eka ndlandlamuxo . 
Hi tshemba leswaku ku ta fikeleriwa ntwanano wo karhi . 
Hi tshamba leswaku eku heteleleni hi ta humelela . 
Hi tshemba leswaku swi humelela hi ku endla sweswo . 
Hi tshemba leswaku mitlawa yin'wana yi ta swi xixima sweswo . 
Hi tshemba leswaku matshalatshala ya hina ya ta humelela . 
Hi tshamba leswaku ku ta va ni ku cinca . 
Hi tshemba leswaku hundzuluxo lowu wu ta amukeriwa . 
Hi tshemba leswaku leswi i goza leri yisaka emahlweni . 
Hi tshemba leswaku hi ta humelela eka leswi . 
Hi tshemba leswaku u ta swi nyika mpfumelelo . 
Hi tshemba leswaku leswi a swi nga vi nandzu . 
Hina eka ntlawa wa hina hi pfumelela swinene ngopfu eka sweswo . 
Mundzuku hi ni ntsakelo wa ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni ntwanano lowu nga enetisiki swilaveko leswi pimiweke . 
Ho fanela ntsena ku langutisa eka mepe . 
Hi tshamela ro vuyela eka xiyimo xo fana . 
Hi tiva hi ta mitlhontlho leyi nga emahlweni ka hina . 
Hi tiva hi ta ku onhiwa ka vululami bya ntumbuluko . 
Hi tiva hilaha nhlawulo lowu wu nga ta va wa nkoka hakona . 
Hi tiva leswaku i vangani va vona va nga vana . 
Hi tiva hilaha timhaka leti ti nga ahluriwaka hakona . 
Ha swi tiva leswaku ndzinganiso wu nga fikeleriwa . 
Ha swi tiva leswaku swo tala swi famba hi ndlela leyi hoxekeke . 
Ha swi tiva leswaku u ni vuswikoti eka xin'wana na xin'wana . 
Ha swi tiva leswaku i mhaka ya nkoka . 
Ha swi tiva leswaku swo tala swa ha fanela ku endliwa . 
Ha swi tiva leswaku leswi swi fularheleke hi swona swa ntiyiso . 
Ha swi tiva leswaku misava a yi tenganga . 
Ha swi tiva leswaku ku ni xiphiqo xa ntiyiso . 
Ha swi tiva leswaku leswi swi nga ka swi nga endliwi hi siku rin'we . 
Ha swi tiva leswaku leswi i tlhontlho wo tika . 
Ha swi tiva leswaku leswi i phurojeke ya swa tipolotiki . 
Ha swi tiva leswaku leswi hi leswi nga eku humeleleni . 
Ha swi tiva leswaku ku twisa ku vava swa ha ya emahlweni . 
Ha swi tiva leswaku hi fanele ku va vaxiviri . 
Ha swi tiva leswaku leswi i xiphemu xa nkoka swinene . 
Hi hanya eka nkarhi wa mitlhontlho leyikulu swinene . 
Namuntlha hi hanya hi kurhula , ntshuxeko na xidemokirasi . 
Hi langutisela ku cinca ko karhi eka vumundzuku . 
Hi langutisela xiletelo lembe leri taka . 
Hi langutisela mihluvukiso eka vumundzuku . 
Hi langutisela ku humelela eka xivandla lexi . 
Hi langutisela ku vona mivuyelo ya kahle . 
Hi langutisela ku tirha na wena kusuhi swinene . 
Hi langutisa eka sweswo hi xihatla lexi kotekaka . 
Hi endla leswaku swi va erivaleni laha ku nga ni swiphiqo . 
Hi kotile ku twanana eka hungu ro karhi ra mahlanganelwa . 
Hi nga ha fanela ku swi endzela nakambe eka vumundzuku . 
Hi nga ha vula leswaku hi swi twile hinkwaswo . 
Hi vula leswi naswona hi pfumela eka swona . 
Hi fanele ku papalata ku vhotela xiviko lexi . 
Hi fanele ku amukela leswaku lowu i nandzu . 
Hi fanele ku endla ku ya hi misinya ya hina . 
Hi fanele ku endla ku ya hi maanakanyelo lawa . 
Hi fanele ku endla sweswi ku sirhelela vumundzuku bya vona . 
Hi fanele ku endla naswona hi fanela ku swi endla hi xihatla . 
Hi fanela ku amukela xitshunxo xa vutihlamuleri no va xa nkarhi wo leha . 
Hinkwerhu ka hina hi fanele ku titwa mayelana ni vutihlamuleri lebyi . 
Hinkwerhu ka hina hi fanele ku tinghenisa eka maendlelo lama . 
Hinkwerhu ka hina hi fanele ku endla hi matimba lamakulu swinene ku pfuna . 
Hinkwerhu ka hina hi fanele ku kokisana swin'we eka nyimpi leyi . 
Hinkwerhu ka hina hi fanele ku tirha swin'we eka matshalatshala lama . 
Hi fanele ku tlhela hi lulamisa swivangelo swa vuthororisi . 
Hi fanele ku tlhela hi va erivaleni eka leswi . 
Hi fanele ku tlhela hi ya emahlweni no humelerisa mihundzuluxo leyin'wana . 
Hi fanele ku tlhela hi endla tano hikokwalaho ka swivangelo swa xidemokiratiki . 
Hi fanele ku tlhela hi endla sweswo eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku tlhela hi va ni switirho swa ntirhisano wa swa tipolotiki . 
Hi fanele ku tlhela hi va ni vusirheleri byin'wana byo tala no antswa swinene . 
Hi fanele ku tlhela hi va ni vamanana etibangi . 
Hi fanele ku tlhela hi langutisa eka mahungu ya kahle . 
Hi fanele ku tlhela hi endla ku humelela eka levhele ya misava hinkwayo . 
Hi fanele ku tlhela hi angula eka nkarhi lowutsongo . 
Hi fanele ku tlhela hi tshikilela eka nkoka wa ndzavisiso . 
Ha fanela naswona hi lava ku sirhelela vana . 
Ha fanela naswona hi ta kambela leswi ekusuhi swinene . 
Hi fanele ku vutisa leswaku hikokwalaho ka yini swi ri karhi swi humelela . 
Hi fanele ku hlela mivuyelo leyi khomekaka eka leswi . 
Hi fanele ku papalata swihumelelo swa muxaka walowo eka vumundzuku . 
Hi fanele ku kota ku angula eka leswi . 
Hi fanele ku leteriwa hi ntlakuso wa nkoka wa nhlayiseko wa vanhu . 
Hi fanele ku va ni vuswikoti lebyi hetisekeke no hatlisa swinene . 
Hi fanele ku kongoma swinene eka switatimende swa hina . 
Hi fanele ku va lava tilulamiseleke ku cinca ka matimba loku ko leha . 
Hi fanele ku va lava nga erivaleni swinene eka mhaka yaleyo ya nkoka . 
Hi fanele ku va vaxiviri mayelana ni xiyimo xin'we xo karhi . 
Hi fanele ku va ni ntiyiso lowu tiyeke eka leswi hi lavaka swona . 
Hi fanele ku va lava ringanisiweke kahle swinene eka endlelo ra hina . 
Hi fanele ku va lava hananaka eka leswi . 
Hi fanele ku tisa ku cinca eka xivandla lexi . 
Hi fanele ku vuya eka timhaka leti nakambe . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni switandzhaku leswi . 
Hi fanele ku ya emahlweni no humelerisa ku swi xopela hi tihlo ra vurhon'wana . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi va nyika nseketelo . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi langutisa mhaka leyi . 
Hi fanele ku tirhana ni leswi kusuka exikarhi . 
Hi fanele ku tumbuluxa pholisi leyi nga ta tirha . 
Hi fanele ku endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku pfuna . 
Hi fanele ku endla hinkwaswo ku swi sivela ku ya emahlweni . 
Hi fanele ku endla hinkwaswo ku swi susa hi matimba . 
Hi fanele ku endla swo tala ku endla leswaku mitsengo ya le handle yi va leyi fanaka ni ya laha ndzeni . 
Hi fanele ku endla swo tala ku tlakusa phurofayili ya swona . 
Hi fanele ku endla swo tala ku tsemelela mindzilakana . 
Hi fanele ku endlela vanhu lava ha riki lavatsongo swin'wana swo tala . 
Hi fanele ku endla xilo xin'we hi nkarhi wun'we . 
Hi fanele ku endla swa hina swa kahle swinene ku tlula hinkwaswo ku swi sirhelela . 
Hi fanele ku endla leswi hi ndlela yo hola . 
Hi fanele ku endla leswi ku sirhelela vumaki . 
Hi fanele ku endla nawu wa leswi . 
Hi fanele ku nghena eka jekajekisano mayelana na leswi yisekaka emahlweni . 
Hi fanele ku tiyisisa ntirhisano lowo olova eka xivandla . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku ku cincacinca ka tinguva swa hungutiwa . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku vutinyiketeri lebyi bya hlayisiwa . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku vangwa leri ra hungutiwa . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi nyika switshembiso swa hina . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi humesa nawu lowu tiyeke no hlanganisa . 
Hi fanele ku tiyisisa mfambafambo wa vanhu lowu ntshuxekeke . 
Hi fanele ku tlhela hi lwisana ni van'wana . 
Hambiswiritano , hi fanele ku hetelela hi ku teka goza ro sungula . 
Hi fanele ku kuma ndlela ya ku swi yimisa . 
Hi fanele ku kuma nhlamulo ya swivutiso leswi . 
Hi fanele ku kuma tindlela ta ku avela mali eka sisiteme leyi . 
Hi fanele ku kuma tindlela ta ku hlayisa swivandla leswi . 
Hi fanele ku kuma tindlela ta ku nyika mpfuno wa swa vumunhu . 
Hi fanele ku pakanisa eka timhaka ta nkoka leti salaka . 
Hi fanele ku fambela ekule ni endlelo ra swiphemuphemu . 
Hi fanele ku tshamisekisa swilo swa hina kahle . 
Hi fanele ku ya etshakwini ra swilo . 
Hi fanele ku nyika nseketelo wa hina hinkwawo eka leswi . 
Hi fanele ku nyika nseketelo wa swa tipolotiki eka maendlelo lama fambaka hi ndlela leyi . 
Hi fanele ku va nyika xivumbeko xo karhi xa ku tshemba ko karhi . 
Hi fanele ku nyika tindlela ta ku humelela . 
Hi fanele ku khoma leswi swinene xikan'we no va swo hetelela . 
Hi fanele ku va ni qhinga ra vundzhaku eka leswi . 
Hi fanele ku va ni nhlamulo leyi nga erivaleni eka leswi . 
Hi fanele ku va ni levhele ya le henhla ya ku navela ku fikelela swa kahle swa xiyimo xa le henhla . 
Hi fanele ku va ni xiyimo lexi nga ni vumbhoni bya ku nga hlayisekanga . 
Hi fanele ku va ni jekajekisano lowu humelelaka eka leswi . 
Hi fanele ku va ni milawu leyi bohaka eka leswi . 
Hi fanele ku va ni mitwanano leyi ringananaka ni matiko man'wana . 
Hi fanele ku va ni vurhena bya ku swi vutisa . 
Hi fanele ku va ni vurhena bya ku vula sweswo . 
Hi fanele ku pfuna matiko lama sweleke swinene ku endla leswi . 
Hi fanele ku va pfuna ku tirhana ni xiphiqo xexo . 
Hi fanele ku tshemba leswaku va ta susiwa . 
Hi fanele ku antswisa vuswikoti bya hina bya ku endla sweswo . 
Hi fanele ku sindzisa leswaku timhaka teto ta nkoka ta xiximiwa . 
Hi fanele ku vekisa eka rihanyo , dyondzo na vuleteri . 
Hi fanele ku vekisa swinene eka ndzavisiso na nhluvukiso . 
Hi fanele ku veka tihlo ra vukari eka leswi . 
Hi fanele ku veka tihlo ra vukari eka xiyimo lexi . 
Hi fanele ku hlayissa leswi hi swi boheke . 
Hi fanele ku tiva ndhurho lowu swi nga ta koxa wona . 
Hi fanele ku tiva loko nawu wu ri karhi wu tirha . 
Hi fanele ku va makombandlela eka nyimpi leyi . 
Hi fanele ku dyondza kusuka eka tidyondzo ta leswi . 
Hi fanele ku dyondza eka ku hluleka loku xikan'wekan'we . 
Hi fanele ku dyondza kusuka eka leswi ku endlela vumundzuku . 
Hi fanele ku kuma dyondzo kusuka eka nandzu lowu . 
Hi fanele ku endla ku hambana ko karhi exikarhi ka swivangelo leswi . 
Hi fanele ku endla xikombiso xa xiletelo lexi . 
Hi fanele ku endla ku humelela ko hlaya eka tlhelo leri . 
Hi fanele ku endla ku humelela eka swivandlankulu swa ntlhanu . 
Hi fanele ku suka eka marito ku ya eka swendlo . 
Hi fanele ku hundzela eka switiko swa eneji leyi tirhisiwaka nakambe . 
A hi fanelanga hambitano ku ya emahlweni hi swi tisa . 
A hi fanelanga ku pfumelela ku vuya ka ntolovelo wa ku sirhelela vumaki bya tiko eka mphikizano wa matikomambe hi ku hakerisa xibalo xa leswi xaviwaka kusuka ematikweni ya le handle . 
A hi fanelanga ku tipfumelela ku pfukiwa . 
A hi fanelanga tipfumelela ku tshemba eka sweswo . 
A hi fanelanga ku va pfumelela ku humesa ndlandlamuxo endleleni . 
A hi fanelanga ku kumeka hi hlundzukisiwile hi mhaka leyi . 
A hi fanelanga ku hlawula exikarhi ka nsirhelelo na ntshuxeko . 
A hi fanelanga ku tsipa tihlo eka sweswo . 
Hambiswiritano , a hi fanelanga ku hluleka ra vumbirhi . 
A hi fanelanga ku hluleka hi rin'wana ra matlhelo , vamanana na vatatana ! 
A hi fanelanga ku swi tshikela eka ntshikilelo wa vaaki . 
A hi fanelanga ku salela endzhaku eka leswi . 
A hi fanelanga ku lahlekela hi xikongomelotsongo lexi . 
A hi fanelanga ku endla xihoxo xo fana kambirhi . 
A hi fanelanga ku rhumela rungula leri hoxekeke . 
A hi fanelanga ku yimela leswi nakambe . 
A hi fanelanga ku ehleketa hi swona tanihi n'wayexe . 
A hi fanelanga ku tekela ehansi masiku yo tika lama ha taka . 
A hi fanelanga ku tekela ehansi swa kahle swa ikhonomi hi rin'we ra matlhelo mambirhi . 
Hambiswiritano , a hi fanelanga ku lan'wa vutihlamuleri byin'wana na byin'wana . 
Hambiswiritano , a hi fanelanga ku balekela leswi . 
Sweswi hi fanele ku endla swo fana ni swa xihahampfhuka . 
Sweswi hi fanele ku ya emahlweni na ntirho wa hina . 
Sweswi hi fanele ku teka nkateko lowu nga emahlweni ka hina . 
Sweswi hi fanele ku ringeta ku hetisa maendlelo . 
Hi fanele ku va nyika swakahle swa vumundzuku . 
Hi fanele ku kongomisa nyingiso wa hina lowukulu eka timhaka leti . 
Hi fanele ku va hlohletela ku va lava pfulekeke swinene . 
Hi fanele ku sivela mitolovelo ya muxaka walowo eka vumundzuku . 
Hi fanele ku sivela ku humelela ka leswi hi matlhelo hinkwawo . 
Hi fanele ku sirhelela rihanyo ra vaaki va hina . 
Hi fanele ku nyika mfikelelo eka vukorhokeri bya timakete . 
Hi fanele ku nyika mpfuno wa nkarhi wo leha eka xivandla lexi . 
Hi fanele ku vekela nghimeto eka nhlaselo wa xibalo . 
Hi fanele ku herisa xiyimo lexi . 
Hi fanele ku veka mhaka eka mhakankulu ya swa matimu . 
Hi fanele ku veka nkunguhato lowu eka mhakankulu ya wona . 
Hi fanele ku fikelela ntwanano ni xiyenge xa mphakelo . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni nhlawulo lowu endliwaka . 
Hi fanele ku tshama hi ri karhi hi tsundzuka vatwisiwakuvava mikarhi hinkwayo . 
Hi fanele ku tsundzuxa vaaki va hina hi mhaka yaleyo ya ntiyiso . 
Hi fanele ku yimela vatirhisi hi ndlela ya xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo hilaha hi nga kotaka hakona . 
Hi fanele ku xixima vuqghino bya xiyenge xa 5 . 
Hi fanele ku xixima vutinyiketeri lebyi hi byi endleke . 
Hi fanele ku xixima nhlamuselo ya marito . 
Hi fanele ku tshamisekisa timakete ta swa timali . 
Hi fanele ku swi paluxa hi ndlela leyi swi nga xiswona . 
Hi fanele ku sirhelela masungulo ya ku humelela loku . 
Hi fanele ku sirhelela mfanelo ya matipaluxele lama ntshuxekeke . 
Hi fanele ku swi vula , hi fanele ku swi lemuka . 
Hi fanele ku vula leswaku hi kumeka hi ri lava nga enetisekangiki hikokwalaho ka swin'wana swo karhi . 
Hi fanele ku vona makumu ya endlelo leri . 
Hi fanele ku lavana ni ku endla leswaku magondzo ya hina ya va lama hlayisekeke . 
Hi fanele ku byarha vutihlamuleri bya hina eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku yimela ntshuxeko wa ripfumelo . 
Hi fanele ku yimisa nyimpi leyi hoxekeke ya ku lwisana ni vuthororisi . 
Hi fanele ku seketela vatirhi va swa rihanyo eka ku hluvukisa matiko . 
Hi fanele ku seketela xivangelo xa vanhu lava . 
Hi fanele ku seketela matshalatshala ya vufambisi lebyi . 
Hi fanele ku seketela mhaka ya swivandla leswi pfalekeke . 
Hi fanele ku teka swa kahle swa mikateko leyi hinkwayo . 
Hi fanele ku swi tekela enhlokweni swinene hi matlhelo mambirhi . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni vonelo leri ra tioditara . 
Hi fanele ku teka magoza ya ku hundzuluxa nawu lowu . 
Hi fanele ku teka magoza ya ku lulamisa ku nga ringanani loku . 
Hi fanele ku teka magoza ya ku tiyisisa nkalatshamiseko wa vona . 
Hi fanele ku teka swipimelo swo tika eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku kongomisa miehleketo ya hina swinene eka mikanerisano leyi yaka emahlweni . 
Hikokwalaho , hi fanele ku kuma swihlovo swin'wana swa timali . 
Hi fanele ku ringeta ku tiyisisa nsirhelelo lowukulu wa maphorisa . 
Hi fanele ku jikisela nyingiso wa hina eka timhaka leti . 
Hi fanele ku tirha eka tlhelo ra nkoka leri anameke swinene . 
Hi fanele ku tirha swin'we ku hlula swiphiqo swa hina . 
Hi fanele ku tirha swin'we ku tirhana ni tlhontlho lowu . 
Hambiswiritano , hi fanele ku va lava khomelelaka eka leswi hi tshembaka swona eka swikoxo swa hina . 
Hambiswiritano , hi fanele ku tirhisa xiyimo xa xilemukiso . 
Hambiswiritano , hi fanele ku va ni swivandla leswi nga erivaleni swa xipakaniso . 
Hi fanele ku va ni nkucetelo wa swa tipolotiki eka xihumelelo xin'wana na xin'wana . 
Ku ya hi vonelo ra mina , hi fanele ku tshama hi lemukile swinene . 
Hakunene hi fanele ku sirhelela mfanelo ya vukhondzi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku humesa vonelo ra hina eka leswi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku ya emahlweni eka ntirho lowu . 
Hikokwalaho , hi fanele ku tlanga xiphemu eka leswi . 
Hi dinga mpimanyeto lowu pakanisaka swinene . 
Hi dinga ku cinca eka vonelo leri nga kona . 
Hi dinga vumundzuku bya vana va hina lebyi nga erivaleni . 
Hi dinga xiyimo lexi nga erivaleni xa swa milawu ya van'wamapurasi . 
Hi dinga vusirheleri lebyi fanaka na qhinga ra vusirheleri . 
Hi dinga xiletelo xa xivumbeko xo nava hi ku andlaleka xihansi hi ntumbuluko . 
Hi dinga vukhondzi bya vumunhu na pholisi ya ku amukeriwa ka vanhu va matikomambe etikweni . 
Hi dinga pholisi ya matiko hinkwawo . 
Hi dinga xivono xa ikhonomi ya makete . 
Hi dinga nhlamulo eka nkayakayo lowu nga kona sweswi ! 
Hi dinga leswaku eku heteleleni hi tlhavela emahlweni . 
Hi dinga mbhasiso wa timhaka eka yin'wana ya mitlawa . 
Hi dinga n'wangulano naswona hi lava n'wangulano lowu . 
Hi dinga vun'winyi lebyikulu bya swa tipolotiki bya jekajekisano lowu . 
Ha swi dinga naswona ntirho i wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Ha swi dinga naswona hi swi dinga hi xihatla swinene . 
Hi dinga matshalatshala lamantshwa ku lulamisa ntlimbo . 
Hi dinga vun'winyi bya swa tipolotiki bya le ka levhele ya le henhla ku tlula hinkwato . 
Hi dinga switshunxo leswi amukelekaka eka un'wana na un'wana . 
Hambiswiritano , hi dinga tindlela ta ku endla tano . 
Hi dinga ku herisa vusweti emisaveni . 
Hi dinga ku endla hi xihatla hilaha swi kotekaka hakona . 
Hi dinga ku endla hi ndlela leyi tisaka xitshunxo eka nandzu lowu . 
Hi dinga ku lulamisa no ahlula xiphiqo lexi . 
Hi tlhela hi dinga ku tekela sweswo enhlokweni . 
Hi dinga ku endla swo fana naswona swo fanela ku va tano . 
Hi dinga ku hlamula swivutiso swo hlaya swinene . 
Hi dinga ku papalata leswi hi matlhelo hinkwawo . 
Hi dinga ku papalata leswi eka minongonoko ya vumundzuku . 
Hi dinga ku kota ku kombeta sweswo . 
Hi dinga ku va lava lemukaka timhaka leti . 
Hi dinga ku hola eka xiyimo lexi . 
Hi dinga ku tirha hi ndlela leyi fanaka mikarhi hinkwayo eka xivandla lexi . 
Hi dinga ku va lava tshamaka va tlhomile tihlo no va ni matikhomelo lamanene . 
Hi dinga ku tsema ndzhendzheleko lowu wa madzolonga . 
Hi dinga ku cinca ndlela leyi hi ehleketaka ha yona . 
Hi dinga ku tekela enhlokweni hinkwaswo swa leswi . 
Hi dinga ku hambanisa exikarhi ka vuxokoxoko na vunavetisi . 
Hi dinga ku hambanisa exikarhi ka timhaka timbirhi laha . 
Mpfumalankateko , hi dinga ku swi endla mikarhi hinkwayo . 
Hi dinga ku swi endla swinene ku tlula ku hlamusela . 
Hi dinga ku va hlohletela ku endla sweswo . 
Hi dinga ku langutisana ni mhaka yaleyo ya ntiyiso . 
Hi dinga ku langutisana ni mitlhontlho leyi . 
Hi dinga ku kuma xitshunxo xa leswi . 
Hi dinga ku kuma switshunxo eka leswi hi xihatla . 
Hi dinga ku kuma ndlela ya ku huma eka leswi swin'we . 
Hi dinga ku ya emahlweni ni pholisi ya mitirho . 
Hi dinga ku kuma ncico eka maendlelo . 
Hi dinga ku ku kuma kahle swilo switsongo . 
Hi dinga ku endla leswaku swilo leswi swi kumeka swi ri eku fambeni nakambekambe . 
Hi dinga ku nyika nyingiso wa hina eka sweswo . 
Hi dinga ku nyika vanhu va hina lava ha riki lavatsongo xindzhuti . 
Hi dinga ku fambisana swin'we ku yisa emahlweni eka gondzo leri . 
Hi dinga ku va ni mbulavulo wo karhi lowu kongomeke laha . 
Hi dinga ku va ni moya wa 1989 . 
Hi dinga ku humelerisa pholisi leyi fanaka ya eneji . 
Hi dinga ku antswisa maendlelo ya cincacinco eka xivandla lexi . 
Hi dinga ku engetela ntsengo wa timali . 
Hi dinga ku tiva leswi swikongomelotsongo swa hina swi nga swona . 
Hi dinga ku tiva leswi hi nga eku swi endleni . 
Hi dinga ku tiva xivangelo xa ku va vanhu va ri eku teni . 
Hi dinga ku langutisa eka swivutiso leswi hi matimba swinene . 
Hi dinga ku langutisa eka leswi nga le ku humeleleni . 
Hi dinga ku langutisa kahle eka sweswo . 
Hi dinga ku endla swikoxo swa matlhelo mambirhi havumbirhi bya wona . 
Hi dinga ku endla ku humelela eka xivandla lexi . 
Hi dinga ku endla matshalatshala lama faneleke laha . 
Hi dinga ku endla leswaku minongonoko yi va leyi nga landzeleliki ngopfu tindlela leto leha ngopfu ta mapasiselo . 
Hi dinga ku fambela ekule ni mbalango wa ku mukelana . 
Hi dinga ku suka eka nsinya hi ya eka ku endla kunene . 
Hi dinga ku suka eka marito hi ya eka swendlo . 
Hi dinga ku fambela eka tlhelo leri ri fularheke . 
Hi dinga ku yisa maendlelo ya misava hinkwayo emahlweni . 
Hi dinga ku kongomisa nyingiso wa hina eka sweswo . 
Hi dinga ku rhangisa emahlweni ku lwisana ni ku encenyeta matsalele ya xinawu hi ndlela ya vukanganyisi . 
Hi dinga ku tlakusa mitirho eka swivandla swa le matikoxikaya . 
Hi fanele ku swi fikisa emakumu sweswo . 
Hi dinga ku hunguta ku humesiwa ka ximusi hikokwalaho ka mbuyelo wa kona . 
Hi dinga ku tshama hi ri lava lemukeke eka mhaka leyi . 
Hi dinga ku titsundzuxa hi mixungeto . 
Hi dinga ku lulamisa leswi eka komiti . 
Hi dinga ku xixima milawu leyi hi nga na yona . 
Hi dinga ku tlherisela endzhaku ndlela leyi ya maehleketelo . 
Hi dinga ku rhumela hungu leri nga erivaleni . 
Hi dinga ku rhumela hungu leri nga riki ni tihlamuselo to tala to hambana . 
Hi dinga ku tivekela xikombiso xa kahle xa hina vinyi . 
Hi dinga ku endla leswaku mikanerisano yi kumeka yi ri karhi yi famba . 
Hi dinga ku lwisana swinene ni vusweti na mpfumaleko wa mitirho . 
Hi dinga ku tirhana ni leswi hi eneji ya ntiyiso . 
Hi dinga ku teka ndlela leyi tirhaka ku fana mikarhi hinkwayo . 
Hi dinga ku tekela mhaka leyi ya ntiyiso enhlokweni . 
Hi dinga ku tiyimisela ku hlamusela sweswo kahle . 
Hi dinga ku teka swipimelo swa nkarhi wa le xikarhi na wo leha . 
Hi dinga ku teka magoza ya ku lwisana ni leswi . 
Hi dinga ku ringeta ku paluxa mitsakelo leyi fanaka . 
Hi dinga ku ringeta ku cinca ntshikilelo walowo . 
Hi dinga ku twisisa na ku seketela timhaka leti . 
Hi dinga ku tirha swin'we ku kuma swakudya swo antswa . 
Hi dinga wena ku teka goza leri tisaka xitshunxo . 
A ha ha swi lavi ku tirhisa mafurha ya fosili . 
Hi lemuka leswaku a swi hangalasiwile hi 2003 . 
Sweswi hi ta eka nkunguhato mayelana ni vulombe . 
Sweswi hi fikile eka xiletelo xa vunharhu lexi kunguhatiweke . 
Sweswi hi ni nkarhi wa ku lulamisa leswi . 
Sweswi hi ni xitirho xa masungulo , yuro . 
Sweswi hi ni xitirho xa ku kambisisa sweswo . 
Sweswi hi ni nkateko wa ku cinca leswi . 
Sweswi hi ni nkateko wa ku hlohletela maendlelo ya ku hambanahambana . 
Sweswi hi ni tiphurojeke leti ringaneke eka xivandla lexi . 
Sweswi hi ni nhlayo leyi hundzaka 20 miliyoni ya lava nga riki ni mitirho . 
Sweswi hi tiva mongo wa mhaka . 
Sweswi hi ya eka endlelo ra ku koka mahlo . 
Sweswi hi dinga ku endla leswaku sweswo swi tirha . 
Sweswi hi dinga ku teka ndlela leyi tiyeke swinene . 
Sweswi hi fanele ntsena ku rindzela mbuyelo . 
Hi kumile vutikayiveti hi ku xaxamela na mitila yo lulama 
Kotala hi endla ku antswa swinene ku tlula hilaha hi ehleketaka hakona . 
A hi fanele ku kongomisa eka swiga swa masungulo . 
A hi fanele ku tirhisa xivandlanene xa ntiyiso wolowo . 
Hi boheka ku nyika mphalalo na mpfuno eka vaxanisiwa . 
Hi boheka ku endlela matiko hinkwawo lama endleke xikombelo . 
Hi boheka ku nyika vukorhokeri lebyi eka lembexigidi leri landzelaka . 
Hi boheka ku endla leswi eka vana va hina na vatukulu . 
Hakunene hi tshemba leswaku leswi i nxaniso . 
Hakunene a nge endli swihi kumbe swihi swo tlula sweswo . 
Hakunene ha swi lava kuma vanakulobye wo tshembeka . 
Hakunene ha swi lava ku tirha eka leswi . 
Hakunene hi boheka ku languta leswi nakambe . 
Hakunene hi boheka ku langutisisa mhaka leyi . 
Hakunene hi boheka ku teka goza hi mayelana na sweswo . 
Hakunene hi lava vulavisisi bya nhlohlotelo eka leswi . 
Hakunene hi lava ku tiva ku hikwalaho ka yini swi humelerile . 
Hakunene hi lava ku tiyisa swinawana swa hina . 
Hakunene hi lava ku tirha ehenhla ka vunkotaangarhelo . 
Hakunene hi boheka ku endlela vaxanisiwa hinkwavo . 
Hakunene hi fanele ku teka vutihlamuleri bya nhlayiseko wa swiharhi . 
Hi tekela enhlokweni na ku seketela ya ku tereka . 
Hi tekela enhlokweni leswaku ajenda yi tele swinene . 
Hi ala ku nghenelela eka ntlangu lowu . 
Hi teka leswi tanihi goza ro aka swinene . 
Hi khomiwa hi tingana ku va ku cinca ka hina ku nga pasisiwangi . 
Hi khomiwa hi tingana ku va swiringanyeto swa hina swi ariwile . 
Ha xi ala naswona hi ta vhota hi hambana . 
Hi tama ha ha tibohelele eka n'wangulano wa timfanelo ta ximunhu . 
Hi hlayisa mfanelo eka vhoti yo hetelela . 
Hi rhambile hi ndlela yo lulama antswiso eka ndhawu yaleyo . 
Hi xungeta ku va hi phaseka eka sisteme leyi . 
Hi vula naswona hi tshemba leswaku xi endlile . 
Hi ri e-e eka mixaka hinkwayo ya vunghwavava . 
Hi vula leswaku vatirhi va boheka ku olova . 
Hi vona hoxa ka hina xandla eka hinkwaswo ka sweswo . 
Hi vona sweswo hi ku landza timfanelo ta ximunhu . 
Hi tikomba hi nga koti ku yimisa lexi . 
Hi rhumela ku navelela ka hina ka leswinene eka matlhelo hamambirhi . 
Hi lulamisa nhlayiso lowukulu hi qhinga ra ku thoriwa . 
Hi ta languta leswi hi ku famba ka nkarhi . 
Hi ta va hi endla tano , hambi ko humelela yini na yini . 
Hi ta khumbeka eka endlelo leri na rona . 
A hi nga ta swi kota ku endla leswi hi swi tshembiseke . 
Hi ta teka goza hakunene eka mhaka leyi . 
Hi ta jekajekisana leswi loko nkarhi wu ta . 
Hi ta endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku xi tirhisa . 
Hi ta boheka ku teka goza hi ku hatlisa na hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Hi ta boheka ku va na vunhenha swinene hi mpimo wo karhi 
Hi ta boheka ku tirhana na swivangelo leswiya . 
Hi ta boheka ku jekajekisana sweswo na swona . 
Hi ta boheka ku kuma ndlela leyi yo kwatsa swinene . 
Hi ta boheka ku lwela timfanelo leti . 
Hi ta boheka ku tirha hi sweswo switsongo swi nga kona . 
Hi ta ku bohelela eka hinkwaswo swa swona . 
Hi ta boheka ntsena ku yima hi vona . 
Hi ta boheka ku tshama hi vekile tihlo eka lexi . 
Hi ta veka tihlo ra vulanguteri eka swilo . 
Hi ta langutisisa mhaka leyi hi vukheta lebyikulu swonghasi . 
Hi ta tirhisa swivandlanene leswi hinkwaswo . 
A hi nga ta swi amukela sweswo ehansi ka swiyimo swihi kumbe swihi . 
Hi ta ya emahlweni sweswi eka njhekajekisano . 
Hi ta hundzela sweswi eka xivulavuri lexi landzelaka . 
Hi ta vuyela eka mhaka leyin'wana endzhaku ka nkarhi . 
Hi ta vona vumbhoni bya sweswo nhlekanhi lowu . 
Hi ta vona hilaha lexi xi tirhaka hakona loko xi tirhisiwa . 
Hi ta vona leswi xi swi endlaka hi xona . 
Hi ta vona ku i rini leswi swi nga endliwaka . 
Hi ta yimisa nkarhinyana njhekajekisano eka xiga lexi . 
Hi ta va hi ri eku vhoteni hikokwalaho hi hambana na xiviko lexi . 
A hi nga ta vhotela hikokwalaho xiviko lexi . 
Hi ta ya emahlweni hikwalaho ka sweswo eka vhoti . 
Hi ta ringeta ku endla ku antswa nkarhi lowu taka . 
Hi ta ringeta ku ya emahlweni na sweswo . 
Hi ta vhota hilaha swi faneleke hakona ku nga ri khale ngopfu . 
Hi ta va yimela va nghena . 
Hi ta , hakunene , kanela mikongomelo yo hambanahambana . 
Hi avelana vonelo ra wena na le ka xiga lexi . 
Hi fanele hinkwerhu hi nghenelela eka njhekajekisano lowu . 
Hi fanele ku tlhela hi tiyisisa leswaku mihlayiso ya endliwa . 
Hi fanele ku tlhela hi nyika miehleketo eka sweswo . 
Hi fanele ku tlhela hi tsakela ku hoyozela muviki . 
Hi fanele ku tlhela hi vula sisteme leyintshwa ya mahakelelo . 
Hi fanele mikarhi hinkwayo hi endla sweswo eka milawu ya hina . 
Hi fanele ku langutela swiendleko , kambe a hi endli . 
Hi fanele ku va hi kota ku amukela eka lexi . 
Hi fanele ku va hi kota ku ololoxa lexiwani . 
Hi fanele ku va erivaleni hakunene eka mhaka leyi ! 
Hi fanele ku va hi rhumela eka matiko mambe xidemokirasi na timfanelo ta ximunhu . 
Hi fanele ku va hi ri eku lweni swin'we ku fikelela sweswo . 
Hi fanele ku va hi tsaka ku tiva hi mayelana na sweswo . 
Hi fanele ku va hi khensa ku kuma nhlamulo ya wena . 
Hi fanele ku va hi tsaka leswaku leswi swi tano . 
Hi fanele ku va hi tinyungubyisa hi pholisi ya nkuriso . 
Hi fanele ku va hi enerisiwa hi mbuyelo wa makumu . 
Hi fanele ku va hi ri eku tekeni ka gondzo ro hambana swinene . 
Hi fanele ku va hi ri eku ehleketeni swinene hi ku xaxamela na mitila leyi . 
Hi fanele ku va hi lemuka swinene hi nxungeto lowu . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi teka endlelo leri ra ntolovelo . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi tirhana na xona , hikokwalaho . 
Hi fanele ku emahlweni hi ndlela leyi ya maehleketelelo . 
Hi fanele ku endla leswi namuntlha , naswona ku nga ri mundzuku . 
Hi fanele ku nyika mpasisiso wa hina na le ka leswi . 
A hi fanele ku va hi yile eka tlhelo ra mfularhelo . 
Hi fanele ku va na leswi swi ri na tshaku ra swa nawu . 
Hi fanele ku pfuna ku kuma xintshunxo xa tipolitiki . 
Hi fanele hakunene hi kota ku ya emahlweni . 
Hi fanele ku hlayisa leswi swi va erivaleni swinene emiehleketweni . 
Hi fanele ku tsakela ku va na xona xi nghenile eka swa mundzuku . 
Hi fanele ku lava tindlela tintshwa ta ntirhisano . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku nongonoko lowu wu na mhaka . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi endla tano . 
A hi fanelangi ku pfumelela sweswo , hakunene . 
A hi fanelangi ku pfumelela leswi ehansi ka swiyimo swihi kumbe swihi . 
A hi fanelangi ku chava ku nyika ntshikelelo . 
A hi fanelangi ku chava vutitivisi lebyi . 
A hi fanelangi ku hetiwa matimba hi leswi , hambiswiritano . 
A hi fanelangi ku sindzisa vonelo rin'we eka mhaka leyi . 
A hi fanelangi ku kokeriwi eka ntlangu lowu . 
A hi fanelangi ku nghenisiwa hi leswi . 
A hi fanelangi ku khutaza ku tirhisiwa ka xihoko . 
A hi fanelangi ku tiphuntisa eka mhaka leyi . 
A hi fanelangi ku rivala sweswo eka njhekajekisano lowu . 
A hi fanelangi ku rivala xiphemu xexo xa matimu . 
A hi fanelangi ku rivala nsinya wolowo wa mphakelo wa matimba . 
A hi fanelangi ku titoloveta xiyimo lexi . 
A hi fanelangi ku tlhelela endzhaku eka matimu ya khale . 
A hi fanelangi ku va na milombyani yihi kumbe yihi hi mayelana na mhaka leyi . 
A hi fanelangi ku boheka ku tlhukutatlhukuta ku nyika timali . 
A hi fanelangi ku boheka ku yima nkarhi wihi kumbe wihi wun'wana . 
A hi fanelangi ku endla milawu yi pfilungana hi ndlela leyi nga fanelangaki . 
A hi fanelangi ku endla xihoxo xo fana nakmbe . 
A hi fanelangi ku tama hi nga ri matitwelo yo karhi eka mhaka leyi . 
A hi fanelangi ku tekela ehansi nkoka wa xona . 
A hi fanelangi ku tekela ehansi nkoka wa lexi . 
Hi fanele ku teka leswi tanihi xirhangana xa xihatla . 
Hi fanele ku tama ha ha ehleketa hi hinkwaswo swa leswi . 
Hi fanele ku sungula ku teka swiboho na ku teka goza . 
Hi fanele ku seketela xiringanyeto lexi tanihileswi xi nga xiswona . 
Hi fanele ku teka magoza yo engetela eka tlhelo leri . 
Hi fanele ku teka ndzhangelo eka mhaka yaleyo . 
Hi fanele ku ringeta swin'we ku endla leswi swi va erivaleni . 
Hi fanele ku tirha eka leswi hi vukheta lebyikulu . 
Hi fanele ku tirha ku tiyisisa mbuyelo lowunene . 
Hi fanele , hikokwalaho , ku nyika miehleketo eka vutihlamuleri bya hina . 
A hi nga koti ntsena ku tshika sweswo swi humelela . 
A hi nga koti ntsena ku vekela mpimo eka ntshovelo lowu . 
A hi nga koti ntsena ku endla sweswo , va swirhundzu na va matlhari . 
Hi bohekile ntsena ku pfumela , naswona hi endlile . 
Hi boheka ntsena ku tirhana na xibyurokhirasi . 
Hi boheka ntsena ku va endla va tirha ku antswa . 
Hi tirhisile nkarhi wo tala hi ri eku endleni ka sweswo . 
Hi tama hi nga swi tivi leswi humeleleke . 
Hi tama hi ri na nxaxanelo wo leha wa swiringanyeto . 
Hi tama hi ri na mali leyi nga sala ya kahle laha namuntlha . 
Hi tama hi ri na tisisiteme to hambana ta swa nawu , tanihi xikombiso . 
Hi tama hi ri na vutihlamuleri bya hina eka vumundzuku . 
Hi tama ha ha boheka ku nyika miangulo yo lulama . 
Hi tama ha ha lava mitwanano yo lawula makete . 
Hi tama ha ha lava mitirho yo tala ematikoxikaya . 
Hi tama ha ha lava vhoti eka ndzimana ya 17 . 
Hi seketela hi matimba nsinya wa vutihlamleri bya muhumesi . 
Hi seketela hi matimba leswi u nga hi mayelana na swona laha . 
Hi seketela ntwanano lowu hikuva wu ringanisiwile . 
Hi seketela mitilankulu ya xiboho lexi xa mafundza . 
Hi seketela nsusumetonkulu wa xiviko lexi . 
Hi seketela muviki eka swiga swinharhu swa nkoka swonghasi . 
Hi seketela xiboho xa mafundza lexi xi andlariweke . 
Hi seketela ku cinca lokumbirhi loku a ku andlaleke . 
Hi seketela leswi hi vutlalo tanihilaha mi endlaka hakona . 
Hi teka xiyimo xo fana eka pholisi ya matiko mambe . 
Hi tekela enhlokweni swiringanyeto swa n'wina na ku cinca . 
Hi teka endlelo ro fana eka ntolovelo wo biha wa fole . 
Hi vulavula hi mayelana na xona , kambe a hi endli nchumu . 
Hi vulavula hi mayelana na ku hanya eka rixaka ra vuxokoxoko . 
Hi khensa mitlawa yin'wana ku va yi amukerile sweswo . 
Hi khensa muviki eka xiviko lexi xa nkoka . 
Hi khensa swinene ngopfu ku va mi tumbuluxile sweswo . 
Kutani hi ta eka nhlokomhaka ya leswi herisiweke . 
Kutani hi na xilaveko xa ku teka goza . 
Kutani hi na ku tumbuluxiwa ka yuro . 
Hikokwalaho hi tihumese eka ku vhota eka timhaka to tano . 
Hikokwalaho hi tihumese eka ku vhota eka xiviko lexi . 
Hikokwalaho hi pfumelelana na xiviko lexi hinkwaxo ka xona . 
Hikokwalaho hinkwerhu ha pfumelelana leswaku swinawana swa laveka . 
Hikokwalaho na hina hi lava qhinga ra goza . 
Hikokwalaho hi amukela ntirho wa n'wina eka timhaka leti . 
Hikokwalaho hi mi kombela ku pfumela ku cinca loku . 
Hikokwalaho hi mi kombela ku vhota hilaha swi faneleke hakona namuntlha . 
Hikokwalaho hi tshemba leswaku ntlhanu wa malembe ya laveka . 
Hikokwalaho hi tshemba leswaku kungu leri a ri fanelangi . 
Hikokwalaho hi huwelela hinkwaswo ku va swi dyondziwa . 
Hikokwalaho hi hlawula ku vhota hi hambana na xiringanyeto lexi . 
Hikokwalaho hi hlawule ku tihumesa eka swiga leswi . 
Hikokwalaho hi langutisisa xivutiso xa ku endla swilo ku hundza mpimo . 
Hikokwalaho hakunene ha yi lava pholisi ya nhluvukiso . 
Hikokwalaho hi bohekile ku vhota hi hamba na xiviko lexi . 
Hikokwalaho hi na muphikizani eka ndhawu leyi . 
Hikokwalaho hi na vutihlamuleri eka vaakatiko . 
Hikokwalaho hi na xivangelo xa kahle xa ku tilanguta hi vukhensi-vusoli . 
Hikokwalaho hi hava xivangelo xa ku va hi kanakana . 
Hikokwalaho hi na nhlamulo ya xivutiso lexi . 
Hikokwalaho hi boheka ku tumbuluxa tisisiteme ta leti yisekaka emahlweni ta pheceni . 
Hikokwalaho hi boheka ku kuma xintshunxo swin'we . 
Hikokwalaho hi boheka ku vekisa eka tisekitara leti . 
Hikokwalaho hi boheka ku tshama hi ka ri hi tiva leswi nga eku humeleleni . 
Hikokwalaho hi boheka ku tshembela eka mpfuno wa le handle . 
Hikokwalaho hi boheka ku endla xikombiso xa kahle . 
Hikokwalaho hi tshemba leswaku xiviko lexi xi tswala mihandzu . 
Hikokwalaho ha swi tiva leswi swi bohekaka ku endliwa . 
Hikokwalaho ha swi tiva leswi hi nga eku swi lweleni . 
Hikokwalaho hi endla swiringanyeto swimbirhi eka xiboho lexi xa mafundza . 
Hikokwalaho hi lava qhinga ra maendlelo yo hambana . 
Hikokwalaho hi lava ku vutisa xivutiso lexi nakambe . 
Hikokwalaho hi lava ku kombisa ku tiyimisela ku humelela hambiswiritano nakambe . 
Hikokwalaho hi lava ku va erivaleni eka leswi . 
Hikokwalaho hi lava ku tiyisisa leswaku xi tirha hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Hikokwalaho hi lava ku langutana na leswi swi nga xiswona . 
Hikokwalaho hi lava ku xi endla xi humelela swinene . 
Hikokwalaho hi lava ku dyondza ndhawu leyi ku ya emahlweni . 
Hikokwalaho hi ringanyeta leswaku tshalatshala leri ri ariwa . 
Hikokwalaho hi seketela leswi se swi vuriweke . 
Hikokwalaho hi ehleketa ku hi fanele ku hlayisa xinawana lexi . 
Hikokwalaho hi vhote hi sekele xiviko lexi . 
Hikokwalaho hi vhote hi seketela swiviko leswi . 
Hikokwalaho hi lava ku xi nyika mpfuneto wun'wana . 
Hikokwalaho hi amukela xiviko lexi , hi ri na ku kanakana ko karhi . 
Hikokwalaho hi navela ku vona xihlawuhlawu lexi xi herisiwa . 
Hi ehleketa leswaku ku na swivangelo swa kahle swa ku kanakana . 
Hi ringetile ku va hi nga hlohloteriwi hi matitwelo ya hina hilaha swi kotekaka hakona . 
Ha tshemba leswaku swiphiqo leswi swi ta ololoxiwa . 
Ha tshemba leswaku swi ta tswala mihandzu . 
Hi ringeta ku xi endla hi tindlela to hambana . 
Hi tekela enhlokweni hinkwerhu ka hina xilaveko xa swinawana swo tano . 
Hi twisisa mbangu wa njhekajekisano lowa nkoka swo swonghasi . 
Hi lava hi ku hatlisa ku hela ka ku cukumetiwa ka vaaki . 
Hi lava hi ku hatlisa ku tirhisana ko antswa ka pholisi ya ikhonomi ya vaaki . 
A hi hamba hi kota ku endla leswi . 
Hi lava pholisi ya vululami bya vaaki , hambiswiritano . 
Hi lava xitatimente na kungu ra magoza . 
Hi lava goza naswona hi ri lava sweswi . 
Hi lava hinkwavo ka vona va tshunxiwa . 
Hi lava ntshunxeko wo vulavula ku va wu xiximiwa . 
Hi xi lava xi va lexi fambaka na mikarhi na ku va lexi langutaka emahlweni . 
Hi lava ku vavasati vo tala va tikatsa eka ku endliwa ka swiboho . 
Hi lava nhluvukiso lowu yisekaka emahlweni eka swiphemu leswi hinkwaswo . 
Hi lava makete ku va wu boha swinawana . 
Hi lava ku fikelela xintshunxo xo olova hinkwaxo ka xona . 
Hi lava ku va hi tshembeka eka mhaka yaleyo 
Hi lava ku sungula hi ndlela leyi yo fana kwatsa . 
Hi lava ku herisa sweswo . 
Hi lava ku xava eneji ku suka eka matiko lama . 
Hi lava ku yisa emahlweni leswi xi swi sunguleleke . 
Hi lava ku tirhisana eka leswi hi swi endlaka . 
Hi lava ku tumbuluxa rimba leri nga erivaleni ra swa nawu . 
Hi lava ku khutaza njhekajekisano exikarhi ka vanhu . 
Hi lava ku sindzisa ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Hi lava ku tiyisisa leswaku leswi swa endliwa . 
Hi lava ku va nyika nseketelo wa hina lowu nga erivaleni . 
Hi lava ku va na rito ro aka sweswo . 
Hi lava ku va na sisiteme leyi tirhaka kahle swinene . 
Hi lava ku antswisa vulawuri eka mindzelekani ya le handle . 
Hi lava ku engetela tilevhele ta hina ta mpfanganyiso . 
Hi lava ku hlayisa xiphemu xa ku fambelana . 
Hi lava ku endla ku vutinyiketeri bya nkarhi wo leha . 
Hi lava ku endla masungula eka leswi . 
Hi lava ku khatsa ndzima eka nhlayiseko wa vaaki . 
Hi lava ku va bohelela ku endla sweswo . 
Hi lava ku vona huvo ya ntiyiso ya palamende . 
Hi lava ku vona ku vuyeriwa eka swa ntolovelo . 
Hi lava ku vona ku antswa eka tindhawu timbirhi . 
Hi lava ku tiyisa xidemokirasi na ku fikelela ntshamiseko . 
Hi lava ku tiyisa xidemokirasi eka tiko leri . 
Hi lava ku teka endlelo ra leri nga voyameliki tlhelo ro karhi swinene eka thekinoloji . 
Hi lava ku tirha eka vutleketli bya le matini na byona . 
A hi lava ku va xikoweto xo tiya . 
Hi amukela goza eka tlhelo ro lulama . 
Hi amukela njhekajekisano eka mpimo wa malembe . 
Ha va amukela vona na vanhu lava va yimelaka . 
Hinkwerhu a hi ri erivaleni swinene eka un'wana na un'wana . 
A hi byeriwa mikarhi hinkwayo ku a swi koteki . 
A hi swi tiva switandzhaku swa leswi . 
A hi langutane na ntirho wo nonohwa swinene hakunene . 
A hi pfumelelana eka mhaka yin'wana na yin'wana yin'we . 
Hi ntiyiso a hi ri emahlweni ka nkarhi . 
A hi ri xiphemu xa maendlelo ya mpimo wa vucincanisi . 
Kutani a hi nyikiwe mpfumelelo wa mafundza ku kanerisana . 
A hi byeriwe leswaku a xi ri ekusuhi swinene . 
A hi ri endzeni ka rimba ra endlelo . 
Hi ta tihumesa eka ku vhota eka ku cinca loku . 
Hi ta tlhela hi vuya eka timhaka leti . 
Hi ta tlhela hi veka leswi tihlo swinene . 
Hi ta kota ku pfuna hi leswi . 
Hi ta kota ku ololoxa lexi . 
Hi ta tsaka ku fikelela swikoxo swa n'wina . 
Hi ta va hi ri eku vekeni ka tihlo eka sweswo . 
Hi ta va hi tshama hi rindzile eka mhaka leyi . 
Hi ta vuya hakunene eka mhaka leyi . 
Hi ta vuyela eka xiga lexi mundzuku . 
Hi ta pfumelela vulavisisi bya muxaka lowu . 
Hi ta veka tihlo nkarhi na nkarhi ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Hi ta ya emahlweni hi phakela eka mpfumelelo wa hina wa mafundza . 
Hi ta ya emahlweni hi tshikelela ku ya emahlweni eka leswi . 
Hi ta ya emahlweni hi tshikelela ku ya eka tlhelo rero . 
Hi ta ya emahlweni hi tirha eka vulanguteri bya nhlanganelo . 
Hi ta tirhnaa na ku cinca ka vutikayiveti endzhaku ka nkarhi . 
Hi ta kanela mhaka leyi eka nkarhi wun'wana . 
Hi ta endla sweswo eka xiboho xa mafundza xa nkarhi wa sweswi . 
Hi ta endla leswi eka xivangelo xa ntwanano wa hinkwavo . 
Hi ta nyika vanhu hinkwavo ntshembo eka vumundzuku . 
Hi ta nyika leswi xirhangana xa le henhla swinene . 
Hi ta va na miehleketo yo tala eka nhlokomhaka leyi . 
Hi ta va na matimba yo tala emisaveni . 
Hi ta boheka langutisisa mitiyiso leyi . 
Hi ta boheka ku vuyela eka mhaka leyi . 
Hi ta boheka ku hlalela leswi nga eku humeleleni hi vukheta swinene . 
Hi ta sungula nkanerisano lowu hi xixikana . 
Hi ta tshama hi ri eka ndzhangelo . 
Hi ta tshama hi ri karhi hi mi tivisa hi ku famba ka nkarhi . 
Hi ta langutisisa hinkwaswo sweswo , hakunene . 
Hi ta hlangana kutani hi kanela mhaka leyi nakambe . 
Hi ta hundzela eka xiphemu xa vumbirhi . 
Hi ta lava ku languta vuxokoxoko . 
A hi nge pfuki hi kotile ku endla sweswo . 
A hi nge pfuki hi xi teke xi enerile . 
A hi nga ta hambukisiwa eka ndlela leyi . 
A hi nga ta va hi ri eku khomeni ka njhekajekisano wa vumbiwa . 
A hi nga ta va xiphemu xa vutitekelahenhla lebyi . 
A hi nga ta va hi teka xiave eka vhoti leyi . 
A hi nga ta enerisiwa hi magoza ya tihafu . 
A hi nga ta va hi teka vhoti leyi nakambe 
A hi nga ta tshama eka leswi ku emahlweni kambe 
A hi nga ta kuma mivuyelo leyi hi yi lavaka . 
A hi nge heli ntamu eka ku landzelerisa mhaka leyi . 
A hi nga ta swi pfumelela leswi ehansi ka swiyimo swihi kumbe swihi . 
Hi ta boheka sweswi ku endla leswi endzhaku ka nkarhi . 
Hi ta hundzela sweswi eka vhoti leyi . 
Hi ta yimisa nkarhinyana sweswi njhekajekisano eka vurimi . 
Hi ta tirhana hakunene na mhaka leyi . 
Hi ta hundzisa hakunene mavonelo ya n'wina . 
Hi ta kambisisa timhaka leti na tona . 
Hi ta vona hilaha hi nga hundzelaka emahlweni hakona ku suka kwalaho . 
Hi ta vona leswaku xi vekeriwe kahle . 
Hi ta vona leswi swi nga humelela ku suka eka leswi . 
Hi ta lava ndzima eka hinkwaswo swa leswi . 
A hi ta nga ta swi amulekeli ntsena leswi . 
Hi ta humelela , swa sweswo ndza kholwa . 
Hi ta teka ntila wo matimba eka leswi . 
Hi ta vulavula hi mayelana na leswi eka siku rin'wana . 
Hikokwalaho hi ta va hi ri eku vhoteni hi hambana na xiviko lexi . 
Hikokwalaho hi ta ya emahlweni hi seketela xiringanyeto lexi . 
Hikokwalaho hi ta lava nkarhi wo tala eka leswi . 
Hi ta vhotela xiviko lexi laha mundzuku . 
Hi ta vhota hi ku ya hi ku langutisisa loku . 
Hi ta nyika , hakunene , leswi ku langutisisa hi vukheta . 
Hi ta ya emahlweni , hikokwalaho , hi boxa mhaka leyi . 
Hi ta ya emahlweni , hikokwalaho , hi ehleketa hi mayelana na hinkwaswo sweswo . 
Hi ta boheka , hambiswiritano , ku endla hi kambirhi matshalatshala ya hina . 
Hi navelela ku rhula na ku humelela ku va swi humelela . 
Hi navelela sekitara hinkwayo ku va yi va na vuphikizani . 
Hi navela ku endla swo tala ku hunguta ku pfumaleka ka mitirho . 
Hi mi navelela ku humelela hinkwako eka tshalatshala leri . 
Hi mi navelela leswinene eka ntirho wa n'wina . 
Hina vavasati se hi ri tiva kahle endlelo leri . 
Hinkwerhu a hi ta tsakela ku va na swintshuxo swa xidipulomati . 
A hi ta mi kombela ku yima ku endla sweswo . 
A hi ta tsaka ku n'wi amukela laha . 
A hi ta va hi ri eku va pfuneni ku tipfuna . 
A hi nga ta swi kota ku kaneta eka leswi . 
A hi ta khensa swinene loko swinene loko a si endlile . 
A hi ta endla ku antswa ku tsundzuka siku leriya ! 
A hi ta boheka ku sirhelela varimi va mafole . 
A hi ta tsakela tinhlamulo eka hinkwaswo swivutiso leswi . 
A hi ta tsakela ndzivisio wo tala eka ndhawu leyi . 
A hi ta tsakela xilo xo fana eka mikarhi leyitaka . 
A hi ta tsakela ku kombela nseketelo wa n'wina . 
A hi ta tsakela ku n'wi hoyozela eka sweswo . 
A hi ta tsakela ku ku hoyozela , hakunene . 
A hi ta tsakela ku tiyisa ku ya emahlweni xiphemu lexi . 
A hi ta tsakela ku va na ku vulavurisana ka kahle ka swichudeni . 
A hi ta tsakela ku miyela hi mayelana na xona . 
A hi ta tsakela ku endla ku hambana loku nga erivaleni . 
A hi ta tsakela ku vula mavonelo lama landzelaka . 
A hi ta tsakela ku vona xinawana xa mpfuxeto . 
A hi ta tsakela ku va vona va tekeriwa goza . 
A hi ta tsakela ntsena ku vula ku ha khensa . 
Kutani a hi ta boheka vhota eka lexi . 
Kutani a hi ta vhota hi seketela swona . 
Hikokwalaho a hi ta amukela mavonelo ya n'wina eka lexi . 
Hina , tanihi ntlawa , hakunene hi ta sungula ku khumbeka . 
Hina , lava sayineke eka tsalwa leri , hi vhoterile xiviko lexi . 
Hina , hikokwalaho , hi yimela leswi nga endzeni ka xitshuriwa lexi . 
Amukela tanihileswi ma nga xiswona , marito a ma enelangi . 
Kahlekahle , ndzi tsakile ku pfumelelana na sweswo . 
Kahlekahle , a ndzi tshembi sweswo swi tano . 
Kahlekahle , xi fanele ku va tano , xi boheka ku va tano . 
Kahlekahle , a hi voneni hilaha tivhoti ti fambaka hakona . 
Kahlekahle , eka mhaka leyi , marito yo nyanyula a ma enelangi . 
Kahlekahle , nhlamulo i ku tshama ekusuhi na mina . 
Kahlekahle , ku na tindhawunkulu tinharhu ta magoza . 
Kahlekahle , swona i mbangu na xidemokirasi xa vaaki . 
Kahlekahle , leswi a hi leswi lexi xi nga hi mayelana na swona . 
Kahlekahle , leswi hi leswi hi swi endleke laha . 
Kahlekahle , hi lava ku famba hi ya eka tlhelo rero . 
Kahlekahle , hina , hi voko lerin'wana , a hi endli . 
Lexi ndzi nga na xona emiehleketweni i thelevhixini ya dijitali . 
Leswi ndzi swi vulaka i ku : hi vile na swo enela . 
A hi ku saseka ka hungu ra ntshembo eka lava nga na ndlala . 
I ncini hi mayelana na ntwanano eka mindzilekani ya le handle ? 
I ncini hi mayelana na vutiyimeri bya mulawuri wa vuhangalasamahungu ? 
A hi ku hlamarisa ka xihehlo xa pholisi ya hinkwavo vatirhi hi tihlampfi ! 
I ncini swirhangana swa hina swa vumundzuku bya le kusuhisuhi ? 
I ncini timhakankulu ta xiviko xa mina ? 
I ncini mitiyiso ya mhaka leyi ? 
I ncini swiphemu swa nkoka swa nongonoko lowu ? 
I ncini swikongomelonkulu swa xiringanyeto lexi ? 
I ncini swigankulu swa xiviko xa hina ? 
I ncini magoza lama landzelaka ya tikombaka ya ta va swona ? 
I ncini swirhangana swa mpimanyeto wa 2004 ? 
I ncini switandzhaku swa xiviri swa ku cinca ka tlilayimete ? 
I ncini switandzhaku leswi nga languteriwangiki swa makete wa vatirhi ? 
I ncini swipfuno leswi swi nga ta laveka ? 
I ncini swiyimo swa vaaki swa vatirhi ? 
I ncini swikongomelo swo kongoma swa xiviko lexi ? 
I ncini hi nga eku swi kombeleni eka xiviko lexi ? 
I ncini hi nga ku swi endleni hi ku angula eka leswi ? 
I ncini hi nga ku swi endleni ku hlayisa mbangu ? 
I ncini hi faneleke ku swi twisisa swa hinkwaswo leswi ? 
I ncini mi nga ku swi endleni ku hatlisisa swilo ? 
I ncini mi nga ta swi endla hi mayelana na xona ? 
I ncini mi nga ta xi endla nan'waka ? 
I ncini mi nga xi kunguhateni ku xi endla eka leswi ? 
I ncini xi nga endliwaka eka nkarhi wo koma ? 
I ncini xi nga endliwaka ku sivela vonelo leri ? 
I ncini xi nga endliwaka ku ololoxa xiyimo lexi ? 
I ncini xi nga vuriwaka eka tiko leri endlaka xikombelo ? 
I ncini xi nga vaka xivangelo xa swivilelo swa vona ? 
I ncini hi nga xi endlaka eka nkarhi wo koma ? 
I ncini hi nga xi endlaka sweswi mayelana na leswi hinkwaswo ? 
I ncini hi nga xi endlaka ku tumbuluxa ku thoriwa ko hetiseka ? 
I ncini hi nga xi endlaka ku nyamalarisa swivilelo leswi ? 
I ncini hi nga xi endlaka nyika ntshikelelo wa le henhlahenhla ? 
I ncini hi nga xi endlaka antswisa xiyimo lexi ? 
I ncini hi nga xi endlaka ku engetela ku fambafamba ka vona ? 
I swipimelo muni va nga ta swi tlhandleka ? 
I ncini xi vumbaka ndzhuti wa munhu ? 
I ncini xi nga endliwaka ku fambelanisa swilawuri ? 
I ncini xi nga endliwaka ku antswisa xiyimo lexi ? 
I ncini ndzi xi ehleketaka hi faneleke ku xi endla ku landzela ? 
I ncini ndzi lavaka va byeriwa swona ? 
I ncini hi ntiyiso hi xi lavaka eka ndhawu leyi ? 
I ncini hi xi endlaka kutani hi hexe ? 
I ncini lexi hi nga na xona etafuleni namuntlha ? 
I ncini hi nga xona ku xi komba eka xona ? 
I ncini hi xi vulaka hi ntwanano lowuntshwa ? 
I ncini hi xi vulaka hi nseketelano na vutihlamuleri ? 
I ncini hi xi lavaka ku suka eka endlelo ra ndzivalelano ? 
I ncini hi xi lavaka hi ku tlhandlekela eka sweswo ? 
I ncini hi xi lavaka ku tsundzuka , naswona njhani ? 
I ncini u kunguhataka ku xi endla hi mayelana na xona ? 
I ncini u kunguhataka ku xi endla hi mayelana na leswi ? 
I ncini xi nga na swona swo tirhana na vutherorisi ? 
I ncini xi kunguhataka ku xi endla hi mayelana na leswi ? 
I ncini leswi swi nga na swona swo tirhana na vululami ? 
Xana a ku ri yini hakunenenene xivangelo njhekajekisano lowu ? 
I vumundzuku muni hi lavaka ku xi nyika byona ? 
I ncini xi humeleleke eka mivuyelo yo biha ya xiendleko lexi ? 
I ncini xi humelelaka loko ku ri na nkitsinkitsi wa xiviri ? 
I ncini xi humelelaka , hambiswiritano , loko swi nga ololoxiwi ? 
I ncini lexi xi nyikiweke xivangelo xo tivikana xa leswi ? 
I ncini lexi humeleleke hi vito ra dlilobalayizexini ? 
Leswi swi humeleleke , hikokwalaho , hakunene i xikotlanisi . 
I ncini hi nga na swona ku swi komba eka hinkwaswo leswi ? 
Leswi a hi byeleke swona swa tsakisa swinene . 
I mitwanano muni hi nga na yona ku sivela leswi ? 
Lexi nga eku kaneriweni i ndzinganiso lowu faneleke . 
Lexi xi nga enxungetweni xi na nkoka swonghasi . 
Lexi xi nga na nkoka swonghasi hi leswaku hi kuma tinhlayonhlayo . 
Leswi swi endleleka laha i ku lukelela mano . 
I ncini xi nga ta endliwa hi mayelana na leswi ? 
I ncini xi nga eku humeleleni hi mayelana na nsinya wa ku endla swilo erivaleni ? 
Lexi xi nga eku humeleleni laha xi na khombo , xi na khombo swinene ? 
Lexi xi nga na nkoka i timhaka timbirhi leti landzelaka . 
Lexi xi nga na nkoka swinene hi leswaku xi ringanerile . 
Lexi xi nga na nkoka hi leswaku hi antswisa nsirhelelo . 
Lexi xi nga na nkoka sweswi i ku languta emahlweni . 
I ncini lexi hi navelaka ku xi tumbuluxa ? 
I ncini lexi mi xi endlaka laha ? 
Lexi xi kayivelaka , i ncini xi lavaka ku cinciwa ? 
Lexi xi nga na nkoka swinene , xi tama xi nga ri eku tirheni . 
Lexi xi nga na nkoka swinene , sweswo ku nga ha va nkumbetelo wa le hansi . 
Lexi xi nga na nkoka swinene , sweswo swi ta va na mikucetelo yinharhu . 
Lexi xi nga na nkoka swinene , sisiteme leyi yi na swivandlanene swo tala . 
Lexi xi nga na nkoka swinene , lexi xi tirha eka matlhelo hamambirhi . 
Lexi xi nga na nkoka swinene , hi le ku tlangeni hi xidemokirasi . 
Lexi xi nga nkoka swinene i ku tirhisa swona . 
Lexi xi lavekaka eka nkarhi wa sweswi i vutshembeki . 
Lexi xi lavekaka pholisi ya nsivelo wa xiviri . 
Lexi xi nga xintshwa , hakunene , i nsirhelelo wa vaaki . 
I ncini leswi nga amukelekiki , va swirhundzu na va matlhari ? 
Lexi xi lavekaka i ku cinca ntshikelelo . 
Lexi xi lavekaka i hiseko wa matimba wa tipolitiki . 
I ncini nkoka lowu tlhandlekeriweke wa ku va swin'we ? 
I ncini nhlamulo eka xikoxo lexi xikulukumba ? 
I ncini ndlela yo antswa ku tlula hinkwato ya ku hlula ntolovelo wo biha ? 
I ncini ndlela yo antswa ku tlula hinkwato ya ku endla leswi ? 
I ncini xivangelo xa swa nawu eka njhekajekisano wa namuntlha ? 
I ncini muxaka wa ntwanano wa maqhinga ? 
I ncini malangutekelo ya vumundzuku bya le kusuhisuhi ? 
I ncini xivangelo xa xihi kumbe xihi xa xona ? 
I ncini nkoka wa tipolitiki wa mphalalo ku nga si va na ntlakuso ? 
I ncini maehleketelo yo kwatsa eka mhaka leyi ? 
I ncini xikongomelo xa siku ro hetisela ? 
I ncini leswi swi nga xiswona hi xiyimo , hambiswiritano ? 
I ncini xilo xo lulama ku xi endla sweswi ? 
I ncini ntirho wa tikomiti ta sayense ? 
I ncini mongo wa endlelo ro tano ? 
Xana xiyimo xi fana na yini eka mutirhisi ? 
I ncini xiyimo hi milawu eka thyaka ? 
I ncini xiyimo hi mayelana na matirhiselo ? 
I ncini mongo wa leswi u swi vuleke ? 
I ncini ndlela ya ku huma eka xiyimo lexi ? 
I ncini xi nga kona ku xi vula eka mhaka leyi ? 
I ncini xi faneleke ku endliwa ehansi ka swi swiyimo leswi ? 
I ncini xi faneleke ku endliwa hi mali leyi ? 
I muxaka muni wa vumundzuku va nga na wona ? 
I muxaka muni wa vonelo ra xidemokirasi rero ? 
I ncini xi vangeke ku pfapfarhutiwa ka xiviko lexi ? 
I ncini tidyondzo leti hi nga ti kumaka eka nkitsinkitsi lowu ? 
Lexi nga na mhaka i xitiviso xa mafundza hi hofisi ya phuresidente ? 
I tindlela muni ta vutleketli ti faneleke ku tirhisiwa ? 
Leswi mutirhikulobye wa mina a ha ku swi vulaka hi swona . 
I makungu muni u nga na wona hi mayelana na leswi ? 
I mivuyelo muni leyinene yi nga fikeleriwa ku ta fika sweswi ? 
I nsirhelelo muni wu nga ta nyikiwa eka vuxokoxoko lebyi ? 
Lexi hakunene xi nga na mhaka i ku lahleka ka xidemokirasi ? 
I vuamukelo muni byi nga ta nyikiwa eka vanhu lava ? 
I ncini xi nga sala ku endliwa eka mbangu lowu ? 
I ncini hakunene xi faneleke ku va eka ajenda , kutani ? 
I muxaka muni wa vuxoperi byi nga ku endliweni ? 
I muxaka muni wa timfanelo hi nga ku vulavuleni hi mayelana na tona ? 
I magoza muni ma nga tekiwaka ku sivela lexi ? 
I nseketelo muni wu nga tirhisiwaka eka pfhumba leri ? 
I ncini kutani xiyimo eka matiko ya ka hina ? 
Leswi swi simekiweke ehenhla ka swona swi nge kumeki ? 
Leswi va vilelaka hi mayelana na swona i vumundzuku ? 
Leswi lexi xi nga hi mayelana na swona i mpfuno wa vahlapfa ? 
I ntirho muni wu nga ta endliwa hi data leyi ? 
I ncini leswi xisolo a xi ri hi mayelana na swona , va swirhundzu na va matlhari ? 
I ncini lexi a xi ri xivangelo xa ntirho wolowo hinkwawo ? 
Leswi hi nga eku tirhaneni na swona hi leswi nga hundza . 
Leswi hi nga eku swi kaneleni namuntlha i ku lumelela ka vubeburi . 
Leswi hi nga eku swi endleni laha swi na mikucetelo yo karhi . 
Leswi hi nga eku swi endleni laha a hi ku titekela ehenhla . 
Leswi hi nga eku swi endleni sweswi a swi hambanangi . 
Leswi hi nga eku swi pfumaleni i yuniyoni ya vaaki . 
Leswi hi nga eku swi laveni laha i mphakelo wa matimba . 
Leswi hi nga eku swi kaneleni sweswi i ku tirhisa mpimo wo ringanela wa eneji . 
Leswi hi nga eku vulavuleni hi mayelana na swona i nkoka lowu tlhandlekeriweke . 
Leswi hi nga swi endlaka , hambiswiritano , i ku endla swiringanyeto . 
Leswi hi nga swi endlaka ku antswa swin'we , hi fanele . 
Leswi hi swi endlaka , hambiswiritano , swi fanele ku endliwa ku antswa . 
Leswi hi nga na swona eka nkarhi wa sweswi a swi komba ku tiyimisela ku humelela ku hundza mpimo . 
Leswi hi nga na swona emahlweni ka hina i vutikayiveti . 
Leswi hi nga swi endla laha namuntlha swi khomisa tingana . 
Leswi hi nga na swona laha i xiyimo xintshwa . 
Leswi hi nga na swona laha i mhangu ya mbangu . 
Leswi hi nga na swona sweswi i ku cincanyana ntsena . 
Leswi hi bohekaka ku swi endla i ku ya emahlweni na ku vulavula . 
Leswi hi bohekaka ku swi endla swi hlamuseriwile hi ku olova . 
Leswi hi bohekaka ku swi endla i ku endla milawu yi va ya ximaguvalawa . 
Leswi hi bohekaka ku swi endla i ku fikelela ntwanano . 
Leswi hi nga fanelangiki ku swi endla i ku miyela . 
Leswi hi swi lavaka laha i endlelo leri pfanganyisiweke . 
Leswi hi swi lavaka i ntwanano wa misava hinkwayo wo angarhela . 
Leswi hi swi lavaka i makete wa hinkwavo lowu nga riki na swirhalanganyi . 
Leswi hi swi lavaka i hiseko wa tipolitiki na vutiyimiseri . 
Leswi hi swi lavaka sweswi i goza na ku olova . 
Leswi hi swi lava ku swi fikelela i nseketelano hi vutalo . 
Leswi hi swi lavaka , hambiswiritano , i tiphurojeke letitsongo . 
Leswi hi swi lavaka sweswi i xitori xa ku humelela . 
Leswi hi swi ringanyetaka i ku cinca maveketelelo ya marito . 
Leswi hi swi lavaka hakunene i qhinga ro angarhela . 
Leswi hi lavaka ku swi vona i vurhangeri bya misava . 
I ncini a swi ri na nkoka ku tlula hinkwaswo eka swiga leswi ? 
I ncini xi nga ta va xivumbeko xa hofisi ya mafambiselo ? 
I ncini xi nga ta bva ntshikelelo eka ku endliwa ka eneji ? 
I ncini xi nga ta va ntshikelelo eka sisiteme yaleyo ? 
I ncini swi nga ta va switandzhaku swa nkarhi wo leha swa sweswo ? 
I ncini xi nga ta humelela eka mikanerisano ya vutiyi ? 
I ncini leswi swi nga ta va switandzhaku swa vaaki na ikhonomi ? 
I ncini hi nga ta xi endla loko ku tekiwa goza ? 
I ncini leswi a swi ta va swi vile mbuyelo wa sweswo ? 
I ncini a hi ta xi endla eka ka xiyimo xo fana ? 
Leswi u swi kombelaka a swi koteki hakunene ? 
Leswi u swi vuleke namuntlha swi lulamile hakunene ? 
I ncini , eku heteleleni , xi faneleke ku endliwa ? 
I ncini , eku heteleleni , mhaka laha ? 
I ncini , va swirhundzu na va matlhari , hinkwaswo leswi swi nga hi mayelana na swona ? 
I ncini , kutani , xi nga hi salela ku endla ? 
I ncini , kutani , mbuyelo wa xiringanyeto lexi ? 
I ncini , kutani , rimba ra matirhelo lamanene ? 
I ncini , kutani , nhlamuselo ya xivutiso lexi ? 
I ncini , kutani , lexi hi faneleke ku xi endla eka xiyimo lexi ? 
I ncini , kutani , lexi a xi ri xirhangana xa muviki ? 
I ncini , hambiswiritano , ndlela ya kahle ku tlula hinkwato ku hundzela emahlweni ? 
Hambi nhlayo i yini kumbe yini , i yikulu swinene . 
I rini hi nga langutelaka ku vona mbuyelo wo karhi ? 
I rini u kunguhataka ku simeka foramu leyi ? 
I rini hi nga ta sungula mikanerisano ya vona ? 
Hi kwihi laha u nga ta xi kuma kona ? 
Hi kwihi laha hi yaka kona ku suka eka xiyimo xa hina lexintshwa ? 
Hi kwihi laha hi lavaka ku tirhisa mali yo tala kona ? 
Hi kwihi laha nxaniso wa swa masangu wa vana wu sungulaka kona ? 
Hi kwihi laha xivilelo xi nga kona xa ku navela ka hinkwavo ? 
Hi kwihi laha ndzima yi nga kona eka swiviko swa tindzima ? 
Hi kwihi laha ndzinganiso wo lulama wu nga ta kumeka kona ? 
Hi kwihi laha ntiyiso wu nga kona eka hinkwaswo swa leswi ? 
Hi kwihi laha hi faneleke ku ya kona eka nkarhi wo leha ? 
Hi kwihi laha , tanihi xikombiso , ku nga na xinawana xa mphamelo lowu nga riki na matimu ? 
Hi kwihi laha , hi ntiyiso , u yimaka kona eka sweswo ? 
Hambi ku ri vugevenga i mhaka yin'wana . 
Hambi swi lulamile i mhaka yo hambana . 
Leswi swi hi tisaka eka xiga xa vunharhu : ku landzelela . 
Hi yihi pholisi ya hinkwavo ya matiko mambe na nsirhelelo yaleyo ? 
Hi xihi xitirho lexi hi fanele ku xi hlanganisa ? 
Xana hi xihi naswona xi ta va xi ri xihi ? 
Hi swihi swi nga bihangiki naswitsanana ? 
Leswi hambaneke na ku endla swin'wana leswintshwa ! 
Hi swona leswi endlaka leswaku ndzi nga ha vuli swin'wana . 
Hi swona leswi endlaka leswaku xiviko xi nga kaneriwi . 
Hikwalaho , a hi nge swi koti ku endla nchumu handle ka xona . 
Hi swona leswi endlaka leswaku hi titwa hi ndlela leyi . 
Xana hi tihi tindlela leti faneleke ku tirhisiwa eka mbangu lowu ? 
Xana i vatirhisani vahi lava tsandzekeke ku pfumelelana hi xona . 
Xana hi rihi rhengu lexi hi faneleke ku ti teka ? 
Hi ndlela yihi kumbe yihi , hi le ku tirheni hi xivumbeko xo hambana na swin'wana . 
Xana i vamani vanhu lava hi vulavulaka hi vona ? 
Xana i mani loyi a kholwa leswaku a xi nge koxi nchumu ? 
Xana i mani la tekeke xiave eka ntlangu lowu ? 
I mani laha loyi a chavaka rito ra vanhu ? 
I mani loyi a nga ta hakelela leswi hinkwaswo ? 
I mani loyi a nga ta byarha vutihlamuleri bya ku teka magoza ya xinawu ? 
I vamani lava faneleke ku kombisa nseketelano ? 
I mani loyi a vulavulaka hi ku seketela nsusumeto ? 
Xana i mani kumbe i yini lexi faneleke ku soriwa eka swona ? 
I mani loyi a yimelaka yuro eka nhlengeletano hinkwayo . 
I mani loyi a nga ta swi kota ku nyika vukorhokeri lebyi ? 
I mani loyi a nga ta vuyeriwa eka leswi naswona kahlekahle hi ndlela yini ? 
I mani loyi a nga ta ta emahlweni a ta vulavula a seketela ? 
I mani loyi a nga ta fanela ku kuma mali leyi ? 
I mani loyi a nga ta veka vahlayisi tihlo ? 
I mani loyi a nga ta hakelela swoleswo ? 
I mani loyi a nga ta vulavula ematshan'weni ya komiti ? 
I mani loyi a lavaka ku vulavula a kanetana na nsusumeto lowu ? 
I mani loyi a lavaka ku vulavula a seketela ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga teki xiboho sweswi ? 
Hikokwalaho ka yini hi enerisiwa hi ku ntwanano wo tinyikela lowu hi wu fikeleleke . 
Hikokwalaho ka yini ndzi vula leswaku mfuwo wu n ankoka ? 
Hikokwalaho ka yini hi se hi ri na minongonoko yo tala ? 
Hikokwalaho ka yini hi lava swiletelo leswintshwa swa pholisi ya swa timali ? 
Hikokwalaho ka yini hi lava xiringanyeto xolexo ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga nyiki mpimo wa xihoxo ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga vi na njhekanjhekisano lowu pfuleriweke vanhu hinkwavo ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga veki xiyimo erivaleni ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga teki xiboho lexi faneleke ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga lavi ku swi tirhisa ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga pfumeleli leswi ku humelela . 
Hikokwalaho ka yini u ehleketa leswaku leswi swi fanele ku cinca ? 
Hikokwalaho ka yini a nga lavi ku n'wi vona ? 
Hikokwalaho ka yini xi ri eka xiyimo xo nyamalala ? 
Hikokwalaho ka yini swi ri na nkoka ku tumbuluxa xiviko lexi ? 
Hikokwalaho ka yini leyi yi ri yin'wana ya swivangelonkulu ? 
Hikokwalaho ka yini leswi hi swi endlaka sweswi swi ri swa matimu ? 
Hikokwalaho ka yini swi fanele ku va dyondzo eka hina ? 
Hikokwalaho ka yini xi fanele ku endla swin'wana ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga fanelangi ku tsakisiwa hi leswi ? 
Hikokwalaho ka yini swi vile na nkoka ku antswisa xileriso lexi ? 
Hikokwalaho ka yini xi nga vangi kona ku va xi kumiwa hi mani na mani ? 
Hikokwalaho ka yini va nga ti ka va nga seketeli leswi ? 
Kahlekahle , hikokwalaho k ayini u nga lavi ku endla leswi ? 
Xana swi ta koteka ku xixima swiboho swoleswo ke ? 
Xana swi ta swi katsa eka nsusumeto wuntshwa ke ? 
Xana swoleswo swi ta va xiphemu xa phakeji ke ? 
Xana swoleswo a swi nge kombisiwi eka bajete ke ? 
Xana njhekanjhekisano wu ta swi kota ku ya emahlweni ke ? 
Xana ku ta va na xileriso kumbe xinawana ? 
Xana ku ta va na minongonoko / mapfhumba yo pimanisiwa eka nkarhi lowu taka ke ? 
Xana swiviko leswi swi ta kumeka eka inthanete ke ? 
Xana kahlekahle leswi swi ta kota ku endleka hi ndlela yoleyo ke ? 
Xana hi ta swi kota ku endla leswi kumbe hi ta tsandzeka ke ? 
Xana hi ta vula ina kumbe e-e eka leswi ke ? 
Xana u ta endla tano hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka ke ? 
Xana u ta languta mhaka yeleyo kahle ke ? 
Ku ku xixima lokukulu , sweleswo swi hoxeke ngopfu . 
Hi bajete leyi ndlandlamuxiweke hi nga swi kota ku swi endla ? 
Na ku xivilelonyana xolexo , ndzi ta yi vhotela . 
Vamanana na vatatana , ndzi ta heta hi swoleswo . 
Hi maendleo lamantshwa , swoleswo swi fanele ku papalatiwa . 
Hi vona , hi le ku kongomile ekhombyeni lerikulu . 
Hi xileriso lexi , hi lava ku cinca swoleswo . 
Hi ku tekela leswi enhlokweni , ndza khensa swinene . 
Hi ku tekela leswi enhlokweni , hi tiyisisa xikombelo lexi . 
Hi ku tekela leswi enhlokweni , hi seketela xiboho . 
Hi ku landza swiengetelo leswi , ndzi yima na xiviko . 
Ku tshika ku nyika nseketelo wa nkoka , i nandzu wa ku lwisana na vumunhu . 
Exikarhi ka rimba leri , mphakelo wa timali i nchumu wa nkoka . 
Handle ka ntwanano , ku nge vi na ku humelela . 
Handle ka mpimo wa le henhla , a xi nge tirhi . 
Handle ka sweswo , ku nge vi na xiboho . 
Handle ka leswi , makete hinkwawo wu nge tirhi . 
Handle ka timhaka leti , a ndzi nge vi na swo swi vula hi bajete . 
Handle ka wena ingi hi nga ri kona laha sweswi . 
Handle ka wena , leswi a swi nga ta koteka . 
Vavasati na vantshwa va le khombyeni lerikulu ku tlula hinkwavo . 
Vavasati va hlawuriwa eka mhaka yo kuma xikweleti . 
Vavasati va fikelerile swo tala eka lembexidzana leri . 
Vavasati va ha xaniseka hi xihlawuhlawu xa le mitirhweni . 
Vavasati hi ku kongomisa , va khumbekile hi leswi . 
Ntirho endhawini leyi wu sungule ku bohana swinene . 
Ntirho wu karhi ku ya emahlweni na kona eka mhaka leyi . 
Ntirho wo lwisana na vukungundzwana wu yimile . 
Vatirhi va fanele ku nyikiwa nsirhelelo lowukulu hilaha swi kotekaka . 
Tiawara ta ntirho na tona ti ta fanela ku cincacinca . 
Leswi swi mayelana na vuxaka bya le ntirhweni . 
Ku tirha na wena a swi tsakisa swinene . 
Vavasati lava tirhaka a hi vona va vangaka nkayivelo wa mintirho . 
Mabindzu ya misava hinkwayo hi xikongomelo xo lwisana na vusweti . 
Xo biha ngopfu hi leswi swi nga vaka xihlovo xa mphungo . 
Xana a nge pfumelelani na mina eka swoleswo ke ? 
Loko a swi endlekile hi ndlela yin'wana ! 
Xana a nga pfumelelana na xiringanyeto xolexo ke ? 
Ndzi kombela u tsala swoleswo ? 
Ina - ku fanele ku va na ku pfuleka swinene . 
Ina , kunene hi lava ekhonomi leyi vuyerisaka vanhu . 
Ina eka xiboho xa ku rhula xa swiphiqo swa misava hinkwayo . 
Ina , ha swi endla , kambe ku nga ri hi nsindziso . 
Ina , ndzi tsakela vutirhisani byo ringanana . 
Ina , ndzi tsakela mhaka yo pfuleka swinene . 
Ina , ndzi ta komisa swinene hilaha swi kotekaka . 
Ina , ndzo tsakela ntsena ku hlamusela swoleswo . 
Ina , naswona va sungurile ku endla tano . 
Ina , nkateko hileswaku xinawana se xa tirhisiwa . 
Ina , wa swi tiva leswi a vulavulaka hi swona . 
Ina , swi na nkoka ku ndlandlamuxa mfumo wa swiyengenyingi . 
Ina , ku xiyaxiya swikepe swi fanele ku endliwa . 
Ina , xivutiso lexi xi khumba vanhu swinene . 
Ina , hi nga swi endla eka xiyimo xa vanhu kumbe mitlawa mimbirhi . 
Ina , kunene hi fanele ku lavisisa swa vupfhumba . 
Ina , hi lava pholisi ya swa matiko ya le handle leyi nga riki ya swa mavuthu . 
Ina , hi sekete swinene nyimpi yo lwisana na vukungundzwana . 
Tolo a hi kotangi ku xi kuma naswitsanana . 
Tolo hi vile na njhekanjhekisano hi switirho swa mhaka ya swa timali . 
Mhaka leyi humeleleke tolo yi vangile nhlanganhlangano lowukulu . 
Kambe na sweswi a xi si lulamisiwa . 
Kambe i mekhuri leyikulu swinene . 
Kambe kahlekahle i ku alana na ntshunxeko . 
Kambe ku hava mpfumelelano hi ku yisa emahlweni . 
Kambe swoleswo hi leswi hi swi kombeleke . 
Kambe ku na tindlela to tala leti hi pfulekeleke . 
Kambe ka ha ri na swiphiqo endhawini leyi . 
Kambe ku na swo talaleswi fananaka . 
Akambe matiko lawa ya hava mali . 
Kambe leswi a hi xiphiqo , vamanana na vatatana . 
Kambe leswi hi leswi kahlekahle u swi endlaka . 
Kambe leswi hi swin'wana leswi hi faneleke ku swi fikelela . 
Kambe leswi a swi nga fanelangi swi vutisisiwile . 
Kambe ku humelela swintsongo eka mhaka leyi . 
Kambe madzolonga ehenhla ka vavasati a ya hunguteki . 
Kambe a hi endli nchumu ku xi cinca . 
Kambe hi fanele ku tivutisa loko leswi swi ringanerile . 
Kambe leswi hi susumetaka swona swa hanya . 
Kambe lembe rin'wana na rin'wana hi na xiphiqo lexi fanaka . 
Kambe ku yiwile emahlweni hi goza hi goza . 
Kambe sweleswo a hi mhaka ya nkoka swinene . 
Kambe leswi humelelaka sweswi hi leswi swi hambaneke na swona . 
Hinkwenu ma swi tiva swinene , ndzi pfumela tano . 
Mi se mi tiva xiyimo xa mina eka mhaka leyi . 
U lava na tikhampani ku tirhana na leswi . 
U vule na leswaku mpfuxeto wu endliwile . 
U na ntiyiso lowu heleleke , hikwalaho ndza tisola nakambe . 
U endla swona loko u vutisa hi ta bajete . 
U ta tumbuluxa endlelo rintshwa . 
A hi wena wa nkoka swinene emisaveni hinkwayo . 
U tlhela u endla mhaka yeliya nakambe nasweswi . 
U endla swona loko u vula swoleswo . 
U tiyisile , u vile na timinete tinharhu . 
U tiyisile loko u vula leswaku lexi I xiphiqo . 
U tiyisile loko u vula leswaku leswi i mitlangu ya swa tipolitiki . 
U endla swona loko u vula xiphiqo . 
U mutshamaxitulu wa ntlawa wo tirha . 
Mi vanhu lava vangaka swoleswo . 
U munhu loyi a faneleke eka ntirho wolowo . 
Ma swi tiva kahle leswaku matirhelo hi wahi . 
Mi nga swi kota naswona mi fanerile ku aka ehenhla ka ku humelela loku . 
Mi nga na ku titshemba ka leswaku hi vula swona . 
Mi nga enerisiwa hi ku humelela loku hi veke na kona . 
U nga leswi u lavaka ku va swona . 
U nga tiseketela hi mina leswaku ndzi ta swi endla . 
U nga swi endla swoleswo , ku fana na munhu un'wana na un'wana . 
U nga ha ehleketa hi byurokirasi leyi tirhisiwaka eka leswi 
U nga ha hoxa xandla swinene eka leswi . 
U nga swi vona leswaku leswi a swi amukeleki . 
U vula leswaku ku na xihlovo xin'we ntsena . 
U swi teka leswaku hi fanele ku cinca switirho . 
A wu na mhaka yo kombisa ntshamiseko wa mafambiselo . 
A wu fanelangi ku tlhela u swi vutisa . 
A wu lavi leswaku va va lava va tiyimelaka . 
U hi hlohlotela ku ya emahlweni hi endla leswi . 
U hava xo xi vula eka mhaka leyi . 
U vile na nkateko wo ndzi tshunxa . 
U tirhile hi mfanelo eka swiphiqo leswikulu swa timali . 
Hinkwenu mi tirhanile na timhaka to hlayanyana . 
U na ntirho wa nkoka lowu ku yimeleke . 
U komberile pholisi ya swa timali leyi twisisekaka . 
U vutisile loko ku ri na ku kanetana na mhaka leyi . 
U vitanile un'we kutani hi pfumelelanile na swona . 
U tsandzekele ku tlhela u swi vula . 
U hi nyikile tinhlamulo to hlaya . 
U yi twile nhlamulo ya xivutiso xa wena . 
U ndzi tivile ku ringana nkarhi wo leha . 
U tisile ku cinca nkarhi lowu hundzeke . 
U endlile xihoxo eka mhaka leyi . 
Ndzi ku khensa eka xiviko lexi xi nkarhinyana . 
A wu si vula nchumu hi mhaka leyi . 
Sweswi u tlhele u vulavula ra vumbirhi . 
U hlawurile nsinya wo seketetelana . 
U na nseketelo wa hina hinkwawo wa swa tipolitiki eka sweswo . 
U na nseketelo wa hina hinkwawo eka mhaka leyi . 
U vurile leswaku ku hava ku tinghenisa ekhombyeni . 
U vurile switsongo hi mhaka leyi . 
U vurile swo tala hi switumbuxiwa leswintsongo . 
U fanele ku xixima maendlelo ya Rixaka yo pasissa timhaka . 
U hlawurile ntsena eka tlhelo ro sungula . 
Wa swi tiva leswaku a ku na swipimelo swa rihanyu . 
Wa swi tiva leswaku lowu i ntlhontlho wa nkoka . 
Wa swi tiva leswaku hi na nkarhi wuntsongo . 
U tiva leswi tanihilaha ndzi swi tivaka hakona . 
Wa swi tiva leswi ndzi vulaka swona laha . 
Wa swi tiva , swi fanele ku va ... 
U nga ha vutisa leswaku hikokwalaho leswi swi ri tano . 
U vurile sitirhisiwa leswi swi hangalasiweke . 
U nga ha vutisa leswaku i mani loyi a nga na vutihlamuleri bya leswi . 
U nga ha tiya eka leswi u pfumelaka eka swona . 
U nga ha humelela naswona hi ku navelela leswinene . 
U fanele ku twisisa leswaku leswi i netiweke . 
U lava xikambelo lexi nga na nkucetelo , lexi tekaka nkarhi . 
U fanele ku tirha naswona hi ku hatlisa . 
Hi fanele ku endla swo tala eka mhaka leyi . 
A wu swi tivi leswi swi nga ta humelela . 
U vurile leswaku u lava vhoti ya vo tala leyi landzelaka milawu . 
U vutisile xivutiso mayelana na timhaka ta nawu . 
U tile na mhaka ya nsinya wo lemukisa . 
U fanele ku tirha ku anstwa hi 2008 . 
U vulavurile hi khombo ra ntlimbo wa ndhawu . 
U vulavurile hi nhlengeletano ya ku hlanganisiwa ka tinyutliliya . 
U vurile swin'wana leswi ndzi nga swi twisisiki . 
U vurile leswaku dyondzo yi hetisiwile . 
U vurile leswaku u amukerile xiboho . 
U vurile leswaku a wu nga si boha . 
U vula leswawku u yingisela vanhu . 
U vula leswaku yi fanele ku va ya langhisese . 
U vula leswaku ku hava swiringanyeto leswi akaka . 
U vula leswaku ka ha ri hava mali ya mphakelo . 
Wa swi vona , swa fana mikarhi hinkwayo . 
U fanele ku boha leswi u lavaka ku swi endla . 
U fanele ku teka goza leri faneleke eka leswi . 
Hikwalaho , u fanele ku tlhelela eka ajenda sweswi . 
U fanele ku tekela swoleswo enhlokweni . 
U vulavurile hi xiboho lexi tekiweke hi 1993 . 
U vulavurile hi ku thoriwa , ikhonomi na ku kula . 
U ndzi byela leswaku ku vile na mimbuyelo . 
U twisise kahle leswaku leswi i mayealana na yini . 
U lava leswi swi va mfuwo wa swa tipolitiki . 
U edlile kahle ku va u hlamuserile swi twisiseka exikarhi ka vanhu . 
A wu vulavula hi ku kombisa ndlela ya mafambiselo . 
A wu vulavula hi ntlimbo wa vutitshembi . 
U ta tlhela u kuma leswi eka nongonoko wa hina . 
U ta amukela leswaku ntirho lowu i wukulu . 
U ta tshama u ri karhi u tivisiwa hi xiyimo . 
U ta lemuka swinene hi ta leswi swi vulaka swona . 
U ta kuma mbuyelo eka xiviko . 
U ta tlhela u va na vutihlamuleri byo tala eka xona . 
U nge faneli ku yima nkarhi wo leha . 
U ta swi vona leswaku ku hava swo tala ku hundza mpimo . 
Hikwalaho u ta fanela ku tiyisisa leswaku matirhelo hi lamanene . 
U tirhile hi matimba ku tisa ku rhula . 
Wena hiwebye u vulavurile hi mhaka ya referandamu . 
Wena hi wexe u vurile leswaku nkarhi wa hela . 
Wena , hambiswiritano , u hetelele u vurile leswaku xiviko xi landzuriwile . 
Ku hoxa ka wena xandla eka leswi swi na nkoka . 
Xivutiso xa wena xi ta hlamuriwa hi ku famba ka nkarhi . 
Nhlamulo ya wena ti hlulekile ku tekela swoleswo enhlokweni . 
Hikokwalaho , xikombelo xa wena xi ta tekeriwa enhlokweni . 
Hakunene ntirho wa wena wa nonoha swinene . 
Zimbabwe ri hlulekile ku fikelela xidemokhirasi. 
Zimbabwe i xikombiso lexinene xa leswi . 
Ku fanele ku va na ndzinganano exikarhi ka ntshunxeko na vun'winyi . 
Ntwisiso lowunene wa xifaniso wu ta pfuna hakunene . 
Mhaka leyi ku vulavuriwaka hi yona i pholisi ya ntolovelo ya swa vurimi . 
Mhakankulu eka xileriso i nkucetelo wa nawu . 
Nhlayo yo karhi ya milawu yi fanele ku amukeriwa . 
Hikokwalaho , ku cinca eka xileriso ka laveka . 
Xitatimende lexi twisisekaka xa levaka , swi nga antswa loko xo endliwa hi xihatla . 
Nawu wa ta mahanyelo eka migingiriko bya ku gangisa tivhoti wa laveka . 
Pholisi ya ntolovelo ya ta nsirhilelo a yi le ku kaneriweni . 
Ku pfumelelana ku tinyiketa swi fanele swi endliwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Ku fanele ku endliwa nongonoko lowu tiyeke kwale . 
Maendlelo ya nkoka ya laveka , tanihilaha ndzi vuleke hakona . 
Njhekanjhekisano wu se wu endliwile hi ta maendlelo . 
Xiboho xi se xi tekiwile eka mhaka leyi . 
Nsusumeto lowu nga na vuxokoxoko wu se wu yisiwile . 
Xileriso xi fanele ku katsiwa eka nawu wa rixaka . 
Ku hambana loku nga kona exikarhi ka leswimbeirhi a ku sirheleleki . 
Maendlelo yo byeletela a ya laveki laha . 
Khonferense ya lava nyikelaka mali yi fanele ku khomiwa vhiki leri taka . 
I mhaka leyi , na wena wa swi vona hi wexe . 
I mhaka yo hetelela mayelana na swilaveko swa nkoka swa ikhonimi na swa ku hanyisana ka vanhu . 
Nsusumeto wo sungula wu se wu endliwile hi 2004 . 
Nsusumeto wo hetelela wu fanele ku andlariwa ku nga si fika ximumu . 
Mhaka ya vumune i mayelana na xiphiqo xa vukanganyisi . 
Xileriso xa rimba a hi lexi hi xi lavaka . 
Xingheniso xin'wana xi andlariwile eka nhlengeletano ya ntlawa . 
Hi ku vona ka hina ku fikeleriwile ndzinganano . 
Nchumu lowunene a hi mikarhi hinkwayo wu ri wunene ku hundza minchumu hinkwayo . 
Ku se ku vuriwile swo tala hi leswi . 
Ku vuriwile swo tala hi mhaka ya ku va thekinoloji yi nga voyameli etlhelo rin'we . 
Ku tsariwile swo tala hi nhlokomhaka leyi . 
Ka ha sale swo tala leswi ku fanele ku endliwa ku ya emahlweni . 
Ku na ntirho wo tala lowu ha ha faneleke ku wu endla . 
Ka ha ri na swo tala leswi hi faneleke ku swi endla . 
Ntirho wo tala wu endliweriwile xiyimo xolexo . 
Mapfhumba yo tala lama sunguriweke na wona ya tirhiwile . 
Nhlayo yo tala ya mitirho yi nga tumbuluxiwa laha . 
Xiphemu lexikulu xa leswi xi hundzela eka mbangu . 
Ntlangu lowu hundzaka wu ta endliwa hi ku famba ka nkarhi . 
Ku fanele ku va na nhlangano exikarhi ka leswimbirhi . 
Swiengeteriwa switsongo a swi ta va swi fikelele swo tala . 
Riendzo ro leha hi leri fambiwaka mpfhuka wo leha . 
Swo tala swi se swi fikeleriwile eka mbhulavurisano wa xinharhu wa sweswi . 
Swo tala swi se swi vuriwilemayelana na ku humelela . 
Swo tala swi fanele ku endliwa eka xiyimo xa rixaka . 
Swilo swo tala leswinene swi endliwile . 
Swilo swo tala leswi twisisekaka swi se swi vuriwile . 
Nkarhi na matimba yo tala swi tirhisiwile ke nchumu wa kona . 
Timhaka to tala ta nkoka ti endliwile . 
Mhaka leyikulu leyi nga bohiki eka leswi ya ha ku amukeriwa . 
Mpfumelelo wo tisa ku rhula etikweni ra hina . 
Ndzavisiso wa makete eka mhaka leyi wu na nkoka swinene . 
Maendlelo yo xiyaxiya sweswi ya laveka swinene . 
N'hweti leyi hundzeke hi njhekanjhekisanile hi ku dlayisa ka vateki va mahungu . 
Ntwanano lowuntshwa wa laveka ku fikelela xikongomelo lexi . 
Xitirhisiwa lexintshwa xa swa timali xi fanele ku endliwa eka ntirhisano . 
Hikokwalaho , tirhelo rintshwa eka vuxaka bya hina ri na nkoka . 
Endlelo rintshwa ri fanele ku vumbiwa . 
Timhaka ta nkoka ku vulavuriwa hi yona laha . 
Maendleo yo hlayanyana ya laveka eka leswi . 
Ndzi ehlekeketa leswaku timhaka to hlayanya ti paluxiwile . 
Tiphurojeke to hlayanyana ti karhi ta endliwa sweswi . 
Magoza lama yo hlayanyana ya se ya tekiwile . 
Vo tala va n'wina mi vulavurile hi mhaka yo kambela . 
Ntwanano wo tisa ku rhula wa boha eka ku ntirhisano wa swa ikhonomi . 
Xintshuxo xo tisa ku rhula kunene hi xona xikongomelonkulu xa hina . 
Xintshuxo xa swa tipolitiki xi fanele ku fikeleriwa eku heteleleni . 
Xitshunxo xa swa tipolitiki va fanele ku kumeriwa xona . 
Xitshunxo xa swa tipolitiki xi fanele ku kumeka hi ku hatlisa . 
Makete lowu nga vaka kona wa tiyuro ta tibiliyoni ta madzanadzana . 
Kotara ya vaaki va tshama ematikweni man'wana . 
Mpfuxeto wa matimba wa pholisi ya vukhomi bya tinhlampfi wa laveka . 
Ku fanele ku tirhiwa hi matimba loko ku sungula mhaka yo tiyisisa . 
Ndzinganano lowu twisisekaka wa laveka endhawini leyi . 
Ku hunguteka ka ntswalo wa mali , tanihilaha u vuleke hakona . 
Hikokwalaho , mpfuxeto wa mhaka leyi na wona a wu na nkoka . 
Xiviko hi ta xihlala xi karhi xa kaneriwa . 
Xikombelo xi endliwile lexi muviki a pfumelelaneke na xona . 
Xintshunxo xi kona , kutani xi fanele ku tirhisiwa . 
Mpfuxeto wa mavonelo eka swa timali wa laveka . 
Xiyenge xa vumbirhi i ku tirhisa tithekinoloji letintshwa . 
Mhaka ya vumbirhi i nhlangano na pholisi ya xifundza . 
Mhaka ya vumbirhi i ya ku vhota loku amukelekaka ka vanhu vo tala . 
Mhaka ya vumbirhi i ya mayelana na xiyimo xa matiko lama ha hluvukaka . 
Mhaka ya vumbirhi i nhlamuselo ya makete . 
Hambiswiritano , xiphemu xo karhi xi fanele ku tiyisiwa laha . 
Mixaxamelo ya milawu yi ta hoxa xandla eka leswi . 
Mixaxamelo ya maendlelo eka vukanganyisi na yona yi na nkoka . 
Masungula lamanene sweswi ya kumeka eka mimfumo . 
Tiko i xitirho eka vaakatiko hinkwavo . 
Ku ringanyetiwa nkarhinyana wa malembe ya mune . 
Ku vile na swo tala leswi swi onhakeke . 
Ku andlariwile nhlayo leyikulu ya swiengetelo . 
I xiyimo xo vava swinene , hi ku vona ka mina . 
Ku vhota i maendlelo ya ntolovelo eka xidemokhirasi . 
Ku vhotiwile mayelana na xitsuriwaxidzi . 
Ku ta vhoteriwa swingenelo mundzuku . 
Rixaka hinkwaro ri le khombyeni ra ku lahleka . 
Nhlamulo leyi tsariweke ya xivutiso yi ta nyikiwa . 
Ehenhla ka hinkwaswo , ku fanele ku langutiwa mhaka leyi . 
Hambiswiritano , ehenhla ka hinkwaswo , njhekanjhekisano lowu wu na xihlawulekisi xa nkoka . 
Ehenhla ka hinkwaswo , hi tsakela ku tisa ku ntwanano lowu hetisekeke . 
Ehenhla ka hinkwaswo , a hi lavi pholisi yo nyika vuxokoxoko . 
Ehenhla ka hinkwaswo , hi fanele ku fikelela ntswongo wo pfumala nthyakiso . 
Ehenhla ka hinkwaswo , ku nchumu nawun'we lowuntshwa lowu nga eku endliweni . 
Ku tlakusa ntirhisano wa matiko ya misava , kahlekahle , i mhaka leyi tiyeke evuton'wini . 
Hambiswiritano , amukela xiyimo na mhaka leyi hanyaka ! 
Ku amukela mpimo lowu vekiweke wa tinhlampfi leti nga khomiwaka i ku ahlula xiphiqo xin'we ntsena . 
Ku kuma netiweke ya mafurha ya swifambo swi na nkoka . 
Ku fikelela matsalwa swa ha vula ku ri mhaka ya ku ma lava u ma kuma . 
Ku ya hi vuxokoxoko lebyi hi nga na byona , eka mhaka leyi a swi tano . 
Ku ya hi vuxokoxoko bya muviki , leswi swi endlaka laha . 
Ku ya hi vukorhokeri , ku na ntlhanu wa swona . 
Kahlekahle hi vhoterile tindzimana to tala . 
Kahlekahle , ndzi kombela nsketelo wa wena nakambe 
Kahlekahle ndza kholwa leswaku hi nga burisana hi timhaka toleto . 
Kahlekahle , ku fanele ku langutisiwa swinene ntirho l owu . 
Kahlekahle xikombelo xa ku va mafurha ya tirhisiwa kahle xa amukeleka . 
Kahlekahle hi yima na yin'wana ya minsusumeto ya muviki . 
Ku na leswi swi fikeleriweke , kambe ka ha ri na swihoxo . 
Goza eka xiyenge lexi ri fanele ri va xilaveko xo sungula . 
Goza hi rona leri lavekeka eka nkarhi lowu . 
Makungu yo teka goza ya fanele ya va lama twisisekaka , naswona ehenhla ka hinkwaswo , ya fanele ya va lama tiyeke . 
Kahlekahle ku fanele ku tekiwa goza ro lwisana na tikhampani leti . 
Goza ro tlakusa mahanyelo lamanene ri fanele ku tekiwa . 
Hambiswiritano , ku titoloveta hi xiviri ka ha ri ntlhontlho lowukulu . 
Ku fanele ku tirhisiwa mali leyi hi xiviri . 
Kahlekahle , a ku vuriwangi nchumu hi leswi ndzi swi vuleke . 
Kahlekahle , a ndzi lava ku nyika xipichi xo hambana swinene . 
Kahlekahle , vito ra xileriso lexi ri vula hinkwaswo . 
Ku engetela eka leswi i ku tikeriwa ka ku kuma mali yo lombiwa . 
Ku engetela eka leswi , xiyenge xa swa vukhomi bya tinhlampfi xi le khombyeni . 
Ku nge nyikiwi mphakelo wun'wana wo engetela wa timali eka nkarhi wo koma . 
Ku amukela swinawana a swi cinci xiyimo xa vutumbuluxi . 
Afghanistan , i xikombiso lexikulu xa mhaka leyi sweswi . 
Matiko ya Afrika sweswi ya lava mafurha lama humaka eka swa ntumbuluko . 
Matiko ya Africa ya fanele ku tirha swin'we ku tiyisa vumundzuku bya wona . 
Hambiswiritani , nhlayiso wa vana i nchumu wa nkoka swinene . 
Hambiswiritano , vunghana a byi fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Hambiswiritano , i xitori lexinene lexi faneleke ku runguriwa . 
Hambiswiritano , a ku ri ntlawa wa mina lowu xi kombeleke . 
Hambiswiritano , xiphiqo a xi xa vutumbuluxi . 
Hambiswiritano , nsinya wa ku va tikhamphani letitsongo ti tirhaku tlula letikulu wa tirha mikarhi hinkwayo . 
Hambiswiritano , lembe ri tshinelela ku fika emakumu . 
Hambiswiritano , a ku nga ri na xikweleti lexi a xi fanele ku nyikiwa . 
Hambiswiritano , va nghenisile minsayino ya vona eka xona . 
Hambiswiritano , lowu i ntwanano , a hi xileriso . 
Hambiswiritano , a hi va kumi . 
Hambiswiritano , leswi hi swi vonile eka nkarhi lowu nga hundza . 
Hambiswiritano , xana ku ta humelela yini loko ku nga ri xona ? 
Endzhaku ka sweswo , swi ta va swa nkoka ku ehleketa nakambe . 
Endzhaku ka sweswo , nkarhi wa ta lowu va nga ta teka xiboho hi wona . 
Endzhaku ka sweswo , hi twananile leswaku leswi hi ta swi herisa . 
Ndza vula nakambe leswaku xiviko lexi a xi pfuni . 
Mi nga nakambe ndzi tlhela ndzi khensa mhaka leyi sunguriweke . 
Nakambe swoleswo swi na nkoka swinene eka nkarhi wa sweswi . 
Nakambe ku hava swo tala swin'wana leswi ndzi nga swi engetelaka . 
Nakambe , leti i timhaka leti ti nga ta langutiwa . 
Hi ku landza xiyimo lexi , hi fanele ku tivutisa swivutiso swimbirhi . 
Malembe na rimbewu na swona swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Ajenda ya 2000 yi nga hoxa xandla swinene eka swoleswo . 
Ka ha fanele ku fikeleriwa ntwanano eka leswin'wana hinkwaswo . 
Vurimi hi yin'wana ndlela yo fikelela leswi . 
Hambiswiritano , Vurimi i mhaka yo tsana eka xintshunxo lexi . 
Kahlekahle xipfuno xa ndzavisiso na nhluvukiso xi hambanile . 
Mpfuno wu fanele ku ya laha wu lavekaka kona ngopfu . 
Mpfuno a wu fanelangi ku hungutiwa hikokwalaho ka swivangelo swo hoxeka . 
Moya kahlekahle wa laveka emisaveni hinkwayo . 
Swibalo swa timbala ta swihahampfhuka swi na xiave lexikulu ekaxiyimo lexi . 
Timbala ta swihahampfhuka na tona ti na nkoka eka ku endla mintirho . 
Albania yi vile mbhoni ya leswaku leswi a hi swona . 
Albania , kahlekahle i tiko leri nga lawuriwiki hi vukhongeri . 
Leswi ndzi nga swi endlaka i ku tlhela ndzi vula leswi ndzi swi vuleke . 
Leswi ndzi nga swi vulaka hileswaku u tiyisile . 
Leswi ndzi nga swi engetelaka eka swoleswo i swilo swimbirhi . 
Hinkwavo va pfumelelana leswaku ri fanele ri va qhinga leri nga ta teka nkarhi wo leha . 
Vana hinkwavo va fanele ku va na mfanelo ya ku va vana . 
Vana hinkwavo va na mfanelo ya ku va swirho swa ndyangu handle ko kanakanisa . 
Tindlela hinkwato ta xidipulomati ti fanele ku tirhisiwa ku fikelela leswi 
Hi ku angarhela , hi humelerile hakunene . 
Hi ku angarhela , ndzi kombela swilo swinharhu leswi endlekaka . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku mbuyelo wu tele . 
Hambiswiritano , i khombo ra ndhawu hinkwayo . 
Hambiswiritano , ndlela leyi tirhaka yi kumekile . 
Hambiswiritano , hi fikelerile mbuyelo wo eneta . 
Mihlangano hinkwayo leyi yi nga na ntsakelo yi fanele ku yimeriwa eka rhejisitara . 
Tindlela hinkwato ti fanele ku simekiwa ehenhla ka ndzavisiso wa swa vukhomi bya tinhlampfi wa xisayense . 
Magoza hinkwawo lama tikiweke ya fanele ku tekela leswi enhlokweni . 
Minsusumeto ya mina hinkwayo komiti a yi yi vhotelangi . 
Swiengetelo swa mina hinkwaswo swi amukeriwile hi komiti . 
Hikokwalaho , sweswo hinkwswo swa ha fanele ku endliwa . 
Magoza hinkwawo ya fanele ku tekela leswi enhlokweni . 
Hinkwaswo leswi i swilo leswi hi nga pfumelelanaka na swona . 
Mihluvuko leyi hinkwayo yi na nkoka naswona ya amukeleka swinene . 
Swilo leswi hinkwaswo a swi ri karhi swi tshwa hi katsongotsongo malembe lama hinkwawo . 
Swilo leswi hinkwaswo sweswi swi le tafuleni . 
Timhaka leti hinkwato ti se ti vuriwile laha . 
Hinkwaswo leswi i xiphemu xa pholisi ya swa ndzinganano . 
Hinkwaswo leswi swi humelela eka mbangu wo hlawuleka . 
Hinkwaswo leswi swi andlariwile eka xileriso . 
Hinkwaswo leswi swi fanele ku akiwa na ku antswisiwa . 
Hinkwerhu ka hina hi na swikombiso swa muxaka lowu . 
Hinkwerhu ka hina hi fanele ku byarha vutihlamuleri lebyi hi rhwexiweke byona . 
Hi langutanile na swivangelo swimbirhi . 
Mihlangano hinkwayo yi fanele ku tshika madzolonga hi ku hetiseka . 
Vanhu hinkwavo va na mfanelo yo kuma swakudya leswi nyikaka rihanyo . 
Swi lulamile , sweswi hi nga ya emahlweni na bindzu . 
Swi lulamile , hi leswi swilo swi nga xiswona . 
Vahoxaxandla hinkwavo va fanele ku katsiwa eka tindlela leti . 
Magoza hinkwawo lama fambelanaka na sweswo ya fanele ku hlohloteriwa . 
Leswi seleke i ku endla leswaku swi tirha . 
Hinkwaswo swoleswo a swi enelengi hi ku vona ka mina . 
Hinkwaswo swoleswo hi ku vona ka mina swi lulamile . 
Milawu hinkwayo leyi vuriweke eka xiviko yi fanerile . 
Tindlela hinkwato to tisirhelela ti sungurile ku tirha . 
Tindhawu na miako hinkwayo swi nyikiwile hi tiko leri rhurhelaka . 
A swi na mhaka , nawu lowu wu fanele ku amukeriwa . 
A swi na mhaka , hakunene hungu ra wena hi ri twile . 
Tidyondzo hinkwato ti kombisa leswaku swoleswo hi swona . 
Swivilelo leswi hinkwaswo swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Matiko lawa hinkwawo ya khumbekile hi xiboho lexi . 
Timhaka leti hinkwato ti fanele ku antswisiwa eka nkarhi lowu taka . 
Timhaka leti hinkwato ta nkoka swi kombisiwile eka xiviko . 
Leswi va swi endlaka i ku endla lexintshwa . 
Hinkwaswo leswi ndza swi kota ku swi vona eka xileriso lexi susumetiweke . 
Hinkwaswo leswi a swi vingi swin'wana handle ka ku cinca ka xihatla . 
Hinkwaswo leswi a swi se swi vuriwile eka swiviko leswi hundzeke . 
Hinkwaswo leswi swi vangile mholovo wa vanhu ... 
Vuxokoxoko lebyi hinkwabyo byi ta kumeka eka imeyili . 
Hinkwaswo leswi Hinkwaswo leswi swiswi tlhele swi pfuleriwa vanhu hinkwavo . 
Hinkwaswo leswi swi humelela hi ku landza mhaka ya ku kurisiwa ka swilo . 
Hinkwaswo leswi swi katsiwile eka khodi yintshwa ya nxupulo . 
Hinkwaswo leswi swi va leswinene eka muxavi . 
Hinkwaswo leswi eka mina swi vonaka swi ri xihalamriso . 
Hambiswiritano , hinkwaswo leswi swi ta koxa mali yo tala . 
Hambiswiritano , hinkwaswo leswi swi bakanyeriwa ekule . 
Hinkwaswo leswi swi engetela eka mbuyelo lowunene . 
Tindhawu letinharhu hinkwato ti na xiavo lexikulu . 
Mikarhi yo tala hi vona vudyahari byi ri xiphiqo . 
Leswi hi nga swi endlaka i ku vhota hi seketela kumbe hi kaneta . 
Leswi hi nga swi endlaka i ku komelela eka yona . 
Ndzi pfumeleninyana ndzi mi tsundzuxa hi ta vundzhaku . 
Ndzi pfumeleninyana ndzi vula swin'wana mayelana na ku nkantwanano . 
Ndzi pfumeleleni eku heteleleni ku hundzulukela eka vavanuna laha . 
Ndzi pfumeleleni ku sungula ndzi vula swilaveko swimbirhi swa nkoka leswi bohaka . 
Ndzi pfumeleleni ku vulanyana swikombiso swo hlayanyana . 
Ndzi pfumeleleni engetela swintsongo eka leswi va swi vuleke . 
Ndzi pfumeleleni ku vulavula hi timhaka letimbimb Ndzi pfumeleleniirhi hi tlhelo . 
Ndzi pfumeleleni ku hlamula swivutiso swi nga ri swingani swo kongoma swinene . 
Ndzi pfumeleleni ku vula swin'wana hi timhaka ti nga ri tingani to kongoma . 
Ndzi pfumeleleni ku vula swin'wana hi tin'wana ta timhaka . 
Ndzi pfumeleleni ku tshikilela swilo swimbirhi mayelana na leswi . 
Ndzi pfumeleleni ku hlamusela swivangelo swa ku vhota ka mina . 
Ndzi pfumeleleni ndzi heta hi ku vula mhaka yin'wana yin'we . 
Ndzi pfumeleleni ndzi mi nyika timhaka leti tiyeke na swifaniso . 
Ndzi pfumeleleni ndzi kombisa timhaka ti nga ri tingani . 
Ndzi pfumeleleni ndzi kombisa timhaka timbirhi eka xiviko . 
Ndzi pfumeleleni ndzi vulanyana swin'wana hi leswi . 
Ndzi pfumeleleni ku vula swi nga ri swingani swo hetelela . 
Ndzi pfumeleleni ku xiyaxiya mhaka leyi . 
Ndzi pfumeleleni ndzi vula timhaka to hlayanyana ta nkoka . 
Ndzi pfumeleleni ku vula swikombiso swinharhu swa leswi . 
Ndzi pfumeleleni ndzi vula swilo swimbirhi mayelana na leswi . 
Ndzi pfumeleleni ndzi tshaha eka xiviko xin'we xa leswi . 
Ndzi pfumeleleni hlamula eka swin'wana swa leswi vuriweke . 
Ndzi pfumeleleni ku kombisanyana hi timhaka ti nga ri tingani . 
Ndzi pfumeleleni ku vula swin'wana mayelana na swikongomelo swo angarheta . 
Ndzi pfumeleleni ndzi sungula hi ku endla vuxiyaxiya bya swa tipolitiki . 
Ndzi pfumeleleni ku sungula hi xikoxo xa nkoka swinene ku tlula hinkwaswo . 
Ndzi pfumeleleni ndzi hundzulukela eka swiengetelo hi xin'wexin'we . 
Ndzi pfumeleleni eka mhaka leyi ku vula swilo swin'wana swimbirhi . 
Hikokwalaho , ndzi pfumeleleni ku khumbanyana na leswi . 
Pfumelelani makete ku tivumbela milawu eka ndhawu leyi . 
Endzhaku ka kwalomu ka malembe ya 10 , se hi kuma hakela ya kona . 
Kwalomu ka xirho xin'wana na xin'wana xa komiti xi vulavurile hi leswi . 
Ku se ku na vumbhoni nyana bya leswaku leswi swi le ku humeleleni . 
Naswona xiyimo xi fanel xi tshama xi ri ku pfuxetiweni . 
Xana ndza twisisiwa leswku leswi a swi amukeleki ke ? 
Xingheniso xa 141 a xi amukeleki eka mabindzu lamatsongo na ya le xikarhi . 
Hikokwalahoo,xingheniso xa 15 xi fanele ku landzuriwa hinkwaxo ka xona . 
Swingheniso swi amukerile eka xiyenge xo tiyimela . 
Exikarhi ka swona ku na mhaka ya vulawuri bya khombo . 
Amsterdam yi hi yisa emahlweni hi tindlela to hlaya . 
Ntwanano wu fikeleriwile eka vonelo ra swa timali . 
Ntwanano wu fikeleriwile eka mpimohansi lowu lavekaka . 
Nxopaxopo wu endliwile kutani ku fanele ku endliwa yini ? 
Nxopaxopo wa leswi wa kayivela eka xiviko . 
Ku kamberiwa hi madokodela i ndlela leyinene swinene yo yisa emahlweni . 
Ku kambela ku ta endliwa hi ku famba ka nkarhi . 
Xitandzhaku lexi nga riki na nchumu a xi hi tsakisi . 
Xiviko xa vuhleri xi ta andlariwa hi 2014 . 
Xikombiso xa leswi i tisisiteme to hambanahambana to ringananisa . 
Xitivi xi hlerile ntwanano lowu . 
Mhaka ya nkoka yi fanele ku langutiwa ekomitini . 
Xiviko lexi nga helelangiki a xi nge tlheriseriwi ekomitini . 
Vuxiyaxiyi lebyi endliweke laha , na kun'wana . 
Naswona ndzi na ntiyiso wa leswaku hi ta humelela . 
Naswona ndza vilerisiwa hi ku endla ncchumu wun'we kambirhi endhawini liya . 
Naswo a ndza kholwa leswaku ku hava khombo eka sweswo . 
Nsawona ndza tshemba hi twile swipichi swo ringanela . 
Naswona , kahlekahle ndzi vhotile ndzi kanetana na nsusumeto . 
Naswona ndzi rhandza ku mi tsundzuxa ... 
Naswona ndzi ehlekeketa leswaku lexi i xitsundzuxo xa nkoka . 
Naswona a ndzi tivi loko sweleswo swi ri swinene . 
Naswona ndzi ta ku kombela leswaku u ndzi rivalela . 
Naswona ndzi lava ku tshikilela rito ' olova ' 
Naswona Magoza lama tekiweke ya fanele ya languta eka vumundzuku . 
Naswona eku heteleleni , a hi lavi burokirasi yikulu ku hundza mpimo . 
Naswona eka swoleswo , hi lava vanhu lava hi nga tirhisanaka na vona . 
Naswona eka leswi , nawu wu fanele ku pfuxetiwa . 
Naswona u nyikile ntila eka hina hinkwerhu . 
Naswona laha a ndzi vulavuli hi vapfhumba va swa tipolitiki . 
Naswona laha mali leyi kunguhatiteriweke swo karhi yi fanele ku katsiwa . 
Naswona laha hi le ku kaneleni ka nongonoko wa vuntlhanu wa rimba . 
Naswona laha , hakunene , ku ta mhaka ya vana . 
Naswona ndzi swi tiva njhani leswaku swi le hansi ? 
Naswona loko swi ri tano , leswi swi hikwalaho ka vanhu vo tala . 
Naswona loko swi ri tano , i ncini nkambelo wa vona ? 
Naswona loko hi nga endli sweswo , i mani a nga ta endla ? 
Naswona hi ku katsakanya , i mani a nga ta vuyeriwa ku suka eka leswi ? 
Naswona hi ntiyiso , sweswo hi leswi xi langutekisaka xiswona namuntlha . 
Naswona hi xikongomelo xo endla sweswo , hi lava mali . 
Naswona eka ku endla , ntwanano a wu zangi wu amukeriwa . 
Naswona hakunene i vutihlamueleri bya xona ku endla leswi . 
Naswona tikhamphani ta matiko ya misava ti tlanga xiphemu lexikulu eka leswi . 
Naswona swi na nkoka swonghasi leswaku hi fanele ku sivela leswi . 
Naswona a ko va ntsena nhlomulo lowu khumbaka vana . 
Naswona swi tikomba leswaku sweswo hi leswi swi nga ta humelela . 
Naswona swi ta teka nkarhinyana va nga si endla . 
Naswona xo hetelela , hi ta boheka ku sungula vutihlamuleri bya hina . 
Naswona a swi tano leswaku swi na nkoka swonghasi eka mavandla hamambirhi . 
Naswona a hi swo tala swi humeleleke eka xiga xexo . 
Naswona sweswi hi ta eka xiga xa ntlimbo . 
Naswona hakunene sweswo swi hi sindzisa ku teka goza . 
Naswona hakunene a hi fanelangi ku rivala timfanelo ta ximunhu . 
Naswona hikokwalaho ndzi tsakela ku tiva hi mayelana na risima ra tinhlayonhlayo . 
Naswona hikokwalaho swi na nkitsinkitsi lowu nga kona sweswi wa ikhonomi . 
Naswona sweswo ntsena loko hi nga kota ku tsundzuka . 
Naswona sweswi hakunene i nxungeto lowu ndzi wu vonaka . 
Naswona sweswo i swilo swin'wana leswi ndza ha swi lavaka . 
Naswona sweswo hi leswi swiphiqo leswi nga kona sweswi swi pfaka kona . 
Naswona sweswo hi leswi hi bohekaka ku tirhana na swona . 
Naswona sweswo hi swona swi endlaka leswaku mivuyelo yi nga koti ku enerisa . 
Naswona sweswo hi swona swi endlaka leswaku xivutiso lexi xi va na nkoka swinene . 
Naswona hi swona swi endlaka leswaku hi tlhela hi lava vulawuri byin'we . 
Naswona sweswo hi ntiyiso swi lava ku vekiwa erivaleni swinene . 
Naswona sweswo swa ndzi vilerisa mina na ntlawa wa mina . 
Naswona nkoka wa ku tilawula na wona wu fanele ku tshikeleriwa . 
Naswona vanhu va swifundza swin'wana va lava swo fana . 
Naswona kutani ku na ku hungutiwa ka ntshunxeko wa vamaphephamahungu . 
Naswona kutani ku na ku lwisana na vugevenga bya matiko ya misava . 
Naswona kutani ku na xitori hinkwaxo lexi rhendzeleke lebuliwa ka swakudya na switirhisiwa . 
Naswona ku na tindlela timbirhi ntsena ta ku endla leswi . 
Naswona ku nge vi na swivangelo swa kahle eka leswi . 
Naswona ku vile na swikombiso swimbirhi swo tekeleka enhlokweni . 
Naswona ku na ntlhandlamano wa milandzu yintshwa ya vugevenga . 
Naswona ku tlhela ku va na khombo ra ku va ku hlawuriwa . 
Naswona ku na swin'wana swo karhi leswi hi nga fanelangiki ku swi pfumelela . 
Naswona va fanele ku tlhela va xiximiwa eka xiyimo lexi . 
Naswona xa vunharhu , swona i kun'wana ka ku tsandzeka ka nhlangano wa hina . 
Naswona xa vunharhu , i ncini hi faneleke ku xi endla eka nkarhi wo leha ? 
Naswona vuhlangnisi lebyi byi ya byi va na nkoka swinene . 
Naswona leswi hi leswi hakunenenene hi nga eku swi endleni namuntlha . 
Naswona leswi hi leswi hakunenenene hi lavaka ku swi papalata . 
Naswona leswi i yin'wana hakunenenene ya tindhawu leti nga na swiphiqo . 
Naswona leswi hi leswi hakunenenene hi navelaka ku swi endla ! 
Naswona leswi i swilo swin'wana leswi ndzi lavaka ku swi tshikelela . 
Naswona leswi swi tano hinkwakonkwako emisaveni . 
Naswona hinkwerhu ha swi tiva leswaku a swi ri na nkanetano wa tipolitiki . 
Naswona hinkwerhu ha swi tiva ku i matiko wahi lama sweswo swi tirhaka eka wona . 
Naswona hi le ku endleni ka sweswo , hi swi amukerile sweswo . 
Naswona hi ta vhota hi vunyingi byo tlula hafu ya tibaloto hinkwato . 
Naswona hi nga fikelela ntsena leswi hi ndlela leyi . 
Naswona hi na xileriso xa mafundza lexi hundzuriweke xinawana . 
Naswona hi byeriwile hilaha xi endliwaka hakona . 
Naswona a hi se fikelela mbuyelo lowuya wo hetelela . 
Naswona hi fanele hi kongomisa miehleketo yo hlawuleka eka ku navela ka vatirhisi . 
Naswona hi lava ku endla leswi emisaveni hinkwayo . 
Naswona hi ta boheka hakunene ku swi boxa nakambe . 
Naswona i ncini hi mayelana na ku cukumetiwa ka thyaka ra nyutliliya ? 
Naswona i ncini hi nga na xona emahlweni ka hina ? 
Naswona i ncini xintshunxo xa hina eka hinkwaswo swa leswi ? 
Naswona i mfanelo muni hi nga na yona ku endla tano ? 
Naswona i ncini xi nga ta va mbuyelo wa leswi hinkwaswo ? 
Naswona loko siku rero ri ta , ri hlwerile ku tlula mpimo . 
Naswona ina , hi na xikombamikarhi xa magoza . 
Naswona hambiswiritano ndzi vhota ndzi xi seketela . 
Naswona hambiswiritano sweswo hi leswi hi nga eku swi endleni namuntlha . 
Naswona hambiswiritano a hi pfumali matimba eka mhaka leyi . 
Naswona hambiswiritano hi na vuxaka bya nkoka eka matimu na matiko lama . 
Naswona hambiswiritano , hi na nkayivelo wa swikumiwa swa tinhlampfi . 
Naswona se mi vurile swilo swo hlayanyana . 
Naswona u vula leswaku hi lava data leyintshwa ya sayense . 
Naswona , loko xi boheka ku lawuriwa , kutani njhani ? 
Naswona , loko sweswo swi ri tano , hi mayelana na yini ? 
Naswona , eka mhaka yaleyo , a hi nga ta xi lava . 
Naswona , hakunene , swo fana hi swona eka xihoko xa ngati . 
Naswona , tanihilaha swi languteriwaka hakona , a xi na ku navela ku endla tano . 
Naswona , hakunene , a hi huvo leyi hlawuriweke . 
Naswona , hakunene , sweswo a hi leswi xi tirhisaka xiswona . 
Naswona , hakunene , mi fanele ku va veka tihlo na vona . 
Naswona , kan'we nakambe , xiyimo a xi nga vi lexi humelelaka xi nga kunguhatiwangi . 
Naswona , xa vunharhu , ku na sisiteme ya matshunxelo ya nkwetlembetano hi yoxe . 
Naswona , khombo ra kona , swi hakeriwa hi lava va tsaneke ku tlula hinkwavo . 
Angola yi ta tikatsa ku nga ri khale hilaha yi nga ta swi kota hakona . 
Ku kamberiwa wa swiharhi swi fanele ku va nchumu wa nkarhi lowu nga hundza . 
Nhlayiseko wa swiharhi na vuhlayiseki bya swakudya swi fanele ku va xirhangana xa hina . 
Swiphemu swa nhlayiseko wa swiharhi swi fanele hakunene swi tekeriwa enhlokweni . 
Xiphemu xin'wana xa masungulo i ajenda ya ikhonomi na vaaki . 
Mhaka yin'wana yo pfilungana i xiyimo xa mavuthu . 
N'wangulano wun'wana wu ta sunguriwa eka nkarhi lowu faneleke . 
Xiphemu xin'wana i ku pfumaleka ka vuxokoxoko na ku endla swilo erivaleni . 
Xikombiso xin'wana hi lexiya xa xiave xa vavasati . 
Xihlohloteri xin'wana lexi xi faneleke ku tekeriwa enhlokweni i mphikizano . 
Mhaka yin'wana yi khumba ku tirhisiwa ka vanyiki va vukorhokeri va le handle . 
Mhaka yin'wana hi leyi ya ntirhisano wa sayense na thekinoloji . 
Mhaka yin'wana i ku hakeleriwa ka timali ta vukorhokeri bya vanhu hinkwavo . 
Xiphiqo xin'wana lexi xi lavaka ku ololoxiwa i vukungundzwana . 
Xiphiqo xin'wana , handle ko kanakana , i ku vuya ka vahlapfa . 
Xivutiso xin'wana a xi ri hi mayelana na vukhale bya swikepe . 
Xin'wana ku ta va ku xi endla xi fikeleleka eka vanhu . 
Ku endla swi nga hetiseki hi ndlela yihi kumbe yihi eka ndhawu leyi swi ta ariwa . 
Ndzima yihi kumbe yihi eka ndhawu leyi yi ta va leyinene swinene . 
Munhu un'wana na un'wana wo karhi a nga swi nyika mina swi tsariwile . 
Hambiswiritano , ndzi ringanyeta leswaku hi hundzela emahlweni na vhoti leyi . 
Hambiswiritano , swi hlwele ku tlula mpimo sweswi ku swi kuma . 
Hambiswiritano , hinkwerhu hi xi tiva kahle xiyimo xa le ndzeni . 
Hambiswiritano , a hi le ku vulavuleni hi mayelana na timiliyoni ta tithani . 
Hambiswiritano , hi le ku vulavuleni sweswi hi mayelana na mpimanyeto wa 2010 . 
Handle ka sweswo , hi vutalo xi tsandzekile . 
Swi le rivaleni , va ta hakeleriwa timali ku suka eka swipfuno swa nkarhi wa sweswi . 
Xana va endla hakunenenene leswi va faneleke ku swi endla ? 
Xana va ta seketela timhaka ta mitila ya mpimanyeto . 
Xa hi ta va na swona ku nga si fika vhiki leri taka ? 
Xana hi ta swi rhwexa eka vaakatiko va ka hina ? 
Xana hi ta va bohelela ku ya hi nawu ku endla tano ? 
Xana a hi koti ku dyondza ku suka matimu ya hina ? 
Xana hi le ka ndlela yo lulama eka mhaka leyi ? 
Xana u le ku kutsuleni ka xikombelo xa vhoti leyi avanyisiweke ? 
Ku rhumeriwa ka matlhari eka matiko mambe swi le ku dlayeni ka vanhu hinkwakonkwako emisaveni . 
Atikili ya 100 , hi ku vona ka mina , i atikili ya nkoka . 
Tanhilaha se ndzi nga vula hakona , leswi i ku hlaya ro sungula . 
Tanihilaha se ndzi vuleke hakona , vanhu se va ya va kula . 
Tanihilaha ndzi hlamuseleke hakona , xiyimo xa antswa swinene . 
Tanihilaha ndza ha ku vulaka hakona , ku lahlekeriwa i ku kulukumba swinene . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , nghingiriko lowu wu vanga ku onhaka lokukulu . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona eku sunguleni , hambiswiritano , hi fanele ku teka goza hi ndlela leyi fambelanaka . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona eku sunguleni , xikongomelo lexi a xi humeleriseki hinkwaxo ka xona . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona eku sunguleni , hi pfumelela hinkwaswo swiringanyeto leswi . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona eku sunguleni , se hi endlile leswi . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona eku sunguleni , a hi fanelengi ku hela ntamu . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , ndza tshemba swi na ndzhukano hi ndlela leyi nga fanelangiki . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , hambiswiritano , leri i vonelo ra mina n'wini . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , hi landzelela mihlawulo ekusuhisuhi swinene . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , hi fikelerile ntsengo lowukulu . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , hi ta lava hakunene vutiboheleri bya tipolitiki . 
Tanihilaha ndzi vulaka hakona , leyi i mhaka ya nkanetano swinene . 
Tanihilaha ndzi swi vonaka hakona , phuphu ya vunharhu i ku veka matlhari . 
Tanihilaha ndzi swi vonaka hakona , ku hava matiko lama hlayisekeke . 
Tanihi xitandzhaku sisiteme leyi yi ta va erivaleni swinene . 
Tanihi xitandzhaku , mutirhisi a ta tivisiwa ku antswa . 
Tanihi xinawana xa ntolovelo , leswi swi fanele se swi va katsa . 
Tanihi ntlawa , a nga amukeli xihi kumbe xihi xa swona . 
Tanihi mhaka ya ntiyiso mimpimo ya vuahluri yo tano se ma kona . 
Tanihi mhaka ya matikhomelo lamanene , leswi swi bihile ku ringanela . 
Tanihi palamende , hi kota ku fikelela mpfumelelano . 
Hikwalaho ka sweswo ku na xivutiso xa ku nyika timali . 
Hikwalaho ka sweswo , xileriso xa mafundza xi fanele ku endla ku hambana loku . 
Hikwalaho ka sweswo , a hi nga teki endlelo ra xifundza . 
Hikwalaho ka sweswo , hi na ku pfumaleka ka mitirho ka le henhla na ku va loku tlakukaka . 
Hikwalaho ka sweswo , hi vhotile hi hambana na xiviko lexi hinkwaxo ka xona . 
Hinkwaxo ka xona , lexi i xiviko xa kahle . 
Hinkwaxo ka xona , hikokwalaho , xi fanele handle ko kanakana xi seketeriwa . 
Tanihi vatirhisi , hi na mfanelo ya ku tiva sweswo . 
Tanihi mikarhi hinkwayo , vanhu va le mahlweni ka van'watipolitiki . 
Tanihilaha munhu un'wana na un'wana a kombiseke hakona , hi na milawu . 
Ku fika eka mpimo lowu ndzi tivaka hawona , switsongo a swi endliwile . 
Ku fika eka mpimo lowu ndzi khumbekaka hawona , leswi swa laveka swinene . 
Ku fika eka mpimo lowu ndzi khumbekaka hawona , swona swi kwetsimile . 
Ku fika eka mpimo lowu ndzi khumbekaka hawona , swi ta va tano . 
Ku fika eka mpimo lowu ndzi vonaka hawona , madyelo ya matirheselo ya ta hluka . 
Hi mayelana na maendlelo , ndzi ehleketa ku ma nga antswisiwa . 
Hi mayelana na mfumo , a wu endli swilo erivaleni na wona . 
Hi mayelana na xifundza , i xin'wana na xin'wana handle ka ku tshamiseka . 
Hi mayelana na vuanami bya ntirho , xilo xin'we xi fanele ku vuriwa . 
Hi mayelana na xivutiso xa vumbirhi , loko ndzi nga ha ya emahlweni . 
Tanihi vanghana , hi fanele ku pfumeleriwa ku vutisa swivutiso . 
Tanihilaha vo tala va vuleke hakona , vutomi bya ndyangu na byona bya khumbeka . 
Tanihilaha swivulavuri swin'wana swi vuleke hakona , leswi khombo ra kona a swi tano . 
Tanihilaha swivulavuri leswi nga hundza swi vuleke hakona , tinhlayonhlayo ta chavisa . 
Tanihi muviki ndzi hambana na leswi hambi ku humelela yini na yini . 
Tanihi muviki a ndzi tinyungubyisa swinene hi mbuyelo . 
Hi mayelana na timfanelo vakhandziyi , swinawana swi le rivaleni swinene . 
Hi mayelana na mbangu , a hi fanelangi ku tixisa . 
Hi mayelana na tlhelo ra nhlayiseko wa ximunhu , swona swi hambanile swinene . 
Hi mayelana na mongo ndzi ta komisa swinene . 
Tanihi vaseketeri va xidemokirasi xa vaaki , a hi nge koti ku va na xiphiqo hi sweswo . 
Tanihilaha munhu un'wana a vuleke hakona eku sunguleni , lowu i ntlhontlho lowukulu . 
Loko swi te tano , xona i xiphiqo xa rihanyu ra vaaki lexi kulaka . 
Loko swi te tano , a ndzi ta ringanyeta ku vhota hi hambana na ku cinca loku . 
Loko swi te tano , engetelo wo tivikana eka ku nyika timali wa laveka . 
Loko swi te tano , yona i dokhumente yo yelanisa yo pfuna swinene . 
Loko swi te tano , a hi vaseketeri va magoza lama . 
Loko swi te tano , hi nga tiyisisa nsinya wa vuhambanisi . 
Loko swi te tano , hi seketela ku cinca loku ku hlamuselaka xi va erivaleni xiga lexi . 
Tanihilaha muviki a vulaka hakona , va hetisisa xiave xa nkoka swinene . 
Tanihilaha swilo swi nga yima hakona , a xi ta va xintshunxo xa kahle ku tlula hinkwaswo . 
Tanihilaha a swi vuriwile hakona swi va erivaleni , a yi ri vhoti ku ya mbitanelo wa mavito . 
Tanihilaha hinkwerhu hi tivaka hakona , vuxokoxoko eka byona hi byoxe i matimba . 
Tanihilaha hinkwerhu hi tivaka hakona , nsirhelelo i mhakankulu . 
Tanihilaha hi voneke hakona , ngopfungopfu mfularhelo wu humelerile . 
Tanihilaha hi voneke hakona , sweswo a ku nga ri leswi swi humeleleke . 
Tanihilaha hi swi tivaka hakona , xiyimo xi pfilungaile swinene hakunene . 
Tanihilaha hi swi tivaka hakona , timhaka timbirhi ti khomanile hi ndlela leyi nga hambanisekiki . 
Tanihilaha hi vuleke hakona mixo walowu , leswimbirhi swi khomanile . 
Tanihilaha hi vulaka hakona , xiphemu xo ka xi nga twisiseki xi tumbele eka vuxokoxoko . 
Tanihilaha hi swi vonaka hakona , swiphemu swimbiri leswi lavekaka swa khumbeka . 
Tanihilaha hi swi tivaka kahle , a hi leswi swi fikelelekaka . 
Ku ta fika sweswi hi hava mhaka ya swa nawu . 
Ku ta fika sweswi a hi vangi na nhlamulo ku suka eka wena . 
Tanihilaha mi tiavaka hakona , sweswi hi na xiboho xa mafundza . 
Tahilaha mi nga vonaka hakona , swot la swi le ku humeleleni laha . 
Tahilaha mi nga vonaka hakona , ku hava nchumu lowu nga tiyisisiweke lero wu nga koteki ku cinciwa . 
Tahilaha mi nga vonaka hakona , xiyimo lexi xa nonohwa hakunene . 
Tahilaha mi nga vonaka hakona , xiringanyeto lexi , hikokwalaho , xi hambanile . 
Tahilaha mi nga vonaka hakona , xivulwa lexi a xi tivikani . 
Tanihilaha mi swi tivaka hakona , sweswo i xiyimo xo tsongahalanyana . 
Tanihilaha mi swi tivaka hakona , sweswo swi tama swi ri xirhalanganyi lexi sivelaka xikongomelo . 
Tanihilaha mi swi tivaka hakona , mikanerisano yi leku khatseni ka ndzima ya kahle . 
Tanihilaha mi swi tivaka hakona , leyi i mhaka yo khumba swinene . 
Tanihilaha mi swi tivaka hakona , leswi a hi nchumu wuntshwa . 
Tanihilaha mi swi tivaka hakona , hi hlawurile endlelo ra mitila mimbirhi . 
Tanihilaha mi vuleke hakona hi ntiyiso , vuhambanisi na byona bya laveka . 
Tanihilaha mi vuleke hakona , yingisanani na ku vulavurisana . 
Tanihilaha mi nga ta amukela hakona , leswi njhekajekisano wa xiviri . 
Tanihilaha n'wina hi n'wexe mi vuleke hakona , hi vekile tipakani to karhi . 
Vahlapfa lava lavaka vuchavelo , hambiswiritano , a va yelani na vahlapfa lava ngheneke swi nga ri enawini . 
Hambi ku humelela yini na yini , xiphiqonkulu i nkoteko wa ku vona ku swa landzeleriwa . 
Hi mpimo wa le hansi leswi hi leswi hi nga byeriwa swona . 
Hi mpimo wa le hansi , sweswo swi vile kungu ku ringana malembe . 
Hi mpimo wa le hansi , sweswo hi leswi maphephahungu ya hi byelaka swona . 
Eka nkarhi wa sweswi ko va ntsena tin'wana ta tindzimi ti kumekaka . 
Eka nkarhi wa sweswi ku hava xiboho naswona ku hava ntwanano . 
Eka nkarhi wa sweswi hi hava muchuchisi wa vaaki . 
Eka nkarhi wa sweswi , mune wa vona se va fikelerile leswi . 
Eka nkarhi wa sweswi , xi vuyerile eka ndhawu ya masungulo . 
Eka nkarhi wa sweswi , ku na leswi nga hlawuriwaka swo talanyana etafuleni . 
Eka nkarhi wa sweswi , ku cinca loku a ku vuli nchumu ngopfu . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi na ku tlula kumbe ehansi ka swinharhu leswi nga hlawuriwaka . 
Eka nkarhi lowuya a hi nga si kuma papila rihi kumbe rihi . 
Eka nkarhi lowuya a hi nga koti ku va ahlula . 
Emasungulweni , hi lava ku rhangela hi xikombiso . 
Emakumu ka siku hi na vutihlamuleri . 
Eka nkarhi wa sweswi a ndzi si va na endlelo rero . 
Eka nkarhi wa sweswi mali khombo ra kona a yi kona . 
Eka nkarhi wa sweswi hi le ku fambeni eka mikarhi yo biha swinene . 
Eka nkarhi wa sweswi , a ndzi nge koti ku ku nyika nhlamulo . 
Eka nkarhi wa sweswi , hambiswiritano , tinhlayonhlayo ta tivulavulela . 
Eka nkarhi wa sweswi , i mhaka yo hisa swinene eka tipolitiki . 
Eka nkarhi wa sweswi , ntwanano wa vakulukumba lowu nga riki na swipimelo . 
Eka nkarhi wa sweswi , vanhu vo tala va na swiphiqo hi leswi . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi tama ha ha ri na tigeji ta ntlhanu to hambana . 
Eka nkarhi wa sweswi hi na swiphiqonkulu swimbirhi . 
Eka nkarhi wo fana , a ndzi teki matlhelo . 
Eka nkarhi wo fana , hambiswiritano , mikanerisano ya ntlakuso yi nonokile . 
Eka nkarhi wo fana , hambiswiritano , hi fanele ku teka goza hi vutlhari . 
Eka nkarhi wo fana , hambiswiritano , hi fanele ku tama ha ha tirhisa miehleketo . 
Eka nkarhi wo fana , hambiswiritano , u nge swi koti ku tsala hi vuntshwa matimu . 
Eka nkarhi wo fana , swa tsakisa na ku xonga . 
Eka nkarhi wo fana , mixavo ya rixaka yi le ku enhleni . 
Eka nkarhi wo fana , timali ta vaaki ti fanele ku tiyisiwa . 
Eka nkarhi wo fana , swinawana swi lava ku antswisiwa . 
Eka nkarhi wo fana , swivandlanene swo phasa tinhlampfi swi hungutanile . 
Eka nkarhi wo fana , misava yi tama yi miyerile . 
Eka nkarhi wo fana , ku na mixungeto na swiphiqo . 
Eka nkarhi wo fana , va le mahlweni hi goza . 
Eka nkarhi wo fana , a ndzi byeriwile leswaku a swi koteki . 
Eka nkarhi lowuya , u vurile ku a wu nga swi tivi . 
Eka mpimo wa le hansi swinene , tiphurojeke to ringeta ti fanele ku sunguriwa . 
Eka xiyimo lexi , a ndzi nga koti ku ku byela swihi kumbe swihi swin'wana . 
Eka mpimo lowu , hi hetelela hi nga ri na nchumu . 
Eka xiteji lexi a ndzi nga ta kanetana na yena . 
Eka xiteji lexi , hambiswiritano , mune wa swivutiso swi ta emiehleketweni . 
Eka xiteji lexi , sweswi i hinkwaswo leswi ndzi nga kotaka ku swi nyika . 
Switsutsumi swi na xiave xa nkoka swonghasi ku xi tlanga eka leswi . 
Nkongomiso wa miehleketo wu yisiwe eka nkayiveto wa swipfuno swa ximunhu . 
Ku boha nkhamu a hi nsinya , i ntwanano . 
Austria yi khome mihlawulo naswona yi ta ya emahlweni yi endla tano . 
Ku papalata ka ku tala ka vuhangalasamahungu na swona i xiphemu xa ikhonomi ya hina . 
Azerbaijan na yona yi na nkoka eka hina eka swivangelo swin'wana . 
Eka mikarhi ya le ndzhaku , a swi ta va swi ri ntirho tanihi ntolovelo . 
Bali i ndzima - ku hava ku kanakana hi mayelana na sweswo 
Hi ku katsakanya , va swirhundzu na va matlhari , leswi swi khomisa tingana na hlomula mbilu . 
Hikuva a swi vonaki eka ajenda ya mafundza . 
Hikuva a hi swa hina ku va valulami hina vini . 
Hikwalaho ka leswi , nkitsinkitsi wu hundzukile xifafa . 
Hikwalaho ka leswi,hi ta tihumesa eka xiviko lexi . 
Hikuva sweswo i hungu leri nga erivaleni leri u ri nyikaka . 
Hikuva vatshami va swifundza swa le tintshveni a va talangi . 
Hikuva swi vile kona naswona hinkwaswo swi le nawini . 
Hikuva a hi nge swi koti ku tshika swilo hi ndlela leyi swi nga xiswona . 
Hikuva hi lava ku endla ku antswa swinene ku tlula leswi . 
Hikuva hi kolota xikweleti eka hinkwawo ya wona . 
Hikuva , hakunene , hi lava nsirhelelo wa mphakelo wa eneji . 
Ku nga si pfariwa , a ndzi ta tsakela ku tshikelela leswi landzelaka . 
Ndzi tshembeni , leswi i xilo xin'wana lexi va nga ta ka va nga xi rivali . 
Hambiswirtano , timhaka leti ti nga ringetiwa . 
Ku endla swilo erivaleni ko antswa na vuvulavurisani byo antswa swi famba swin'we . 
Ku hundza eka xiboho xexo xa mafundza , ndzi lava ku tshikelela mune wa swiga . 
Hikuva ku hambana ka swihanyi swi khumba vutomi mya munhu un'wana na un'wana wa hina . 
Mafurha ya swihanyi a hi xivangelo xa nkitsinkitsi lowu , hambiswiritano . 
Gasi ya swihanyi i xihlovo xa nkoka swinene xa eneji leyi pfuxetiwaka hi vuntshwa . 
Tithekinoloji ta swihanyi i xiphemu xa tithekinoloji ta mikarhi leyi taka . 
Bosnia yi nga tekiwa tanihiloko yi ri ekusuhi no wa hi matsolo . 
Havumbirhi swi na nkoka , kambe rihanyu i mhaka ya nkoka . 
Haswimbirhi swa swirhangana leswiya swa nkoka se swi fikeleriwile . 
Matlhelo hamambirhi ya fanele ku teka vutihlamuleri hi vutalo eka mhaka leyi . 
Matlhelo hamambirhi ya nkanetano ya lava ku kamberiwa . 
Matlhelo hamambirhi ya ikhwexjini leyi ya fanele ku langutisisiwa . 
Hi ku komisa , ntirho wun'wana wu endliwile eka mhaka yaleyo . 
Hi ku komisa , leswi i swigankulu swa ku vumba hi vuntshwa . 
Hi ku komisa , leswi nhlokomhaka ya nkoka swinene , loko yi hlomula mbilu . 
Thekinoloji ya netiweke leyikulu a swi kanakanisi ku i xiphemu xa nkoka xa leswi . 
Vuhaxi byi yimela xihlovonkulu xa vuxokoxoko bya vaakatiko . 
Hi ku vulavula ko angarhela , xiyimo xa hina xi nga katsakanyiwa hi ndlela leyi landzelaka . 
Miako yi na nkoka swonghasi hakunene eka pholisi ya eneji na tlilayimete . 
Burma yi tama ya ha ri munyenyiwa wa matiko ya misava . 
Mabindzu ya fanele ku kota ku fambelanisa eka swilaveko swa timakete . 
Kambe ndzi tlhela ndzi lava vonelo ra mina ku va ri xiximiwa . 
Kambe ndza khensa eka wena ku va wa ha ri kona . 
Kambe a ndzi pfumeleriwi ku swi paluxa laha . 
Kambe ndzi teka fuloro hi mayelana na mhaka yin'wana . 
Kambe ndzi nga mi khorwisa ku hava nchumu xo tlurisa mpimo . 
Kambe a ndzi nga koti ku kuma vuxokoxoko ku suka eka vukorhokeri bya swa nawu . 
Kambe a ndzi nga fambi ku ya kule kwihi kumbe kwihi eka mhaka leyi . 
Kambe a ndzi tshembi ku va khumbeka swinene . 
Kambe a ndzi kunguhati ku pfula nakambe njhekajekisano lowu . 
Kambe a ndzi ehleketi xi ya ekule ku enela . 
Kambe ndza ehleketa leswaku xi na swiga swo karhi swo tsakisa . 
Kambe ndza ehleketa ku xi fanele ku langutisisiwa . 
Kambe ndzi fanele ku tlhela ndzi kombisa swiga leswi landzelaka . 
Kambe ndzi vula leswaku vadyuhari va na nkoka swinene . 
Kambe ndzi xi vona xi nga ri xin'wana xa swilo leswi . 
Kambe ndzi fanele ku tsakela ku tshikelela swivilelonkulu . 
Kambe ndzi fanele ku tsakela ku va vona va endla ku antswa . 
Kambe ndzi ehleketa ku i ndlela yi ri yoxe ya ku ya emahlweni . 
Kambe ndzi ehleketa ku leswi hi xona xintshunxo lexi tirhisekaka swinene . 
Kambe ndzi ehleketa ku namuntlha hi le ka endlelo leri . 
Kambe ndzi lava ku tlhandlekela rito ro lemukisa . 
Kambe ndzi lava ku koka miehleketo ku ya eka xin'wana xo karhi . 
Kambe ndzi lava ku tshikelela swiga swo hlayanyana . 
Kambe ndzi ta khumba tin'wana ta tindhawu . 
Kambe a ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula xin'wana lexinene . 
Kambe a ndzi ta ku kombela ku va u nga endli tano . 
Kambe a ndzi ta tsakela ku vula swiga swo kongoma swinene . 
Kambe a ndzi ta tsakela ku kombisa xin'wana xo karhi . 
Kambe a ndzi ta tsakela ku veka xivutiso xo tatisa . 
Kambe vanhu vo hlayanyana va boxile mhaka leyi . 
Kambe nakambe , hungu ra hina ri le rivaleni swinene eka sweswo . 
Kambe ndzi pfumeleleni ku nyika vonelo eka vutleketli bya le lwandle bya misava hinkwayo . 
Kambe ndzi pfumeleleni ku endla vulangutisisi byi nga ri byingani byo angarhela . 
Kambe tanihilaha xi fambaka hakona a xi enelangi 
Kambe tanihilaha hi vuleke hakona , xiphiqo i mali . 
Kambe mi nga languteli tinhlayo leti mi ti vuleke . 
Kambe mi nga tumbeli endzhaku ka mhaka ya nkanetano wa mphakelo wa matimba . 
Kambe eka vadyuhari ku hava xilo xo tano . 
Kambe u vurile leswi lexi xi nga hi mayelana na swona . 
Kambe mi kunguhata ku yi cinca njhani tlilayimete ? 
Kambe eka hinkwato tindhawu leti hi lava ku endla swilo swi va erivaleni swinene . 
Kambe hambi ko humelela yini na yini swi fanele ku lulamisiwa . 
Kambe eku heteleleni , hi boheka ku endla swilo leswi humelerisekaka . 
Kambe eka xiyimo lexi , swiphiqo leswi a swi yelani . 
Kambe endzhaku ka swona , na hina hi na swilaveko swa hina vini . 
Kambe hakunene a hi xitatimente xa vutiyisisi . 
Kambe swi hava ntwanano lowu bohaka ku endla leswi . 
Kambe a swi xi pfumelelangi ku ringana malembe manharhu ! 
Kambe swi le rivaleni leswaku a swi enelangi . 
Kambe swi na nkoka hi ku ringana ku endla swilo swi lulama . 
Kambe swi na nkoka naswona hikokwalaho swa amukeleka . 
Kambe swi na nkoka ku va u nga hlangahlanganisi timhaka to hambana . 
Kambe a swi enelangi ku nyika ntsena vuxokoxoko . 
Kambe a hi nhlokomhaka ya xiboho lexi xa mafundza . 
Kambe xi fanele ku va xilo xin'we kumbe lexin'wana . 
Kambe a swi fanelangi ku tirhisiwa tanihi nxangu . 
Kambe a hi tshembekeni hi mayelana na leswi swi nga eku humeleleni . 
Kambe a yi vuyeleni eka timhaka ta nkoka swonghasi . 
Kambe a hi hlayiseni pholisi leyi tanihileswi yi nga xiswona . 
Kambe a hi hundzulukeleni eka ntirho lowu hi nga eka wona . 
Kambe vanhu vo tala eka matiko ya misava va mi seketerile . 
Kambe swo tala swi fanele ku endliwa eka nkarhi wo leha . 
Kambe sweswi hi boheka ku angula eka xivutiso lexi . 
Kambe sweswi hi fanele ku endla xin'wana hi mayelana na vaphasi va tinhlampfi . 
Kambe eka mongo , hi pfumelelana hi vutalo . 
Kambe ntsena tanihi xiyimo xa tiko hi roxe . 
Kambe van'wana , hakunene , va fanele ku tlanga xiphemu xa vona . 
Kambe nkanerisano wa hina wu famba ku ya emahlweni ku hundza sweswo , hakunene . 
Kambe maahluri bya hina byi tama bya leri lebyi bohaka , naswona byi ta xiximiwa . 
Kambe kumbexana munhu un'wana u ta kota ku va byela . 
Kambe hi tama hi nga koti ku ku nyika ntshunxeko hinkwawo wo tiendlela swilo hi ku rhandza . 
Kambe sweswo a swi tirhi eka pholisi ya swa tinhlampfi . 
Kambe sweswo a swi ololoxi xiphiqo xa dlilobalayizexini . 
Kambe sweswo a swi na nchumu xo tirhana na ku maketa ko kongoma . 
Kambe sweswo swi le kule na ku va xintshunxo xo hetiseka . 
Kambe sweswo a hi xiyimo xa timhaka lexi enerisaka . 
Kambe sweswo a hi xileswi swi hundzukeke ku va xiswona . 
Kambe sweswo a hi makumu ya mhaka . 
Kambe sweswo i ku hambana lokukulu eka ndhawu leyi . 
Kambe kwalaho hi laha matshalatshala ya hina ya faneleke ku kongomisiwa kona . 
Kambe sweswo , hakunene , i swin'wana leswi hi nga swi kanelaka . 
Kambe sweswo swi vhoteriwile eka nhlengeletano ya vuxokoxoko leyi nga hundza . 
Kambe mhaka ya nkoka ku tlula hinkwato laha namuntlha i ku endla swilo erivaleni . 
Kambe xiphiqo a xi na hlaluko wihi kumbe wihi wo karhi . 
Kambe xivutiso i ku , i muxaka muni wa vumundzuku ? 
Kambe xivutiso xa matikhomelo lamanene xi tlhela xi va xi ri xo tivikana swinene . 
Kambe xivutiso xi tama xa ha ri kona : i ncini xi faneleke ku endliwa ? 
Kambe ntiyiso wa mhaka wu hambanilenyana . 
Kambe mali yin'we ya tiko yi ta va mpfuneto lowukulu . 
Kambe xiyimo eka matiko lama a xi tolovelekangi swinene . 
Kambe xiyimo xi hambanile eka matiko yo karhi man'wana . 
Kambe xiyimo xi nyika swiphiqo swinene eka tikhamphani letitsongo . 
Kambe ku na tinhlamulo ti nga ri tingani hi nga ti nyikaka . 
Kambe ku na timhaka to karhi leti nga ta ka ti nga papalatiwi . 
Kambe ku na ku hambana exikarhi ka xivumbeko na vundzeni . 
Kambe ku na ntsengo lowukulu wun'wana ku wu endla . 
Kambe ku na nkarhi na ndhawu ya xilo xin'wana na xin'wana . 
Kambe ku na vutshila eka sweswo na swona . 
Kambe ku na swo tala ku hundza sweswo ku vilerisiwa hi mayelana na swona . 
Kambe ku na swo tala eka pholisi ya vaaki ku tlula leswi . 
Kambe ku na swo tala eka njhekajekisano lowu ku tlula misinya . 
Kambe ku hava xivangelo xa swa nawu eka ntila wolowo . 
Kambe ku hava xilaveko xa ku heta nkarhi hi ku tumbuluxa hi vuntshwa xilo lexi xi nga kona . 
Kambe ku hava mpfumelelo wa rinyadzo . 
Kambe ku hava xo siva ku pfuleka na ku endla xidemokirasi . 
Kambe ku na xilo xin'we lexi hi fanele ku xi tsundzuka . 
Kambe ku na ndlela yo karhi yo famba hi yona sweswi . 
Kambe ka ha ri na ndlela yo leha ku yi famba . 
Kambe ku na nkoteko wa ku engetela timali teto . 
Kambe leswi a hi nchumu wo fana hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Kambe va le ku ngheneleleni eka mphikizano wun'we . 
Kambe va fanele , hakunene , va landzelela swona na vona . 
Kambe swilo swi ta humelela , hambiloko hi nga endli nchumu . 
Kambe nkitsinkitsi lowu hinkwawo wu hi mayelana na sekitara leyi nga riki ya mfumo . 
Kambe ku hava xivangelo xa ku nga rivalelani . 
Kambe ku hava xintshunxo eka xiphiqo xa sweswi . 
Kambe leswi a swi nga ta olova swinene . 
Kambe leswi a swi le kusuhi na ku humelela ku ta fika sweswi . 
Kambe leswi a swi tano eka xiviko lexi . 
Kambe leswi a hi mhaka ya nkoka swonghasi na ku va ya masungulo . 
Kambe leswi i xin'wana lexi nga pfuleka eka nkanerisano . 
Kambe laha hi laha ndzi sungulaka kona ku va na ku kanakana . 
Kambe leswi , hakunene , i masungulo yo vilerisa swinene . 
Kambe xikombelo lexi xi khumba xiboho xa mafundza hinkwaxo ka xona . 
Kambe malembe lamaya ya kahle ya fikile emakumu . 
Kambe namuntlha ndzi ta kongomisa eka vutihlamuleri . 
Kambe namuntlha a ndzi ta tsakela ku vutisa xivutiso xin'we . 
Kambe khombo ra kona sweswo na swona i nkarhi lowu nga hundza khale . 
Kambe hinkwerhu ha swi tiva leswaku ku na xipimelo lexi lavekaka ku sungula . 
Kambe na hina hi boheka ku nyika mpfuno lowu faneleke . 
Kambe na hina hi lava ku languta ku hundza eka mindzilekani ya hina . 
Kambe hi le khombyeni ra ku tionhela hi ku titshemba ku tlula mpimo . 
Kambe a hi le hansi ka ntshikelelo wihi kumbe wihi ku famba . 
Kambe sweswi a hi le ku khatseni ka ndzima eka mikanerisano leyi . 
Kambe hi tano sweswi , hikuva nkarhi se wu le ku heleni . 
Kambe hi lulamile ku kanerisana leswi na n'wina . 
Kambe hi nga endla swo tala , naswona hi swi lava . 
Kambe hi kota ku vona leswaku leswi a swi tano . 
Kambe hi na ku kanakana ko tivikana eka swiga swimbirhi . 
Kambe a hi pfumelelani hi ku hetiseka eka xiga xin'wana na xin'wana . 
Kambe a hi na mihlayiso yihi kumbe yihi ya mpimanyeto kwalaho . 
Kambe hi endla tano hi moya wa ntirhisano . 
Kambe se hi bohekile ku langutana nxungeto . 
Kambe hi boheka ku twanana xin'wana eka xiteji lexi . 
Kambe hi boheka ku tekela enhlokweni timhaka timbirhi . 
Kambe hi boheka ku languta swilo exikandzeni . 
Kambe hi boheka ku kuma muxaka wo karhi wa ndzinganiso . 
Kambe hi fanele ku tlhela hi languta eka mikucetelo leyi fikaka ekule . 
Kambe hi fanele ku tekela enhlokweni mimpimo ya vuahluri bya ndhawu ya vutifumi . 
Kambe hi fanele ku endla sweswo hi vutitshembi na ku kombisa ku tiyimisela ku humelela . 
Kambe hi fanele ku ya emahlweni na ku kombisa swinebe ku tiyimisela ku humelela . 
Kambe hi fanele ku ya emahlweni ku tlula eka modlolo wa nkarhi lowu nga hundza . 
Kambe hi fanele ku va na tindlela ta ku swi sivela . 
Kambe a hi fanelangi ku languta ntsena eka leswi nonohwaka . 
Kambe hi fanele ku xixima hiseko wa vanhu . 
Kambe hi lava swipfuno ku tirhisa pholisi leyi . 
Kambe hi lava ku katsiwa kwala ku fambeni . 
Kambe hi lava ku tshama hi veke tihlo na ku kuma tidyondzo . 
Kambe hi vona ku nga ri na xivangelo xa ku enhlisa vurindzi bya hina ? 
Kambe a hi nga ta endla xihi kumbe xihi xa leswi . 
Kambe hi ta vuyela eka sweswo eka nkarhi wun'wana lowu faneleke . 
Kambe hi fanele na hina hi khumbeka hi mayelana na dinominetara . 
Kambe hi fanele na hina hi hundza eka levhele ya le xikarhi ka mifumo . 
Kambe hi fanele hi vumba mahetelelo lama lavekaka ku suka eka leswi . 
Kambe hi fanele hi tiyisisa leswaku mikanerisano yi na mongo . 
Kambe a hi fanelengi ku vutisa swo tala ku tlula mpimo wa tipolitiki . 
Kambe a hi fanelangi ku va hi mukhuva wo karhi hi xisiwa hi leswi . 
Kambe hi teka vulemuki bya kahle swinene eka xiringanyeto lexi . 
Kambe i ncini naswona i mani a nga ta xaniseka hikwlaaho ka swona ? 
Kambe i ncini hi nga eku xi endleni hi ku landza malulamiselo ? 
Kambe i ncini hi nga eku xi endleni eka rhavi ra vaaki ? 
Kambe lexi xi nga eku kaneriweni laha i matirhiselo ya vulanguteri ? 
Kambe xiyimo xi fana yini ehansi ? 
Kambe i ncini nkoka wa goza ro tano ? 
Kambe i ncini kutani xi tamaka xi ri nsinya wa mphakelo wa matimba ? 
Kambe leswi hi swi kombelaka i ku endla swilo erivaleni hi ndlela yo tivikana . 
Kambe ku humelela yini na yini , ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu swi fanele ku yima . 
Kambe hikwalaho ka yini , hi ntiyiso , leswi swi nga ri eku endliweni ? 
Kambe mi nga xi vona xivangelonkulu xa leswi . 
Kambe mi nge vuli leswaku sweswo swi nga ka swi nga endliwi ! 
Kambe , nakambe , namuntlha nkongomiso wu le ka swinawana . 
Kambe , tanihilaha ndzi vulaka hakona , sweswo i vonelo ra swicele . 
Kambe , eka leswin'wana hinkwaswo , hi biwile nhloko . 
Kambe , tanihilaha mavulavulelo ya fambaka hakona , swa natswa ku hlwela ku nga ri na ku ka u nga yi . 
Kambe , ku nga si va na sweswo , ndzi pfulekile eka swivutiso swa n'wina . 
Kambe , ematshwan'wini ya sweswo , hi fanele hi va na vuxiyaxiyanyana . 
Kambe , hi ku vona ka mina , xiboho lexi xa mafundza xi vevukile ku tlula mpimo . 
Kambe , hi ku vona ka mina , swipimelo leswi swi ta tlhela swi lava ku antswisiwa . 
Kambe , hakunene , xiphiqo a xi kumeki laha . 
Kambe , ku ta fika sweswi , hi vonile ndzima leyitsongo swinene . 
Kambe , ku vula ntiyiso , xivutiso xa wena xa fambelana swinene . 
Kambe , khombo ra kona , sweswo a hi vonelo ra munhu un'wana na un'wana . 
Kambe , khombo ra kona , ntwanano lowu a wu enerisi swilaveko . 
Eka hinkwaswo , ndzi tsakile . .  . 
Hi ku tirhisana na vaakandhawu , swintshunxo swi nga kumeka . 
Hi ku endla tano , swi honisa swinawana swa xidemokirasi . 
Hi ku tlhandlekela kambe swi nga ri na nkoka ngopfu , leswi a swo va ntsena swirhangana swa mina . 
Hi leswi ndzi vula vun'wini bya xiviri bya endlelo leri . 
Xana ndzi nga mi kombela ku landzelela endlelo ro fana ? 
Xana ndzi nga vuyela eka leswi eka njhekajekisano lowu ? 
Xana hi nga ka hi nga endli swo tala hi pholisi ya vurimi ? 
Xana hi nga ka hi nga vi na awara na hafu ? 
Xana hi nga kombela ku tirhana na mhaka leyi hi nga eka yona . 
Xana u nga tiyisisa loko sweswo swi ta va tano ? 
Xana u nga hi byela leswi swi nga eku humeleleni hi sweswo ? 
Xana u nga hi byela xiyimo xa wena eka nhlokomhaka leyi ? 
Ku herisa xikweleti ko va ntsena mhaka ya vululami . 
Mfukuzani i xivangelo xa vumbirhi lexi tolovelekeke swinene xa rifu . 
Mavikelo ya vukheta ya na xiave xa nkoka ku xi tlanga laha . 
Ku tshemba ko karhi na ku langutela , hambiswiritano , swi siyiwile endzhaku . 
Timhaka to karhi , tanihi xikombiso , a ti kamberiwangi hi ku hetiseka . 
Hakunene , a hi hinkwaswo swifundza swa mindzilekani swi fanaka . 
Hakunene , ku na swikoweto leswaku xiyimo xi le ku cinceni . 
Hakunene , ku tama ka ha ri na swo tala swinene ku va swi endliwa . 
Hakunene , hi fanele ku ya emahlweni hi sindzisa eka swilawuri leswi nga tsekatsekiki . 
Ku cinca ku le ku yeni emahlweni eka pholisi ya hinkwavo ya vurimi . 
Ku cinca ku vile kona eka malembe ya khume lama nga hundza . 
Vana a va fanelangi va va ndlela yak u endla mpindzulo . 
Chayina yi na ntirho wo aka eka ikhonomi ya misava . 
Chayina i mutlangi wa matimba eka xiteji xa misava . 
Chayina ya laveka eka ku rhula , ntshamiseko na ku kula ka ikhonomi . 
Chayina yi fanele ku khomiwa ku fana na rin'wana na rin'wana ro karhi . 
Vaakandhawu va kombisile ku pfumaleka loku nga erivaleni ka ku tsakela . 
Vaakandhawu i xihlohloteri xa nkoka swinene eka hina . 
Vaakandhawu va fanele ku vulavurisaniwa na vona hi vutalo eka xinakulobye lexi . 
Vaaki va tama va ha hanya ehansi ka nxungeto wa madzolonga . 
Swi le rivaleni sweswo a swi le ku endliweni eka mhaka leyi . 
Swi le rivaleni ku tlhela ku va na xivutiso xa ntirhisano wa matiko ya misava . 
Swi le rivaleni a swi landzeleriwangi hi vutalo . 
Swi le rivaleni , mongo lowukulu swinene wa swirhangana wu ta laveka . 
Swi le rivaleni , xintshunxo xa tipolitiki i ndlela yi ri yoxe leyi fambekaka . 
Swi le rivaleni , rihanyu na rona ri na nkucetelo eka ikhonomi . 
Swi le rivaleni , swa tika ku hlamula xivutiso xexo hi ku kongoma . 
Swi le rivaleni , a xi fanelangi ku amukela endlelo rihi kumbe rihi ra mpfanganyiso . 
Swi le rivaleni , ku nga landzeleli ko tano ku fanele ku herisiwa . 
Swi le rivaleni , xiyimo lexi xa nonohwa ngopfungopfu na ku pfilungana ku tlula mpimo . 
Swi le rivaleni , leswi swi tlula ntwanano wa nkoka wa ikhonomi . 
Swi le rivaleni , leswi swi na nkoka swonghasi eka mikanerisano leyi khumbekaka . 
Swi le rivaleni , leswi swi ta tisa vufambelani bya timfanelo . 
Swi le rivaleni , hi le ndleni ya endlelo ra mbuyelelano . 
Swi le rivaleni , hi na ntirho ku amukela vahlapfa . 
Ku cinca ka tlilayimete swi le henhla ka nxaxamelo wa hina . 
Ntirhisano i wa nkoka eka pholisi ya mbangu leyi fambaka kahle . 
Xiboho xa nhlanganelo na ku pfumelelana hinkwerhu a swi fambisani . 
Tikhodi ta matikhomelo na tikomiti ta misinya ya matikhomelo a swi enelangi . 
Vufambelani byi fanele ku va xiphemu xa vutiboheleri bya hina bya tipolitiki . 
Pholisi ya nkhomano yi nga endla ku hoxa xandla ko tivikana eka leswi . 
Pholisi ya nkhomano i xikombiso xa kahle xa mafumelo ya tilevhelenyingi . 
Pholisi ya nkhomano yi vangiwe hi nsinya wa nseketelano . 
Vatirhikulobye a va fanelangi ku lahlekeriwa hi ku vona xifaniso xo angarhela . 
Ku hunguta ku cinca tlilayimete swi ta ku durha hakunene . 
Ku hunguta vunsulavoya , ina , hakunene , naswona ehansi ka nawu wa vugevenga . 
Ku hunguta ku pfumaleka ka mitirho i xivilelonkulu xa hofisi ya phuresidente . 
Ku katsa swilo leswimbirhi hakunenenene i endlelo ro lulama . 
Mukhomixinara , ndzi tsakile u le ku tirhaneni na leswi . 
Mukhomixinara , ndzi endla xikombelo xa xihatla eka wena . 
Mukhomixinara , ndza ku khensa eka xitatimente xa wena . 
Mukhomixinara , ndzi na ku tsakela swinene eka leswi u swi vuleke . 
Mukhomixinara , ndza tshemba leswaku u nga rhumela xikoweto . 
Mukhomixinara , ndzi na xivutiso xa wena hi mayelana na leswi . 
Mukhomixinara , hakunene ndza tshemba leswaku leswi swi ta humelela hi ntiyiso . 
Mukhomixinara , ndzi fanele ku tsakela ku ku vutisa swivutiso swimbirhi . 
Mukhomixinara , ndzi fanele ku tsakela ku hlamula xivutiso xexo . 
Mukhomixinara , ndzi navela ku veka xivutiso xo koma xo engetela . 
Mukhomixinara , ndzi ku navelela leswinene eku xi simekeni . 
Mukhomixinara , a ndzi ta tsakela ku ku vutisa swilo swimbirhi . 
Mukhomixinara , a ndzi ta tsakela ku nyika xitsundzuxo xo koma . 
Mukhomixinara , a ndzi ta rhandza ku va u seketela miehleketo leyi . 
Mukhomixinara , xana hi nga endla njhani nkoteko wu va lexi humelerisekaka ? 
Mukhomixinara , swi kahle ku ku vona u ri kona . 
Mukhomixinara , xiga xa mina xo sungula xi fambelana na indasitiri ya nyutliliya . 
Mukhomixinara , u komberiwa ku ndzi pfumelela ku va ndzi ya emahlweni switsongo . 
Mukhomixinara , ndzi khensa swinene ngopfu ku va u nyikile tinhlamuselo leti nga erivaleni . 
Mukhomixinara , ndza khensa swinene ngopfu , sweswo swa tshembisa swinene . 
Mukhomixinara , sweswo hi swona swi endlaka leswaku ndzi endla xikombelo lexi . 
Mukhomixinara , rihanyu ra vatirhisi i xilangutisisiwa so sungula . 
Mukhomixinara , hi tshembela eka wena hi mpimo lowukulu . 
Mukhomixinara , hakunene hi amukela ntirho wa wena eka ndhawu leyi . 
Mukhomixinara , i ncini lexi humelelaka eka xileriso xa mafundza xa nkunghuto lowu landzerisekaka ? 
Mukhomixinara , a wu ta tsakela ku angula eka xivutiso lexi ? 
Mukhomixinara , wena sweswi u le ku komberiweni ku endla swin'wana . 
Mukhomixinara , wena u vule leswaku maphephahungu ya vika ku tsandzeka ntsena . 
Miangulo ya hinkwavo eka mhaka ya ndzhurho ku suka eka matiko mambe ya laveka . 
Vuhlanganisi ku tlula leswin'wana hinkwaswo i mhaka ya xidemokirasi . 
Mphalalo wa vaakandhawu na rixaka wu fanele ku nyikiwa xikan'wekan'we 
Nawu wa mphikizano i xitirho lexi vuyerisaka ku fikelela xikongomelo lexi vuriweke . 
Swinawana swa mphikizano a swi tirhi hi ndlela ya ntolovelo . 
Vuphikizani hakunene i xiphemu xoa laveka swonghasi eka tiikhonomi ta hina . 
Vutikayiveti bya koteka naswona bya laveka ku fika eka mpimo wo karhi . 
Mayelana na timali , a ndzi xi twisisangi xivutiso . 
Swipimelo swa ku sunguriwa ka databeyisi swi hambana swinene . 
Mitlimbo na vutherorisi a swi nge ololoxiwi hi tindlela ta nyimpi . 
Vuhoyozeri nakambe eka muviki eka xiviko xa yena xa kahle swinene . 
Vuhoyozeri , kan'we nakambe , naswona ha khensa ku kongomisa ka wena miehleketo . 
Hikwalaho ka sweswo ku hungutiwa ka mpongo swi le ka ku tsakela ka indasitiri . 
Hikwalaho ka sweswo goza ra xihatla ra laveka ku lulamisa xiyimo lexi . 
Hikwalaho ka sweswo , a ndzi nga amukeli ku cinca koloko hi xivangelo xexo . 
Hikwalaho ka sweswo , hikwalaho ka nsinya wa mphakelo wa matimba , ndzi vhotile ndzi hambana na swona . 
Hikwalaho ka sweswo , ntlawa wa mina wu seketela xiboho xa mafundza tanihilaha xi nga yima hakona . 
Hikwalaho ka sweswo , nkongomiso wo hlawuleka wa miehleketo wu fanele ku yisiwa eka ku dyondza ka vutomi hinkwabyo . 
Hikwalaho ka sweswo , komiti a yi koti ku amukela ku cinca loku . 
Hikwalaho ka sweswo , ku hava xivangelo xa swa nawu eka ku endla tano . 
Hikwalaho ka sweswo , njhekajekisano lowu wu vuyerisile ku tlula mpimo eka mina . 
Hikwalaho ka sweswo , hi vhotile , hakunene , hi hambana na xiviko lexi . 
Nkongomisowo tivikana wa miehleketo wu yisiwa eka ku pfumaleka ka mitirho eka xiviko lexi . 
Nsirhelelo wa vatirhisi na makete wa le ndzeni swi na vuxaka hi ntumbuluko . 
Vatirhisi va na mfanelo ya ku tiva leswi kumekaka eka swakudya . 
Vatirhisi eka tiko rin'wana na rin'wana va ta langutana na xiphiqo xo fana . 
Vatirhisi va lava ku tekela sweswo enhlokweni sweswi . 
Vatirhisi kotala a va swi tivi leswi ku nga timfanelo ta vona . 
Vatirhisi a va nge vi na vutitshembi eka nxaxamelo wo tano wa swiendleko . 
Ku yisa emahlweni magoza ya vuleteri na swona swi boheka ku ringanyetiwa . 
Mitwanano ya ntirhisano na matiko lama yi humaka eka wona i mhaka yin'wana . 
Ntirhisano eka ndhawu leyi wu fanele ku ya emahlweni exikarhi ka mifumo . 
Ntirhisano a wu talela tlhelo rin'we hi xivumbeko xa ntirhisano wa nhluvukiso . 
Ntirhisano , eka mhaka leyi , wu le ka ndhawu ya vumbirhi eka mphikizano . 
Mabindzu ya nhlanganelo i xiphemu xa nkoka xa ikhonomi ya vaaki . 
Ku tirhisana exikarhi pholisi ya matiko mambe na pholisi ndzhurho ku suka eka matiko mambe swa laveka swinene . 
Ku tirhisana ka malawulelo ya nkitsinkitsi wa vaaki na tinyimpi swi ta ya emahlweni . 
Vukungundzwana na ku pfumaleka ka ku endla swilo erivaleni swi khukhula nseketelo wa vaaki . 
Vukungundzwana i rito ra kahle eka leswi swi humeleleke . 
Vukungundzwana i xiphiqo lexikulu eka xikalo xa misava hinkwayo . 
Ku va swi hlamuseriwe hi swipimelo swo tano swo angarhela , leswi a swi lulamangi . 
Xana ndzi nga va na nhlamulo ya nkhaqato eka xivutiso lexi ? 
Xana leswi swi nga vula ku engeteriwa ka nkarhi wa ku hundzuluxa ? 
Xana u nga ndzi nyika nhlamuselo ya ku hikwalaho ka yini ? 
Xana u nga komberiwa ku hlamusela leswi kan'we naswona ro hetelela ? 
Xana u nga komberiwa ku nyika nhlamulo eka mhaka leyi ? 
Xana u nga komberiwa ku teka goza ku sivela leswi ku humelela ? 
Xana u nga boxa mhaka ya ku sindzisiwa loku ka nawu ? 
Xana u nga pfuka na ku endla swin'wana hi mayelana na xona ? 
Ku tumbuluxa mitirho yo tala na ku va yo atnswa swi le mavokweni ya hina . 
Ku tumbuluxa mali yin'we ya tiko handle ko kanakana swi fambile kahle . 
Tiindasitiri ta vutumbuluxi i xiphemu xa nkoka xa pholisi ya ikhonomi . 
Vutumbuluxi , hambiswiritano , byi ta va byin'we eka lembe rin'we ku ya emahlweni 
Nawu wa vugevenga i xitirho lexi nga lavekaka swonghasi eka mhaka yaleyo . 
Vuhangalasamahungu bya vukhensi-vusoli , lebyi tiyimelaka byi na xivandla xitsongo xo manyukuta . 
Croatia yi vile eka ndlela yo lulama ku ringana malembe . 
Croatia yi khatsile ndzima eka tindhawu to hlayanyana . 
Ku rila hambi ku ri hava mhaka yo khomeka swi onha vutshembeki bya nsinya wo sivela khombo . 
Ku hambana ka mifuwo ku na nkoka , naswona ku le hansi ka nxungeto . 
Ku hambana ka mifuwo i rifuwo ra hinkwaro rixaka ra ximunhu . 
Mfuwo wu boheka ku twisisiwa hi mongo wo angarhela . 
Swinawana leswi nga kona sweswi eka mahaka leyi swi lava ku olovisiwa . 
Ku onhaka swi endliwile naswona swi fanele ku lulamisiwa . 
Nsirhelelo wa data i nsinya wa nkoka eka mitshunxeko ya vaaki . 
Dayton a ri ri goza ku ya eka ku nga vi kona ka nyimpi . 
Ku phalariwa eka swikweleti hikokwalaho i mhaka ya xihatla ku tlula mpimo . 
Mikayivelo na ku kula loku yisekaka emahlweni a swi nge fambisani . 
Xikoxo xi fanele ku ta ku suka eka havumbirhi bya vuvekisi bya vaaki na lebyi nga riki bya mfumo . 
Swikoxo swi endliwile ku kuma miantswiso eka timhaka leti . 
Xidemokirasi na ku fuma ka nawu swi ta va swa hava . 
Xidemokirasi hakunene a swi tano ku i mhaka ya ntiyiso . 
Xidemokirasi swi vula , ku tlula leswin'wana hinkwaswo , ku xixima nawu . 
Ku cinca ka mitlawa ya vanhu i ntlhontlho lowukulu eka tiikhonomi ta hina . 
Vakombisi va ku vilela va fanele ku va na xivandlanene ku paluxa mavonelo ya vona . 
Tisisteme ta dipoziti hakunene ti nga vanga ntlimbo eka timakete ta le ndzeni . 
Hambileswi ku nga na hinkwaswo swa leswio , ku nyikiwa ka timali ka ha tsongaharile . 
Hambileswi ku nga na ku kanakana ka yena , ndza tshemba sweswo swi ta fikeleriwa . 
Hambileswi ku nga na sweswo , ndzi na mavonelo yo karhi ku ma vula . 
Hambileswi ku nga na swisolo leswi , ndzi vhotela xiviko lexi . 
Hambileswi ku nga na matshalatshala lama , xiyimo xi yile emahlweni xi nyanya . 
Hambileswi ku nga na ndzima leyi , ntirho wo tala wu lava ku endliwa . 
Hambileswi ku nga na ku kayivela loku ndzi vhoterile xiviko lexi . 
Hambileswi ku nga na swihi kumbe swihi , swi le rivaleni ku na xiphiqo lexikulu laha . 
Nhluvukiso hakunene i mhaka ya nkoka eka mbangu lowu . 
Nhluvukiso wa swifundza swa mindzilekani ngopfungopfu swi na nkoka laha . 
Xana hi endlile hinkwaswo leswi a hi fanele ku va hi swi endlile ? 
Matiko yo hambana ya na mfanelo ya ku veka swikongomelo swo hambana . 
Ndzhuti entirhweni swi vula rihanyu na vuhlayiseki entirhweni . 
Goza ro kongoma a ri laveka hi mayelana na lexi vuriweke ra vumbirhi . 
Swiphiqo swo cukumetiwa ka thyaka , tanihi xikombiso , swi hambana ku suka eka tiko ku ya eka tiko . 
Mikanerisano ya ha ri eku endlekeni endhawini , na yona . 
Ku avanyisiwa ka tiko hi swiphemu swimbirhi a swi amukeleki . 
U nga ehleketi , hikokwalaho , leswaku leswi a swi khumbeki . 
U nga ringeti ku hi xisa hi mayelana na vundzeni . 
U nga vileli . Ndzi swi tiva hi vutalo sweswo . 
Wa komberiwa ku va u boxa mhaka leyi eka khomeferense ya le xikarhi ka mifumo . 
Xana va na swipfuno swo fikelela swikongomelo leswi ? 
Endla leswi evitweni ra xidemokirasi na ntshunxeko . 
Xana se hi na kungu ro tirha hi rona ? 
Xana hi hetelela hi leswaku ku vile na ku cinca . 
Xana hi boheka ku rhanga hi ku vhota eka xihoxo xa mapeletelo . 
Xana hi na vumbiwa lebyi byi faneriwaka hi ku va na vito leri ? 
Xana hi na xiphiqo xo hlawuleka eka mhaka leyi ? 
Xana hi na mali eka leswi swio rhangaka swi langutiwa ? 
Xana hi na mivuyelo ya vulavisisi lebyi bya nhlohlotelo ? 
Xana hakunene hi tiva nhlamulo ya xivutiso xexo ? 
Xana hakunene hi lava xileriso xa mafundza xa nkarhi wo tirha wa hinkwavo ? 
Xana hakunene hi lava hungu leri ku va ri rhumeriwa ? 
Xana hi ehleketa hi ntlangu tanihi vukorhokeri bya vaaki ? 
Xana hi lava ku va mutlanginkulu wa misava hinkwayo ? 
Xana hi lava ku tlanga xiave hi ndlela yihi kumbe yihi ? 
Xana hi lava ku teka goza eka levhele ya matiko ya misava ? 
Xana hi lava ku teka muxaka wolowo wa goza ? 
Xana hi vona leswaku hi fanele ku teka goza ro yisa emahlweni ? 
Xana u na xitiyisiso xihi kumbe xihi , naswona loko swi ri tano , i ncini ? 
Xana u na xin'wana xihi kumbe xihi ku xi nyika eka mhaka leyi ? 
Xana u na voxokoxoko bya nkhaqato swinene eka nhlokomhaka leyi ? 
Xana u kunguhata ku swi kanela eka nkarhi wo karhi ? 
Xana u kunguhata ku vula swin'wana eka vaakatiko ? 
Xana u kunguhata ku tirhana na xiphiqo lexi na xona ? 
Xana wa swi tiva leswi nga kahle hi timfanelo ta ximunhu ? 
Xana a wu na vuxokoxoko byihi kumbe byihi bya wena n'wini ke ? 
Xana a wu ehleketi ku sweswo i mhaka ya ntiyiso ? 
Xana a wu ehleketi ku hi fanele ku tirhana na mhaka leyi ? 
Xana u ehleketa ku hakunene sweswo i xikongomelo lexi kombisaka ku tiyimisela swinene ku humelela . 
Xana u teka vonelo lerinene ra leswi swi humelelaka ? 
Xana u lava ku endla swilo swi nonohwa swinenenyana ke ? 
Xana u lava ku andlala swiringanyeto swa wena n'wini ? 
Xana u navela ku hlayisa pholisi leyi kumbe a wu naveli ke ? 
Xana wa swi ehleketa , hambiswiritano , leswaku malulamiselo lama ya ringanerile ? 
Tidokhumente a hi leswi hi swi lavaka ku lwisana na vugevenga . 
Xana yena hi yexe u ehleketa leswaku i miehleketo ya kahle ? 
Xana swi lawuriwa hi muxaka wa mfumo ? 
Xana sweswo swi vula leswaku leswi hinkwaswo i mahungu lamanene ? 
Xana hofisi ya phuresidente yi kunguhata ku endla swin'wana hi mayelana na leswi ? 
Xana leswi swi vula leswaku xileriso xa mafundza lexo sungula a xi nga ri lexi tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka ? 
Xana leswi swi vula leswaku hi hambana na mitwanano hinkwayo ? 
Xana leswi swi vula leswaku hi kuma xiringanyeto lexi xi enerile ? 
Xana leswi kutani swi vula , leswaku hi nga ka hi nga endli nchumu ? 
Hikwalaho ka xiphiqo xa mafambiselo , a xi nga katsiwangi . 
Hi nkarhi wa njhekajekisano , ndzi andlarile ku cinca ko hlayanyana . 
Mhaka yin'wana na yin'wana yi fanele ku langutisisiwa hi leswi yi nga xiswona . 
Nhlangano wun'wana na wun'wana wu na ntirho wa nkoka swinene ku wu endla . 
Xin'wana na xin'wana xa swona xi na swiphiqo swa nkoka swa tipolitiki na ikhonomi 
Wun'wana na wun'wana ha un'we wa mihlangano wu na ntirho wa wona . 
Yuniyoni ya ikhonomi na swa timali yi fanele ku ya emahlweni hakunene . 
Tiikhonomi ti le ka xiyimo xo biha hinkwakonkwako emisaveni . 
Dyondzo - ndza vuyelela - yi fanele ku va xirhangana . 
Dyondzo na vuleteri naswona i swa nkoka eka mpfanganyiso . 
Dyondzo i mhaka ya nkoka eka endlelo ra mpfanganyiso . 
Dyondzo , vuleteri na tilevhele ta swikili swi lava ku antswisiwa . 
Dyondzo , vuleteri bya swikili swa ntirho na ku dyondza ka vutomi hinkwabyo swi na nkoka lowu engetelaka . 
Matshalatshala ya endliwile ku yisa emahlweni miehleketo leyi . 
Matshalatshala ya ha lava ku endliwa eka ndhawu leyi . 
Eka tindhawu tin'wana , xiviko xa kayivela eka leswi swi lavekaka . 
Nxaviselano lowu hlohlotelaka ku hungutiwa ka nthyakisa wa moya i goza leri tekiwaka ku fikelela swo karhi . 
Vatirhi va boheka ku endliwa va vona vutihlamuleri bya vona . 
Mikanerisano yo khutaza se yi sungurile exikarhi ka mihlangano leyinharhu . 
Ku tirhisiwa hi mpimo wo ringanela ka eneji hi yin'wana ya tindlela leti faneleke swinene . 
Ku tirhisiwa hi mpimo wo ringanela ka eneji swa ha salele endzhaku , tanihilaha u vuleke hakona . 
Minongonoko ya ku tirhisiwa hi mpimo wo ringanela ka eneji ku na vuswikoti byo tumbuluxa mitirho . 
Timhaka ta eneji i ntlhontlho lowukulu wa mikarhi ya hina . 
Pholisi ya eneji yi hi nyika xivandlanene ku endla sweswo . 
Pholisi ya eneji yi ta tlanga xiave xa nkoka swonghasi eka leswi . 
Nsirhelelo wa eneji , tanihilaha swi vuriweke hakona , i mhaka ya nkoka . 
Eneji , hambiswiritano , a yi fani na tinhundzu tin'wana kumbe vukorhokeri . 
Nkuriso wu faneriwa hi ku kuma nkongomiso wa hina hinkwawo wa miehleketo eka nkarhi lowu taka wa le kusuhi . 
Nkuriso a wu fanelengi ku voniwa tanihi endlelo leri tiendlekelaka hi roxe . 
Nkuriso wu ta va xiphemu xa nkoka eka endlelo leri . 
Ku tiyisisa swivandlanene swo ringana eka nhuluvukiso i ntirho wa nkoka . 
Pholisi ya mbangu i xilaveko xa nkoka xa data ya nkhaqato . 
Ku tirhisiwa ko ringana i xihlohloterinkulu eka ku khutaza ku landzeleriwa . 
Ku ringana exikarhi ka vavanuna na vavasati swi sungula ekaya . 
Leswi nga na nkoka hi ku ringana i ku olovisiwa ka endlelo ra mpimanyeto . 
Ngopfungopfu namuntlha , mo ndzi sungula hi lexi xa vumbirhi . 
Ngopfungopfu , hambiswiritano , hi boheka ku endla ntirhokaya wa hina vini . 
Timhaka ta rixaka ti le ka mbilu ya njhekajekisano wa tipolitiki . 
Vulawuri bya Yuropa a byi tirhi naswona sweswo swi tiyisisiwile . 
Vuthu ra le Lwandle ra Yuropa a ri ta hi nyika tindlela ta ku endla leswi . 
Yuropa yi tlhela yi boheka ku teka goza tanihi xikombiso endzeni . 
Yuropa yi nga tlhela yi va na pholisi ya vusirheleri ya hinkwavo yo tiya . 
Yuropa a yi lavi ku va vuthu ra swa nyimpi . 
Yuropa yi vumba masungulo ya mfuwo wuntshwa wa tipolitiki . 
Yuropa yi na vuswikoti lebyikulu eka ndzavisiso na thekinoloji . 
Yuropa yi langutanile na tipakani to karhi ta ku kombisa ku tiyimisela ku humelela swinene . 
Yuropa yi vile xivangelo xa vutomi bya mina bya tipolitiki . 
Yuropa yi tlangile xiphemu xa nkoka eka endlelo rero . 
Yuropa yi boheka ku va xiphemu xa ku endla sweswo swi humelela . 
Yuropa yi boheka ku endla swo tivikana eka sekitara yaleyo . 
Yuropa yi fanele ku teka xivandlanene lexi ku hunguta ku pfumaleka ka mitirho . 
Yuropa yi hundzukele vanhu va yona n'wini . 
Yuropa i muganga lowu simekiweke eka nawu , xidemokirasi . 
Yuropa yi kula swin'we , leswi swi nga nchumu wa kahle . 
Yuropa yi le nkitsinkitsini , naswona nkitsinkitsi lowu wa tivikana . 
Yuropa yi le ka phurosese ya ku lahlekeriwa hi nyimpi yin'wana . 
Yuropa yi voniwa hi ku engeteleka tanihi ndhawu yin'we . 
Yuropa yi tlula ntsengo hinkwawo wa mifumo . 
Yuropa a yo va ntsena phurojeke ya ikhonomi na tipolitiki . 
Yuropa yo va ntsena emasungulweni ya endlelo leri . 
Yuropa yi yime kahle ku kota ku tirhana na ntlhontlho lowu . 
Yuropa yi fanele ku katsiwa laha eka xiteji xa le masungulweni . 
Yuropa yi fanele ku tiya na ku pfuleka eka misava . 
Yuropa yi fanele ku ya emahlweni yi kongomisa miehleketo eka swiga swimbirhi swa nkoka swonghasi . 
Yuropa yi fanele ku va na nkhomano handle ka swona a swi nga tirhi . 
Yuropa yi fanele ku tlanga xiave xo rhangela eka khomferense leyi . 
Yuropa yi fanele ku teka nkavelo wa yona wo ringanela wa vutihlamuleri . 
Yuropa yi lava sisiteme yo fana yo lawula eka ndhawu leyi . 
Yuropa yi lava ku va yi gingirika swinene na ku va nchumu wun'we swinene . 
Yuropa yi nyika timakete leti pfulekeke to tala emisaveni . 
Yuropa yi fanele ku pfanganyisa mavuthu ya yona eka ndhawu leyi na yona . 
Yuropa yi fanele ku tlanga xiavenkulu eka endlelo leri . 
Yuropa hikokwalaho yi na xin'wana xo xi vula hi mayelana na mhaka leyi . 
Yuropa handle ko kanakana yi na xiave xo rhangela ku xi tlanga laha . 
Yuropa yi ta va yi ya emahlweni swin'we eka yuro . 
Yuropa kutani yi ta tirha hi ndlela leyi vuyerisaka eka ku teka swiboho . 
Nawu wa Yuropa a wu tirhisiwi hi ndlela leyi faneleke eka ndhawu leyi . 
Nawu wa Yuropa wu fanele , hikokwalaho , wu fana eka munhu un'wana un'wana . 
Pholisi ya swifundza ya Yuropa , ehenhla ka hinkwaswo , i tingana ta ikhonomi . 
Swinawana na mimpimo ya Yuropa swi fanele ku tirhisiwa laha . 
Ku vumbiwa ka vun'we bya Yuropa i phurojeke ya ku rhula na ntshunxeko . 
Europol yi ta katsiwa , tanihileswi swi nga ta va tano eka matiko lama nga vayimelakulanghwa . 
Eurostars i xikombiso xa kahle xa hilaha swilo swi tirhaka hakona . 
Hambi loko hi amukela leswi , hi fanele ku tama ha ha veke tihlo . 
Hambi loko swi endla , leswi swi tama swi nga enelangi . 
Hambi eka mhaka leyi , a ku nga ri mpfumelelano wo angarhela . 
Hambi sweswi , a mi si simeka ku yirisiwa ka ku maketa . 
Hambi swi te tano , hi boheka ku ya hi nawu ku tihumesa eka ku vhota . 
Hambi eka nkarhi lowuya , hi swi kotile ku kuma mpfumelelano wo tivikana . 
Tiko rin'wana na rin'wana emisaveni ri fanele ku endla swo fana . 
Siku rin'wana na rin'wana , hi jamelana na swikombiso swa ku aleriwa ku nyika mavonelo . 
Tshalatshala rin'wana na rin'wana ri endliwile ku sivela swo biha ku tlula mpimo . 
Ntlawa wun'wana na wun'wana wu na mfanelo yo kombela tivhoti ta mbitanelo wa mavito . 
Munhu un'wana na un'wana u na mfanelo yo khomiwa hi ndlela ya ximunhu . 
Rixaka rin'wana na rin'wana ri na mfanelo ya ku va na tiko ra rona n'wini . 
Xiviko xin'wana na xin'wana ku ta fika sweswi xi vile xa risima ra le henhla . 
Xikombelo xin'wana na xin'wana xi fanele ku langutisisiwa ku ya hi endlelo ra mhaka-hi-mhaka . 
Mumaki un'we un'wana na un'wana u fanele ku kota ku endla sweswo . 
Munhu un'wana na un'wana wa swi vona leswaku leyi mhaka yo mpfilungana ku tlula mpimo . 
Munhu un'wana na un'wana u boheka ku gingirika eka xiringanyeto lexi . 
Munhu un'wana na un'wana wa pfumela leswaku pholisi ya ku thoriwa i mhaka ya nkoka . 
Munhu un'wana na un'wana u na mfanelo ya ku avelana eka vumundzuku lebyi . 
Munhu un'wana na un'wana u na vutihlamuleri bya yena ku byi teka . 
Munhu un'wana na un'wana u boheka ku tirhisana loko hi lava ku humelela . 
Munhu un'wana na un'wana laha u pfumela swi va erivaleni leswaku leswi a swi koteki . 
Munhu un'wana na un'wana wa swi tiva hi vutalo leswi ndzi nga eku ehleketeni ka swona . 
Munhu un'wana na un'wana wa swi tiwa leswaku swo va ntsena hakunene hi mayelana na mali . 
Munhu un'wana na un'wana wa swi tiva leswaku vanhu lavatsongo va khumbeka hi ku pfumaleka ka mitirho . 
Munhu un'wana na un'wana u fanele ku khomiwa hi ku ringana eka makete wa vatirhi . 
Munhu un'wana na un'wana u fanele ku tirhisana naswona kutani swi ta ololoxiwa . 
Munhu un'wana na un'wana u avelana vonelo ra leswaku swinawana swi kahle . 
Xin'wana na xin'wana lexi nga exitorini a xi ri xitsongo ku tlula mpimo , xi hlwerile ku tlula mpimo ku kota ku pfuna . 
Xin'wana na xin'wana xi ta lawuriwa hi ku tirhisiwa loku ku endliwaka ka swona . 
Xin'wana na xin'wana kutani xi ta tshama xi fana tanihileswi xi nga xiswona . 
Swa tikomba leswaku na hina hi lava ku vulavurisana . 
Ndzi khomele , kambe sweswo hakunene a swi kahle ku ringanela . 
Miako leyi nga kona yi boheka ku antswisiwa loko swi koteka . 
Ku engetela mpfumelelo wa mafundza wa ntlawa lowu swa amukeleka hakunene . 
Ku tsandzeka sweswo , mimpimo yi fanele ku va yi ri ehenhla hilaha swi kotekaka hakona . 
Ku tsandzeka leswi , hi ta boheka ku langutana na swiphiqo swo tala . 
Tinxaka leti chavaka se ti lahlekeriwile hi nyimpi ehenhla ka vutherorisi . 
Vanhu va nga ri vangani va vona leswaku i rivala leri nga endliwa hi munhu . 
Vanhu va nga ri vangani namuntlha va nga va na ku kanakana kwihi kumbe kwihi hi mayelana na sweswo . 
Xiga xa vuntlhanu naswona xo hetelela : ku yimisa ku tirhisiwa ka mitwanano leyi . 
Ku lwisana na vutherorisi swi tlhela swi vula ku sirhelela timfanelo ta ximunhu na xidemokirasi . 
Xo hetelela , a ndzi naveli ku paluxa ku khensa ka mina . 
Xo hetelela , ndzi ta vula rito hi mayelana n na vupfhumba bya swa masangu . 
Xo hetelela , ndzi fanele ku tsakela ku engetela lexi ndzi xi xiyeke xin'we xo engetela . 
Xo hetelela , ndzi fanele ku tsakela ku nyika vonelo eka tihakelo ta ku tsemakanya ndzilekani . 
Xo hetelela ndzi fanele ku tsakela ku nyika vonelo eka ku endla swilo hi nkarhi lowu faneleke . 
Xo hetelela , ndzi fanele ku tsakela ku vula mfikelelo eka mirhi . 
Xo hetelela , ndzi fanele ku tsakela ku vula xilo xin'we xo engetela . 
Xo hetelela , ndzi fanele ku tsakela ku tshikelela xiphemu xin'we xa nkoka . 
Xo hetelela , ndzi ehleketa ku munhu un'wana na un'wana u boheka ku hoxa xandla . 
Xo hetelela , ndzi ehleketa leswaku xikombamikarhi xi na nkoka swinene . 
Xo hetelela , ndzi ehleketa ku hi fanela ku tsundzuka hi ku hatlisa nkuriso . 
Xo hetelela , ndzi cincela eka mhaka ya rheferendamu . 
Xo hetelela , ndzi lava ku boxa timhaka timbirhi ta pholisi ya matiko mambe . 
Xo hetelela , ndzi lava ku tshikelela nkoka wa mphakelo wa matimba . 
Xo hetelela , ndzi navela ku vula ku khensa lokukulu . 
Xo hetelela , ndzi navela ku vula leswaku vutumbuluxi i bya rihlaza . 
Xo hetelela , ndzi navela ku khumba swiga swo engetela swimbirhi . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ntsena ku vula xiga xin'we ntsena . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ku vuyela eka swihlovo . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ku vula xiga xin'wana xo engetela . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ku k uvula tlhelo ra timali . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ku boxa xiga xo tsakisa . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ku bumabumela ku cinca hinkwako ka khumenhungu . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ku cincela eka vuxaka bya le handle . 
Xo hetelela , vumbiwa byi lawula loyi a nga vutihlamuleri bya yini . 
Xo hetelela , ku cinca ko hlayanyana ku andlariwile . 
Xo hetelela , ku navela na , hambi ku humelela yini na yini , hiseko . 
Xo hetelela , ndzi pfumeleleni ku hetisa hi hungu lerinene . 
Xo hetelela , xikombelo xa mina kan'we nakambe eka matiko hi woxe . 
Xo hetelela , tanihilaha hi swi tivaka hakona , vuyimbeleri a hi xixavisiwa . 
Xo hetelela , a swi ki swi lava ku vuriwa leswaku vuhlayiseki i xilaveko xa nkoka swonghasi . 
Xo hetelela , i xivutiso xa vutshembeki , xa matikhomelo lamanene . 
Xo hetelela , va swirhundzu na va matlhari , hi fanele hi khomelela eka ndlela ya hina . 
Xo hetelela , mo ndzi vuyela laha ndzi sunguleke kona . 
Xo hetelela , mo ndzi nyika vonelo eka kungu ra leri ringanyetiweke ra magoza . 
Xo hetelela , mo ndzi vula rito hi mayelana na pholisi ya eneji . 
Xo hetelela , xiga xa mina xo hetelela i xivutiso xa endlelo . 
Xo hetelela , hakunene , ku na xilaveko na ku hlamusela swilo swi va erivaleni . 
Xo hetelela , vatirhi hinkwa va swa rihanyu va na nkoka ku tlula eka nkarhi wihi kumbe wihi . 
Xo hetelela , ntirho wa hina a hi ku veka swinawana na ku lawula . 
Xo hetelela , vusweti i xihlohloteri xa nkoka eka eka rihanyu ra risima ra le hansi . 
Xo hetelela , swin'wana swi fanele ku vuriwa hi mayelana na xivangelo xa swa nawu . 
Xo hetelela , xiviko xi tirhana na xihlawuhlawu na ku tsan'wiwa ka vaaki . 
Xo hetelela , mitlhontlho ya vumbirhi i ntlhontlho wa ku endla swilo hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Xo hetelela , xiga xa vunharhu xi fambelana na ku endla swilo erivaleni na vutitshembi . 
Xo hetelela , ku na swiphemu swo tala eka mhaka ya mabindzu . 
Xo hetelela , ku na nkitsinkitsi lowukulu wa ku pfumaleka ka mitirho ka vantshwa . 
Xo hetelela , ku na xilaveko xa magoza ya vukari yo lwisana na nchavisano . 
Xo hetelela , ku na mhaka yin'wana leyi yi nga ta ka yi nga honisiwi . 
Xo hetelela , ku na ku hungutiwa ka swipimelo swa bindzu eka vukorhokeri . 
Xo hetelela , ku na xiphiqo xa xivutiso xa masungulo . 
Xo hetelela , ku na xiave xa vayimeri va vatirhi na vathori . 
Xo hetelela , a ku ri na xiphemu xa vunharhu eka xivutiso lexi . 
Xo hetelela , a ku ri na xivutiso xo kongoma swinene eka ku susiwa ka tibombo ta le matini kumbe ehansi ka misava . 
Xo hetelela , leswi a hi makumu ya masungulo . 
Xo hetelela , hi tshikelela xilaveko xa ku endla hi kambirhi matshalatshala ya hina . 
Xo hetelela , hi na njhekajekisano hi mayelana na timakete ta timali . 
Xo hetelela , hi fanele ku nyika swikoweto leswi faneleke eka varimi . 
Xo hetelela , hi lava ku khumbeka ka mavandla hinkwawo lama nga na ku tsakela . 
Xo hetelela , hi lava ku nyika mijekajekisano ya hina nhlamuselo ya tipolitiki . 
Xo hetelela , hi lava ku va pfuna ku ololoxa swiphiqo swa xifundza . 
Xo hetelela , hi fanele ku emdla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku pfuna vahlapfa . 
Xo hetelela : hi tlhela hi vilerisiwa hi mayelana na mitirho leyi faneleke ku endliwa ya le handle . 
Ku tlula leswin'wana hinkwaswo hi fanele ku nyika timali . 
Ku tlula leswin'wana hinkwaswo , a ndzi ta va ndzi nga swi endlangi leswi . 
Ku tlula leswin'wana hinkwaswo , i mhaka ya nsirhelelo wa swakudya . 
Ku tlula leswin'wana hinkwaswo , a hi lavi xileriso xa mafundza . 
Xo sungula a hi vuleni leswi xi nga riki hi mayelana na swona . 
Xo sungula eka hinkwaswo rito ro koma hi mayelana na nseketelo . 
Xo sungula eka hinkwaswo hi boheka ku hlamusela vukorhokeri bya vanhu hinkwavo . 
Xo sungula eka hinkwaswo hi lava rimba tiyanyana ra ku endliwa ka milawu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ndzi lava ku hoyozela muviki . 
Xo sungula eka hinkwaswo , eka ndhawu ya xitoko xa ku aka . 
Xo sungula eka hinkwaswo , a hi xa munhu wihi kumbe wihi . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i xa nhlangano hi ntiyiso ku sungula . 
Xo sungula eka hinkwaswo , swi tekela leswi swi nga xiswona enhlokweni . 
Xo sungula eka hinkwaswo , a hi vulavuleni hi mayelana na swiendleko leswi nga kona sweswi . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ha khensa mavonelo ya n'wina . 
Xo sungula eka hinkwaswo , xiphiqo lexi a xi ta va xi papalatiwile . 
Xo sungula eka hinkwaswo , tiphrojeke hinkwato ti kayivela xivangelo xa swa nawu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku na masungulo ya swa timali ya xiringanyeto lexi . 
Xo sungula eka hinkwaswo , leswi swi rhamba goza . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi fanele hi vekisa eka vana va hina . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi fanele ku endla tshalatshala ra xiviri . 
Xo sungula eka hinkwaswo , hi fanele ku tsema mphakelo . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i ncini leswi xiviko lexi xi nga hi mayelana na swona ? 
Xo sungula eka hinkwaswo , leswi hi swi vitanaka nsinya wa goza ro sivela . 
Xo sungula a ku ri na xivutiso xa leswi hi ntolovelo swi vitaniwaka ' swiletelo '  . 
Xo sungula , ndzi ta languta mhaka ya nsirhelelo . 
Xo sungula , ndzi ta vuyela eka nhlokomhaka ya mali . 
Xo sungula , hambiswiritano , ndzi fanele ku tsakela ku khensa muviki wa hina . 
Xo sungula , a hi pfumeleleni makete wa le ndzeni ku tirha . 
Xo sungula , nxaxamelo wa milandzu wu lava ku engeteriwa . 
Xo sungula , vhoti a yi ta va kona mundzuku ninhlekanhi . 
Xo sungula , ku na pholisi ya vuxokoxoko , leyi nga na nkoka swonghasi . 
Xo sungula , ku na vutihlamuleri bya vamaki va swakudya . 
Xo sungula , xiviko lexi a xi ri xo sungula xa muxaka wa xona . 
Xo sungula , ku tirhisa Inthanete na tithekinoloji letintshwa hi ndlela yo kongoma . 
Xo sungula , a lavangi ku tisusumetela emahlweni . 
Xo sungula , hi boheka , hakunene , ku lulamisa swilaveko swa nhlayiseko wa ximunhu . 
Xo sungula , hi fanele ku pfumelelana hi nkambisiso wa leswi swi nga xiswona . 
Xo sungula , hi fanele ku hlamusela ti va erivaleni tinhlayo leti ti nga eku tshahiweni . 
Xo sungula ndzi lava ku vulavula hi mayelana na xivumbeko xa mbulavurisano . 
Xo sungula hikuva vona , hi nhlamuselo , i vatsongo naswona a va sirhelelekangi . 
Xo sungula , ndzi le ku ehleketeni hi mayelana na pholisi ya tlilayimete na eneji . 
Xo sungula , ndzi fanele ku tsakela ku paluxa ku khomiwa hi tingana switsongo . 
Xo sungula , ndzi ehleketa ku vukorhokeri byi fanele ku pfuleka eka mphikizano . 
Xo sungula , ndzi amukela risima ra kahle swinene ra xiviko lexi . 
Xo sungula , a ndzi ta tsakela ku kanela xipimelo xa timali . 
Xo sungula , a ndzi ta tsakela ku kanela ntlhontlho wa le xikarhi ka matikonyingi . 
Xo sungula , a ndzi ta tsakela ku kombisa endlelo ra xona ra vutumbuluxi . 
Xo sungula , hi mayelana na ku yirisiwa ka swihahampfhuka na ku tirhisana . 
Xo sungula , ku cinca ka tlilayimete na tlilayimete na mpako wa eneji . 
Xo sungula , vutshembeki ematihlweni ya vaakatiko va ka hina vini . 
Xo sungula , a swi yi ekule ku hundza eka xikatsa xa milawu . 
Xo sungula , ku pfumaleka ka vutihlamuleri bya xidemokirasi na mfikelelo eka vuxokoxoko . 
Xo sungula , a hi vulavuleni hi nsinya wa xinawu . 
Xo sungula , eka mhaka yo tivikana ya xigwevo xa rifu . 
Xo sungula , tibangi ta rhambiwa ku engetela ku endla swilo erivaleni . 
Xo sungula , ku hetisiwa ka ku vumba hi vuntshwa ka mihlangano . 
Xo sungula , khomferense yi hlulekile hikwalaho ka ku pfumaleka ka nkarhi . 
Xo sungula , ndhawu ya yuro a yi enelangi eka yona hi yoxe . 
Xo sungula , mfanelo ya ku kuma ndzingano na nsirhelelo ehenhla ka xihlawuhlawu . 
Xo sungula , kutani , hi lava ku tiyisisa ku yelana ku ya hi nhlayo na xikongomelo . 
Xo sungula , ku na xiphiqo hi maendlelo ya ntsariso wa bindzu . 
Xo sungula , kotala ku na xiphiqo xa nseketelo wa mpimanyeto . 
Xo sungula , ku na mhaka ya timakete ta le ndzeni . 
Xo sungula , ku na xiphiqo xa xidemokirasi na ku endla swilo erivaleni . 
Xo sungula , ku na xivutiso xa vulawuri na vulanguteri . 
Xo sungula , ntwanano lowu i wa ku vuyerisa matlhelo hamambirhi . 
Xo sungula , ku lulamisela switeji swo hetelela swa nkuriso . 
Xo sungula , hi hambana na nongoti wa mpimo lowu amukelekaka wa mbuyelo . 
Xo sungula , hi langutanile na nkitsinkitsi lowu a wu vhumbiwile . 
Xo sungula , hi le ku vulavuleni hi mayelana na ndzinganiso wa mphalalo wa tihakelo . 
Xo sungula , hi fanele ku tshika swiviko leswi eka ajenda . 
Xo sungula , i ncini swintshunxo swa nkitsinkitsi lowu nga kona sweswi . 
Xo sungula , a wa ha ri ku vulavuleni hi mayelana na minongonoko exikarhi ka matiko mambirhi . 
Pholisi ya ntirho wa swa tinhlampfi a yi lavi ku va pholisi ya mphalalo . 
Ntlhanu wa malembe endzhaku ka swona i nkarhi wa nkambelo . 
Ntlhanu wa malembe endzhaku ka swona , xiyimo i tingana ta tihanyi . 
Ntlhanu wa malembe ku ri hava ku cinca a hi mhaka leyi nga hlawuriwaka . 
Hi ku landza ndzavisiso , leswi swi tikomba swi nga ri tano . 
Hi ku landza memorandamu yaleyo , ku fanele ku va na xitiviso . 
Swiengetelwa swa swakudya swi nga endla ku hoxa ka kahle ka xandla eka rihanyu . 
Bolo ya milenge hi yona ntlangu lowu tivekaka ku tlula hinkwayo emisaveni . 
Eka nkarhi wo leha a hi ri karhi hi jekajekisana hi ku katsiwa ka ku olova na nsirhelelo eka makete wa vatirhi . 
Eka nkarhi wo leha , leyi a yi ri mhaka yo khumba . 
Eka swiga leswi swo hlayanyana , swikoxo swi le henhla . 
Eka xo sungula , a hi lavi vumbiwa . 
Eka hinkwaswo swivangelo leswi , hi kaneta xitshuriwa lexi . 
Eka hinkwaswo sweswo , hi vulavurisanile eka mikanerisano yo leha . 
Eka hinkwaswo swivangelo leswi hi fanele ku seketela nongonoko lowu . 
Eka hinkwaswo swivangelo leswi , ndzi tihumese eka vhoti . 
Eka hinkwaswo swivangelo leswi , ndzi vhote ndzi hambana na xiviko lexi . 
Eka hinkwaswo swivangelo leswi , ndzi vhotele xitshuriwa lexi . 
Eka hinkwaswo swivangelo leswi , hi ta va hi vhota hi hambana . 
Eka hinkwaswo swa swivangelo leswi , hi vhote hi hambana na xiboho lexi xa mafundza . 
Eka hinkwaswo swivangelo leswi , hi vhote hi hambana na xiviko lexi . 
Eka vuvabyi byin'wana na byin'wana sweswi kuna mfanelo ya ximunhu . 
Tanihi xikombiso , eka rimba ra khomferense ya le xikarhi ka tipalamende . 
Tanihi xikombiso , mhaka ya ntsindza yi tama ya ha pfulekile . 
Tanihi xikombiso , swilaveko swi fanele ku nghenisiwa hi switsongotsongo . 
Tanihi xikombiso , mfanelo ya ndzhurho ku suka eka matiko mambe a yi kona . 
Tanihi xikombiso , ku rhumeriwa ka vatirhi eka ndhawu yintshwa ka vunharhu a swi endlekangi . 
Tanihi xikombiso , a ka ha ri na leswi hlayisiweke swa mpimanyeto . 
Tanihi xikombiso , hi pfumelelana eka vuxoperi bya nhlanganelo bya nxungeto . 
Tanihi xikombiso , hi nga va hi ri eku tirhiseni ka timali ta mitlawa . 
Hikuva i ndzinganiso lowu hi faneleke ku vulavula hi mayelana na wona . 
Eka vo tala va vona , leswi swi ta vula rifu ro karhi . 
Eka vo tala va hina , lwandle i vutomi bya hina . 
Eka mina , tanihi n'watipolitiki wa xidemokirasi , leswi a swi amukeleki . 
Eka mina , timfanelo ta ximunhu na tona ti ta va xirhangana . 
Eka mina , a hi mhaka ya tipolitiki ta vandla . 
Eka mina , muxaka wolowo wa xitiyisiso wu na nkoka swonghasi . 
Eka mina , swilo swinharhu swi na nkoka . 
Eka xiphemu xa mina n'wini , ndzi seketela endlelo leri nga na switeji . 
Eka xiphemu xa mina , ndzi kota ku vona tidyondzonkulu timbirhi . 
Eka xiphemu xa mina , ndzi na xivutiso xo kongoma swinene . 
Eka xiphemu xa mina , ndzi navela ku nkhwatihata vutihlamuleri byimbirhi . 
Eka xiphemu xa mina , a ndzi ta tsakela ku mi hungutela ku vilela . 
Eka sweswi , ku hava xivangelo xa ku langutela leswinene . 
Eka xilo xin'we , timhaka letikulu ti le ku kumiweni . 
Eka xiphemu xa hina , hi fanele hakunene hi tiyisisa ntlherisetano wa leswinene . 
Eka xiphemu xa hina , hi lava swilo swimbirhi ku humelela . 
Eka vavabyi , kutani , leswi swi ta va xilo xa kahle . 
Ku ringana malembe yo karhi , a hi ri eku tiphineni hi vuxaka byo antswa . 
Eka sweswo ndzi fanele ku tsakela ku khensa muviki wa hina . 
Eka xivangelo xexo ndzi pfumelelana na swiringanyeto leswi nga emahlweni ka hina . 
Eka xivangelo xexo ndzi vhotile ndzi hambana na xiboho xexo xa mafundza . 
Eka xivangelo xexo xi ri xoxe , hi nge pfumeleli ku tsandzeka kun'wana . 
Eka xivangelo xexo hi fanele ku lulamisa xiphiqo sweswi . 
Eka xivangelo xexo hi fanele ku veka mpimo . 
Eka xivangelo xexo , ndzi seketela hi vutalo xiviko xa sweswi . 
Eka xivangelo xexo , ntlawa wa hina wu ta tihumesa eka ku vhota . 
Eka xivangelo xexo , sisiteme hinkwayo yi fanele ku hlamuseriwa yi va erivaleni . 
Eka xivangelo xexo , vuleteri bya swikili swa ntirho byi lava ku hluvukisiwa . 
Eka xivangelo xexo , hi fanele ku kondletela mihlanganiso ya vutleketli hinkwayo ka yona . 
Eka xivangelo xexo , hi vona xitshuriwa lexi tanihi lexi xi nga amukelekiki . 
Eka xivangelo xexo , hi swi vona tanihi ku kanakana ko tivikana . 
Eka sweswo , ku cinca ka hina ku ta boheka ku amukeriwa . 
Eka sweswo , kutani , ku na misinya yo letela yinharhu leyikulu . 
Eka sweswo , ku boheka ku va na mpimo wa xithekiniki . 
Eka swivangelo leswi nga laha hansi , ndzi vhotele xiviko lexi . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi ta ya emahlweni na njhekajekisano . 
Eka xiphemu lexikulu lexi i xiviko xa kahle . 
Eka leswin'wana hinkwaswo , hi le ku lwisaneni na ku sivela vutherorisi . 
Hikwalaho ka ku lava ku hlamusela swi va erivaleni , ndzi vhote ndzi seketela . 
Eka nkarhi wa sweswi , a swi endli tano . 
Eka vona , leri i lembe ra vumbirhi ra ku pfala . 
Eka swivangelo leswi ndzi tihumese ku suka eka vhoti yo hetelela . 
Eka swivangelo leswi ndzi hambana na xibumabumelo xa muviki . 
Eka swivangelo leswi ndzi vhotele ku cinca ka vu45 . 
Eka swivangelo leswi , hi le ku vhoteni hi hambana na xiviko lexi . 
Eka swivangelo leswi , ndzi nghenisa vhoti ya e-e . 
Eka swivangelo leswi , ndzi vhotile ndzi hambana na xiviko . 
Eka swivangelo leswi , a ndzi ta tsundzuxa ku hambana na ku cinca loku . 
Eka swivangelo leswi , xiringanyeto lexi xi fanele ku amukeriwa . 
Eka swivangelo leswi , a hi nga amukeli ku cinca loku ringanyetiweke . 
Eka swivangelo leswi , hi tihumesile eka xiviko lexi . 
Eka swivangelo leswi , hi vhotile hi hambana na xiviko lexi . 
Eka swivangelo leswi , hi lava ku seketela vutikayiveti lebyi . 
Eka swivangelo leswi , hi ta vhota hi hambana na xiviko . 
Eka vanhu lavatsongo , hi fanele ku endla swo tala . 
Eka leswi ndzi tshemba leswaku u na voko ra kahle ! 
Hikuva xiphemu lexi xa mhaka xi fanele ku katsiwa . 
Eka xivangelo lexi ndzi na swiringanyeto swimbirhi ku swi vula . 
Eka xivangelo lexi ku hava xivangelo xa ku vilela . 
Eka xivangelo lexi hi lava muxaka wo karhi wa rimba . 
Eka xivangelo lexi , ndzi pfumelelana na xiyimo xa muviki . 
Eka xivangelo lexi , hakunene ndzi vhota ndzi seketela . 
Eka xivangelo lexi , ndzi teka xivandlanene lexi sweswi . 
Eka xivangelo lexi , ndzi vhotile ndzi hambana na xiviko . 
Eka xivangelo lexi , ndzi vhotile ndzi hambana na xiboho xa mafundza xa ku endliwa ka milawu . 
Eka xivangelo lexi , ndzi vhotele ku cinca loku ringanyetiweke . 
Eka xivangelo lexi , ku tlhantlha hinkwaswo a swi laveki . 
Eka xivangelo lexi , ntwanano wa le xikarhi ka mihlangano wu laveka hi ku hatlisa . 
Eka xivangelo lexi , khomixini yi nga amukela ku cinca loku . 
Eka xivangelo lexi , hi le ku vhoteni hi hambana na xiviko lexi 
Eka xivangelo lexi , hi lava swilawuri eka ndhawu leyi . 
Eka xivangelo lexi , a hi fanelenagi ku kanetana na ku ta na tinxangu ehenhla ka leswi . 
Eka xivangelo lexi , hi fanele hi va nyika nseketelo wa tipolitiki . 
Eka xivangelo lexi , hi vhotele xona eka komiti . 
Eka xivangelo lexi , hi ta tihumesa hi nkarhi wa vhoti . 
Ku va leswi swi humelela , hambiswiritano , matshalatshala yo engetela ya laveka . 
Ku va leswi swi humelela , swipimelo swi fanele ku fikeleriwa . 
Ku va leswi swi humelela , hi fanele hakunene hi tivisa vanhu . 
Eka leswi hi lava nawu wa vugevenga na maphorisa . 
Eka leswi , a ndzi ta tsakela nseketelo wa wena na nkongomiso wa miehleketo . 
Eka leswi , ku fambisiwa loku tshunxekeke ka vukorhokeri ka laveka . 
Ku fikela sweswi , a ndzi kumangi hlamulo yoleyo . 
Ku fikela sweswi , a ku vanga na mihluvukiso yoleyo . 
Ku fikela sweswi , lexi ku vile xiphiqo lexikulu . 
Ku endla sweswo , va ta tlhela va lava ku seketeriwa . 
Ku endla tano ku ta va ku ri xiboho xa kahle . 
Ku endla sweswo , hi fanele ku gingirika swin'we . 
Ku endla sweswo , hi lava vatirhi va vutshila . 
Ku endla leswi , hi fanele ku herisa ntokoto wo kavanyeta . 
Ku endla leswi , hi lava pholisi leyi pfanganisiweke . 
Ku va na ntiyisiso wolowo a swi nga koteki . 
Ku tlakusa vuswikoti bya sisiteme ; 2 . 
Ku tshama ku ri na ku ringana , a hi nge yi seketeli . 
Hi vutivi bya mina , leswi a swi si tiyisisiwa . 
Eka miehleketo ya mina , yoleyo i mhakankulu . 
Eka miehleketo ya mina , leswi hambanaka na swona hi yona mhaka . 
Eka miehleketo ya mina , ku na swilaveko swinharhu swa nkoka . 
Ku yi hlaya , hambiswiritano , ku ta va ku tikhomisa tingana . 
Ku vuyela eka vundzeni bya xiboho . 
Eka mhaka yin'wana , swa ha ri eka muchini wo endla hi woxe . 
Ku ringanyeta nchumu wihi na wihi wun'wana swi ta va swi hoxekile . 
Ku vulavula ntiyiso , ndzi pfumelelana na wena . 
Eka sweswo , ndzi na tihlamulo timbirhi leti ndzi lavaka ku ti nyika . 
Ku fikela sweswi , nseketelo wa matiko hinkwawo wu ta va wu laveka . 
Ku fikela laha , i gingiriko wa ximfumo . 
Ku yima hi vona a hi leswi lavekaka . 
Namuntlha ndzi lava ku ku khensa swinene ngopfu . 
Namuntlha ndzi lava ku engeta nakambe xikombelo lexi . 
Namuntlha i siku ra matimu hi tindlela to tala . 
Namuntlha a hi makumu ya endlelo . 
Kutani namuntlha swi kahle ku va kucetela . 
Nakambe namuntlha sweswo a swi nga ri tano . 
Namuntlha ku na swotala swo swona leswi hanyaka . 
Namuntlha hi khumbheka hi timhaka ta nkoka . 
Namuntlha hi tirhana na mhaka leyi nakambe . 
Namuntlha hi langutane na xiyimo lexi misava hinkwayo . 
Namuntlha hi langutane na mhaka yo ka yi nga kanakanisi . 
Namuntlha hi hanya eka misava leyi cincaka hi ku hatlisa . 
Namuntlha a hi kaneli ntsena hi matimba ya nyutliliya . 
Namuntlha hi vulavula hi mayelana na leswi humesiweke swa 2007 . 
Namuntlha hi vulavula hi vutlharhi bya movha . 
Namuntlha a hi na kona ku hlawula loku . 
Namuntlha hi fanele ku ya emahlweni na leswi hi swi sunguleke . 
Swiphiqo swa namuntlha swi nga swi nga lulamisiwi eka malembe ya ntlhanu . 
Ku vhota ka namuntlha a ku ri goza ku ya eka tlhelo rero . 
Namuntlha , hilaha hi swi tivaka , ku na khombo sweswi . 
Namuntlha , hambiswiritano , hi rila ntsena hi ku tlhelela endzhaku . 
Namuntlha , i xivangelo xa xiphiqo eka xona . 
Namuntlha , i ntiyiso lowu tokotiweke hi vo tala . 
Namuntlha , swi ta tikomba ingaku hi ntiyiso swi kona . 
Namuntlha , ku antswisiwa ka xiyimo i ko ka ku nga tiyanga. 
Namuntlha , ntiyiso hi leswaku i vatirhisani . 
Namuntlha , xiyimo xi languteka xi ri lexi nyanyaka ku tika . 
Namuntlha , hi le ku kombeleni ka nkateko lowuya wo fana . 
Namuntlha , hi le ku tirhaneni na mhaka ya vumbirhi . 
Namuntlha , hi le ku tekeni ka goza rikulu ku ya emahlweni . 
Namuntlha , hi vulavula hi swilo leswi pfuxetekaka na vuswikoti bya eneji . 
Namuntlha , hi le ku vutiseni swilo leswi fanakanyana . 
Swin'we hi ta hlula nyimpi ya vutherorisi . 
Swin'we , hi ta fikelela ntirho . 
Ku amukela ku le xivindzini xa mbhurisano eka mindzhavuko . 
Mundzuku ku fanele ku va wona nawu . 
Mundzuku hi ta tlhela hi va hi vhota eka ku cinca . 
Mundzuku , hi ta va hi ri eku vhoteleni ka swiviko . 
I nyingiso wutsongo lowu nyikiwaka eka leswi humelelaka . 
Mali yitsongo yi yile eka tindhawu tin'wana . 
Ku xanisa ka ha ri xona xiyimo xa timhaka . 
Vupfhumba , hilaha ndzi vuleke hakona , byi dlayiwile . 
Bindzu hi rona mbuyelo wu ri woxe wa gingiriko wa swa ikhonomi . 
Pholisi ya bindzu a hi yona makumu yi ri yoxe . 
Hi ntolovelo a va hlamuli eka nkanerisano lowu . 
Vuhlayiseki bya le magondzweni hi swin'wana leswi hi khumbhaka hinkwerhu . 
Ntirhisano na matiko ya le ndzhandzheni a swi koteki handle ka vurhangeri bya swa tipolotiki . 
Ntirhisano na matiko ya le ndzhandzheni i swa nkoka ngopfungopfu eka ndhawu leyi . 
Mikarhi yo cinca : leyi i mhaka yo tlhavekisa hi ku olova . 
Ku tirhela erivaleni a swi koteki handle ka vuhangalasi bya mahungu lebyi ntshuxekeke . 
Ku tirhela erivaleni swi teka xiave xa nkoka eka endlelo leri . 
Vutleketli i xiphiqo lexikulu eka tindhawu ta xidoroba . 
I ntiyiso , kambe yo tala ya yona i mitirho leyi nga hlayisekangiki . 
Turkey ri na ntirho wa nkoka ku wu tirha laha . 
Turkey i naswona ri tshama ri ri muyimela-ku-langhwa eka vuxirho . 
Sweswi hi cincela eka nkanerisano hi mayelana na vumundzuku . 
Sweswi hi cincela eka ntiyiso wa mhaka . 
Ku cincela eka leswi khumbhaka munhu , leswi i swa nkoka swinene . 
ku cinca ka khumembirhi eka xiviko se ku rhumeriwile . 
Makumembirhi wa malembe ya ku ya emahlweni , se swi va ntiyiso . 
Ku cinca kumbirhi ku vekiwile hi mayelana na endlelo leri . 
Swilo swimbirhi swi ya emahlweni swi nyika xivangelo xo vilela . 
Makumu mambirhi ya ha endliwa ku suka laha henhla . 
Hikokwalaho swiboho swimbirhi swi fanele ku tekiwa handle ko hlwela . 
Timhaka timbirhi , hi mavonelo ya mina , i ta nkoka ngopfu . 
Timhaka timbirhi i ta nkoka swinene eka mina . 
Timhaka timbirhi i ta nkoka wo hlawuleka eka hina . 
Swivutiso swimbirhi swi ta emiehleketweni eka mhaka leyi . 
Tihlengeletano timbirhi ti ve kona eka mavhiki lama ha ku hundzaka . 
Swiwelo swimbirhi leswa ku humelelaka swi hi nyika xivangelo xo vilela . 
Swilo swimbirhi swi fanele ku nyikiwa nkoka wo karhi . 
Magidimbirhi ya swona ya ta va ya aleriwile . 
Malembe mambirhi lawa ya hundzeke , samiti yo sungula yi ve kona . 
Eku heteleleni , ku twanana ku ta fanele ku amukeriwa . 
Eku heteleleni , ku tshama ku ri mutirhisi loyi a hakelaka . 
Eku heteleleni , sweswo swi kombise ku va mhaka . 
Eku heteleleni , kumbexana leswi i ntirho wo tika swinene . 
Eku heteleleni , hi va nchumu xo xi komba . 
Ntwanano swi vula leswaku a swi koteki ku endla xanchumu . 
Ntwanano wu ta laveka eka makungu yo sirhelela vanhu . 
Ehansi ka ntwanano , mipfuno a yi nge pfumeleri . 
Ehansi ka swiyimo ndzi ta vhota hi seketela . 
Ehansi ka sisiteme ya sweswi sweswo a swi humeleli . 
Ehansi ka sisiteme leyi tirhaka sweswi , ku na nkala ndzingano wo tala . 
Ehansi ka swiyimo leswi , ku fanele ku va na ku aleriwa ka nkarhinyana . 
Vupfumalantirho eka vanhu lava nga na vutsoniwa byi le henhla swinene . 
Vupfumalantirho a byi si cincela eka swo antswa . 
Vupfumalantirho i xivangelonkulu xa ku va vusweti byi va kona . 
vupfumalantirho byi ta hela eka malembe yambirhi lawa ya taka . 
Pfumala nkateko hi leswaku sweswo a hi swona swi ri swoxe eka masiku lawa . 
Pfumala nkateko hi leswaku xivangelo xa leswi a xi kaneriwi hi mikarhi yo tala . 
Pfumala nkateko hi leswaku leswi se swi hundzuke xiphemu xa sisiteme . 
Pfumala nkateko hi leswaku a hi swi kotanga ku fikelela leswi . 
Pfumala nkateko , ndza ha yimele ku kuma nhlamulo . 
Pfumala nkateko , ku cinca ka kahle ko tala ku aleriwile . 
Pfumala nkateko , mihluvukiso a yi yi eka tlhelo rero . 
Pfumala nkateko , hambiswiritano , a swi le ku tirheni eka nkarhi wa sweswi . 
Pfumala nkateko , hambiswiritano , xiyimo xi tlhela xi va xo ka xi nga amukeleki . 
Pfumala nkateko , hambiswiritano , leswi hi leswi swilo swi nga xiswona . 
Pfumala nkateko , hambiswiritano , endlelo leri a ri si sungula . 
Pfumala nkateko , a swi tirhangi hi ndlela yona yaleyo . 
Pfumala nkateko , a swi si hluvukisiwa hi ku hetiseka . 
Pfumala nkateko , sweswi se swi hlwerile ngopfu . 
Pfumala nkateko , swi languteka ku ri mhaka leyi humelelaka n'hweti na n'hweti . 
Pfumala nkateko , ku ta va ku nga ri ro sungula . 
Pfumala nkateko , vanhu vo tala a va ehleketi tano . 
Pfumala nkateko , a hi vatirhisi hinkwavo va swi tivaka leswi . 
Pfumala nkateko , nkanerisano wolowo wa ha fanele ku ya emahlweni . 
Pfumala nkateko , sweswo a hi mhaka ya xikhoma-nomo . 
Pfumala nkateko , mhaka yi tika swinene ku tlula sweswo . 
Pfumala nkateko , xiviko xi hava nchumu wa muxaka lowu . 
Pfumala nkateko , xiviko a xi lulamisi timhaka leti . 
Pfumala nkateko , mpimo wa xiphiqo wu le ku kuleni . 
Pfumala nkateko , ku na ku tshembha kutsongo eka maphorisa . 
Pfumala nkateko , ku hava ku navela ku va leswi swi humelela . 
Pfumala nkateko , ka ha ri na ndhawu yikulu ya ku antswisa . 
Pfumala nkateko , a va hlwela swinene ku endla tano . 
Pfumala nkateko , swilo a swi olovi ku fana na sweswo . 
Pfumala nkateko , mhaka leyi a hi ya muxaka wa yona yi ri yoxe . 
Pfumala nkateko , leswi a swa ha koteki kumbe ku va swa ntiyiso . 
Pfumala nkateko , ndzinganyeto lowu a wu si hluvukisiwa . 
Pfumala nkateko , xiviko lexi a xi kombisi xiyimo lexi . 
Pfumala nkateko , xiviko lexi a xi ringanyeti na xin'we xa swilo leswi . 
Pfumala nkateko , a hi vulavuli hi mayelana na mphikizano lowu nga riki na vululami . 
Pfumala nkateko , ha ha yimele xileriso . 
Pfumala nkateko , a hi nge yi emahlweni hi ndlela leyi . 
Pfumala nkateko , a hi humelelangi eku endleni tano . 
Pfumala nkateko , a hi va khomi ku fana na sweswo . 
Pfumala nkateko , hi vone leswi mikarhi yo tala . 
Pfumala nkateko , leswi humeleleke hi leswi a hi swi chava . 
Ku tirha handle ka ntwanano a swi na xiphemu eka xona . 
Nseketelo wa vun'we wu ta laveka eka timhaka to tala . 
Swi tano , handle ka loko hi endla swin'wana hi mayelana na swona . 
Leswi nga vutisiwiki hi ku tlakusa mitirho na hi ku andzisa . 
Ku fikela sweswi a hi si kuma swikombelo swa ximfumu . 
Ku fikela nkarhi wolowo hi na nkarhi wo lulamisa . 
Ku fikela sweswi ndzi joyina ntwanano . 
Ku hlayisa tifanelo ta ximunhu a swi olovi ku fika kwalaho . 
Swi tano , timhaka ta xihatla a ti fanelangi ku nga tekeriwi enhlokweni . 
Ku tirhisa hamele leyikulu hi swin'wana swa swona . 
Ku swi tirhisa ku swi yisa emahlweni a swi pfumeleri . 
Uzbekistan ri na mavonelo yo hambana eka xivutiso lexi . 
Mavonelo yo hambana ya nyikiwile hi ku ri seketela . 
Swilo swo hambana swi lava ku tekeriwa enhlokweni . 
Swiboho swo hambana swi amukeriwile hi mayelana na leswi . 
Magoza yo hambana ya tekiwile ku fikela sweswi . 
Xa nkoka swinene , xiviko xa hlanganelo xi pfumeleriwile . 
I switsongo leswi humeleke hi ku ya hi ku simekiwa . 
Swilo swo tala ngopfu swi khomanisiwa na endlelo leri . 
Makungu yo hlawuleka swinene na wina ya fanele ku endliwa . 
Swinenenene , sweswo hi leswi a swi fanele ku va swona . 
Madokodela ya swiharhi va na ntirho wa nkoka swinene ku wu endla . 
Ku tluriwa ka tifanelo ta ximunhu swa humelela eka matiko yo tala . 
Ku tluriwa ka nawu wa vumunhu wa matiko ku ya emahlweni ku tiveka . 
Dzolonga ra muxaka lowu ri le ku tlakukeni . 
Pholisi ya Visa na yona yi vuriwile eka xiviko . 
Ku famba mahala-ka-Visa i goza ra nkoka eka leswi . 
Ku vhota ku va kona mundzuku hi 11.30 a.m. 
Mati i mfanelo ya ximunhu ya masungulo , xilaveko . 
Mati ya endla ntirho wa nkoka eka ku cinca ka maxelo . 
Nkayivelo wa mati hi wun'wana wa mitlhontlho yintshwa . 
Mati , eka mhaka leyi , swimakiwa swa bindzu . 
Hi fanele ku vona leswi hi ku hetiseka handle ko hlwela . 
Ha tihumesa ekavhoti ya xiviko lexi . 
Hi amukela sweswo naswona hi nga ya emahlweni . 
Ha amukela , hambiswiritano , leswaku va endlile nhluvuko . 
Hi fikelele ntwanano wo enetisa eka komiti . 
Hi ntiyiso a hi tivi nomboro kotlo . 
Ha pfumela leswaku siku ro pfala ri fanele ku hundzisiwa . 
Ha pfumela leswaku leswi swi lava ku khutaziwa . 
Hi pfumelelana na vuxiyaxiya byo tala bya munyiki wa mahungu . 
Hikokwalaho , ha pfumelelana na swiringanyeto swo tala swa yena . 
Hi pfumelelana na swikongomelo swa cinco lowu . 
Hi pfumelelana na nsusumeto wa xiboho lexi . 
Hi pfumele eka timhaka ta nkoka to hlayanyana . 
Hinkwerhu ha pfumela hilaha leswi swi nga swa nkoka hakona . 
Hinkwerhu ha pfumela leswaku mhaka leyi yi lava xidemokirasi . 
Hinkwerhu ha pfumela leswaku hi fanele ku pfuna . 
Hinkwerhu hi pfumelelana na leswi u swi vuleke . 
Hinkwerhu hi na swiphiqo leswi swi hi faneleke . 
Hinkwerhu hi khome vumundzuku bya hina emavokweni ya hina . 
Hinkwerhu hi navela leswaku swi hela ku nga ri khale . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku leswi swi nga va swa nkoka njhani . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku vuswikoti i bya nkoka wo hetiseka . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku leswi i ku sungula swilo swintshwa . 
Hinkwerhu ha yi tiva nhlamulo ya swivutiso leswi . 
Hinkwerhu ha wu tiva ntiyiso wa makete . 
Hinkwerhu hi tiva nkoka wa xiviko lexi . 
Hinkwerhu hi tiva sisiteme ya endlelo ro lawula masi . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku leyi i mhaka yo tika . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku mimbuyelo yo hetelela ku ve yini . 
Hinkwerhu hi lava nongonoko wa muxaka lowu . 
Hinkwerhu ha amukela leswaku ku na khaka leyi nga helangiki . 
Hinkwerhu hi avelana milawu na ndzhaka yo fana . 
Hinkwerhu hi xiyaxiya swona , inkomu . 
Sweswi se hi le ka nkarhi wa sweswi , ku yisa emahlweni . 
Sweswi se hi na timhaka timbirhi eka ajenda . 
Se ha swi tiva leswaku sweswo a swi ringananga . 
Hi tlhela hi yimela minyikelo ku suka eka swiyenge swa phurayivhete . 
Hi tlhele hi kanela mhaka ya vuhahisi lebyi . 
Hi tlhele hi kambela xipfuno xa nhluvukiso We also examined the field of development aid . 
Hi tlhela hi langutela migingiriko yin'wana eka mhaka leyi . 
Hi tlhela hi langutela van'wana ku humela ehandle . 
Hi tlhela hi va na ku tikeriwa ku nga ri ku ngani loku hi faneleke ku ku lulamisa . 
Hi tlhela hi va na ndzinganyeto eka mitsengo ya vuhundzuluxi . 
Hi tlhela hi va na vutihlamuleri eka vahakeri va hina va xibalo . 
Hi tlhela hi va na vutihlamuleri eka vapfumalantirho . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi va na avelano wa vutihlamuleri bya hina . 
Hi tlhela hi va na swiphiqo swa ntshuxeko wa mavonelo . 
Hi tlhela hi va na mhaka hinkwayo ya xikombelo . 
Hi fanele ku tlhela hi sungula ku vulavula ntiyiso . 
Hi tlhela hi swi tiva leswaku a nga na lunya . 
Hi tlhela hi swi tiva leswaku swi vangela swiphiqo swa mbilu . 
Hi fanele ku tlhela hi langutisa eka makungu yo hlayisa . 
Hi tlhela hi lava ndlela yintshwa ya khamphani hansi ka yin'wana . 
Hi tlhela hi lava ku langutisa eka nhluvukiso wa xidoroba . 
Hi tlhela hi lava ku tekela enhlokweni endlelo ra hina vinyi . 
Hi tlhela hi lava ku endla swin'wana hi mayelana na bindzu . 
Hi tlhela hi lava ku tiva hi mayelana na makungu ya vumundzuku . 
Hi tlhela hi lava ku langutisa eka maendlelo yan'wana . 
Hi tlhela hi lava ku langutisa eka vumundzuku . 
Hi tlhela hi lava ku veka erivaleni swikongomelo swa nkarhi wo leha . 
Hi tlhela hi lava ku langutisa timhaka tin'wana timbirhi . 
Hi tlhela hi lava ku endla endlelo ro langutisa eka vatwisiwa ku vava . 
Hi tlhela hi lava ku teka magoza yan'wana yo koteka . 
Hi tlhela hi ala xiviko lexi hi mhaka ya leswi . 
Hi tlhele hi vula leswi eka mfumo lowu hundzeke . 
Hi tlhela hi tiyisisa xilaveko xa milawu yo engetelela . 
Hi tlhela hi seketela ku cinciwa hi nomo loku vekiweke namuntlha . 
Hi tlhela hi seketela nsinya wa milawu ya swikambelo swo ka swi nga languteriwanga . 
Hi tlhela hi seketela munyiki wa mahungu eka mhaka leyi . 
Hi tlhela hi lava tindhawu ta le makaya ku va ti lawuriwa . 
Hi tlhela hi lava ku vona swikambelo swa swiharhi swi hunguteka . 
Hi tlhela hi lava ku vona ku aleriwa eka vunavetisi . 
Hi tlhela hi amukela ku tinyiketela ka ku toloka loku ringaneleke . 
Hi tlhela hi navela ku ala ndzinganyeto hi woxe . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi lava xitirho ekaya . 
Hi fanele ku vuyelela xilo xin'we mikarhi hinkwayo . 
Hi tekela enhlokweni timhaka leti ta nkoka hi mikarhi hinkwayo . 
Ha amukela leswaku ku vile na ku hlwela . 
Hi ntlawa wa vun'we eka ku hambana . 
Hi le kule swinene ku suka eka swona . 
Hinkwerhu ha khumbheka hambi hi ku kongoma kumbe ku nga kongomi . 
Hinkwerhu ha lemuka tihlayo to chavisa . 
Hinkwerhu ha mativa na maendlelo ya kona . 
Hinkwerhu ha ku tiva ku tikeriwa loku nga kona . 
Hinkwerhu hi na mfanelo yo kuma mati yo nwa lama baseke . 
Hinkwerhu hi seketela ntwanano wa miganga . 
Hinkwerhu hi tiyimiserile ku seketela kungu leri . 
Hinkwerhu hi na vutihlamuleri eka swiendlo swa hina vinyi . 
Hinkwerhu hi le ku tirheni ku ya eka xikongomelo lexi fanaka . 
Hinkwerhu hi le ku tirheni hi ku tiyimisela swinene eka leswi . 
Se hi le ndleleni yo ava hi swifundzha . 
Hi tlhela hi va hi ri Palamende ya vutihlamuleri . 
Hi tlhela hi kombela vulavisisi bya palamende . 
Hi tlhela hi kombela swilo swin'wana swimbirhi . 
Hi tlhela hi langutana na nkarhi wa ku cinca swinene eka swa tipolotiki . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi seketela ximanjhemanjhe . 
Hi tlhela hi tsakisiwa hi mayelana na xileriso xa ku alana na xihlawuhlawu . 
Hi tlhela hi va hi lulamile ku nyika ku pfuna ka xithekiniki . 
Hi tlhela hi vulavula hi mayelana na tisisiteme ta phenxeni yo ringana . 
Hi ta tlhela hi vulavula hi sweswo madyambu lawa . 
Hi tlhela hi va hi tsakile swinene hi mayelana na nhlawulo wa wena . 
Hi tlhela hi tirha swinene eka vukorhokeri bya rihanyu . 
Hi yimele mbuyelo wa vuavanyisi byebyo . 
Ha swi tiva leswaku ku na timhaka ta vavasati . 
Hi le ku komberiweni ku tirhela erivaleni na ku hlamusela nakambe . 
Hi komberiwa ku ya emahlweni swin'we . 
Hi lava vululami eku heteleleni . 
Swi le rivaleni leswaku hi le ka xiyimo xo tika swinene . 
Hi tiyimiserile ku vona leswaku hi swona . 
Laha hi vilerisiwa hi ku cinca ko hambana ku nharhu . 
Hi le ku hetisiseni ka mhaka leyi hi ku hlaya ravumbirhi . 
Hi tshembele eka wena ku endla leswi . 
Hi tshembele eka vutlharhi na ku olova ka wena . 
A hi pfumelelani na swiphemu swin'wana swa xiviko . 
Sweswi hi le ka xiyimo xo tika swinene . 
Laha hi le tirhaneni na tihlamuselo ta tivhoti . 
Namuntlha hi le ku tirhaneni na xiyimo xa ntiyiso . 
Hi le ku tirhaneni na nkwetlembetano lowu nga hlamuselekiki hi ku hetiseka . 
Hi le ku tirhaneni na mhaka ya ntlhaveko swinene . 
Laha hi le ku tirhaneni na mhaka ya nkoka . 
Hi le ku kanerisaneni hi ku tlakuka ka mixavo ya swakudya . 
Ha tsaka hi leswaku euro yi le ku kuleni . 
Hi le ku sunguleni ka nongonoko wa swa tipolotiki ta xiviri . 
Hi le ku khutazeni nhluvukiso wa mbhurisano wa vanhu . 
Hi na mfanelo yo langutela swo antswa ku tlula sweswo . 
Hi le ku kambisiseni xinawu xa ku endla leswi . 
Hi le ku kambisiseni kungu ra nawu . 
Ha ku khensa swinene eka swona . 
Hi langutane na ku hlawula ko tika swinene . 
Laha hi langutane na nkateko wo tika ku wu tshembha . 
Hi langutane na xiyimo xa nkoka swinene xo lava ku tlakusa vutomi bya vanhu . 
Hi langutane na siku ra nkoka na ku va ra matimu . 
Hi tiva swiringanyeto swa xithekiniki hinkwaswo . 
Hi tiva sisiteme ya mitwanano ya matirhelo . 
Hi boheka ku yi xiyaxiya . 
Hi ta ya emahlweni hi tlhelo rero . 
Hi ta ya emahlweni hi endla leswi . 
Hi ta endla leswi hinkwaswo . 
Hi ta endla swo hambana na sweswo kotlo . 
Hi ta va na mimbulavurisano hi mayelana na leswi . 
Hi ta endla leswi swi va ntiyiso . 
Hi ta ya emitirhweni ya hina siku rin'wana na rin'wana . 
Hi ta vulavula na mihlangano yo ka yi nga ri ya mfumu . 
Hi ta vhota eka ku cinca ka mune . 
Ha tsaka ku n'wi seketela eka sweswo . 
Hi laha ku yimelela vaaka tiko kulorhi . 
Hi le ku antswiseni ka xiyimo eka matiko lawa . 
Hi ka xiyimo xo ka xi nga tshembhisi ku va xa ntiyiso kambe xi ri ntiyiso hi woxe . 
Hi ka nkarhi wa mimbulavurisano ya matiko hinkwawo . 
Hi le ka xiyimo xa ku tikeriwa hi swa tipolotiki . 
Hi le ku twananeni eka timhaka to tala swinene . 
Hi ku suhi swinene na vateki va mahungu . 
Hi vulavurisana swinene na ndyangu . 
Hi le nghozini yo ya ekule swinene . 
Hi seketela ku tumbuluxiwa ka milawu ya matiko hinkwawo . 
Hi seketela ku sirheleriwa ka mbangu . 
Hi seketela ku xileriso lexi kunguhatiweke . 
Hi ke ka xiyimo xo antswa ku va hi pfuna . 
Hi le mavokweni ya hofisi ya presidente . 
Hi le ka endlelo ro yi lulamisa . 
Hi pfumelelana hi ku hetiseka eka xintshuxo lexi . 
Hi na nkhinkhi ku kanerisana hi leswi na yena . 
Hi swi tshikela tixaka leti taka . 
Hi hanya emisaveni ya vutikaneti . 
Hi langutele ku twa mbulavulo wa wena . 
Hi langutele ku nhlengeletano leyi ya holobyenkulu . 
Sweswi hi le ku languteni ka leswi . 
Hi ku endleni ka kungu ku fambisana na leswi . 
A ha ha tiyimiselangi ku tshika . 
A hi kombeli nchumu endzhaku ka ko tirha . 
A hi le makumu eka tindhawu leti . 
A hi le ku endleni nchumu ku lulamisa leswi . 
A hi le ku endleni nchumu wihi na wihi wun'wana hi mayelana na swona . 
Sweswi a hi le ku swi endleni leswi . 
A hi nge humesiwi . 
A hi nge yi ehleketi nakambe mhaka . 
A hi tsakisiwi hi mavekelo ya marito ya sweswi . 
A hi laha ku tumbeta ntiyiso . 
A hi laha ku sungula nkanerisano . 
A hi laha ku tlangisa nkarhi wa hina . 
A hi le ka pfhumba ro gangisela tivhoti laha . 
A hi seketeli ku hlongoriwa ka vanhu vo tala . 
A ho tsala xiboho njhe . 
A hi hanyi eka lembe-xidzana ra vu-20 . 
A hi kanetani na leswi hi nawu . 
A hi tiyimiselangi ku tshika yihi na yihi swin'wana . 
A hi tiyimiselangi ku twa ku vava swin'we . 
A hi swi tivi kahle leswi swi vulaka swona . 
A hi vuli leswaku a swi tikombi leswaku i ntiyiso . 
A hi vulavuli hi mayelana na xiphiqo xa mahlamuselelo ya swilo . 
A hi vulavuli hi mayelana na mihlengo leyi hlanganaka . 
A hi le ringeti ku khutaza vupfhumba bya rihanyu . 
A hi le ku ringeteni ku twananisa tisisiteme ta rihanyu . 
A hi se ringanela ku endla tano . 
Sweswi hi le makumu ka sweswo . 
Sweswi hi vitaniwa ku ya emahlweni . 
Sweswi hi le ka xiyimo xo tika swinene . 
Sweswi hi hanya emikarhini ya swiphiqo . 
Sweswi hi le ku languteni eka ku hanya ka vumundzuku . 
Sweswi hi vulavula hi mayelana na ntirhisano na vuhlanganisi . 
Sweswi hi vulavula hi mayelana na swiviko swa nkoka swimbirhi . 
Hi le makumu swinene ka ku chika ka mixavo ya tinhundzu misava hinkwayo . 
Hi le ndleleni yo fikelela leswi . 
Hi le ku tilulamiseleni ntsena qhinga rhanga hi va swirho swa palamende . 
Hi seketela switsongo leswi . 
Hi kona ku kanerisana eka mhaka leyi . 
Hi tilulamisile ku landzelela xilongoloxa mikarhi . 
Ha tinyungubyisa hi leswaku hi swi endlile sweswo . 
Hi le ku vekeni mhaka hinkwayo eka nxungeto . 
Hi tsaka swinene na hi sweswo . 
Hi lulamisile ku veka switirhisiwa swo tala . 
Hi lulamile ku seketela endlelo leri hi ku hetiseka . 
Hi le kule swinene na xikongomiso . 
Hi swona ku va hi tsaka hi mayelana na leswi . 
Hi swona ku va hi tshama hi karhi hi ya emahlweni . 
Hi ka nxungeto wo tiyisa ehansi hi hexe . 
Hi le ku voneni ka ku kula ka nhlayo ya tinyimpi . 
Hi le ku sunguleni hi ntsengo wolowo wutsongo . 
Ha ha tshama eka swiyimo swo tika swinene . 
Ha ha yimele sweswo ku va swi humelela . 
Hi seketeriwa hi vavasati emisaveni hinkwayo . 
Ha tshembha leswaku hi ta vuyela eka nkanerisano lowu . 
Hi le ku tekeni goza ra nkoka ku ya emahlweni namuntlha . 
Hi le ku tekeni ka magoza yo hlaya eka tlhelo leri . 
Hi teka xiave eka gingiriko wa matimu . 
Hi le ku vulavuleni hi mayelana na pholisi ya ku sungula swilo swintshwa leyi susumetiwaka hi xikoxo . 
Hi le ku vulavuleni hi mayelana na tsalwa ra maqhinga . 
Hi le ku vulavuleni hi mayelana na nkarhi wa malembe . 
Laha hi le ku vulavuleni hi mayelana na mutirhisani wa swa maqhinga . 
Hi le ku vulavuleni hi mayelana na nxungeto wukulu swinene . 
Hi le ku vulavuleni hi mayelana na mhaka nkoka swinene . 
Laha hi le ku vulavuleni hi mayelana na vuhlayiseki entirhweni . 
Hi le ku vulavuleni hi mayelana na nyimpi yo lwa na vusweti . 
Hi le ku vulavuleni hi mayelana na nandzeleriso wa mihlawulo . 
Hi le ku vulavuleni hi mayelana na ku lulamisa na endlelo . 
Laha hi le ku vulavuleni hi mayelana na mhaka yo hambana . 
Laha hi le ku vulavuleni hi mayelana na ndhavuko na nhluvukiso wa vanhu . 
Laha hi vulavula hi mayelana na ku lulamisiwa ka makete . 
Hi vavekisi lavakulu eka xifundzhantsongo xexo . 
Hi le ka nomboro ya vumune hi ku kula ka ikhonomi emisaveni . 
Hi hina hi faneleke ku endla tano . 
Hi hina hi ri hexe hi nga endliki tano . 
Hikokwalaho hinkwerhu hi na vutihlamuleri byo karhi . 
Hikokwalaho hi ka xiyimo xintshwa laha . 
Hikokwalaho hi le ka xiyimo xo ringanana loko ti pimanisiwa na swin'wana . 
Hikokwalaho hi le ka ntwanano eka masungulo . 
Hikokwalaho hi le ka ndhawu ya hoxeka hi ku hetiseka . 
Hikokwalaho hi seketela mikanerisano yo ya emahlweni . 
Hikokwalaho hi seketela kungu . 
Hikokwalaho hi le ka mikanerisano hi mhaka leyi . 
Hikokwalaho ha tsaka hi mbuyelo . 
Hikokwalaho hi le ku vulavuleni hi mayelana na tifanelo ta vaaki ta nkoka . 
Hikokwalaho a hi swikoti ku amukela ku cinca loku . 
Hikokwalaho hi vhotela ku hambana na swileriso leswi swimbirhi . 
Hikokwalaho hi le ku tirheni ku ya eka tlhelo ra kahle . 
Hi lava ku kanela hi ku cinciwa ka vulawuri bya mati ku suka eka mfumu . 
Hi byeriwe leswaku ku na mitsengo ya vaaki . 
Hi khoma mhaka leyi tanihi ya xihatla . 
Hi le ku ringeteni ku endla swin'wana hi mayelana na sweswo . 
Hi le ku ringeteni ku endla swilo swinharhu swa kahle . 
A hi koti ku amukela ku cinca kun'wana . 
Hi hlanganile hi ku yima swin'we na vaxanisiwa . 
Hi khumbheka swinene hi mayelana na mitlhontlho leyi yikulu . 
Hi khumbheka swinene hi mayelana na mihlaselo ya tinyimpi . 
Hi yi seketela swinene ngopfu . 
Hi tsaka swinene ku ku vona laha . 
Hi yimele nkarhi wolowo ku va wu fika . 
Hi tiva swinene hi tihlayo ta sweswi . 
Hi le ku tirheni eka ndhawu yo tika swinene . 
Hi le ku tirheni eka swilo leswi hinkwaswo . 
Ehandle ka swona , hi hina vatirhisani va bindzu lavakulu va vona . 
Hambiswiritano , hi le ku languteni eka mihluvukiso yin'wana . 
Hambiswiritano , hi le ka xiyimo xo tikeriwa . 
Hambiswiritano , hi le ku endleni ka xikombiso xa ku yima swin'we . 
Hi ndlela yaleyo , hi le ku tirheni na vona . 
Hi ntiyiso , hi varhangeri emisaveni . 
Hi ku endla , a hi yimi na xiviko lexi . 
Hi ku komisa , hi pfumelelana na muteki wa mahungu . 
Hakunene , hi tlhela hi vona mitlhontlho ya nkoka . 
Hakunene , hi tiva vutihlamuleri bya hina . 
Hakunene , hi kanetana na miehleketo yoleyo . 
Hina tanihi ntlawa hi ta seketela swinene sweswo . 
Hina tanihi van'watipolitiki a hi fanele ku endla swo fana . 
Hi kombela hinkwenu ku endla tano . 
Hi kombela leswaku leswi swi lulamisiwa hi ku landza maendlelo . 
Hi ku kombela ku kambisisa vhoti . 
Hi yimele kungu rintshwa hi ku tsaka lokukulu . 
Hi tshembha leswaku i ndlela leyin'wana . 
Hi tshembha leswaku ku cinca ko hatlisa ka laveka . 
Hi tshembha leswaku pholisi ya ntwanano yi fanele ku sirheleriwa . 
Hi tshembha leswaku yi yimele ku antswa ka nkoka . 
Hi tshembha leswaku ku nghenelela ka vaaki ku fanele ku tlakusiwa . 
Hi tshembha leswaku sweswo swi fanele ku va nsinya wa milawu yo letela ya hina . 
Hi tshembha leswaku xiyimo xo fana xa antswa . 
Hi tshembha leswaku milawu ya sweswi ya twisiseka . 
Hi tshembha leswaku xiyimo i xo tika swinene . 
Hi tshembha leswaku ka ha ri na swin'wana swi kayivelaka . 
Hi tshembha leswaku ku fanele ku va na ku hlamuseriwa nakambe . 
Hi tshembha leswaku leswi se swi tiyisisiwile sweswi . 
Hi tshembha leswaku leri i goza ra nkoka . 
Hi tshembha leswaku leswi i mhaka ya nkoka . 
Hi tshembha leswaku leyi i mhaka ya kahle . 
Hi tshembha leswaku lexi i xintshuxo lexi twisiseka . 
Hi tshembha leswaku leswi i swa kahle eka vatirhisi . 
Hi tshembha leswaku leswi i swa nkoka eka xidemokirasi . 
Hi tshembha leswaku leswo hetelela hi yona mhaka . 
Hi tshembha leswaku nkarhi wu fikile wa leswi . 
Hi tshembha leswaku leswi i swi fanerile ku kuma nyingiso wo yisa emahlweni . 
Hi tshembha leswaku hi le ku endleni leswi hi swi kotaka . 
Hi kombela vhoti eka kungu ra hina . 
Hi kombela un'wana na un'wana ku tirhisana eka leswi . 
Hi kombela wena ku teka goza leri . 
Hi nga amukela leswi tanihi mhaka leyi sunguriweke . 
Hi nga tlhela hi vona ku hambana eka xiboho . 
Hi nga endla swo tala naswona hi fanerile . 
Hi nga endla swo tala hi ku pfuna matiko wolawo . 
Hi nga endla swo tala eka dyondzo na mahungu . 
A hi nge endli swin'wana handle ko n'wi hoyozela . 
Hi nga endla leswi hi ku humesela ehandle swilaveko swo tika . 
Hi ntiyiso , hi nga endla leswi hi ku hatlisa swinene . 
Hi nga vula ntsena ku ina kumbe e-e . 
Hi nga kuma xintshuxo eka masiku mambirhi . 
Hi nga nyika swivangelo swo tala swa kahle eka sweswo . 
Hi nga va na vhoti yo hambana eka sweswo . 
Hi nga pfuna hi ku pfula timakete ta hina . 
Hi nga tifanisa kahle na mavonelo yo hetelela . 
Hi nga languta eka sweswo eka nkarhi lowu taka . 
Sweswi hi vona mimbuyelo ya leswi . 
Hikokwalaho , sweswi hi nga ya emahlweni hi vhota . 
Hi nga nyika ntokoto wa hina eka ndhawu leyi . 
Hi ta n'wi hoyozela ntsena eka ku humelela loku . 
Hi ta va hoyozela ntsena eka matshalatshala ya vona . 
Hi ta tsaka eka ntirho lowu endliweke kahle . 
Hi nga vula sweswo eku heteleleni ka nkanerisano . 
Hi nga vona mihluvukiso ya kahle eka tindhawu tin'wana . 
Hi nga swi vona sweswo eka swigilamukhuva swa hina . 
Hi nga swi seketela , hilaha swi nga xi swona sweswi . 
Hikokwalaho hi nga anakanya nkoka wa vutomi bya vona . 
Hambiswiritano , hi nga hunguta ku tirhisiwa ka swona . 
Hi mavonelo ya mina , hi nga enetisiwa hi ku twisisekaka . 
hakunene , se hi nga nyika mimovha yo ka yi nga humesi gasi yo onha mbangu . 
Hi nga ka hi nga swi amukeli sweswo , ku nga va swo hambana na leswi naveriwaka . 
Hi nga ka hi nga amukeli leswaku swilo swi famba hi ndlela leyi . 
Hi nga ka hi nga amukeli leswi eka swiyimo swa sweswi . 
Hi nga ka hi nga tirhi hi ri hexe eka mhaka leyi . 
Hi nga ka hi nga swi koti ku va hi nga lulamisi timhaka leti . 
Hi nga ka hi nga swi koti leswi eka nkarhi wo leha . 
Hi nga ka hi nga swi koti ku swi hlayisa kahle . 
Hi nga ka hi nga pfumeli ku hlwela koloko ko leha . 
Hi nga ka hi nga pfumeli xiyimo xexo ku va xi ya emahlweni . 
Hi nga ka naswona a hi fanelangi ku pfumela leswaku leswi humelela . 
Hi nga ka naswona a hi swi lavi . 
Hi nga ka hi nga vitaniwi ku ta endla xin'wana na xin'wana . 
Hi nga ka hi nga enerisiwi hi rhekhodo yoleyo . 
Hi nga ka hi nga yi emahlweni hi ba swihlahla . 
Hi nga ka hi nga kaneli mhaka hikwalaho ka leswi . 
Hi nga ka hi nga tsandzeki ku tihoyozela eka leswi . 
Hi nga ka hi nga nyika nseketelo wa hina eka swivangelo leswi . 
Hi nga ka hi nga yi emahlweni na ntirho tanihi ntolovelo . 
Hi nga ka hi nga honisi mbuyelo wa pholisi leyi . 
Hi nga ka hi nga titsakisi hina vinyi hi nkanerisano lowu . 
Hi nga ka hi nga tshiki leswi eka makete wa mahala . 
Hi nga ka hi nga pfumeleli leswaku leswi swi endliwa eka hina . 
Hi nga ka hi nga amukela hi ku koteka ndlela leyi ya matirhelo . 
Hi nga ka hi nga nyiki kungu ra ku tshembha . 
Hi nga ka hi nga veki xikocikara emahlweni ka hanci . 
Hi nga ka hi nga tshami hi khondla mavoko eka mavonelo lawa . 
Hi nga ka hi nga vuli leswaku hinkwaswo swi hoxekile . 
Hi nga ka hi nga yimi kwalaho i vi hi tsandzeka ku gingirika . 
Hi nga ka hi nga yimi kwalaho na ku hlalela leswi swi humelela . 
Hi nga ka hi nga hi nga seketela xiviko lexi hilaha xi nga hakona . 
Hi nga ka hi nga hi nga vulavuli hi mayelana na mavandla lawatsongo eka mhaka leyi . 
Hi nga ka hi nga hi nga va byeli leswi va faneleke ku swi endla . 
Hi nga ka hi nga hi nga va fularheli vanhu volavo . 
Hi nga ka hi nga hi nga vhoti hi ku seketela nawu lowu . 
Hambiswiritano , hi nga ka hi nga hi nga vuli leswaku ha enerisiwa . 
Hambiswiritano , hi nga ka hi nga hi nga seketeli tindzimana ta 16 na 17 . 
Pfumala nkateko , hi nga ka hi nga hi nga seketeli makungu wahi na wahi . 
Hi vhotela xiboho xa ntwanano . 
I ntiyiso leswaku hi fanele ku teka goza ku ya emahlweni . 
Hi rila hi mayelana na swona nkarhi na nkarhi . 
Hi honisa hi ku hetiseka mbuyelo wa vhoti ! 
Hi anakanya leswaku endlelo leri i ro antswa . 
Hi anakanya mhaka leyi hi miehleketo leyi pfulekeke . 
Hi anakanya leswi ku va mhaka yo tika . 
Hi anakanya leswi ku va mhaka ya nkoka . 
Hi ya emahlweni hi nyika mhaka leyi nyingiso wa le kusuhi . 
Hi nghenisile xandla eka xiviko lexi hi vuhlanganisi . 
Hi nga naswona hi ta tirha ntirho wa hina ku antswa . 
A hi fanerile hi ntiyiso ku va hi yilenyana emahlweni . 
Hi nga tirha hi sweswo eka nkanerisano lowu . 
A hi ta va hi fikelele mbuyelo wo hambana swinene . 
A hi fanele hi endle swo tala ku fambisa ku tirhela erivaleni . 
Hi nga endla ku humelela kukulu laha . 
Hi nga endla ku humelela ka nkoka eka ndhawu liya . 
Hi nga ka hi nga pfumeli swinene eka leswo hetelela . 
Hikokwalaho hi nga vhotela ntsena ku hambana na xiviko lexi . 
Hi bohile ku vula leswaku ina lembe leri hundzeke . 
Hi mpela hi navela ku swi xiyaxiya . 
A hi vonangi vumbhoni byihi na byihi bya swona . 
Hambiswiritano , hi andlarile ku cinca ko hlayanyana . 
A hi pfumelelani na mavonelo yo hlaya ya xiviko . 
Hakunene laha hi na ntirho wukulu . 
Hi fanele ku ntshuxa timakete . 
A hi lawuli naswona a hi fanelangi ku lawula sweswo . 
A hi tshembhi eka sisiteme yoleyo . 
A hi tshembhi leswaku leswi swa amukeleka . 
A hi tshembhi leswaku nkarhi wu fikile . 
A hi na mhaka na leswaku leswi swi endliwa njhani . 
A hi endli leswi ku va hi kuma swakudya . 
A hi kumi tihlamulo laha ndzeni . 
Sweswi a hi si va na nhlayo . 
A hi na mavonelo ya swa timali , na wona . 
A hi si va na tihlamulo hinkwato sweswi . 
A hi na vutihlamuleri byo kongoma byihi na byihi laha . 
A hi na mimbuyelo yihi na yihi ku fikela sweswi . 
A hi na ntlawahato ku ya hi rimbewu . 
A hi si va na xifaniso lexi heleleke sweswi . 
A hi na vutshila lebyi eka nkarhi wa sweswi . 
A hi fanelangi ku ya ekule swinene . 
A hi fanelangi ku endla nakambe vhilwa . 
A hi tivi mitsengo leyi nghenisiweke na yona . 
A hi swi tivi loko leswi ku ri ntiyiso . 
A hi swi tivi leswaku vaxanisi i vamani . 
A hi hanyi eka misava yo kala swihoxo . 
A hi hanyi eka ndhawu yo pfumala swiphiqo . 
A hi lavi nhlokomhaka yintshwa ya mpimanyeto . 
A hi lavi pholisi yintshwa ya eneji . 
A ha ha lavi switiyisiso swin'wana swa kahle . 
A ha ha lavi mavandla yan'wana yo kolota mali . 
A ha ha lavi ku suka eka xidoroba kun'wana . 
A hi lavi muxaka lowu wa vutekamahungu . 
A ha ha lavi ku ya emahlweni . 
A hi lavi ku va na ku pendiwa loku . 
A hi lavi ku endla mitiyisiso ya kahle . 
Hi ntiyiso a hi si tivana . 
A hi voni kahla eka mhaka leyi . 
A hi avelani mavonelo lawa . 
A hi ehleketi leswaku yi tiyile ku ringana . 
A hi ehleketi leswaku leyi hi yona mhaka . 
A hi ehleketi leswaku kungu leri ri fanerile . 
A hi lavi ku tlhelela eka ku titwa hi ri tiko ro antswa ku tlula yan'wana . 
A hi lavi ku kavanyeta endlelo rero . 
A hi lavi ku dya nyama leyi cheriweke tihomoni . 
A hi lavi ku yimisa mpimanyeto . 
A hi lavi ku ya enyimpini . 
A hi lavi ku twa switori sweswo . 
A hi lavi ku tumbeta mavonelo ya hina . 
A hi lavi ku endla swilo nkarhi wu nga si fika . 
A hi lavi ku va khomisa tingana . 
A hi lavi ku hela matimba sweswi . 
A hi lavi ku vona ku hambana ku ya emahlweni . 
A hi lavi ku vona leswi nakambe . 
A hi naveli ku herisa nawu wo alela ku tirhisiwa ka swidzidziharisi hi ndlela yo ka yi nga ri kahle . 
Hambiswiritano , a hi na ntiyiso wa sweswo . 
Hi nawu , a hi kanetani na vumaki lebyi . 
Ha kanakana loko ku ri ku leswaku leswi ku nga va yona mhaka . 
Hi yimile hi ku tsakela ku vekiwa ka kungu leri . 
Hi khutaza matiko lawa ya ha hluvukaka ku hlonipha tifanelo ta ximunhu . 
Hi langutele swo tala ku suka eka ku kurisiwa loku . 
Hi twa ku ri ndhawu ya nkoka swinene . 
Hi twa leswaku leswi a hi yona mhaka . 
Hi titwe hi vekiwe etlhelo tin'hweti ti nga ri tingani leti hundzeke . 
Hi na ku tshembha lokukulu leswaku leswi swi ta endliwa . 
Hi tikuma hi eka xiyimo xo ka xi nga tshembhisi ku va xa ntiyiso kambe xi ri ntiyiso hi woxe . 
Hi tikuma hi ri eka xiyimo lexi fanaka namuntlha . 
Hi tikuma hi ri eka xiyimo lexi tikaka swinene . 
Hi tikuma hi ri eka xiyimo lexi fanaka nakambe . 
A hi navele ku ya emahlweninyana eka leswi . 
Hi endle matshalatshala yo tala ku twanana . 
Hi na ntirho wukulu emahlweni ka hina . 
Hi na vutihlamuleri byikulu eka ndhawu leyi . 
Hi na nkarhi laha hi xiviko lexi . 
Hi na nkarhi wo lulamisa swihoxo swa hina . 
Hi na xiyimo xo vonaka kahle eka mhaka leyi . 
Hi na ntwanano wo tirhisana na tiko rero . 
Hi na ntirho wo ala nawu lowu . 
Hi na ntirho wo herisa ntolovelo lowu . 
Hi na rimba ra milawu leri lulameke . 
Hi na xikombiso xa kahle xa leswi laha . 
Hi na nkateko wukulu eka mhaka leyi . 
Hi na ndzwalo wo tika wa vumundzuku . 
Hi na ndlela yo leha emahlweni ka hina . 
Hi na ntirho wo tala ku wu endla . 
Hi na swivilelo swo talanyana hi mayelana na wona . 
Hi na vutihlamuleri byo karhi bya nkwetlembetano wolowo . 
Hi na vuxaka hi ku ya hi milawu leyi hi avelanaka yona . 
Hi na vuxaka na matiko manharhu . 
Hi na mfanelo yo kuma milawu ya yona . 
Hi na mfanelo yo tiva ntiyiso . 
Hi na nkarhi wo koma ku yi kurisa . 
Hi fikelele swo tala eka pholisi ya vaaki . 
Hi fikelele leswi a hi lavile ku swi fikelela . 
Hakunene hi fikelele sweswo eka mhaka leyi . 
Hi engetele xihlawulekiso eka nkhumbho wolowo . 
Hi pfumele ku vhota hi 6 p.m. 
Hinkwerhu a hi endlisa sweswo nkarhi wo leha . 
Hinkwerhu hi hundze hi kona siku rin'wana na rin'wana . 
Se hi amukele marito eka sweswo . 
Se hi yimile ku ringana timinete ta ntlhanu . 
Se hi kanerile leswi hi ndlela yin'wana . 
Se hi swi twile hi mayelana na leswi hinkwaswo . 
Se hi swi twile hi mayelana na swikombiso swa tipolotiki . 
Se hi endle nhluvukiso wukulu eka leswi . 
Se hi vhotile eka timhaka ta manyikelo ya milawu . 
Hi tlhele hi amukela ku cinca ko landzelelana . 
Hi tlhele hi twa hi swikoxo swa ntwanano exikarhi ka matiko . 
Hi tlhele hi hlayisa ku kota ku ahlula nkoka wa swilo . 
Hi tlhele hi vona leswi eka timhangu leti . 
Hi fanele ku tlhela hi tekela leswi enhlokweni . 
Hi swi kotile ku endla sweswo mikarhi hinkwayo . 
Hi mikarhi hinkwayo hi vhotile hi ku sekela nkuriso . 
Hi na masiku yo tala swinene ya mahala . 
Hi na nkateko wo swi endla kahle . 
Hi fikile eka ndhawu yo cinca ya nkoka . 
A hi ri eku anakanyeni ka pholisi ya swa vurimi yo fana . 
Hi le ku endleni ka nhluvukiso eka mhaka leyi . 
Sweswi se i nkarhi hi rindzile . 
Hi hlawurile ku seketela xiviko lexi xa mpimanyeto . 
Hi hlawurile ku vhotela ku hambana na xiviko . 
Hi hlawurile ku vhotela xiviko lexi . 
Hi fikile eka xiyimo xo tika swinene . 
Hi fikelele ntwanano eka timhaka ta nkoka . 
Hikwalaho hi andlale ku cinca ko hlayanyana . 
Hi tumbuluxe rimba leri nga tirhaka . 
Hi bohile ku ka hi nga seketeli xiviko lexi . 
Hi hluvukise makungu yo tiya eka mhaka leyi . 
Hi kanerile xilaveko xo aka tijele . 
Hi kanerile leswi hi vuenti eka komiti . 
Hi kanerile leswi na mitlawa leyi yin'wana . 
Hi endle swo tala eka mhaka leyi . 
Hi endle xiphemu xa hina xa ntirho . 
Hi endlile sweswo eka matiko yan'wana yo tala . 
Hi tiphinile hi ntirhisano wa kahle eka komiti . 
Hi kumile leswaku a va tirhi . 
Hi na xivangelo xin'wana na xin'wana xo tlangela ntwanano lowu . 
Hi humesele ehandle mavonelo ya hina eka leswi khale . 
Hi tsandzekile ku fikelela nomboro ya tivhoti leyi lavekaka ku teka xiboho . 
Hi tsandzekile ku endla sweswo ku fikela sweswi . 
Hi tikumile hi ri eka xiyimo xo tika . 
Hi na malembe ya mune ku va hi tirha . 
Hi na mihlengo ku suka eka nongonoko wa rimba ra vutsevu . 
Hi fanele ku endla xanchumu eku heteleleni . 
Hi ve na foramu ya palamende leyi humeleleke swinene . 
Hi ve na mikanerisano mikarhi yo tala eka mhaka leyi . 
Hi ve na mikanerisano yo leha eka mhaka leyi . 
Hi ve na swiphiqo swikulu nkarhi lowu hundzeke . 
A hi va ngi na nkateko wo swi cinca . 
A hi fanele ku kuma ndlela ya le xikarhi . 
Hi twile nhlamuselo ya xikombelo . 
Hi twile marito ya vaxanisiwa volavo . 
Hi langhile tindhawu ta ntlhanu ta gingiriko . 
Hi ntiyiso wa kona hi endle ku humelela . 
Hi katsile leswi eka xiviko xa hina . 
Hakunene hi endlile ku antswisa ko talanyana . 
Hi kumile ndzhaka ya mimbuyelo ya leswi hinkwaswo . 
A hi ri ku kanerisaneni hi makete wun'we . 
A hi ri ku vulavuleni hi mayelana na nongonoko wa leswi nga pfumeleriwiki . 
Hi tivile hi mayelana na swona ku ringana malembe ya 15 . 
Hi tivile sweswo nkarhi wo leha . 
Hi tivile sweswo laha nkarhi hinkwawo . 
Hi simekile goza ro sungula ra ku tihlanganisa na vaaki . 
Hi endlile matshalatshala yo tala . 
Hu endlile nhluvukiso eka tindhawu leti hinkwato . 
Hu endlile nhluvukiso , kambe hi tlhelo rihi ? 
Hi endle makungu ya timhaka ta swa nawu . 
Hi endle nhluvukiso wun'wana wa kahle eka leswi . 
Hi endle nhluvukiso wukulu eka matlhelo hinkwawo . 
Hi endle xihoxo xexo nkarhi lowu hundzeke . 
Hi na swo tala swinene ku swi endla . 
Hi na swo tala ku swi endla eka ndhawu leyi . 
Hi na swo tala ku swi vula eka un'wana na un'wana wa hina . 
A hi si tshama hi vona nchumu wihi na wihi eka mhaka yoleyo . 
A hi na pholisi leyi nga rivaleni eka mhaka leyi . 
A hi na ku tikeriwa eku amukeleni xikombelo lexi . 
A hi tivi leswaku ku ta humelela yini laha . 
Hi hava matimba ya xinawu ku endla tano . 
Hi hava masungulo ya swa nawu eka mhaka leyi . 
Hi hava xo xi kaneta eka leswi hi nawu . 
Hi hava swiphiqo swo karhi na matiko lawa . 
A hi amukelangi xiyimo eka leswi . 
A hi swi kotangi ku swi hlayisa . 
A hi se nyikiwa nhlamulo yo khorwisa . 
A hi tivisiwangi hi nhlengeletano yihi na yihi . 
A hi nyikiwangi ku langha kwihi na kwihi . 
A hi endlanga swo ringana eka xiyenge xexo . 
A hi twangi swo hetelela hi leswi . 
A hi swi endlanga swi olova eka hina vinyi . 
A hi si kota ku nyika leswi . 
Hi tekele enhlokweni timhaka leti u ti vuleke . 
Sweswi hi le ka ndhawu yo tika . 
Sweswi se hi fikile eka goza ro simeka . 
Hi nyike xiviko xa kahle swinene laha . 
Hi nyike ku langha kumbirhi eka mhaka leyi . 
Hi na swiphiqo na mifumo yo talanyana . 
Hi tshembhisile ku ku seketela eka swona . 
Hi ringanyete ku cinca hi ndlela yo fana . 
Hi fikelele ntwanano eka ku tivisiwa ka nawu . 
Hi fikile emakumu ka ajenda . 
Hi fikile emakumu ka nkanerisano lowu . 
Hi na xivangelo ku teka swivilelo leswi tanihi swa nkoka swinene . 
Hi vone nhluvukiso wo tala wu endliwa . 
Hi vone ku xaniseka swinene ngopfu . 
Hi swi vonile leswi swi nga swi vangaka . 
Hi veke swikongomiso swa eneji leyi pfuxetiwaka . 
Hi sayinile pholisi ya swa vurimi ya ntolovelo . 
Hi na swikombiso swin'wana swa kahle swa gingiriko wolowo . 
Hi na ntirho wun'wana wo tika emahlweni ka hina . 
Hi vulavule hi mayelana na endlelo ro kurisa . 
Hi tiyisile mitirho ya mavandla hamambirhi . 
Hi humelele swinene hi mayelana na leswi . 
Hi andlarile cinco eka timhaka leti . 
Hi andlarile cinco hi mayelana na leswi . 
Hi andlarile cinco eka mhaka leyi vuriweke . 
Hi andlarile ku cinca kun'wana hi ntwanano wa ntolovelo . 
Hi teleke enhlokweni swinene leswi u lavaka ku swi endla . 
Hi vulavurile eka mitirho yo hambana . 
Hi tekile xiyimo xo va erivaleni swinene . 
Hi vulavule ko tala hi mayelana na mikhuluko ya ku rhurha . 
Hi vulavule hi mayelana na leswi eka mitirho yo tala . 
Hi na masungulo lawa hi nga ta gingirika eka wona . 
Hi na swivangelo swo antswa etlhelo ra hina . 
Se hi na nawu lowu tumbuluxiweke hi mbuyelo wa nandzu wun'wana lowu se wu tirhaka . 
Hi na nkarhi wo tsarisa mavonelo ya hina . 
Hi na ku hlangana ko kongoma na muaki . 
Hi na swikongomelo swo fana hi mayelana na leswi . 
Hikokwalaho hi tihumesile eka vhoti yo hetelela . 
Hikokwalaho hi hlawurile ku tihumesa eku vhoteni . 
Hikokwalaho hi hlawurile ku seketela xiviko . 
Hikokwalaho hi hlawurile ku seketela xiboho lexi . 
Hikokwalaho hi andlarile ku cinca ku nga ri ku ngani ntsena . 
Hikokwalaho hi vhotele ku kanetana swiviko leswi swimbirhi . 
Hikokwalaho hi vhotile e-e eka xiviko . 
Hi na ku tiboha kunharhu loku hi faneleke ku ku tekela enhlokweni . 
Hi fanele ku gingirika na ku tisirhelela . 
Hi fanele ku gingirika hi ndlela leyi fanaka . 
Hi fanele ku amukela xiyimo xa le rivaleni laha . 
Hi fanele ku swi papalata hi tindlela hinkwato ! 
Hi fanele ku va na vuxiyaxiya eka xiyimo lexi . 
Hi fanele ku va erivaleni hi mayelana na leswi sweswi . 
Hi fanele ku tshembheka eka vaaka tiko va hina . 
Hi fanele ku va erivaleni hi ku hetiseka hi mayelana na sweswo . 
Hi fanele ku va erivaleni swinene eka leswi . 
Hi fanele ku tshembheka swinene hi mayelana na leswi . 
Hi fanele ku va hi tsakela ku endla xan'wanchumu . 
Hi fanele ku suka eka sisiteme leyi . 
Hi fanele ku fikelerisa vana eka ajenda leyi . 
Hi fanele ku tisa ku rhula exihlaleni . 
Hi fanele ku aka tisisiteme leti hlayisekeke . 
Hi fanele ku vula xilo hi leswi xi nga hi xiswona . 
Hi fanele ku cinca endlelo ra matirhelo ya hina . 
Hi fanele ku ya emahlweni eka ndlela leyi sweswi . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi herisa vutherorisi . 
Hi fanele ku tumbuluxa swiyimo swo antswa swa ku sungula swilo swintshwa . 
Hi fanele ku tirhana na mihluvukiso leyi hambaneke swinene . 
Hi fanele ku hluvukisa vuxaka bya hina na vona . 
Hi fanele ku tiendla ntirho wa hina hi hexe . 
Hi fanele ku endla xan'wanchumu hi mayelana na vutihlamuleri bya mumaki . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku mphakelo wu fambelana na xikoxo . 
Hi fanele ku langutana na xiphiqo lexi hi vurhena . 
Hi fanele ku langutana na ntiyiso . 
Hi fanele ku fikelela ntwanano lowu kotekaka laha . 
Hi fanele ku vuyisela mpfuno eka ku tirha kahle . 
Hi fanele ku hundza eka swiphiqo swa vandla . 
Hi fanele ku va na swipimelo swa kahle swa mphikizano . 
Hi fanele ku dyondza leswaku sweswo swi endliwa njhani . 
Hi fanele ku dyondza tidyondzo eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku hanya hi leswi swi nga kona . 
Hi fanele ku hanya eka misava ya ntiyiso . 
Hi fanele ku langutisa swilo leswi swin'we . 
Hi fanele ku langutisa eka leswi hi vukheta swinene . 
Hi fanele ku langutisa eka leswi hi swi endlaka . 
Hi fanele ku endla ku humelela hi swona . 
Hi fanele ku swi endla swi va endlelo ra matlhelo hamambirhi . 
Hi fanele ku ya emahlweni eka masungulo yalawo . 
Hi fanele ku nyika tihlamulo eka vaaka tiko va hina . 
Hi fanele ku nyika ndhawu eka matshalatshala yantshwa . 
Hi fanele ku swi herisa sweswo . 
Hi fanele ku tilulamisa . 
Hi fanele ku tiyisela xiyimo . 
Hi fanele ku amukela leswaku ku cinciwa ka ximakiwa ku kona . 
Hi fanele ku tshama hi tiyile eka xikongomelo lexi . 
Hi fanele ku swi vona hilaha swi nga hakona . 
Hi fanele ku tshama hi khomanile , vavasati na vavanuna . 
Hi fanele ku xanisekela switandzhaku leswi . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni mihluvukiso yoleyo . 
Hi fanele ku ringeta ku kuma xitirho xin'wana . 
Hi fanele ku cinca nyingiso wa hina ku ya eka leswi . 
Hi fanele ku tirha ku va hi endla leswaku va tirhisana . 
Hi na oyilimbisi yitsongo swinene na gasi . 
Hi hlanganile ku tumbuluxa kharensi yin'we . 
Hi tirhile swinene eka sweswo . 
Hi tirhele leswi malembe yo tala . 
Hi na , hilaha u vulaka hakona , makete wun'we . 
Eka mavonelo yalawa , hi antswisile nawu . 
Ha xi twa xikombelo xa xintshuxo xa swa tipolotiki . 
Hi twile hi mayelana na leswi eka nkanerisano lowo rhanga . 
Hi twile eka nkanerisano wo hetelela hi mayelana na mati . 
Hi tshembha leswaku swi ta amukeleka eka vona . 
Hi tshembha leswaku nhluvukiso wu ta endliwa eka ku kurisa . 
Hi tshembha leswaku ntwanano wu ta fikeleriwa . 
Hi tshembha leswaku eku heteleleni hi ta humelela . 
Hi tshembha leswaku ri humelela eku endleni tano . 
Hi tshembha leswaku mitlawa yin'wana yi ta hlonipha sweswo . 
Hi tshembha leswaku matshalatshala ya hina ya ta humelela . 
Hi tshembha leswaku ku ta va na ku cinca . 
Hi tshembha leswaku ku cinca loku ku ta amukeriwa . 
Hi tshembha leswaku leri i goza ro ya emahlweni . 
Hi tshembha leswaku hi ta humelela eka leswi . 
Hi tshembha leswaku u ta pfumela eka swona . 
Hi tshembha leswaku leswi a swi nge vi tano . 
Hina eka ntlawa wa mina hi tshembha swinene sweswo . 
Hi kunguhata ku vhota hi ku hambana na ntwanano mundzuku . 
Ho fanele ku languta emepeni . 
Hi tshama hi karhi hi vuya eka xiyimo xo fana . 
Hi tiva hi mayelana na mitlhontlho leyi nga emahlweni ka hina . 
Hi tiva hi ku onhiwa ka vululami bya swa ntumbuluko . 
Hi tiva hilaha mihlawulo leyi yi nga ta va ya nkoka hakona . 
Ha swi tiva leswaku i va ngani va nga vana . 
Hi tiva hilaha timhaka leti ti nga ololoxiwaka hakona . 
Ha swi tiva leswaku ntwanano wo enerisa wu nga fikeleriwa . 
Ha swi tiva leswaku swo tala a swi fambi kahle . 
Ha swi tiva leswaku u kota nchumu wihi na wihi . 
Ha swi tiva leswaku i mhaka ya nkoka swinene . 
Ha swi tiva leswaku swo tala swa ha lava ku endliwa . 
Ha swi tiva leswaku leswo hambana hi wona ntiyiso . 
Ha swi tiva leswaku misava a yi kahle . 
Ha swi tiva leswaku ku na xiphiqo xa xiviri . 
Ha swi tiva leswaku leswi swi nga swi nga endliwi hi siku rin'we . 
Ha swi tiva leswaku lowu i ntlhontlho wo tika . 
Ha swi tiva leswaku leyi i projeke ya swa tipolotiki . 
Ha swi tiva leswaku leswi hi swona swi nga eku humeleleni . 
Ha swi tiva leswaku ku xanisa ka ha ya emahlweni . 
Ha swi tiva leswaku hi fanele ku va na ntiyiso . 
Ha swi tiva leswaku lexi i xiphemu xa nkoka swinene . 
Hi hanya eka nkarhi wa mitlhontlho yikulu . 
Namuntlha hi hanya ekurhuleni , eka ntshuxeko na xidemokirasi . 
Hi langutisa eka ku cinca kun'wana eka nkarhi lowu taka . 
Hi languta emahlweni eka lembe leri taka ro kombisa ndlela . 
Hi languta emahlweni eka mihluvukiso ya nkarhi lowu taka . 
Hi languta emahlweni eka nhluvukiso wa ndhawu leyi . 
Hi languta emahlweni ku vona mimbuyelo ya kahle . 
Hi languta emahlweni ku tirhisana na wena . 
Hi languta eka sweswo hi xihatla lexi kotekaka . 
Hi endla swi va erivaleni laha swiphiqo swi nga kona . 
Hi kotile ku twanana eka ku tivisa ka ximfumu ko hlanganela . 
Hi nga tshuka hi lava ku swi langutisa nakambe eka nkarhi lowu taka . 
Hi nga vula ku hi swi twile hinkwaswo . 
Hi vula leswi naswona hi tshembhela eka swona . 
Hi fanele ku tihumesa eka ku vhotela xiviko lexi . 
Hi fanele ku amukela leswaku leyi hi yona mhaka . 
Hi fanele ku gingirika hi ku ya hi minsinya ya milawu ya hina . 
Hi fanele ku gingirika hi ku ya hi mivulavurisano leyi . 
Hi fanele ku gingirika sweswi ku sirhelela vumundzuku bya vona . 
Hi fanele ku gingirika , naswona hi fanele ku gingirika hi ku hatlisa . 
Hi fanele ku amukela xintshuxo xa vutihlamuleri na ku va xa nkarhi wo leha . 
Hinkwerhu hi fanele ku lemuka swinene hi vutihlamuleri lebyi . 
Hinkwerhu hi fanele ku nghenelela eka endlelo leri . 
Hinkwerhu hi fanele ku endla hilaha hi swikotaka hakona ku pfuna . 
Hinkwerhu hi fanele ku tirha swin'we eka nyimpi leyi . 
Hinkwerhu hi fanele ku tirha swin'we eka matshalatshala lawa . 
Hi fanele ku tlhela hi lulamisa swivangelo swa vutherorisi . 
Hi fanele ku tlhela hi va erivaleni hi mayelana na leswi . 
Hi fanele ku tlhela hi ya emahlweni hi simeka ku lulamisa ko yisa emahlweni . 
Hi fanele ku tlhela hi endla tano hi swivangelo swa xidemokirasi . 
Hi fanele ku tlhela hi endla sweswo eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku tlhela hi va na switirho swa ntirhisano wa swa tipolotiki . 
Hi fanele ku tlhela hi va na vusirheleri byo tala na ku va byo swo antswa . 
Hi fanele ku tlhela hi va na vavasati etibangini . 
Hi fanele ku tlhela hi langutisa eka mahungu lamanene . 
Hi fanele ku tlhela hi endla nhluvukiso eka levhele ya masava hinkwayo . 
Hi fanele ku tlhela hi hlamula eka nkarhi wo koma . 
Hi fanele ku tlhela hi tshikelela nkoka wa ndzavisiso . 
Hi fanele naswona hi lava ku sirhelela vana . 
Hi fanele naswona hi ta kambela leswi ekusuhi swinene . 
Hi fanele ku tivutisa leswaku hikokwalaho ka yini leswi swi ri eku humeleleni . 
Hi fanele ku hlela mimbuyelo leyi khomekaka ya leswi . 
Hi fanele ku papalata swiwelo swoleswo nkarhi lowu taka . 
Hi fanele ku kota ku hlamula eka leswi . 
Hi fanele ku leteriwa hi nkoka wa vumunhu . 
Hi fanele ku va na vuswikoti swinene na ku hatlisa swinene . 
Hi fanele ku kongoma swinene eka switatimende swa hina . 
Hi fanele ku va hi lulamile ku tirha nkarhi wo leha . 
Hi fanele ku va erivaleni eka mhaka yoleyo . 
Hi fanele ku va na ntiyiso hi mayelana na xiyimo xin'we xo karhi . 
Hi fanele ku va na ntiyiso wa leswi hi swi lavaka . 
Hi fanele ku ringanana swinene eka endlelo ra hina . 
Hi fanele ku nyika swinene eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku tisa ku cinca eka ndhawu leyi . 
Hi fanele ku vuya nakambe eka timhaka leti . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni hinkwaswo leswi nga ta humelela eka leswi . 
Hi fanele ku ya emahlweni na ku xopela loku . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi va nyika nseketelo wa hina . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi langutisa eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku tirhana na leswi ku suka exikarhi . 
Hi fanele ku hluvukisa pholisi leyi nga ta tirha . 
Hi fanele ku endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku pfuna . 
Hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana ku swi sivela ku ya emahlweni . 
Hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana ku swi herisela makumu . 
Hi fanele ku endla swo tala ku hlanganisi mixavo ya le handle . 
Hi fanele ku endla swo tala ku tlakusa profayili ya yona . 
Hi fanele ku endla swo tala ku herisa ku tikeriwa . 
Hi fanele ku endla swo tala swinene eka vantshwa . 
Hi fanele ku endla nchumu wun'we hinkarhi . 
Hi fanele ku endla hilaha hi kotaka hakona ku yi sirhelela . 
Hi fanele ku endla leswi hi ndlela yo hola . 
Hi fanele ku endla leswi ku sirhelela vumaki . 
Hi fanele ku endla nawu wa leswi . 
Hi fanele ku nghenelela eka nkanerisano hi mayelana na ku kota ku yisa emahlweni . 
Hi fanele ku tiyisisa ntirhisano wo olova entirhweni . 
Hi fanele ku endla leswaku ku cinca ka maxelo ka hunguteka . 
Hi fanele ku endla leswaku ku tiboha loku ka landzeleriwa . 
Hi fanele ku endla leswaku vangwa leri ra hunguteka . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi fikelela switshembhiso swa hina . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi nyika nawu lowu hlanganeke . 
Hi fanele ku tiyisisa ku fambafamba ko ntshuxeka ka vanhu . 
Na hina hi fanele ku lwa na van'wana . 
Hambiswiritano , eku heteleleni hi fanele ku teka goza ro sungula . 
Hi fanele ku kuma ndlela yo herisa sweswo . 
Hi fanele ku kuma nhlamulo ya swivutiso leswi . 
Hi fanele ku kuma tindlela ta nkwama wa sisiteme leyi . 
Hi fanele ku kuma tindlela ta ku hlayisa tindhawu leti . 
Hi fanele ku kuma tindlela ta ku nyika ku pfuna ka vumunhu . 
Hi fanele ku kongomisa eka timhaka leti salaka . 
Hi fanele ku suka eka endlelo ro endla hi switsongotsongo . 
Hi fanele ku lulamisa timhaka ta hina vinyi . 
Hi fanele ku fika emahetelelweni ya swilo . 
Hi fanele ku nyika nseketelo wa hina hinkwawo eka leswi . 
Hi fanele ku nyika nseketelo wa swa tipolotiki eka ntolovelo lowu . 
Hi fanele ku va nyika ndlela yin'wana yo va tiyisisa . 
Hi fanele ku ku nyika ndlela yo humelela . 
Hi fanele ku khoma leswi sweswi na ku va ro hetelela . 
Hi fanele ku va na qhinga ra vuyimelo eka leswi . 
Hi fanele ku va na nhlamulo ya le rivaleni eka leswi . 
Hi fanele ku va na levhele ya le henhla ya ku navela . 
Hi fanele ku va na xiyimo lexi sirhelelekeke . 
Hi fanele ku va na nkanerisano lowu humelelaka eka leswi . 
Hi fanele ku va na milawu leyi bohaka eka xiyenge lexi . 
Hi fanele ku va na mitwanano yo ringana na matiko yan'wana . 
Hi fanele ku va na vurhena byo yi kombela . 
Hi fanele ku va na vurhena byo vula tano . 
Hi fanele ku pfuna matiko lawa ya sweleke ku endla leswi . 
Hi fanele ku va pfuna ku tirhana na xiphiqo xexo . 
Hi fanele ku tshembha leswaku va ta va va susiwile . 
Hi fanele ku antswisa vutshila bya hina ku endla tano . 
Hi fanele ku koxa leswaku timhaka teto ti hloniphiwa . 
Hi fanele ku vekisa eka rihanyu , dyondzo na vuleteri . 
Hi fanele ku vekisa swinene eka ndzavisiso na nhluvukiso . 
Hi fanele ku tshama hi vambile ngoma eka leswi . 
Hi fanele ku tshama hi langutile eka xiyimo lexi . 
Hi fanele ku hlayisa leswi hi boheke swona . 
Hi fanele ku swi tiva leswaku ku ta va mali muni . 
Hi fanele ku swi tiva loko nawu wu ri eku tirheni . 
Hi fanele ku rhangela ndlela eka ku lwa loku . 
Hi fanele ku dyondza ku suka eka tidyondzo leti . 
Hi fanele ku dyondza xikan'wekan'we ku suka eka ku tsandzeka . 
Hi fanele ku dyondza ku suka eka leswi eka nkarhi lowu taka . 
Hi fanele ku dyondza ku suka eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku hambanyisa exikarhi ka swivangelo leswi . 
Hi fanele ku endla xikombiso xa xileriso lexi . 
Hi fanele ku endla nhluvukiso wo tala eka ndlela leyi . 
Hi fanele ku endla nhluvukiso eka tindhawu ta ntlhanu ta nkoka . 
Hi fanele ku suka eka ku vulavula ku ya eka migingiriko . 
Hi fanele ku ya emahlweni eka swihlovo swa eneji leyi pfuxetekaka . 
Hambiswiritano hi fanele ku ya emahlweni ku swi humelerisa . 
A hi fanelangi ku pfumelela ku vuyela eka ku alela bindzu ra misava hinkwayo . 
A hi fanelangi ku pfumelela ku nyanyuriwa . 
A hi fanelangi ku tipfumelela ku tshembha sweswo . 
A hi fanelangi ku va pfumelela ku sivela ku kurisa . 
Hi fanele ku tlhaveka hi mayelana na mhaka leyi . 
A hi fanelangi ku hlawula exikarhi ka vusirheleri na ntshuxeko . 
A hi fanelangi ku pfala mahlo ya hina eka sweswo . 
Hambiswiritano , a hi fanelangi ku hluleka ra vumbirhi . 
Naswona a hi fanelangi ku tsandzeka , vavasati na vavanuna ! 
A hi fanelangi ku tshika ku lwa hikokwalaho ka ntshikelelo wa vaaki . 
A hi fanelangi ku salela endzhaku eka mhaka leyi . 
A hi fanelangi ku rivala ku tekela enhlokweni xikongomelo lexi . 
A hi fanelangi ku endla xihoxo xo fana kambirhi . 
A hi fanelangi ku rhumela mahungu yo hoxeka . 
A hi fanelangi ku tiyisela leswi ku hundza laha . 
A hi fanelangi ku ehleketa hi swona hi swi hambanyisa na swin'wana . 
A hi fanelangi ku tekela ehansi masiku yo tika lawa ya taka . 
Naswona a hi fanelangi ku tekela ehansi swipfuni swa ikhonomi . 
Hambiswiritano , a hi fanelangi ku tshika vutihlamuleri byihi na byihi . 
Hambiswiritano , a hi fanelangi ku chavisiwa hi leswi . 
Sweswi hi fanele ku endla swo fana eka swihahampfhuka . 
Sweswi hi fanele ku ya emahlweni na ntirho wa hina . 
Sweswi hi fanele ku teka nkateko lowu nga emahlweni ka hina . 
Sweswi hi fanele ku ringeta ku hetisisa endlelo . 
Hi fanele ku va nyika ku langutela emahlweni eka vumundzuku . 
Hi fanele ku nyika nyingiso wukulu eka timhaka leti . 
Hi fanele ku va kucetela ku va va va erivaleni swinene . 
Hi fanele ku sivela mintolovelo yoleyo eka nkarhi lowu taka . 
Hi fanele ku sivela leswi ku va swi humelela hi tindlela hinkwato . 
Hi fanele ku sirhelela rihanyu ra vaaka tiko va hina . 
Hi fanele ku nyika mfikelelo eka vukorhokeri bya timakete . 
Hi fanele ku nyika ku pfuna ka nkarhi wo leha eka ndhawu leyi . 
Hi fanele ku herisa nyika ku nga hakeriwi ka xibalo . 
Hi fanele ku herisa xiyimo lexi . 
Hi fanele ku veka mhaka leyi eka vundzeni bya matimu . 
Hi fanele ku veka kungu leri eka vundzeni bya rona . 
Hi fanele ku fikelela ntwanano na xiyenge xa mphakelo . 
Hi fanele ku amukela ku hlawula loku ku endliweke . 
Hi fanele ku tsundzuka vaxanisiwa hi minkarhi hinkwayo . 
Hi fanele ku tsundzuxa vaaka tiko va hina hi mhaka yoleyo . 
Hi fanele ku yimela vatirhisi hilaha hi nga swi kotaka hakona . 
Hi fanele ku hlonipha maninginingi ya nkhetekanyo wa 5 . 
Hi fanele ku hlonipha swiboho leswi hi swi endleke . 
Hi fanele ku hlonipha tinhlamuselo ta marito . 
Hi fanele ku vuyisela ntshembho eka timakete ta swa timali . 
Hi fanele ku swi humesela ehandle eka leswi swi nga xiswona . 
Hi fanele ku sirhelela masungulo ya ku humelela loku . 
Hi fanele ku sirhelela mfanelo ya ntshuxeko wo vulavula . 
Hi fanele ku swi vula , hi fanele ku swi amukela . 
Hi fanele ku vula leswaku hi tlhelo rin'wana a hi korwisiwi . 
Hi fanele ku vona makumu ya endlelo leri . 
Hi fanele ku lava ku endla magondzo ya hina ya hlayiseka . 
Hi fanele ku byarha vutihlamuleri bya hina eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku yimela ntshuxeko wa ku tshembha . 
Hi fanele ku tshika ku lwa ko hoxeka eka vutherorisi . 
Hi fanele ku seketela vatirhi va swa rihanyu eka matiko lawa ya ha hluvukaka . 
Hi fanele ku seketela swikongomelo swa vanhu lava . 
Hi fanele ku seketela matshalatshala ya mifumo leyi . 
Hi fanele ku seketela timhaka ta tindhawu to pfala . 
Hi fanele ku tirhisa hi ku vuyerisa mikateko leyi hinkwayo . 
Hi fanele ku yi tekela enhlokweni swinene eka swiphemu swimbirhi . 
Hi fanele ku xiyaxiya mavonelo lawa ya mukambatinkota . 
Hi fanele ku teka magoza ku cinca nawu lowu . 
Hi fanele ku teka magoza ku lulama ku kala ndzingano loku . 
Hi fanele ku teka magoza ku tiyisisa ku kota ku yisa emahlweni ka swona . 
Hi fanele ku teka makungu yo tika eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho hi fanele ku langutisa ngopfu eka mikanerisano leyi ya ka emahlweni . 
Hikokwalaho hi fanele ku kuma swihlovo swin'wana swa mihlengo . 
Hi fanele ku ringeta ku tiyisisa nsirhelelo wukulu wa maphorisa . 
Hi fanele ku hundzuluxa nyingiso wa hina eka timhaka leti . 
Hi fanele ku tirhela emahlweni swinene . 
Hi fanele ku tirha swin'we ku hlula swiphiqo swa hina . 
Hi fanele ku tirha swin'we ku lwa na ntlhontlho lowu . 
Hambiswiritano , hi fanele ku tiva swa kahle na swo biha eka swikoxo swa hina . 
Hambiswiritano , hi fanele ku lemuka mpimo wa swilo . 
Hambiswiritano , hi fanele ku va na tindhawu ta le rivaleni leti hi kongomisaka eka tona . 
Hi fanele , eka ntirho wihi na wihi , ku va na nkucetelo wa swa tipolotiki . 
Hi fanele , hi mavonelo ya mina , ku tshama hi karhi hi lemuka . 
Hi fanele , hakunene , ku hlayisa tifanelo ta xi-asylum . 
Hikokwalaho , hi fanele ku nyika mavonelo ya hina eka leswi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku famba hi ya emahlweni eka ntirho lowu . 
Hikokwalaho , hi fanele ku endla xanchumu eka leswi . 
Hi lava mpimanyeto lowu kongomisaka swinene . 
Hi lava ku cinca matwisiselo lawa ya nga kona sweswi . 
Hi lava vumundzuku bya le rivaleni eka vana va hina . 
Hi lava xiyimo xa swa nawu xa le rivaleni eka varimi . 
Hi lava qhinga ro fana ra vuhlayiseki na vusirheleri . 
Hi lava xileriso xa muxaka wo fana . 
Hi lava vumunhu bya xi-asylum na pholisi yo rhurha . 
Hi lava pholisi ya matiko hinkwawo . 
Hi lava xivono xa ikhonomi ya makete . 
Hi lava nhlamulo eka swiphiqo swa sweswi ! 
Hi lava leswaku eku heteleleni hi ya emahlweni . 
Hi lava ku vekiwa erivaleni eka mavandla yan'wana . 
Hi lava n'wangulano , naswona hi lava n'wangulano lowu . 
Hi lava vun'winyi bya swa tipolotiki byikulu bya nkanerisano lowu . 
Ha byi lava naswona ntirho i wa kahle swinene . 
Ha byi lava , naswona hi byi lava hi xihatla . 
Hi lava ku ringeta kuntshwa ku ololoxa nkwetlembetano . 
Hi lava vun'winyi bya swa tipolotiki eka levhele ya le henhla . 
Hi lava switshuxo leswi amukelekaka eka un'wana na un'wana . 
Hambiswiritano , hi lava ndlela ku endla tano . 
Hi fanele ku herisa vusweti emisaveni . 
Hi fanele ku gingirika hi xihatla lexi kotekaka . 
Hi fanele ku gingirika hi nkhinkhi eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku lulamisa na ku ololoxa xiphiqo lexi . 
Hi fanele ku tlhela hi tekela sweswo enhlokweni . 
Hi lava ku naswona hi fanele ku endla swo fana . 
Hi fanele ku nhlamulo swivutiso swo talanyana . 
Hi fanele ku papalata leswi hi tindlela hinkwato . 
Hi fanele ku papalata leswi eka minongonoko leya ha taka . 
Hi fanele ku kota ku kombisa sweswo . 
Hi fanele ku tiva timhaka leti . 
Hi fanele ku hola eka xiyimo lexi . 
Hi fanele ku va hi nga cinci eka ndhawu leyi . 
Hi fanele ku va na vurhon'wana na ku tikhoma swinene . 
Hi fanele ku herisa ndzhendzheleko lowu wa madzolonga . 
Hi fanele ku cinca leswi hi ehleketisaka xiswona . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni swilo leswi hinkwaswo . 
Hi fanele ku hambanyisa exikarhi ka mahungu na vunavetisi . 
Laha hi fanele ku hambanyisa exikarhi ka timhaka timbirhi . 
Pfumala nkateko , hi leswaku fanele ku swi endla nkarhi wun'wana na wun'wana . 
Hi fanele ku endla swo tala ku tlula ku hlamusela njhe . 
Hi fanele ku va khutaza ku endla sweswo . 
Hi fanele ku langutana na ntiyiso wolowo . 
Hi fanele ku langutana na mitlhontlho leyi . 
Hi fanele ku kuma xintshuxo xa leswi . 
Hi fanele ku kuma switshuxo swa leswi hi ku hatlisa . 
Swin'we hi fanele ku kuma ndlela leyi tirhaka . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi switsongotsongo na pholisi ya ntirho . 
Hi fanele ku kuma ku cinca eka maendlelo . 
Hi fanele ku kuma swilo swi nga ri swingani kahle . 
Hi fanele ku endla leswaku leswi swi tirha nakambe . 
Hi fanele ku nyika nyingiso wa hina eka sweswo . 
Hi fanele ku nyika vantshwa va hina xindzhuti . 
Hi fanele ku ya emahlweni eka ndlela leyi . 
Laha hi fanele ku va na mavulavulelo yo kongoma . 
Hi fanele ku va na moya wa 1989 . 
Hi fanele ku simeka pholisi ya eneji leyi fanaka . 
Hi fanele ku antswisa ku olova eka ndhawu leyi . 
Hi fanele ku tlakusa ntsengo wa nkwama . 
Hi fanele ku tiva leswi swikongomelo swa hina ku nga swona . 
Hi fanele ku tiva leswi hi nga ku swi endleni . 
Hi fanele ku tiva leswaku hikokwalaho ka yini vanhu va ta . 
Hi fanele ku langutisa eka swivutiso leswi hi vuenti . 
Hi fanele ku langutisa eka leswi nga ku humeleleni . 
Hi fanele ku langutisa hi vurhon'wana swinene eka swona . 
Hi fanele ku endla swikoxo swa matlhelo hinkwawo . 
Hi fanele ku endla nhluvuko eka ndhawu leyi . 
Laha hi fanele ku endla matshalatshala yo khensa . 
Hi fanele ku endla minongonoko yi va ya byurokirasi ya le hansi . 
Hi fanele ku suka eka vuxiyaxiya bya matlhelo hinkwawo . 
Hi fanele ku suka eka misinya ya milawu ku ya eka ku endla . 
Hi fanele ku suka eka ku vulavula hi ya eka ku endla . 
Hi fanele ku famba hi tlhelo ro fularhela . 
Hi fanele ku fambisa endlelo ra matiko hinkwawo ri ya emahlweni . 
Hi fanele ku nyika nyingiso wo karhi eka sweswo . 
Hi fanele ku rhangisa emahlweni nyimpi ya ku lwa na ku encenyeta swi nga ri enawini . 
Hi fanele ku tlakusa mitirho eka tindhawu ta le makaya . 
Hi fanele ku swi herisa sweswo . 
Hi fanele ku hunguta ku humesiwa ka gasi tanihi mbuyelo . 
Hi fanele ku tshama hi ri na ripfalo eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku titsundzuxa hi mixungeto . 
Hi fanele ku lulamisa leswi eka komiti . 
Hi fanele ku nhlonipho milawu leyi hi nga na yona . 
Hi fanele ku hlayisa ndlela leyi ya maehleketelelo . 
Hi fanele ku rhumela mahungu lawa ya nga erivaleni . 
Hi fanele ku rhumela mahungu yo ka ya nga kanakanisi . 
Hi fanele ku endla xikombiso xa kahle hina vinyi . 
Hi fanele ku veka mikanerisano ku va yi sungula . 
Hi fanele ku lwa na vusweti na vupfumalantirho . 
Hi fanele ku tirhana na leswi hi ri na matimba ya ntiyiso . 
Hi fanele ku teka ndlela yo tiya swinene . 
Hi fanele ku va na vuxiyaxiya bya mhaka leyi . 
Hi fanele ku va na vuxiyaxiya eka sweswo . 
Hi fanele ku teka makungu ya nkarhi wa le xikarhi na wo leha . 
Hi fanele ku teka magoza yo lwa na leswi . 
Hi fanele ku ringeta na ku kuma ku navela loku fanaka . 
Hi fanele ku ringeta ku cinca ku tiyisisa koloko . 
Hi fanele ku twisisa na ku seketela timhaka leti . 
Hi fanele ku tirhisana leswaku ku ta va na swakudya swo antswa . 
Hi lava leswaku wena u teka goza leri ro hlawula . 
A ha ha lavi ku tirhisa mafurha ya swibolwa . 
Hi xiyaxiye leswaku yi kandziyisiwe hi 2003 . 
Sweswi hi ta eka ndzinganyeto wa vulombe . 
Sweswi hi ta eka xileriso lexi ringanyetiweke xa vunharhu . 
Sweswi hi na nkarhi wo lulamisa leswi . 
Sweswi hi na xitirho xa nkoka , euro . 
Sweswi hi na xitirho xo kambisisa sweswo . 
Sweswi hi na nkateko wo cinca swilo . 
Sweswi hi na hi na nkateko wo khutaza swilo swo hambana . 
Sweswi hi na tiprojeke to ringana eka ndhawu leyi . 
Sweswi hi na ku tlula 20 miliyoni wa vapfumalantirho . 
Sweswi ha wu tiva nkoka wa mhaka . 
Sweswi hi ya emahlweni na endlelo ro koka rinoko . 
Sweswi hi lava ku endla leswaku sweswo swi tirha hakunene . 
Sweswi hi fanele ku teka ndlela yo tiya . 
Sweswi ho fanele ku yimela mbuyelo . 
Hi fikelele ntwanano hi ndlela leyi nga ta tisa leswinene . 
Hakanyingi hi tirha ku antswa ku tlula leswi hi swi ehleketisaka xiswona . 
Hi fanele ku kongomisa eka timhaka ta nkoka . 
Hi fanele ku tirhisa nkateko wa mhaka yaleyo . 
Hi fanele ku pfuna vaxanisiwa . 
Hi fanele hikokwalaho ka matiko lama nga endla swikombelo . 
Hi fanele ku endla ntirho lowu hikokwalaho ka malembe-gidi . 
Hi fanele hikokwalaho ka vana na vatukulu va hina . 
Ha tshemba hi ntiyiso leswaku leswi i nxaniso . 
Hakunene a hi nge koti ku endla nchumu ku hundza kwalaho . 
Hakunene hi fanele ku kuma vapfuni lava tshembekaka . 
Hakunene ha swi lava ku lulamisa leswi . 
Hakunene hi fanele ku langutisa leswi nakambe . 
Hakunene hi fanele ku langutisisa mhaka leyi . 
Hakunene hi fanele ku teka magoza mayelana na leswo . 
Hakunene hi fanele ku kambela ku khumbeka ka leswi . 
Hakunene hi fanele ku swi tiva leswaku hikokwalaho ka yini swi humelerile . 
Hakunene hi fanele ku tiyisa swinawana swa hina . 
Hakunene hi fanele ku lulamisa mhaka ya swa ikhonomi hinkwaswo . 
Hakunene hi fanele hikokwalaho ka vaxanisiwa hinkwavo . 
Hakunene hi fanele ku tekela enhlokweni mhaka ya nhlayiseko wa swiharhi . 
Ha amukela no seketela mfanelo yo tereka . 
Ha swi amukela leswaku nongonoko wa makungu wu lehile . 
A hi pfumeli ku va na xiave eka ntlangu lowu . 
Hi teka leswi tanihi goza lerinene . 
Hi nyamile hikuva ndzhundzhuluxo wa hina a wu amukeriwanga . 
Hi nyamile hikuva mavonele ya hina a ya amukeriwanga . 
A hi swi amukeli naswona hi ta vhotela ku swi kaneta . 
Ha ha tiboha hi n'wangulano wa timfanelo ta ximunhu . 
Hi na mfanelo eka vhoti yo hetelela . 
Hi kombela hikuva swi fanela leswaku ku va na ku atswa endhawini liya . 
Hi na khombo ro khomeka eka ntolovelo . 
Ha vula hi tlhela hi tshemba leswaku xi endlile . 
Hi ri e-e , eka tinxaka hinkwato ta vunghwavava . 
Hi vula leswaku vatirhi hinkwavo va fanele ku hundzuka . 
Hi vona mpfuneto wa hina eka hinkwaswo leswo . 
Hi vona leswo hi tlhelo ra timfanelo ta ximunhu . 
Hi vonaka hi tsandzeka ku yimisa leswi . 
Hi navelela matlhelo hinkwawo leswinene . 
Hi na ntshembo lowukulu eka qhingha ra ntirho . 
Hi ta langutana na leswi loko nkarhi wu fikile . 
Hambiswiritano , hi ta va hi endla tano . 
Hi ta va na xiave na le ka endlelo leri . 
Hi ta tsandzeka ku fikelela xitshembiso xa hina . 
Hakunene hi ta teka magoza hikokwalaho ka leswi . 
Hi ta njhekanjhekisana hi leswi loko nkarhi wu fika . 
Hi ta endla hinkwaswo leswi nga mandleni ya hina ku xi tirhisa . 
Hi ta fanela ku teka magoza hi ku hatlisa na hi ku hetiseka . 
Hi ta fanela ku tiya nhlana swinene . 
Hi ta fanela ku langutana na swivangelo leswiya . 
Hi ta fanela ku njhekanjhekisana na hi sweswo . 
Hi ta fanela ku kumisisa leswi hi ku hetiseka . 
Hi ta fanela ku lwela timfanelo leti . 
Hi ta fanela ku tirhisa swona leswi . 
Hi ta langutela leswaku u endla xitshembiso xa wena . 
Hi ta fanela ku yima hi vona . 
Hi ta xiya leswi hi ku hetiseka . 
Hi ta veka swilo tihlo . 
Hi ta langutisisa mhaka leyi hi vukheta swinene . 
Hi ta tirhisa mikateko leyi hinkwayo . 
A hi nga swi amukeli leswo nakatsongo . 
Se hi ta hundzela eka njhekanjhekisano . 
Se hi ta ya eka xivulavuri lexi landzelaka . 
Hi ta tlhelela eka mhaka leyin'wana eka nkarhi lowu taka . 
Hi ta vona vumbhoni bya sweswo ndzhenga lowu . 
Hi ta vona leswaku leswi swi tirhisa ku yini ntiyiso . 
Hi ta vona leswaku xi endla yini hi xona . 
Hi ta vona leswaku leswi swi nga endliwa rini . 
Hi ya yimisa njhekanjhekisano eka nkarhi wa sweswi . 
Hikokwalaho hi ta vhotela ku kanetana na xiviko lexi . 
Hikokwalaho a hi nge xi vhoteli xiviko . 
Hikokwalaho hi ta hundzela eka vhoti . 
Hi ta ringeta ku tirha ku antswa eka nkarhi lowu taka . 
Hi ta ringeta ku humela emahlweni hi leswo . 
Hi ta vhota hi ndlela leyi faneleke endzhaku ka nkarhinyana . 
Hi ta va yimela leswaku va nghena , 
Hi ta kanela mikongomelo yo hambana . 
Hi pfumelelana na vonelo ra eka mhaka leyi . 
Hinkwerhu hi fanele ku va na xiave eka njhekanjhekisano lowu . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku mali ya hlayisiwa . 
Hi fanele ku ehleketa na hi leswo . 
Hi lava ku tlhela hi tlangela murhumiwa . 
Hi fanele ku tlhela hi vula hi ka endlelo lerintshwa ra mahakelelo . 
Hi fanele ku endla sweswo hi minkarhi hinkwayo eka nawu wa hina . 
Hi fanele ku langutela timhaka , kambe a hi endli tano . 
Hi fanele ku kota ku swi pfumela leswi . 
Hi fanele ku kota ku kuma nhlamuselo ya lexi . 
Hi fanele ku twisiseka hi ku hetiseka eka mhaka leyi . 
Hi fakele ku va hi kurisa xidemokirasi na timfanelo ta ximunhu . 
Hi fanele ku lwa swin'we ku fikelela leswo . 
Hi fanele ku tsakela ku tiva mayelana na leswo . 
Hi fanele ku tsakela ku kuma nhlamulo ya wena . 
Hi fanele ku tsakela leswaku leswi swi tani . 
Hi fanele ku tidzunisa hi pholisi ya hina ya nkuriso . 
Hi fanele ku enerisiwa hi mbuyelo . 
Hi fanele ku teka ndlela yin'wana yo hambana . 
Hi fanele ku ehleketa hi ndlela leyi . 
Hi fanele ku lemuka nxungeto lowu swinene . 
Hi fanele ku ya emahlweni na ku teka endlelo leri ro fana . 
Hikokwalaho hi fanele ku ya emahlweni no xi lulamisa . 
Hi fanele ku ya emahlweni no ehleketa hi ndlela leyi . 
Hi fanele ku endla leswi namuntlha , ku nga ri mundzuku . 
Hi fanele ku nyika mpfumelelo wa hina na le ka leswi . 
A hi fanele ku va hi yile eka tlhelo lerin'wana . 
Hi fanele ku va na leswi hi le nawini . 
Hi fanele ku pfuna leswaku ku kumeka nhlamulo ya xipolotiki . 
Hi ntiyiso hi fanele ku kota ku ya emahlweni . 
Hi fanele ku veka leswi emiehleketweni swinene . 
Hi nga tsakela ku va na xona eka xa mundzuku . 
Hi fanele ku lava tindlela letintshwa ta ntirhisano . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku nongonoko lowu i wa nkoka . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi endla tano . 
A hi fanelanga ku pfumelela leswo hi ntiyiso . 
A hi fanelanga ku pfumelela leswi nakatsongo . 
A hi fanelanga ku chava ku tshikelela . 
A hi fanelanga ku chava swihlawulekisi leswi . 
Hambiswiritano , a hi fanelanga ku heta matimba hi leswi . 
A hi fanelanga ku va valerisi eka xiyimo lexi . 
A hi fanelanga ku kokeriwa eka ntlangu lowu . 
A hi fanelanga ku xisiwa hi leswi . 
A hi fanelanga ku kucetela ku tirhisiwa ka byala . 
A hi fanelanga ku tixisa eka mhaka leyi . 
A hi fanelanga ku rivala leswo eka njhekanjhekisano lowu . 
A hi fanelanga ku rivala xiphemu xexo xa matimu . 
A hi fanelanga ku rivala nawu wa " subsidiarity " 
A hi fanelanga ku tolovela xiyimo lexi . 
A hi fanelanga ku tlhelela eka matimu ya khale . 
A hi fanelanga ku tixisa mayelana na leswi . 
A hi fanelanga ku va hi famba-fambisa mpfuno . 
A hi fanelanga ku yima ku hundza laha . 
A hi fanelanga ku tikisa nawu hambi swi nga fanelanga . 
A hi fanelanga ku endla xihoxo lexi nakambe . 
A hi fanelanga ku va na vukatlhelo eka mhaka leyi . 
A hi fanelanga ku tekela ehansi nkoka wa swona . 
A hi fanelanga ku tekela ehansi nkoka wa leswi . 
Hi fanele ku teka leswi tanihi xirhangana xa xihatla . 
Hi fanele ku tekela leswi enhlokweni . 
Hi fanele ku sungula ku teka swiboho hi tlhela hi endla . 
Hi fanele ku seketela leswi susumetiweke swi ta tano . 
Hi fanele ku teka magoza man'wana hi ndlela leyi . 
Hi fanele ku rhangela mayelana na leswo . 
Hi fanele ku ringeta hinkwerhu ku endla leswaku leswi swi twisiseka . 
Hi fanele ku lulamisa leswi hi vukheta . 
Hi fanele ku tirha leswaku hi ta tiyisisa mbuyelo lowunene . 
Hikokwalaho , hi fanele ku ehleketa mayelana na vutihlamuleri bya hina . 
A hi nge koti ku pfumelela leswaku leswo swi humelela . 
A hi nge koti ku sivela swikumiwa leswi . 
A hi nge koti ku endla tano , vamanana na vatatana . 
A hi fanele ku pfumela , kutani hi endle tano . 
Hi fanele ku langutana na byurokiresi . 
Hi fanele ku endla leswaku swi tirha ku antswa . 
Hi heti nkarhi wo leha hi ri karhi hi endla leswo . 
A hi se swi tiva leswaku hikokwalaho ka yini swi humelerile . 
Ha ha ri na nxaxamelo wo leha wa leswi nga ghangisiwa . 
Ha hari na ndzinganelo lowunene laha namuntlha . 
Xikombiso , ha ha ri na maendlelo yo hambana ya swa nawu . 
Ha ha ri na vutihlamuleri bya hina bya nkarhi lowu taka . 
Ha ha fanele ku nyika tinhlamulo letinene . 
Ha ha lava switirhisiwa swo lawula makete . 
Ha ha lava mitirho yin'wana ematiko-xikaya . 
Ha ha fanele ku vhota mayelana na ndzima ya 17 . 
Hi seketela nawu wa vutihlamuleri bya murimi hi ku hetiseka . 
Hi swi seketela swinene leswi u nga tela swona laha . 
Hi seketela mpfumelelano hikuva wu ringanerile . 
Hi seketela xiyimo xa xiboho lexi . 
Hi seketela mongo wa xiviko lexi . 
Hi seketela murhumiwa eka timhaka tinharhu ta nkoka . 
Hi seketela xiboho lexi nga andlariwa . 
Hi seketela mindzhundzhuluxo mimbirhi leyi a nga yi andlala . 
Hi seketela leswi tanihi hi n'wina . 
Hi teka xiyimo xin'we eka mhaka ya fambiselo ra ta matiko mambe . 
Hi xiyaxiya leswi u nga swi susumeta na mindzhundzhuluxo . 
Hi teka ndlela yo fana eka mhaka ya vuhlonga bya fole . 
Hi vulavula hi swona , kambe a hi endli nchumu . 
Hi vulavula hi ku hanya emisaveni leyi nga na mahungu . 
Hi khensa mitlawa leyin'wana kuva yi amukele leswo . 
Hi khensa murhumiwa hikokwalaho ka xiviko lexi xa nkoka . 
Ha khensa swinene kuva mi tumbuluxe leswo . 
Kutani se hi ta ka mhaka yo khansela . 
Kutani hi na mfanelo yo teka magoza . 
Kutani hi na ntumbuluxo wa yuro . 
Hokokwalaho , hi papalatile ku vhota eka swiyimo swo tano . 
Hikokwalaho hi papalatile ku vhota eka mhaka ya xiviko lexi . 
Hokokwalaho , hi pfumelelana na xiviko hi ku hetiseka . 
Hikokwalaho , ha pfumela hinkwerhu leswaku ku laveka milawu . 
Hikokwalaho , hi lava na qhingha ro teka magoza . 
Hikokwalaho , hi khensa ntirho wa n'wina eka timhaka leti . 
Hikokwalaho , hi kombela leswaku mi amukela mindzhundzhuluxo ya hina . 
Hikokwalaho , hi kombela leswaku mi vhota hi ndlela leyinene . 
Hikokwalaho , hi pfumela leswaku ku tsakeria malembe ya ntlhanu . 
Hikokwalaho hi pfumela leswaku kungu leri a hi lerinene . 
Hikokwalaho , hi kombela leswaku ya kamberiwa . 
Hikokwalaho , hi hlawula ku vhotela ku kanetana na leswi susumetiweke . 
Hikokwalaho , hi hlawurile ku papalata eka timhaka leti . 
Hikokwalaho , hi vona xivutiso lexi xi nga laveki . 
Hikokwalaho , hi lava pholisi ya nhluvukiso hi ntiyiso . 
Hikokwalaho , a hi fanele ku vhota hi kanetana na xiviko . 
Hikokwalaho , hi na muphikizani endhawini leyi . 
Hikokwalaho , hi na vutihlamuleri eka vaakitiko lava . 
Hikokwalaho , hi na xivangelo lexinene leswaku hi tixopaxopa . 
Hikokwalaho , a hi na xivangelo xo ehleketa swo biha . 
Hikokwalaho , hi fanele ku hlamula xivutiso . 
Hikokwalaho , hi fanele ku tumbuluxa fambiselo ra phenxeni ra nkarhi wo leha . 
Hikokwalaho , hi fanele ku kuma nhlamulo swin'we . 
Hikokwalaho , hi fanele ku vekisa eka swiyenge leswi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku va emahlweni mayelana na swa nhluvukiso . 
Hikokwalaho hi fanele ku tshembela eka mpfuno wa le handle . 
Hikokwalaho , hi fanele ku va xikombiso lexinene . 
Hikokwalaho , hi tshemba leswaku xiviko lexi xi ta tswala mihandzu . 
Hikokwalaho , ha swi tiva leswi fanaleke ku endliwa . 
Hikokwalaho , ha swi tiva leswi hi swi lwelaka . 
Hikokwalaho , hi susumeta swilo swimbirhi eka xiboho . 
Hikokwalaho , hi lava qhingha ra maendlelo yo hambana . 
Hikokwalaho , hi fanele ku vutisa xivutiso nakambe . 
Hikokwalaho , hi fanele ku tlhela hi va na hiseko . 
Hikokwalaho , hi fanele ku twisiseka eka leswi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku tiyisisa leswaku yi tirha hi ku hetiseka . 
Hikokwalaho , hi fanele ku langutana na ntiyiso . 
Hikokwalaho , hi fanele ku yi endla leswaku yi kongoma . 
Hikokwalaho , hi fanele ku kambisisa ndhawu leyi . 
Hikokwalaho , hi susumeta leswaku nsunguriso lowu wu nga amukeriwi . 
Hikokwalaho , hi seketela leswi nga vuriwa . 
Hikokwalaho , hi ehleketa leswaku hi fanele ku tiyisa nawu lowu . 
Hikokwalaho , hi vhotele xiviko . 
Hikokwalaho , hi vhotele swiviko leswi . 
Hikokwalaho , hi lava ku yi nyika matimba man'wana . 
Hikokwalaho , hi amukela xiviko , hi ku vilela swokarhi . 
Hikokwalaho , hi navela ku vona xihlawuhlawu lexi xi herisiwile . 
Hi ehleketa leswaku ku na swivangelo leswinene leswi tisaka ku sola . 
Hi ringetile hi matimba ku kongoma mhaka . 
Hi tshemba leswaku ku ta vulavuriwa hi swiphiqo leswi . 
Hi tshemba leswaku swi ta humelela . 
Hi ringeta ku swi endla hi tindlela to hambana . 
Hinkwerhu hi vona ku laveka ka milawu yo tani . 
Hi twisisa vundzeni bya njhekanjhekisano lowu wa nkoka . 
Hi lava leswaku mhaka yo tirhisa vanhu kutani va hakeriwa mali yitsongo yi hela hi xihatla . 
Hi lava ntirhisano wo antswa eka fambiselo ra swa ikonomi . 
A hi kota ku endla leswi . 
Hambiswiritano , hi lava fambiselo ra vuavanyisi bya vanhu . 
Hi lava xitatimende na kungu ra leswi nga ta endliwa . 
Hi lava ku endliwa swin'wana , naswona hi swi lava sweswi . 
Hi lava va tshunxiwa hinkwavo . 
Hi lava leswaku ku hloniphiwa ntshunxeko wa mbulavulo . 
Hi lava leswaku yi hetiseka naswona yi langutela swokarhi . 
Hi lava leswaku vavasati vo tala va va na xiave eka ku teka swiboho . 
Hi lava nhluvukiso wa nkarhi wo leha eka swiphemu leswi hinkwaswo . 
Hi lava makete wu teka xiboho mayelana na milawu . 
Hi lava ku fikelela nhlamulo yo olova hi ku hetiseka . 
Hi lava ku tshembeka eka leswo . 
Hi lava ku sungula hi ndlela yo fana . 
Hi lava ku herisa leswo . 
Hi lava ku xava gezi eka matiko lama . 
Hi lava ku ya emahlweni na leswi xi nga swi sungula . 
Hi lava ku tirhisana eka leswi hi swi endlaka . 
Hi lava ku tumbuluxa rimba ra swa nawu leri twisisekaka . 
Hi lava ku kucetela njhekanjhekisano exikarhi ka vanhu . 
Hi lava ku tiyisisa ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Hi lava ku tiyisisa leswaku leswi swa endliwa . 
Hi lava ku va nyika nseketelo wo vonaka . 
Hi lava ku va na rito leri akaka sweswi . 
Hi lava ku va na endlelo leri tirhisekaka hi ku hetiseka . 
Hi lava ku antswisa vulawuri bya mindzilikani ya le handle . 
Hi lava ku engetela swiyimo swa hina swa nghenelelano . 
Hi lava ku tiyisa nsinya wa ntwanano . 
Hi lava ku teka xiboho xa nkarhi wo leha . 
Hi lava ku sungurisa hi leswi . 
Hi lava ku tisa ku humelela eka nhlayiseko wa vanhu . 
Hi lava ku va boha leswaku va swi endla . 
Hi lava ku vona huvo leyinene ya palamende . 
Hi lava ku vona swilo swi tlhelela eka xiyimo lexinene . 
Hi lava ku vona ku antswisiwa eka swiyenge swimbirhi . 
Hi lava ku tiyisa xidemokirasi no fikelela ntshamiseko . 
Hi lava ku tiyisa xidemokirasi etikweni leri . 
Hi lava ku teka endlelo ra nkala-voyamelo eka xithekinoloji . 
Hi lava ku tirha na hi tlhelo ra swikepe . 
A hi lava leswaku xi va xikombiso xo tiya swinene . 
Hi amukela ku tekiwa ka goza lerinene . 
Hi amukela njhekanjhekisano mayelana na mpimo wa malembe . 
Ha va amukela na vanhu lava va yimeleke . 
Hinkwerhu a hi chunchekile exikarhi ka un'wana na un'wana . 
A hi tshama hi byeriwa leswaku a swi koteki . 
A hi ri karhi hi tiva hakelo ya leswi . 
A hi langutane na ntirho wo tika swinene . 
A hi pfumelelana eka nandzu wun'wana na wun'wana . 
Kahle-kahle a hi ri emahlweni swinene . 
A hi ri xiphemu xa tirhelo ra mpimo wa cinco . 
A hi nyikiwe mpfumelelo wo kanerisana kutani . 
A hi byeriwe leswaku ku hatlisiwe ngopfu . 
A hi fambisana na rimba ra mafambiselo . 
Hi ta papalata ku vhota mayelana na ndzhundzhuluxo lowu . 
Hi ta tlhela hi vuyela eka timhaka leti . 
Hi ta fanela ku tlhela hi landzelerisa leswi hi vukheta . 
Hi ta swi kota ku pfuna mayelana na leswi . 
Hi ta swi kota ku lunghisa leswi . 
Hi ta tsakela ku fikelela swikoxo swa n'wina . 
Hi tava hi xiye leswo . 
Hi ta xiyisisa mhaka leyi swinene . 
Hi ta vuyela eka vuyela eka mhaka leyi hakunene . 
Hi ta vuyela eka mhaka leyi mundzuku . 
Hi ta kombela leswaku ku endliwa nkambelo wo tani . 
Hi ta landzelerisa ku xiximiwa ka timfanelo ta ximunhu hi minkarhi hinkwayo . 
Hi ta ya emahlweni no humelerisa leswi hi nga rhumiwa . 
Hi ta ya emahlweni no tshikelela mayelana na leswi . 
Hi ta ya emahlweni no tshikelela hi tlhelo leriya . 
Hi ta ya emahlweni no tirha eka vuhlori byo hlanganeriwa . 
Hi ta langutana na mhaka ya ndzhundzhuluxo lowu nga twananeriwa , eka nkarhi lowu taka . 
Hi ta kanerisana hi mhaka leyi hi nkarhi wun'wana . 
Hi ta endla leswo eka xiboho xa sweswi . 
Hi ta endla leswi ku ya hi ntwanano . 
Hi ta nyika vanhu ntshembo wa vumundzuku . 
Hi ta nyika leswi xirhangana lexikulu swinene . 
Hi tava na miehleketo yo tala eka mhaka leyi . 
Hi tava na matimba yo tala emisaveni . 
Hi ta fanela ku langutisa timhaka . 
Hi ta fanela ku vuyela eka mhaka leyi . 
Hi ta fanela ku xiya leswi humelelaka hi vukheta . 
Hi ta sungula nkanerisano lowu hi xixikana . 
Hi ta tshama hi ri emahlweni . 
Hi ta mi tivisa loko nkarhi wu fika . 
Hi ta langutana na leswo , hakunene . 
Hi ta hlangana leswaku hi ta kanela mhaka leyi futhi . 
Hi ta hundzela eka xiyenge xa vumbirhi . 
Hi ta fanela ku langutisa vuxokoxoko . 
Hi nge pfuki hi swi kotile ku endla tano . 
Hi nge pfuki hi vone swi enerile . 
Hi nge cinciwi endleleni leyi . 
Hi nge he khomi njhekanjhekisano wa vumbiwa . 
Hi nge vi xiphemu xa vukanganyisi lebyi . 
Hi nge vi na xiave eka vhoti leyi . 
Hi nge eneririsiwi hi leswi nga tiyangiki . 
Hi nge he vhoti futhi . 
Hi nge he vulavuli hi leswi ku ya emahlweni . 
A hi nge kumi mimbuyelo leyi hi yi lavaka . 
A hi nge tshiki ku landzelerisa mhaka leyi . 
A hi nge swi pfumeleri leswi , hambi swi te yini . 
Se hi ta fanela ku endla leswi eka nkarhi lowu taka . 
Se hi ta ya eka vhoti . 
Se hi ta yimisa njhekanjhekisano wa swa vurimi . 
Hi ta langutisana na mhaka leyi , hakunene . 
Hi ta hundzisela leswi mi nga swi vula emahlweni , hakunene . 
Hi ta ehleketa na hi timhaka leti . 
Hi ta vona leswaku hi ya njhani emahlweni kusuka laha . 
Hi ta vona leswaku swa lunghisiwa 
Hi ta vona leswi nga ta huma eka leswi . 
Hi ta lava ku humelela eka hinkwaswo leswi . 
A hi nge swi amukeli nakatsongo . 
Ndza tshemba leswaku hi ta humelela . 
Hi ta tiya eka leswi . 
Hi ta vulavula hi leswi siku rin'wana . 
Hikokwalaho , hi ta va hi vhotela ku kanetana na xiviko . 
Hikokwalaho , hi ta ya emahlweni no seketela leswi nga susumetiwa . 
Hikokwalaho , hi ta lava wun'wana nkarhi wa leswi . 
Hi ta vhotela xiviko lexi laha mundzuku . 
Hi ta vhota hi ku tekela leswi enhlokweni . 
Hi ta swi ehleketisisa kahle leswi , hakunene . 
Hikokwalaho , hi ta ya emahlweni no humerisa mhaka leyi . 
Hikokwalaho , hi ta ehleketa hi sweswo hinkwaswo . 
Hambiswiritano , hi ta fanela ku engetela ku tikarhata ka hina . 
Hi navela leswaku kuva na ku rhula na ku humelela . 
Hi navela leswaku xiyenge hinkwaxo xi kota ku va ka mphikizano . 
Hi navela ku endla leswinyingi ku lwisa mhaka ya vupfumalantirho . 
Hi mi navelela ku humelela eka nghingiriko lowu . 
Hi ku navelela mikateko eka ntirho wa wena . 
Vavasati se va toloverile mafambiselo lama . 
A hi ta rhandza kuva na swiboho swa vuntsumi . 
A hi ta ku kombela ku tshika ku endla leswo . 
A hi ta tsakela ku n'wi amukela lahaya . 
A hi ta va hi va pfuna leswaku va ti pfuna . 
A hi ta tsandzeka ku kaneta leswi . 
A hi ta tsaka swinene loko swo endleka . 
A hi ta tirha ku atswa hi ku tsundzuka leswo namuntlha ! 
A hi ta fanela ku sirhelela varimi va fole . 
A hi ta lava tinhlamulo ta swivutiso hinkwaswo leswi . 
A hi ta tsakela ndzavisiso wun'wana hi tlhelo leri . 
A hi ta tsakela xin'wana xo fana eka nkarhi lowu taka . 
A hi ta kombela nseketelo wa n'wina . 
A hi ta lava ku n'wi tlangela eka leswo . 
A hi ta lava ku ku tlangela , hakunene . 
A hi ta lava ku ya emahlweni no tiyisa mhaka leyi . 
A hi ta lava ku va na cincano wa swichudeni lowunene . 
A hi ta lava ku miyela hi swona . 
A hi ta lava ku endla ku hambana loku vonakaka . 
A hi ta lava ku vula swokarhi leswi landzelaka . 
A hi ta lava ku vona xivulwana xa mpfuxeto . 
A hi ta lava ku vona ku endliwa swokarhi mayelana na swona , 
A hi ta lava ku mi khensa ntsena . 
Kutani a hi ta fanela ku vhota mayelana na leswi . 
Kutani a hi ta vhota leswaku hi yi seketela . 
A hi ta tsakela leswaku mi vula swokarhi hi leswi . 
Hina , tanihi ntlawa hi ta va na xiave . 
Hina lava hi nga sayina laha , hi vhotele xiviko . 
Hikokwalaho , hi yimele vundzeni bya tsalwa leri . 
Hambileswi ya amukelekaka , marito a ya enelanga . 
Ndzi tsakile ku pfumelelana na leswo . 
A ndzi tshembi leswaku swi tano . 
Swi fanele ku va tano , naswona swi tano . 
A hi voneni leswaku tivhoti ti ta famba njhani . 
Eka mhaka leyi , a swi enelangi ku phata . 
Nhlamulo yi tshame ekusuhi na mina . 
Ku na tindhawu tinharhu ta nkoka ta leswi faneleke ku endleka . 
I ta xidemokirasi xa mbangu na xa vaakitiko . 
Leswi a swi fambelani na swona . 
Leswi hi swona leswi hi nga swi endla laha . 
Hi fanele ku ya tlhelo leriya . 
Hala tlhelo hina a hi endli . 
Lexi ndzi nga na xona emiehleketweni i thelevhixeni ya xidigithali . 
Leswi ndzi swi vulaka hi leswaku : se hi swi twile . 
I rito ra njhani ro nyika ntshembo eka lava twaka ndlala . 
Ku yini hi pfumelelano mayelana na mindzilikano ya le handle ? 
Ku yini hi tshunxeko wa vulawuri bya vuhangalasi bya mahungu ? 
Ku homboloka ko tani ka fambiselo ro fana ra ndzingelo ! 
Xana swirhangana swa hina swa nkarhi lowu nga kusuhi hi swihi ? 
Xana hi tihi timhaka ta nkoka eka xiviko xa mina ? 
Xana hi tihi timhaka ta nkoka ? 
Xana hi yihi misinya ya nkoka ya nongonoko lowu ? 
Xana swikongomelonkulu swa nghangiso lowu hi swihi ? 
Xana hi wahi mahungunkulu ya xiviko xa hina ? 
Xana magoza lama nga ta landzela ku nga va wahi ? 
Xana swirhangana swa mpimanyeto wa 2004 hi swihi ? 
Xana switandzhaku swa ntiyiso swa ku cinca ka maxelo hi swihi ? 
Xana hi swihi switandzhaku emintirhweni ? 
Xana hi swihi switirhisiwa leswi nga ta laveka ? 
Xana hi wahi matshamelo ya vatirhi ? 
Xana hi swihi swikongomelo swa xiviri swa xiviko ? 
Xana hi vutisa yini eka xiviko ? 
Xana hi endla yini mayelana na leswi ? 
Xaku hi endla yini ku hlayisa mbangu ? 
Xana hi fanele ku ehleketa yini hi leswi ? 
Xana mi endla yini ku hatlisisa swilo ? 
Xana u ya endla yini hi swona ? 
Xana u ya endla yini lembe leri ? 
Xana u tiyimisele ku endla yini hi leswi ? 
Xana ku nga pfa ku endliwa yini ? 
Xana ku nga endliwa yini ku kanetana na vonelo leri . 
Xana ku nga endliwa yini ku lulamisa xiyimo ? 
Xana tiko leri nga endla xikombelo ri nga byeriwa yini ? 
Xana swivilelo swa vona swi nga va swi vangiwa hi yini ? 
Xana hi nga endla yini swa nkarhinyana ? 
Xana hi nga endla yini hi hinkwaswo leswi sweswi ? 
Xana hi nga endla yini ku tumbuluxa ntirho lowu hetisekeke ? 
Xana hi nga endla yini ku herisa swivilelo leswi ? 
Xana hi nga endla yini ku tikisa ntshikelelo hi ku hetiseka ? 
Xana hi nga endla yini ku antswisa xiyimo lexi ? 
Xana hi nga endla yini ku engetela ku famba ka vona . 
Xana va ya veka swiboho swihi ? 
Xana i ncini lexi vumbaka xiyimo xa munhu ? 
Xana ku nga endliwa yini ku twananisa mafambiselo ? 
Xana ku nga endliwa yini ku antswisa xiyimo ? 
Xana ndzi ehleketa leswaku hi nga endla yini lexi tlhandlamaka ? 
Xana ndzi lava leswaku va byeriwa yini ? 
Xana hi lava yini kahle-kahle eka xivandla lexi ? 
Xana hi endla yini hi hexe kutani ? 
Xana hi na yini lexi nga andlariwa etafuleni namuntlha ? 
Xana hi na yini xo komba ? 
Xana hi vula yini hi ntwanano lowuntshwa ? 
Xana hi vula yini hi vun'we na vutihlamuleri ? 
Xana hi lava yini eka endlelo ra vulamuri ? 
Xana hi lava yini ehenhla ka leswo ? 
Xana hi lava ku tlangela yini , naswona hi ndlela yihi ? 
Xana u tiyimisele ku endla yini hi swona ? 
Xana u kunguhata ku endla yini mayelana na leswi ? 
Xana swi fambelana njhani na vuchavisi ? 
Xana xi tiyimisele ku endla yini mayelana na leswi ? 
Xana leswi swi famnbelana njhani na vululami ? 
Kahle-kahle xikongomelo xa njhekanjhekisano lowu a kuri yini ? 
Xana hi lava ku xi nyika vumundzuku bya njhani ? 
Xana ku humelele yini endzhaku ka ntlangu ? 
Ku humelela yini loko ku ri na mhangu ? 
Hambiswiritano , ku humelela yini loko swi nga tshunxekanga ? 
Xana ku nyikiwe yini ku seketela leswi ? 
Xana ku humelele yini evitweni ra glilobalazexeni ? 
Hikokwalaho , leswi nga humelela a swi lo kotlana . 
Xana hi na yini xo komba ? 
Leswi a nga hi byela swona swa tsakisa . 
Xana hi na switirhisiwa swihi leswi nga ta sivela leswi ? 
Mhaka ya nkoka i ndzinganiso lowu faneleke . 
Mhaka leyi nga kona i ya nkoka swinene . 
Lexi nga xa nkoka hileswaku hi kuma tinhlayohlayo . 
Leswi humelelaka laha i vuxisi . 
Xana ku ya endliwa yini hi leswi ? 
Xana ku humelela yini hi nawu wa vukala-xihundla ? 
Leswi humelelaha laha i nghozi swinene , i ngozi swinene . 
Leswi nga swa nkoka i timhaka timbirhi leti landzelelaka . 
Lexi nga xa nkoka hileswaku swi ringene . 
Lexi nga xa nkoka hileswaku hi antswisa vuhlayiseki . 
Lexi nga xa nkoka sweswi i ku languta emahlweni . 
Xana i yini lexi hi lavaka ku xi tumbuluxa ? 
I ncini lexi u xi endlaka laha ? 
Xana ku kayivela yini , i ncini lexi lavaka ku cinciwa ? 
Xin'wana kambe , a xi se tirha na sweswi . 
Xin'wana kambe , leswo ku nga va ku tekela ehansi . 
Xin'wana kambe , leswo swi nga va na mimbuyelo minharhu . 
Xin'wana kambe , endlelo leri ri na swipfuni swo tala . 
Xin'wana kambe , lexi xi tirha hi matlhelo hinkwawo . 
Xin'wana kambe , hi tlanga hi xidemokirasi . 
Lexi nga xa nkoka swinene i ku ma tirhisa . 
Leswi lavekaka eka nkarhi wa sweswi i vunene . 
Lexi lavekaka i fambiselo ra nsivelo ra ntiyiso . 
Lexi nga xintshwa i nsirhelelo wa vanhu . 
Lexi nga amukelekangiki vamanana na vatatana . .  . 
Lexi lavekaka i cinco wa ntshikelelo . 
Lexi lavekaka i ku tiyimisela ka swa xipolotiki . 
Xana hi wihi nkoka lowu engetelaka hi kuva swin'we . 
Xana hi yihi nhlamulo ya xikoxo lexikulu lexi ? 
Xana hi yihi ndlela leyinene yo hlula vuhlonga ? 
Xana hi yihi ndlela leyinene yo endla leswi ? 
Xana hi wihi nsinya wa nawu wa njhekankhekisano wa namuntlha ? 
Xana hi xihi xivumbeko xa qhingha ra mpfumelelano ? 
Xana hi wahi mavonele ya nkarhi lowu nga kusuhi ? 
Xana hi xihi xikongomelo xa xin'wana na xin'wana xa swona ? 
Xana hi wihi nkoka wa swa tipolotiki eka mpfuno emahlweni ko vekiwa exitulwini ? 
Xana ku ehleketiwa yini kahle-kahle eka mhaka leyi ? 
Xana hi xihi xikongomelo xa siku ro tsema ? 
Hambiswiritano , xi xihi xiyimo xa ntiyiso ? 
Xana i ncini lexinene lexi nga endliwaka sweswi ? 
Xana i ncini ntirho wa tikomiti ta swa sayense ? 
Xana i yini mongo wa fambiselo leri ? 
Xana xiyimo xi njhani eka vatirhisi ? 
Xana xi njhani xiyimo mayelana na nawu wa malakatsa ? 
Xana xi njhani xiyimo mayelana na ntirhiso ? 
Xana hi wihi nkoka wa leswi u nga swi vula ? 
Xana hi yihi ndlela yo olova yo huma eka xiyimo lexi ? 
Xana i ncini lexi nga vuriwaka eka xiyimo lexi ? 
Xana i ncini lexi faneleke ku endliwa ehansi ka swiyimo leswi ? 
Xana ku fanele ku endliwa yini hi mali leyi ? 
Xana vumundzuku bya vona i bya njhani ? 
Xana i vonele muni ra xidemokirasi lero ? 
Xana i yini xi nga endla leswaku ku pfapfarhutiwa xiviko lexi ? 
Xana hi kuma tidyondzo tihi eka mhangu leyi ? 
Lexi nga xa nkoka i xihlambanyo xa hofisi ya presidente . 
Ku fanele ku tirhisiwa muxaka wihi wa switleketli ? 
Leswi hetaka ku vuriwa hi mutirhikulobye i ntiyiso . 
Xana u na makungu wahi mayelana na leswi ? 
Xana hi yihi mimbuyelo leyinene leyi nga fikeleriwa eka nkarhi wa sweswi ? 
Xana hi wihi nsirhelelo lowu nga ta nyikiwa mayelana na mahungu lama ? 
Lexi nga xa nkoka i ku lahleka ka xidemokirasi . 
Xana vanhu lava va ta amukeriwa njhani ? 
Xana i ncini lexi nga sala leswaku xi endliwa eka xiyimo lexi ? 
Xana i ncini lexi faneleke kuva eka nongonoko wa makungu kutani ? 
Xana i muxaka wihi wa ndzavisiso lowu endliwaka ? 
Xana hi vulavula hi muxaka wihi wa timfanelo ? 
Xana ku nga tekiwa magoza wahi ku swi sivela ? 
Xana i nseketelo wihi lowu nga tirhisiwaka ku sungurisa ? 
Xana hi xihi xiyimo ematikweni ya hina kutani ? 
Leswi swi nga simekiwa eka swona a swi nge koti ku kumisisiwa . 
Lexi va karhatekaka hi xona i nkarhi lowu taka . 
Xikongomelo xa leswi i ku pfuna vahlampfa . 
Xana switiviwa leswi swi ta tirhisiwa yini ? 
Xana a ku soriwa yini , vamanana na vatatana ? 
Xana xikongomelo xa ntirho luya hinkwawo a kuri yini ? 
Leswi hi nga langutana na swona i swa nkarhi lowu nga hundza . 
Lexi hi xi kanelaka namuntlha i " reproductive cloning " 
Leswi hi swi endlaka laha swi na switandzhaku . 
Leswi hi swi endlaka laha a hi vuxisi . 
Leswi hi swi endlaka sweswi a swi hambananga . 
Lexi hi xi kayivelaka i nhlangano wa avnhu . 
Lexi hi xi lavaka laha i " subsidiary " 
Lexi hi xi kanelaka sweswi i gezi . 
Lexi hi vulavulaka ha xona i nkoka lowu engeteriweke . 
Hambiswitano , lexi hi nga xi endlaka i ku ringanyeta . 
Leswi hi nga swi endlaka ku antswa swin'we , a hi swi endleni . 
Leswi hi swi endlaka kutani , swi fanele ku endliwa ku antswa . 
Leswi hi nga na swona eka nkarhi wa sweswi i ku tiyimisela swinene . 
Lexi hi na na xona emahlweni ka hina i ntwanano . 
Leswi hi nga swi endla laha namuntlha swa soleka . 
Lexi hi nga na xona laha i xiyimo lexintshwa . 
Lexi hi nga na xona laha i mhangu ya mbangu . 
Lexi hi nga na xona sweswi i ndzulamiso . 
Lexi hi faneleke ku xi endla i ku ya emahlweni no vulavula . 
Leswi hi faneleke ku swi endla swi hlamuseleka hi ku olova . 
Lexi hi faneleke ku xi endla i ku endla leswaku nawu wu va wa manguva lawa . 
Lexi hi faneleke ku xi endla i ku fikelela mpfumelelano . 
Lexi hi nga fanelangiki ku xi endla i ku miyela . 
Lexi hi xi lavaka laha i endlelo ro angarhela . 
Lexi hi xi lavaka i mpfumelelano wo hetiseka wa misava hinkwayo . 
Lexi hi xi lavaka i makete wo fana wo kala swiphiqo . 
Lexi hi xi lavaka i ku swi lava ka va swa tipolotiki na vutiyimiseri . 
Lexi hi xi lavaka sweswi i ku ghingirika na ku hundzuleka . 
Lexi hi faneleke ku xi fikelela i vun'we lebyi hetisekeke . 
Leswi hi swi lavaka , hambiswiritano , i tiphurojeke to tala letitsongo . 
Lexi hi xi lavaka sweswi i xitori xa humelelo . 
Lexi hi xi susumetaka i ku hundzuluxa mavekele ya marito . 
Lexi hi xi lavaka i qhingha ro angarhela . 
Lexi hi lavaka ku xi vona vurhangeri bya misava . 
A kuri tihi timhaka ta nkoka swinene eka leti ? 
Xana vufambisi bya hofisi ya matsalana byi ta vumba hi swirhi swihi ? 
Xana ku tumbuluxa ka gezi ku ta khumbeka hi ndlela yihi ? 
Xana ku khumbeka ka fambiselo leriya ku ta va yini ? 
Xana switandzhaku swa sweswo swa nkarhi wo leha ku ta va yini ? 
Ku ta humelela yini eka nkanerisano mayelana na ritiyi ? 
Vana switandzhaku eka vanhu nale ka ikhonomi hi swihi ? 
Hi ta endla yini loko ko tekiwa magoza ? 
A kutava yini mbuyelo wa sweswo ? 
A hi ta endla yini eka xiyimo xo fana na lexi ? 
Leswi u swi kombelaka a swi koteki nakatsongo . 
Leswi u nga swi vula namuntlha i ntiyiso . 
I yini ekuheteleleni lexi faneleke ku endliwa ? 
Ekuheteleleni , i yini mhaka leyikulu laha ? 
Vamanana na vatatana , xana leswi swi mayelana na yini ? 
Xana ku sele yini leswaku hi xi endla kutani ? 
Xana mbuyelo wa nghangiso lowu i yini kutani ? 
Xana i yini rimba ra matirhele lamanene kutani ? 
Xana i yini nhlamuselo wa xivutiso kutani ? 
Xana hi fanele ku endla yini sweswi kutani ? 
Xana xirhangana xa murhumiwa a kuri yini kutani ? 
Xana hi yihi ndlelaleyinene yo ya emahlweni kutani ? 
Hambi ntsengo ku ri vungani , wu le henhla . 
Hi nga langutela ku vona mimbuyelo rini ? 
U tiyimisele ku simeka nhlengeletano leyi rini ? 
Hi ta sungula rini minkanerisano ya vona ? 
U ta ya xi kuma kwihi ? 
Hi ya kwihi ku suka eka swiyimo swa hina ? 
Hi fanele ku tirhisa mali kwihi ? 
Nxaniso wa vana hi swa masangu wu sungula kwihi ? 
Xi kwihi xivilelo xo fana xa leswinene ? 
Ku boxa ndzima ku kwihi eka xiviko xa ku humelela ? 
Ndzingano lowunene wu kumeka kwihi ? 
Wu kwihi ntiyiso eka leswi hinkwaswo ? 
Hi fanele ku ya kwihi eka nkarhi wo leha ? 
Xana wu kwihi , xikombiso , nawu lowuntshwa wo nyika swiharhi swakudya ? 
Xana u yime kwihi kahle-kahle eka leswo ? 
Hambi i vugevenga , leyo i mhaka yin'wana . 
Hambi swi lulamile , i mhaka yin'wani. 
Leswi hi fikisaka eka mhaka ya vunharhu : ku landzelela swileriso . 
Xana i fambiselo ro fana ra matiko mambe na vusirheleli rihi lero ? 
Hi swihi switirhisiwa leswi hi faneleke ku swi hlanganisa ? 
Hi xihi xona naswona ku ta va xihi ? 
Leswi nga riki mhaka yo biha nakatsongo . 
Leswi hambanaka swinene no sungula nchumu wuntshwa . 
Hikokwalaho ndzi nga taka ndzi nga ha vuli nchumu . 
Hikokwalaho xiviko xi nga kotiki ku swi kanela . 
Hikokwalaho hi tsandzekaka ku tirha handle ka xona . 
Hikokwalaho hi titwaka hi ndlela leyi . 
Ku fanele ku tekiwa magoza wahi eka xiyimo lexi ? 
I mintlawa yihi leyi nga tsandzeka ku pfumelelana na swona ? 
I qhinga rihi kutani , leri hi lavaka ku ri amukela ? 
Hambiswiritano , hi langutane na matlhelo yo hambana . 
I va mani vanhu lava hi vulavulaka hi vona ? 
I mani loyi a tshemba leswaku a xi nga hakeleriwi ? 
I mani a nga va na xiave eka ntlangu lowu ? 
I mani laha , loyi a chavaka rito ra vanhu ? 
I mani a nga ta hakelela leswi ? 
I mani a nga ta teka vutihlamuleri byo chuchisiwa ? 
I mani loyi a lavaka ku komba vun'we ? 
I mani a seketelaka kngu ? 
I mani kumbe i yini lexi faneleke ku soriwa mayelana na leswi ? 
I mani a yimelaka yuro eka xiteji xa matiko ? 
I mani a nga ta kota ku nyikela hi vukorhokeri lebyi ? 
I mani a nga ta vuyeriwa eka leswi naswona njhani ? 
I mani a nga ta ta emahlweni a vulavulela ku seketela ? 
I mani a ta fanela ku kuma mali leyi , kutani ? 
I mani a nga ta veka valanguteri tihlo ? 
I mani a nga ta teka xiboho mayelana na xipimo ? 
I mani a nga ta hakelela leswo ? 
I mani a nga ta vulavulela komiti ? 
I mani a nga ta vulavula a kanetana na kungu ? 
I mani a nga tsakelaka ku vulavulela ku seketela ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga teki xiboho sweswi ? 
Hikokwalaho ka yini hi enerisiwi hi ntwanano lowu fikeleriweke ? 
Hikokwalaho ka yini ndzi ku mfuwo i wa nkoka ? 
Hikokwalaho ka yini se hiri na minongonoko yo tala ? 
Hikokwalaho ka yini hi lava swiletelo leswintshwa swa mafambiselo ya swa ikhonomi ? 
Hikokwalaho ka yini hi lava nghangiso lowo ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga nyiki nhalyo ya swihoxo ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga endli njhekanjhekisano lowu pfulekeke ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga veki xiyimo xo olova ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga teki swiboho leswi faneleke ? 
Hikokwalaho ka yini hi nga lavi ku swi tirhisa ? 
Hikokwalaho ka yini ha ha pfumelela leswaku leswi swi humelela ? 
Hikokwalaho ka yini u ehleketa leswaku leswi swi fanele ku cinca ? 
Hikokwalaho ka yini a nga lavi ku n'wi vona ? 
Hikokwalaho ka yini xi ka xiyimo xo herisiwa . 
Hikwalaho ka yini swi fanerile ku humelerisa xiviko lexi ? 
Hikwalaho ka yini lexi xiri xin'wana xa swilo swa nkoka ? 
Hikwalaho ka yini leswi hi swi endlaka sweswi swiri matimu ? 
Hikwalaho ka yini xi fanele ku va dyondzo eka hina ? 
Hikwalaho ka yini xi fanele xi endla swin'wana ? 
Hikwalaho ka yini hi fanele kunga tsaki hi leswi ? 
Hikwalaho ka yini a swi fanerile ku antswisa xileriso lexi ? 
Hikwalaho ka yini a xi nga kumeki evanhwini ? 
Hikwalaho ka yini vangataka va nga fambisani na leswi ? 
Hikwalaho ka yini , kahle-kahle , u lava ku endla leswi ? 
Swi ta koteka ku xixima swiboho sweswo xana ? 
Sxana xi ta swi katsa eka nghangiso lowuntshwa ? 
Xana xexo xitava xiphemu xa phakeji ? 
Xana sweswo a swi nga kombisiwi ka mpimanyeto ? 
Xana njhekanjhekisano wu ta swi kota ku ya mahlweni ? 
Xana ku tava kuri ni xileriso kumbe xinawana ? 
Xana ku tava na minongonoko leyi fananisekaka ka mundzuku ? 
Xana swiviko leswi swi ta kumeka eka inthanete ? 
Xana hi leswi swi nga tava xiswona ni le ku endleni ? 
Xana hi ta swi kota ku endla leswi kumbe e-e ? 
Xana hi ta vula ku ina kumbe e-e eka leswi ? 
Xana u nga endla tano hi xihatla ? 
Xana u ta languta na mhaka liya ? 
Hi xichavo lexi mi faneleke , sweswo swi hoxeke ngopfu . 
Hi mpimanyeto lowu ndlandlamuxiweke hi nga endla sweswo . 
Hi ku sola loko , ndzi ta vhotela . 
Ha sweswo , vamanana na vatatana , ndzi ta fika emakumu . 
Hi maendlelo lamantshwa , sweswo swi fanele ku papalatiwa . 
Swin'we na vona , hi kongome khombo lerikulu . 
Hi xileriso lexi , hi lava ku cinca sweswo . 
Hi ku tekela leswi enhlokweni , hi khensa swinene . 
Hi ku tekela leswi enhlokweni , hi pfumelelana na xikombelo lexi . 
Hi ku tekela leswi enhlokweni , hi seketela xiboho . 
Hi maendlelo lawa , ndzi pfumelelana na xiviko . 
Ku khomelela nseketelo wa nkoka i vugevenga ehenhla ka vumunhu . 
Ku ya hi rimba leri , mpfuno wa timali hi wona xibobo . 
Handle ka pfumelelano , ku nge vi naku humelela . 
Handle ka mpimo wa le henhla , a swi nge tirhi . 
Handle ka sweswo , ku tava hava xitshunxo . 
Handle ka leswi , makete wa xiyenge xexo wu nge tirhi . 
Handle ka leswi , ndzi ta va hava nhloko-mhaka ya mpimanyeto . 
Handle ka wena a hi tava hi ngari lani sweswi . 
Handle ka wena , leswi a swi tava swi nga kotekangi . 
Vavasati na vantshwa hi vona va khumbhekeke swinene 
Vavasati va hlawuriwa hi tlhelo ro fikelela swa vulombisi . 
Vavasati va tirhe swinene ka lembe xidzana leri . 
Vavasati vaha xanisiwa hi swa xihlawuhlawu emintirhweni . 
Vavasati , ngopfu ngopfu , va khumbheke swinene hi leswi . 
Ntirho ka ndhawi leyi se wa nonoha . 
Ntirho wu sungurile nile ka mhaka leyi . 
Ntirho wo sivela xihlawuhlawu wu yimile . 
Vatirhi va fanele ku nyikiwa vusirheleleki bya xiyimo xale henhla . 
Tiawara to tirha ti ta fanela ku olovisiwa na tona . 
Vuxaka byo tirhisana , hi leswi swi nga xiswona . 
Ku tirha na wena a kuri ntsako hakunene . 
Vavasati lava tirhaka a hi vona xivangelo xo kala ka mintirho . 
Misava yi xava no xavisa nhundzu hi xikongomelo xo lwa na vusiwana . 
Ku tlula sweswo , va ngava vari vona vavangi va nthyakiso wa moya . 
A nga ta pfumelelana na mina ka sweswo ? 
A swi tava swi ve hi ndlela yin'wana ! 
A wu tava u pfumelelane na wona nghangiso luya ? 
U nga swi tsala hansi naswona sweswo , ndza ku kombela ? 
Ina-Ku laveka leswaku ku va na ku chuncheka . 
Ina hakunene , hi lava vuxavisi bya swa mabindzu lebyi katsaku vanhu hinkwavo . 
Ina eka switshunxo swo tisa ku rhula eka swiphiqo swa tinxaka hinkwato . 
Ina ha endla , kambe kungari hi tindlela hinkwato . 
Ina , ni pfumelelana na ku ringanana ka vutirhisani ! 
Ina , ndzi seketela vukala-xihundla lebyi engetelekeke . 
Ina , ndzi ta komisa hilaha ndzi nga ta swi kota ha kona . 
Ina , a ndzi ta tsakela ku hlamusela sweswo . 
Ina , naswona va sungurile ku endla tano . 
Ina , nkateko wa kona xinawana se xi singule ku tirhisiwa . 
Ina , u tiva leswi a vulavulaka hi swona . 
Ina , swi na nkoka ku hluvukisa swiyimo swo hlaya swa mafumele . 
Ina , vulanguteri bya swikepe byi fanele ku endliwa . 
Ina , xivutiso lexi i xa vukheta swinene . 
Ina , hi nga swi endla eka xiyimo lexi matlhelo hinkwawo ma nga tava ma ri kona . 
Ina , hakunene hi fanele ku lavisisa vuchaviseti . 
Ina , hi lava nawu wo huma eka matiko mambe lowu kanetaka ku tirhasiwa ka matlhari . 
Ina , hi seketela hi ku hetiseka ku lwisa vukungundzwana . 
Tolo a hi xi kumanga na switsongo . 
Tolo hi ve na njhekanjhekisano hi switirhisiwa swa swa timali . 
Leswi nga endleka tolo swi vange mpfilungano lowukulu . 
Na sweswi a xi se lulamisiwa . 
Kambe i swihalaki swo tala swa merikuri . 
Kambe hi ntiyiso kahari ku kaneta tshunxeko . 
Kambe a ku si fikeleriwa ntwanano mayelana na ku ya emahlweni . 
Kambe hi leswi a hi swi komberile . 
Kambe ku na mikateko swo hlaya eka hina . 
Kambe ka ha ri na swiphiqo endhawini leyi . 
Kambe a kuri na ku fana lokukulu swinene . 
Kambe matiko lawa ma hava mali . 
Kambe lexi a hi xiphiqo , vamanana na vatatana . 
Kambe leswi hi swona leswi u swi endlaka . 
Kambe leswi hi swona hi faneleke ku va hi swi fikelela . 
Kambe leswi a swi nga fanelanga ku vutisiwa . 
Kambe i switsongo swinene leswi humelelelaka mayelana na leswi . 
Kambe vugevenga lebyi kongomisiweke ka vavasati a byi le ku hungutekeni . 
Kambe a hi le ku endleni ka nchumu ku swi cinca . 
Kambe hi fanele ku tivutisa loko leswi swi enerile . 
Kambe leswi hi swi susumetaka swa fikeleleka naswona . 
Kambe , lembe na lembe hi va na xiphiqo lexi fanaka . 
Kambe , ku ve na ku boxa ndzima , goza hi goza . 
Kambe , xexo a hi xona xa nkoka swinene . 
Kambe , leswinga ku humeleleni sweswi i ku tlhelela ndzhaku . 
Hinkwenu mi swi tiva kahle , ndzi hleketa tano . 
U se u tiva xiyimo xa mina emhakeni leyi . 
Swi lava leswaku na tikhampani ti langutana na leswi . 
U vule na leswaku ku cinca ku humelerile . 
U tiyisile hakunene , ndzi khomele futhi . 
U tiyisile kuva u vutisa hi mpimanyeto . 
U ya humelerisa xivumbeko xintshwa . 
A ku langutiwanga wena ntsena ! 
Sweswi u le ku endleni ka nchumu lowu fanaka nakambe . 
U tiyisile kuva u humelerisa xexo . 
U tiyisile , a wuri na timinete tinharhu . 
U tiyisile leswaku lexi hi xona xiphiqo . 
U tiyisile ku swi vula mintlangu ya tipolitiki . 
U endle kahlehi ku humelerisa xiphiqo . 
U mutshama-xitulu wa ntlawa lowu tirhaka . 
Hi n'wina vanhu lava vangaka sweswo . 
Hi wena munhu loyi a lulameleke ntirho . 
U swi tiva kahle leswaku swilo swi tirha njhani . 
U nga swi kota na swona a wu fanele ku aka ehenhla ka ku humelela loku . 
U nga va na ntshembo wa leswaku hi tiyisile . 
U nga eneriseka hi ku humelela loku endliweke . 
U ngava lexi u lavaka kuva xona . 
U nga tiya hi mina ku endla sweswo . 
U nga endla sweswo , ku fana na munhu un'wana ni un'wana . 
Anakanya ntsena mafambisele ma kona lama khumbekaka ka leswi . 
U nga tlanga xiphemu xikulukumba eka leswi . 
Wa swi vona leswaku leswi a swi fanelanga . 
U vula leswaku i kun'we ntsena laha swi kumekaka kona . 
U heta hiku hi fanele ku cinca switirhisiwa . 
A wu na xikhoma-nomo . 
A wu boheki ku tlhela u swi vutisa . 
A wu lavi va tiyimela . 
U hi hlohlotela ku ya mahlweni hi ndlela leyi . 
U pfumale xo xi vula eka mhaka yaleyo . 
A wu ri na nkateko wo nyika ntshunxeko . 
U endle leswi aswi fanerile hinkarhi wa xiphiqo xa timali . 
Hinkwenu ka n'wina mi khumbe timhaka to hlaya . 
U na ntirho wa nkoka mahlweni ka wena . 
U kombele fambiselo leri hlanganeke ra swa ikhonomi . 
U vutise loko ku ri na lava kanetaka . 
U vitane un'we naswona ha pfumela . 
U tsandzekile ku swi vula nakambe . 
U hi nyike tinhlamulo to hlaya . 
U ve ni nhlamulo eka xivutiso xa wena . 
U ndzi tive nkarhi wo leha . 
U tise ku cinca enkarhini lowu hundzeke . 
U endle xihoxo emhakeni leyi . 
Ndza ku khensa hikokwalaho ka xiviko lexi xa nkarhinyana . 
A wu si vula nchumu ehenhla ka timhaka leti . 
Sweswi u vulavule ra vumbirhi . 
U hlawule nawu wa vun'we . 
U na nseketelo wa hina hinkwawo wa swa tipolitiki eka sweswo . 
U na nseketelo wa hina lowu teleke emhakeni leyi . 
U vule leswaku ku hava nxungeto . 
U vule switsongo ngopfu emhakeni leyi . 
U vulavule swo tala hi varimi lavatsongo . 
U fanele ku hlonipha fambiselo ro pfumela ra rixaka . 
U vhote ntsena ka xiphemu xo sungula . 
Wa swi tiva leswaku a ku na swipimo swa maendlele eka swa rihanyu . 
Wa swi tiva leswaku lowu i ntlhontlho wa nkoka . 
Wa swi tiva leswaku hi na nkarhi wutsongo . 
U swi tiva hilaha ndzi swi tivaka ha kona . 
Wa swi tiva leswaku ndzi kongomise kwihi lahawani. 
Wa tiva , swo fanela ku va tano . .  . 
U nga ha vutisa , hikwalaho ka yini swi te tani . 
U vulavule hi nhundzu leyi faneleke ku hangalasiwa . 
U nga vutisa leswaku i mani a rhwaleke vutihlamuleri bya leswi . 
U fanele kuva na xivindzi ka leswi u swi pfumelaka ! 
U fanele ku ya humelela , naswona hi ku navelela swa kahle . 
U fanele ku swi twisisa leswaku i nhlangano . 
U pfumala nkambelo wa ku khumbeka , leswi tekaka nkarhi . 
U fanele ku endla xanchumu naswona hi xihatla . 
U fanele ku endla ku swo tala xandla mayelana na leswi . 
A wu tivi leswaku ku ya humelela yini . 
U humelerise mhaka ya vunyingi bya mbirhixanharhu . 
U humelerise mhaka ya nseketelo wa swa nawu . 
U humelerise mhaka ya nawu wo tivonela . 
U fanele ku tirha ku antswa hi 2008 . 
U rhumeriwa eka nghozi ya mhangu ya swivandla . 
U kongomise eka nhlengeletano ya " nuclear fusion " 
U vule xin'wana lexi ndzi hlulekaka ku xi twisisa . 
U vule leswaku ndzavisiso wu fike makamu . 
U vule leswaku a mi amukele xiboho . 
U vule leswaku a wu nga se teka xiboho . 
U ri u le ku yingiseleni ka vanhu . 
U vula leswaku xi fanele ku nyikiwa papila ra mpfumelelo . 
U vula leswaku ku hava leswi nga ghangisiwa leswinene . 
U vula leswaku a ku nga ha tava na mpfuneto wa timali . 
Wa vona , swa fana nkarhi hinkwawo . 
U fanele ku anakanya hi leswi u faneleke ku swi endla . 
U fanele ku teka goza leri faneleke eka leswi . 
Kutani ke , u fanele ku tlhelela ka nongonoko wa leswi ku vulavuriwaka ha swona . 
Wo fanela ku anakanya hi sweswo . 
U vulavule hi xiboho lexi tekiweke hi 1993 . 
U vulavule hi ku thoriwa , xiyimo xa ikhonomi na nkulo . 
U ndzi byela leswaku kuve ni mbuyelo . 
U twisise kahle leswaku leswi swi mayelana na yini . 
U lava leswi swi va mfuwo wa swa tipolitiki . 
U endle kahle ku swi veka rivaleni emahlweni ka vanhu . 
A wu vulavula hi xikhoma-nomo . 
A wu vulavula hi nkanakano wo titshemba . 
U ta xi kuma nale ka nongonoko wa hina . 
U ta swi twisisa leswaku ntirho lowu i wukulu . 
U ta tshama u ri karhi u tivisiwa hi ta xiyimo . 
U ta tiva swinene hi switandzhaku . 
U ta kuma mbuyelo eka xiviko . 
U tava na vutihlamuleri byo tala ha xona . 
U nge boheki ku yima nkarhi wo leha . 
U ta vona leswaku ku hava xo tlula mpimo . 
U ta fanele ku tiyisisa leswaku xi tirhisiwa hi ndlela leyinene . 
U tirhe u nga karhali ku kuma xitshunxo xo fikelela ku rhula . 
Wena hi wexe u vule mhaka ya minhlawulo . 
Wena hi wexe u vule leswaku nkarhi wu le ku fambeni . 
Wena , hambiswiritano , u tshembe leswaku xiviko a xi amukeriwanga . 
Xiave xa wena eka leswi xi na nkoka . 
Xivutiso xa wena xita hlamuriwa hinkarhi lowu faneleke . 
Nhlamulo ya wena yi tsandzekile ku tekela sweswo enhlokweni . 
Xikombelo xa wena xi ta langutisisiwa . 
Ntirho wa wena hi lowo tika swinene . 
Zimbabwe ari kotanga ku ya ka xidemokirasi . 
Zimbabwe i xikombiso xo vonaka swinene xa leswi . 
Ku fanele ku kumeka ku ndzingano exikarhi ka ntshunxeko na vun'winyi . 
Ku twisisa xifaniso ku antswa swi ta pfuna swinene . 
Xikombiso xa kahle i fambiselo leri fanaka ra swa vurimi . 
Mhaka leyikulu eka xileriso i xitandzhaku xa swa nawu . 
Kutani nhlayo yo karhi ya swinawana yi fanele ku amukeriwa . 
Hikokwalaho , ku laveka ku cinca eka xileriso xa sweswi . 
Xitatimende lexi twisisekaku xa laveka , naswona hi xihatla . 
Nawu wa matikhomele wa migingiriko yo tigangisela wu fanerile . 
Hikokwalaho , fambiselo ro fana ro tisirhelela a ri kaneriwi . 
Ku fanele ku fikeleriwa ntwanano hi ku hatlisa . 
Nongonoko lowu tiyeke wu taya tiyisisiwa kona kwele . 
Endlelo ro tiya i ra nkoka , tanihi leswi ndzi nga vula . 
Njhekanjhekisano se wu khomiwile hi ta mafambiselo . 
Xiboho se xi tekiwile emhakeni leyi . 
Xipimanyeto lexi ngheneleleke mayelana na leswi se xi rhumeriwile . 
Xileriso xi fanele ku nghenisiwa eka huvo yo endla milawu ya tiko . 
Ku hambana exikarhi ka leswimbirhi a ku nga seketeleki hi ntiyiso . 
A ku laveki endlelo ro sindzisa laha . 
Nhlengeletano ya vanyikeri yi fanele ku khomiwa vhiki leritaka . 
I mhaka , na wena wa tivonela hi wexe . 
Mhaka yo hetelela mayelana na swirhangana swa ikhonomi na swa vanhu . 
Kungu ro sungula a se ri endliwile hi 2004 . 
Kungu leri endliweke ximfumo ri ta nyikiwa ku nga se fika ximumu . 
Xivutiso xa vumune xi fambelana na xiphiqo xa vukanganyisi . 
Rimba ra xileriso a hi leswi hi lavaka swona kahle-kahle . 
Ndzhundzhuluxo wun'wana wu andlariwele ntshamo lowu landzelaka . 
Ku ya hi ku vona ka hina , ku fikeleriwile ndzinganiso lowunene . 
Hi minkarhi yo tala xilo xa kahle a hi xona lexinene . 
Se ku vuriwile swo tala mayelana na leswi . 
Ku vuriwile swo tala mayelana na vukala-tlhelo bya xithekinoloji . 
Ku tsariwile swo tala mayelana na nhlokomhaka leyi . 
Ka ha fanelel ku hluvukisiwa swo tala . 
Ka hari na ntirho wo tala lowu nga hi yimela . 
Ka hari na swo tala leswi faneleke ku endliwa laha . 
Ntirho wo tala wu ye eka xiyimo lexiya . 
Nhlayo leyikulu ya leswi nga sunguriwa yi endliwile . 
Mintirho yo tala yi nga tumbuluxiwa laha . 
Nhlayo yo tala ya leswi yi hundzela embangwini . 
Ntlangu wa nsariso wu ta endliwa hi ku famba ka nkarhi . 
Nhlangano exikarhi ka leswimbirhi wu fanele ku simekiwa . 
Switsongonyana a swi ta va swi fikelele swo tala . 
Riendzo ro leha i ntirho wo tala . 
Ku fikeleriwe swo tala eka minkanerisano ya sweswi . 
Ku vulavuriwile swo tala mayelena na ku humelela . 
Swo tala swi fanele ku endliwa eka xiyimo xa rixaka . 
Mintirho yo tala leyinene se yi endliwile . 
Se ku vulavuriwe swilo swo tala leswinene . 
Swi teke nkarhi wo tala na matimba . 
Ku vuriwile timhaka to tala ta nkoka . 
Tshunxeko lowukulu eka leswi wu amukeriwile . 
Mpfumelelo wo lava ku rhula etikweni ra hina . 
Ku laveka ndzavisiso wa makete eka mhaka leyi . 
Ndlela yo landzelerisa yi laveka swinene sweswi . 
Nhweti leyi nga hela a hi njhekanjhekisana hi ku dlayiwa ka van'wamahungu . 
Ku laveka mpfumelelano lowuntshwa ku fikelela xikongomelo lexi . 
Ku fanele ku hluvukisiwa xitirhisiwa xa swa timali lexintshwa . 
Nsusumeto lowuntshwa eka vuxaka bya hina i wa laveka . 
Endlelo lerintshwa ri fanele ku tsariwa ehansi . 
Ku na timhaka ta nkoka to hlaya laha . 
Ku laveka mimpimanyeto yo hlayanyana loko swi te tani . 
Ndzi ehleketa leswaku ku humelerisiwile timhaka to hlayanyana . 
Ku na nhlayonyana ya tiphurojeke to karhi leti nga ku endliweni . 
Magoza lama yo talanyana se ya tekiwile . 
Vunyingi bya n'wina byi vulavule mhaka yo kambela . 
Ntwanano wa ku rhula i xilaveko xo sungula xa ntirhisano eka swa ikhonomi . 
Xiboho xa ku rhula hi xona xikongomelo xa hina xa le henhla swinene . 
Ku fanele ku fikeleriwa xiboho xa swa tipolotiki emahetelelweni . 
Va fanele ku kumeriwa xiboho xa swa tipolotiki . 
Se ku laveka leswaku ku kumiwa xiboho xa swa tipolotiki hi ku hatlisa . 
Xipimelo xa makete wa madzana ya tibiliyoni ya tiyuro . 
Kotara ya vaakitiko yi tshama ematikweni man'wana . 
Ku laveka ku cinca lokukulu ka pholisi ya swa 
Swi lava ku tirhiwa hi matimba ku fikelela nhlengelo . 
Ku laveka ndzinganiso lowu twisisekaka eka xiyenge lexi . 
Ku hunguteka ka mpimo wa ntswalo , tanihi leswi na wena u nga vula ? 
Hikokwalaho , ncinco wa mhaka leyi a wu laveka . 
Ku karhi ka njhekanjhekisaniwa hi xiviko xa mayelana na swihlala . 
Ku endliwile xikombelo lexi murhumiwa a nga xi pfumela . 
Xiboho xi kona , kutani se xi fanele ku tirhisiwa . 
Ku ta laveka ndzulamiso wa vonelo ra swa timali . 
Xiyenge xa vumbirhi i ntirhiso wa swa xithekinoloji leswintshwa . 
Mhaka ya vumbirhi i nhlangano na fambiselo ra muganga . 
Mhaka ya vumbirhi hi leya vhoti ya vunyingi bya mbirhi-xa-nharhu . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba xiyimo xa matiko lama ya ha hluvukaka . 
Mhaka ya vumbirhi i nhlamuselo ya makete . 
Hambiswiritano , ku fanele ku tiyisiwa mhaka ya ndzingano . 
Nandzelelano wa milawu yo fuma yi ta engetela eka leswi . 
Endlelo ro tiya mayelana na vukanganyisi na rona i ra nkoka . 
Masungulo lamanene se ya kumeka eka mfumo . 
Mfumo i xitirhisiwa xa vaakitiko hinkwavo . 
Ku ringanyetiwa nkarhi wa ncinco wa malembe yo ringana mune . 
Ku vangiwe ku onhakala lokukulu swinene . 
Ku andlariwe mindzhundzhuluxo yo tala swinene . 
I xiyimo xo twisa ku vava , ku ya hi mina . 
Ku vhota i endlelo leri tolovelekeke eka xidemokirasi . 
Hiloko vhoti yi yisiwa eka tsalwa ro sungula . 
Ku vhotiwa mayelana na mindzhundzhuluxo mundzuku . 
Rixaka hinkwaro rile khombyeni ro lahleka . 
Ku ta nyikiwa nhlamulo ya xivutiso leyi tsariweke . 
Ehenhla ka hinkwaswo , nandzu lowu wu fanele ku langutisiwa . 
Hambiswiritani , ehenhla ka swona hinkwaswo njhekanjhekisano lowu wu na xilo xin'we xa nkoka . 
Ehenhla ka hinkwaswo , hi seketela mhaka ya ntwananiso . 
Ehenhla ka hinkwaswo , a hi lavi maphorisa ya mahungu . 
Ehenhla ka hinkwaswo , hi fanele ku fikelela ndlela yo basisa yo pfumala nthyakiso wa moya . 
Ku hava nchumu lexintshwa lexi endliwaka hi ntiyiso . 
Ku hatlisisa glilobalazexeni i mhaka ya vutomi . 
Amukela xiyimo na ntiyiso , swa fana ! 
Ku amukela mpimo wa makhomele i tlhelo rin'wana ra mhaka . 
Mfikelelo eka nhlanganiso wa vutleketli bya gezi i swa nkoka . 
Mfikelelo wa matsalwa na swona i mhaka yo ma kuma . 
Ku ya hi vutivi bya hina , leyi a hi yona mhaka . 
Ku ya hi vutivi bya murhumiwa hi yexe , leswi swi tirha laha . 
Ku ya hi vukorhokeri , ku na tlhanu wa vona . 
Hi vhotele vunyingi bya tindzimana ku ya hi leswi lavekaka xiswona . 
Ndzi kombela nseketelo wa wena nakambe . 
Ndzi tshemba leswaku hi nga kanerisana hi timhaka leti . 
Ntirho lowu wu fanele ku nyikiwa nkarhi swinene . 
Xikombelo xo hlayisa gezi na xona xa amukeriwa . 
Hi pfumelelana na swin'wana swa leswi susumetiweke hi ya murhumiwa . 
Ku humeleriwile , kambe ka hari na leswi kayiveleka . 
Mighingiriko eka xiyenge lexi yi fanele ku va ya nkoka swinene . 
Ku laveka mighingiriko eka nkarhi wa sweswi . 
Makungu ya mighingiriko ya fanele ku twisiseka , naswona ehenhla ka sweswo hinkwaswo ya fanele ku tiya . 
Ku fanele ku tekiwa magoza ehenhla ka tikhamphani leti . 
Ku fanele ku tekiwa magoza yo kucetela ndlela leyinene ya mahanyelo . 
Ntoloveto hi xiviri a wu enerisi . 
Ku fanele ku endliwa ntirho wa ntiyiso hi mali leyi . 
Kahle-kahle a swi vuriwanga leswi ndzi nga swi vula . 
Kahle-kahle a ndzi lava ku endla mbulavulo wo hambana swinene . 
Kahle-kahle vito ra xileriso lexi ri vula hinkwaswo . 
Ehenhla ka leswi , i ku nonohwa ku endla xikweleti . 
Ehenhla ka leswi , xiyenge xa ndzingelo xi le ka nkanakano . 
Ntlhandlekelo wa mali a wu nga koti ku nyikiwa eka nkarhi lowutsongo . 
Ku amukela swinawana a swi cinci muxaka wa andziso . 
Xikombiso , Afuganisitani i mhaka leyikulu sweswi . 
Matiko ya Afrika sweswi ya pfumala gezi leri endliwaka hi switirhisiwa swa ntumbuluko . 
Matiko ya Afrika ya fanele ku tirha swin'we ku hlanganisa vumundzuku bya vona . 
Emahetelelweni , ku hlayiseka ka vana i nchumu wa nkoka swinene . 
Emahetelelweni , vunghana a byi fanelanga ku tekeriwa ehansi . 
Emahetelelweni , i xitori lexinene ku xi hlaya . 
Emahetelelweni , a kuri ntlawa wa mina lowu nga xi kombela . 
Emahetelelweni , xiphiqo a hi xona xa andziso . 
Emahetelelweni , nawu wa " subsidiarity " wu tirha minkarhi hinkwayo . 
Emahetelelweni , lembe ri le ku heleni . 
Emahetelelweni , a kuri hava . 
Emahetelelweni , va yi sayinile . 
Emahetelelweni , leswi i mpfumelelano , ku ngari leriso . 
Emahetelelweni , a hi va kumi . 
Emahetelelweni , hi swi vonile leswi eka nkarhi lowu taka . 
Emahetelelweni , i yini lexi nga ta humelela loko swi nga ri tano ? 
Endzhaku ka sweswo , swi ta lava ku ehleketiwa nakambe . 
Endzhaku ka sweswo , nkarhi wa fika leswaku va teka xiboho . 
Endzhaku ka sweswo , hi pfumerile leswaku leswi swi ta herisiwa . 
Nakambe , ndzi vula leswaku xiviko lexi a xi pfuni . 
Nakambe , ndzi pfumeleleni ndzi vuyelela ku khensa mighingiriko leyi . 
Nakambe , leswi i swa nkoka swinene eka xiyimo lexi . 
Nakambe , ku hava swin'wana leswi ndzi nga swi engetelaka . 
Nakambe , leti i timhaka leti hi nga tava hi ti kanela . 
Ku ya hi xiyimo lexi , hi fanele ku tivutisa swivutiso swimbirhi . 
Malembe na rimbewu swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Nongonoko wa 2000 wu nga nyika mpfuneto lowukulu eka leswo . 
Mpfumelelano wa ha ta fikeleriwa eka leswin'wana . 
Vurimi hi yin'wana ya tindlela to fikelela leswi . 
Hambiswiritano , vurimi i mhaka yo pfumala matimba eka xiboho lexi . 
Mpfuno eka vulavisisi na nhluvuko wu hambanile . 
Mpfuno wu fanele ku ya laha wu lavekaka swinene . 
Mpfuno a wu fanelanga ku hungutiwa hikokwalaho ka swivangelo leswi nga riki swona . 
Moya wa fana emisaveni hinkwayo . 
Swibhalo swa le vuyima-swihahampfhuka swi na xiave lexikulu eka xiyimo lexi . 
Vuyima-swihahampfhuka na byona byi na nkoka eka mhaka yo tumbuluxa mitirho . 
Alibaniya yi kombisile leswaku leswi a hi swona . 
Alibaniya i tiko leri nga lawuleki hi vukhongeri . 
Lexi ndzi nga xi endlaka i ku vuyelela leswi ndzi nga swi vula . 
Lexi ndzi nga xi vulaka hileswaku u tiyisile . 
Lexi ndzi nga xi engetelaka eka leswo i swilo swimbirhi . 
Hinkwavo va pfumela leswaku ku fanele ku va qhinga ra nkarhi wo leha . 
Vana hinkwavo va na mfanelo ya vuhlangi ! 
Vana hinkwavo va na mfanelo ya ndyangu , handle ka xivutiso . 
Tindlela hinkwato ta vuntsumi ti fanele ku tirhisiwa ku fikelela leswi . 
Hi ku angarhela , hi humele emahlweninyana . 
Hi ku angarhela , ndzi kombela swilo swinharhu swo koteka . 
Hi ku angarhela , ndzi ehleketa leswaku mbuyelo wu sasekile swinene . 
Hi ku angarhela , i mhangu endhawini hinkwayo . 
Hi ku angarhela , ku kumiwile ndlela ya le xikarhi . 
Hi ku angarhela , hi fikelele mbuyelo wo enerisa . 
Minhlangano hinkwayo leyi swi tsakelaka yi fanele ku yimeriwa eka rijisitara . 
Swiendlo hinkwaswo swi fanele ku simekiwa eka ndzavisiso wa sayense ya swa ndzingelo . 
Leswi endliwaka hinkwaswo swi fanele ku veka leswi enhlokweni . 
Minkunguhato ya mina hinkwayo a yi vhoteriwanga hi komiti . 
Mindzhundzhuluxo ya mina hinkwayo yi amukeriwile hi komiti . 
Hinkwaswo leswo swa ha fanele ku endliwa . 
Swiendlo hinkwaswo swi fanele ku tekela leswi enhlokweni . 
Hinkwaswo leswi i swilo leswi hi nga pfumelelanaka na swona . 
Minhluvukiso hinkwayo leyi i ya nkoka naswona ya amukeleka . 
Rimhaka leti hinkwato a tiri karhi ti pfurha malembe yo tala . 
Swilo leswi hinkwaswo se swi le tafuleni . 
Swilo leswi hinkwaswo se swi vuriwile . 
Hinkwaswo leswi i xiphemu xa mikateko yo ringana . 
Hinkwaswo leswi swi humelela eka xiyimo xo hlawuleka . 
Hinkwaswo leswi swi vekiwile eka xileriso . 
Hinkwaswo leswi swi fanele ku akeleriwa no antswisiwa . 
Hinkwerhu hi na swikombiso swo tani . 
Hinkwerhu hi fanele ku teka vutihlamuleri bya hina . 
Nyingiso wa hina hinkwawo wu langutane na swivangelo swin'wana swimbirhi . 
Mavandla hinkwawo ya fanele ku tshika madzolonga xikan'we . 
Vanhu hinkwavo va na mfanelo ya swakudya swa rihanyu lerinene . 
Hi swona , sweswi hi nga ya emahlweni na ntirho . 
Hi swona , hi leswi swilo swi nga xiswona . 
Vakhumbeki hinkwavo va fanele ku nghenisiwa eka swiendlo leswi . 
Ku fanele ku kuceteriwa magoza hinkwawo lama yaka tlhelo lero . 
Leswi nga sala i ku swi endla . 
Hambiswiritano , ku ya hi mina hinkwaswo leswi a swi enelanga . 
Hinkwaswo leswi i swa vunene ku ya hi mina . 
Mihlengeletano hinkwayo leyi vuriweke exivikweni ya yelana . 
Tindlela hinkwato to tisirhelela ti lulamisiwile . 
Switirhisiwa hinkwaswo swi lunghisa hi tiko leri rhurhelaka . 
Hambiswiritano , nawu lowu wu fanele ku amukeriwa . 
Hambiswiritano , hi ya twile marito ya n'wina . 
Tidyondzo hinkwato ti komba leswaku leswo swi tano . 
Swivilelo leswi hinkwaswo swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Matiko lama hinkwawo ma khumbekile hi xiboho lexi . 
Swivangelo leswi hinkwaswo swi fanele ku lulamisiwa eka nkarhi lowutaka . 
Swiphemu leswi swa nkoka hinkwaswo swi humelerisiwile eka xiviko . 
Lexi va xi endlaka i ku tumbuluxa lexintshwa . 
Hinkwaswo leswi ndza swi vona eka xileriso lexi kunguhatiweke . 
Hinkwaswo leswi swi ringana na nhlunga-vukosi . 
Hinkwaswo leswi a se swi vuriwile eka swiviko swo rhanga . 
Hinkwaswo leswi swi vange ku ngeteleleka ka vanhu . .  . 
Mahungu lama hinkwawo ma ta kumiwa eka imeyili . 
Hinkwaswo leswi swa kumeka evanhwini . 
Hinkwaswo leswi swi humelela ehenhla ka mhaka ya nkuriso . 
Hinkwaswo leswi swi katsiwile eka milawu leyintshwa yo xupula . 
Hinkwaswo leswi i swa vunene eka mutirhisi . 
Leswi hinkwaswo swi vonaka swi hlamarisa eka mina swinene . 
Hambiswiritano , hinkwaswo leswi swi ta dya mali yo tala . 
Hambiswiritano , hinkwaswo leswi swa papalatiwa . 
Hinkwaswo leswi loko swi hlanganile swi tisa mbuyelo lowunene . 
Hinkwaswo swivandla leswinharhu swi fanele ku pfuneta laha . 
Minkarhi yo tala hi teka vudyuhari tanihi hi xiphiqo . 
Leswi hi nga swi endlaka i ku xi vhotela kumbe ku xi kaneta . 
Leswi hi nga swi endlaka i ku khomelela eka xona . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi mi tsundzuxanyana hi matimu ya kona . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi vula swin'wana mayelana na ku pfumaleka ka ntwanano . 
Xo hetelela , ndzi pfumeleleni ku hundzulukela hala ka vatatana . 
Xo sungula , ndzi pfumeleleni leswaku ndzi vula swiboho swimbirhi . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi vula swikombiso swingari swingani . 
Ndzi pfumeleleni ku engetela katsongo ehenhla ka leswi va swi vuleke . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi vulavula hi timhaka letimbirhi hi ku cincana . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi hlamula swivutiso switsongo swo karhi . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi nyika miehleketo ya mina eka timhaka titsongo to karhi . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi nyika miehleko ya mina eka timhaka tin'wana . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi tiyisisa swilo swimbirhi eka nhlangano lowu . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi hlamusela swivangelo swa vhoti ya mina . 
Ndzi pfumeleleni ku heta hi ku vula mhaka yin'wana yin'we . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi mi nyika timhaka na tinhlayo . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi humelerisa timhaka titsongo . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi tshikelela swiphemu swimbirhi swa xiviko . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi vula swin'wana mayelana na leswi . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi vula swin'wana swo hetelela . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi xiyaxiya eka nkarhi wa sweswi . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi vula timhaka ta nkoka to hlayanyana . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi vula swikombiso swa nkoka swinharhu swa leswi . 
Ndzi pfumeleleni leswaku ndzi vula swiphemu swimbirhi mayelana na leswi . 
Ndzi pfumeleleni ku tshaha ku huma eka xin'we xa swiviko leswi . 
Ndzi pfumeleleni ku angula eka swin'wana swa leswi nga vuriwa . 
Ndzi pfumeleleni ku yelanisa na timhakanyana titsongo . 
Ndzi pfumeleleni ku vula swin'wana mayelana na swikongomelo leswi hlanganeke . 
Ndzi pfumeleleni ku sungula hi ku vula mavonelo ya swa xipolotiki . 
Ndzi pfumeleleni ku sungula hi xikoxo xa nkoka swinene . 
Ndzi pfumeleleni ku hundzulukela eka mindzhundzhuluxo hi yin'we-yin'we . 
Ndzi pfumeleleni eka nhlangano lowu , ku vula swilo swimbirhi . 
Hikokwalaho , ndzi pfumeleleni ku khumba leswi kantsongo . 
Pfumelelani makete ku tilawula eka xivandla lexi . 
Endzhaku ka malembe yo ringana 10 , se ha xaniseka . 
Katsongo xirho xin'wana na xin'wana xi vulavurile mayelana na leswi . 
Se ku na vumbhoninyana bya leswaku leswi swa humelela . 
Naswona , xiyimo xi fanele ku tshama xi ri karhi xi kambisisiwa . 
Ndzi fanele ku twisisa leswaku leswi a swi amukeriwi ? 
Ndzhundzhuluxo wa 141 a wu twisiseki eka mabindzu lamatsongo na yale xikarhi . 
Ndzhundzhuluxo 15 wu fanele ku ariwa hi ku hetiseka . 
Mindzhundzhuluxo yi amukeriwile eka xiyenge xa tshunxeko . 
Exikarhi ka swona i mhaka ya vulawuri bya nxungeto . 
Amsterdam yi hi yisa emahlweni hi tindlela to hlayanyana . 
Ku fikeleriwe mpfumelelano eka mavonelo ya swa timali . 
Ku fikeleriwe mpfumelelano eka mpimo-hansi ya leswi lavekaka . 
Nkambisiso wa endliwa , kutani ku nga endliwa yini ? 
Nkambisiso wa leswi wa kayivela eka xiviko . 
Nhlahluvo wa swa vutshunguri wa lembe na lembe i ndlela leyinene yo ya emahlweni . 
Nkambisiso wu ta endliwa ku nga ri khale . 
Xilulamisi lexinga riki na nchumu a xi na ntirho eka hina . 
Xiviko xo pima xi fanele ku nyikiwa hi 2004 . 
Xikombiso xa leswi i maendlela yo hambana yo ringanisa . 
Mutokoti u hlele mpfumelelano lowu . 
Mhaka ya nkoka yi fanele ku lulamisiwa hi komiti . 
Xiviko lexi nga helelangiki a xi nge tlheriseriwi ka komiti . 
Vuxiyaxiyi lebyi endliweke laha , na kun'wana kambe . 
Naswona ndza tshemba leswaku hi ta humelela ! 
Naswona ndzi karhatekile hi nkopiso eka xivandla lexiya . 
Naswona ndza tshemba leswaku ku hava khombo eka leswo . 
Naswona ndza tshemba leswaku hi twe mimbulavulo hinkwayo hi u enela . 
Naswona , ndzi vhotile ku kanetana na kungu . 
Naswona ndzi lava ku ku tsundzuxa leswaku . .  . 
Naswona ndzi ehleketa leswaku lexi i xitsundzuxo xa nkoka . 
Naswona ndza tivutisa loko lexo kuri xilo lexinene . 
Naswona a ndzi ta ku kombela ku ndzi tiyisela . 
Naswona ndzi lava ku tshikelela rito"tiveka" 
Naswona maendlele man'wana na man'wana ya fanele ku langutisa eka nkarhi lowu taka . 
Kutani xo hetelela , a hi lavi mfumo wo nga riki na nkoka . 
Mayelana la leswo , kahle-kahle hi lava mbulavurisano wa vatholi na minhlangano ya vatirhi . 
Mayelana na leswi , nhlangano wu fanele ku hundzuluxiwa . 
Naswona u ve xikombiso eka hina hinkwerhu . 
Naswona laha a ndzi vulavuli hi vahlampfa va swa tipolotiki . 
Naswona laha mpfuno wa swo aka wu fanele ku va na xiave . 
Kutani laha hi kanela nongonoko wa rimba wa vuntlhanu . 
Kutani laha , swi le rivaleni , ku ta mhaka ya vana . 
Naswona u swi tivisa ku yini leswaku swi le hansi ? 
Kutani loko swi ri tano , leswi swi vangiwa hi vanhu lavo tala . 
Kutani loko swi ri tano , mavonelo ya wena ya swona hi wahi ? 
Kutani loko hi nga endli sweswo swi ta endliwa hi mani ? 
Kutani kahlekahle , i mani a nga ta vuyeriwa eka leswi ? 
Naswona hi ntiyiso , hi leswi swi langutekisaka xiswona namuntlha . 
Naswona ku va ku endliwa sweswo , hi dinga mali . 
Naswona eka maendlelo , ntwanano a wu kali wu tiyisisiwa . 
Naswona hakunene i vutihlamuleri bya xona ku endla leswi . 
Naswona tikhampani ta matiko ti na xiave lexikulu eka leswi . 
Naswona i swa nkoka leswaku a hi fanele ku sivela sweswo . 
Naswona a ro va ntsena khombo ro katsa vana . 
Naswona swi vonaka onge sweswo hi swona swi nga ta humelela . 
Naswona xo hetelela , hi ta fanela ku teka vutihlamuleri bya hina . 
Naswona ku nga ri ku i swa nkoka eka mitlawa himimbirhi . 
Naswona a ku humelelanga swo tala eka mhaka yeleyo . 
Kutani hi ta eka ndhawu ya dzolonga . 
Kutani i ntiyiso swi hi eka ntshikilelo . 
Naswona i ntiyiso a hi fanelanga ku rivala timfanelo ta ximunhu . 
Kutani se ndzi hlamala mayelana na khwaliti ya tinhlayohlayo . 
Kutani swi tano hi nkayakayo wa swa ikhonomi wa sweswi . 
Kutani sweswo nkarhi wo leha hilaha hi nga tsundzukaka hakona . 
Kutani sweswo hi wona kwatsa , nxungeto lowu ndzi wu vonaka . 
Naswona xexo i xin'wana lexi ndza ha riki ku xi laveni . 
Naswona sweswo hi swona leswi xiphiqo xa sweswi xi humaka eka swona . 
Naswona sweswo hi leswi hi faneleke ku tirhana na swona . 
Naswona hi xona xivangelo xa ku va mbuyelo wu nga koti ku enerisa . 
Naswona hi xona xivangelo xa ku va xivutiso lexi xi ri xa nkoka swonghasi . 
Naswona hi xona xivangelo xa ku va na hina hi lava monopoli . 
Naswona sweswo hakunene swi fanele ku vekiwa erivaleni swinene . 
Naswona sweswo swi karhata mina na ntlawa wa mina swinene . 
Naswona nkoka wa ku tivekelela swinawana naswona swi fanele ku tshikileriwa . 
Naswona vanhu va swifundza swin'wana va lava swo fana na swona . 
Kutani ku na ku hungutiwa ka ntshunxeko wa swa mahungu . 
Naswona ku na ku lwa na vugevenga bya matiko . 
Naswona ku na mhaka hinkwayo leyi rhendzelaka ku lebula ko yelana na swa mbangu . 
Naswona ku na tindlela timbirhi ntsena to endla leswi . 
Naswona ku nge vi na xivangelo xo twala xa leswi . 
Naswona ku vile na swikombiso swimbirhi swo tiveka swa leswi . 
Ku na nandzelelano wa timhaka tintshwa ta vugevenha . 
Naswona ku na khombo ra ku va na xihlawuhlawu . 
Naswona ku na swin'wana nakambe hi nga fanelangiki ku swi pfumelela . 
Naswona va fanele ku xiximiwa eka nkarhi lowu . 
Naswona xa vunharhu , i xin'wana xa ku tsandzeka ka tiinsitithuxini ta hina . 
Naswona xa vunharhu , hi fanele ku endla yini eka nkarhi lowo leha ? 
Naswona ku hlanganisa loku ku ya emahlweni ku va ka nkoka . 
Naswona leswi hi swona hi swi endlaka namuntlha . 
Naswona leswi hi swona kahle leswi hi faneleke ku swi papalata . 
Naswona leswi hi swona kwatsa , xin'wana xa swivandla swo va na swiphiqo . 
Naswona leswi hi swona kahlekahle leswi hi lavaka ku swi endla . 
Naswona leswi i swin'wana leswi ndzi lavaka ku swi tshikilela . 
Leswi swi tano emisaveni hinkwayo . 
Naswona hinkwerhu ha swi tiva leswaku a swi bohanile eka swa tipolitiki . 
Naswona hinkwerhu hi tiva leswaku hiwahi matiko lawa swi ma khumbaka . 
Naswona hi endla sweswo , hi swi amukerile sweswo 
Naswona hi ta vhota hi vunyingi byo olova . 
Naswona hi nga fikelela leswi ntsena hi ndlela leyi . 
Naswona hi na xiletelo lexi nga hundzuriwa xinawana . 
Naswona hi byeriwile leswaku hi swi endlisa kuyini . 
Naswona a hi si fikelela mbuyelo wolowowo hetelela . 
Naswona hi fanele ku xiya hi vurhon'wana ku navela ka vatirhisi . 
Naswona hi fanele ku endla leswi emisaveni hinkwayo . 
Naswona hakunene hi ta fanela ku swi veka nakambe . 
Se macukumetelo ya malakatsa ya nyutliliya wona ke ? 
Naswona hina yini laha mahlweni ka hina ? 
Se xitshunxo xa hina eka leswi hinkwaswo i yini ? 
Naswona hina mfanelo muni yo endla leswi ? 
Se xitandzhaku xa leswi hinkwaswo xi ta va yini ? 
Naswona loko siku relero ri fika , swi va swi hlwele ngopfu . 
Naswona ina , hi na xona xikombamikarhi xo tirha hi xona . 
Kuve ndzi vhota ndzi swi seketela . 
Kuve hi swona hi swi endlaka namuntlha . 
Kuve a hi pfumali matimba eka mhaka leyi . 
Kuve hi na ku hlangana ka matimu khale na matiko lawa . 
Kuve , hi na ku kayivela ka swiendliwa swa mitirho ya swa tihlampfi . 
Naswona u vile u vule swilo swo hlayanyana . 
Naswona u ri hi dinga data yintshwa ya xisayense . 
Naswona loko xi fanele ku lawuriwa , njhani ? 
Naswona , loko swi ri tano , hi ndlela yihi ? 
Naswona , loko swi ri tano , a hi nga xi dingi . 
Naswona , hakunene , swo fana na swona i ntiyiso eka mhaka ya xihoko xa le ngatini. 
Naswona , hi ntumbuluko , a xi naveli ku endla tano . 
Naswona , swi le rivaleni , a hi ntlawa lowu nga lo hlawuriwa . 
Naswona , swi le rivaleni , a hi leswi swi tirhisaka xiswona . 
Naswona , swi le rivaleni , naswona u fanele ku va landzelerisa . 
Naswona , nakambe , xiyimo xi ta va xi nga ri xiwelo . 
Naswona , xa vunharhu , ku na sisiteme yo ahlula mikwetlembetano hi yoxe . 
Naswona , khombo ra kona , xi hakeriwa hi loyi wo tsana ku tlula hinkwavo . 
Angola yi ta joyina loko se yi swi kota . 
Nkambelo wa swifuwo / swihari a yi fanele ku va mhaka leyi nga hundza . 
Nhlayiseko wa swifuwo / swihari na nsirheleleko wa swakudya swi fanele ku va swirhangana swa hina . 
Swiphemi swa nhlayiseko wa swihari / swifuwo kunene a swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Mhaka yin'wana ya masungulo i ajenda ya swa ikhonomi na swa vanhu . 
Mhaka yin'wana yo bohana i xiyimo xa vuthu . 
N'wangulano wun'wana wu ta sunguriwa hi nkarhi lowu faneleke . 
Mhaka yin'wana i mpfumaleko wa mahungu na ku endla swilo erivaleni . 
Xikombiso xin'wana hi lexi xa ntirho wa vavasati . 
Mhaka yin'wana yi faneleke ku tekeriwa enhlokweni i mphikizano . 
Mhaka yin'wana yi fambelana na ku tirhisa vakorhikeri va le handle . 
Mhaka yin'wana hi leyi ya ntirhisano wa swa sayense na thekinoloji . 
Mhaka yin'wana i mahakelelo ya vukorhokeri bya misava hinkwayo . 
Xiphiqo xin'wana lexi lavaka ku lulamisiwa ix a vukungundzwana . 
Xiphiqo xin'wana , handle ko kanakana , i xa ku vuya ka vahlapfa . 
Xivutiso xin'wana a xi ri xa vukhale bya swikepe . 
Xin'wana ku ta va ku endla leswaku vanhu va kota ku xi fikelela . 
Ku xisa kwihi na kwihi eka xivandla lexi ku fanele ku ariwa . 
Ku ya emahlweni kwihi na kwihi eka xivandla lexi ku ta va lokunene swinene . 
Un'wana na un'wana loyi a nga sala a nga ndzi nyika xona hi ku tsala . 
Hambiswiritano , ndzi susumeta leswaku hi ya emahlweni na ku vhota . 
Hambiswiritano , se swi hlwele ngopfu ku va swi nga kumisisiwa . 
Hambiswiritano . Hinkwerhu ha xi tiva xiyimo xa le ndzeni . 
Hambiswiritano , a hi vulavuli hi timiliyono ta tithani . 
Hambiswiritano , sweswi se hi vulavula hi bajete ya 2010 . 
Handle ka sweswo , hi laha kukulu xi tsandzekile . 
Onge va ta nyikiwa timali ku suka eka letinga kona sweswi . 
Xana va endla kahlekahle leswi a va fanele ku swi endla ? 
Xana va ta seketela timhaka ta ndlela ya bajete ? 
Xana hi ta va na xona ku nga si fika vhiki leri taka ? 
Xana hi ta swi sindzisa ehenhla ka vaaki va hina ? 
Xana hi ta va boha ku endla tano ? 
Xana a hi swi koti ku dyondza eka matimu ya hina ? 
Xana hi le ndleleni leyinene mayelana na leswi ? 
U kokela endzhaku xikombelo xa vhoti yo avanyisa ? 
Swirhumelwahandle swa switlhavatlhavana swi dlaya vanhu emisaveni hinkwayo . 
Atikili ya 10 , hi ku vona ka mina , hi yona atikili leyikulu . 
Hilaha swi veke swi vuriweke hakona , loku i ku hlaya ko sungula . 
Hilaha ndzi veke ndzi vuleke hakona , vanhu va ya va dyuhala . 
Hilaha ndzi hlamuseleke hakona , xiyimo xa antswa swinene . 
Hilaha ndza ha ku vulaka hakona , ku lahlekeriwa i kukulu swinene . 
Hilaha ndzi vuleke hakona , nghingiriko lowu wu vanga ku onhoka lokukulu . 
Hilaha ndzi nga vula hakona le ndzhaku , hambiswiritano , hi fnele ku endla hi ndlela yo twisiseka . 
Hilaha ndzi nga vula hakona le ndzhaku , xikongomelo lexi a xi endleki naswitsongo . 
Hilaha ndzi nga vula hakona le ndzhaku , hi seketela swiringanyeto hinkwaswo . 
Hilaha ndzi nga vula hakona le ndzhaku , se hi swi endlile leswi . 
Hilaha ndzi nga vula hakona le ndzhaku , a hi fanelanga ku hela matimba . 
Hilaha ndzi nga vula hakona le ndzhaku , ndzi vona swi eyisa swi nga fanelanga . 
Hilaha ndzi nga vula hakona , lawa i mavonele ya mina n'wini . 
Hilaha ndzi nga vula hakona , hi landzelerisa nhlawulo swinenenene . 
Hilaha ndzi nga vula hakona , hi fikelele swo tala swinene . 
Hilaha ndzi nga vula hakona , swa boha leswaku hi ta dinga ku tinyiketela ka xipolitiki . 
Hilaha ndzi vulaka hakona , leyi i mhaka yobohana swinene . 
Hilaha ndzi swi vonaka hakona , phuphu ya vunharhu i ku susa switlhavatlhavana . 
Leswi ndzi swi vonisaka xiswona , ku hava matiko lama nga na vuhlayiseki . 
Hikwalaho ka swona sisiteme yi ta va erivaleni ku tlula khale . 
Hikwalaho ka swona , mutirhisi a a ta va na vutivi byo antswa . 
Hi ntolovelo wo angarhela , leswi a swi fanele ku va se swi va katsile . 
Tanihi ntlawa , hi nge amukeli xihi na xihi xa swona . 
Kahlekahle swipimo swo tano se swo kona . 
Tanihi mhaka ya nkoka , leswi i swa tingana ku ringana . 
Tanihi palamende , hi na vuswikoti byo fikelela ntwanano . 
Hikwalaho ka sweswo ku na mhaka ya nseketelo wa timali . 
Hikwalaho ka sweswo , xiletelo xi fanele ku komba ku hambana loku . 
Hikwalaho ka sweswo hi teki maendlelo ya xifundza . 
Hikwalaho ka sweswo hina ku nga thoriwi ka le henhla na ku tlakuka ka kona . 
Hikwalahoka swona , hi vhote hi kaneta xiviko hi ku angarhela . 
Hi ku angarhela lexi i xiviko xa kahle swinene . 
Hi ku angarhela , hikwalaho , a xi fanele ku seketeriwa hakunene . 
Tanihi vatirhisi , hi na mfanelo yo swi tiva sweswo . 
Tanihi nkarhi hinkwawo , vanhu va le mahlweni ka van'watipolitiki . 
Hilaha un'wana na un'wana a nga kombisa hakona , hi na milawu . 
Leswi ndzi swi tivisaka xiswona , ku endliwe switsongo ngopfu . 
Ku ya hi mina , leswi i swa nkoka . 
Ku ya hi hina , swa kwetsima . 
Ku ya hi hina , swi ta va tano . 
Leswi hi swi vonisaka xiswona , ku tirhisiwa ka swona ku ta pfuka . 
Loko swi ta eka maendlelo , ndzi ehleketa leswaku ya nga antswisiwa . 
Loko swi ta eka mfumo , na wona a wu tirheli swilo erivaleni . 
Loko swi ta eka xifundza , a xi kali xi tshamisekile . 
Loko swi ta eka xikopu , xilo xin'we xi fanele ku vuriwa . 
Loko swi ta eka xivutiso xa vumbirhi , loko ndzi nga ya emahlweni . 
Tanihi vanghana , a hi fanele ku pfumeleriwa ku vutisa swivutiso . 
Tanihilaha lavo tala va nga vula , vutomi bya ndyangu na byona bya khumbeka . 
Tanihilaha swivulavuri swin'wana swi nga vula , khombo ra kona leswi a hi swona . 
Tanihilaha swivulavuri swa le ndzhaku swi nga vula hakona , tinhlayinhlayo ta hlamarisanyana. 
Tanihi muviki hambi swo yini ndzi kanetana na leswi . 
Tanihi muviki a ndzi tinyungubyisa ngopfu hi mbuyelo . 
Mayelana na timfanelo ta vakhandziyi , swinawana swi le rivaleni . 
Mayelana na mbangu , a hi nga fanelanga ku tixisa . 
Mayelana na tlhelo ro pfuna vanhu , swi hambanile ngopfu . 
Mayelana na swa nkoka ndzi ta komisa . 
Tanihi va xidemokirasi xa swa vanhu , hi nge vutisi sweswo . 
Hilaha un'wana a nga vula hakona le ndzhaku , lowu i ntlhontlho wukulukumba . 
Hikwalaho i xiphiqo lexi kulaka xa swa rihanyu . 
Hikwalaho , a ndzi ta ringanyeta ku vhota ku kaneta swihundzulo . 
Hikwalaho , ntlakuko lowukulu eka nseketelo wa timali wa laveka . 
Hikwalaho , i dokumente yo pfuna swinene yo languta eka yona . 
Hikwalaho , a hi vatsakeri va maendlelo lawa . 
Hikwalaho , hi nga tiyisisa nsinya wa vuhambanyisi . 
Hikwalaho , hi seketela hundzulo lowu vekaka mhaka leyi erivaleni . 
Hilaha muviki a vulaka hakona , va tirha ntirho wa nkoka . 
Leswi swilo swi nga xiswona , a xi tava xitshunxo xo tlula hinkwaswo . 
Hilaha swi nga vuriwa swi va erivaleni hakona , a yi ri vhoti yo vhota hi ku vitana mavito . 
Hilaha hinkwerhu hi tivaka hakona , mahungu hi woxe i matimba . 
Hilaha hinkwerhu hi tivaka hakona , nsirheleleko hi yona mhaka yikulu . 
Hilaha hi nga vona hakona , ku humelele swo fularhelana na swona . 
Hilaha hi nga vona hakona , sweswo a hi swona swi nga humelela . 
Hilaha hi tivaka hakona , xiyimo hakunene xi bohanile swinene . 
Hilaha hi tivaka hakona , timhaka letimbirhi ti lukane ngopfu . 
Hilaha hi nga vula hakona mixo wa namuntlha , leswimbirhi swi hlanganile . 
Hilaha hi vulaka hakona , xiphiqo xi le ka vuxokoxoko . 
Leswi hi swi vonisaka xiswona , ku katseke swilo swimbirhi swa nkoka . 
Hilaha hi swi tivaka kahle hakona , a swi fikeleleki . 
Ku fikela sweswi a hi na mhaka ya xinawu . 
Ku fikela sweswi a hi kumanga nhlamulo yo huma eka wena . 
Hilaha mi tivaka hakona , se hi na xiboho . 
Hilaha mi nga vonaka hakona , swo tala swi le ku humeleleni laha . 
Hilaha mi nga vonaka hakona , ku hava lexi nga cincekiki . 
Hilaha mi nga vonaka hakona , xiyimo xa tikanyana . 
Hilaha mi nga vonaka hakona , xiringanyeto lexi , hikwalaho , xi hambanile . 
Hilaha mi nga vonaka hakona , xivulwa xa kona a xi pfumali nkoka . 
Hilaha mi tivaka hakona , xexo i xiyimo xo khumanyana . 
Hilaha mi tivaka hakona , yeleyo ya ha ri mhaka yo karhata . 
Hilaha mi tivaka hakona , mivulavurisano yi ya emahlweni kahle . 
Hilaha mi tivaka hakona , leyi i mhaka yo tsekatseka swinene . 
Hilaha mi tivaka hakona , lexi a hi xihumelelo xintshwa . 
Hilaha mi tivaka hakona , hi hlawule maendlelo ya tindlela timbirhi . 
Hilaha u nga vula hakona wu ri ntiyiso , ku tirhisa maendlelo yo hambana na swona swa laveka . 
Hilaha mi nga vula hakona , yingiselanani na ku vulavurisana . 
Hilaha mi nga ta twisisa hakona , lowu i njhekanjhekisano wa ntiyiso . 
Hilaha wena hi wexe u nga vula hakona , hi veke tithagete to karhi . 
Valavi va vutumbelo , hambiswiritano , a va fananiseki na vanghenatikweni vo ka va nga ri nawini . 
Hambiswiritano , xiphiqonkulu i matirhiselo . 
Switsongo hi swona hi nga byeriwa swona . 
Switsongo sweswo swi vile rona kungu eka malembe yo tala . 
Switsongo hi leswi maphephahungu ya hi byelaka swona . 
Eka nkarhi wa sweswi ku kumeka ntsena tin'wana ta tindzimi . 
Eka nkarhi wa sweswi a ku na xiboho naswona a ku na ntwanano . 
Eka nkarhi wa sweswi hi hava muchchisi . 
Eka nkarhi wa sweswi , mune wa vona va vile va swi fikelerile leswi . 
Eka nkarhi wa sweswi , xi tlhelele laha xi nga sungula kona . 
Eka nkarhi wa sweswi , ku na swo hlayanyana swo hlawula eka swona etafuleni . 
Eka nkarhi wa sweswi , mihundzulo leyi a yi twisiseki ngopfu . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi na kwalomu ka swinharhu hi nga hlawulaka eka swona . 
Eka nkarhi wolowo a hi nga kumanga papila . 
Eka nkarhi wolowo a hi nga swi koti ku va avanyisa . 
Ekusunguleni , hi fanele ku fambisa hi ku va xikombiso . 
Emakumu ka swona vutihlamuleri i bya hina . 
Eka nkarhi wa sweswi a ndzi si va na maendlelo yalawo . 
Eka nkarhi wa sweswi khombo ra kona mali ya kona a yi si va kona . 
Eka nkarhi wa sweswi hi hundza eka mikarhi yo biha ku tlula hinkwayo . 
Eka nkarhi wa sweswi , ndzi nge ku nyiki nhlamulo . 
Eka nkarhi wa sweswi , hambiswiritano , tinhlayohlayo ta tivulavulela . 
Eka nkarhi wa sweswi , i mhaka leyi hlohleteriwaka ngopfu hi swa tipolitiki . 
Eka nkarhi wa sweswi , i ntwanano wa vanhu wa vanhu njhe wo ka wu nga ri na swipimelo . 
Eka nkarhi wa sweswi , vanhu vo tala va na swiphiqo na leswi . 
Eka nkarhi wa sweswi , ha ha ri na swipimo swa ntlhanu swo hambana . 
Eka nkarhi wa sweswi hi na swiphiqo swimbirhi leswikulu . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , a ndzi teki tlhelo . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , mivulavurisano ya ku nghena ehofisini ya nonoka . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , hambiswiritano , hi fanele ku tirha hi ndlela ya vutlhari . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , hambiswiritano , hi fanele ku tshama hi twisiseka . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , hambiswiritano , u nge tlheli u tsala matimu . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , swa tsakisa na ku va leswinene ngopfu . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , mixavo ya tiko yi ya ehansi . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , timali ta tiko ti fanele ku hlanganisiwa . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , swinawana swi lava ku antswisiwa . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , mikarhi yo phasa tinhlampfi yi hungutekile . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , misava yo timiyelela . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , ku na makhombo na swiphiqo . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , va teke goza ro ya emahlweni . 
Hi nkarhi wa kona , ndzi byeriwe leswaku sweswo a swi endleki . 
Hi nkarhi wa kona , u te a wu swi tivi . 
Leswitsongo swinene swi nga endliwaka , tipurojeke to ringeta a ti fanele ti sunguriwa . 
Eka nkarhi wa sweswi , ndzi nge ku byeli ku tlula laha . 
Hi mpimo lowu , hi ta hela hi nga ri na nchumu . 
Eka nkarhi wa sweswi a ndzi nga ta kanetana na yena . 
Eka nkarhi wa sweswi , hambiswiritano , swivutiso swa mune swi ta emiehleketweni . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi sweswo ntsena ndzi nga swi nyikelaka . 
Van'wamatsambu va na xiave xa nkoka ku xi tlanga eka leswi . 
Ku lemukisiwile ku hungutiwa ka vanhu vo tirha . 
Vulawuri a hi nsinya , i xitirho . 
Australia yi vile na mihlawulo naswona yi ta ya emahlweni yi endla tano . 
Ku papalata ku tala ngopfu ka swihangalasamahungu na swona i swa nkoka eka ikhonomi ya hina . 
Azerbaijan na yona i ya nkoka eka hina hi swivangelo swin'wana . 
Khale loko , a swi ta va swi ve ku tirha ka ntolovelo . 
Bali i goza ro karhi - a swi kanakanisi sweswo . 
Kahlekahle , vamanana na vatatana , leswi swa soleka na ku tsana . 
Hikuva a xi kona eka ajenda ya ximfumo . 
Hikuva a hi swa hina ku tivona hi ri lavo lulama . 
Hikwalaho ka leswi , nkayakayo wu hundzuke kuhela matimba . 
Hikwalaho ka leswi , hi ta titsimbisa eka xiviko lexi . 
Hikuva i hungu ra le rivaleni leri u ri nyikaka . 
Hikuva vatshami va le ka swifundza swa le tintshaveni a va talanga . 
Hikuva swi vile kona naswona hinkwaswo swi le nawini . 
Hikuva hi nge tshiki swilo swi ri leswi swi nga xiswona . 
Hikuva hi fanele ku endla ku antswa ku tlula leswi . 
Hikuva hi na ku khensa eka hinkwavo ka vona . 
Hikuva , swi le rivaleni , hi lava vuhlayiseki bya vaphakeri va eneji . 
Hi nga si pfala , a ndzi ta rhandza ku tshikilela leswi landzelaka . 
Ndzi kholwe , lexi hi xin'wana va nga ta ka va nga xi rivali . 
Handle ka swona , timhaka leti ti nga kamberiwa . 
Ku tirhela erivaleni na ku vulavurisana ku antswa swi famba swin'we . 
Ku hundza eka xiboho xexo , ndzi lava ku tshikilela timhaka ta mune . 
Bayodavhesiti yi khumba vutomi ba hinkwerhu ka hina . 
Switshivelwa swo huma eka swa ntumbuluko a hi swona swivangelo swa nkayakayo , hambiswiritano . 
Gasi yo huma eka swa ntumbuluko i xihlovo xa nkoka xa eneji leyi pfuxetekaka . 
Tithekinoloji ta swa ntumbuluko i xiphemu xa tithekinoloji ta nkarhi lowu taka . 
Bosnia yi nga tekiwa yi ri eribiribirini. 
Hiswimbirhi i swa nkoka , kambe rihanyu i mhaka leyikulu . 
Hiswimbirhi swirhanganankulu swi vile swi fikeleriwile . 
Matlhelo himambirhiya fanele ku teka vutihlamuleri mayelana na leswi . 
Matlhelo himambirhi ya njhekanjhekisano ya fanele ku kamberiwa . 
Matlhelo himambirhi ya mhaka ya fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Hi ku komisa , ku na ntirho lowu se wu nga endliwa eka mhaka yeleyo . 
Hi ku komisa , leti hi tona timhakankulu ta hundzulo . 
Hi ku komisa , leyi i nhlokomhaka ya nkoka swinene , hambiloko yi twisa ku vava . 
A swi kanakanisi leswaku thekinoloji ya Broadband i xiphemu xa nkoka xa leswi . 
Vuhaxi byi yimela xihlovonkulu xa mahungu eka vaaki . 
Ku swi veka hi ku anama , xiyimo xa hina xi nga katsakanyiwa hi ndlela leyi landzelaka . 
Miako i ya nkoka swinene eka pholisi ya eneji na tlilayimete . 
Burma ra ha ri xitlhengusiwa xa matiko ya misava . 
Mabindzu ya fanele ku tifambelanisa na swilaveko swa makete . 
Kambe na mina ndzi lava leswaku mavonelo ya mina ya xiximiwa . 
Kambe ndza ku khensa ku va u yile emahlweni u tshama . 
Kambe a ndzi pfumeleriwi ku swi vula laha . 
Kambe ndzi yima ndzi vulavula hi mhaka yin'wana . 
Kambe ndzi nga mi tiyisisela leswaku ku hava nchumu xo tlula mpimo . 
Kambe ndzi nge kumi mahungu eka vukorhokeri bya swa nawu . 
Kambe ndzi nge ngheneleli ku ya kule ku tlula laha eka mhaka leyi . 
Kambe a ndzi kholwi leswaku swi va karhata swonghasi . 
Kambe a ndzi tiyimiselanga ku tlhela ndzi pfula njhekanjhekisano lowu . 
Kambe a ndzi kholwi leswaku swi ya ekule ku ringana . 
Kambe a ndzi kholwi leswaku xi na timhaka tin'wanaa to tsakisa . 
Kambe ndzi ehleketa leswaku a swi fanele ku langutiwa . 
Kambe naswona ndzi fanele ku kombisa timhaka leti landzelaka . 
Kambe ndzi ri vadyuhari va na nkoka wukulu . 
Kambe ndzi swi vona swinga ri xin'we xa swilo leswi . 
Kambe a ndzi rhandza ku vuyelela swivilelonkulu . 
Kambe a ndzi ta rhandza ku va vona va endla ku antswa . 
Kambe ndzi ehleketa leswaku hi yona ntsena ndlela yo ya emahlweni . 
Kambe ndzi ehleketa leswaku leswi hi xona xitshunxo lexi endlekaka ngopfu . 
Kambe ndzi ehlekete laswaku namunthla hi le ka maendlelo ya kona . 
Kambe ndzi lava ku engetela rito ro lemukisa . 
Kambe ndzi lava ku lemukisa xin'wana kambe . 
Kambe ndzi lava ku tshikilela timhaka tingari tingani . 
Kambe ndzi ta khumba swin'wana swa swivandla leswi . 
Kambe a ndzi ta lava naswona ku vula swin'wana leswinene . 
Kambe a ndzi ta ku kombela ku ka u nga endli tano . 
Kambe a ndzi ta lava ku vula timhaka tin'wana to karhi . 
Kambe a ndzi ta lava ku kombisa swin'wana nakambe . 
Kambe a ndzi ta lava ku veka xivutiso xo engetela . 
Kambe vanhu vo hlaya va tlakusile mhaka leyi . 
Kambe nakambe , hungu ra hina rile rivaleni swinene eka mhaka leyi . 
Kambe ndzi pfumeleleni ndzi vula swin'wana hi vutleketli bya le lwandle bya misava hinkwayo . 
Kambe ndzi pfumeleleni ndzi vula miehleketo yingari yingani yo angarhela . 
Kambe laha swi fikaka kona a swi ringananga . 
Kambe hilaha hi nga vula hakona , xiphiqo i mali ya kona . 
Kambe mi nga languteli tinhlayo leti mi nga ti vula . 
Kambe mi nga tumbeli hi mhaka ya vutsongo . 
Kambe eka vadyuhari ku hava xilo yo tano . 
Kambe u vurile leswi lexi xi fambelanaka na swona . 
Kambe mi lava ku cinca tlilayimete hi ndlela yihi ? 
Kambe hinkwaswo swivandla leswi swi lava matirhele ya le rivaleni yo engeteleleka . 
Kambe hambiswiritano swi fanele ku va na xitshunxo . 
Kambe emakumu , hi fanele ku vona leswi endlekaka . 
Kambe eka mhaka leyi , swiphiqo swa kona a swi pimanyiseki . 
Kambe ku landza sweswo , na hina hi na swilaveko swa hina . 
Kambe hakunene a hi xitatimende xa ntiyisiso . 
Kambe xi hava xitirho xo boha ku endla leswi . 
Kambe a xi swi pfumelelanga eka malembe manharhu ! 
Kambe swi le rivaleni leswaku a swi ringananga . 
Kambe i swa nkoka wo ringana ku endla swilo hi mfanelo . 
Kambe i xa nkoka hikwalaho xa amukeriwa . 
Kambe i swa nkoka ku ka ku nga hlanganiseriwi timhaka to hambana . 
Kambe a swi ringananga ku nyika ntsena mahungu . 
Kambe a hi nhlokomhaka ya xiboho lexi . 
Kambe yi fanele ku va mhaka yin'we kumbe leyin'wana . 
Kambe a yi fanelanga ku tirhisiwa tanihi vumbhoni bya laha munhu a a ri kona . 
Kambe a hi veni na ntiyiso hi leswi swi humelelaka . 
Kambe a hi tlheleleni eka timhaka ta nkoka . 
Kambe a hi hlayiseni pholsi yi ri sweswi yi nga xiswona . 
Kambe a hi hundzulukeleni eka mhaka leyi nga kona sweswi . 
Kambe vanhu vo tala eka matiko ya tinxaka va mi seketerile . 
Kambe swin'wana nakambe swa ha lava ku endliwa eka nkarhi lowo leha . 
Kambe sweswi ndzi fanele ku angula eka xivutiso lexi . 
Kambe sweswi hi fanele ku endla swin'wana hi vaphasi va tinhlampfi . 
Kambe eka leswa nkoka , ha twanana swinene . 
Kambe ntsena tanihi xiyimo xa tiko hi roxe . 
Kambe van'wana , swi le rivaleni , va fanele ku tlanga xiphemu xa vona . 
Kambe nkanelo wa hina wu famba ku tlula kwalaho , swi le rivaleni . 
Kambe mavonelo ya hina ya tshama ya ri tano , naswona ya ta xiximiwa . 
Kambe kumbexana un'wana u ta kota ku va byela . 
Kambe hambiswiritano hi nge ku pfumeleli ku endla handle ka swipimelo . 
Kambe sweswo a swi tirhi eka pholisi ya ntirho wa swa tinhlampfi . 
Kambe sweswo a swi herisi xiphiqo xa dlilobalayizexini . 
Kambe sweswo a swi fambelani na vumaketi byo kongoma . 
Kambe sweswo swi le kule na ku va xitshunxo xo hetiseka . 
Kambe sweswo a hi xiyimo xa swilo xo enerisa . 
Kambe sweswo a hi leswi swi nga hela swi ri xiswona . 
Kambe sweswo a hi makumu ya mhaka . 
Kambe sweswo hi swona swo hambana swinene eka ndhawu leyi . 
Kambe kwalaho hi laha ku tikarhata ka hina a ku fanele ku tatiwa kona . 
Kambe sweswo , swi le rivaleni , hi leswi hi nga swi kanelaka . 
Kambe sweswo swi vhoteriwile eka ntshamo wo hetelela . 
Kambe mhaka ya nkoka swinene laha namuntlha i ku endlela swilo erivaleni . 
Kambe xiphiqo a xi le ka hlaluko ro karhi . 
Kambe xivutiso i ku , vumundzuku bya njhani ? 
Kambe mhaka ya endlelo yo tika ku tlula leswin'wana . 
Kambe xivutiso xi tshama xi ri : ku fanele ku endliwa yini ? 
Kambe ntiyiso wa mhaka wu hambanilenyana . 
Kambe kharensi yin'we yi ta pfuna swinene . 
Kambe xiyimo eka matiko lawa i xo ka xi nga tolovelekanga swinene . 
Kambe xiyimo xa hambana eka matiko man'wana . 
Kambe xiyimo xi tikela ngopfu tikhampani letitsongo . 
Kambe ku na tinhlamulo tingari tingani leti hi nga ti nyikaka . 
Kambe ku na timhaka tin'wana leti nga papalatekiki . 
Kambe ku na ku hambana exikarhi ka xivumbeko na vundzeni . 
Kambe ka ha ri na swo tala swinene leswi faneleke ku endliwa . 
Kambe ku na nkarhi na ndhawu ya xin'wana na xin'wana . 
Kambe ku na vutshila eka sweswo na swona . 
Kambe ku na swo tala ngopfu swin'wana swo vilela hi swona . 
Kambe ku na swo tala eka pholisi ya swa vanhu ku tlula leswi . 
Kambe ku na swin'wana kambe eka njhekanjhekisano lowu ku tlula maendlelo . 
Kambe ku hava masungulo ya xinawu yo endlisa sweswo . 
Kambe ku hava xilaveko xo sungula swilo ehansi . 
Kambe ku hava ndhawu naswitsongo yo honisa . 
Kambe ku hava lexi nga sivaka ku pfuleka na ku endla swilo swi va swa xidemokirasi . 
Kambe ku na xiloxin'we lexi a hi fanele ku xi tsundzuka . 
Kambe yi konanyana ndlela yo endla swona manjhe . 
Kambe ka ha ri na ndlela yo leha yo yi famba . 
Kambe ku ku va swi endleka ku tlakusa timali letiya . 
Kambe leswi a hi xihumelelo xo fana naswitsongo . 
Kambe va teka xiave eka mphikizano wun'we . 
Kambe a va fanela , swi le rivaleni , va landzelela swona na vona . 
Kambe swilo swi ta humelela , hambi loko hi nga endli nchumu . 
Kambe nkayakayo lowu wu kongoma xiyenge xa purayivhete . 
Kambe lexi a hi xivangelo xa ku va ku endliwa ku rhula . 
Kambe lexi a hi xitshunxo xa xiphiqo xa sweswi . 
Kambe leswi a swi nga olovi . 
Kambe leswi a swi si va kona sweswi . 
Kambe sweswo a swi tano eka xiviko lexi . 
Kambe leswi a hi yona mhakankulu ya nkoka . 
Kambe leswi i nchmu lowu nga pfulekela ku kaneriwa . 
Kambe laha hi laha ndzi sungulaka ku kanakana kona . 
Kambe leswi , swi le rivaleni , i masungulo lama nga na ku chavanyana . 
Kambe xikombelo lexi xi khumba xiboho hinkwaxo . 
Kambe malembe lawaya ya fike emakumu . 
Kambe namuntlha ndzi ta pakanisa eka vutihlamuleri . 
Kambe namuntlha a ndzi ta lava ku vutisa xivutiso xin'we . 
Kambe khombo ra kona sweswo na swona i khale ngopfu . 
Kambe hinkwerhu ha swi tiva leswaku ku na xipimelo xo rhangela . 
Kambe naswona hi fanele ku nyika mpfuno lowu faneleke . 
Kambe naswona hi fanele ku languta hi tlula mindzilakana ya hina . 
Kambe hi le khombyeni ro susumeta ngopfu leswi hi swi lavaka . 
Kambe a hi le hansi ka ntshikilelo ku va hi suka . 
Kambe sweswi se hi boxa ndzima eka mivulavurisano leyi . 
Kambe sweswi hi lulamile , hikuva nkarhi wa hela . 
Kambe hi lulamile ku kanela lesw na n'wina . 
Kambe hi nga endla swo tlula leswi , naswona ha swi lava . 
Kambe hi nga swi vona leswaku leswi a swi tano . 
Kambe hi na swivilelo swo tika eka timhaka timbirhi . 
Kambe a hi twanani swi helela eka mhaka yin'wana na yin'wana . 
Kambe hi hava mali ya bajete yo hlayiseriwa etlhelo kona . 
Kambe hi swi endla hi moya wa ntirhisano . 
Kambe hi vuya hi vile na ku langutana na khombo relero . 
Kambe hi fanele ku twanana swin'wana eka nkarhi lowu . 
Kambe hi fanele ku tsundzuka timhaka timbirhi . 
Kambe hi fanele ku languta swilo hi kongomana na swona . 
Kambe hi fanele ku fikelela ndzinganano wo karhi . 
Kambe hi fanele ku languta naswona switandzhaku leswi yaka ekule . 
Kambe hi fanele ku languta naswona swipimelo swa xifundza . 
Kambe hi fanele ku endla sweswo hi ku titshemba na hiseko . 
Kambe hi fanele ku ya emahlweni hi va na hiseko wo engeteleleka . 
Kambe hi fanele ku ya mahlweni hi hundza modlolo lowo sungula . 
Kambe hi fanele ku va na vuswikoti byo swi sivela . 
Kambe a hi fanelanga ntsena ku languta leswo nonoha . 
Kambe hi fanele ku xixima ku rhandza ka vanhu . 
Kambe hi dinga switirhisiwa ku humelerisa pholisi . 
Kambe hi fanele ku katsiwa loko swi karhi swi famba . 
Kambe hi fanele ku tshama hi ri karhi hi xiyaxiya hi kuma tidyondzo . 
Kambe a hi voni xilaveko xa ku va hi hunguta ku xiyaxiya ka hina . 
Kambe hi ta va hi nga endli nchumu xa leswi ! 
Kambe hi ta tlhelela eka sweswo eka nkarhi wun'wana . 
Kambe a hi fanele ku karhateka na hi swihlawulekisi swo fana . 
Kambe a hi fanele naswona hi hundzisa levhele ya mifumo yo nghenelelana . 
Kambe a hi fanele ku humesa swiboho leswi faneleke eka leswi . 
Kambe hi fanele ku tiyisisa leswaku mikanelo yi na swa nkoka . 
Kambe a hi nga fanelanga ku kombela swo tala ku tlula mpimo eka swa tipolitiki . 
Kambe a hi nga fanelanga ku va hi ndlela yin'wana hi huhurisiwa hi leswi . 
Kambe hi xiya swinene xiringanyeto lexi . 
Kambe ku ta xaniseka yini kumbe mani hikwalaho ka swona ? 
Kambe hi le ku endleni ka yini mayelana na ku lulamisa ? 
Kambe hi endla yini eka xivandla xa mani na mani ? 
Kambe lexi xi nga mhaka laha i ku landzelerisa matirhiselo . 
Kambe xiyimo xi njhani le hansi ? 
Kambe nkoka wa maendlelo walaho hi wihi ? 
Kambe se ku sala yini hi nsinya wa vutsongo ? 
Kambe leswi hi kombelaka swona i ku tirhela erivaleni ko twala . 
Kambe hambi ku humelela yini kumbe yini , ku onha timfanelo ta ximunhu swi fanele ku yima . 
Kambe hikwalaho ka yini , kahlekahle , leswi swi nga ri ku endliweni ? 
Kambe u nga vona xivangelonkulu xa leswi . 
Kambe u nge vuli leswaku sweswo swi nge endliwi ! 
Kambe , nakambe , namuntlha mpakaniso wu le ka swinawana . 
Kambe , hilaha ndzi vulaka hakona , leyi i khomente yo koya . 
Kambe , mayelana na leswi swin'wana , hi kayivetiwile . 
Kambe , hilaha xivuriwa xi vulaka hakona , swa antswa ku hlwela ku ri na ku va swi nga humeleli . 
Kambe , ku nga si fika sweswo , ndzi lulamerile swivutiso swa n'wina . 
Kambe , hambi swi ri tano , a hi fanele ku karhatekanyana . 
Kambe , hi ku vona ka mina , xiboho xa kona xi tsane ngopfu . 
Kambe , hi ku vona ka mina , swipfumelelo leswi na swona swi lava ku antswisiwa . 
Kambe , swi le rivaleni , , xiphiqo a xi laha . 
Kambe , ku fikela sweswi , hi vone ku ya emahlweni kutsongo ngopfu . 
Kambe , ku vula ntiyiso , xivutiso xa wena xa fanela swinene . 
Kambe , xo biha xa kona , sweswo a hi mavonelo ya un'wana na un'wana . 
Kambe , xo biha xa kona , ntwanano lowu a wu eneti swidingo . 
Hi ku angarhela , ndzi tsakile swinene . .  . 
Hi ku tirhisana na vanhu , switshunxo swi nga kumeka . 
Hi ku endla sweswo , xi honisa swinawana swa dimokirasi . 
Kavula , leswi a swo va swirhangana swa mina ntsena . 
Hi leswi ndzi vula vun'wini bya ntiyiso bya maendlelo . 
Xana ndzi nga ku kombela ku landzelela maendlelo yo fana ? 
Xana ndzi nga vuya eka leswi eka njhekanjhekisano ? 
Xana hi nga endla swo engeteleka hi pholisi ya hina ya vurimi ? 
Xana hi nge vi na awara na hafu ? 
Ndzi kombela hi tirhana na mhaka leyi nga kona . 
Xana u nga tiyisisa loko sweswo swi ta va tano ? 
Xana u nga hi byela leswaku ku humelela yini hi sweswo ? 
Xana u nga hi byela xiyimo xa wena eka nhlokomhaka leyi ? 
Ku dlaya xikweleti yo va mhaka ya vululami . 
Fukuzana i xivangelo xa vumbirhi xo tiveka xa rifu . 
Ku vika ka vurhon'wana ku na ntirho wa nkoka laha . 
Ku tshemba na ku langutela kun'wana , hambiswiritano , swi siyiwe endzhaku . 
Timhaka tin'wana , xikombiso , a ti kamberiwanga hi vurhon'wana . 
Hakunene , swifundza swa le ndzilakanini a swi fani hinkwaswo . 
Hakunene , ku na swikombisi swa leswaku xiyimo xi le ku cinceni . 
Hakunene , ku sele swo tala swo swi endla . 
Hakunene , hi fanele ku ya emahlweni hi sindzisa vulawuri byo tiya . 
Mihundzuko yi sungurile endzeni ka pholisi yo tiveka ya swa vurimi . 
Mihundzuko yi vile kona eka malembe ya khume lama nga hundza . 
Vana a va fanelanga ku va ndlela yo bindzula . 
China yi na ntirho lowu akisaka eka ikhonomi ya misava . 
China i xirho xa matimba eka timhaka ta misava hinkwayo . 
China ya laveka eka ku rhula , ntshamiseko na ku kulaka ikhonomi . 
China a yi fanele ku khomiwa ku fana na un'wana na un'wana . 
Vanhu va kombisile ku pfumala ntsakelo ka le rivaleni . 
Vanhu i xiphemu xa nkoka eka hina . 
Vanhu va fanele ku va ku tirhiwa na vona swinene eka vutirhisani lebyi . 
Vanhu va ha hanya ehansi ka nxungeto wa madzolonga . 
Swi le rivaleni leswaku sweswo a swi le endliweni eka leyi mhaka . 
Swi le rivaleni leswaku ku na mhaka ya ntirhisano wa matiko . 
Swi le rivaleni leswaku a swi landzeleriwanga swi hetiseka . 
Swi le rivaleni leswaku ku ta laveka malangutelo makulwanyana yo veka swirhangana . 
Swi le rivaleni leswaku xitshunxo xa xipolitiki hi yona ndlela yi ri yoxe yi endlekaka . 
Swi le rivaleni leswaku rihanyo na rona ri na nkhumbo eka ikhonomi . 
Swi le rivaleni leswaku swa tika ku hlamula xivutiso xexo hi ku kongoma . 
Swi le rivaleni leswaku a yi nga fanelanga ku amukela ndlela yihi kumbe yihi ya nhlanganiso . 
Swi le rivaleni leswaku ku nga landzeleli swipimelo hi ndlela yeleyo ku fanele ku herisiwa . 
Swi le rivaleni leswaku xiyimo xa tika swinene na ku bohana ngopfu . 
Swi le rivaleni leswaku leswi swi hundza ntwanano wa xiikhonomi wo vonaka . 
Swi le rivaleni leswaku leswi i swa nkoka eka mivulavurisano leyi vuriwaka . 
Swi le rivaleni leswaku leswi swi ta tisa mfambelaniso wa timfanelo . 
Swi le rivaleni leswaku hi le ndleleni leyinene ya maendlelo yo tisa ku rhula . 
Swi le rivaleni leswaku hi na ntirho wo amukela vahlapfa . 
Ku cinca ka tlilayimete i mhaka yo rhanga eka nongonoko wa hina . 
Ntirhisano hi rona khiya ra pholisi ya swa mbangu yo humelele . 
Ku teka swiboho swin'we na ku twanana hinkwenu a swi fambelani . 
Tikhodi ta matikhomelo na tikomiti ta matikhomelo . 
Ku khomana ku fanele ku va xiphemu xa ku tinyiketela ka hina ka xipolitiki . 
Pholisi ya ku vumbana yi nga va na ku hoxa xandla ko vonaka eka leswi . 
Pholisi ya ku vumbana i xikombiso xa kahle xa mafumelo ya tilevhelenyingi . 
Pholisi ya ku vumbana i mbuyelo wa nsinya wa ku seketelana . 
Vatirhukulubye a va fanelanga ku lahlekeriwa hi ku languta xiyimo hi ku angarhela . 
Ku lwisa ku hundzuka ka tlilayimete ku ta hi nxavo lowukulu , swi le rivaleni . 
Ku lwisa vukhamba bya le lwandle , ina , swi le rivaleni , naswona ehansi ka nawu wa vugevenga . 
Ku lwisa ku nga thoriwi i xivilelonkulu xa vupuresidente . 
Ku hlanganisa swilo leswi swimbirhi hi wona maendlelo lama faneleke khaqa ! 
Khomixinari , ndzi tsakile leswaku mi le ku tirhaneni na leswi . 
Khomixinari , ndzi endla xikombelo xa xihatla eka wena . 
Khomixinari , ndza ku khensa eka xitatimende xa wena . 
Khomixinari , ndzi tsakela ngopfu leswi u nga swi vula . 
Khomixinari , ndzi kholwa leswaku a wu nga rhumela xikoweto lexi . 
Khomixinari , ndzi na xivutiso eka wena mayelana na leswi . 
Khomixinari , ndzi tshemba swinene leswaku leswi swi ta humelela hakunene . 
Khomixinari , a ndzi ta lava ku ku vutisa swivutiso swimbirhi . 
Khomixinari , a ndzi ta tsakela leswaku u hlamula xivutiso xexo . 
Khomixinari , ndzi navela ku veka xivutiso xo koma xo engetela . 
Khomixinari , ndzi ku navelela mikateko eka ku xi humelerisa . 
Khomixinari , a ndzi tsakela ku vutisa swilo swimbirhi . 
Khomixinari , andzi ta lava ku nyikela xitsundzuxo xo koma . 
Khomixinari , a ndzi ta lava leswaku u seketela miehleketo leyi . 
Khomixinari , hi nga endlisa ku yini leswaku leswi nga endlekaka swi va ntiyiso ? 
Khomixinari , swi sasekile ku ku ku vona u ri endhawini ya wena . 
Khomixinari , mhaka ya mina yo sungula yi kongoma ntirho wa nyutliliya . 
Khomixinari , ndzi kombela u ndzi pfumelela ku va na xihatlanyana . 
Khomixinari , ndzi khensa swinene ku veka swilo erivleni loko . 
Khomixinari , ndza khensa swinene , sweswo swa tshembisa swinene . 
Khomixinari , hikwalaho ndzi endlaka xikombelo lexi . 
Khomixinari , rihanyu ra vatirhisi i miehleketo yo sungula . 
Khomixinari , hi thsembela eka wena swinene . 
Khomixinari , hakunene hi tshemba ntirho wa wena eka xivandla lexi . 
Khomixinari , xana ku humelele yini eka xiletelo xa makunguhatelo yo twisiseka . 
Khomixinari , xana u nga lava ku angula eka xivutiso ? 
Khomixinari , se sweswi u komberiwa ku endla swin'wana . 
Khomixinari , u vule leswaku maphephahungu ya vika ntsena swa ku tsandzeka . 
Miangulo yo fana eka mhaka ya ku nghena etikweni ya laveka . 
Mbulavurisano , xo sungulasungula , i mhaka ya dimokirasi . 
Mpfuno wa muganga na rixaka wu fanele ku nyikiwa xikan'we . 
Nawu wa mpikizano i xitorho xo pfuna ku fikelela leswi . 
Swinawana swa mphikizano a yi tirhi hi ndlela ya ntolovelo . 
Vuphikizani hakunene i xiphemu xa nkoka xa tiikhonomi ta hina . 
Ku twanan ka endleka na ku laveka ku fika eka mpimo wo karhi . 
Mayelana na timali , a ndzi xi twisisanga xivutiso . 
Swipimelo swo sungula databesi ta hambanahambana swinene . 
Madzolonga na theririzimi swi nge herisiwi hi ndlela ya mavuthu . 
Hoyohoyo nakambe eka xiviko xa yena xo hlawuleka . 
Hoyohoyo , nakambe , naswona inkomu eka ku yingisela ka n'wina . 
Hikwalaho ku hunguteka ka huwa swi pfuna swa mitirho . 
Hikwalaho ka sweswo ku endla swin'wana ka xihatla ka laveka ku lulamisa xiyimo lexi . 
Hikwalaho , ndzi nga amukeli hundzuluxo wolowo hikwalaho ka sweswo . 
Hikwalaho , hikwalaho ka nsinya wa vutsongo , ndzi vhote ndzi kaneta . 
Hikwalaho , ntlawa wa mina wu seketela xiboho hilaha xi nga hakona . 
Hikwalaho , mhaka ya ku dyondza ka vutomi hinkwabyo yi fanele ku kongomisiwa swinene . 
Hikwalaho , komiti a yi swi koti ku amukela hundzulo lowu . 
Hikwalaho , ku hava xiyimo xa nawu ku va ku endliwa sweswo . 
Hikwalaho , njhekanjhekisano lowu wu vile wo fuwisa swinene eka mina . 
Hikwalaho , swi le rivaleni , hi vhote hi kaneta xiviko . 
Ku langutisiwa swinene ka ku nga thoriwi swa endliwa eka xiviko . 
Nsirhelelo wa vatirhisi na makete wa le ndzeni swi hlangani swi bohanile swin'we . 
Vatirhisi va na mfanelo yo tiva leswaku swakudya swi na yini eka swona . 
Vatirhisi eka tiko rin'wana na rin'wana va ta langutana na xiphiqo xo fana . 
Vatirhisi va fanele ku tsundzuka sweswo kona sweswi . 
Vatirhisi hakanyingi a va tivi leswi timfanelo ta vona ti nga swona . 
Vatirhisi a va nga vi na ku tshemba eka xiyimo xo tano . 
Ku yisa emahlweni tindlela to letela na swona swi ta fanela ku ringanyetiwa . 
Mitwanano ya ntirhisano na matiko ya masungulo i mhaka yin'wana . 
Ntirhisano eka xivandla lexi a wu fanele ku ya emahlweni wu va wa mifumo yo nghenelelana . 
Ntirhisano a wu voyamele tlhelo rin'we hi xivumbeko xa ntirhisano wa nhluvukiso . 
Ntirhisano , eka mhaka leyi , wu teka xiyimo xa vumbirhi eka mphikizano . 
Tikhoporethivhi i xiphemu xa nkoka xa ikhonomi ya vanhu yeleyo . 
Nhlanganiso wa pholisi ya matiko yambe na pholisi ya ku nghena etikweni i swa nkoka . 
Nhlanganiso wa vulawuri bya nkayakayo wa vanhu na mavuthu wu ta ya emahlweni . 
Vukungundzwana na mpfumaleko wa ku tirhela erivaleni swi hunguta nseketelo wa mani na mani . 
Vukungundzwana i rito ro saseka ra leswi nga humelela . 
Vukungundzwana i xiphiqo xikulukumba eka mpimo wa misava hinkwayo . 
Loko swi vekiwa hi matheme yo tano yo angarhela , sweswo a hi swona . 
Xana ndzi nga kuma nhlamula yo kongoma ya xivutiso lexi ? 
Xana leswi swi nga vula ku engeteriwa ka nkarhi wo cincela eka xiyimo xintshwa ? 
Xana u nga ndzi nyika nhlamuselo yak u hikwalaho ka yini ? 
Xana u nga hlamusela leswi kan'we swi va swi herile ? 
Xana u ng ndzi nyika nhlamulo ehenhla ka mhaka leyi ? 
Xana u nga endka swo karhi ku sivela ku va leswi swi humelela ? 
Xana u nga tlakusa mhaka leyi yak u tirhisa nawu ? 
Xana u nga pfuka u endla swin'wana hi swona ? 
Ku tumbuluxa mitirho yo engetela na yo antswa swi le mavokweni ya hina . 
Ku tumbuluxa kharensi yin'we a swi kanakanisi , swi ve na ku humelela . 
Tiindasitiri to va na vutumbuluxi i xiphemu xa nkoka xa pholisi ya swa ikhonomi . 
Vutumbuluxi , hambiswiritano , yi ta va bya ha fana endzhaku ka lembe . 
Nawu wa swa vugevenga i xitirho xo ka xi nga papalateki eka sweswo . 
Swa mahungu swo xopaxopa na swo tiyimela swi na ndhawu yitsongo yo hundzulukahundzuluka .  . 
Croatia ri vile eka ndlela leyi nga yona malembe yo tala . 
Croatia yi vile na ku ya emahlweni eka swivandla swo laya . 
Ku gungula swi nga fanelanga swi onha ku tshembeka ka nsinya wo xiyaxiya . 
Ku hambanahamban ku ya hi mfuwo i ka nkoka , naswona ku le ku xungetiweni. 
Ku hambanahamban ku ya hi mfuwo i rifuwo ra vumunhu hinkwabyo . 
Mfuwo wu fanele ku twisisiwa hi ndlela yo anama . 
Swinawana swa sweswi mayelana na leswi yi lava ku olovisiwa . 
Ku vile na ku onha kutani ku fanele ku va na ku lullamisa . 
Ku sirhelela data i nsinya wa nkoka eka mithsunxeko ya vanhu . 
Dayton a ri ri goza ku ya eka ku pfumaleka ka nyimpi . 
Ku vevukisa xikweleti hikwalaho i mhaka ya xihatla lexikulu . 
Mikayivelo na ku kula loku yisekaka emahlweni swi nge fambi swin'we . 
Xikoxo xa fanele ku ta yi huma eka hibyimbirhi vuvekisi bya mani na mani na bya purayivhete . 
Swikoxo swi endliwile mayelana na miantswiso eka timhaka leti . 
Demokirasi na mfumo wa nawu swi ta hundzuka swahava . 
Demokirasi a yi kali naswitsongo yi ri mhaka ya ntiyiso . 
Demokirasi yi vula , xo sungula , ku xixima nawu . 
Ki cinca ka mitsengo ya tshamelo ra vanhu i ntlhontlho wukulukumba eka tiikhonomi ta hina . 
Vakombisakuvilela va fanele ku va na nkarhi wo paluxa mavonelo ya vona . 
Tisisiteme ta dipoziti hakunene ti nga kwetlembetana na makete wa le ndzeni . 
Hambiloko ku ri na hinkwaswo leswi , nseketelo wa timali a wu nyawuli . 
Hambiloko ku ri na ku nga tshembi , ndzi tshemba leswaku sweswo swi ta fikeleriwa . 
Hambiloko ku ri na sweswo , ndzi na swo swi vula . 
Hambiloko ku ri na ku sandza loku , ndzi ta xi vhotela xiviko . 
Hambiloko ku ri na matshalatshala lawa , xiyimo xi yile emahlweni xi biha . 
Hambiloko ku ri na ku ya emahlweni loku , ntirho wo tala wi fanele ku endliwa . 
Hambiloko ku ri na ku kayivela loku ndzi xi vhoterile xiviko . 
Leswi hambiloko swi ri tano , swi nga erivaleni ku va ku ri na xiphiqo xikulukumba . 
Nhluvuko hakunene i mhakankulu eka xiyimo lexi . 
Nhluvuko wa swifundza swa le ndzilakanini i wa nkoka swinene laha . 
Xana hi endle hinkwaswo leswi a hi fanele hi swi endlile ? 
Matiko yo hambana ya na mfanelo yo veka swikongomelo swo hambana . 
Ndzhuti entirhweni swi vula rihanyu na vulayiseki entirhweni . 
Ku endla ko kongoma a ku laveka mayelana na leswi swa le ndzhaku . 
Swiphiqo swo cukumetiwa , xikombiso , swa hambana ku suka eka tikorin'wana ku ya eka rin'wana . 
Mikanelo ya ha ya emahlweni mayelana na ndhawu ya kona , naswona . 
Ku avanyisa tiko hi swiphemu swimbirhi a swi amukeleki . 
Mi nga ehleketi , hikwalaho , leswaku a xi katsiwanga . 
Mi nga ringeti ku hi xisa mayelana na vundzeni bya kona . 
Mi nga karhateki. Ndza swi lemuka swinene sweswo . 
Mi nga tlakusi mhaka leyi eka khomferense ya mifumo yo nghenelelana .  . 
Xana mi na switirhisiwa swo fikelela swikongomelo leswi ? 
Endlani leswi hi vito ra dimokirasi na ntshunxeko . 
Xana hi vile hi na kungu ro tirha hi rona ? 
Xana hi boha leswaku a ku vanga na ku hundzuka ? 
Xana hi fanele ku rhanga hi ku vhota ehenhla ka swilulamisiwa ? 
Xana hi na vumbiwa ro fanela vito ra rona ? 
Xana hi na xiphiqo xo kongoma mayelana na leswi ? 
Xana u na yona mli xo sungula ? 
Xana mi na mbuyelo wa nkambisiso wa nkhumbo ? 
Xana hakunene hi tiva leswaku nhlamulo ya sweswo i yini ? 
Xana hakunene hi dinga xiletelo xa nkarhi wo tirha ? 
Xana hakunene hi lava ku va hungu leri ri rhumeriwa ? 
Xana hi ehleketa mitlangu yi ri vukorhokeri bya vanhu ? 
Xana hi lava ku va mutlanginkulu eka swa misava hnkwayo ? 
Xana hi kala mi lava ku va na ntirho ? 
Xana hi lava ku teka goza eka levhele ya matiko hinkwawo ? 
Xana hi lava ku teka goza ra muxaka wolowo ? 
Xana mi twa ingaku hi fanele ku teka magoza man'wana ? 
Xana mi na vumbhoni , loko swi ri tano , yini ? 
Xana mi na nchumu xo nyikela mayelana na leswi ? 
Xana mi na mahungu yo engeteleleka yo kongoma eka nhlokomhaka leyi ? 
Xana mi kongoma ku xi kanela eka nkarhi wun'wana ? 
Xana mi kongoma ku vula swin'wana eka vaaki ? 
Xana mi lava ku tirhanisa ku yini na xiphiqo lexi na xona ? 
Xana mi tiva leswi swi nga lulama mayelana na timfanelo ta ximunhu ? 
Xana a wu na mahungu ya wena n'wini ? 
Xana a wu ehleketi leswaku yeleyo hi yona mhaka ya kona ya kunene ? 
Xana a wu ehleketi leswaku a hi fanele ku tirhana na mhaka leyi ? 
Xana hakunene mi ehleketa leswaku sweswo i xikongomelo xo tlatlambela swinene . 
Xana u languta xihumelelo lexi hi tihlo lerinene ? 
Xana mi lava ku endla swilo swi tika ku tlula na laha ? 
Xana mi lava ku humesa swiringanyeto swa n'wina ? 
Xana mi navela ku hlayisa pholisi leyi kumbe e-e ? 
Mi , hambiswiritano , ehlekete leswaku malulamiselo lawa ya enerisa ? 
Tidokumente a hi tona hi ti dingaka ku lwa na vugevenga . 
Xana yena hiyexe u ehlekete leswaku i miehleketo leyinene ? 
Xana swi ya hi muxaka wa mfumo ? 
Xana sweswo swi vula leswaku hinkwaswo i mahungu lamanene ? 
Xana vupuresidente byikongome ku endla nchumu hi leswi ? 
Xana leswi swi vula leswaku xiletelo xo sungula a xi nga ri na matimba ? 
Xana leswi swi vula leswaku hi kanetana na mitwanano hinkwayo ? 
Xana swi vula leswaku hi vona xiringanyeto xi ringanile ? 
Xana leswi swi vula ke , hi nga ka hi nga endli nchumu ? 
Hikwalaho ka xiphiqo xa mafambiselo , a xi nga katsiwanga . 
Hi nkarhi wa njhekanjhekisano , Ndzi vekile etafuleni mihundzulo yo hlaya . 
Mhaka yin'wana na yin'wana yi fanele ku langutiwa hi vuyona . 
Instithuxini yin'wana na yin'wana yi na ntirho wa nkoka swinene ku wu endla . 
Xin'wana na xin'wana xa swona xi na swiphiqo swo vonaka swa xipolitiki na xiikhonomi . 
Yin'wana na yin'wana ya tiinstithuxini yi na maendlelo ya yona eka swikweleti . 
Nhlangano wa xiikhonomi na timali wu fanele ku ya emahlweni . 
Tiikhonomi ti le ku tikeriweni hinkwako emisaveni . 
Dyondzo - ndza vuyelela - yi fanele ku va xirhangana xa hina . 
Dyondzo na ndzetelo na swona i swa nkoka eka ku hlangana . 
Dyondzo hi yona mhakankulu eka maendlelo yo hlanganisa . 
Dyondzo , ndzetelo na tilevhele ta swikili swi dinga ku antswisiwa . 
Dyondzo , ndzetelo wa swa mitirho na ku dyondza ka vutomi hinkwabyo swi ya swi va swa nkoka 
Matshalatshala ya endliwile ku humesa miehleketo leyi . 
Matshalatshala ya ha fanela ku endliwa eka xivandla lexi . 
Kun'wana , xiviko xa kayivela eka leswi lavekaka . 
Vulawuri bya nthyakiso byi nga va ndlela yo fikelela leswi . 
Vatholi va fanele ku endliwa va lemuka vutihlamuleri bya vona . 
Ku kucetela mikanelo se swi sungurile exikarhi ka tiinsitithuxini letinharhu . 
Nhlayiso wa gezi i yin'wana ya tindlela to fanela . 
Nhlayiso wa gezi wa ha salele endzhaku , hilaha u nga vula hakona . 
Minongonoko yo hlayisa gezi yi na vuswikoti byo hlayisa gezi . 
Timhaka taeneji hi wona ntlhontlho lowukulu swinene wa mikarhi ya hina . 
Pholisi ya eneji yi hi nyika nkarhi wo endla sweswo . 
Pholisi ya eneji yi ta va na ntirho wa nkoka eka leswi . 
Nhlayiseko wa eneji , hilaha hi nga vula hakona , i mhakankulu . 
Eneji , hambiswiritano , a yi fani na tinhundzu tin'wana kumbe vukorhokeri . 
Nkuriso wu lava ku langutiwa hi hina swinene ku nga ri khale . 
Nkuriso a wu fanelanga ku voniwa tanihi maendlelo yo tihumelelela . 
Nkuriso wu ta va xiphemunkulu xa maendlelo lawaya . 
Ku tiyisisa mikarhi yo ringana ya nhluvukiso i ntirho wa nkoka . 
Pholisi ya swa mbangu yi dinga data ya nkahoxeko hi xihatla . 
Ko khomiwa ku ringana i mhaka yikulukumba eka ku hlohletela ku landzelela milawu . 
Ndzingano exikarhi ka vavanuna na vavasati wu sungula ekaya . 
Xa nkoka ku fana i ku olovisiwa ka maendlelo eka bajete . 
Ngopfungopfu namuntlha , mi nge ndzi sungula hi lexi xa vumbirhi . 
Ngopfungopfu , hambiswiritano , hi fanele ku endla ntirhokaya wa hina vini . 
Timhaka ta rixaka ti le ka mbilu ya njhekanjhekisano wa xipolitiki . 
Ndzawulo wa yuro a wu tirhi naswona sweswo swi kombisiwile . 
Euromarfor a yi ta hi nyika ndlela yo endla leswi . 
Yuropo na yona yi fanele ku tirha tanihi xikombiso endzeni . 
Yuropo na yona yi nga va na pholisi ya nsirhelelo ya hinkwavo ya ntiyiso . 
Yuropo a yi lavi ku va tiko ra matimba ra swa mavuthu . 
Yuropo yi vumba masungulo ya maendlelo mantshwa ya xipolitiki . 
Yuropo yi na nkoteko wukulukumba eka ndzavisiso na thekinoloji . 
Yuropo yi langutane na tithagete tin'wana to komba hiseko swinene . 
Yuropo yi vile yona xivangelo xa vutomi bya mina bya xipolitiki . 
Yuropo yi vile na xiave xa nkoka eka maendlelo walawo . 
Yuropo yi fanele ku va xiphemu xa ku swi endla swi humelela . 
Yuropo yi fanele ku tirhisa swinene xiyenge lexiya . 
Yuropo yi fanele ku teka nkarhi lowu ku hunguta ku nga thoriwi . 
Yuropo yi fularherile vanhu va yona . 
Yuropo i ndhawu leyi nga simekiwa eka nawu , demokirasi . 
Yuropo yi kula swin'we , leswi swi nga mhaka ya kahle . 
Yuropo yi le ka nkayakayo , naswona nkayakayo lowu wu tikile . 
Yuropo yi le ndlleni yo hluriwa eka nyimpi yin'wana . 
Yuropo ri ya emahlweni ri voniwa tanihi xivandla xin'we . 
Yuropo yi tlula ntsengo wa mifumo ya yona . 
Yuropo a yo va ntsena purojeke ya xiikhonomi na xipolitiki . 
Yuropo ya ha ri ntsena ekusunguleni ka maendlelo . 
Yuropo yi yime kahle ku va yi nga fikelela ntlhontlho wa kona . 
Yuropo yi fanele ku katsiwa laha eka goza ra le kusunguleni . 
Yuropo ri fanele ku tiya na ku pfulekela misava . 
Yuropo ri fanele ku ya emahlweni ri kongomisa eka timhaka timbirhi ta nkoka . 
Yuropo yi fanele ku va na ku vumbana handle ka swona a swi nga tirhi . 
Yuropo yi fanele ku va na ntirho wo rhangela eka khomferense leyi . 
Yuropo yi fanele ku rhwala xiphemu xa nkoka xa vutihlamuleri lebyi .  . 
Yuropo ri dinga sisiteme yo lawula ya hinkwavo eka xivandla lexi . 
Yuropo yi dinga ku va yi engeteleleka ku gingirika na ku engeteleleka ku khomana . 
Yuropo yi nyika makete yo pfuleka ku tlula hinkwato emisaveni . 
Yuropo a yi fanele ku hlanganisa matimba ya yona na le ka xivandla lexi . 
Yuropo a yi fanele ku va yona yi nga exikarhi eka maendllo lawa . 
Yuropo hikwalaho yi na swin'wana swo swi vula mayelana na mhaka ya kona . 
Yuropo a swi kanakanisi yi na ntirho wo rhangela laha . 
Yuropo yi ta ya emahlweni swin'we mayelana na yuro . 
Yuropo ke a yi ta va na ku pfuna swinene eka ku teka swiboho . 
Nawu wa Yuropo a wu tirhisiwi hi mfanelo eka xivandla lexi . 
Nawu wa Yuropo wu fanele , hambiswiritano , ku fana eka un'wana na un'wana . , 
Pholisi ya swifundza ya Yuropo i , ku tlula hinkwaswo , vuxisi . 
Swinawana na swipimo swa Yuropo swi fanele ku tirhiswa laha . 
Nhlanganiso wa Yuropo i purojeke ya ku rhula na tshunxeko . 
Nhlangano wa Yuropo wo lwisa vugevenga yi ta katsiwa , tanihi matiko lama nga swirho . 
Xitimela xa Eurostars i xikombiso lexinene xa leswi swilo swi tirhisaka xiswona . 
Naloko hi ri karhi hi amukela leswi , hi fanele ku tshama hi ri karhi hi xiyaxiya . 
Naloko xo endla , leswi a swi ringananga . 
Na lw ka mhaka leyi , a ku nga ri na ntwanano wo angarhela . 
Nasweswi , a mi si tirhisa yiriso wa vumaketi . 
Hambiswiritano a hi boheka ku nga ngheni eka ku vhota . 
Hambiswiritano , hi kotile ku kuma ku twanana ko amukeleka . 
Tiko rin'wana na rin'wana laha misaveni ri fanele ku endla tano . 
Siku rin'wana na rin'wana , hi langutana na swikombiso swa ntskikelelo . 
Matshalatshala man'wana na man'wana ma endliwile ku sivela swo biha ku tlurisa . 
Ntlawa wun'wana na wun'wana wu na mfanelo yo kombela tivhoti to ya hi ku vitaniwa ka mavito . 
Munhu un'wana na un'wana u na mfanelo yo khomiwa ximunhu . 
Rixaka rin'wana na rin'wana ri na mfanelo y ova na tiko ra rona . 
Xiviko xin'wana na xin'wana ku fikela sweswi xi vile xa khwaliti ya le henhla . 
Xikombelo xin'wana na xin'wana xi fanele ku langutiwa hi ndlela ya mhaka hi mhaka . 
Mumaki un'wana na un'wana u fanele ku kota ku endla sweswo . 
Un'wana na un'wana u lemuka leswaku leswi i mhaka yo bohana swinene . 
Un'wana na un'wana u fanele ku gingirika endzeni ka ndzinganyeto lowu . 
Un'wana na un'wana u pfumela leswaku pholisi yo thola i mhaka ya nkoka . 
Un'wana na un'wana u na mfanelo yo kuma xiave xa vumundzuku lebyi . 
Un'wana na un'wana u na vutihlamuleri byayena ku byi teka . 
Un'wana na un'wana u fanele ku va na ntirhisano loko hi ta humelela . 
Un'wana na un'wana laha swi le rivaleni wa pfumela leswaku leswi a swi endleki . 
Un'wana na un'wana u swi tiva kahlekahle leswaku ndzi ehleketa yini . 
Un'wana na un'wana wa swi tiva leswaku i mhaka ya mali ntsena . 
Un'wana na un'wana wa swi tiva leswaku vanhu lavatsongo va khumbiwa hi ku nga thoriwi . 
Un'wana na un'wana u fanele ku khomiwa ku fana eka makete ya swa mitirho . 
Un'wana na un'wana u fanele kuva na ntirhisano kutani swi ta lulamiseka . 
Un'wana na un'wana u pfumela mavonelo ya leswaku swinawana swi kahle . 
Xin'wana na xin'wana eka xitori xi te swi hlele ngopfu . 
Xin'wana na xin'wana xi ta ya hi leswi swi nga ta tirhisisiwa xiswona . 
Xin'wana na xin'wana ke xi ta tshamisa sweswi xi nga xiswona . 
Swi le rivaleni leswaku naswona hi fanele ku vulavurisana . 
Ndzi khomeleni , kambe sweswo hakunene a swi lulamanga ku ringana . 
Miako leyi nga kona yi ta fanela ku antswisiwa loko swi endleka . 
Ku ndlandlamuxa mpfumelelo wa ntlawa lowu Kunene swa amukeriwa . 
Loko ku tsandza sweswo , swipimo swi fanele ku va ehenhla hilaha swi kotekaka hakona . 
Loko ku tsandza leswi , hi ta fanela ku langutana na swiphiqo swo tala . 
Vanhu vo chava va vile va hluriwile eka nyimpi yo lwa na theririzimi . 
Vanhu vatsongo va lemuka leswaku i nkanghala wo tiendlela . 
Vanhu vatsongo namuntlha va kanakana hi sweswo . 
Mhaka ya vuntlhanu nay o hetelela : ku yimisiwa ka mitwanano leyi . 
Ku lwa na therorizimi naswona swi vula ku sirhelela timfanelo ta ximunhu na demokirasi . 
Xo hetelela , a ndzi naveli ku vula ku khensa ka mina . 
Xo hetelela , ndzi ta vula rito mayelana na vupfhumba bya swa masangu . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku engetela mhaka yin'we yin'wana . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku vula swin'wana mayelana na tihakelo to tlula mindzilakana . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku vula swin'wana mayelana na nkarhi wa kona . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku vula 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku vula mhaka yin'we yin'wana . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku tshikilela xiphemu xin'we xa nkoka . 
Xo hetelela , ndzi ehleketa leswaku un'wana na un'wana u fanele ku hoxa xandla . 
Xo hetelela , ndzi ehleketa leswaku xikombamikarhi ix a nkoka swinene . 
Xo hetelela , ndzi ehleketa leswaku a hi fanele hi hatla hi tsundzuka nkuriso . 
Xo hetelela , ndzi hundzulukela eka mhaka ya rheferandamu . 
Xo hetelela , ndzi lava ku tlakusa timhaka timbirhi ta pholisi ya matiko mambe . 
Xo hetelela , ndzi lava ku vuyelela nkoka wa vutsongo . 
Xo hetelela , ndzi lava ku vula ku khensa lokukulu . 
Xo hetelela , ndzi rhandza ku vula leswaku vutumbuluxi i bya rihlaza . 
Xo hetelela , ndzi navela ku khumba timhaka timbirhi tin'wana . 
Xo hetelela , a ndzi lava ku vula mhaka yin'we . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku tlhelela eka swihlovo . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku vula mhaka yin'we yin'wana . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku vula tlhelo ra timali . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku tlakusa mhaka yo tsakisa . 
Xo hetelela , a ndzi ta lava ku bumabumela mihundzulo hinkwayo ya khumenhungu . 
Xo hetelela , a ndzi rhandza ku hundzulukela eka vuxaka bya le handle . 
Xo hetelela , vumbiwa ri lawula leswaku mani u na vutihlamuleri eka yini . 
Xo hetelela , mihundzulo yin'wana yo engetela yi vekiwile etafuleni . 
Xo hetelela , ku navela , kambe hambi swi ku yini , ku swi lava . 
Xo hetelela , ndzi pfumeleleni ku heta hi ndlela leyinene . 
Xo hetelela , xikombelo nakambe eka matiko hiwoxe . 
Xo hetelela , hilaha hi tivaka hakona , vunanga a hi xanchumu xa bindzu . 
Xo hetelela , a swi kali swi lava ku vuriwa leswaku vusirheleleki i bya nkoka . 
Xo hetelela , i mhaka ya vutshembeki , ya mahanyelo lamanene . 
Xo hetelela , vamanana na vatatana , hi fanele ku tshama endleleni ya hna . 
Xo hetelela , 
Xo hetelela , mi nge nszi vula swin'wana hi kungu ro tirha leri ringanyetiwaka . 
Xo hetelela , mi nga ndzi vula rito hi pholisi ya eneji . 
Xo hetelela , mhaka ya mina yo hetelela i mhaka ya maendlelo . 
Xo hetelela , swi le rivaleni , ku na xilaveko xa ku va swilo swi va erivaleni . 
Xo hetelela , ntlawa wa hina wa swa rihanyu i nkoka ku tlula mikarhi hinkwayo . 
Xo hetelela , ntirho wa hina a hi ku ringanisa na ku lawula . 
Xo hetelela , vusweti i mhaka yikulukumba eka rihanyu ro tsana . 
Xo hetelela , xin'wana xi fanele ku vuriwa mayelana na masungulo ya xinawu . 
Xo hetelela , xiviko xi kanela ku khira na ku nga katsi van'wana . 
Xo hetelela , ntlhontlho wa vumbirhi i ntlhontlho wa ku va swilo swi pfuna . 
Xo hetelela , mhaka ya vunharhu yi fambelana na ku va erivaleni no tshembeka . 
Xo hetelela , ku na timhaka to tala eka mhaka ya mabindzu . 
Xo hetelela , ku na nkayakayo wukulukumba eka ku nga thoriwi ka vantshwa . 
Xo hetelela , ku na xilaveko xa maendlelo yo lwisa vutherorisi ya matimba swinene . 
Xo hetelela , ku na mhaka yin'we leyi nge kotiki ku honiseka . 
Xo hetelela , ku na ku pfuriwa ka swa mabindzu eka vukorhokeri . 
Xo hetelela , ku na xiphiqo xa xivutiso xa masungulo . 
Xo hetelela , ku na ntirho wa vatirhisani eka swa vanhu . 
Xo hetelela , a ku ri na mhaka ya vunharhu eka xivutiso . 
Xo hetelela , a ku ri na xivutiso xo kongoma xa ku susetela swibuluki . 
Xo hetelela , leswi a hi makumu ya masungulo . 
Xo hetelela , hi tshikilela xilaveko xo mbirhihata matshalatshala ya hina . 
Xo hetelela , hi na njhekanjhekisano wa timakete ta timali . 
Xo hetelela , hi fanele ku nyika swikoweto leswi nga swona eka van'wapurasi . 
Xo hetelela , hi dinga nghenelelo wa hinkwavo lava khumbekaka . 
Xo hetelela , hi fanele ku nyika mijekajekisano ya hina tlhelo ra xipolitiki . 
Xo hetelela , hi fanele ku va pfuna ku tshunxa swiphiqo swa swifundza . 
Xo hetelela , a hi fanele ku tikarhata swinene ku pfuna vahlapfa . 
Xo hetelela : hi karhateka naswona hi migingiriko ya le handle . 
Xo sungulasungula hi fanele ku nyikela timali . 
Xo sungulasungula , a ndzi ta va ndzi nga swi endlanga leswi . 
Xo sungulasungula , i mhaka ya nsirheleleko wa swakudya . 
Xo sungulasungula , a hi xi dingi xietelo xa kona . 
Xo sungula a hi vuleni leswi swi nga riki hi swona . 
Xo sungula rito ro koma mayelana na nseketelo wa kona . 
Xo sungula hi fanele ku hlamusela vukorhokeri bya misava hinkwayo . 
Xo sungula hi dinga rimba ra nawu ro tiya . 
Xo sungula , ndzi lava ku hoyozela muviki . 
Xo sungula , eka xivandla xo hlengeleta xitoko . 
Xo sungula , a hi xa munhu . 
Xo sungula , i xirhangana xa ntiyiso xa insitithuxini . 
Xo sungula , i mhaka yak u languta na mitiyiso . 
Xo sungula , a hi vulavuleni hi swihumelelo swa sweswi . 
Xo sungula , inkomu eka tikhomente ta n'wina hinkwato . 
Xo sungula , xiphiqo a xi ta va xi papalatiwile . 
Xo sungula , tipurojrkr ta kona ti pfumala masungulo ya xinawu . 
Xo sungula , ku na ku seketeriwa hi timali wa xiringanyeto . 
Xo sungula , lexi i swo lava ku va ku endliwa swin'wana . 
Xo sungula , hi fanele ku vekisa eka vana va hina . 
Xo sungula , hi fanele ku endla matshalatshala ya ntiyiso . 
Xo sungula , hi fanele ku tsema mphakelo 
Xo sungula , xiviko xi vulavula hi yini ? 
Xo sungula , leswi hi swi vulaka maendlelo yo xiyaxiya . 
Xo sungula a ku ri na xivutiso xa leswi vuriwaka ' swiletelo '  . 
Xo sungula , ndzi ta languta mhaka ya nsirheleleko . 
Xo sungula , ndzi ta tlhelela eka nhlokomhakaya mali . 
Xo sungula , hambiswiritano , a ndzi ta lava ku khensa muviki wa hina . 
Xo sungula , a hi pfumeleleni makete wa le ndzeni ku tirha . 
Xo sungula , nongonoko wa swidyoho wu fanele ku ndlandlamuxiwa . 
Xo sungula , ku vhota ku ta va kona mundzuku nanhlikanhi . 
Xo sungula , ku na pholisi ya mahungu , leyi nga ya nkoka ku tlurisa . 
Xo sungula , ku na vutihlamuleri bya vatumbuluxi va swakudya . 
Xo sungula , 
Xo sungula , ku tirhisa inthanete na tithekinoloji letintshwa swinenenene . 
Xo sungula , a hi nga lavi ku va hi tisusumetela emahlweni . 
Xo sungula , hi fanele , swi le rivaleni , ku lulamisa swilaveko swa ximunhu . 
Xo sungula , hi fanele ku twanana hi ku kambela swo va ntiyiso . 
Xo sungula , hi fanele ku veka erivaleni tinhlayo leti vuriwaka . 
Xo sungula , ndzi lava ku vulavula hi xivumbeko xa mbulavurisano . 
Xo sungula , hikuva hi nhlamuselo i vatsongo na ku va tsekatseka . 
Xo sungula , ndzi ehleteta hi pholisi ya tlilayimete na eneji . 
Xo sungula , a ndzi ta lava ku vula ku tisolanyana . 
Xo sungula , ndzi ehleketa leswaku vukorhokeri a byi fanele ku pfulekela mphikizano . 
Xo sungula , ndzi amukela khwaliti yo hlawuleka ya xiviko lexi . 
Xo sungula , a ndzi ta rhandza ku kanela vupfumeleri bya timali . 
Xo sungula , a ndzi ta lava ku kanela ntlhontlho lowu wa matlhelonyingi . 
Xo sungula , a ndzi ta lava ku tlakusa maendleloya xona yo tumbuluxa swintshwa . 
Xo sungula , mayelana na eka siwihampfhuka na ku hlanganisa . 
Xo sungula , ku cinca ka tlilayimete na tlilayimete na phakeji ya eneji . 
Xo sungula , ku tshembeka emahlweni ya vaaki va hina vini . 
Xo sungula , a xi yi kule ku tlula acquis communautaire . 
Xo sungula , ku pfumaleka ka vutihlamuleri bya xidemokirasi na mfikelelo wa mahungu . 
Xo sungula,a a hi vulavuleni hi nsinya wa nawu . 
Xo sungula , mayelana na mhaka yo tika ya xigwevo xa rifu . 
Xo sungula , tibangi ti byeriwa ku tlakusa ku tirhela erivaleni . 
Xo sungula , ku hetisa ka hundulo wa tiinsitithuxini . 
Xo sungula , khomferense yi tsandzekile hikwalaho ka ku pfumaleka ka nkarhi . 
Xo sungula , xivandla xa yuro a xi enelanga hixoxe . 
Xo sungula , mfanelo ya ndzinganano na nsirheleleko eka ku khirhiwa . 
Xo sungula , ke , hi fanele ku tiyisisa mpimapimo na xivangelo . 
Xo sungula , ku na xiphiqo na maendlelo yo tsarisa bindzu . 
Xo sungula , hakanyingi ku na xiphiqo xa nseketelo wa bajete . 
Xo sungula , ku na mhaka ya makete wa le ndzeni . 
Xo sungula , ku na xiphiqo xa demokirasi na na ku tirhela swilo erivaleni . 
Xo sungula , ku na mhaka ya vulawuri na vulanguteri . 
Xo sungula , ntwanano lowu wu vuyerisa mitlawa himimbirhi . 
Xo sungula , ku lulamisela magoza yo hetelela ya nkuriso . 
Xo sungula , hi kanetana na khonsepe ya mpindzulo lowu pfumeleriwaka . 
Xo sungula , hi langutane na nkayakayo lowu a wu laanguteriwile . 
Xo sungula , hi vulavula hi ndzinganano wa mpfuno wa tihakelo . 
Xo sungula , a hi fanele ku tshika swiviko leswi eka ajenda . 
Xo sungula , xana switshunxo swa nkayakayo wa sweswi i yini ? 
Xo sungula , sweswinyana a mi vulavula hi minongonoko ya matlhelombirhi . 
Pholisi ya swa tinhlampfi a yi dingi ku va pholisi ya mpfuno . 
Ntlhanu wa malembe handle ka ku cinca a hi leswi hi nga swi hlawulaka . 
Hi ku landza ndzavisiso , leswi swi vonaka onge a swi tano . 
Ku landza memorandamu lowuya , ku ta va na xitiviso . 
Switatisi swa swakudya swi nga pfuneta swinene eka rihanyu . 
Bolo ya milenge i ntlangu wo tiveka ku tlula hinkwayo emisaveni . 
Eka nkarhi wo leha a hi ri eku jekajekisaneni hi flexicurity . 
Eka nkarhi wo leha , leyi a yi ri mhaka yo tsekatseka . 
Eka to hlayanyana ta timhaka leti , swikoxo swi tele . 
Leswi ha ha sungulaka , a hi lavi vumbiwa . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , hi kaneta ndzimana . 
Hikwalaho ka sweswo hinkwaswo , hi nghene eka mikanelo yo leha . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo a hi fanele ku seketela nongonoko lowu . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , ndzi titsimbisile . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , ndzi vhote ndzi kaneta xiviko . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , ndzi vhote ndzi seketela ndzimana . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , hi ta vhota hi kaneta . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , hi vhote hikaneta xiboho . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , hi vhote hi kaneta xiviko . 
Eka xin'wana na xin'wana xo biha , se ku na mfanelo ya ximunhu . 
Xikombiso , eka rimba ra khomferense ya tipalamende to nghenelelana . 
Xikombiso , mhaka ya ntsindza wa yona ya ha pfulekile . 
Xikombiso , swilaveko swi ta nghenisiwa hi switsongotsongo . 
Xikombiso , mfanelo yo nghena etikweni a yi kona . 
Xikombiso , ku rhumeriwa entirhweni ka vunharhu a ku vanga kona . 
Xikombiso , ka ha ri hava mali ya bajete leyi nga hlayisiwa etlhelo . 
Xikombiso , hi pfumelelana hi nxopaxopo wa nxungeto wo hlanganeriwa . 
Xikombiso , a hi nga va hi tirhisa timali to pfuneta . 
Hikuva i ndzinganano lowu hi faneleke ku vulavula hi wona . 
Eka vo tala va vona , leswi a swi ta vula rifu swi nga kanakanisi . 
Eka vo tala va hina , lwandle i vutomi bya hina . 
Eka mina , tanihi n'watipolitiki wa demokiratiki , lesw a swi amukeleki . 
Eka mina , timfanelo ta ximunhu na tona tit a va xirhangana . 
Eka mina , a hi mhaka ya vandal ra swa tipolitiki . 
Eka mina , ntiyisiso wa muxaka wolowo i wa nkoka swinene . 
Eka mina , swilo swinharhu i swa nkoka eka xivandla lexi . 
Eka tlhelo ra mina , ndzi seketela maendlelo yo kombisa . 
Eka tlhelo ra mina , ndzi nga vona tidyondzonkulu timbirhi . 
Eka tlhelo ra mina , ndzi na xivutiso xo karhi . 
Eka tlhelo ra mina , ndzi navela ku tshikilela vutihlamuleri byimbirhi . 
Eka tlhelo ra mina , a ndzi ta rhandza ku mi tshembisisa . 
Eka nkarhi wa sweswi , kuhava xivangelo xo vona tlhelo ro biha . 
Mhaka yin'we , timhaka letikulu ti le ku kumiweni . 
Eka tlhelo ra hina , swi le rivaleni hi fanele ku tiyisisa ku tlheriselana . 
Eka tlhelo ra hina , hi lava leswakuku humelela swilo swimbirhi . 
Eka vavabyi , ke , leswi a swi ta va nchumu wa kahle . 
Eka malembe yo hlaya , hi le ku tiphieni hi vuxaka byo antswa . 
Eka sweswo a ndzi ta rhandza ku khensa muviki wa hina . 
Hikwalaho ka sweswo ndzi pfumelelana na swiringanyeto leswi nga emahlweni ka hina . 
Hikwalaho ka sweswo ndzi vhotile ndzi kaneta xiboho lexiya . 
Hikwalaho ka xivangelo xexo ntsena , hi nge koti ku va na ku tsandzeka kun'wana . 
Hikwalaho ka sweswo hi fanele ku lulamisa xiphiqo . 
Hikwalaho ka xivangelo xexo hi fanele ku vekela xipimelo . 
Hikwalaho ka xivangelo xexo , ndzi seketela xiviko xa sweswi swi helela . 
Hikwalaho ka xivangelo xexo , ntlawa wa hina wu ta titsimbisa eka ku vhota . 
Hikwalaho ka xivangelo xexo , sisiteme hinkwayo a yi fanele yi vekiwa erivaleni . 
Hikwalaho ka xivangelo xexo , vuleteri bya mitirho byi lava ku hluvukisiwa . 
Hikwalaho ka xivangelo xexo , hi fanele ku tlakusa mihlanganiso ya swa vutleketli hi ku angarhela . 
Hikwalaho ka xivangelo xexo , hi vona ndzimana yi nga amukeleki 
Hikwalaho ka xivangelo xexo , hi swi languta hi ku kanakana lokukulu . 
Eka sweswo , mihundzulo ya hina yi ta fanela ku amukeriwa . 
Eka sweswo , ke , ku na misinya minharhu leyikulu yo letela . 
Eka sweswo , ku fanele ku va na xipimelo xa thekinikali . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi nga laha henhla , ndzi vhoterile xiviko lexi . 
Swa nkarhi wa sweswi , hi ta ya emahlweni na njhekanjekisano . 
Hi laha kukulu , lexi i xiviko xa kahle . 
Eka leswi nga sala , hi lwela ku sivela vutherorisi . 
Ku endlela ku va swi twisiseka kahle , ndzi vhote ndzi seketela . 
Swa nkarhinyana wa sweswi a xi endli swona . 
Eka vona , leri i lembe ra vumbirhi ro pfala . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi ndzi titsimbisile eka vhoti yo hetelela . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi ndzi kaneta xibumabumelo xa muviki . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi ndzi vhotele hundzulo wa vu45 . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hi vhota hi kaneta xiviko . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , a ndzi nghenisi vhoti . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , ndzi vhote ndzi kaneta xiviko lexi . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , a ndzi ta tsundzuxa ku kaneta xiviko lexi . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , xiringanyeto lexi xi fanele ku amukeriwa . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , hi nge amukeli mihundzulo leyi ringanyetiwaka . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , hi titsimbisile eka xiviko lexi . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , hi vhote hi kaneta xiviko . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , hi lava ku seketela ku endla hi ku twanana loku . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi , hi ta vhota hi kaneta xiviko . 
Ku endlela vanhu lavatsongo lava , hi fanele ku endla swo engeteleleka . 
Eka leswi ndzi tshemba leswaku u na voko ra kahle ! 
Hikuva xiphemu lexi xa mhaka xifanele ku katsiwa . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi ndzi na swibumabumelo swimbirhi swo swi endla . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi ku have xivangelo xo vilela . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi hi dinga muxaka wo karhi wa rimba . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , ndzi twanana na xiyimo xa muviki . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , hi ntumbuluko ndzi vhota ndzi seketela . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , ndzi teka nkarhi lowu sweswi . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , ndzi vhotendzi kaneta xiviko . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , ndzi vhote ndzi kaneta 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , ndzi vhotele muhundzulo lowu ringanyetiwaka . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , ku pfuxa hivuntshwa ko helela a ko laveka . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , ntwanano wo nghenelelana wa tiinsitithuxini wu laveka hi xihatla . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , khomixini yin ha amukela muhundzulo lowu . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , hi vhota hi kaneta xiviko . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , hi dinga swilawulo eka xivandla lexi . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , a hi nga fanelanga ku kwetlembetano hi leswi . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , a hi fanele ku va nyika nseketelo wa xipolitiki . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi , hi xi vhoterile eka komiti . 
Hikwalaho ka xivangelo lexi hi ta titsimbisa hi nkarhi wo vhota . 
Ku va leswi swi humelela , hambiwiritano , matshalatshala man'wana nakambe ya laveka . 
Ku va leswi swi humelela , swipimelo swi fanele ku fikeleriwa . 
Ku va leswi swi humelela , hi fanele Kunene hi tivisa vanhu . 
Eka leswi hi dinga nawu wa vugevenga na maphorisa . 
Eka leswi , a ndzi ta rhandz nseketelo wa wena na ku yingisa . 
Eka leswi , mfambafambo wo tshunxeka wa vukorhokeri wa laveka . 
Eka nkarhi wo leha ngopfu hi tekile mavonelo nkanghingiriko . 
Eka hina , a hi ntirho hinkwawo wu endliweke . 
Eka hina , vufambelanisi bya xithekiniki na byona i mhaka ya nkoka . 
Eka hina , xexo i nchumu wo vilerisa , hakunene . 
Hi ta va hi swi endlela yini na vona ? 
Eka wena , hakunene , lowu i ntolovelo wa tsevu wa tin'hweti tin'wana na tin'wana . 
Pholisi ya matiko mambe yi fanele ku tama yi ri ehansi ka vutifumi bya matiko . 
Vini va swihlahla va tlanga xiave lexikulu eka malawulelo ya swihlahla . 
Swi rivale , swi le rivaleni leswaku xexo a xi nga ta humelela . 
Nkateko wa kona lexi sweswi xi fanele ku engeteriwa eka 1997 . 
Nkateko wa kona , hambiswiritano , hi na xipfuno lexi eka hina . 
Nkateko wa kona , ku hava xiringanyeto xo tano xi endliwaka eka mhaka leyi . 
Nkateko wa kona , tirhelo ri le mahlweni ka pholisi eka ndhawu leyi . 
Nkateko wa kona , yuro yi tshamisekile eka havumbirhi bya le ndzeni na le handle . 
Nkateko wa kona , a va nga lavi ku yima nkarhi wo leha ku fika kwalaho . 
Nkateko wa kona , leswi hi leswi hi swi endleke eka xiboho xa hina xa mafundza . 
Nkateko wa kona , nawu lowu a wu si sungula ku tirha . 
Timhaka ta mune i ta nkoka wo kongoma eka mhaka leyi . 
Xa vumune , hi fanele ku tshikelela nkoka wa vuleteri bya swikili swa ntirho . 
Xa vumune , hi fanele ku tiyisa n'wangulano eka timfanelo ta ximunhu . 
Hi ku va erivaleni , ndza tshemba leswaku ku endla xi va xa ximanguvalawa swi vile leswi enerisaka . 
Hi ku va erivaleni , a ndzi tivi loko hi ta humelela . 
Hi ku va erivaleni , hi ku vona ka hina , lowu a hi wona nkarhi . 
Hi ku va erivaleni , kwalaho hi kona laha xiviko lexi xa ha kayivelaka . 
Mphikizano wo tshunxeka na ku va lowunene a wu fanele wu enhlisa mixavo . 
Ku fambafamba ko tshunxeka ka vatirhi ku fanele ku tiyisisiwa . 
Ku vulavula ko tshunxeka hi kun'wana ka maribye ya yinhla ya xidemokirasi . 
Ntshunxeko wa vukhongeri a wu fanelangi ku va papila leri feke . 
Ntshunxeko , xidemokirasi na timfanelo ta ximunhu swi hava nhlamuselo kwalaho . 
Ku gwitsirisa mikwama a hi xintshunxo xa swiphiqo leswi , hambiswiritano . 
Kotala sweswo a hi mhaka eka mijekajekisano leyi . 
Ku suka laha ku ya emahlweni swilo a swi nga ta olova swinene . 
Ku suka sweswi ku ya emahlweni swi ta va swi ri eka vona . 
Ku suka eka vonelo ra hina , leswi swi na nkoka hakunene . 
Ku suka eka vonelo rero , xi kahle hakunene . 
Ku suka eka vonelo rero , hi seketela xiringanyeto lexi . 
Ku suka eka ndhawu ya masungulo , hi nga kanela mhaka . 
Ku suka eka pholisi ya vurimi ya vanhu hinkwavo swi famba ku fika eka pholisi ya ndzhurho ku suka eka matiko mambe . 
Ku suka ehandle , leswi hi nga swi endlaka swi tsongaharile . 
Ku suka eka vonelo leri , hi nge swi koti ku hluleka ku eneriseka . 
Ku suka eka vonelo leri swi amukeleka hi ku hetiseka . 
Ku suka eka vonelo leri , vuhlayiseki byi engeteriwile , hakunene . 
Ku suka eka vonelo leri , xikalankarhi xi laveka swonghasi . 
Ku suka eka leswi ndzi swi voneke , a ndzi languteli leswinene ku hundza mpimo . 
Timfanelo ta masungulo ta ximhunhu na mitshunxeko ya munhu swi fanele ku sirheleriwa . 
Swivutiso swa masungulo naswona ehansi ka tin'hweti ku fika emakumu . 
Vuxokoxoko byo engetela byi ta nyikiwa hi tikomiti leti ti khumbekaka . 
Magoza yo engetela ya fanele ku tekiwa eka ndhawu leyi . 
Ndzima yo engetela hikokwalaho yi fanele ku khatsiwa laha na kona . 
Xin'wana , hi fanele ku antswisa mfikelelo wa vaaki eka vululami . 
Ku engetela kwalaho , nkuriso wu engeterile xikalo xa ntlhontlho . 
Ku engetela kwalaho , ndzhurho ku suka eka matiko mambe swi na vuxaka bya le kusuhi na pholisi ya nhluvukiso . 
Ku engetela kwalaho , vunyingi bya vaxanisiwa i vavasati na vana . 
Ku engetela kwalaho , xinawana xexo a xi vonakangi eka xiringanyeto . 
Ku engetela kwalaho , xiviko lexa vunharhu xi amukeriwile hi vanhu hinkwavo eka komiti . 
Ku engetela kwalaho , lexi a xi ta yimela ku hunguteka ko tivikana eka madurhelo . 
Ku engetela kwalaho , hi le ku kaneleni ka xiviko lexi nga eka xiviko . 
Ku beja a swi susiwile eka vuanami bya xileriso xa mafundza . 
Gaza yi fanele ku va xiphemu xa xintshunxo xa tipolitiki . 
Xihlawuhlawu xa rimbewe a xo va ntsena xiphiqo xa vavasati . 
Ndzingano wa rimbewu na nhluvukiso wa ikhonomi swa fambisana . 
Ndzingano wa rimbewu wu le henhla eka ajenda na wona . 
Ndzingano wa rimbewu a wo va ntsena makumu eka wona . 
Geneva a yi fanelangi ku pfumeleriwa ku ngungumela hi le tlhelo . 
Va matlhari , a hi yimiseni njhekajekisano lowu . 
Ntivomisava i mhaka yin'wana leyi hi lavaka ku yi kanela . 
Georgia , hakunene , yi na xiave xa nkoka laha . 
Jarimani hikwalaho ka sweswo yi onha timfanelo ta masungulo ta tinxaka letitsongo . 
Jarimani yi teke madzana ya magidi ya vanhu . 
Loko ku tekeriwa enhlokweni leswaku xiringanyeto lexi xi ariwile , ndzi vhotile ndzi hambana . 
Loko ku tekeriwa enhlokweni tlilayimete ya nkarhi wa sweswi , njhekajekisano lowu wu tile hi nkarhi wa kahle swonghasi . 
Loko ku tekeriwa enhlokweni nkarhi , a hi fanelangi ku khoma mikanerisano yo leha . 
Loko ku tekeriwa enhlokweni ntsengo hinkwawo , lowu i ntsengo lowutsongo swinene . 
Ku tlakuka ka mahiselo ya misava hinkwayo swi le ka rimitsu ra mitungu leyintshwa . 
Dlilobalayizexini yi na mikucetelo leyinene eka ku kula ka ikhonomi na ku thoriwa . 
Dlilobalayizexiniya ikhonomi yi engetela xilaveko xa mpfuxeto . 
Dlilobalayizexini , tanihilaha hi swi tivaka hakona hinkwerhu , yi yisa eka mphikizano wa misava . 
Swi kahle evuxeni naswona swi kahle evupeladyambu . 
Timali ta nhlayiso ti nyika ndlela ya ku pfuna vanhu ku va va tipfuna . 
Nhlayiso lowukulu wu fanele ku tekiwa , hambiswiritano , hi ntirho lowu . 
Nkongomiso lowukulu wa miehleketo wu ta yisiwa eka nseketelo wa mitlawa . 
Ntirhisano lowukulu wa laveka eka mhaka leyi na wona . 
Ku tikatsa lokukulu ka vaaki swi ta tlhela swi va na nkoka . 
Ku tirhisiwa lokukulu ka makete wun'we se swa koteka . 
Greece a yi si tikatsa hi ku gingiriteka eka nongonoko lowu . 
Greece i tiko leri nga na tihakelo ta le henhla ta tiqingho . 
Mimoya ya thyaka yi fanele ku hungutiwa swinene hilaha swi kotekaka hakona . 
Ku kula swi le ku yeni ehansi naswona infulexini yi le ku tlakukeni . 
Ku kula hi wona masungulo ya nghingiriko wa ikhonomi na vaaki . 
Ku hava na rito leri vuriweke mayelana na tibangi . 
Xana lexi hi xi endleke ku ta fika sweswi xi fikelerile swilo swihi kumbe swihi ? 
Xana a va dyondzangi tidyondzo ta nkarhi lowu nga hundza ? 
Loko ku vuriwile timhaka leti , ndzi ta swi tshika kwalaho . 
Loko ku vuriwile sweswo , ndzi tekela enhlokweni swiphemu swin'wana leswinene . 
Loko ku vuriwile sweswo , ndzi na mune wa mavonelo ku ma vula . 
Loko ku vuriwile sweswo , ndzi na xikongomelo xa ku xi komisa . 
Loko ku vuriwile sweswo , ndzi navela ku hlayisa ku cinca ka mina . 
Loko ku vuriwile sweswo , ka ha ri na swiphiqo ku swi ololoxa . 
Loko ku vuriwile sweswo , ka ha ri na xivandla xo antswisa . 
Loko ku vuriwile sweswo , a hi fanelangi ku honisa mhaka leyi . 
Loko ku vuriwile leswi , hi le ku voneni sweswi ku hlangahlangana lokukulu . 
Loko ku vuriwile swihi , ku na xivutiso xo tivikana . 
Ku va na vutivi na ndlela a hi hinkwaswo . 
Loko timhaka leti ti pimiwile , ndzi tihumesile eka ku vhota . 
Yena u songasongile leswaku hi langutanile na nhlungo wa xiviri . 
A nga fanelangi ku landzelela mpimo . 
U tshikelela ku durha ka pholisi ya vurimi ya vanhu hinkwavo . 
U hlulekile ku ndzi nyika nhlamulo ya lexi . 
U tlhele a ololoxa mhaka ya tihakelo ta swa nawu . 
U lwerile mikarhi hinkwayo ku pfuleka na timfanelo ta vaaktiko . 
U ndzi komberile ku vulavula hi ku n'wi yimela . 
U khomiwile eka ndhawu leyi ku sukela nkarhi wolowo . 
U endlile ntirho wo koka rinoko eka xinawana lexi . 
U endlile ntirho wo tivikana swinene na ku va wa xiyimo xa henhla . 
I musirheleri wa timfanelo ta vaaki na mbangu . 
O va munhu ntsena , kutani hi fanele ku amukela sweswo ! 
U vula leswaku hi lava yuniyoni ya ikhonomi . 
Wa swi tiva leswaku xi ta endla , naswona mina ndza swi tiva xi ta endla . 
U vurile mhaka leyi a yi nga lulamangi hinkwayo ka yona . 
A ta va a swi kotile ku hi byela swo tala . 
U faneriwa hi ku endla ku hlawula koloko . 
U swi vekile kahle sweswo , leswi swi nga xilo xa kahle . 
U vurile ku i xivutiso xa ku olovisa maendlelo ya mafundza . 
U vurile xilo xo fana mixo lowu eka komiti . 
U tikomba a nga ri na misawu . 
U teka vonela ra leswaku swi onha vutikayiveti . 
Hikokwalaho u tirhile hi ndlela yo naveta na hinkwayo mitlawa ya tipolitiki . 
A tshama a karhi a vula xin'wana lexi xa ha amukelekaka . 
U lava ku tumbuluxa modlolo lowuntshwa wa rixaka . 
Mikarhi hinkwayo a ri eka tlhelo ra lava sweleke . 
A ta endla xilo xin'wana na xin'wana ku xi yimisa . 
U yile emahlweni a hi nyika nhlamulo yo lulama . 
U ta fanela ku endla tano hi 9 p.m. 
U ta vula xitatimente eka mhaka leyi ku nga ri khale . 
Kutani u ta teka xiboho , tanihilaha ndzi vulaka hakona . 
U ta lava ku xaveriwa leyintshwa . 
Rihanyu na vuhlayiseki entirhweni swi fanele swi nga hungutiwi . 
Timhaka ta rihanyu na vaaki kotala ta fambisana . 
Tilo hi pfune loko hi ba swilo hi makatla . 
Nkwama wa le ndzhandzheni wa swikweleti na nkoka wa mikavelo leyi nga riki ya mfumo yi kumeka eka swiviko hinkwaswo . 
Hikwalaho ka sweswo a ndzi ta tsakela ku tiva swot ala lexi . 
Hikwalaho ka sweswo xikombelo xa mina eka wena ku amukela ku cinca loku . 
Hikwalaho ka sweswo mhaka ya mbhurisano hi ku seketela mfungho wa risima . 
Hikwalaho ka sweswo xivutiso xa mina : xana i rini hi nga ta langutela ndzavisiso lowu ? 
Hikwalaho ka sweswo kungu ra ntlawa wa hina ra ku ala xiyimo xa vanhu hinkwavo . 
Hikwalaho ka sweswo ku cinca loku ndzi ku andlaleke eka xiviko lexi . 
Hikwalaho ka sweswo xikombelo xa engetelo eka mpimanyeto . 
Hikwalaho ka sweswo ku tumbuluxiwa ka xiboho swi na nkoka swonghasi . 
Hikwalaho ka sweswo nkoka wa xiviko , lexi ndzi xi seketelaka . 
Hikwalaho ka sweswo xilaveko xa ntirhisano eka rhavi leri ngopfungopfu . 
Hikwalaho ka sweswo xilaveko xa ku vekisa eka ndzavisiso na kona . 
Hikwalaho ka sweswo ku tlakuka ka xihatla ka muxaka lowu wa xitichi xa gezi . 
Hikwalaho ka sweswo xivangelo xa ku va ndzi vhote ndzi xi seketela 
Hikwalaho ka sweswo xivangelo xa vhoti ya hina ku hambana na xiringanyeto lexi . 
Hikwalaho ka sweswo ndlela leyi hi nga vhota hayona eka ku cinca ko karhi . 
Hikwalaho ka sweswo ku fanele ku tlhela ku va na qhinga ra nhlayiso wa vana . 
Hikwalaho ka sweswo , xinawana eka ku vekela xipimelo xa mikarhi yo chayela . 
Hikwalaho ka sweswo , xintshunxo , hakunene , i xa xidipulomati . 
Hikwalaho ka sweswo , ku hava nkwetlembetano mayelana na nsinya lowu . 
Ku suka sweswi ku ya emahlweni , hi ta landzelerisa matshalatshala lama hinkwawo . 
Ku nga vi kona ka yena i xitiyisiso xa leswaku hi le ku tekeni ka goza . 
Goza ra yena ri fanele ku seketeriwa hi hinkwerhu ka hina . 
Ku cinca ka yena i goza ro ya eka tlhelo leri lulameke . 
Xisolo xa yena xa kungu ra magoza xi fanerile na xona . 
Vadlayi va yena a va si tisiwa eka vululami . 
Laha ndzi le ku ehleketeni ngopfungopfu hi mayelana na rixaka leritsongo . 
Laha ndzi na vunyingi bya swiphiqo na ku tikeriwa . 
Laha ndzi ta nyika vonelo eka swiphemu swimbirhi hi ku kongoma . 
Laha a ndzi kombela leswaku hi hundzela emahlweni hi vukheta . 
Laha nakambe a ndzi siyi ehandle tiko ra ka hina . 
Laha nakambe ntirhisano hi vayimeri va vatirhi na vathori wu na nkoka swonghasi . 
Hi lexi lexi a ndzi lava ku xi vula eka mahetelelo . 
Laha namuntlha ndzi ta kongomisa miehleketo eka mikongomelonkulu . 
Laha , namuntlha , ndzi na ku kanakananyana na kona . 
Laha na kona ku hava nandzeleriso wa xiviko lexi . 
Laha na kona hi le khombyeni ra timhaka leti hlanganisaka nhloko . 
Laha na kona , vutihlamuleri byi fanele ku tekiwa eka nsirhelelo wa vaxavi . 
Laha na kona , hambiswiritano , hi le ku tirhaneni na swilaveko swa mpimo wa le hansi . 
Laha na kona , ku cinca loku lavekaka hikokwalaho ku ta endliwa . 
Laha na kona , hi tile na swintshunxo swo twala . 
Laha hi pfumelelana na nkambelo wa xiyimo . 
Laha hi nge swi koti naswona a hi fanelengi ku papalata 
Laha , a ndzi ta tsakela ku tshikelela mhaka ya nkoka . 
Laha , hambiswiritano , hi fanele ku kongomisa miehleketo eka timhaka tin'wana . 
Laha , hambiswiritano , hi ta va hi ri eku languteni ka mpimanyeto . 
Laha , a swi ri erivaleni leswaku ku cinca ku fanele ku va kona . 
Laha , na kona , hambiswiritano , hi fanele ku tshembeka hina vini . 
Laha , na kona , sekitara yo ka yi nga ri ya mfumo yi nga endla xiphemu xa yona . 
Laha , na kona , ko va na mhaka yin'we yitsongo leyi nga ololoxiwangiki . 
Laha , na kona , u le ka xiyimo xo tika ngopfungopfu . 
Laha , hi nga va hi ri na mavonelo yo hambana hi vutalo . 
Ku cinca ka yena a ku ali nongoti wa vufambelanisi . 
Rifu ra yena i ku lahlekeriwa eka hinkwerhu ka hina . 
Ku ya hi matimu , a va ri karhi va vulavurisana eka nkarhi wo leha . 
Matimu ya kombile khombo ra muxaka wo tano wa nhluvukiso . 
Khoma tirheferendamu ehenhla ka vumbiwa ematikweni hinkwawo . 
Khomelela eka yona kutani u kuma nseketelo wa hina . 
Timakete ta vukorhokeri na tinhundzu to fana ti le xikarhi ka xiphiqo lexi . 
Swa tshembisa , hi nga kuma ndlela ya ku endla sweswo . 
Swa tshembisa , xexo xi fanele ku hi pfumelela ku engetela ntshembo . 
Swa tshembisa , nkambelo wu ta nyika xivandlanene xa antswiso . 
Xana hi ta vuyela njhani eka xona ? 
Xana hi ta tirhisana njhani eka mhaka leyi ? 
Xana hi ta tirhana njhani na timhaka leti ? 
Xana hi ta tirhana njhani na nchumu lowu ? 
Xana hi ta tiyisisa njhani ku va va tiyimela ? 
Xana hi fanele ku yi endla njhani pholisi leyi ya nkhomano ? 
Xana hi fanele ku huma njga hi le ka nkitsinkitsi wa nkarhi wa sweswi ? 
Xana hi fanele ku ri teka njhani vonela eka lexi ? 
Xana u ta tirhana njhani na ku tsemeleriwa ka mirhi loku nga riki enawini ? 
Xana sweswo swi nga hlanganisiwa njhani na makete wa le ndzeni ? 
Xana hi nga tiyisisa njhani ku ya emahlweni ka tiphurojeke leti ? 
Xana hi nga tsandzeka njhani ku hlundzukisiwa hi lexi ? 
Xana hi nga kombisa njhani xivono xa nkarhi lowu taka ? 
Xana hi nga sivela njhani mbuyelelo wa leswi ? 
Xana hi nga tlakusa njhani phurofayili ya xinakulobye lexi ? 
Xana u nga ringanyeta njhani leswaku a xi tiyisisiwangi ? 
Xana u nga swi tirhisa njhani hi ndlela leyinene ? 
Xana a hi ta va hi nghenile njhani eka xiyimo xo tano ? 
Xana swi ta tika njhani ku cinca xiyimo lexi ? 
Xana hi tirhana njhani na muxaka lowu wa mhaka ? 
Xana hi tiyisisa njhani leswaku swirhangana swa hina swa tirhisiwa ? 
Xana hi kambela njhani leswi swi humeleleka eka rhavi leri ? 
Xana u wu vona njhani njhekajekisano wa xidemokirasi eka mhaka leyi ? 
Xana xexo xi ta fikeleriwa njhani eka nkarhi wa lowu ? 
Xana wu tirhisiwa njhani mpimo wo fana eka mhaka leyi ? 
Xana i milavisiso yingani yi endliweke eka ndhawu leyi ? 
Xana ku fanele ku tirhaniwa njhani na mitlhontlho leyi nkarhi lowu taka ? 
Hi ta humelela ku fika kwihi , a ndzi tivi . 
Xana hi nga xi herisa njhani kutani , lexi ? 
Hilaha lexi xi nga ta endliwa hakona a swi le rivaleni na swona . 
Hilaha lexi xi nga ta fikeleriwa hakona sweswi i mhaka leyi ku kanetaniwaka ? 
Hilaha swi basisiwaka hakona - lexi i xiphiqo . 
Hilaha ku fambelanisiwaka hakona nkhomano na tipholisi ta mitlawa . 
Leswi hi vhotisaka xiswona namuntlha i xiphemu xa vutihlamuleri byebyo . 
Xana xi ta tiyisisa njhani vuhlayiseki bya vaakatiko va ka hina ? 
Xana mpimanyeto wu ta hluvuka njhani eka malembe lama taka . 
Xana hi ta tirhana njhani na nkitsinkitsi wa timali na ikhonomi ? 
Xana leswimbirhi swi ta hambanisiwa njhani , kutani ? 
Hambiswiritano ku hava ndlela leyi hayona xi chavisaka na ku nonohwa . 
Hambiswiritano , na mina ndzi na mavonelo mambirhi ma mafundza ku ma vula . 
Hambiswiritano , ndzi khomiwa hi tingana lexi a xi tano . 
Hambiswiritano , ndza kholwa leswaku xiphiqo xi kumeka kun'wana ko karhi . 
Hambiswiritano , ndzi ta xi seketela , hakunene . 
Hambiswiritano , ndza khensa leswaku hi le ku yeni emahlweni . 
Hambiswiritano , ndza tsaka ku landzelerisa mavonelo ya wena . 
Hambiswiritano , ndza tshemba ntwanano lowu akaka i ndlela yo ya emahlweni . 
Hambiswiritano , ndza tshemba xi tlhakisiwile hi swipandzanhloko . 
Hambiswiritano , ndza tshemba milawu ya kahle yi fanele ku tirhiseka . 
Hambiswiritano , ndza tshemba leswaku swo tala swi nga endliwa hakunene . 
Hambiswiritano , ndza tshemba leswaku swivandlanene swi na ntikelo wo tlula wa switsandzisi . 
Hambiswiritano , ndza tshemba leswaku hi na xivandlanene lexikulu . 
Hambiswiritano , ndzi nge amukeli miehleketo ya ku yimisanyana nghingiriko . 
Hambiswiritano , ndzi nge anguli eka ntlhontlho lowu eka nkarhi wa sweswi . 
Hambiswiritano , ndzi nge voni ku hambana eka xiphemu lexi . 
Hambiswiritano , ndzi vona lexi xi ri xilemukiso xa khombo xa vun'wa . 
Hambiswiritano , a ndzi pfumelelani na ku vhota ndzi hambana na yena . 
Hambiswiritano , a ndzi pfumeleli sweswo ku ndzi heta matimba . 
Hambiswiritano , a ndzi voni leswaku lexi xi fanerile . 
Hambiswiritano , a ndzi lavi ku ntsena tinavelela leswo biha . 
Hambiswiritano , a ndzi avelani vonelo leri hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Hambiswiritano , a ndzi naveli ku nghena eka sweswo . 
Hambiswiritano , a ndzi naveli ku lehisa njhekajekisano . 
Hambiswiritano , ndza ha ri na swivilelo swo karhi hi mayelana na xona . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku sayense yi nyika swintshunxo swo karhi . 
Hambiswiritano , ndza hlamala hi mayelana na vutlhari bya lexi . 
Hambiswiritano , ndzi titwa leswaku ntsengo a wu enelangi . 
Hambiswiritano , ndzi titwa hi lava ku va ha ha ya emahlweni . 
Hambiswiritano , ndzi na ku kanakana leswaku hi le ku xi fikeleleni . 
Hambiswiritano , ndzi na ku kanakana ko karhi mayelana na swiphemu swo karhi swo kongoma . 
Hambiswiritano , ndzi fanele leswaku a xi enelangi . 
Hambiswiritano , ndza tshemba leswaku ntirhisano lowu wu ta tswala mihandzu . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tlhela ndzi kombela laha ku twisisa ka n'wina . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku vuyelela leswaku lexi a hi nchumu wuntshwa . 
Hambiswiritano , ndzi avelana vonelo leri paluxiweke eka ndzimana ya 32 . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tsakela 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tsakela ku nyika vonelo eka xilo xin'wana xo karhi . 
Hambiswiritano ndzi fanele ku tsakela ku kongomisa eka timhaka ta mune . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tsakela ku kombisa mhaka yin'wana laha . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tsakela ku vuyela eka leswi swilo swi nga xiswona . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tsakela ku khumba mhaka yin'wana . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tsakela leswaku hi va ha ha ya emahlweni . 
Hambiswiritano , ndzi khensa lavaya va n'wina lava va saleke . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa ku ro va ntsena goza ra nkarhinyana . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa ku a swi ri na nkoka ku n'wi endzela . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku ku na xivandlanene laha . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa lexi xi ta tika ku xi fikelela . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa ku hi pfumelelanile swikongomelo . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa ku hi lava ku tirhisa xivandlanene lexi . 
Hambiswiritano , ndzi lava ku vula swilo swimbirhi . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ntsena ku engetela leswi landzelaka . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku hlamusela ti va erivaleni timhaka timbirhi to kongoma . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku pfala ehenhla ka mhaka leyi . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka ta mune to kongoma . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku sindzisa timhaka to karhi . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vula timhaka leti landzelaka . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku tshikelela mhaka leyi landzelaka . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku seketela hi matimba muviki . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku vulavula hi mayelana xin'wana xo karhi . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka ti nga ri tingani . 
Hambiswiritano , goza ro engetela sweswi ri tekiwile . 
Hambiswiritano , swo tala swinene swa ha lava k endliwa . 
Hambiswiritano , ntlhandlamano wa magoza man'wana wu nga ha amukeriwa . 
Hambiswiritano , pfhumba ra nkarhinyana a ri enelangi eka rona hi roxe . 
Hambiswiritano , ehenhla ka hinkwaso i sekitara ya nkoka . 
Hambiswiritano , swo tala hi ndlela yo hlamarisa swi lava ku endliwa . 
Hambiswiritano , tanihilaha hi swi tivaka hakona , xiyimo lexi xi tama xa ha ri na nkoka swonghasi . 
Hambiswiritano , tanihilaha hi swi tweke hakona , xi na khombo hi mpimo wa le henhla . 
Hambiswiritano , mi nga voni leswi tanihi nyimpi ya vukhongeri . 
Hambiswiritano , munhu un'wana na un'wana u na mfanelo ya ku tengisiwa hi ndlela leyinene . 
Hambiswiritano , ku hluka ka ikhomomi ya misava hinkwayo na swona swi le ka ajenda . 
Hambiswiritano , mati ya le hansi ka misava hi swin'wana swa swipfuno swa hina swa nkoka swinene . 
Hambiswiritano , i swingani swa swona swi kaneriweke swi tiviwa hi mani na mani ? 
Hambiswiritano , hi ku vona ka mina , xi boheka ku tsandzeka . 
Hambiswiritano , eka tin'hweti leti ta ha ku hundzaka , ntirhisano wu antswisiwile hi ndlela leyikulu . 
Hambiswiritano , eka timhaka tin'wana va ta lava ku pfuniwa . 
Hambiswiritano , eka matiko man'wana , lexi a hi xiphiqo . 
Hambiswiritano , eku heteleleni ndzi vhotile ndzi hambana na xiviko . 
Hambiswiritano , eka mhaka leyi , xiyimo xi hambanile hinkwaxo ka xona . 
Hambiswiritano , xana yaleyo a hi mhaka hinkwayo ke ? 
Hambiswiritano , xi nge hambanisiwi ku suka eka swikongomelo swa tipolitiki . 
Hambiswiritano , xi nge hambanisiwi ku suka eka xiyimo xa nkarhi wa sweswi . 
Hambiswiritano , a xi humelelangi hakunene hi ndlela leyi . 
Hambiswiritano , a xi kongomisi ngopfungopfu eka madzolonga ya le mindyangwini . 
Hambiswiritano , swa nyika nsirhelelo lowu faneleke wa timfanelo ta ximunhu . 
Hambiswiritano , xi na xiphiqo xa vutshembeki na vanhu . 
Hambiswiritano , xi werile hi ndlela leyi vonakaka eka nkarhi wo leha . 
Hambiswiritano , a xi si hlangana na angulo . 
Hambiswiritano , i dyondzo leyi hi faneleke ku yi dyondza . 
Hambiswiritano , i xivutiso laha xa ku sirhelela vutomi . 
Hambiswiritano , i xivutiso xa ku tikayiveta na ku vuyeriwa . 
Hambiswiritano , swi lulamile hakunene ku ololoxa timhaka hi ku angarhela . 
Hambiswiritano , xi tlhela xi va mhaka ya ku languta endzeni . 
Hambiswiritano , xi tlhela xi va xivutiso xa tiajenda ta tipolitiki . 
Hambiswiritano , xi le ku humeleleni naswona xi fanele ku tlangeriwa . 
Hambiswiritano , swi na nkoka swonghasi leswaku tirhelo ri antswisiwa . 
Hambiswiritano , xi na xikongomelo xo tihlanganisa hi vutalo na vakhomaxiave . 
Hambiswiritano , swo va na nkoka ku tekela enhlokweni vanhu . 
Hambiswiritano , a swi enelangi ku xupula vaonhi . 
Hambiswiritano , a swo va ntsena hi mayelana na milawu na swinawana . 
Hambiswiritano , a hi phuphu yi ri yoxe leyi hi nga na yona . 
Hambiswiritano , ka ha ri xihlovo xa ku hela matimba lokukulu . 
Hambiswiritano , i ndlela yi ri yoxe ya ku hlamusela mimpimo . 
Hambiswiritano , swi na nkoka swinene ku nyika swikoweto leswi nga erivaleni . 
Hambiswiritano , xi fanele ku na vuxaka lebyi pfulekeke na ku va lebyi tshembekeke . 
Hambiswiritano , a xi fanelangi ku sivela mpfilungano wa maendlelo . 
Hambiswiritano , xi lava ku tiyisisiwa hi swinawana leswi nga erivaleni . 
Hambiswiritano , xi fanele ku tilangutisisa hi vukhensivusoli . 
Hambiswiritano , swi ta vula tihakelo to tala eka vaxavi . 
Hambiswiritano , a swi ta tlhela swi va leswinene ku endla swilo leswi humelerisekaka . 
Hambiswiritano , ntsena ku kongomisa eka xiyimo lexi a swi amukeleki ! 
Hambiswiritano , va swirhundzu na va matlhari , a ndzi na mahungu man'wana mo ka ma nga tsakisi . 
Hambiswiritano , va swirhundzu na va matlhari , hi nga vi na milombyani . 
Hambiswiritano , milawu eka ndhawu leyi yi fanele ku kunguhatiwa kahle . 
Hambiswiritano , a hi langutisiseni mphikizano eka xikalo xa misava hinkwayo . 
Hambiswiritano , a hi yeni emahlweni ku suka eka swivutiso swa rixaka . 
Hambiswiritano , a hi voni leswi humelelaka ku suka eka mpfuxeto lowu . 
Hambiswiritano , vavasati vo tala a va landzelelangi endlelo leri . 
Hambiswiritano , magoza ya fanele ku tekiwa eka levhele ya rixaka . 
Hambiswiritano , vunyingi bya swiringanyeto leswi vuriweke hi leswo biha . 
Hambiswiritano , swo tala swi tama swa ha fanele ku endliwa ku sivela xihlawuhlawu . 
Hambiswiritano , nhlamuselo ya mina ya vhoti a yi nga ri mayelana na sweswo . 
Hambiswiritano , ntlawa wa mina wu ehleketa leswaku swilo swi nga ya emahlweni . 
Hambiswiritano , vito ra mina a ri nga ri kona eka rhijisitara ra lava teke . 
Hambiswiritano , xivutiso xa mina xi mayelana na mhaka yo hambananyana . 
Hambiswiritano , xivutiso xa mina i xa muxaka wo hambananyana . 
Hambiswiritano , xiviko xa mina xa ha ri xin'wana xa nkoka swonghasi . 
Hambiswiritano , a hi xilo xin'wana na xin'wana lexi fambeke kahle eka ndhawu leyi . 
Hambiswiritano , eka xiendleko lexi , van'watipolitiki va hoxisile . 
Hambiswiritano , un'wana u fanele ku paluxa a vonelo ro tsundzuxa . 
Hambiswiritano , xiphiqo xin'we lexikulu a ku si tirhaniwa na xona . 
Hambiswiritano , swiphiqo swi tama swa ha lava ku kaneriwa . 
Hambiswiritano , timhaka tin'wana ta nkoka ta ha lava ku antswisiwa . 
Hambiswiritano , magoza man'wana lama ringanyetiweke ya ya ekule swinene . 
Hambiswiritano , timhaka tin'wana leti nga eka xiringanyeto lexi ti ya ekule swinene . 
Hambiswiritano , ntwanano wo tano a wu si va kona . 
Hambiswiritano , nseketelo ku suka eka mikwama ya mitlawa yi ri yoxe a yi enelangi . 
Hambiswiritano , ha khensa hi vuyelela eka ntirho lowu wa xiyimo xa le henhla . 
Hambiswiritano , ku cinca loku a ku vuli mhaka ya nhlokomhaka . 
Hambiswiritano , sweswo a swi hi pfuni eka nkarhi lowu . 
Hambiswiritano , leri ro va tlhelo rin'we ra xingwece . 
Hambiswiritano , sweswo a hi leswi swi nga xiswona eka xiringanyeto lexi . 
Hambiswiritano , sexo i xin'wana lexi tamaka xa ha lava ku voniwa . 
Hambiswiritano , sweswo hi swona swi nga endla leswaku hi fanele ku va na vutumbuluxi . 
Hambiswiritano , sweswo a swi nga enelangi ku ringanela eka yuniyoni . 
Hambiswiritano , sweswo a hi leswi a ndzi lava ku swi vula . 
Hambiswiritano , nkambelo wa migingiriko ya kona yi vile leyinene . 
Hambiswiritano , xiphiqo xa masungulo laha hi xin'wana xo hambana hakunene . 
Hambiswiritano , ku akiwa ka masungulo lama swi fanele ku yisiwa emahlweni . 
Hambiswiritano , endlelo ro kurisa a ri fanelangi ku khomeletiwa. 
Hambiswiritano , ntiyiso hi leswaku yuro yi tshamisekile . 
Hambiswiritano , miehleketo ya masungulo i ku xixima timfanelo ta ximunhu . 
Hambiswiritano , rendzo a ri nga ta va ro olova . 
Hambiswiritano , xitshuriwa xo endla milawu a xi enelangi eka xona hi xoxe . 
Hambiswiritano , vandla lerin'wana na rona ri fanele susumeta kungu . 
Hambiswiritano , xiphiqo lexi a xo va ntsena xa nhlangano na ku va xa tipolitiki . 
Hambiswiritano , xiringanyeto lexi ku vulavuriwaka hi xona a xi yi ekule hi ndlela yo hlamarisa . 
Hambiswiritano , xivutiso i mpfhuka wo tanihi kwihi hi faneleke ku wu famba . 
Hambiswiritano , xivutiso xa mali xi na nkoka swonghasi laha , na xona . 
Hambiswiritano , angulo wu fana swinene kumbe switsongo . 
Hambiswiritano , leswi swi nga xiswona eka xiyimo xa nkarhi wa sweswi swi khomisa tingana . 
Hambiswiritano , leswi swi nga xiswona eka xiyimo swi tlhela nyanya . 
Hambiswiritano , leswi swi nga xiswona eka xiyimo swi hambanile hakunene . 
Hambiswiritano , xiviko xi tsandzeka ku fikelela mahetelelo wahi kumbe wahi ya tipolitiki . 
Hambiswiritano , xiave xa tipalamende a xi fanelangi ku rivariwa . 
Hambiswiritano , ku tlhela ku va na swiphemu swa pholisi ya matiko mambe eka ndzhurho ku suka eka matiko mambe . 
Hambiswiritano , ku tlhela ku va na mavangwa man'wana lama khomisaka tingana eka xona . 
Hambiswiritano , ku na maendlelo yo hambana ya ku fikelela xikongomelo lexi . 
Hambiswiritano , ku na mikayivelo leyi tikombaka eka swipimelo swa ku nyikiwa ka timali . 
Hambiswiritano , ku na swilo swin'wana leswi ndzi nga swi twisisiki . 
Hambiswiritano , ku na swivutiso leswi eka swona ku lavekaka tinhlamulo . 
Hambiswiritano , ku na mixaka yo hambana ya pholisi ya ku thoriwa . 
Hambiswiritano , ku vile na leswi humeleleke leswinene swo hlayanyana . 
Hambiswiritano , ku na swa kahle swinene eka mpfumelelo wa mafundza . 
Hambiswiritano , mikarhi hinkwayo ku na swo tala leswi nga endliwaka . 
Hambiswiritano , ku na mhaka yin'wana leyi lavaka ku hlamuseriwa yi va erivaleni . 
Hambiswiritano , ku hava xivangelo xa sayense xa mianakanyo leyi . 
Hambiswiritano , ka ha ri na gondzo leri nga tala swo tika emahlweni . 
Hambiswiritano , ka ha ri na ndzima yikulu leyi faneleke ku khatsiwa . 
Hambiswiritano , a ku ri hava na mfungho lowutsongo ku tlula hinkwayo wa lexi . 
Hambiswiritano , ku ta va ku ri hava njhekajekisano lowu fambelanaka eka ntshamo wa mani na mani . 
Hambiswiritano , leswi swo va xikombiso xa xiphiqo lexikulu . 
Hambiswiritano , switiviso leswi swa mafundza swi sungurile ku tirhisiwa . 
Hambiswiritano , va le ka endlelo ro va va vumba ntlawa . 
Hambiswiritano , lexi xi ndzi tisa eka xiphiqo xa durhelo . 
Hambiswiritano , xileriso lexi xa mafundza a xi tirhi eka vuhahisi bya swa nyimpi . 
Hambiswiritano , leswi a swi vuli leswaku hi fanele ku va na rinyadzo . 
Hambiswiritano , lowu i ntolovelo lowu ku nga khale wu ri kona etikweni . 
Hambiswiritano , lexi i xivutiso xitsongo eka mbangu lowu . 
Hambiswiritano , leyi i sisiteme leyi ya ha riki na leswi swi nga tiyisisiwangiki . 
Hambiswiritano , leyi i mhaka leyi ya ha yimeleke xiboho . 
Hambiswiritano , a hi mhaka leyi yi nga yoxe hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Hambiswiritano , leri ro va tlhela rin'we ra xitori . 
Hambiswiritano , leyi a hi mhaka ya komiti ya hina . 
Hambiswiritano , leyi a hi mhaka leyi hakunene yi fambelanaka namuntlha . 
Hambiswiritano , lexi i xin'wana lexi xi nga ta tihumelelela hi xoxe . 
Hambiswiritano , lexi a hi xiendleko lexi faneleke xa lexi . 
Hambiswiritano , lexi xi tikomba xi nga ndhawu yi ri yoxe leyi nga na xiphiqo . 
Hambiswiritano , leri ro va tlhelo rin'we ra xingwece . 
Hambiswiritano , leri ro va goza rin'we ra le ndleleni . 
Hambiswiritano , lexi xo va xikombiso xa xiphiqo lexikulu . 
Hambiswiritano , leyi i mhaka ya ku vilerisa ka xiiri eka hina . 
Hambiswiritano , hungu leri ri fanele ku voniwa tanihi . 
Hambiswiritano , xiviko lexi xi ngo yimela ntsena goza ro sungula . 
Hambiswiritano , xiviko lexi xi hi mayelana na mixungeto eka swihlahla swa hina . 
Hambiswiritano , lexi a xi fanelangi ku va hinkwaswo leswi swi endliwaka . 
Hambiswiritano , lexi a xi nga koteki handle ka swiboho swo tika . 
Hambiswiritano , tin'hweti tinharhu leti nga hundza , a wu ri nkitsinkitsi wa eneji . 
Hambiswiritano , namuntlha mhaka leyi ya ha ri etafuleni . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi lava ku tirhisa minongonoko ya nkarhi wo leha , leyi yisekaka emahlweni . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi lava ku antswisa swiletelo . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi lava ku amukela leswi humelelaka leswinene . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi lava ku ololoxa swiphiqo swa vuhlayiseki . 
Hambiswiritano , hi tlhela hi vilerisiwa hi ku tumbuluxa mitirho leyintshwa . 
Hambiswiritano , hi hundzela emahlweni , hi le ku khatseni ka ndzima . 
Hambiswiritano , a hi si hluvuka ku ya ekule , khombo ra kona . 
Hambiswiritano , hi le ka ntila lowu lulameke eka sweswi . 
Hambiswiritano , ha gingirika hakunene eka rhavi leri na rona . 
Hambiswiritano , ha ha ri eku ringeteni ka ku antswisa ku tirha ka xona ka kahle . 
Hambiswiritano , ha tshemba i nongonoko lowu faneriwaka hi ku hlayisiwa . 
Hambiswiritano , ha tshemba leswaku ku fanele ku va na mpimo kun'wana ko karhi . 
Hambiswiritano , ha tshemba leswaku xiviko lexi a xi nga va xi nga ha fanelangi . 
Hambiswiritano , ha tshemba xitshuriwa lexi xi fanele xi yile emahlweni . 
Hambiswiritano , hi nge pfumeli ku engetela xikimi ku ya ku yile . 
Hambiswiritano , hi nge amukeli xiringanyeto eka ku hakelela ko hlanganela ka rixaka . 
Hambiswiritano , hi nge seketeli swiphemu swin'wana swa xiviko . 
Hambiswiritano , hakunene hi na timhaka ti nga ri tingani ta xisolo . 
Hambiswiritano , hi pfumelelana hi ku hetiseka na hinkwaswo swa swona . 
Hambiswiritano , ha tshemba leswaku ku na mitiyiso leyintshwa . 
Hambiswiritano , a hi tshembi eka endlelo ra ntwanano . 
Hambiswiritano , a hi tshembi hi nga va na rinyadzo. 
Hambiswiritano , a hi fanalangi ku ku va na rinyandzo . 
Hambiswiritano , a ho seketela ntsena pholisi yihi kumbe yihi ya nhluvukiso . 
Hambiswiritano , ha swi seketela ku engeteriwa ka chukela . 
Hambiswiritano , ha wu lava ntirhisano wa le kusuhi wa ikhonomi na tipolitiki . 
Hambiswiritano , ha titwa leswaku swo tala swinene swi nga endliwa . 
Hambiswiritano , a hi si humelela eka ku kuma ku rhula . 
Hambiswiritano , hi vulavurile hi mayelana na endlelo ro angharhela eku sunguleni . 
Hambiswiritano , hi fanele ku va erivaleni hi mayelana na xilo xin'we . 
Hambiswiritano , hi fanele ku hlayisa mitila yo karhi leyi kongomisiwaka . 
Hambiswiritano , hi fanele sungula ku suka laha hi nga kona . 
Hambiswiritano , ha swi tiva leswaku mhaka leyi yi le xikarhi hakunene . 
Hambiswiritano , ha swi tiva hi na vutihlamuleri eka vaakatiko va ka hina . 
Hambiswiritano , hi fanele ku tlhela hi dyondza tidyondzo ku suka eka makumu lama ya nhlomulo . 
Hambiswiritano , fanele ku endla leswi humelerisekaka na ku xopaxopa swiyimo . 
Hambiswiritano , hi fanele hi tiyisisa maavelelo lama nga erivaleni ya vutihlamuleri . 
Hambiswiritano , hi fanele hi kuma ndlela ya ku papalata swiphiqo leswi . 
Hambiswiritano , hi fanele ku tshama hi kongomisile miehleketo . 
Hambiswiritano , a hi fanelangi sweswi ku tshika ntila lowu . 
Hambiswiritano , hi lava swipfuno loko lexi xi fanele ku humelela . 
Hambiswiritano , hi lava miantswiso eka xinawana lexi nga kona . 
Hambiswiritano , hi lava ku kota ku teka swiboho . 
Hambiswiritano , hi fanele ku ya emahlweni na swiringanyeto swo engetela . 
Hambiswiritano , hi fanele hi kota ku tirhana na leswi . 
Hambiswiritano , hi fanele hi kombisa ku tiyimisela ku humelela swinene eka matlhelo hamambirhi . 
Hambiswiritano , a hi fanelangi ku tlunyiwa hi ku vonakala . 
Hambiswiritano , a hi fanelangi ku tiendla onge hi pfumelelana na xilo xin'wana na xin'wana . 
Hambiswiritano , hi fanele hi tekela enhlokweni leswaku mihlayiso yi endliwile . 
Hambiswiritano , ha ha lava tinhlamulo leti nga erivaleni ta swivutiso swimbirhi . 
Hambiswiritano , hi ta pfumelelana timhaka ta nkoka to tala . 
Hambiswiritano , hi ta endla lexi eka rhengu leri taka . 
Hambiswiritano , hi ta kuma xintshunxo xa xiphiqo lexi . 
Hambiswiritano , a hi nga xi endli kahlekahle , hakunene . 
Hambiswiritano , lexi xi ringanyetiwaka i mfularhelo hakunenene . 
Hambiswiritano , lexi xi lavekaka i ntirhisano wo antswa exikarhi ka vona . 
Hambiswiritano , i muxaka muni wa nhlohlotelo hi vulavulaka mayelana na wona . 
Hambiswiritano , lexi hi xi kanelaka laha i mabariselo lama nga kongomiki . 
Hambiswiritano , lexi hi nga na xona laha i xintshunxo xa vutikayiveti . 
Hambiswiritano , vavasati a va na mfikelelo eka vutivi lebyi . 
Hambiswiritano , u vula swona hakunene naswona ndza ku seketela . 
Hambiswiritano , a wu vekangi siku ro hetelela eka lexi . 
Vanhu i masungulo na mahetelelo ya tipolitiki . 
Timfanelo ta ximunhu na mitshunxeko ya xidemokirasi swi fanelel ku tshama swi karhi swi tshikeleriwa . 
Timfanelo ta ximunhu ta onhiwa swi tihumelela tanihi ntumbuluko . 
Timfanelo ta ximunhu ti tlhela ti va mhaka ya nawu lowu hanyaka . 
Timfanelo ta ximunhu ta karhi ta landzeleriwa kumbe a ti le ku landzeleriweni . 
Timfanelo ta ximunhu a ti nga tirhisiwi tanihi xihlohloteri lexi vuyerisaka eku nkaerisano . 
Timfanelo ta ximunhu ti vuriwile laha hi ku engetaengeta . 
Timfanelo ta ximunhu ti na nkoka , ngopfungopfu xiyimo xa vavasati . 
Pholisi ya timfanelo ta ximunhu ya ha ri na nkoka namuntlha . 
Timfanelo ta ximunhu , xidemokirasi na mafumelo ya kahle i marito ya hava . 
Vubihi bya ku sirheleriwa ka nhlayiseko wa vanhu na vubihi lebyi khumbaka vanhu swi fanele ku herisiwa . 
Madzana ya magidi ya vutomi bya vanhu ya le nxungetweni . 
Ndzi tihumesile eka vhoti ehenhla mixavo ya swakudya leyi tlakukaka . 
Ndza amukelaa xi endleriwangi exihundleni . 
Ndza amukela leswaku hi fanele ku hluvukisa vuxaka byebyo . 
Ndza amukela xilaveko xa ku yirisiwa ka matlhari . 
Hi ntiyiso a ndzi laha ku veka xivutiso xa mina eka yena . 
Ndza amukela , hambiswiritano , leswaku lexi a hi xihoxo xa yena . 
Ndza pfumela eka mhaka ya tipheceni na miholo . 
Ndza pfumela leswaku mihlawulo i xikambelwana lexikulu . 
Ndzi pfumelelana na endlelo ra misava hinkwayo eka xiyimo lexi . 
Ndzi pfumelelana na ku hoxa xandla ko hlayanyana laha . 
Ndzi pfumelelana na swiringanyeto swa muviki swo hlayanyana . 
Ndzi pfumelelana swinene na leswi swi vuriweke laha . 
Ndzi pfumelelana na ajenda leyi a yi lulamiseke . 
Ndzi pfumelelana na lexi vuriweke ro sungula , kambe ku nga ri lexi vuriweke ra vumbirhi . 
Ndzi pfumelelana na xilaveko xa ku tirhisa magoza yo karhi . 
Ndzi pfumelelana na timhaka leti ti vuriweke . 
Ndzi pfumelelana na muviki hi mayelana na mpimo wa malembe . 
Ndzi pfumelelana na xiboho xa mafundza , hambileswi leswi ku nga na ku kanakana loku . 
Ndzi pfumelelana na mahetelelo manharhu ya muviki . 
Ndzi pfumelelana na wena loko u tsundzuxa vukheta lebyikulu . 
Ndzi pfumelelana na wena ; ndzi ehleketa ku u vula swona . 
Ndzi pfumelelana na wena : na mina a ndzi ta tsakela sweswo . 
Ndza pfumela , kambe na xona xi fanele ku endleiwa hi nkarhi . 
Ndzi tlhela ndzi tshemba eka matimba ya xikombiso lexinene . 
Ndzi tlhela ndzi tshemba ku i ku tshikeleriwa ka xidemokirasi . 
Ndzi tlhela ndzi tshemba leswaku mali yi ri yoxe a yi enelangi . 
Ndzi tlhela ndzi tshemba hi lava ku va hi kombisa ku tiyimisela ku humelela swinene . 
Ndzi tlhela ndzi amukela pholisi ya vuhlanganisi leyi xi yi rhambaka . 
Ndzi tlhela ndzi tshemba hi matimba leswaku lexi xi ta endliwa . 
Ndzi tlhela ndzi va na mhaka ku yi vula mayelana na endlelo . 
Ndzi tlhela ndzi va na xivutiso hi mayelana na nkarhi wo leha . 
Ndzi tlhela ndzi va na xin'wana ku xi vula hi mayelana na valanguteri va nhlawulo . 
Ndzi tlhela ndzi tshemba leswaku nkanerisano lowu wu ta yisiwa emahlweni . 
Ndzi tlhela ndzi tshemba leswaku u ta hlula namuntlha . 
Ndzi avelana vonelo ra yena eka ndzhurho ku suka eka matiko mambe . 
Ndzi tlhela ndzi seketela ku cinca loku andlariweke hi muviki . 
Ndzi tlhela ndzi seketela ku cinca hi xikongomelo , hikowalaho . 
Ndzi tlhela ndzi khensa munhu un'wana na un'wana eka mavonelo ya yena na ku hoxa xandla . 
Ndzi tlhela ndzi ehleketa leswaku vonelo rero ri fanele ku tlhukutiwa . 
Ndzi tlhela ndzi ehleketa leswaku xiyimo lexi a xi amukeleki hakunene . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku vutisa ku i ncini vutihlamuleri bya hina . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku vula vonelo hi mhaka ya mbhurisano ya ku pfumaleka ka mitirho . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku twa mavonelo ya vayimeri va vatirhi na vathori . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku vula mhaka yin'wana yo lulamisa . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku vula swin'wana hi mayelana na vutihlamuleri bya misava hinkwayo . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku vula swin'wana mayelana na ntirho lowu wa ha saleleke endzhaku . 
Ndzi tlhela ndzi lava ku ku khensa eka mavonelo ya wena . 
Ndzi tlhela ndzi amukela ntwanano hi swivangelo swa nawu . 
Ndzi tlhela ndzi amukela muxaka lowu ringanisiweke wa xirnganyeto lexi . 
Ndzi tlhela ndzi navela ku heta hi ku paluxa ku khensa ka mina . 
Ndzi tlhela tsaka mayelana xivangelo xa xiboho lexi . 
Ndzi tlhela ndzi pfumela , hambiswiritano , leswaku a xi enelangi . 
Ndzi munhu wo pfuleka swinene , tanihilaha mis wi tivaka hakona . 
Ndzi engetela tlhelo lerintshwa eka xiphiqo lexi . 
Ndzi khomiwa hi tingana hikokwalaho ndzi fanele ku ku khomisa tingana . 
Ndzi khomiwa hi tingana leswaku swi famba swi ya endzeni swinene . 
Ndzi khomiwa hi tingana leswaku sweswi a swi nga eneli , hambiswiritano . 
Ndzi khomiwa hi tingana hi nge vi na vhoti yo avanyisa . 
Ndzi hambana na ku tirhisiwa ka ndhawu yo tano ya nxaviselano wa mahala . 
Ndzi tlhela ndzi vilerisiwa hi ku pfumaleka ka ku endla swilo hi ndlela yo fanana . 
Ndzi tlhela ndzi khensa eka lavaya va andlaleke ku cinca . 
Ndzi tlhela ndzi seketela swinawana swo tika leswi tekaka tiasete ti tirha tanihi xikhomelalombo . 
Ndzi tlhela ndzi hlamarisiwa hi van'wana va vatirhikulobye va mina . 
Ndzi tlhela ndzi khensa nhlamulo ya wena mina hi ndzexe . 
Ndzi kombela xin'wana lexi xi cinciwa . 
Ndzi ku kombela ku hlaya ku cinca ka mina hi vukheta . 
Ndzi ku kombela ku teka mhaka leyi yi ri yo tivikana . 
Ndza wu tiva mpfilungano hi tshalatshala leri . 
Ndza kholwa hi ku hetiseka leswaku mihlohlotelo ya timali . 
Ndzi pfumelelana hi ku hetiseka eka ku teka endlelo leri . 
Ndzi vilerisiwa hi mhaka ku leburiwa ka swakudya . 
Ndza tshemba leswaku indasitiri leyi yi ta teka goza hi ku hatlisa . 
Ndza tshemba leswaku siku ro hetelela ri ta fikeleriwa . 
Ndza tshemba leswaku netiweke leyi yi ta tirha hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Ndza tshemba leswaku hi ta kuma xintshunxo . 
Ndza kholwa leswaku vandla ro tano ra laveka . 
Ndza kholwa leswaku ku na hiseko wa vanhu hinkwavo . 
Ndza kholwa leswaku hi lava pholisi ya ndzhurho ku suka eka matiko mambe . 
Ndza kholwa leswaku a wu nga hi khomisi tingana . 
Ndza na vuxopaxopa eka to hlayanyana ta timhaka tin'wana . 
Ndza na vuxopaxopa hi xiyimo xa le hansi xa ku nyikiwa ka timali . 
Ndzi tirhana na mhaka leyi hi vukheta lebyikulu . 
Ndza tsaka leswaku muviki u seketela xiringanyeto xa hina . 
Ndza tsaka leswaku xiviko lexi xi vula swo tala . 
Ndza tsaka leswaku va susumetile xintshunxo lexi xa mafundza . 
Ndza tsaka leswaku xivutiso lexi xi andlariwile . 
Ndza tsaka njhekajekisano lowu wu va kona namuntlha . 
Ndza tsaka ku seketela ntwanano lowu wa mbuyelelano namuntlha . 
Ndzi khomiwa hi tingana leswaku ku cinca loku a ku amukeriwangi . 
Ndzi khomiwa hi tingana hi nhlamulo ya xivutiso . 
Ndza kholwa hi ku hetiseka leswaku hi ta fikelela lexi . 
Ndza enerisiwa ngopfungopfu hi xona eka timhaka tinharhu . 
Ndza tsaka leswaku ndzi le ku vulavuleni endzhaku ka yena . 
Ndza tsaka leswaku xikombiso xi vekiwile . 
Ndza tsaka leswaku lexi hi lexi xi humeleleke . 
Ndza tsaka leswaku lexiwani xi fambile kahle . 
Ndza tsaka leswaku nhlokomhaka leyi yi vuriwile . 
Ndza tsaka leswaku hi le ku xi khomeni namuntlha . 
Ndza tsaka ku kuma xivandlanene lexi namuntlha laha . 
Ndza tsaka ku twa muviki ku mphakelo wa matimba . 
Ndzi ta tivisa xivutiso lexi landzelaka sweswi . 
Ndzi ta va na phungelanyana laha . 
Ndzi ta tshama eka timhaka timbirhi to kongoma . 
Ndzi ta ringeta ku komisa lexi xi va erivaleni . 
Ndza khensa vuhlanganisi lebyi hi byi kumeke . 
Ndza khensa angulo eka xivutiso lexi . 
Ndza khensa nseketelo wa wena wa xiringanyeto lexi . 
Ndza khensa leswaku u swi vurile eka mani na mani . 
Ndzi khensa muviki eka xiviko xa yena . 
Ndza tsaka ku pfumelelana ehenhla ka mhaka ya vumbirhi . 
Ndza tsaka ku nyika nseketelo wa mina eka xona . 
Ndza tsaka hi leswi hi swi tweke namuntlha . 
Ndzi pfumelelana na misinya leyimbirhi ya masungulo . 
Ndza khensa hambi ku humelelala yini kumbe yini ku twisisa ka wena . 
Ndza pfumela hi ku hetiseka timhaka leti hinkwato . 
Ndzi seketela nhlengeleto wa mahala . 
Ndzi seketela ntirhisano exikarhi ka mifumo leyi tiyimelaka . 
Ndzi seketela mune wa tindlela ta nghingiriko . 
Ndzi seketela ku olovisiwa ka nseketelo wa ndzavisiso . 
Ndzi seketela mitsakelo leyi ku va yi paluxiwa . 
Ndzi seketela njhekajekisano wa xidemokirasi xa tipolitiki . 
A ndzi tsakeli ku twa miangulo eka lexi . 
Ndzi langutela njhekajekisano wo tsakisa . 
Ndzi langutela ntirhisano eka magoza yo engetela . 
A ndzi endli vutiboheleri bya mina ku endla tano . 
Ndzi tsakela swinene ku teka vonelo ra mfularhelo . 
Ndzi tsakile ku tlurisa ku kanela mhaka leyi . 
Ndzi boheka ku khensa wena eka tshalatshala ra wena . 
A ndzi filosofara , ndzi gqwetha . 
A ndzi hambani na mongo wa xipimelo lexi . 
A ndzi ndzexe eka ku tivutisa swivutiso leswi . 
A ndzi rhambi ku va timali ta mpfuneto ti herisiwa . 
A ndzi vilerisiwi hi mayelana na laha vutihlamuleri byi kumekaka kona . 
A ndzi kholwi leswaku xintshunxo lexi xa koteka . 
A ndzi nga ta angula eka mhaka leyi . 
A ndzi nga ta nghena eka njhekajekisano . 
A ndzi nga ta vulavula hi mayelana na vumundzuku . 
A ndzi laha ku ta hlayisa kumbe ku pfuxeta . 
A ndzi laha ku vulavula hi swa nkarhi lowu nga hundza . 
A ndzi seketeli engetelo wa 2% . 
A ndzo vulavula ntsena hi mayelana na ku cukumetiwa ko hetelela . 
A ndzi swi lukeleli leswi , i ntiyiso ! 
A ndzi un'wana wa lavaya va ngo vulavula onge vo chumayila matikhomelo laha . 
A ndzi tsakangi ngopfungopfu hi vutikayiveti lebyi fikeleriweke . 
A ndzi tilulamiselangi ku fikelela ntwanano lowu nga na tihlamuselo to hambanahambana . 
A ndzi vuli leswaku ndzi mutivinkulu . 
A ndzi vuli leswaku xilo xin'wana na xin'wana xi hoxekile hinkwaxo ka xona . 
A ndzi vuli leswaku xexo i xihoxo xa wena . 
A ndzi vuli leswaku xexo xi ta va xi olovile . 
A ndzi vuli leswaku ku hava swiphiqo . 
A ndzi vuli leswaku lexi xi kahle ku ringanela . 
A ndzi vuli leswaku hi lava hakunene milawu . 
A ndzi vuli leswaku hi endlile xexo . 
A ndzi tiyisisi hakunene ku endlelo i yini . 
A ndzi tiyisisi leswaku xexo xi nonohwa ku tlula mpimo . 
A ndzi tiyisisi leswaku xi ta endla tano . 
A ndzi tiyisisi leswaku xolexo xi nga endla sweswo . 
A ndzi tiyisisi leswaku siku leriya ngopfungopfu ri vula swo karhi . 
A ndzi tiyisisi leswaku sweswo a swi ta ololoxa xiphiqo . 
A hi mina ntsena loyi a nga eku vileleni . 
A ndzi tekeli ehansi mpfilungano wa xiyimo lexi . 
A ndzi tsakangi hi sisiteme ya ku nyikiwa xiave lexintshwa . 
A ndzi ku kombeli , hambiswiritano , ku angula sweswi . 
Ndzi un'wana wa lavaya va xi vhoteleke . 
Ndzi kanetana na vona eka nkhulukelano wa swakudya . 
Ndzi langutela leswinene leswaku , hi ri swin'we , hi nga fikelela lexi . 
Ndzi vilerisiwa ngopfungopfu hi mayelana na nhlokomhaka ya huwa . 
Ndzi khensa ngopfungopfu muviki eka sweswo . 
Ndza tsaka leswaku vonelo ra hina ri hlurile siku . 
Ndza tsaka leswaku njhekajekisano lowu wu le endlekeni . 
Ndza tsaka leswaku xiboho lexi xa mafundza xi amukeriwile . 
Ndza tsaka leswaku hi pfumelelanile eka lexi . 
Ndza tsaka leswaku u angurile hi ndlela leyinene swinene . 
Ndza tsaka ku kota ku vula sweswo . 
Ndza tsaka ku tekela enhlokweni ku hlangana ka vunene . 
Ndza tsaka ku vika ndzima yo karhi yo khomeka laha . 
Ndzi tiyimiserile ku olovanyana laha . 
Ndzi tiyimiserile ku vuyela eka mhaka leyi endzhakunyana . 
Ndzi ringanyeta ku olovisiwa ka milawu ya nkarhi wa sweswi . 
Ndza tinyungubyisa hi ntirho lowu ndzi wu endleke . 
Ndza tinyungubyisa leswaku xiboho lexi xi tekiwile hi vanhu hinkwavo . 
Ndzi lunghekile hakunene ku kanerisana mhaka leyi . 
Ndzi kongomisa laha , ehenhla ka hinkwaswo , eka vanhu lavatsongo . 
Ndzi kongomisa ngopfungopfu eka nhlampfi na vhinyo . 
Ndzi kongomisa ngopfungopfu eka pholisi ya vurimi ya vanhu hinkwavo . 
Ndzi kongomisa eka vonelo lera ha ku vuriwaka sweswi . 
Ndzi kongomisa eka swiviko swimbirhi leswi landzelaka . 
Ndzi kongomisa , tanihi xikombiso , eka miphalalo ya mirhi . 
Ndzi kongomisa , ngopfungopfu , eka tiphurojeke ta ku tsan'wiwa ka vaaki . 
Ndzi kongomisa , hakunene , eka tihuvo to kambela . 
Ndzi tshembela eka wena ku susumeta ku kuma lexi . 
Ndzi enerisiwile hi vutikayiveti lebyi hi byi fikeleleke . 
Ndzi enerisiwile hi muxaka lowu sweswi wu nga emahlweni ka hina . 
Ndzi vula leswi hi mayelana na milawu . 
Ndza tisola kambe leyi i miehleketo yo hlekisa . 
Ndza tisola kambe leswiya swo va ntsena swinawana . 
Ndza tisola leswi ndzi nga hlwelanyana . 
Ndza tisola ku va xi fikile eka lexi . 
Ndza tisola ku va ku cinca loku ku nga amukeriwangi . 
Ndza tisola ku va ndzi fanele ku kombisa sweswo . 
Ndza tisola ku vula leswaku a swi tano . 
Ndza tisola leswaku leswi swi hoxekile . 
Ndza tisola , a ndzi nga nyiki xintshunxo xin'wana . 
Ndza tisola , kambe a ndzi amukeli mhaka leyi ya mbhurisano . 
Ndza tisola , kambe ndzi fanele ku ku yimisa . 
Ndza tisola , kambe a ndzi nga amukeli xexo . 
Ndza tisola , kambe xi fanele ku vuriwa . 
Ndza tisola , kambe xexo xi fanele ku va xi nga humeleli nakambe . 
Ndza tisola , kambe xitshuriwa xi le rivaleni hakunene . 
Ndza tisola , kambe lexi a xi nga ri xiboho xa mina . 
Ndza tisola , kambe , a hi nga koti ku yisa emahlweni n'wangulano lowu . 
Ndza tisola , hi le ku hundzeleni eka vhoti . 
Ndzi le ku vulavuleni ku suka eka vonelo ra mapimanyetelo . 
Ndzi le ku vulavuleni ehenhla xiyimo xo angarhela laha . 
Ndzi kanetana hi matimba na xiviko lexi ku nga vulavuriweni hi xona . 
Ndza tiyisa leswaku mphalalo wu ya emahlweni wu laveka . 
Ndza tiyisa leswaku ntwanano wu le kusuhi ku fikeleleka . 
Ndza tiyisa xexo a hi lexi hi xi lavaka . 
Ndza tiyisa xexo xi le rivaleni swinene eka wena . 
Ndza tiyisa leswaku hinkwerhu ha pfumelelana eka lexi . 
Ndza tiyisa leswaku hi lava lexi leswaku xi humelela . 
Ndza tiyisa indasitiri leri a yi lavi lexi . 
Ndza tiyisa ku nkarhi lowu a wu nga tlangisiwi . 
Ndza tiyisa lowu wu ta va njhekajekisano wo leha . 
Ndza tiyisa lexi xi ta endliwa ku nga ri khale ngopfu . 
Ndza tiyisa hinkwerhu hi ta khoma xikatla mindyangu leyi . 
Ndza tiyisa hi vonile ntsena masungulo . 
Ndza tiyisa u na ntokoto eka ndhawu leyi . 
Ndza tiyisa wa swi twisisa leswi ndzi swi vulaka ! 
Ndzi hlamarisiwa hi thoni ya njhekajekisano lowu . 
Ndzi hlamarisiwa hi nkaneto eka xiviko lexi . 
Ndzi vulavula hi mayelana na eneji , vutleketli na vuhlanganisi . 
Ndzi vulavula laha hi varimi hi ku kongoma . 
Ndzi ku byela leswaku xexo i xikongomelo xa mina . 
Ndzi kota hikokwalaho ku seketela xiringanyeto xa vutikayiveti . 
Ndzi le ku ku kombeleni hikokwalaho ku engetela ntshikelelo . 
Ndzi le ku ku kombeleni hikokwalaho ku veka rivilo . 
Ndza kholwa hikokwalaho leswaku xiringanyeto lexi vumba xa twala . 
Ndzi ta vhotela hikokwalaho xiviko . 
Ndzi khensa hikokwalaho ntirho lowu endliweke . 
Ndzi seketela hikokwalaho ku leburiwa hinkwako loku nga erivaleni . 
Ndzi seketela hikokwalaho ku ya emahlweni ka endlelo leri . 
A ndzi swi koti hikokwalaho ku amukela ku cinca lokuya kwihi kumbe kwihi . 
A ndzi koti hikokwalaho ku n'wi nyika fuloro . 
Ndzi vhota hikokwlaho ndzi seketela xiboho lexi za mafundza . 
Ndzi ehleketa laha hi pholisi ya vanhu hinkwavo ya vurimi . 
Ndzi ehleketa ngopfungopfu hi mitlawa ya xiphurofexinali . 
Ndzi ehleketa ngopfungopfu hi malundulundu tindhunghulu . 
Ndzi ehleketa ngopfungopfu , nhlengeleto wa tidokhumente ta mabariselo . 
Ndzi ehleketa ngopfungopfu hi vavasati na vana . 
Ndzi ehleketa nsirhelelo wa vahlapfa na ndzhurho ku suka eka matiko mambe , tanihi xikombiso . 
Ndzi ehleketa hi xivutiso hinkwaxo xa ku tirhisiwa ka tindlela to hambana ta vutleketli bya tinhundzu . 
Ndzi ehleketa hi pholisi ya vutleketli na pholisi ya swifundza . 
Ndzi ehleketa , ehenhla ka hinkwaswo , hi swihlohloteri swinharhu swa nkoka . 
Ndzi ehleketa , tanihi xikombiso , hi nkitsinkitsi wa oyili . 
Ndzi ehleketa , ngopfungopfu hi ndzilekani wa swifundza . 
Ndzi ringeta ku ya emahlweni ku kuma nhlamuselo yaleyo leyi nga erivaleni . 
Ndza tsaka swinene ku va ku cinca loku ku endliwile . 
Ndza tsaka swinene xintshunxo lexi xi kumekile . 
Ndza twisisana swinene na swiringanyeto swa wena . 
Ndza tsaka swinene leswaku hi na ntwanano lowu . 
Ndza tsaka swinene leswaku hi avelana miehleketo yo tala . 
Ndza tsaka swinene ku seketela xiviko xa yena namuntlha . 
Ndzi vhota ndzi hambana na xiviko hinkwaxo ka xona . 
Ndzi vhota ndzi hambana na xiviko lexi hi swivangelo swo tala . 
Ndzi vhota ndzi hambana na xiviko lexi , lexi ndzi xi solaka . 
Ndzi yimela mahetelelo ya mikanerisano . 
Ndza swi tiva swinene hilaha swi tikaka akona . 
Ndza swi tiva swinene leswaku hi na matimba mantshwa . 
A ndzi tivi loko ku ri na goza rihi kumbe rihi rin'wana . 
Ndzi kongomisa , hakunene , eka rheferendamu ya vumbirhi . 
Mina na vatirhikulobye va mina hi amukela swinene xiviko xa yena . 
Mina na vatirhikulobye va mina hi ta landzelela sweswo swinene . 
Ndza tisola na le ka vatsari va swivutiso . 
Ndza tisola loko ndzi vulavurile nkarhi wo leha . 
Ndzi kombela njhekajekisano wa vuenti eka nhlokomhaka leyi . 
Ndzi kombela ku va xilo xin'wana ku va xi endliwa hi mayelana na xona . 
Ndza ku kombela ku kuma ndzinganano wu va lowu lulameke . 
Ndzi xi pasisile , naswona ndzi xi vhoterile . 
Ndzi kombela vatirhikulobye ku vhota ndzi swi seketela . 
Ndzi n'wi kombela ku kongomisa miehleketo ya yena eka xexo . 
Ndzi kombela leswaku hi ndlela yin'wana hi swi tekela enhlokweni . 
Ndza mi kombela ku nghenisa sweswo eka vhoti . 
Ndza mi kombela ku ala swintshunxo leswin'wana swimbirhi . 
Ndza mi kombela ku vula na ku tihlamulela eka lexi . 
Ndza mi kombela ku vhota mi xi seketela . 
Ndza mi vutisa : xana xihoxo xi le kwihi ? 
Ndza mi vutisa : hikwalaho ka yini hi nga xi tirhisi ? 
Ndzi komberile ntirhisano wo gingiriteka wa mifumo ya matiko ya misava . 
Ndzi mi vutisile leswi a mi ya endla swona . 
Ndzi swi teka ingaku ma xi tiva xiphiqo lexi . 
Ndzi yimela mbuyelo wa vulavisisi hi ku va na ntsakelo . 
Ndza mi kombela ku hlayisa mikarhi yo vulavula . 
Ndza mi kombela ku yisa xilo xin'wana eka hofisi ya phuresidente . 
Ndza tshemba ndzi nyike nhlamulo leyi nga erivaleni eka lexi . 
Ndza tshemba ndzi swi landzelerile kwatsa . 
Ndza tshemba vuxokoxoko byo tala swinene bya laveka . 
Ndza tshemba xintshunxo xi nga kumeka naswona xi fanele ku kumeka . 
Ndzi tshemba eka thekinoloji , naswona ndzi tshemba eka vutumbuluxi . 
Ndza tshemba xi nga rhumela mahungu lama hoxekeke . 
Ndza tshemba i xihoxo eka vuhundzuluxi . 
Ndza tshemba i dokhumente ya nkoka na ku va ya mpfuxeto . 
Ndza tshemba swa laveka ku tumbuluxa xilawuri lexi . 
Ndza tshemba swi kahle ku kombisa leswi . 
Ndza tshemba swa fana eka tiko rin'wana na rin'wana . 
Ndza tshemba xi fanele ku landzeriwa hi mihlangano yin'wana . 
Ndza tshemba xi fanele ku nghenisiwa tanihileswi xi nga xiswona . 
Ndzi tshemba ku va xi ri na nkoka hi swivangelo swimbirhi . 
Ndza tshemba a swi ri na nkoka ku vuyelela misinya liya . 
Ndza tshemba leswaku ndzi le ku vumbeni mahetelelo lamanene . 
Ndza tshemba leswaku ndzi nga xi tshika eka xexo . 
Ndza tshemba leswaku vutikayiveti bya kahle byi kumekile . 
Ndza tshemba leswaku mpimo wa nkarhi wa laveka laha . 
Ndza tshemba leswaku hamambirhi ya maendlelo lama ya hoxekile . 
Ndza tshemba leswaku nxaviselo wa matiko ya misava i xihlohloteri lexi yisaka eka mbuyelo . 
Ndza tshemba xexo a xi le rivaleni eka ririmi rin'wana na rin'wana . 
Ndza tshemba leswaku xi ta hi nkarhi wa nkoka . 
Ndza tshemba leswaku xa twala , a xi voyameli etlhelo ro karhi naswona xa fambelana . 
Ndza tshemba leswaku xi fanele na xona xi hlamuseriwa hilaha swi faneleke hakona . 
Ndza tshemba leswaku timhaka ti le rivaleni eka nkarhi wa sweswi . 
Ndza tshemba leswaku ndzima yikulu ya ha ta khatsiwa . 
Ndza tshemba xexo xi fanele ku va xikongomelo xa hina na xona . 
Ndza tshemba leswaku goza ro karhi ri fanele ku tekiwa laha . 
Ndza tshemba leswaku xiringanyeto xo tano i khale xi lavekile . 
Ndza tshemba leswaku matshalatshala yo tano ya boheka ku tsandzeka . 
Ndza tshemba leswaku xexo a xi nyiki xivangelo xa ku tlheriseriwa endzhaku . 
Ndza tshemba leswaku lexi hi ndlela yihi kumbe yihi a xi laveki . 
Ndza tshemba leswaku lexi xi vuriweke ra vumbirhi xi ya xi tika hi ku engetela . 
Ndza tshemba leswaku ku na swo tala ku tlula sweswo . 
Ndza tshemba leswaku ku na swivandlanene , kambe na timfanelo . 
Ndza tshemba leswaku ka ha ri na mimpimo ya ntwanano . 
Ndza tshemba leswaku ku vile na ku hlangahlangana kutsongo . 
Ndza tshemba leswaku ku na hungu ro olova laha . 
Ndza tshemba leswaku lama i magoza ya nkoka ku ya eka ndzingano . 
Ndza tshemba leswaku ndhawu leyi na yona yi lava nkongomiso wa hina wa miehleketo . 
Ndza tshemba leswaku tiko leri hikokwalaho ri faneriwa hi ku kuma nseketelo . 
Ndza tshemba leswaku xileriso lexi xa mafundza i ku mhangu ku tilavela . 
Ndza tshemba leswaku xileriso lexi xa mafundza a xi nga amukeli ku hlwela . 
Ndza tshemba leswaku ntlawa lowu wu le ku tirheni ka ntirho wa wona . 
Ndza tshemba leswaku lexi i xihlohloteri xa nkoka . 
Ndza tshemba leswaku lexi i xiringanyeto xo tivikana ngopfungopfu . 
Ndza tshemba leswaku leyi i samiti yo kongoma swinene . 
Ndza tshemba leswaku leyi i mhaka yo tivikana swinene . 
Ndza tshemba leswaku lexi i dokhumente yo tivikana hinkwayo ka yona . 
Ndza tshemba leswaku lexi i mbuyelo lowunene swonghasi . 
Ndza tshemba leswaku lexi i xa nkoka swonghasi . 
Ndza tshemba leswaku lexi i xivutiso xa masungulo , hikokwalaho . 
Ndza tshemba leswaku lexi hi lexi vaakatiko va ka hina va xi langutelaka . 
Ndza tshemba leswaku lexi xi fanele nakambe xi hlamuseriwa xi va erivaleni . 
Ndza tshemba leswaku xiviko lexi xi angarhela swiphemu swinharhu swa nkoka . 
Ndza tshemba leswaku xiviko lexi hi lexi ringanisiweke . 
Ndza tshemba leswaku xiviko lexi i xiviko lexi ringanisiweke kahle na ku fambelana hi ntsengo . 
Ndza tshemba leswaku xiviko lexi xi angula eka miehleketo yaleyo . 
Ndza tshemba leswaku eka nkarhi lowu swilo swi ta va swi hambanile . 
Ndza tshemba leswaku lexi a xi ri maehleketelelo yo hoxeka hinkwawo ka wona . 
Ndza tshemba leswaku ku fika eka mpimo wo karhi hi humelerile . 
Ndza tshemba leswaku hi le ku endleni ka xihoxo xa masungulo . 
Ndza tshemba leswaku hi le ku endleni ka swilo kahle . 
Ndza tshemba leswaku hi le ku hakeleni swikweleti swa hina . 
Ndza tshemba leswaku hi nga pasisa mpimanyeto hi ku hlanganela . 
Ndza tshemba leswaku hi nga enerisiwa hi lexi . 
Ndza tshemba leswaku hi nga va na n'wangulano wa kahle laha . 
Ndza tshemba leswaku hi nga fikelela ntwanano eka xexo . 
Ndza tshemba leswaku hi na xiyimo xo tivikana xa vanhu hinkwavo . 
Ndza tshemba leswaku hi kotile ku fikelela lexi . 
Ndza tshemba leswaku hi kotile ku endla tano . 
Ndza tshemba leswaku hi fikelerile makholo . 
Ndza tshemba leswaku hi na swihlawulekisi swa vululameri . 
Ndza tshemba leswaku hi humelerile eka ku endla tano . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku hlamula swivutiso leswi . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku kongomisa miehleketo eka swa nkoka swonghasi . 
Ndza tshemba leswaku a hi fanelangi ku kayela xivandlanene . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele hi tshikelela timhaka tinharhu ta masungulo . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku tumbuluxa lexi hilaha swi faneleke hakona . 
Ndza tshemba leswaku hi ta fikelela xintshunxo xo hatlisa . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku khensa eka xexo . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku tshama hi lunghekile . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku amukela hi mayelana na leswi . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku va hi nga vi ehansi ka milombyani . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku va na ku yirisiwa ko hetiseka . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku khomelela eka xexo . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku rhangisa nsirhelelo wa vaxavi . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku teka endlelo ro hambana . 
Ndza tshemba leswaku hi fanele ku tirhisana swinene laha . 
Ndza tshemba leswaku lexi hi xi endlaka a xi laveki . 
Ndza tshemba sweswo swi ta va ndlela yo tivikana ku ya emahlweni 
Ndza tshemba sweswi swi va xihoxo lexikulu . 
Ndza tshemba leswaku u tekile goza hi vurhonwana bya tipolitiki . 
Ndza tshemba leswaku hakunene wena u fanele ku teka xivandlanene lexi . 
Ndza tshemba leswaku , laha na kona , nhlamulo i ina . 
Ndza tshemba leswaku , eka mhaka leyi , a hi nga ta swi kota . 
Ndza tshemba mhaka namuntlha hi yin'wana yo hambana . 
Ndza tshemba muviki na yena wa pfumelelana na xiringanyeto lexi . 
Ndza tshemba muviki na yena a ta tsakela fuloro . 
Ndza tshemba xiave xa vavasati xi na nkoka swinene . 
Ndza tshemba ku na swinharhu kahlekahle swa swihlohloteri leswi . 
Ndza tshemba ku na swiphemu swinharhu eka mhaka leyi . 
Ndza tshemba ku na tindlela tinharhu ku lawula xiyimo lexi . 
Ndza tshemba ku na xivangelo xo ringanela xa goza laha . 
Ndza tshemba swiphemu leswi swi fanele ku tlanga xiave xa nkoka . 
Ndza tshemba timhaka letimbirhi i ta nkoka swonghasi . 
Ndza tshemba va tlharihile ku ringanela ku endla sweswo . 
Ndza tshemba va fanele va seketeriwa hi lexi vuriweke ra vumbirhi . 
Ndza tshemba lexi xi tiyisisile ku va xi ri xihoxo . 
Ndza tshemba lexi i xikoxo xa ku fambelana ko karhi . 
Ndza tshemba leri i goza ra nkoka swinene ku ya emahlweni . 
Ndza tshemba leyi na yona i mhaka ya vunene . 
Ndza tshemba lexi hi lexi indasitiri yi xi lavaka . 
Ndza tshemba lowu i ntwanano wa nkoka wa nxaviselano wa mahala . 
Ndza tshemba leyi i ndlela leyi nga amukelekiki ya ku hundzela emahlweni . 
Ndza tshemba lexi i ndlela ya kahle ku tlula hinkwato ya ku hundzela emahlweni . 
Ndza tshemba lexi xi fanele ku yima hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Ndza tshemba mhaka leyi yi tekeriwile enhlokweni 
Ndza tshemba xiviko lexi xi komba eka tlhelo leri lulameke . 
Ndzi tshemba lexi ku va mahatelelo ya nkoka swinene . 
Ndzi tshemba lexi ku va xintshunxo xa nkoka swinene . 
Ndzi tshemba lexi ku va mhaka ya nkoka swonghasi . 
Ndzi tshemba lexi ku va vuxokoxoko lebyinene swonghasi . 
Ndzi tshemba lexi ku va xa nkoka , ngopfungopfu ku nga si va na nkuriso . 
Ndza tshemba lexi xi ta tiyisa vuxaka bya hina eka nkarhi lowu taka . 
Ndza tshemba lexi a xi ta va endlelo ro landzeleriseka kahlenyana . 
Ndza tshemba hinkwerhu ha pfumelelana eka sweswo . 
Ndza tshemba hi le ku tirhaneni na ntwanano wa nkoka eka matimu . 
Ndza tshemba hi le ku tirhaneni na xilo xin'wana xa nkoka swinene . 
Ndza tshemba hi xi tiva ku ringanela xiphiqo lexi . 
Ndza tshemba hi le ku tirheni hi moya wo fana . 
Ndza tshemba hi nga swi kota naswona hi fanele ku kombisa ku tiyimisela ku humelela swinene . 
Ndza tshemba hi nga endla tano handle ko onha bayothekinoloji . 
Ndza tshemba hi na xilaveko xa xihatla eka lexi . 
Ndza tshemba hi endlile swiringanyeto swa kahle eka n'wina . 
Ndza tshemba hi tekile magoza man'wana ya nkoka . 
Ndza tshemba hi fanele ku angula eka swirhambo leswiya . 
Ndza tshemba hi fanele ku tiya swinene hi mayelana na lexi . 
Ndza tshemba hi fanele ku tivilerisa hi mpingu wa vona . 
Ndza tshemba hi fanele ku endla tshalatshala lerikulu laha . 
Ndza tshemba hi fanele ku yisa nkongomiso wo hlawuleka wa miehleketo eka lexi . 
Ndza tshemba hi fanele ku hlayisa nsinya wa tindziminyimi . 
Ndza tshemba hi fanele ku yimanyana eka phurosese leyi . 
Ndza tshemba hi ta fikelela vunyingi bya lava thwaseke lava lavekaka . 
Ndza tshemba hi fanele ku va hi ri karhi hi nyika hungu lerinene . 
Ndza tshemba hi fanele hi va hi ri karhi yi leteriwa hi misinya yinharhu . 
Ndza tshemba hi fanele ku kombisa leswaku hi tekela enhlokweni lexi . 
Ndza tshemba hi ta fikelela tipakani leti hi 2005 . 
Ndza tshemba na wena , hi ntiyiso , u na swirhangana swimbirhi . 
Ndza tshemba , na swona , leswaku matshalatshala yo tivikana ya endliwile . 
Ndza tshemba , hambiswiritano , leswaku minongoti yo talanyana yi fanele ku tiyisisiwa . 
Ndza tshemba , hikokwalaho , leswaku swirhangana swa hina swi fanele ku kumeka eka ndhawu yo karhi . 
Ndza tshemba , hikokwalaho , leswaku hi na mikoteko leyikulu laha . 
Ndzi amukela hi ku angarhela mavonelo lama paluxiweke eka xiviko lexi . 
Ndzi rhamba vatirhikulobye va mina ku vhota va hambana na xona . 
Ndzi rhamba n'wina ku nga xi yimisi . 
Ndzi rhamba n'wina ku vhotela goza ro tano . 
Ndzi rhamba n'wina ku vhotela xiboho lexi xa mafundza . 
A ndzi nga engeteli swin'wana eka nkarhi wa sweswi . 
Ndzi nga tlhela ndzi pfumelelana na timhaka tin'wana tinharhu . 
Ndzi nga hlamula swin'wana swa swivutiso swa swikhiro . 
Ndzi nga ku tiyisisela leswaku a xi humeleli ko tala ngopfu . 
Ndzi nga ku tiyisisela leswaku hi le ku kambisiseni ka lexi . 
Ndzi nga ku tiyisisela ku a va xi lavi xexo . 
Ndzi nga tiboha eka mbangu lowu . 
Ndzi nga nyika xikombiso xa laha xexo xi tirheke kona . 
Ndzi nga ku nyika xikombiso xo kongoma xa lexi . 
Ndzi nga ku nyika xikatsa hinkwaxo xa swikombiso . 
Ndzi nga ku nyika swikombiso swin'wana loko u swi tsakela . 
Ndzi nga kombela ntsena vukorhokeri ku kambisisa lexi . 
Ndzi nga xi vuyelela ntsena nakambe , xi twakala na ku va erivaleni . 
Ndzi vuyelela leswi si ndzi swi vuleke . 
Ndzi nga vula ntsena leswaku ndzi amukela xexo ku ri hava hi vutlalo byo hundza xikalo . 
Ndzi vula ntsena ku , ina , hi lava xin'we . 
Ndzi nga ku tshembisa leswaku hi ta endla tano . 
A ndzi voni ndlela yin'wana eka nkarhi lowu . 
Ndzi nga kota ku vona ku pfumaleka ka ntshamiseko eka timakete ta timali . 
Ndzi nga seketela xin'wana na xin'wana xa swona . 
Ndzi nga ku byela leswaku xexo si ringenerile kahle . 
Ndzi nga ku byela leswaku hi le ku khumukeni sweswi . 
Ndzi nga ku byela mitiyiso ya mhaka . 
Ndzi nga tiyisisa hikokwalaho leswaku xiyimo xi nyanyile . 
Ndzi nga ku tiyisisela nakambe hikokwalaho hi vutalo eka xiphemu lexi . 
Ndzi nga ehleketa hi tindlela to hambana to fikelela leswi . 
Ndzi nga twisisa maendlelo hinkwawo eka mhaka leyi . 
Ndzi nga twisisa vutikayiveti lebyi byi endliweke . 
Ndzi nga twisisa swivilelo swa indasitiri ya ndzindzakhombo . 
Ndzi nge engeteli xilo xihi kumbe xihi eka leswi ndzi swi vuleke eku sunguleni . 
Ndzi seketela hi matimba eka mhaka yak u tihumesa . 
Ndzi nge pfumelelani na wena eka mhaka yin'wana hambiswiritano . 
Ndzi nge pfumelelani na wena , u hoxile kwalaho . 
Ndzi nge pfumeleli njhekajekisano eka xivutiso lexi sweswi . 
Ndzi nge languteli mivuyelo ya mikanerisano , hambiswiritano . 
Ndzi nge tshembi leswaku va ta pfumela eka lexi . 
Ndzi nge swi koti kambe ndzi to amukela leswi swa ha ku vuriwaka . 
Ndzi nge ali leswaku lowu i nkanerisano wo tika . 
Ndzi nge endli swo tlula leswi se swi endliweke . 
Ndzi nge tshikeleli ku enela ku vutivikani bya xiyimo lexi . 
Ndzi nge amukeli xiringanyteo lexi eka nkarhi wa sweswi . 
Ndzi nge ku nyiki nhlamulo eka nkarhi lowu . 
Ndzi nge vuli swo tlula sweswo eka nkarhi lowu 
Ndzi nge ku byeli xiyimo xa papila . 
Ndzi nge amukeli hikokwalaho xitshuriwa xa xiboho xa mafundza . 
Ndzi nge veki hikokwalaho xikombelo lexi eka vhoti . 
Ndzi nge vhoteli , hambiswiritano , xtshuriwa xo tsana hi ndlela yaleyo . 
Ndzi nge pfumelelani , hikokwalaho , na wena eka mhaka leyi . 
Hakunene a ndzi ehleketi ku sweswo i mhaka . 
Hakunene ndza tshemba swi ta tirha hi ndlela yaleyo . 
Ndzi pfala hi ku hoyozela muviki eka ntirho wa yena . 
Ndzi pfala hi ku vula leswaku ndzi amukela xiviko lexi . 
Ndzi vuyela nakambe eka xivutiso xa vusweti . 
Ndzi ta sweswi eka xivindzi xa mhaka ya mina ya  . 
Ndzi ta sweswi eka xinawana swihlayisiwa leswi bohaka . 
Ndzi ta sweswi eka xiviko xa vumbirhi , eka vupfhumba . 
Ndzi ndhundhuzela xiviko na miehleketo leyi nga eka xona . 
Ndzi sola ku vutliwa mfumo hi mavuthu hi marito yo tika ku tlula hinkwawo . 
Ndzi hoyozela vanhu hinkwavo lava va hlawuriweke . 
Ndzi hoyozela muviki na ku amukela xiyimo lexi xa vanhu hinkwavo . 
Ndzi hoyozela muviki eka xiviko lexi xo hoyozeleka swinene . 
Ndza ku hoyozela eka vutshembeki bya xitatimente xa wena 
Ndzi swi vona swi laveka ku vuyela eka nhlokomhaka leyi . 
Ndzi yi vona yi vile nhlengeletano leyi akaka . 
Ndzi swi vona swi ri na nkoka swinene ku yisa emahlweni ntirho lowu . 
Ndzi vona xexo xi ri museketeri wa vukosi bya matimba hinkwawo ku tlula mpimo . 
Ndzi vona yaleyo yi ri nhlamulo leyi nga enerisiki , hambiswiritano . 
Ndzi swi vona swi nga amukeleki , a hi vutihlamuleri bya mina . 
Ndzi vona vufumi lebyi byi ri xilo xa kahle . 
Ndzi vona mhaka leyo hetelela yi ri na nkoka swinene . 
Ndzi vona xiviko lexi xi pfumala ndzinganano . 
Ndzi vona xiviko lexi xi ri na nkoka swinene hakunene . 
Ndzi vona lexi xi ri xintshunxo xo tivikana swinene . 
Ndzi vona leyi yi ri sisiteme ya nkoka hakunene . 
Ndzi vona lexi xi ri xiboho xo tika swonghasi . 
Ndzi vona lexi xi havumbirhi xi tivikana na ku koteka . 
A ndzi ta tlhela ndzi tshikelela xiave xa vukorhokeri bya vaaki . 
A ndzi ta ku nyika swikombiso swo tala swin'wana swa lexi . 
A ndzi ta vula mavito matiko man'wana , a kambe a ndzi nga vuli . 
Ndzi seketela ku hi matimba hi mayelana na sweswo . 
A ndzi nga ta vhota ndzi seketela xiviko lexi . 
Ndzi hlohloteleka ku tshemba leswaku swi ta hlayisiwa . 
Ndzi sola ntiyiso wa leswaku leswi a swi humelelangi . 
Ndzi endle tano naswona ndzi endla tano nakambe . 
A ndzi titwangi ndzi kota ku kaneta mpimanyeto lowu . 
A ndzi nga tivi hilaha xiboho xexo xi endliwe hakona . 
A ndzi kumangi nhlamulo ya xivutiso xa mina . 
A ndzi seketeli mpako hinkwawo ka wona . 
A ndzi vhotelangi , hambiswiritano , xiboho lexi xa mafundza xa nhlanganelo . 
Ndza tshemba leswaku hi ndlela yin'wana hi ta humelela . 
Ndza tshemba leswaku hi ta khatsa ndzima , hambiswiritano . 
Ndza pfumelelana na muviki eka mhaka yin'we . 
Ndzi na ku kanakana ko karhi hi mayelana na endlelo leri , hambiswiritano . 
Ndza tshemba leswaku lexi a xi nga ta laveka . 
Ndza tshemba leswaku hi nga pasisa ku cinca loku . 
Ndza tshemba sweswi i ro hetelela . 
Ndza tshemba , hambiswiritano , sweswo swi swi famba kahle . 
A ndzi amukeli muxaka lowu wa vutherorisi bya vutumbuluxi . 
A ndzi tshembi hakunene eka sweswo swinene . 
A ndzi engeteli rito ra mina eka vunyingi lebyi . 
A ndzi pfumelelani na hinkwaswo swa xiviko xa yena . 
A ndzi pfumelelani na ku cinca tshaku ra swa nawu . 
A ndzi pfumelelani na mavonelo yo tano . 
A ndzi pfumelelani na vonelo leri . 
A ndzi tshembi ku ndzi nga nyika nhlamuselo leyi nga erivaleni yin'wana . 
A ndzi tshembi eka xiyimo xexo hi ndlela yihi kumbe yihi .  . 
A ndzi tshembi leswaku ndzi na ntokoto wutsongo . 
A ndzi tshembi leswaku u ta va a ri ku lukeleleni . 
A ndzi tshembi leswaku xi tikomba swinene ku endleka . 
A ndzi tshembi leswaku ndzimana ya 36 ya tirha laha . 
A ndzi tshembi leswaku vanhu va vutisa sweswo . 
A ndzi tshembi leswaku mphalalo wa phurojeke wu hlulekile . 
A ndzi tshembi leswaku ku na ntlimbo wihi kumbe wihi . 
A ndzi tshembi leswaku leswi swi ya ekule ku ringanela . 
A ndzi tshembi leswaku lexi xa laveka laha . 
A ndzi tshembi leswaku leswi swi tano . 
A ndzi tshembi leswaku lexi xi ta cinca swilo swihi kumbe swihi . 
A ndzi tshembi ku na xilo xihi kumbe xihi lexi nga tolovelekangiki laha . 
A ndzi tshembi leyi i mhaka yo khorwisa . 
A ndzi voni leswaku mhaka leyi ya xi lava . 
A ndzi na nkarhi wo nghena eka vuxokoxoko . 
A ndzi naveli hi ndlela yihi kumbe yihi ku ahlula . 
A ndzi na xikongomelo xa ku pfumela nkanerisano wun'wana lowu khumbaka swilo swo hambanahambana . 
A ndzi na xikongomelo xa ku nghena eka sweswo na swona . 
A ndzi tivi munhu wihi kumbe wihi loyi a nga endlaka sweswo . 
A ndzi tivi ku leswi swi ta heta nkarhi wo tanihi kwihi . 
A ndzi tivi ku xihoxo xexo xi endliwe njhani . 
A ndzi tivi ku lexi hi ta xi ololoxa njhani lexi . 
A ndzi tivi ku a hi ta va hi kondzelele njhani . 
A ndzi swi tivi loko a ku ri na ku nga twisisa ko karhi . 
A ndzi tivi xivangelo xa rendzo ra yena . 
A ndzi tivi ku i ncini fomula leyi yi nga hlawuriwaka . 
A ndzi tivi ku i ncini leswi swi humelelaka hi mayelana na lexi . 
A ndzi swi tivi ku i ncini hungu leri nga erivaleni . 
A ndzi tivi leswi hi hlamarisiwaka haswona . 
A ndzi tivi leswi u vulavulaka hi mayelana na swona . 
A ndzi tivi laha sweswo swi humaka kona . 
A ndzi tivi loko a tsakela ku hlamula . 
A ndzi tivi loko hungu rero ri fikile . 
A ndzi tivi loko sweswo swi hi byela swin'wana . 
A ndzi tivi loko swihehlo leswi swi ri ntiyiso . 
A ndzi tivi loko va yimeriwile madyambu lama . 
A ndzi tivi loko hi swi endlile kumbe hi nga swi endlangi . 
A ndzi tivi loko u nga langutela leswi . 
Mina hi ndzexe a ndzi tshembi leswaku leswi swi ta humelela . 
A ndzi kanetani ni nsinya lowu wa vumbiwa . 
A ndzi kunguhati ku hundza hi le ka swona nakambe . 
Hambiswiritano , a ndzi kunguhati ku pfula nakambe vhoti . 
A ndzi teki sweswo tanihi mfungho wa kahle . 
A ndzi voni mfungho hambi wun'we wa nhluvukiso lowu . 
A ndzi voni nchumu lowu humelelaka eka tlhelo rero . 
A ndzi swi voni hi ndlela leyi ni switsongo . 
A ndzi voni leswi tanihi xiyimo xa nkayakayo xa xikweleti . 
A ndzi voni leswi tanihi nongoti wa xiviri . 
A ndzi voni leswi mhaka ya nkoka yi nga ta va swona . 
A ndzi avelani vonelo ni van'wana va vatirhikulorhi . 
A ndzi tixaxamerisi ni vonelo ra mhaka leyi ya nkoka . 
A ndzi seketeli matipaluxelo lama nga riki ntiyiso ya vumunhu bya vanhu . 
A ndzi tekelii ehansi nhlahluvo lowu wa masungulo . 
Hikokwalaho , a ndzi amukeli muxaka lowu wa cincano wa miehleketo . 
A ndzi ehleketi leswaku ndzi nga hlamula xivutiso xexo . 
A ndzi ehleketi leswaku ndzi fanele ku boxa mavito ya vona . 
A ndzi ehleketi leswaku swi ni mfambelano wa swa tipolotiki . 
A ndzi ehleketi leswaku i xivutiso xa ntiyiso . 
A ndzi ehleketi leswaku swi ta fika kwalaho . 
A ndzi ehleketi leswaku vundzeni bya le henhla swinene bya pfuna . 
A ndzi ehleketi leswaku un'wana na un'wana u nga vutisa leswi . 
A ndzi ehleketi leswaku xin'wana na xin'wana xi fanele ku va leswi tshunxekeke eka swipimelo leswi vekeriweke ku humelerisa mhaka yo karhi . 
A ndzi ehleketi leswaku ku ya hi timhaka ta ntiyiso sweswo hi swona . 
A ndzi ehleketi leswaku ku ni ntlimbo . 
A ndzi ehleketi leswaku sweswo a ku ri xivutiso hi ntiyiso . 
A ndzi ehleketi leswaku sweswo a swi ta va xiphiqo . 
A ndzi ehleketi leswaku sweswo a ku ta va swa vutihlamuleri swinene . 
A ndzi ehleketi leswaku nhlamulo ya wena hi leyi enetisaka . 
A ndzi ehleketi leswaku ka ha ri ni swiphiqo swin'wana swo tala ! 
A ndzi ehleketi ku ri ku ni xivandla xa ku tienerisa hi ndlela leyi tshimbisaka ku tirha hi matimba ku yisa ku humelela emahlweni . 
A ndzi ehleketi ku ri a ku ta va ni ku tikeriwa ko karhi . 
A ndzi ehleketi ku ri leswi i endlelo ra kahle . 
A ndzi ehleketi ku ri leswi swi dinga nhlamuselo yin'wana yo karhi . 
A ndzi ehleketi ku ri xiyimo lexi xi ta nyamalala hi ku copeta ka tihlo . 
A ndzi ehleketi ku ri hi nga amukela leswi nakambe . 
A ndzi ehleketi ku ri hi nga engetela swin'wana nakambe . 
A ndzi ehleketi ku ri hi nga tlhelela endzhaku eka leswi . 
A ndzi ehleketi ku ri hi nga lehisa jekajekisano lowu . 
A ndzi ehleketi ku ri ha hambana eka mhaka leyi . 
A ndzi ehleketi ku ri hi se hi endlile sweswo . 
A ndzi ehleketi ku ri hi dinga ku va rhumela nakambe . 
A ndzi ehleketi leswaku hi fanele ku endla tanihi leswi . 
A ndzi ehleketi ku ri hi fanele ku kavanyeta ntshamo . 
A ndzi ehleketi ku ri hi fanele ku n'amela switirhisiwa eka mhaka leyi ya nkoka . 
A ndzi ehleketi ku ri hi ta va hi ri karhi hi seketela sweswo . 
A ndzi swi twisisi kambe hi sweswo kwalaho . 
A ndzi va twisisi vatsari va hundzuluxo walowo . 
A ndzi swi twisisi leswaku ku humelela yini laha . 
A ndzi swi twisisi leswaku hikwalaho ka yini va fanele ku honisiwa . 
A ndzi swi twisisi leswaku hikwalaho ka yini hi fanele ku tihlanganisa na vona nakambe . 
A ndzi lavi ku ri ntshamo wu kavanyetiwa . 
A ndzi lavi ku nghena eka vuxokoxoko . 
A ndzi lavi ku twa n'wangulo wun'wana lowu kombisaka mavulavulelo ya vudadavari . 
A ndzi lavi ku lehisa mbhurisano lowu hi langutisaneke na wona . 
A ndzi lavi ku pfula nakambe xiyimo xexo xo bohana . 
A ndzi lavi ku heta nkarhi eka leswi . 
A ndzi lavi ku sungula ku ava xisolo sweswi . 
A ndza ha lavi ku teka mihlengo yin'wana . 
A ndzi lavi ku tinghenisa eka jekajekisano wa sisiteme ya maehleketelelo . 
A ndzi tsakeli ku va eka jekajekisano walowo sweswi . 
A ndzi tsakeli ku teka nxungeto wo tano . 
Hambiswiritano , ndza tshemba va ta tisa mbuyelo lowu khomekaka . 
Hambiswiritano , ndzi ni marito yo karhi man'wana mambirhi ku ya vula . 
Hambiswiritano , ndza ha ri ni swo karhi ku swi vula ehenhla ka mafunghelo . 
Hambiswiritano , ndza ha ri ni nhlayo ya swivutiso leswi nga hlamuriwangiki . 
A ndzi lavi ku langutisa eka leswi hi ndlela ya vundzeni bya vuxokoxoko . 
Ndza kanakana leswaku a swi koteki ku va swi ri kona . 
Ndza kanakana leswaku vanhu va ta amukela pholisi ya muxaka walowo . 
Ndza kanakana ku ri xibalo xintshwa i mhaka ya kahle . 
Ndza kanakana leswaku modulo wuntshwa i antswiso . 
Ndzi pfumelelana na nxopaxopo wakwe wa xiyimo hi matlhelo hinkwawo . 
Ndzi pfumelelana ni mianakanyo ya nchipo lowu cincacincaka . 
Ndzi pfumelelana ni nhlokomhaka ya xiboho hi matlhelo hinkwawo . 
Ndza chava leswaku a ndzi nga avelani ni mhaka ya nkoka ya mavonelo 
Ndza chava leswaku sweswo swi se swi ri mhaka sweswi . 
Ndza chava leswaku nakambekambe ku ta va ni ku cinca lokutsongo kwalaho . 
Ndzi twa ndzi fanele ku paluxa xiphiqo xexo . 
Ndzi twa a vekile mhaka ya nkoka ya kahle swinene . 
Ndzi twa swi ri swa khombo hambi ku anakanya leswi kunene . 
Ndzi twa onge ntwanano lowu fikeleriweke lowu anameke i wa nkoka swinene . 
Ndzi twa onge ku hambana loku ku fanele ku vekiwa kahle erivaleni . 
Ndzi twa onge leswi i qhinga ra nkoka swinene ngopfu . 
Ndzi twa onge hi fanele ku burisana hi timhaka leti ku yisa emahlweni . 
Ndzi twa onge hi fanele ku lulamisa mhaka leyi . 
Ndzi twa onge hi fanele ku lulamisa leswi hi ndlela leyi nga erivaleni kahle . 
Ndzi twa nkarhi se wu fikile wa ku cinca sweswo . 
Hambiswiritano , ndzi twa onge timhaka tin'wana ta nkoka ti dinga ntshikilelo lowu yisaka emahlweni . 
Ndzi twa onge a swi ri swa nkoka ku basisa mhaka yaleyo ya nkoka . 
Ndzi kuma swi nga koteki ku tirha eka masungulo yalawa . 
Ndzi kuma leswi swi ri nchumu lowu hetisekeke ku wu endla . 
Ndzi kuma leswi swi ri xitoloveto lexi pfunaka swinene . 
Ndzi tshemba swinene leswaku swi ni nkateko wa manguva lawa . 
Ndzi tshemba swinene leswaku tsalwa leri ri faneriwile hi nseketelo wa hina . 
Ndzi kumile leswaku a ndzi nga ta ya emahlweni ni ku hlaya . 
Ndzi kumile leswi swi ri mhaka ya nkoka swinene . 
Ndza kanakana hi ntiyiso lowu tiyeke leswaku leswi a swi ta va mhaka . 
Ndzi pfumela hi ku hetiseka leswaku mhaka leyi i ya nkoka swinene . 
Ndzi pfumelelana hi ku hetiseka ni vonelo rero na xitatimende xexo . 
Ndzi pfumelelana hi ku hetiseka ni muviki eka mhaka yaleyo ya nkoka . 
Ndzi pfumelelana hi ku hetiseka ni mavonelo ya wena ya masungulo eka leswi . 
Ndzi seketela hi ku hetiseka xikombelo xa nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya . 
Ndzi seketela hi ku hetiseka ntiyisiso wa xiletelo lowu endliweke hi komiti . 
Ndzi seketela hi ku hetiseka nongonoko lowu no tlhela ndzi hoyozela ximfumo xiviko lexi . 
Ndzi seketela leswi hi ku hetiseka tanihi leswi endliwaka hi ntlawa hinkwawo . 
Ndzi fikelela eka leswaku sweswo a hi mhaka leyi nga ya nkanetano . 
Ndzi n'wi fikisela swikhenso swa mina hi mbilu hinkwayo eka sweswo . 
Hi ku tsaka ndzi hlayisa mfanelo ya ku hlamula hi ku tsala kunene . 
A ndzi vanga ni ku kanakana ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiboho lexi . 
A ndzi nga katsangi sweswo eka xiletelo xa pfampfarhuto . 
A ndzi nga swi lemukangi sweswo kambe i ntiyiso . 
A ndzi andlarile hundzuluxo eka mhaka leyi eku sunguleni . 
A ndzi ri ni swivangelo swa ku vula leswi ndzi swi vuleke eku sunguleni . 
Ndzi vile ni xifundzho xa ku endla sweswo hi 2001 . 
Ndzi ni timhaka ta nkoka tin'wana to hlayanyana leti ndzi nga ti hundzisaka hi yin'weyin'we . 
Ndzi ni nhlayonyana ya swivutiso mayelana ni leswi fambelanaka ni sweswo . 
Ndzi ni mixopaxopo yitsongo na mikunguhato leyi nga endliwaka . 
Ndzi ni swivutiso switsongo mayelana ni swirhambo swa ku yisa mikunguhato . 
Ndzi ni marito yo karhi ku ya nyika mayelana ni mhaka ya nkoka leyo hetisela . 
Ndzi ni xivutiso xin'wana mayelana ni xiviko xa lembe . 
Ndzi ni ku kanakana ko hlaya swinene eka timhaka teto ta ntiyiso . 
Ndzi ni swiphiqo swo hlayanyana mayelana ni xiviko . 
Ndzi ni nkunguhato wa kahle wa n'wina hinkwerhu . 
Ndzi ni xivutiso lexi kongomaka swinene eka n'wina havumbirhi . 
Hi ndlela leyi nga kanakanisiki.a ndzi ni ku tshemba eka sweswo ni katsongo 
Ndzi se ndzi komberile leswaku leswi swi lulamisiwa . 
Ndzi se ndzi vutisiwile hi swona eka mikarhi yo tala . 
Ndzi se ndzi hundzisile mhaka leyi ya nkoka eka swivangelo swo hlaya . 
Ndzi se ndzi boxile swivangelo switsongo swa leswi . 
Ndzi se ndzi boxile leswaku ndzi gqweta . 
Ndzi se ndzi vulavurile hi mfanelo ya vukhondzi . 
Ndzi se ndzi vulavurile ku tlurisa mpimo mayelana ni mihundzuluxo . 
Ndzi tlherile ndzi bula hi mhaka leyi ni muviki . 
Ndzi tlherile ndzi simeka nongoloko wa swipimelo swa ku endla kunene . 
Ndzi tlherile ndzi tshikelela leswaku nkayakayo i wa matimba . 
Ndzi ni xivutiso xo engetela lexi fambelanaka ni mhaka leyi . 
Ndzi ku vutisile xivutiso mayelana ni leswi fambelanaka ni leswi . 
Ndzi vutisiwile loko ndzi pfumelelana na swona . 
A ndzi ri karhi ndzi yingisela hi vukheta swinene eka jekajekisano lowu . 
A ndzi ri karhi ndzi leteriwa mayelana ni sweswo ku ringana nkarhinyana . 
Ndzi ni mahungu ya wena ya kahle na yo biha havumbirhi . 
Ndzi dyondzile swo tala swinene kusukela eka swona handle ko kanakana . 
Ndzi fikile eka xiboho lexi hikwalaho ka mune wa swivangelo . 
Ndzi ni ku tikeriwa mayelana ni mihundzuluxo leyi andlariweke . 
Ndzi endlile sweswo mikarhi yo tala eka tindhawu to tala . 
Ndzi swi thumbile kahle leswi xiyimo a xi ri xiswona . 
Ndzi ni marito yo karhi ya mune ku ya nyika ehenhla ka xiviko lexi . 
Ndzi ni mune wa timhaka ta nkoka ku ti nyika eka nhlokomhaka leyi . 
Ndzi ku nyikile voxokoxoko byo karhi mayelana ni mhaka leyi . 
Ndzi vile ni nkateko wa ku vulavula na vona . 
Ndzi swi twile hinkwaswo khale eka malembe yalawa ya sweswi . 
Ndzi ni xikombiso xa ku cinca swibyariwa emiehleketweni . 
Ndza ha ku boxa swivandla swo karhi leswi khumbekaka . 
Ndzi ni mhaka ya nkoka yin'we kumbe timbirhi ku ti nyika ntsena . 
Ndza ha ku vula leswaku swi ta kambisisiwa . 
Ndzi dyondzile swo tala swinene eka maendlelo lama hinkwawo . 
Ndzi yingiserile mivulavulo hinkwayo hi vukheta namuntlha . 
Ndzi yingiserile hi vukheta eka leswi u swi vuleke . 
Ndzi yingiserile jekajekisano lowu hi ntsakelo lowukulu swinene . 
Ndzi yingiserile leswi va le phalamende va faneleke ku swi vula . 
Ndzi yingiserile mavonelo ya wena ; u tiyisile . 
Ndzi yingiserile hi vukheta swinene eka minyikelo hinkwayo . 
Ndzi ni switsongo ku swi engetela eka nhlamuloxidzi ya mina . 
Ndzi endlile mihundzuluxo yitsongo ku fikela kwalano . 
Ndzi boxile hi ta swihlangi leswi siyiwaka endzhaku . 
Ndzi ni mianakanyo ya mina yo karhi mayelana ni mhaka yaleyo . 
A ndzi ni ripfumelo eka kurhula loku nga riki ni vululami . 
A ndzi ni ku kanakana ku n'wi bumabumela eka wena . 
A ndzi ni xilandzulo loko mhaka ya kona yi ri tano . 
A ndzi ni xiphiqo ku swi landzelela na swona . 
A ndzi ni nkarhi wa mavulavulelo ya muxaka walowo . 
A ndzi ni ntsakelo wa ku xaniseka hikwalaho ka xivangelo lexi fanaka . 
A ndzi rivalangi hambi yin'we ya timhaka letin'wana . 
A ndzi vangi ni nhlamulo leyi hetelelaka yi yisa eka xiboho xo karhi eka sweswo . 
A ndzi twangi ni rito rin'we mayelana ni leswi . 
A ndzi kumangi nhlamulo leyi nga erivaleni eka leswi . 
A ndzi kumangi nhlamulo eka xivutiso lexi . 
A ndzi vonangi matsalwa lama fambelanaka ni sweswo . 
Ndzi lemukile sweswo naswona hi rindzerile papila ra wena . 
Ndzi lemukile leswaku vanhu vo tala va ni swiphiqo swo yelana . 
Ndzi ni marito yo karhi ku ya nyika tanihi nghimeto . 
Ndzi ni rito rin'we kumbe mambirhi ku ya nyika eka ntila ha wun'wewun'we . 
Ndzi ni mhaka yin'wana ya nkoka mayelana ni mphikizano . 
Ndzi ni rito rin'we kumbe mambirhi ku ya nyika . 
Ndzi vekile mhaka ku olovisa maendlelo . 
Ndzi hlayile leswi a swi vuleke ebukwini yakwe . 
Ndzi amukerile n'wangulo wa xiviko kusuka eka komiti . 
A ndzi amukelangi xikombelo xa vhoti ya ku hambanisa . 
Ndzi yelanisile hi xiphemu xa timhaka ta nkoka leti vekiweke hi ndzungiso . 
Ndzi vurile leswaku mhaka yi se yi basisiwile . 
Ndzi vurile leswaku hi ta vhota hi ndlela leyi nga yimiki na xona . 
Ndzi vonile pfampfarhuto wa papila mayelana ni mhaka leyi . 
Ndzi vonile matsalwa hi mahlo ya mina . 
Ndzi vonile mbuyelo wa matlhari ya tikhemikhali . 
Ndzi ni swivangelo swo tala swinene swa ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki na xiviko lexi . 
Ndzi ni swilo swo tala swinene ku swi vula mayelana ni mhaka leyi ya nkoka . 
Ndzi ni xivilelo xo karhi mayelana ni tshamelamaxelo wa xona . 
Ndzi vulavurile hi mhaka leyi mikarhi minharhu namuntlha . 
Ndzi andlarile hundzuluxo wuntshwa swinene ku fikisa eka xiyimo xexo . 
Ndzi andlarile mihundzuluxo mayelana ni timhaka timbirhi ta ntiyiso . 
Ndzi andlarile hundzuluxo wa ku endla leswaku leswi swi suriwa . 
Ndzi vile ni ntsakelo wa mina hi xiviri eka nguva leyi . 
Ndzi tekerile enhlokweni hinkwaswo leswi u swi vuleke . 
Ndzi tekerile enhlokweni miehleketo leyi nyikiweke hi xirho lexi hloniphekaka . 
Hikokwalaho , ndzi hlawurile ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi . 
Hikokwalaho , ndzi tekile xiboho xa ku ka ndzi nga seketeli xiviko . 
Hikokwalaho , ndzi tekile xiboho xa ku papalata ku vhota . 
Hikokwalaho , ndzi tlherile nakambe ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko . 
Ndzi ni swivutiso swinharhu ku swi vutisa mayelana ni mhaka leyi . 
Ndzi ni marito yo tsundzuxa manharhu ku ya vula mayelana ni xivutiso lexi . 
Ndzi ni marito yo tsundzuxa manharhu ku ya vula mayelana ni mhaka leyi . 
Ndzi fanele ku pfumela leswaku i malangutekelo ya swirho ya kahle . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku kaneta : a swi le rivaleni . 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi vona leswi tanihi leswi xiximisaka swinene . 
Ndzi fanele ku vula swin'wana leswi fambelanaka na wena . 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi hlamarisiwile hi xiheri . 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi teka leswi tanihi mhaka ya xikandala . 
Ndzi lava ku vula leswaku u ni swikili swa mbulavurisano wa ku vumba vuxaka swinene . 
Ndzi lava ku vula sweswo eka xiyimo xa mina tanihi munhu . 
Ndzi lava ku vula leswaku timhaka ta muxaka walowo tin i ntikelo lowu lavaka ku tekeriwa enhlokweni . 
Ndzi lava ku vula leswaku sweswo a swi ta tsakeriwa swinene . 
Ndzi lava ku vula leswaku leswi swa tika swinene . 
Ndzi lava ku vula leswaku swi hi tsakisile swinene ngopfu . 
Ndzi lava ku vula : a hi le ku swi hlweriseni . 
Ndzi lava ku ringeta ku hlawula hi ndlela ya xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo . 
Ndzi ringetile ku swi kuma eka maphephahungu . 
Ndzi ringetile ku endla maendlelo ya va lama nga erivaleni swinene . 
Ndzi ni marito yo karhi mambirhi ku ya vula mayelana ni xiviko lexi . 
Ndzi ni mivalango mimbirhi ku yi endla mayelana ni nhlanganiso lowu . 
Ndzi ni timhaka timbirhi ta nkoka ku ti endla mayelana ni sweswo . 
Ndzi ni timhaka timbirhi ta nkoka ku ti vula , loko u swi tsakela . 
Ndzi vurile hi ndlela leyi nga erivaleni swinene leswi nga endliwaka . 
Ndzi ni matiwelo lama pfanganeke mayelana ni mhaka hinkwayo . 
Ndzi tiphinile swinene ku yingisela jekajekisano . 
Ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni xiletelo hikwalaho ka swivangelo swo tala swinene . 
Ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni nhlokomhaka leyi ku tisa xitshunxo . 
Ndzi vhoterile ku amukeriwa ka xiviko lexi . 
Ndzi vhotile hi ku seketela ku nyikiwa ka xiviko lexi . 
Ndzi ni timbhoni leti nga swirho swa komiti yaleyo . 
Ndzi twa mixopaxopo leyi endliwaka mayelana na xona . 
Ndzi twile holobye a yelanisa eka xiyimo lexi fanaka . 
Ndza tshemba a ndzi vanga ni tintwelo mayelana ni leswi a swi vuleke . 
Ndza tshemba ndzi hlamurile swin'wana swa swivutiso swa wena . 
Ndza tshemba a ndzi vulavulangi ku ringana nkarhi lowo leha swinene . 
Ndza tshemba no ehleketa ku ri matshalatshala lama ya ta ya emahlweni . 
Ndza tshemba switsongo ku ri tsalwa leri ri ta amukeriwa . 
Ndza tshemba a swi kongomi eka tiko lerikulu leri vumbiweke hi tinxaka to hambanahambana . 
Ndza tshemba ku ta tirhaniwa na swona sweswinyana . 
Ndza tshemba swi ta va leswi ringaneleke tlhontlho . 
Ndza tshemba swi ta tekela enhlokweni mhaka yaleyo hi vukheta . 
Ndza tshamba swi ta humesa mbuyelo wa kahle wo yisa emahlweni . 
Ndza tshemba ku ringanisa ka kahle ku se ku kumiwile . 
Ndza tshemba leswaku vagingirikelandhavuko hinkwavo va ta endla leswi fanaka . 
Ndza tshemba sweswo swi nga lulamisiwa eka rhekhodo . 
Ndza tshemba un'wana na un'wana u ta byarha vutihlamuleri bya leswi . 
Ndza tshemba sweswo swi nghenisiwile eka rhekhodo . 
Ndza tshemba sweswo na swona swa koteka eka mhaka leyi . 
Ndza tshemba leswaku a swi vumbi xiphemu xa xihumelelo xo sungula lexi nga ta tirhisiwa tanihi xikombiso . 
Ndza tshemba a hi ku hlula ko hetelela . 
Ndza tshemba swi ta va kona ku nga ri khale . 
Ndza tshemba swi ta va ni dzano ra kahle . 
Ndza tshemba swi ta fika swi amukeriwa hi ndlela leyi anameke . 
Ndza tshemba a swi nga hlwerisiwi ngopfu . 
Ndza tshemba a swi nga avanyisi ntshamo lowu . 
Ndza tshemba a swi nga teki nkarhi wo leha ngopfu . 
Ndza tshemba swo tala swi ta endliwa eka vumundzuku . 
Ndza tshemba khomixinara u ta tiyisisa mhaka leyi ya ntiyiso . 
Ndza tshemba xiboho xo hetelela xi ta landzela ku nga ri khale . 
Ndza tshemba mikanerisano yi ta siya leswi swi nga cincangi . 
Ndza tshemba nawu lowuntshwa wu ta va lowu sirhelelaka vumundzuku . 
Ndza tshemba tindhawu ta mphakelo wa vukorhokeri ti ta landzela hi ndlela leyi fanaka . 
Ndza tshemba vaaki va ta twa hi ta n'wangulo lowu . 
Ndza tshemba nkarhi wo engetela wa ha pfuleriwile . 
Ndza tshemba ku vhota swi ta gimetiwa hi xihatla mundzuku . 
Ndza tshemba minongonoko leyi yi va leyi yaka emahlweni eka vumundzuku . 
Ndza tshemba sweswi swi nga hundzuluxiwa hi xihatla . 
Ndza tshemba va ta teka xiboho lexi nga xona . 
Ndza tshemba leswi swi nga humelerisiwa hi ku endla . 
Ndza tshemba leswi swi nga yisa eka ntwanano lowu nga enetisiki swilaveko leswi pimiweke . 
Ndza tshemba xiga lexi xi tama xa ha ri kona eka xiviko . 
Ndza tshemba jekajekisano lowu wu ta pfuneta ku fikelela sweswo . 
Ndza tshemba leswaku leswi a swi vuli ku hlwela loku yaka emahlweni . 
Ndza tshemba leswi swo va xiteji xo sungula ntsena . 
Ndza tshemba leswaku leswi a hi mahlayelelo ya nkhaqato . 
Ndza tshemba mhaka leyi yi ta tlhela yi boxiwa nakambe . 
Ndza tshemba leswaku phurojeke leyi yi ta va leyi humelelaka . 
Ndza tshemba leswaku nkunguhato lowu wu ta seketeriwa swinene . 
Ndza tshemba nandzulo lowu ku kaneriwa hi wona . 
Ndza tshemba xiyimo lexi xi ta cinca haxawa . 
Ndza tshemba leswaku nseketelo lowu na ku twisisa loku swi ta ya emahlweni . 
Ndza tshemba tsalwa leri ri ta amukela nseketelo lowu anameke . 
Ndza tshemba vonelo leri ri nga ha cicnciwa . 
Ndza tshemba leswaku leswi a ku nga ri ntwanano wa swiboho exikarhi ka ntlawa hi ku angarhela . 
Ndza tshemba leswi swi ta humelela eka vumundzuku . 
Ndza tshemba leswaku leswi a swi nga khukhuriwi . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi ta nyika mbuyelo wa kahle . 
Ndza tshemba leswaku ntirho lowu wu ta pfula ndlela ya kahle swinene . 
Ndza tshemba leswaku hinkwerhu hi byarha vutihlamuleri hi matimba . 
Ndza tshemba leswaku havumbirhi hi nga hanya na sweswo . 
Ndza tshemba leswaku hi nga ya emahlweni hi ndlela leyi . 
Ndza tshemba leswaku hi nga tekela enhlokweni nseketelo wa wena . 
Ndza tshemba leswaku hi ta va ni ku humelela loku yisaka emahlweni . 
Ndza tshemba leswaku hinkwerhu hi ta tirha hi kongomisile eka leswi . 
Ndza tshemba leswaku hi ta va ni mikoka leyi ku nga ri khale . 
Ndza tshemba leswaku hi ta vona vuvekisi lebyi engeteriweke . 
Ndza tshemba leswaku hi ta tlhontlha mbhurisano wa kahle . 
Ndza tshemba leswaku hi ta fikelela mivuyelo ya kahle . 
Ndza tshemba sweswo swi ta yisa eka goza leri landzelaka . 
Ndza tshemba leswaku u nga tiyisisa leswi nakambe namuntlha . 
Ndza tshemba leswaku u ta yingisela vumaki . 
Ndza tshemba leswaku u ta amukela n'wangulo wa kahle . 
Ndza tshemba leswaku u ta humelela eka swikongomelotsongo swa wena . 
Ndza tshemba leswaku u ta hi seketela eka leswi . 
Ndza tshemba leswaku marito ya wena ya ta va lama nga erivaleni swinene . 
Ndza tshemba vanakulobye va vuxaka bya vanhu va ta endla leswaku sweswo swi va erivaleni . 
Ndza tshemba va ta va eka vufambisi bya hundzuluxo . 
Ndza tshemba va kahle ku kotisa rito ra vona . 
Ndza tshemba va ta va lava tsemakanyaka eka marito ya vona yo karhi lama va nga ta ya nyika . 
Ndza tshemba leswi swi ta tlhela swi tekeriwa enhlokweni . 
Ndza tshemba ku xaxameta nseketelo wa wena eka mhaka leyi . 
Ndza tshemba ku kuma nhlamulo ya swivutiso leswi . 
Ndza tshemba hi nga fika eka nhlamulo ya kahle . 
Ndza tshemba hi nga va ni mijekajekisano leyi yaka emahlweni tanihi leyi . 
Ndza tshemba hi ta humelela eka xikongomelonkulu xexo . 
Ndza tshemba hi ta seketela nkunguhato wa muviki laha . 
Ndza tshemba u dyondza tidyondzo ta vumundzuku . 
Ndza tshemba u ta hi seketela hi ntalo eka leswi . 
Ndza tshemba u ta hi pfuneta ku swi teka . 
Ndza tshemba u ta ndzi byela leswaku hi swona . 
Ndza tshemba , vamanana na vatataba , leswaku ndzi humelerile . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku hundzuluxo lowu wu nga ha tlheriseriwa endzhaku . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku hi nga swi seketela . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku u nga basisa xiyimo xexo . 
Ndzi anakanya leswaku u tekela xitatimende lexi enhlokweni . 
Tlhandlakambirhi , ndza ku rhamba ku ya emahlweni hi ndlela leyi . 
Ndzo va ni maritonyana ku ya vula loko hi ri karhi hi famba . 
Ndzo boxa sweswo tanihi rhekhodo yo tsemakanya ya timhaka ta ntiyiso ta xilemukiso xa khombo . 
Ndzo lava un'wana na un'wana a tlanga ku ya hi milawu . 
Ndzo lava ku nghenisa rito ra xilemukiso xa khombo . 
Ndzo lava ku boxa timhaka to hlayanyana ta ntiyiso . 
Ndzo lava ku boxa swiphemu swo hlayanyana . 
Ndzo lava ku kongomisa eka xikombiso xin'we xo karhi . 
Ndzo lava ku vula leswaku un'wana na un'wana u seketela vuhlayiseki . 
A ndzo lava ku ku lemukisa leswi tanihi nyingiso . 
A ndzo lava ku gimetanyana nhlokomhakankulu hi ndlela yo tsemakanya kwalaho . 
A ndzo lava ku basisa sweswo nakambe . 
Ndzo lava ku vula timhaka ta nkoka tinharhu kumbe mune . 
Ndzi tiva hinkwaswo mayelana ni nkoka wa nhlungavuhosi . 
Ndza swi tiva ku ri swi tsakeriwa hi vatirhikulorhi hinkwavo . 
A ndzi tivi tiko leri swi tirhaka . 
Ndza swi tiva leswaku ku fanele ku kumiwa ntwanano lowu fikeleriwaka handle ka swilaveko leswi pimiweke . 
Ndza swi tiva leswaku ku se ku endliwile ku humelela lokukulu swinene kwalaho . 
Ndza swi tiva leswaku u komberile ku vutisa xivutiso . 
Ndza swi tiva leswaku eka xivandla lexi a wu na nchumu . 
Ndza swi tiva leswaku a swi ku oloveli . 
Ndza swi tiva leswaku vo tala va n'wina mi avelana na vonelo ra mina . 
Ndza swi tiva leswaku vanhu van'wana van i vuxopaxopi ehenhla ka mhaka leyi . 
Ndza swi tiva leswaku leswi a swi lawuriwi hi yena . 
Ndza swi tiva leswaku leyi i nhlokomhaka leyi pfilunganeke swinene . 
Ndza swi tiva leswaku u rindzerile vhoti . 
Ndza swi tiva leswaku u le ku tirheni ku ya hi xikongomelonkulu xexo . 
Ndza swi tiva leswaku a wu swi lavi ha matlhelo mambirhi . 
Ndza swi tiva leswaku wena hi wexe u se u endlile leswi . 
Ndza swi tiva ku ni swo tala ku swi endla . 
Ndza swi tiva va titwa kahle swinene mayelana ni mhaka leyi . 
Ndza swi tivaku ri leswi i mhaka leyi sukaka eka ntokoto wa mina hi xiviri . 
Ndza swi tiva ku ri ntirho lowu hi lowu tshameleke ku va wo olova . 
Ndza swi tiva ku ri hi ta dinga mali leyi . 
Ndza swi tiva ku ri hi fanele ku famba hi ku nonokanyana . 
Ndza swi tiva u ta va wa matimba hi ku hi yimela . 
Ndzi tsakela swin'wana swa swiringanyeto eka xiviko xakwe . 
Ndzi n'wi yingiserile hi vukheta eka leswi a fanele ku swi vula . 
Ndzi yingiserile hi ntsakelo lowukulu eka minyikelo hinkwayo ya wena . 
Ndzi langutela mbhurisano wo hetiseka na ntirhisano . 
Ndzi langutela ku yisa ntirho wa kahle kusuka eka yena . 
Ndzi langutela ku twa nhlamulo ya wena endzhakunyana . 
Ndzi langutela ku va swi amukeriwa hi vakunguhati . 
Ndzi langutela ku hlangana na wena eka jekajekisano walowo . 
Ndzi langutela sweswo eka lembe leri taka . 
Ndzi langutela ku ya emahlweni ka ntirhisano walowo . 
Ndzi langutela jekajekisano eka nkarhi walowo . 
Ndzi langutela jekajekisano hinkwawo . 
Ndzi langutela ku twa leswi a nga ta swi vula . 
Ndzi langutela nseketelo wa wena lowu yaka emahlweni eka sweswo . 
Ndzi langutela n'wangulo wa wena eka xiringanyeto lexi . 
Ndzi teka xiboho eka masungulo yalawa . 
Ndzi vula ntumbuluko wa xinawu walowuya eka tsalwa leri . 
Ndzi boxa leswi hikuva a swi nga ri erivaleni kahle . 
Ndzi fanele ku hlambanya ntsakelo wa mina hi xiviri eka leswi . 
Ndzi fanele ku tshikelela mhaka ya matimba ya xinyutliya . 
Ndzi fanele ku tlhela ndzi nkhensa vatsari va mihundzuluxo . 
Ndzi fanele ku hoyozela lava hoxeke xandla eka xiviko . 
Ndzi fanele ku tshikelela eka xihatla xa ku amukela xipimelo lexi . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku tshikelela leswaku ku ni swirhalanganyi swa matimba . 
Ndzi fanele ku engeta leswaku hi dinga ku khomisa xisweswo . 
Ndzi fanele ku vula leswaku a ndzi hlamarilenyana laha . 
Ndzi fanele ku vula leswaku a ku ri genge ya kahle . 
Ndzi fanele ku vula leswaku a ndzi enetisiwangi hi xin'we xa swona . 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi endlile mihlolo mayelana ni leswi . 
Ndzi fanele ku vula leswaku mina hi xiviri ndzi lwisana ni leswi . 
Ndzi fanele ku vula leswaku ndzi swi vona ku hambana swinene . 
Ndzi fanele ku vula leswaku mina hi ndzexe ndzi hlamarile . 
Ndzi fanele ku vula leswaku sweswo a hi mhaka . 
Ndzi fanele ku vula leswaku mavonelo ya kahle ya le ku tlakukeni . 
Hambiswiritano , ndzi fanele ku vula leswaku xifaniso xa kona hi lexi tlheriselaka ku humelela endzhaku . 
Ndzi fanele ku vula leswaku swi ndzi tsakisile ngopfu swinene . 
Hikokwalaho , ndzi fanele ku kombela nseketelo wa hundzuluxo lowu . 
Hikokwalaho , ndzi fanele ku ku kombela ku basisa timhaka tin'wana ta nkoka . 
Mina hi ndzexe ndzi mudyandzhaka wa nhlayiso wa rihanyo wa le mahandzeni ya ndzilakana . 
Mina hi ndzexe ndzi museketeri lonkulu swinene wa rheferendamu . 
Mina hi ndzexe ndzi ni ntsakelo lowu heleleke wa nsinya walowo . 
Mina hi ndzexe a ndzi nga ri ni ntsakelo wa ku seketela leswi . 
Hi ntumbuluko ndzi seketela mihundzuluxo leyi fambelanaka ni swilaveko leswi . 
Ndzi dinga ku lulamisa rhekhodo mayelana ni leswi . 
Hambiswiritano , a ndzi dinga ku basisa leswi nga le ku humeleleni hi ntiyiso . 
Ndzi lemuka leswaku matiko man'wana a ya nga ri ni ntirhisano . 
Ndzi lemuka leswaku ni laha ku vile ni micincacinco . 
Sweswi ndzi fika eka mhaka ya nkoka ngopfu , mpimanyeto . 
Sweswi ndzi ta eka mhaka ya nkoka ya vumune no hetelela . 
Sweswi ndzi ta eka vundzeni bya xiviko . 
Sweswi ndzi ta exivindzini xa mhaka . 
Sweswi ndzi ta eka xivandla xa migingiriko ya swa xivumbeko . 
Sweswi ndzi ta embilwini ya jekajekisano wa namuntlha . 
Sweswi ndzi ta eka timhakankulu leyi khomeke nhlokomhaka leyi kaneriwaka . 
Sweswi ndzi ta eka ntirho wa muchini lowu tirhisiwaka emagonzweni ya xibindzu lowu nyikaka rhekhodo ya matirhelo ya njhini endzhaku ka nkarhi wo karhi . 
Sweswi ndzi langutisela vanakulobye ku endla leswi fanaka . 
Sweswi ndzi ni marito yo karhi mambirhi ya swa xithekiniki hi ntumbuluko ku ya vula . 
Sweswi ndza ku rhamba ku hlamula xivutiso xakwe . 
Sweswi ndzi ta veka xitshunxo xa xinawu ku va xi vhoteriwa . 
Sweswi ndzi lava ku nyika marito yo karhi matsongo hi xihatla . 
Sweswi ndzi lava ku vula marito yo karhi yo engetela ehenhla ka xiviko xakwe . 
Sweswi ndzi tsakela ku yelanisa ni timhaka to karhi timbirhi . 
Sweswi ndzi tsakela ku vula switsongo mayelana ni nkuriso . 
Ndzi nyikela switshunxo swimbirhi eka leswi eka xiviko xa mina . 
Ndzi endla sweswo ntsena loko ku ri ni xivangelo . 
Ndzi ni timhaka ta nkoka timbirhi leti ndzi lavaka ku ti vula . 
Ndzi tshemba ntsena leswaku hinkwerhu hi ta endla hi ndlela leyi fanaka . 
Ndzi lava ntsena ku basisa timhaka ta nkoka to hlayanyana . 
Hi ku kongomisa , ndzi lava ku vulavula hi madokodela lava nga le ku leteriweni . 
Hi ku kongomisa , ndzi amukela xipakaniso eka endlelo ra tidyondzonyingi . 
Hi ku kongomisa , ndzi tsakela ku basisa xivandla xa xikombelo . 
Mina hi xiviri ndzi lulamile ku tinghenisa eka jekajekisano . 
Mina hi xiviri ndzi pfumela leswaku xiboho lexi i xa nkoka swinene . 
Mina hi xiviri ndzi langutisela swo tala swinene kusuka eka mijekajekisano leyi . 
Mina hi xiviri ndzi ni ntsakelo wo hlawuleka eka mhaka leyi . 
Mina hi xiviri ndzi vile ni ku tikeriwa eka jekajekisano lowu . 
Mina hi xiviri ndzi ehleketa leswaku gondzo ri fanele ku akiwa . 
Ndza ku tshembisa , ndzi ta ku vutisa nakambe ! 
Ndzi kunguhatile leswi ku nga si va ni vhoti eka komiti . 
Ndzi swi veka eka wena leswaku ku ni ku khumeka . 
Hambiswiritano , xivutiso xa mayelana ni swiphemu swa xinawu swa xiboho lexi . 
Ndzi twisisa kahle leswaku swin'wana swi fanele ku endliwa . 
Ndzi lemuka leswaku ku nga ha va ni ku hlwerisiwa laha . 
Ndzi lemuka leswaku leswi swi ta va leswi tikaka . 
Ndzi lemuka leswaku lexi a hi xivandla xa vutokoti bya wena . 
Hambiswiritano , ndzi lemuka leswaku a hi leswi kotekaka mikarhi hinkwayo . 
Hi ntiyiso ndzi pfumela eka vumundzuku bya phurojeke leyi . 
Hi ntiyiso ndza tshemba leswaku u ta endla leswi . 
Hi ntiyiso a ndzi ehleketi leswaku leswi swi engetela eka swona . 
Hi ntiyiso ndza hlamala leswi xi nga le ku swi endleni kwalano . 
Hi ntiyiso ndzi hluleka ku twisisa leswi humelelaka laha . 
Hi ntiyiso ndzi ehleketa leswaku vanhu va fanele ku van i vuxiyaxiya swinene ngopfu . 
Hi ntiyiso ndzi ehleketa ku ri va fikelerile mbuyelo wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Hi ntiyiso ndzi rhandza ku ku nkhensa eka sweswo . 
Ndzi tekela enhlokweni leswaku a hi ta va hi vile ni mihiseko swinene . 
Ndzi tekela enhlokweni leswi naswona ndzi tsakile hi swona . 
Ndzi bumabumela leswaku a hi fanelangi ku swi vhotela . 
Ndzi yelanisa hi ku kongoma eka leswi vuriwaka nkalanxaxamelo wa swiphephana . 
Ndzi yelanisa hi ku kongoma eka mihundzuluxo ya xivumbeko leyi dingekaka . 
Ndzi yelanisa eka ku amukeriwa ka ntwanano wa ntirhisano wa tindhawu ta vukorhokeri . 
Ndzi yelanisa eka ku pfariwa ka swiangulo swa nxungeto wa le henhla wa nyutliliya . 
Ndzi lava u yelanisa eka ndzimana ya 12 ya xitshunxo . 
Swi tano , ndzi yelanisa eka mhaka ya eneji . 
Ndzi landzula ku hlawula tlelo rin'we kumbe lerin'wana . 
Ndzi titeka tanihi muaki wa laha misaveni . 
Ndzi teka sweswo tanihi gondzo ra kahle ku ri yisa emahlweni . 
Ndzi teka sweswo tanihi xiyimo xa timhaka lexi nga tiyiselekiki . 
Ndzi teka sweswo hi vuswona tanihi goza leri yisaka emahlweni . 
Ndzi teka leswi tanihi ndlela ya nghingiriko ya vutihlamuleri . 
Ndza tisola leswaku a ndzi nga ku pfumeleli ku vulavula . 
Ndza tisola leswaku a ndzi nga swi koti ku ya va kona . 
Ndza tisola leswaku a swi amukelangi nseketelo swinene . 
Ndza tisola leswaku ku hava xiviko xa muxaka walowo xi nga nyikiwa . 
Ndza tisola leswaku mhaka leyi yi hundzuriwile ya swa tipolotiki hi ndlela ya le henhla . 
Ndza tisola eka leswi no tshemba leswaku swi ta cinca . 
Ndza tshikelela , a hi ni rito eka mhaka leyi . 
Ndza swi tsundzuka na swona swinene eka xiyenge xa swa poso . 
Ndza tsundzuka leswaku mhaka leyi yi boxiwile mikarhi yo tala . 
Ndzi tsundzuka loko hi ri hava pholisi leyi fanaka ya swa vunjoveri . 
Ndza engeta leswaku nkarhi wu fikile wa ku teka goza . 
Ndza engeta leswaku leswi dingekaka i mpfuno wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Ndza engeta , sweswo a swi fambelani helo ni xinakulobye . 
Ndza engeta : hi le ka ndlela leyi hoxekeke hi ku hetiseka . 
Ndzi swi engetile naswona hileswi swilo swi nga hi xiswona . 
Ndzi hlamurile leswaku a ndzi nga ri ni xiphiqo ni swona . 
Ndzi kombela leswaku leswi swi herisiwa . 
Ndzi kombela leswaku leswi swi vekeriwa eka vhoti . 
Ndzi hlayisa mfanelo ya ku ku tekela goza . 
Ndzi ku byerile nchumu lowu fanaka n'wexemu . 
Ndzi vurile ku ri leswi swi ta paluxeka etsalweni . 
Ndzi ri naswona ndza engeta : sweswo a hi ntiyiso ! 
Eku heteleleni ndzi ri , tanihileswi ku nga jekajekisano lowu veke kona khale . 
Ndzi vula sweswo tanihi muyimeri wa nhlayotsongo . 
Ndzi vula sweswo hi ku yimela hinkwerhu ka hina . 
Ndzi vula leswi tanihi ndlela ya rito ro tsundzuxa ro sungula . 
Ndzi vula leswi hi xikongomelo xa ku kanetana ni switatimende leswi . 
A ndzi voni munhu laha loyi a nga le ku yingiseni ka jekajekisano . 
A ndzi voni xivangelo xa ku va leswi swi herisiwa . 
Ndzi vona tindhawu ta le makaya na tona ti ri xiphemu xa leswi . 
Ndzi vona sweswo tanihi yin'we ya timhakankulu . 
Ndzi vona leswi tanihi mongo wa mbulavulo wa wena . 
Ndzi ta vula hi ndlela yo tsemakanya hikwalaho ko xixima van'wana . 
Ndzi ta va ndzi vekile tihlo swinene eka leswi . 
Ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi vhota hi tlhelo leri nga yimiki ni goza ra vulawuri leri ra ha ku va ka kona . 
Ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi vhotela xiviko lexi . 
Ndzi ta kombisa hi mune wa swa nkoka swinene ngopfu . 
Ndzi ta vuya eka sweswo endzhakunyana . 
Ndzi ta vuya eka leswi hi ku famba ka nkarhi . 
Ndzi ta vula marito yo karhi ntsena eka switsongo swa swona . 
Ndzi ta kongomisa ntsena eka marito yo karhi lama ya tsevu . 
Ndzi ta endla himatimba ku tirhisa timinete timbirhi . 
Ndzi ta endla himatimba ku hlamula eka mhaka ya nkoka leyi ya vumbirhi . 
Ndzi ta nyika tihlamuselo mayelana ni leswi ndzi swi vuleke . 
Ndzi ta n'wi nyika nkarhi wa ku vulavula ku nga ri khale . 
Ndzi ta ku nyika swivangelo swa xiyimo xa mina . 
Ndzi ta va ni nkateko wun'wana wa ku endla sweswo endzhakunyana . 
Ndzi ta ku tsundzuxa ntsena swin'wana swa swona . 
Ndzi ta veka sweswo erivaleni ku nga si va ni vhoti mundzuku . 
Ndzi ta hundza hi ku kongoma ku ya eka mhaka ya nkoka ya mina ya vumbirhi . 
A ndzi nga ha pfumeleli ku ngheneleriwa kun'wana . 
Sweswi ndzi ta veka xikombelo eka vhoti . 
Sweswi ndzi ta jikela eka mhaka leyi pfuxaka matitwele hi ku kongomisa . 
Swi tano , ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko . 
Ndzi ta hlamula swin'wana swa swivutiso swo karhi . 
Ndzi ta vuyela eka mhaka leyi ya nkoka yi ri yoxe endzhakunyana . 
Ndzi ta sungula hi mpimanyeto na xivumbeko xa mapimanyetelo . 
Hikokwalaho , ndzi ta n'wi nyika nakambe nkarhi wa ku vulavula . 
Hikokwalaho , ndzi ta vula marito yo tsundzuxa hi ku angarhela ntsena . 
Hikokwalaho , ndzi ta vhotela swiviko leswi . 
Ndzi ta ringeta ku hlamusela leswi ku yisa emahlweninyana . 
Ndzi ta ringeta ku kombisa sweswo hi ku tirhisa xikombiso . 
Ndzi ta ringeta ku tirhisa ntsena nkarhi wa mina wa ku vulavula . 
Swi tano . Ndzi ta tiyisisa leswaku leswi swa endliwa . 
Hikokwalaho , ndzi ta kongomisa marito ya mina yo tsundzuxa eka xiviko lexi . 
Ndzi avelana ni vonelo rero naswona ndzi vhoterile xiviko . 
Ndzi avelana ni vonelo ra leswaku ku endla xivumbeko hi vuntshwa a hi swintshwa . 
Ndzi avelana ni vonelo ra leswaku leswi i ku humelela . 
Ndzi avelana na yena ku tshemba loku kun'we na van'wana vo tala . 
Ndzi ta tlhelandzi tsakela ku ku vutisa xivutiso . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula marito yo karhi eka pholisi ya mavekelo ya mitsengo . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nyika marito yo karhi eka mixavo ya ntlakuso . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nyika marito yo karhi ra vumbirhi . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nyika marito yo karhi lama landzelaka . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku boxa tihlayo titsongo . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku boxa mhaka ya milawu ya matikhomelo lamanene . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku boxa mhaka ya nkoka yin'wana laha . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku boxa ku tsana ka nkalaxilemukiso xa swa thyaka . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku boxa leswi nakambekambe . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku boxa timhaka timbirhi ta xiandlaleko . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nyika swin'wana swo hlayanyana . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula nchumu wun'we wo hetelela . 
Ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku nkhensa titoloki hinkwato . 
Ndzi ta tsakela ku langutisa mhaka leyi . 
Ndzi ta tsaka swinene ngopfu loko leswi swi nga lulamisiwa . 
Ndzi ta tsaka swinene ngopfu loko u nga kambela sweswo . 
Ndzi ta ku tsakela swinene ngopfu ku va u nghenelela tanihi mulamuri . 
Ndzi tsakela ku sungula ndzi vula swin'wana mayelana ni ku yisa emahlweni mhaka leyi fanaka . 
Ndzi tsakela ntsena ku engetela timhaka ta nkoka timbirhi ta xithekiniki . 
Ndzi tsakela ntsena ku vutisa swivutiso swin'wana swimbirhi . 
Ndzi tsakela ntsena ku boxa swikombiso swimbirhi laha . 
Ndzi tsakela nhlamulo yo karhi eka mhaka leyi ya nkoka . 
Sweswi ndzi tsakela ku boxa vanhu va ndhavuko . 
Sweswi ndzi tsakela ku boxa ntwanano wa ximfumo wa tindhawu ta vukorhokeri . 
Hikokwalaho , ndzi tsakela ku sungula hi leswintshwa . 
Ndzi tsakela ku engetela swivumbi swo hlayanyana nakambe . 
Ndzi tsakela ku engetela leswaku se swi ringene . 
Ndzi tsakela ku n'wi vutisa swivutiso swo engetela swimbirhi . 
Ndzi tsakela ku ku vutisa vonelo ra wena mayelana na swona . 
Ndzi tsakela ku sungula hi ku lulamisa ku ka ku nga twisisaniwangi kahle . 
Ndzi tsakela ku sungula hi swa kahle leswitsongo . 
Ndzi tsakela ku va khuwela ku tirhisana . 
Ndzi tsakela ku pfala hi ku vuyelerisa hisekelo wa hina . 
Ndzi tsakela ku gimeta hi switatimende swimbirhi swo angarhela . 
Ndzi tsakela ku nyika marito yo karhi hi ku kongomisa eka nsivelo . 
Ndzi tsakela ku nyika marito yo karhi eka mikunguhato yin'wana yitsongo . 
Ndzi tsakela ku nyika marito yo karhi eka mihundzuluxo leyi kunguhatiweke . 
Ndzi tsakela ku gimeta hi ku hoyozela muviki . 
Ndzi tsakela ku gimeta hi ku boxa timhaka ta nkoka tinharhu . 
Ndzi tsakela ku gimeta hi ku nyika marito yo karhi hi ku angarhela . 
Ndzi tsakela ku gimeta hi ku nyika rito rin'we ro karhi ro hetelela . 
Ndzi tsakela ku n'wi hoyozela eka ku thoriwa ka yena . 
Ndzi tsakela ku ku hoyozela eka ku humelela loku . 
Ndzi tsakela ku endla minghimeto yitsongo hi ndlela yo tsemakanya . 
Ndzi tsakela ku koka rinoko ra nyingiso wa wena eka leswi . 
Ndzi tsakela ku tshikelela mhaka leyi ya nkoka nakambekambe . 
Ndzi tsakela ku heta eka xilemukiso xa xiviri . 
Ndzi tsakela ku heta eka xilemukiso xa vutitshembi eka ku humelela . 
Ndzi tsakela ku heta hi ku langutisa nakambe nchumu wun'we ntsena . 
Ndzi tsakela ku paluxa mavonelo ya mina eka sweswo . 
Ndzi tsakela ku yisa ku hoyozela ka mina eka havumbirhi . 
Ndzi tsakela ku gimeta hi xivutiso . 
Ndzi tsakela ku gimeta hi rito rin'wana ra nkoka . 
Ndzi tsakela ku heta hi mhaka yo tsakisa . 
Ndzi tsakela ku heta hi marito yo karhi ya kahle . 
Ndzi tsakela ku heta hi matikokamberiwa . 
Ndzi tsakela ku tumbuluxa minghimeto yin'wana yitsongo . 
Ndzi tsakela ku nyika swivangelo swimbirhi swa leswi . 
Ndzi tsakela ku tlhelela endzhaku hi timhaka ta nkoka timbirhi . 
Ndzi tsakela ku yisa emahlweni mhaka leyi ya nkoka . 
Ndzi tsakela ku va ni mbhasiso eka mhaka leyi . 
Ndzi tsakela ku twa marito yo karhi eka leswi . 
Ndzi tsakela ku twa vonelo ra wena eka leswi . 
Ndzi tsakela ku tshikelela eka timhaka ta nkoka timbirhi to karhi . 
Ndzi tsakela ku kombisa leswi hi ku tirhisa timhaka ta nkoka tinharhu . 
Ndzi tsakela ku tiva mihundzuluxo leyi u yi amukelaka . 
Ndzi tsakela ku endla mivalango yo hlayanyana . 
Ndzi tsakela nyika timhaka ta nkoka to hlaya . 
Ndzi tsakela ku nyika mune wa timhaka ta nkoka hi ndlela leyi kongomaka no va erivaleni . 
Hikokwalaho , ndzi tsakela ntsena ku nyika mune wa marito yo tsundzuxa . 
Ndzi tsakela ku nyika marito yo tsundzuxa ya mbirhi hi ndlela yo tsemakanya . 
Ndzi tsakela ku boxa no tshikelela eka mune wa timhaka ta nkoka . 
Ndzi tsakela ku boxa mhaka yin'we kumbe timbirhi ta nkoka . 
Ndzi tsakela ku tsavula mune wa timhaka ta nkoka . 
Ndzi tsakela ku tsavula eka mhaka leyi ya nkoka . 
Ndzi tsakela ku tsavula eka swilo swimbirhi . 
Ndzi tsakela paluxa swivumbi swinharhu swa timhaka ta ntiyiso . 
Ndzi tsakela ku vutisa xivutiso lexi landzelaka xo tatisa . 
Ndzi tsakela ku kongomisa leswi eka wena sweswi . 
Ndzi tsakela ku tshaha marito yo karhi eka wena . 
Ndzi tsakela ku tshaha swivangelo swinharhu swa leswi . 
Ndzi tsakela ku boxa timhaka timbirhi hi ku kongoma . 
Ndzi tsakela ku yelanisa eka swivutiso swinharhu swo karhi . 
Ndzi tsakela ku ku tsundzuxa hi ta xitshunxo lexi . 
Ndzi tsakela k uvula switsongo mayelana ni vurimi . 
Ndzi tsakela ku tsavula xin'we ehenhla ka swinharhu swa swona . 
Ndzi tsakela ku tsavula timhaka ta nkoka leti kanetanaka timbirhi . 
Ndzi tsakela ku sungula hi xivutiso xo hetelela . 
Ndzi tsakela ku tshikelela eka timhaka ta nkoka to hlayanyana . 
Ndzi tsakela ku n'wi nkhensa eka ntirho wakwe . 
Ndzi tsakela ku va nkhensa eka ntirho wa vona . 
Ndzi tsakela ku va nkhensa hi xiviri eka sweswo . 
Ndzi tsakela ku va nkhensa hi vutshembeki hikwalaho ka leswi . 
Ndzi tsakela ku ku nkhensa eka nhlamulo ya wena . 
Ndzi tsakela ku khumba eka timhaka tin'wana tinharhu . 
Ndzi tsakela ku khumba eka tinharhu ta teto . 
Ndzi tsakela ku khumba timhaka ta masungulo timbirhi . 
Ndzi tsakela ku twisisa hilaha leswi swi nga na nkoka hakona . 
Ndzi tsakela ku va u hlamula xivutiso xin'we xo hetelela . 
Hambiswiritano , ndzi tsakela ku nyika marito yo karhi eka swona hi ndlela yo tsemakanya . 
A ndzi tsakeli ku hambuka kusuka eka ntolovelo walawo . 
Sweswi ndzi tsakela ku endla tiaphili to karhi timbirhi . 
Sweswi ndzi tsakela ku jikela eka swibyariwa leswi faneleke eka misava yo karhi . 
Sweswi ndzi tsakela ku jikela eka timhaka leti fambelanaka ni n'wangulano . 
Sweswi ndzi ta tsakela ku jikela eka leswi ndzi khumbaka . 
Nakambekambe ndzi tsakela ku nkhensa vatirhikulorhi havambirhi . 
Ndza ha tsakela ku endla swimbirhi swo hetelela swa ku swi tekela enhlokweni . 
Hikokwalaho , ndzi tsakela n'wangulo kusuka eka tindhawu ta hina ta vukorhokeri . 
Hikokwalaho , ndzi tsakela ku yingisa swinene timhaka ta nkoka timbirhi . 
Hikokwalaho , ndzi tsakela ku hoyozela vaviki vambirhi lava tirhisanaka . 
Hikokwalaho , ndzi tsakela ku mi nkhensa havumbirhi bya n'wina hi xiviri . 
Ndzi fanele ku tsakela swinene ngopfu vuxokoxoko eka leswi . 
Ndzi fanele ku tsakela swinene ngopfu vonelo ra wena eka leswi . 
Ndzi tsakela ntsena ku nyika mune wa timhaka ta nkoka tanihi nghimeto . 
Ndzi tshemba swinene leswaku hi dinga hundzuluxo wa hiseko swinene . 
Ndzi tshemba swinene leswaku xiyimo lexi xi nga lulamiseka . 
Ndzi tshemba swinene leswaku hi ta landzula xiviko lexi . 
Ndzi vulavurile hi leswi tin'hweti to hlayanyana leti hundzeke . 
Ndzi vulavurile na wena mixo lowu hi nhlokomhaka yaleyo . 
Ndza ha tshemba leswaku hi ri kun'we hi nga fikelela leswi . 
Ndza ha ri ni matitwele ya leswaku hi fanele ku swi ringeta leswi . 
Ndza ha ehleketa leswaku nkunguhato lowu wu nga ha va lowu nga vuyerisiki ku ya hilaha hi swi langutiseleke hakona . 
Ndza ha ehleketa ku ri leswi swa ha kanakanisa hikwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Ndzi seketela hi matimba goza leri tekiweke . 
Ndzi ringanyeta ku tlherisela endzhaku vhoti ku ya eka nkarhi wa ntshamo lowu landzelaka . 
Ndzi ringanyeta leswaku matlhelo hamambirhi ya hupile mhaka ya nkoka . 
Ndzi seketela xin'wana na xin'wana lexi vuriweke hi vaviki lavambirhi . 
Ndza n'wi seketela eka nkhuwelo wa matirhelo lama nga erivaleni swinene . 
Ndzi seketela mihundzuluxo leyi andlariweke hi mitlawa yo hambanahambana . 
Ndzi seketela misinya leyi andlariweke eka xiviko . 
Ndzi seketela nkunguhato wa rhejisitara ra vaaki leri hlanagnisiweke . 
Ndzi seketela mikunguhato leyi hundzisiweke eka xiviko . 
Ndzi seketela xiviko lexi na mikunguhato leyi khomiweke eka xona . 
Ndzi swi teka ku ri a wu tsakangi ngopfu . 
Ndzi nkhensa vatirhikulorhi hinkwenu ku va mi tshamile laha mixo lowu . 
Ndzi nkhensa hinkwavo lava pfuneteke eka leswi . 
Ndzi nkhensa un'wana na un'wana loyi a hoxeke xandla eka jekajekisano lowu . 
Ndzi nkhensa matshalatshala yakwe mayelana ni mhaka leyi . 
Ndzi nkhensa muviki eka ntirho wakwe lowa nkoka swinene ngopfu . 
Ndza va nkhensa naswona ndza va tsundzuka swinene . 
Ndzi va nkhensa ku suka etshakwini ra mbilu ya mina . 
Ndza mi nkhensa hinkweno no mi amukela laha namuntlha . 
Ndza mi nkhensa hinkwenu eka vonelo ra n'wina leri akaka swinene . 
Ndza ku nkhensa ku va u ringanyetile leswaku hi swi endla . 
Ndza ku nkhensa eka nkarhi wa ku vulavula lowu engeteriwekenyana . 
Ndzi nkhensa nyingiso na vutinyiketeri bya wena . 
Ndzi nkhensa nhlamulo ya wena na ntsakelo wa wena . 
Ndzi ku nkhensa ta ha suka ku va u hlamula swivutiso leswi . 
Ndza ku nkhensa nakambe eka ntirho wa wena wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Ndza ku nkhensa nakambe eka vutinyiketeri bya wena bya matimba . 
Hikokwalaho , ndzi tlangela nkateko wa ku endla sweswo namuntlha . 
Hikokwalaho , ndzi kombela leswaku jekajekisano wu va kona . 
Hikokwalaho , ndzi ku kombela ku landzula xiviko mundzuku . 
Hikokwalaho , ndzi ku kombela ku seketela mihundzuluxo xa hina leyi hi yi kunguhateke . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku sweswi ndzi vurile swi ringanile . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku kungu ra hina hi leri twalaka swinene . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku nhlamuselo i ya nkoka swinene ngopfu . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku tihlayo leti ta tivulavulela . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku mhaka leyi i ya xirhangana . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku mhaka leyi yi le rivaleni swinene . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku sagwadi leri ri fanele ku herisiwa . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku xiviko lexi xi fanele ku amukeriwa . 
Hikokwalaho , ndza tshemba a swi kanakanisi mayelana ni leswi . 
Hikokwalaho , ndzi khuwela hinkwenu ku xi amukela . 
Hikokwalaho , ndzi mi khuwela ku xi tekela ehansi . 
Hikokwalaho , ndzi mi khuwela ku vhota hi ndlela ya ku yima na swona . 
Hikokwalaho , ndzi hlawurile ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi . 
Hikokwalaho , ndzi teka mbvhumbelo tanihi mhakankulu . 
Hikokwalaho , ndzi teka leswi tanihi ndzinganiso lowu nga twaliki . 
Hikokwalaho , ndzi tshikelela eka ku va khuwela ku endla tano . 
Hikokwalaho , ndzi twa xiviko lexi xi ri xa nkoka swinene . 
Hikokwalaho , ndzi twa hi dinga mpimanyeto wa xiviri . 
Hikokwalaho , ndzi seketela xiviko lexi tisiweke eka hina . 
Hikokwalaho , ndzi xi nyika ku vuyeriwa ka nseketelo wa mina . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku timhaka ta nkoka leti boxiweke ti ta hlayisiwa . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku xitshunxo lexi xi ta amukeriwa . 
Hikokwalaho , ndza tshemba leswaku u ta teka goza hakunene . 
Hikokwalaho , ndzi nyikela nseketelo wa mina eka xiviko lexi hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Hikokwalaho , ndzi kunguhata leswaku nkwama wu engeteriwa hi ndlela leyi vonakaka . 
Hikokwalaho , ndzi kunguhata leswaku hi hundela eka vhoti . 
Hikokwalaho , ndzi bumabumela ku vhota hi ndlela leyi yimaka ni ntwanano . 
Hikokwalaho , ndzi papalatile ku vhota eka vhoti yo hetelela . 
Hikokwalaho , ndzi kombela leswaku hi tirha ku ya hi xileriso lexi . 
Hikokwalaho , ndzi seketela mihundzuluxo yak u landzula nkunguhato lowu . 
Hikokwalaho , ndzi seketela ntila lowu amukeriweke hi muviki . 
Hikokwalaho , ndzi seketela nkunguhato wa ku tlherisela endzhaku ka xiyenge lexi . 
Hikokwalaho , ndzi seketela mikunguhato ya muviki eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho , ndzi seketela swibumabumelo leswi nga eka xiviko lexi . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku ku ta laveka ntwanano lowu tsakisaka . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku endlelo ri vile leri hoxekeke . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku mhaka yi le rivaleni swinene . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku swilo swimbirhi swa hambana . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku leswi i xitshunxo xa xiyimo xa le henhla swinene . 
Hikokwalaho , ndzi susumeta leswaku hi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni nkunguhato . 
Hikokwalaho , ndzi susumeta leswaku u endla leswi swi va bindzu ra wena . 
Hikokwalaho , ndzi tshemba swinene leswaku swi nga ya emahlweni . 
Hikokwalaho , ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni nhlokomhaka ku kuma xitshunxo . 
Hikokwalaho , ndzi lava ku gimeta hi hungu leri nga ni matlhelo mambirhi . 
Hikokwalaho , ndzi amukela endlelo leri amukeriweke hi swiletelo leswi . 
Hikokwalaho , ndzi amukela ndlandlamuxo wa xivandla xa yuro . 
Hikokwalaho , ndzi papalatile ku vhota eka mhaka leyi . 
Ndzi ehleketa ku ri ndzi kumile nhlamuselo ya sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri ndzi vurile swo ringana eka mhaka leyi . 
Ndzi ehleketa ku ri ndzi tiva nhlamulo ya xivutiso xexo . 
Ndzi ehleketa ku ri u ni ntsakelo wa ku hlamula xivutiso xa wena . 
Ndzi ehleketa ku ri swi nga yisa ntsena eka ku tirhisa hi ndlela yo homboloka nkarhi wo leha . 
Ndzi ehleketa ku ri swi pakanisa eka mhaka ya nkoka swinene ngopfu . 
Ndzi ehleketa ku ri swi nyanyilenyana ngopfu swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri i xiyimo lexi kariweke ku xi teka . 
Ndzi ehleketa ku ri i ndzingo ku endla sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri i matshalatshala ya nkoka no va lama vuyerisaka . 
Ndzi ehleketa ku ri i swa milorho ya le henhla swinene kambe swa fikeleleka . 
Ndzi ehleketa ku ri i mahungu lamanene eka vatirhikulorhi . 
Ndzi ehleketa ku ri i nkarhi wa kahle ku va hi endlile leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri a ko va leswi olovaka ntsena . 
Ndzi ehleketa ku ri swa koteka ku kuma switshunxo kahle . 
Ndzi ehleketa ku ri hi ntiyiso i mhaka ya ndzinganani . 
Ndzi ehleketa ku ri i nkarhi wa kahle ku swi endla sweswi . 
Ndzi ehleketa ku ri i nkarhi wa ku khomelela . 
Ndzi ehleketa ku ri swi kahle ngopfu eka xifundzhantsongo xa wena . 
Ndzi ehleketa ku ri swi ni nkoka swinene k uvula leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri hi leswi a hi lava ku swi twa . 
Ndzi ehleketa ku ri swi kahle swinene ku va va endlile tano . 
Ndzi ehleketa ku ri swi kahle ku va ni ku kanakana mayelana ni sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri swi nyika xikombiso xa kahle eka van'wana . 
Ndzi ehleketa ku ri swi fanele ku tirha eka matiko man'wana na wona . 
Ndzi ehleketa ku ri swi fanele ku yisiwa emahlweni ni tikomiti to hambanahambana . 
Ndzi ehleketa ku ri swi fanele ku nghenisiwa eka rhekhodo . 
Ndzi ehleketa ku ri swi ta pfuna eka mbhurisano lowu yaka emahlweni . 
Ndzi ehleketa ku ri a swi ta tika ku endla swin'wana nakambe . 
Ndzi ehleketa ku ri a ku ta va mhangu loko sweswo a swi lo humelela . 
Ndzi ehleketa ku ri swo tala a swi ta va swi vulavuriwile mayelana ni sweswo . 
A ndzi ehleketi tano mayelana ni swivutiso leswi hinkwaswo . 
Ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu ka hina hi dyondzile swilo . 
Ndzi ehleketa ku ri nkambisiso wu dinga ku endliwa . 
Ndzi ehleketa ku ri timhaka ta nkoka hatimbirhi tin i nkoka ku ti boxa . 
Ndzi ehleketa ku ri matitwele lama fanaka ya le ka tlhelo ra hina . 
Ndzi ehleketa ku ri u tiyisile mayelana ni leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri i ndlela leyi twalaka ya ku ya emahlweni . 
Ndzi ehleketa ku ri swi helerile leswi dingaka ku vuriwa . 
Ndzi ehleketa ku ri na sweswo swi le rivaleni kusuka eka xiviko . 
Ndzi ehleketa ku ri i mahungu ya kahle eka vatirhisi hinkwavo . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi ku tlanga ku ya hi milawu . 
Ndzi ehleketa ku ri swi tikomba swi ri swa milorho ya xiyimo xa le henhla swinenenyana . 
Ndzi ehleketa ku ri kahlekahle hi laha vumundzuku byi etleleke kona . 
Ndzi ehleketa ku ri i nhlamulo leyi languteriweke kusuka eka hina . 
Ndzi ehleketa ku ri sweswo i xivangelo xa mpfilumpfilu lowu . 
Ndzi ehleketa ku ri i phuphu ya ndzinganano wa vanhu . 
Ndzi ehleketa ku ri i xivindzi xa xiphiqo . 
Ndzi ehleketa ku ri i switsongo leswi ndzi nga swi endlaka . 
Ndzi ehleketa ku ri i ndlela yi ri yoxe ya ku ya emahlweni 
Ndzi ehleketa ku ri i ndhawu na foramu . 
Ndzi ehleketa ku ri i ndlela leyi faneleke ku yi landzelela . 
Ndzi ehleketa ku ri i xiyimo xa kahle eka hina . 
Ndzi ehleketa ku ri swi tele ku tlurisa mpimo ku swi langutela . 
Ndzi ehleketa ku ri na swona i nkayakayo wa vutitivi . 
Ndzi ehleketa ku ri swi tsakeriwa swinene hi vuswona . 
Ndzi ehleketa ku ri swi fanele ku va eka mpimo lowutsongo wa 10% . 
Ndzi ehleketa ku ri swi fanele ku ta endzhaku ka ndzimana ya 22 . 
Ndzi ehleketa ku ri vanhu va hi langutiserile ku endla leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri mihunguto yin i nkoka eka leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri swi fanele ku va leswi katsiwaka hi lokukulu swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri kuxavisiwa ka swilo ematikweni ya le handle a swi fanelangi ku pfumeleriwa . 
Ndzi ehleketa ku ri sweswo a hi mhaka ya nkoka kahlekahle . 
Ndzi ehleketa ku ri sweswo swi ta tika ku swi hlamusela . 
Ndzi ehleketa ku ri sweswo na swona swi ta va xitiyisiso . 
Ndzi ehleketa ku ri nhlamulo yi komile no va erivaleni . 
Ndzi ehleketa ku ri nongoti hi lowu nga erivaleni swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri swirhalanganyi leswi nga kona sweswi swa tiveka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri xiletelo i xa kahle . 
Ndzi ehleketa ku ri ku ni swivangelo swimbirhi swa leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri ku nga ha van i rito ra matimba swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri kahlekahle a ku ni vuyimeri lebyi hoxekeke laha . 
Ndzi ehleketa ku ri mivulavurisano leyi yi fanele ku hambanisiwa . 
Ndzi ehleketa ku ri swipimelo leswi swi ta van i switandzhaku swo biha swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi fanele ku seketeriwa no hlohleteriwa . 
Ndzi ehleketa ku ri va fanerile hi ku kuma nhlamulo . 
Ndzi ehleketa ku ri va dyondzile swinene ngopfu . 
Ndzi ehleketa ku ri jekajekisano lowu wu kombisile sweswo hi ndlela leyi nga erivaleni swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi a swi vuyerisi vaaki . 
Ndzi ehleketa ku ri lowu i ntwanano lowu nga enetisiki swilaveko leswi pimiweke wa kahle no tirheka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xiletelo xo hlawuleka xa kahle swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri i endlelo leri akaka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leyi i mianakanyo ya kahle swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xiboho xa nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leri i endlelo leri tengeke hi ku hetiseka . 
Ndzi ehleketa ku ri lowu a hi n'wangulo lowu nga wona . 
Ndzi ehleketa ku ri lexi a hi xitshunxo lexi nga xona . 
Ndzi ehleketa ku ri leyi hi yin'wana ya tinhundzu ta hina . 
Ndzi ehleketa ku ri leyi i mhaka ya matimba swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi hi swona swi nga swa nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi fanele ku va xirhangana xa swa tipolotiki . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi dinga ku langutisiwa . 
Ndzi ehleketa ku ri lexi xi vile xiboho xa vutlhari swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi ta hi pfuna swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi ta va eka ntsakelo wa un'wana na un'wana . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi hi ku angarhela hi leswi tengeke ntsena . 
Ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu ha swi tiva sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri hi le ku langutiseni leswi hi ndlela leyi hoxekeke . 
Ndzi ehleketa ku ri hi nga ha pfumelelana eka leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri hi nga hundzela eka vhoti . 
Ndzi ehleketa ku ri swa antswa hi ya emahlweni hi ndlela yaleyo . 
Ndzi ehleketa ku ri hi endlile nchumu lowu hoxekeke . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku endla leswi swi va xirhangana . 
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga pholisi ya eneji leyi fanaka . 
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ku ya emahlweni hi xihatla sweswi . 
Ndzi ehleketa ku ri kahlekahle hi fanele ku tlakusa maendlelo lama . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku yelanisa eka sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku ya emahlweni hi ndlela leyi . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku va hi vile ni hiseko swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku swi siya kwalaho . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku ehleketisisa hi ta sisteme kahlekahle . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku vutisa xivutiso xexo hi matimba . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku teka goza eka leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri yaleyo a yi ta va pholisi ya rihanyu leyi twalaka . 
Ndzi ehleketa ku ri a swi ta hi yisa ekule swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri u pfumelelana na mina eka leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri u tiva xiyimo . 
Ndzi ehleketa ku ri u katsile timhaka ta nkoka hinkwato . 
Ndzi ehleketa ku ri u fanele ku endla swin'wana mayelana ni leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri rimba ra jekajekisano lowu ri le rivaleni . 
Ndzi ehleketa ku ri swivulavuri leswo sungula swi vekile sweswo erivaleni . 
Ndzi ehleketa ku ri muviki u fambisile swin'wana hi ndlela leyi tikaka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri xivandla xa swihumelelo xa xiviko hi xona . 
Ndzi ehleketa ku ri xiboho lexi nga ninginikiki i nchumu wa kahle . 
Ndzi ehleketa ku ri ntirho hi lowu tikaka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri ku ni vanhu vo ringana ku vhota laha . 
Ndzi ehleketa ku ri mikarhi yin'wana ku ni miringo eka tlhelo rero . 
Ndzi ehleketa ku ri ku ni swiboho swimbirhi ku swi endla . 
Ndzi ehleketa ku ri ku ni swiphemu swimbirhi eka xivutiso xa wena . 
Ndzi ehleketa ku ri ku ni vumundzuku lebyikulu eka sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri ku ni ku ka ku nga twisisaniwi kahle ngopfu . 
Ndzi ehleketa ku ri ku vile ni mpfilumpfilu wo karhi emaheteleleni . 
Ndzi ehleketa ku ri va le ku fambeni hi tlhelo ra kahle . 
Ndzi ehleketa ku ri a va fanele va tekiwile sweswi . 
Ndzi ehleketa ku ri a va ta va va nga tlharihangi ku endla sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi i nhluvukiso lowu nga ta ka wu nga amukeriwi . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi vile nchumu wa kahle swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi fanele ku vekiwa kahle erivaleni . 
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xilotlelo xa switshunxo hi ku swi endla kunene . 
Ndzi ehleketa ku ri lowu i ntila lowu twalaka ku wu teka . 
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xiviko xa vutitumbuluxeri lexi akaka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xiyimo lexi nga amukelekiki xa ku enerisiwa hi swa xiyimo xa le hansi . 
Ndzi ehleketa ku ri i nchumu lowu hi faneleke ku wu hlonipha . 
Ndzi ehleketa ku ri i nchumu lowu hi ntiyiso wu kanetanaka . 
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xiboho xa kahle ku xi endla . 
Ndzi ehleketa ku ri leyi i ndlela ya kahle ku yi teka . 
Ndzi ehleketa ku ri leri i goza ra kahle ku ri teka . 
Ndzi ehleketa ku ri lexi i xivangelonkulu xa xiphiqo . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi i masungulo ya maendlelo yalawa . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi hi swona leswi xiletelo xi nga ta swi fikelela . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi ta va nhluvukiso lowu pfunaka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi ta hetelela swi ri mbuyelo lowu antswaka . 
Ndzi ehleketa ku ri leswi swi ta vanga mitlakuko ya mindhurho leyi nga ri kin i vululami . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fikelerile mbuyelo wa kahle hi ndlela yaleyo . 
Ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu hi twisisa leswi nga hi rindzela . 
Ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu ha twanana eka nchumu wun'we . 
Ndzi ehleketa ku ri hi tiva hi ta switandzhaku kwalano . 
Ndzi ehleketa ku ri hi le kusuhi swinene ni mhaka leyi . 
Ndzi ehleketa ku ri hi nga vulavula ni vanghana va hina hi ku kongoma . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fikelerile mbuyelo wa kahle swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fikelerile mbuyelo lowu kotekaka wa xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fikelerile ku humelela ka nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri hi se hi endlile sweswo hi ndlela leyi enerisaka swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri hi rhangisile nkunguhato lowu twalaka . 
Ndzi ehleketa ku ri laha hi fikelerile ndzinganano wa kahle . 
Ndzi ehleketa ku ri hi ni mfanelo ya ku langutisela mbuyelo . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku lemuka leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku ya emahlweni hi endla tano . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku famba hi tlhelo rero . 
Ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu hi fanele ku lemuka leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku tiyisisa swinene ku lwisana na swona . 
Ndzi ehleketa ku ri hi fanele ku lava nongonoko lowu pfanganisiweke . 
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ndlela yo ya emahlweni laha . 
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ku cincacinca loku nga kona namuntlha . 
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ku endla hi ndlela leyi . 
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ku pakanisa eka mbuyelo . 
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ku langutisa nakambe eka nawu . 
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ku hlohletela vatlangi lavan'wana . 
Ndzi ehleketa ku ri hi dinga ku herisa switoloveto leswi swa phuropaganda. 
Ndzi ehleketa ku ri hi ntiyiso hi fanele ku sivela sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku tlhela hi langutisa eka vito . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku ehleketa vamanana lava namuntlha . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku tsakisiwa hinkwaswo sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku ehleketisisa kahle hi leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku endla ku hambana loku vonakaka kahle laha . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanelangi ku chava sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri hi a hi fanele ku ya emahlweni khwatsi hilaha swi kotekaka hakona . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku herisa leswi . 
Ndzi ehleketa ku ri a hi fanele ku tekela enhlokweni mhaka leyi ya ntiyiso . 
Ndzi ehleketa ku ri ha ha dinga ku pfuxelela mianakanyo ya hina . 
Ndzi ehleketa ku ri hi ta seketela xiviko xa muxaka walowo . 
Ndzi ehleketa ku ri hi ta tsaka ku pasisa sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri hi ta van i nseketelo ku sula sweswo . 
Ndzi ehleketa ku ri u ni nkateko wa ku sungula hi vuntshwa . 
Ndzi ehleketa ku ri ehenhla ka hinkwaswo , kun i xiphiqo xa ntlakuko wa minxavo . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa ku ri sweswo i endlelo ro hoxeka . 
A ndzi ehleketa leswaku a ndzi nyikile nhlamulo leyi nga erivaleni . 
A ndzi ehleketa ku ri hinkwerhu a hi twananile eka mhaka yaleyo ya nkoka . 
Na mina ndzi ta tsakela ku papalata nkayakayo wa vutitivi . 
Na mina ndzi ta tsakela ku sungula hi mbalango . 
Ndzi pfumelelana hi xiheri eka mhaka ya mafumelo ya swa ikhonomi . 
Ndzi ringetile ku hlamusela leswi eka xitatimende xa mina xo sungula . 
Ndza tshemba swi ta kota ku endla tano . 
Ndza tshemba leswaku va ta kombisa ku va lava tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Ndza tshemba leswaku a hi nga ku khomisi tingana . 
Ndzi jikela kusuhi ni timfanelo ta tinxakatsongo . 
Sweswi ndzi jikela eka tsalwa leri tisiweke eka hina . 
Sweswi ndzi jikela eka vuyimbeleri na vumaki bya swa vuhungasi . 
Sweswi ndzi jikela eka nkunguhato wa mavabyi lama kalaka . 
Ndzi tlhela ndzi twisisa hinkwaswo leswi u nga le ku swi vuleni . 
Ndzi twisisa leswaku swi ta lava nyingiso wakwe wa xihatla . 
Ndzi twisisa leswaku ku hava mihundzuluxo yin'wana leyi andlariweke . 
Ndzi twisisa leswaku tsalwa a ri tlheriseriwangi endzhaku . 
Ndzi twisisa leswaku ku ni ntwanano eka mhaka leyi . 
Ndzi twisisa leswaku leswi swi ta va nhlokomhaka ya ximfumo . 
Ndzi twisisa leswaku hi le ku tirhaneni ni mimfuwo yo hambana . 
Ndzi twisisa leswaku ku khumbeka mayelana ni vukungundzwana na vugevenga lebyi kunguhatiweke . 
Ndzi twisisa vutitwi bya mihlangano ya vatirhi kahle swinene . 
Ndzi twisisa leswaku ku vile ni jekajekisanonkulu eka komiti . 
Ndzi twisisa leswi ; swi endliwile swi va erivaleni swinene . 
Ndzi twisisa ku khumbeka ka wena mayelana ni timfanelo ta vana . 
Ndzi susumeta vatirhikulorhi ku seketela hundzuluxo lowu . 
Ndzi susumeta no tshemba leswaku leswi swi ta humelela ku nga ri khale . 
Ndzi susumeta vatirhikulorhi ku seketela ntwanano lowu nga enetisiki swilaveko leswi pimiweke lowu nyikeriwaka . 
Ndzi susumeta vatirhikulorhi ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni swiviko leswi swo onha . 
Ndzi susumeta un'wana na un'wana laha namuntlha ku seketela hundzuluxo lowu . 
Ndzi susumeta leswaku leswi swi endliwa handle ko hlwerisiwa kun'wana . 
Ndzi va susumeta ku ya emahlweni ku kombisa vutihlamuleri bya muxaka walowo . 
Ndzi ku susumeta ku tlhela u endla ku ya hi mitsakelo ya vona . 
Ndzi ku susumeta vonaka hi matimba eka xiphiqo lexi . 
Ndzi ku susumeta ku vhotela xiviko lexi xa xiyimo xa le henhla swinene . 
Ndzi pfumelelana swinene ngopfu ni muviki mayelana ni leswi . 
Ndzi tlangela swinene ngopfu nseketelo wa wena wa vuinjhiniyara bya swa timali . 
Ndza swi kanakana swinene ngopfu , kambe swo fanela ku va tano . 
Ndzi seketela swinene ngopfu leswi a faneleke ku swi vula namuntlha . 
Ndzi amukela swinene ngopfu xiyenge xa vupfhumba bya swa le masangwini . 
Ndzi amukela swinene ngopfu maehleketelo ya wena eka swivandla leswi . 
Ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki na swona hikwalaho ka leswi na swivangelo swin'wana . 
Ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki na ku amukeriwa ko hetelela ka xitshunxo lexi . 
Ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko eka vuyimeri bya mimpimo ya swikweleti . 
Ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi hikwalaho ka vutikhorwisi lebyi nga kanakanisiki . 
Ndzi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni xitshunxo lexi eka vhoti yo hetelela . 
Ndzi vhoterile xiviko eka ku kuma nakambe nkahelo wa petirolo . 
Ndzi vhoterile xiviko lexi lexi pasisaka ntwanano . 
Ndzi vhoterile ku amukela xiviko lexi hikwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Ndzi lava ntwanano , kambe ku nga ri ntwanano wun'wana na wun'wana ntsena njhe . 
Ndzi lava ku lulamisa swivutiso switsongo swa nkoka hi ndlela yo tsemakanya . 
Ndzi lava ku lulamisa phepha leri eka mhaka leyi ya nkoka . 
Ndzi lava ku tinyungubyisa hi leswi hi swi endlaka . 
Ndzi lava ku va erivaleni swinene eka mhaka leyi ya nkoka . 
Ndzi lava ku yingisela swinene ngopfungopfu eka mihundzuluxo sweswi . 
Ndzi lava ku koka nyingiso eka timhaka ta nkoka tinharhu ntsena . 
Ndzi lava ku pakanisa ntsena eka switirhisiwa swa muxaka walowo swimbirhi . 
Ndzi lava ku tshikelela eka timhaka letimbirhi ta nkoka laha . 
Ndzi lava ku endla xin'we nakambe lexi fanaka . 
Ndzi lava ku endla swi va erivaleni swinene leswi leswi swi vulaka swona . 
Ndzi lava ku boxa timhaka to karhi timbirhi kumbe tinharhu . 
Ndzi lava ku n'wi tsundzuka hi sweswo . 
Ndzi lava ku hlawula timhaka ta nkoka to karhi tinharhu . 
Ndzi lava ku boxa ntsena timhaka timbirhi hi ku kongoma . 
Ndzi lava ku yelanisa eka xiyimo xa swa tipolotiki laha . 
Ndzi lava ku tsarisa nseketelo wa hina eka xiviko lexi . 
Ndzi lava ku hlamula eka yan'wana ya marito yo karhi ya wena . 
Ndzi lava ku vula marito matsongo mayelana ni sweswo . 
Ndzi lava k uvula swin'wana mayelana ni timhaka ta nkoka hi yin'weyin'we . 
Ndzi lava ku rhumela xikoweto xa kahle xa ku hlohletela . 
Ndzi lava ku sungula hi ku bula hi xiviko xa mina n'winyi . 
Ndzi lava ku tshikelela mihundzuluxo mimbirhi leyi nga ya nkoka . 
Ndzi lava ku ku byela leswi switandzhaku swi nga swona . 
Ndzi lava leswaku hi kuma nkoka wa mali swinene . 
A ndzi lava ku sirhelela nxiximo wa ntlawa wa mina . 
A ndzi lava ku susa rito eku heteleleni . 
A ndzi lava k uvula sweswo tanihi rito ra mina ro tsundzuxa . 
A ndzi lava ku tshikelela eka swiphemu swinharhu swa xiletelo . 
Ndzi seketela khwatsi mihundzuluxo leyi humelerisaka xikongomelo lexi . 
A ndzi khomiwilenyana hi tingana eka timhaka ta timfanelo ta ximunhu . 
Ndzi kotile ku swi tirhisa tanihi nxungeto . 
A ndzi lwisana ni ku katsa xiviko lexi eka ajenda . 
Ndzi khomiwile hi tingana ku va xi hlulekile ku kuma nhlayonyingi . 
Ndzi khomiwile hi tingana ntsena kusuka eka vonelo rin'we ra mhaka ya nkoka . 
A ndzi xiximiwile ku va xin'we xa swirho swa xona . 
A ndzi nga ri un'wana wa lava xi seketeleke . 
Hambiswona , a ndzi nga yelanisi eka sweswo . 
A ndzi nga ri wo sungula ku vutisa xivutiso lexi . 
Hikokwalaho , a ndzi tsakile ngopfu ku seketela xiviko lexi . 
Ndzi byeriwile leswaku lowu a ku ri n'wangulo wa xiyexe . 
A ndzi tsakile ku va xiphemu xa sweswo . 
A ndzi ri karhi ndzi hlamala hilaha ku humelela lokukulu ku endliweke hakona . 
A ndzi ri karhi ndzi hlamala loko leswi swi ri endlelo leri nga rona . 
Ndza xi amukela naswona hi lexi nga ni vhoti ya mina handle ko kanakana . 
Ndzi amukela ntwanano lowu fikeleriweke eka ku hlaya ko sungula . 
Ndzi amukela nongonoko wa nghingiriko na swibumabumelo swo karhi . 
Ndzi tlhela ndzi amukela ku hlangana ka mavonelo eka leswi . 
Ndzi amukela mhaka ya ntiyiso ya leswaku mikanerisano yi le ku yeni emahlweni . 
Ndzi amukela mhaka ya ntiyiso ya leswaku mbhurisano wu pfulekile . 
Ndzi amukela nkunguhato ku tumbuluxa milawu ya mahundziselo ya timhaka leyintshwa . 
Ndzi amukela nkunguhato lowu wa nkoka naswona ndzi wu vhoterile . 
Ndzi amukela nkateko lowu wa jekajekisano madyambu lama laha . 
Ndzi amukela xiviko lexi naswona ndza xi vhotela . 
Ndzi amukela xiviko . Ndzi ta xi vhotela . 
Ndzi amukela leswi nga emahlweni ka hina laha madyambu lama . 
Ndzi pasisa vundzeni bya xitshunxo xa mahlanganelwa hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Ndzi ta tlhela ndzi ringeta ku endzela matiko man'wana . 
Ndzi ta kombela vukorhokeri ku lavisisa mhaka yaleyo . 
Ndzi ta ringeta ku hlamula swivutiso swa wena laha swi kotekaka . 
Ndzi ta tsaka ku vulavula hi leswi endzhaku ka swona . 
Ndzi ta ku khumba mayelana ni leswi . 
Ndzi ta tsemakanya kunene eka mhaka ya nkoka ya mina ya vumbirhi . 
Ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi vhotela ntwanano . 
A ndzi kanakani leswaku ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xibumabumelo mundzuku . 
Ndzi ta vuya eka sweswo ku nga ri khale . 
Ndzi ta vuya eka qhinga endzhakunyana . 
Ndzi ta vuya eka leswi eka jekajekisano wa mundzuku . 
Ndzi ta vuya eka mhaka leyi ya nkoka endzhakunyana . 
Ndzi ta vuya eka wena eka mhaka leyi . 
Ndzi ta ta ni mikunguhato eka mhaka leyi . 
Ndzi ta nyika marito yo karhi hi ndlela yo tsemakanya eka timhaka leti . 
Laha ndzi ta tirhisa ntsena marito yo karhi matsongo . 
Ndzi ta tirhana ni swirhangana swa pholisi ya xifundzhantsongo ku sungula . 
Ndzi ta tirhana ni swivutiso swin'wana swimbirhi kumbe swinharhu . 
Ndzi ta endla hinkwaswo leswi ndzi swi kotaka ku fikisa leswi emakumu . 
Ndzi ta tikarhatela ku kongoma eka mhaka ya nkoka . 
Ndzi ta lwela vumundzuku bya mitirho ya vona . 
Ndzi ta heta emakumu ka jekajekisano lowu . 
Ndzi ta ku nyika nkomiso wa vona hi ndlela yo tsemakanya . 
Ndzi ta ku nyika xiphemu xo engetela xa vuxokoxoko . 
Ndzi ta ku nyika swivangelo switsongo swa leswaku hikwalaho ka yini . 
Ndzi ta ku nyika swikombiso swin'wana ku kombisa leswi . 
Ndzi ta ku nyika xikombiso xa tiko ra mina . 
Ndzi ta ku nyika tihlayo na tiphensete . 
A ndzi nga vi ni ntirho na vuxisi bya muxaka walowo . 
Ndzi ta fanela ku hlamula leswaku a swi koteki . 
Ndzi ta fanela ku ku kombela ku nyika mbambelo wa swona . 
Ndzi ta fanela ku nyika miehleketo yintshwa nakambe eka mhaka yaleyo . 
Ndzi ta fanela ku ku nyika nhlamulo leyi tsariweke kunene . 
Ndzi ta boxa ntsena swirhangana switsongo . 
Ndzi ta tshika vonelo leri leswi ri nga xiswona . 
Ndzi ta langutisa eka xiboho ku ya hileswi xi yimiseke xiswona . 
Ndzi ta endla matshalatshala yo hlawuleka ehenhla ka vuswikoti lebyi hetisekeke bya eneji . 
Ndzi ta endla xitatimende xa ximfumo eka mhaka leyi . 
Ndzi ta nyika marito yo karhi lama landzelaka eka mhaka leyi . 
Ndzi ta boxa xikombiso nhlokomhaka mayelana ni leswi . 
Ndzi ta boxa ntsena swimbirhi swa swona . 
Ndzi ta vula ntsena leswaku a hi nga hlamalangi . 
A ndzi nga swi amukeli leswi . Ndzi korwile hi yo oxa ! 
A ndzi nga ta vuyelerisa leswi se swi vuriweke . 
Ndzi nga ka ndzi nga heti nkarhi eka nhlamuselo ya tihlayohlayo . 
Ndzi nga ka ndzi nga tshami eka 12 wa tin'hweti leti hundzeke . 
A ndzi nga ngheni eka vundzeni bya vuxokoxoko eka nkucetelo wa ndzulamiso lowu hluvukeke . 
A ndzi nga ta va ni jekajekisano ehenhla ka mhaka leyi . 
A ndzi nge pfumeleli nkanelo wihi kumbe wihi wo yisa emahlweni wa leswi . 
A ndzi nga ha swi engeti , kambe ndza pfumela . 
Sweswi ndzi ta tivisa mbuyelo wo vhota . 
Sweswi ndzi ta heta mbulavulo wa mina , vamanana na vatatana . 
Sweswi ndzi ta ya emahlweni eka xivutiso xa mina xo hetelela . 
Sweswi ndzi ta ya emahlweni eka xikombiso xa mina xavumbirhi . 
Sweswi ndzi ta ya emahlweni eka ku avelana ka mitirho 
Sweswi ndzi ta ya emahlweni eka mhaka ya mina ya vumbirhi . 
Ndzi ta longoloxa swin'wana swa swona hi xinkarhana . 
Ndzi ta kongomisa hi ku komisa eka timhaka to hlayanyana . 
Hi lexi xikombiso xo endleka . 
Hi lexi xikombiso xin'we ntsena . 
Hi lexi xikombiso xin'wana nakambe . 
Laha ku na swiphemu swinharhu 
Laha hi na kungu . 
Laha hi fanele hi tivonela . 
Laha ku fanele ku va na ntlheriselano . 
Makungu ya yena ya tirha swinene . 
Nhlamulo ya yena yi kahle swinene . 
Matimu ya hi dyondzisile swoleswo . 
Ntirhokaya wu fanele ku endliwa . 
Homofobiya a yi sali ehandle . 
Timfanelo ta switavana i timfanelo ta ximunhu . 
Tindlela ta vuandlaleko na tona i ta nkoka . 
Xana hi ya emahlweni hi ndlela yihi ? 
Xana hi nga swi fikelela hi ndlela yihi ? 
Xana swi nga lawuriwa hi ndlela yihi ? 
Xana swi nga va na khombo hi ndlela yihi ? 
Xana swi nga tiviwa hi ndlela yihi ? 
Xana swi nga yimeleriwa hi ndlela yihi ? 
Xana ku nga kanerisaniwa hi ndlela yihi ? 
Xana swi nga endlekisa ku yini 
Xana ku nga kumiwa nhlamulo hi ndlela yihi ? 
Xana swi nga kota ku endla leswi hi ndlela yihi ? 
Xana swi nga ka swi nga vi tano hi ndlela yihi ? 
Xana va nga sirheleriwa hi ndlela yihi ? 
Xana swi nga siviwa hi ndlela yihi ? 
Xana hi nga amukela leswi hi ndlela yihi ? 
Xana leswi hi nga swi fikelela hi ndlela yihi ? 
Xana leswi hi nga swi papalata hi ndlela yihi ? 
Xana leswi hi nga swi tiyisisa hi ndlela yihi ? 
Xana leswi hi nga swi tiyisisa hi ndlela yihi 
Xana ntirhisano hi nga wu antswisa hi ndlela yihi ? 
Xana swoleswo hi nga swi antswisa hi ndlela yihi ? 
Xana swi nga va hi ndlela yinwana hi ndlela yihi ? 
Xana a hi ta kaneta hi ndlela yihi ? 
Xana ndzi swi tiva njhani swoleswo ? 
Xana swoleswo hi swi endlisa ku yini ? 
Xana hi fika lahaya hi ndlela yihi ? 
Xana hi ya emahlweni hi ndlela yihi ? 
Xana leswi u swi vona hi ndlela yihi ? 
Xana swoleswo swi ta humelerisa ku yini ? 
Xana leswi swi ta humelerisa ku yini ? 
Xana swi fanele ku tirhisiwa hi ndlela yihi ? 
Xana leswi swi fanele swi fikeleriwa hi ndlela yihi ? 
Xana leswi swi fanele swi endliwa hi ndlela yihi ? 
Xana leswi hi fanele hi swi endlisa ku yini ? 
Ndlela yo fikelela xikongomelo lexi hi yihi ? 
Xana swi ta hakeriwa hi ndlela yihi ? 
Xana swi ta hlayisiwa hi ndlela yihi ? 
Xana yi ta tirhisiwa hi ndlela yihi ? 
Xana swi ta cinciwa hi ndlela yihi ? 
Xana swi ta hakeriwa hi ndlela yihi ? 
Xana leswi hi ta tirhana na swona hi ndlela yihi ? 
Hambiswiritano , ndzi kanetana na swona . 
Hambiswiritano , a ndzi pfumeli . 
Hambiswiritano , ndza swi amukela . 
Hambiswiritano , a ndzi fanele ku ala ku vhota . 
Hambiswiritano , ndzi na ku kanakana ko hlayanyana . 
Hambiswiritano , ndzi na ku kanakana kun'we . 
Hambiswiritano , ndzi na mixiyaxiyo yin'wana . 
Hambiswiritano , ndzi na ku kanakana . 
Hambiswiritano , ndzi kaneta ku cinca loku . 
Hambiswiritano , ndzi twisisa leswi vuriweke . 
Hambiswiritano , ku cinca i ka nkoka swinene . 
Hambiswiritano , nkanelo a wu ringananga . 
Hambiswiritano , nawu a wu ringananga . 
Hambiswiritano , a hi ve ni na ku pfumela . 
Hambiswiritano , mali a hi swilo hinkwaswo . 
Hambiswiritano , a ku na xin'we xa leswi xi nga humelela . 
Hambiswiritano , xilo xin'we xi le rivaleni . 
Hambiswiritano , xilo xinwe xi tiyisisiwile . 
Hambiswiritano , xiyimo xa hina xi hambanile . 
Hambiswiritano , leswi a hi swona . 
Hambiswiritano , swoleswo swi ta teka nkarhi . 
Hambiswiritano , xiphiqo hi lexikulu . 
Hambiswiritano , ntiyiso wu hambanile . 
Hambiswiritano , sisiteme ya tsakisa . 
Hambiswiritano , ku na ku hambana ka nkoka . 
Hambiswiritano , ku na swipimelo swin'wana . 
Hambiswiritano , ka ha ri na nkayivelo . 
Hambiswiritano , ku na tlhelo ro ka ri nga ri kahle . 
Hambiswiritano , ku na xiphiqo . 
Hambiswiritano , ku na swin'wana leswi lavaka ku tekeriwa enhlokweni . 
Hambiswiritano , ku na ku hambana kun'we . 
Hambiswiritano , ku na xiphiqo xin'we . 
Hambiswiritano , ka ha ri na nkarhi . 
Hambiswiritano , ku ta va na ku siyiwa ehandle . 
Hambiswiritano , ku cinca loku ka fambelana . 
Hambiswiritano , leswi i xiyimo xo hambana na swin'wana . 
Hambiswiritano , tindlela leti ti fanele ti ya emahlweni . 
Hambiswiritano , a va kun'we . 
Hambiswiritano , va lahlekeriwile hi hinkwaswo . 
Hambiswiritano , leswi a swi humelelanga . 
Hambiswiritano , leswi i nkanerisano . 
Hambiswiritano , leswi a swi twisiseki . 
Hambiswiritano , namuntlha i ro sungula . 
Hambiswiritano , a hi le ku humeleleni . 
Hambiswiritano , ha ha tama hi khumbeka . 
Hambiswiritano , hi nga ya emahlweni . 
Hambiswiritano , a hi nga koti ku yima laha . 
Hambiswiritano , hi xisiwile . 
Hambiswiritano , hi endlile tano . 
Hambiswiritano , hi na swivilelo swo tala . 
Hambiswiritano , hi fanele hi ringeta . 
Hambiswiritano , hi fanele hi va nhiseka . 
Hambiswiritano , hi fanele hi va na vukheta . 
Hambiswiritano , hi fanele hi va erivaleni . 
Hambiswiritano , hi fanele hi va entiyisweni . 
Hambiswiritano , hi fanele hi sungula sweswi . 
Hambiswiritano , hi fanele hi ya emahlweni . 
Hambiswiritano , hi fanele hi tshama hi ri entiyisweni . 
Hambiswiritano , hi fanele hi va na vukheta . 
Hambiswiritano , a hi fanelanga ku hela matimba 
Hambiswiritano , a hi fanelanga ku thathela . 
Hambiswiritano , a hi fanelanga ku angarhela . 
Hambiswiritano , u vula swona . 
Ndzhuti wa ximunhu wu fanele ku va wo sungula . 
Timfanelo ta ximunhu i timhaka tin'wana . 
Timfanelo ta ximunhu a ti xiximiwi . 
Timfanelo ta ximunhu i risima ra misava hinkwayo . 
Timfanelo ta ximunhu ti fanele ku sirheleriwa . 
Timfanelo ta ximunhu ti fanele ti xiximiwa . 
Ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu ka karhi ka tlakuka . 
Mfuneto wa tintswalo eka vanhu wu fanele wu hundza . 
Hunterston yi le ka ntlawa wa vavhoti va mina . 
Ndzi arileku vhota eka vhoti leyi . 
Ndzi arile hi mhaka leyi . 
Ndza pfumela - a ku na xiphiqo . 
Ndzi pfumelelana na nxopaxopo wa yena . 
Ndzi pfumelelana na swisolo swa yena . 
Ndzi pfumelelana na swibumabumelo swa xona . 
Ndzi pfumelelana na xivulavuri . 
Ndzi pfumelelana na nxopanxopo wa wena . 
Ndzi pfumelelanile na xiviko lexi . 
Ndzi pfumelelanile na xiboho lexi . 
Ndzi tlhela ndzi amukela miehleketo leyi a yi nyikaka . 
Ndza ku yingisela hi mikarhi hinkwayo . 
Ndzi le kusuhi no heta . 
Ndzi kanetana na kungu leri . 
Ndzi kanetana na xikombelo lexi . 
Leswi swi ndzi khomisa tingana . 
Ndza swi lemuka swoleswo . 
Ndzi tibohile eka swoleswo . 
Ndzi khorwisiwile hi swona . 
Ndzi tshembele eka wena . 
Ndzi tsakile mayelana na swoleswo . 
Leswi swa ndzi tsakisa . 
Ndzi tsakile hi swoleswo . 
Ndzi khomiwa hi tingana mayelana na swoleswo . 
Swi le rivaleni , ndzi endla tano . 
Swi ndzi fanerile swoleswo . 
Haswimbirhi ndza swi tiva . 
Ndzi tsakile ku amukela . 
Ndzi tsakile ku landzelela xileriso . 
Ndzi le mavokweni ya wena . 
A ndzi dokodela . 
A ndzi munhu wo langutela swo ka swi nga ri kahle . 
A ndzi tirhisi nkateko 
Ndzi na vutihlamuleri eka wena . 
Ndzi kanetana na ku nexinalayizexini hi vuntshwa . 
Ndzi kanetana na leswi . 
Ndzi langutela swa kahle mayelana na swoleswo . 
Ndzilangutela swa kahle mayelana na leswi . 
Ndzi tsakile mayelana na leswi . 
Ndzi tsakile hi swoleswo . 
Ndza tinyungubyisa hi vona . 
Ndza tinyungubyisa hi leswi . 
Ndza tisola mayelana na swoleswo . 
Ndzi tisola eka swoleswo . 
Ndzi kanetana na leswi hi matimba . 
Ndza tiyisa leswaku wa endla . 
Ndza tiyisa leswaku xi ta endla . 
Ndzi vulavula hi mibanana . 
Ndzi vulavula hi ntshunxeko . 
Ndzi vulavula hi ku va enawini . 
Ndzi vulavula hi rirhandzu . 
Ndzi vulavula hi ku humelela . 
Ndzi vulavula hi vukalaxihundla . 
Hikokwalaho ndzi tsakela . 
Ndzi ehleketa hi mayelana na penceni . 
Ndzi lwa na swoleswo hi ku hetiseka . 
Hambiswiritano a ndzi swi koti . 
Ndzi vhota ndzi kanetana na swona . 
Ndzi vhota ndzi yima na swona . 
Ndza karhi ndza swi tirha leswi . 
Hambiswiritano , ndzi na ku pfumela . 
Ndzi kombela ku khomeriwa ku va a nga ri kona . 
Ndzi kombela ku khomeriwa eka ku nghenelela . 
Ndzi kombela ku khomeriwa eka huwa . 
Ndzi kombela ku khomeriwa eka titoloki . 
Ndzi nkhensa ku nonon'hweriwa loku kulukumba . 
Ndzi khensa leswi u swi vulaka . 
Ndza pfumelela makungu lama . 
Ndzi pfumelela xiyimo xo fana . 
Ndzi kombela ku vekiwa erivaleni hi n'wina . 
Ndzi kombela nseketelo wa n'wina . 
Ndzi kombela leswaku va swi langutisisa nakambe . 
Ndzi kombela leswi fanaka eka wena . 
Ndzi kombela leswaku mi nghenelela . 
Ndzi tshemba leswaku a swi leteriwangi kahle . 
Ndza tshemba leswaku swa endleka . 
Ndza tshemba leswaku a ku nga ri swona . 
Ndza tshemba swoleswo a swi amukeleki . 
Ndzi tshemba leswaku ku na . 
Ndza leswaku hi na . 
Ndza tshemba leswaku a swi twisiseki . 
Ndza tshemba swi fanerile . 
Ndza tshemba leswaku leswi i swa nkoka . 
Ndza tshemba leswaku leswi a swi humeleli . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi fanele ku ya emahlweni . 
Ndza tshemba leswaku leswi swi ta humelela . 
Ndza tshemba leswaku hi hambanile . 
Ndza tshemba leswaku u vula swona . 
Ndzi amukela xinawana lexi hi ku angarhela . 
Ndzi kombela nseketelo wo tiya . 
A ndza ha koti ku endlla ku tlula kwalaho . 
Ndzi nga seketela swoleswo hi ku hetiseka . 
Ndzi nga nyika xikombiso xin'wana nakambe . 
Ndzi nga kota ku vutisa ntsena leswaku hikokwalaho ka yini . 
Ndzi nga kota ku swi tiyisisa . 
Ndza tisola ntsena eka swoleswo . 
Ndzi tisola ntsena eka leswi . 
Ndzi nga endla leswi ntsena nakambe . 
Ndzi nga swi vula swi va erivaleni . 
A ndzi nga vuli swin'wana . 
Ndzi kota ku vona ndzi mbuyelo . 
Ndzi nga seketela ku cinca loku . 
Ndzi nga twisisa ku kanakana . 
Ndzi twisisa vonelo . 
Ndzi twisisa xivilelo xa n'wina . 
A ndzi nga pfumeli eka swoleswo . 
A ndzi nga koti ku kongomisa ku tlula laha . 
A ndzi nga nyiki miehleketo ya mina eka swona . 
A ndzi nga vuli nyiki miehleketo ya mina eka swona . 
A ndzi nga endli swin'wana . 
A ndzi nga tiyisisi xitshunxo lexi . 
A ndzi nga vuli swin'wana swo tlula swoleswo . 
A ndzi nga seketeli nhluvuko wo fana na wolowo . 
A ndzi nga seketeli nawu wolowo . 
A ndzi nga seketeli vonelo rolero . 
A ndzi nga seketeli xiviko . 
A ndzi nga seketeli xiviko lexi . 
A ndzi twisisi endlelo leri . 
Ndzi ta eka nawu wa swa mahungu . 
Ndza nwi hoyozela eka swona . 
Ndza nwi hoyozela eka swona . 
Ndza swi sola eka swoleswo . 
Ndza nwi hoyozela eka swoleswo . 
Ndza nwi hoyozela eka swona . 
Ndza nwi hoyozela eka swoleswo . 
Ndza va hoyozela eka swoleswo . 
Ndza ku hoyozela eka leswi . 
Ndza ku hoyozela nakambe . 
Ndzi swi vona tanihi nkateko . 
Ndzi swi vona swi ri swa nkoka . 
Ndzi swi vona swi ri na nhghozi swinene . 
Ndzi vula leswaku hi swoleswo . 
Ndzi nga ya emahlweni na nxaxamelo . 
Ndzi nga ku nyika swikombiso . 
Ndzi nga boxa timhaka tin'wana . 
Ndzi pfumelelana na swona . 
Ndzi nga vula swoleswo hi ku kongomisa . 
Ndzi tshembele eka ntirhisano wa n'wina 
Ndzi tshembele eka vurhangeri bya n'wina . 
Ndzi tshembele eka nseketelo wa n'wina 
Ndzi hlambanya sexini leyi ku va yi fike emakumu . 
Ndzi hlambanya sexini ku va yi pfurile . 
Ndzi hlambanya ntshamo lowu ku va wu pfarile . 
A ndzi nga swi kanakani swoleswo . 
A ndzi swi twangi . 
A ndzi swi sayinangi . 
A ndzi swi vulangi swoleswo . 
Ndza kaneta , hikokwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Ndza tshemba eka swoleswo . 
Ndzi na swo swi vula . 
A ndzi swi amukeli . 
A ndzi swi amukeli swoleswo . 
A ndzi tshembi leswaku swi tano . 
A ndzi kaneti swoleswo . 
A ndzi swi kaneti swoleswo . 
A ndzi pfumeli hi ku hetiseka . 
A ndzi swi tsakeli . 
A ndzi swi vutisi swoleswo . 
A ndzi va vutisi . 
A ndzi voni swin'wana . 
A ndzi voni na un'we . 
A ndzi swi voni . 
A ndzi va seketeli . 
A ndzi ehleketi tano . 
A ndzi swi lavi . 
Ndza pfumela hakunene . 
Ndzi seketerile xiviko lexi xa nkoka . 
Ndzi seketela xiviko lexi hi nkhikhi . 
Ndza tsandzeka ku vona swoleswo . 
Ndza tsandzeka ku twisisa swoleswo . 
Ndza tsandzeka ku twisisa leswaku hikokwalaho ka yini . 
Ndzi tsakela xileriso xa rimba . 
Ndzi twa onge leswi i swa nkoka . 
Ndzi kuma swi nga amukeleki hakunene . 
Ndzi kuma swoleswo swi nonon'hwa swinene . 
Ndzi kuma swoleswo swi ri kahle swinene . 
Ndzi kuma swoleswo swi ri switsongo swinene . 
Ndzi kuma swoleswo swi nga tsakisi swinene . 
Ndzi kuma leswi swi terisa vusiwana 
Ndzi kuma leswi swi khomisa tingana swinene . 
Ndzi kuma leswi swi enerisa swinene . 
Ndzi rivele ku swi boxa . 
Ndzi kumile leswi swi karhi swi tsakisa swinene . 
Ndzi pfumelelana na leswi hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela kungu leri hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela xiviko lexi hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela xiboho lexi hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela vonelo leri hi ku hetiseka . 
Ndzi pfumelelana na mavonelo ya vona hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela xiviko lexi hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela tindlela leti hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela vonelo leri hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela ku ndlandlamuxa loku hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela maendlelo lawa hi ku hetiseka . 
Ndzi seketela xiviko lexi hi ku hetiseka . 
Ndzi twisisa xivutiso lexi hi ku hetiseka . 
Ndzi mi nyikile tihlayo . 
Ndza mi tshembisa . 
Ndza tiboha . 
Ndzi amukela xitatimende lexi . 
A ndzi langutela swo antswa . 
A ndzi nga ri na nchumu wo wu tumbeta . 
A ndzi fanele ndzi swi vula swoleswo . 
Ndzi na miehleketo leyi ndzi lavaka ku yi nyika . 
Ndzi na timhaka tingaritingani . 
Ndzi na swivutiso swingariswingani . 
Hambiswiritano , ndzi na xivutiso . 
Hambiswiritano , ndzi na xivutiso . 
Ndzi na xivutiso xavumbirhi . 
Ndzi na xivutiso xo engetela . 
Ndzi se ndzi swi tivisile leswi . 
Ndzi se ndzi endlile tano . 
Ndzi se ndzi boxile swoleswo . 
Ndzi se ndzi boxile leswi . 
Ndzi na mhaka yo engetela . 
Ndzi na xitatimende xa ximfumo . 
Ndzi hlawuriwile laha . 
Ndzi na ku tshemba eka leswi . 
Ndzi swi endlile hi ndzexe . 
Ndzi hlamuserile mipimo . 
Ndzi na ku tshemba eka wena . 
Ndzi swi twile ku ringana . 
Ndzi lava ku nyika miehleketo yin'we ntsena 
Ndzi na xivutiso xin'we ntsena . 
Ndzi na xo engetela xin'we ntsena . 
Ndzi lava ku nyika miehleketo yimbirhi ntsena . 
Ndzi langutisisile leswi . 
Ndzi endlile kungu . 
Ndzi hlawurile . 
Ndzi hlanganile na vatirhi . 
A ndzi se tshama ndzi vula swoleswo . 
A ndzi se tshama ndzi swi vona swoleswo . 
A ndza ha ri na mahungu yo engetela . 
A ndza ha ri na mahungu man'wana . 
A ndza ha ri na xihlawuriwa xin'wana . 
A ndza ha ri na xivutiso xo engetela . 
A ndzi swi rivalanga swoleswo . 
A ndzi vangi na swona . 
A ndzi swi amukelangi . 
A ndzi swi vonanga . 
A ndzi na nhumu wo wu vula . 
Ndzi lava ku nyika miehleketo yin'we yo hetelela . 
Ndzi na mhaka yin'we yo hetelela . 
Ndzi na xivutiso xin'we xo hetelela . 
Ndzi na xivilelo xin'we lexikulu . 
Ndzi na mhaka yin'we yo hetelela . 
Ndzi na xivutiso xin'we xo hetelela . 
Ndzi na xivutiso xin'we xo engetela . 
Ndzi na miehleketo yin'we yo engetela 
Ndzi na xivutiso xin'we ntsena . 
Ndzi na xikombelo xin'we ntsena . 
Ndzi hlayile atikili . 
Na mina ndzi swi hlayile . 
Ndzi hlayile xiboho xa n'wina . 
A ndzi amukelanga nhlamuselo . 
Ndzi swi vonile swifaniso . 
Leswi ndzi swi vonile swi humelela . 
Ndzi vulavurile mayelana na nawu . 
Ndzi avile ku cinca hilaha swi nga fanela . 
Ndzi na swivutiso leswi landzelaka . 
Hikokwalaho ndzi swi seketerile . 
Hikokwalaho ndzi vhotile hilaha swi nga fanela . 
Ndzi fanela ndzi va kahle . 
Ndzi fanele ndzi va va entiyisweni . 
Ndzi fanele ndzi ya emahlweni . 
Ndzi fanele ndzi tshikelela leswi . 
Ndzii na miehleketo mimbirhi yo kongoma . 
Hambiswiritano , ndzi na ku kanakana kumbirhi . 
Ndzi swi twile leswi mi nga vula . 
Ndzi tshemba leswaku ndzi hoxile . 
Ndzi tshemba leswaku u ta ehleketisisa . 
Ndzi tshemba leswaku swoleswo swa khenseka . 
Ndzi tshemba leswaku swi le rivaleni . 
Ndzi tshemba leswaku swoleswo swi twisisekile . 
Ndzi tshemba leswaku swi ta endla . 
Ndzi tshemba leswaku swoleswo swa twisiseka . 
Ndzi tshemba leswaku u ta endla . 
Ndzi tshemba leswaku hi ta humelela . 
Ndzi tshemba leswaku swoleswo swi ta cinca . 
Ndzi tshemba leswaku swoleswo swi ta hela . 
Ndzi tshemba leswaku swoleswo swi ta humelela . 
Ndzi tshemba leswaku u ta endla . 
Ndzi tshemba leswaku va ta hundza . 
Ndzi tshemba leswaku leswi hi ta swi fikelela . 
Ndzi tshemba leswaku a hi nga endli . 
Ndzi tshemba leswaku u ta endla namuntlha . 
Ndzi tshemba leswaku u ta swi twisisa . 
Ndza ku joyina eka swoleswo . 
Ndza swi tiva leswaku ndzi vula swona . 
Ndza tiva mayelana na xiphiqo lexi . 
Ndza swi tiva hinkwaswo leswi . 
Ndza swi tiva leswaku swa nonon'hwa . 
Ndza swi tiva leswaku a swi nonon'hwa . 
Ndzi tiva vo tala va vona . 
Ndza swi tiva hi ku hetiseka swoleswo . 
Ndza swi tiva leswaku va ta endla . 
Ndza swi tiva leswaku hi na mimbulavurisano . 
Ndzi yingiserile vanhu . 
Ndzi swi languterile . 
Ndzi langutela swo tala . 
Ndzi langutela swoleswo . 
Ndzi boxile swin'wana swa swona . 
Ndzi boxile swoleswo sweswi ku nga ri khale . 
Ndzi swi boxile swoleswo nkarhi lowu nga hundza . 
Ndzi boxile vatirhisani va swa vutomi . 
Ndzi fanele ndzi va erivaleni swinene . 
Ndzi fanele ndzi vuyelela mhaka yoleyo . 
Ndzi amukela ku cinca loku hi ntumbuluko . 
A ndzi lava ntsena ku .  .  . .  . 
Mina ndzi tshemba eka swona . 
Ndzi tsakela ku ya emahlweni . 
Ndzi tsakela ku languta emahlweni . 
Ndzi tsakela ku languta emahlweni . 
A ndzi tshembi swoleswo hakunene . 
A ndzi twisisi swoleswo hakunene . 
A ndzi twisisi leswi hakunene . 
Hakunene ndza swi tshemba swoleswo . 
Hakunene ndzi ehleketa leswaku hi na swona . 
Ndzi kongomisa eka swa timali . 
Ndzi kongomisile eka leswi tolo . 
Ndza ala ku amukela leswi . 
Ndza ala ku tshemba swoleswo . 
Ndza ala ku endla swoleswo . 
Ndzi teka swoleswo swi nga amukeleki . 
Ndzi teka leswi swi nga amukeleki . 
Ndza tisola leswaku leswi swi humelerile . 
Ndza tisola eka ntirho lowu wa matimu . 
Ndza tsaka leswaku va tsakile . 
Ndzi tama ndza ha khorwisiwa hi swoleswo . 
Ndzi engeta leswi ndzi nga swi vula . 
Ndza engeta , ku cinca ka masungulo . 
Ndza engeta , mhaka ya maendlelo . 
Ndza engeta , muholo wa minimamu . 
Ndzi vurile swo tala swa swona . 
Ndzi vurile swoleswo swi va erivaleni swinene . 
Leswi ndzi swi vurile n'hweti leyi nga hundza . 
Ndzi vula tano nakambe namuntlha . 
Ndzi ri a va fanelanga . 
Ndzi vula leswi hi ku kongoma . 
Ndzi vula leswi hi ku tisola . 
Ndzi ri ina eka swoleswo . 
Ndzi ri ina , ha pfumela . 
Ndzi vona xiphiqo xi ya emahlweni . 
Ndzi swi vona tanihi hi ku pfumala vutihlamuleri . 
Ndzi vona swoleswo swi nga amukeleki . 
Ndza swi vona leswaku u ta . 
Ndzi ta komisa swinene . 
Ndzi ta kongomisa swinene . 
Ndzi ta komisa swinene . 
Ndzi ta va laha handle ka ku kanakana . 
Ndzi ta vuyisa miehleketo ngopfu eka swoleswo . 
Ndzi ta hlamusela xitatimende lexi . 
Ndzi ta swi heta leswi . 
Ndzi ta swi languta leswi . 
Ndzi ta vula timhaka timbirhi . 
Ndzi ta boxa mune ntsena . 
Ndzi ta boxa swimbirhi ntsena . 
A ndzi nga endli leswi . 
A ndzi nga n'wi engeti . 
Ndzi ta swi hundzisa . 
A ndzi nga ha vuli swo tala . 
Ndzi ta ku byela leswaku hikokwalaho ka yini . 
Ndzi ta vhota ndzi tsakela . 
A ndzi fanele ndzi tsakela ku fika emakumu . 
A ndzi fanele ndzi tsakela ku tiva . 
A ndzi fanele ndzi tsakela ku kombisa ku vilela . 
A ndzi fanelanga ndzi ehleketa tano . 
A n dzi fanele ndzi ehleketa leswaku va nga swi kota . 
A ndzi koti ku twisisa leswi . 
Ndzi vulavurile ku nga si vhotiwa . 
Ndzi vulavurile timinete timbirhi . 
Ndzi yima hi nhlamuselo ya mina . 
Ndzi yima na mhaka leyi . 
A ndzi se kuma nhlamulo na sweswi . 
Ndzi kanetana swinene na kungu leri . 
Ndzi seketela swinene mhaka leyi . 
Ndzi seketela swinene ntolovelo lowu . 
Ndzi ringanyeta leswaku hi swi tekela enhlokweni leswi . 
Ndzi seketela hinkwaswo leswi . 
Ndza n'wi seketela eka leswi . 
Ndzi seketela xiviko hinkwaxo . 
Ndzi seketerile xitsariwa lexi xa nkoka . 
Ndzi yima na xiyimo xolexo . 
Ndzi yima na muviki . 
Ndzi teka vonelo ro hambana . 
Ndzi teka ku ri mhaka yoleyo . 
Ndza swi tekela enhlokweni swoleswo . 
Ndzi teka vutihlamuleri eka swoleswo . 
Ndzi tekela swoleswo enhlokweni . 
Ndzi teka vonelo ro fana . 
Ndzi khensa vatirhikulorhi eka swoleswo . 
Ndzi khensa n'wina na vona . 
Ndza mi khensa eka swoleswo . 
Hikokwalaho ndza mi kombela . 
Hikokwalaho ndzi hlawula ku ala . 
Hikokwalaho ndzi swi teka swi amukeriwile . 
Hikokwalaho ndzi langutele nhlamulo . 
Hikokwalaho ndzi ala ku cinca loku . 
Hikokwalaho ndzi ala kungu leri . 
Hikokwalaho ndzi ala xiviko lexi . 
Hikokwalaho ndzi arile xiviko lexi . 
Hikokwalaho ndzi khumbeka hi swivilelo swa n'wina . 
Hikokwalaho ndzi seketela swibumabumelo swa xona . 
Hikokwalaho ndzi seketela mhaka leyi . 
Hikokwalaho ndzii seketela xiviko . 
Hikokwalaho ndzi seketela ku cinca loku . 
Hikokwalaho ndzi seketela endlelo leri . 
Hikokwalaho ndzi seketela xileriso lexi . 
Hikokwalaho ndzi seketela xiviko lexi . 
Hikokwalaho ndza mi khensa hi ku tsaka . 
Hikokwalaho ndzi amukela ku hiseka loku . 
Hikokwalaho ndzi amukela tshalatshala leri . 
Hikokwalaho ndzi amukela goza leri . 
Ndzi ehleketa leswaku a vula swona . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi ri xikombisi . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi tsakisa . 
Ndzi ehleketa leswaku swa amukeleka . 
Ndzi ehleketa leswaku swoleswo i swa nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku swoleswo i swa masungulo . 
Ndzi ehleketa leswaku swa karhi swa humelela . 
Ndzi ehleketa leswaku i ku pfumala vutihlamuleri . 
Ndzi ehleketa leswaku swi le nawini . 
Ndzi ehleketa leswaku i rihuhu . 
Ndzi ehleketa leswaku swi kahle . 
Ndzi ehleketa leswaku swi le rivaleni . 
Ndzi ehleketa leswaku swa endleka . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi se fikelela . 
Ndzi ehleketa leswaku swa soleka . 
Ndzi ehleketa leswaku i ntiyiso . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi kahle . 
Ndzi ehleketa leswaku swa amukeleka . 
Ndzi ehleketa leswaku swi ta ringanela . 
Ndzi ehleketa leswaku va nga si kota . 
Ndzi ehleketa leswaku ha karhi . 
Ndzi ehleketa leswaku swi ta ringanela . 
Ndzi ehleketa leswaku a va fanele ku va . 
Ndzi ehleketa leswaku a swi twisiseki . 
Ndzi ehleketa leswaku i swa nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku swi khomisa tingana . 
Ndzi ehleketa leswaku i mahanyelo yo biha . 
Ndzi ehleketa leswaku i ku pfumala vutihlamuleri . 
Ndzi ehleketa leswaku swi fanerile . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i ku ya emahlweni . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi kahle . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swa chavisa . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi a swi humeleli . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swa hlamarisa . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swa vilerisa . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi i swa nkoka . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi hoxekile . 
Ndzi ehleketa leswaku hi lava xitiyanhlana . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi ha swi lava . 
Ndzi ehleketa leswaku hi ta pfumela . 
A ndzi ehleketa leswaku swi vile . 
Ndzi langutanile na tlhontlho . 
Ndzi pfumelelana na vona hi ku hetiseka . 
Ndzi ringetile ku pfuna swoleswo . 
Ndza twisisa na ku seketela leswi . 
Ndzi twisisa xiphiqo xolexo hi ku kongomisa . 
Ndzi tiboha ku endla tano . 
Ndzi seketela xiviko lexi ku nga ri na ku kanakana . 
Ndzi tekela enhlokweni vuxaka bya le hase ka antlatic . 
Ndza swi khensa swinene swoleswo . 
Ndza va khensa swinene . 
Leswi ndza swi khensa swinene . 
Ndza swi kanakana swinene . 
Leswi ndza swikanakana swinene . 
Ndzi tshemba swinene leswaku swi ta va tano . 
Ndza tisola swinene eka swoleswo . 
Ndza tisola swinene eka leswi . 
Ndza swi seketela swinene swoleswo . 
Leswi ndza swi seketela swinene . 
Ndza swi amukela swinene swoleswo . 
Ndzi vhotile ndzi kanetana na xileriso . 
Ndzi vhotile ndzi kanetana na mhaka . 
Ndzi vhotile ndzi kanetana na xiboho . 
Ndzi vhotile ndzi kanetana na xitsariwa lexi . 
Ndzi vhotile ndzi kanetana na ndlela leyi . 
Ndzi vhotile ndzi kanetana na nongonoko lowu . 
Ndzi vhotile ndzikanetana na xiboho lexi . 
Ndzi vhotile ndzi kanetana na xitsariwa lexi . 
Ndzi vhotele xiviko xolexo . 
Ndzi vhotele mhaka 
Ndzi vhotele nawu . 
Ndzi vhotele xiviko . 
Ndzi vhotele ku tshunxiwa loku . 
Ndzi vhotele kungu leri . 
Ndzi vhotele xiviko lexi . 
Ndzi vhotele xiboho lexi . 
Ndzi vhotele xitsariwa lexi . 
Ndzi lava xiletelo lexi nga erivaleni . 
Ndzi lava nhlamulo yo kongoma . 
Ndzi lava leswaku swi ya emahlweni . 
Ndzi lava leswaku swi humelela . 
Ndzi lava leswi swi humelela . 
Ndzi lava ku swi tshemba . 
Ndzi lava ku tshikelela swoleswo . 
Ndzi lava ku tshikelela leswi . 
Ndzi lava ku tshikelela swoleswo . 
Ndzi lava k uvula leswaku hikokwalaho ka yini . 
Ndzi lava ku vona mbuyelo . 
Ndzi lava ku tshikelela swoleswo . 
A ndzi lava ku lulamisa swoleswo . 
A ndzi lava ku tshikelela swoleswo . 
Ndzi seketela xiviko lexi hi ku tsaka . 
A ndzi kanetana na swona . 
A ndzi vhota ndzi kanetana na swona . 
A ndzi langutile ku suka ekusunguleni . 
Hi swona , ndza swi amukela swoleswo . 
Ndzi amukela vuthu ro tisa ku rhula . 
Ndza va amukela laha namuntlha . 
Ndzi amukela kungu leri ra migingiriko . 
Ndzi amukela endlelo leri ra xipragmatiki . 
Ndzi seketela xiviko hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Ndzi seketela ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Ndzi seketela tshalatshala leri hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Ndzi ta ringeta ku ya emahlweni . 
Ndzi ta va ndzi ri eka swin'wana . 
Ndzi ta komisa swinene . 
Ndzi ta va ndzi ri karhi ndzi vhota hilaha swi nga fanela . 
Ndzi ta sungula hi fole . 
Ndzi ta vuyisa miehleketo ya mina eka swimbirhi . 
Ndzi ta langutana na swona . 
Ndzi ta heta eka leswi . 
Ndzi ta heta hi swoleswo . 
Ndzi ta boxa xin'we ntsena . 
Ndzi ta swi tshika kwala . 
Ndzi ta swi tshika lahaya . 
Ndzi ta vula timhaka ta mune . 
Ndzi ta nyika miehleketo . 
Ndzi ta vula marito mimbirhi . 
Ndzi ta boxa swinharhu ntsena . 
A ndzi nga swi engeti . 
Ndzi ta angula eka swoleswo . 
Ndzi ta sungula hi khomitoloji . 
Ndzi ta sungula hi vuolovisi . 
Ndzi ta sungula hi mabindzu . 
Ndzi ta teka swikombiso swimbirhi . 
Hikokwalaho ndzi ta vhota ndzi kaneta . 
Ndzi ta ringeta ku hlamusela . 
Ndzi ta ringeta ku angula . 
Ndzi swi navelela ku humelela kun'wana na kun'wana . 
Ndzi va navelela ku humelela kun'wana na kun'wana . 
Ndzi navela ku tivisiwa . 
Ndzi navela ku va khensa . 
Ndzi ku navelela mikateko . 
A ndzi ta tsakela nhlamulo ya wena . 
A ndzi ta tsakela mavonelo ya wena . 
A ndzi ta tiyisisa xikombelo . 
A ndzi nga vi na ku kaneta . 
A ndzi ta tsakela nhlamulo . 
A ndzi ta tsakela nhlamuselo . 
A ndzi ta tsakela leswaku swoleswo swi lulamisiwa . 
A ndzi ta tsakela ku vhota . 
A ndzi ta tsakela ku tiva . 
A ndzi ta boxa timhaka timbirhi . 
A ndzi nga ta vula tano . 
A ndzi ta tshikelela mhaka leyi . 
Kutani a ndzi ta swi seketela . 
Loko swi ri tano , goza ra laveka . 
Loko swi ri tano , I mali muni ? 
Loko swi ri tano , hi xivumbeko xihi ? 
Loko swi ri tano , swona I ncini ? 
Loko swi ri tano , I ncini ? 
Loko swi ri tano , ku vuriwe yini ? 
Loko va ri na swona , ku hava xiphiqo . 
Ku rhurha ko ka ku nga ri enawini a ku nga tiyiseleki . 
Ku tsandzeka ku hlaya na ku tsala swi tama swa ha ri xiphiqo lexikulu . 
Gozku ra xihatla ri fanele ri tekiwa . 
Ku rhurha a hi xiphiqo . 
Ku rhurha ko va leswi nga endlekaka ntsena . 
Nawu wa ku rhurha i swin'wana swilo . 
Hikokwalahao ku antswisiwa ka laveka laha . 
Ku engetela , hi lava vusirheleri . 
Emahetelelweni , ndzi ehleketa tano . 
Emahetelelweni , nhlokomhaka yo hetelela . 
Emahetelelweni , hi fanele hi teka goza 
Emahetelelweni , hi lava ku cinca . 
Hikokwalaho , hi vhotile hi kaneta . 
Entiyisweni wa mhaka swi tele . 
Entiyisweni , xiyimo xi nyanyile . 
Entiyisweni , a swi tano . 
Entiyisweni , swa kanetana . 
Entiyisweni , a va ri laha . 
Ku endlela ku tlakusa mixavo xana ? 
Entiyisweni , a hi xin'we xa swona . 
Hi ku komisa , I xitori xo humelela . 
Hi ku komisa , a ku humelelangi nchumu . 
Hi ku komisa , swi swoxe . 
Loko swiritano , i mani a nga endla ? 
Emananga , hi swona . 
Eka ku lwisana na vutherorosi ? 
Eka mhaka leyi swi tano . 
Eka mhaka leyi , ndza mi khensa . 
Ku tlakusa mpfuneto wa swa timali a swi amukeleki naswitsongo . 
Ku tlakusa nhlayo ya vatinyiketi . 
Hakunene , swa tika . 
Hakunene , a va nga hoxanga . 
Hakunene , leswi swi mayelana na yini ? 
Kongomisani eka leswi nga humelela . 
Mapfhumba ya mahungu na wona ma boxiwile . 
Mahungu ma fanele ma tivisiwa munhu un'wana na un'wana . 
Vutumbuluxi i xiphemu xa nkoka . 
Vutumbuluxi byi huma eka swona . 
Switumbuluxiwa swi ta na nxavo wo karhi . 
Ku pfumala ntshamiseko ku ta va mbuyelo . 
Ematshan'weni , ndzi ta komisa . 
Ematshan'weni , hi lava xidemokirasi nakambe . 
Ematshan'weni , u endla yini . 
Timhaka ta swa mavandla i ta nkoka swinene . 
Ndzindzakhombo i mhaka ya nkoka swinene . 
Nhlanganiso i maendlelo ya matlhelo mabirhi . 
Ndzinganiso wa le ndzeni ka mavandla i wa nkoka swinene . 
Ku va na tinxaka timbiri ta swifambo,I xivangelo xa nkoka . 
Iran I tiko ra " sovereign . " 
Iran ri le ka xiyimo laha ku ya emahlweni swi nga kotekiki . 
Iraq ko va xikombiso xin'we ntsena . 
Ireland ra ha ta nyika mpfumelelo . 
Ireland i tiko ra xidemokirasi . 
Hambiswiritano , Ireland ri vhotile ri kanetana na swona . 
Ku onhaka loku nga lulamisekeki ka karhi ka endliwa 
Xana swi ta humelela ? 
Xana swi ta cinca ? 
Xana i vakhomixinara lavan'wana . 
Xana i sisiteme ya kahle yoleyo xana ? 
Xana wolowo I nawu lowu nga na ku humelela xana . 
Xana i vukorhokeri bya misava hinkwayo byolebyo xana . 
Xana swoleswo wu fikile nkarhi wo va swi ta xana ? 
Xana a hi ntiyiso swoleswo xana ? 
Xana i maendlelo mo lulama yalawo xana ? 
Xana hi swona leswi u nga tivisa swona xana ? 
Xana hi leswi a wu vula swona xana ? 
Xana swoleswo hi leswi u lavaka swona xana ? 
Xana swoleswo hi leswi u navelaka swona xana ? 
Xana swoleswo , pfuka swa kotekile xana ? 
Xana ku na xiyimo lexi fanaka xana ? 
Xana ku na xivulavuri xo kaneta ? 
Xana ku na ndlela yo huma eka leswi . 
Xana lowu i makete lowu fanaka xana . 
Xana leyi i mhaka ya risima xana . 
Swihlala swi fanele ku pfuniwa . 
Israel ri kanetana na leswi . 
Israel ri tlanga hi ndzilo . 
Swa hi khumba hinkwerhu ka hina . 
Na swona swi na ntsengo . 
Swi tlhela swi yimela nkateko . 
I swa hina hinkwerhu . 
Swi nga tika swinene 
Swi nga ha antswiseka . 
A swi nga swi endli swi ri swoxe . 
A swi nga endli tano hi ku hatlisa . 
Hikokwalaho a swi nga amukeleki . 
Swi fambelana na nawu . 
Swi khumba vutihlamuleri bya vanhu mabindzu na vanhu . 
Swi khumba vatirhi va swa rihanyu . 
Swi nga durha swinene . 
A swi nga ta endla swin'wana kambe . 
A swi ta va swi nyanyile . 
A swi va ngi erivaleni . 
A swi kumekangi . 
A swi nga huniseki . 
Swi ya hi swiphemu swimbirhi . 
Swi faneriwile hi nseketelo wa hina hinkwerhu . 
Swi faneriwile hi nseketelo wa hina wo hetiseka . 
Swi faneriwile hi ku khensiwa . 
A swi endlanga tano . 
A swi kumangi ku tsakeriwa . 
Swi tlhele swi endla na leswi . 
A swi na xikongomelo . 
A swi endli tano . 
A swi hlangani . 
A swi fambelani hi mikarhi hinkwayo . 
A swi bvumbi kahle . 
A swi vangi xihlawuhlawu . 
A swi twisiseki . 
A swi languteki swi ringanerile . 
A swi ndzi hlamarisi . 
A swi hi hlamarisi . 
Swi ya emahlweni . 
A swi fanele swi yimisiwa . 
A swi fanele ku endliwa . 
Swi humelela hi mikarhi na mikarhi . 
Swa hi humelela hinkwerhu ka hina . 
Swi na ajenda ya swa tipolitiki . 
Swi se swi lulamisiwile . 
Swi se swi boxiwile . 
Va se va hi byerile . 
Swi na tlhelo ra swa ikhonomi . 
Swi na nkoka wa swa ikhonomi . 
Swi ve ntiyiso . 
Swi langutisisiwile . 
Swi khensekile swinene . 
Swi humelerile swinene . 
Swi se swi endlile tano . 
Swi endlile vuvekisi . 
A ri le nawini eka swa xidemokirasi . 
A swi endliwangi . 
A swi nga olovi . 
A swi va ngi kahle . 
A swi copetiwangi . 
A swi kotekangi . 
A swi humesiwangi . 
A swi va ngi na vumbhoni . 
A swi endlangi tano . 
A swi se humelela . 
Swi na xin'we , hakunene . 
Swi na nseketelo wa hina wo hetiseka . 
Swi na timfanelo na vutihlamuleri . 
Swi tekile tin'hweti to hlayanyana . 
Swi na swiphemu swinharhu swa nkoka . 
Swi fanele ku endliwa . 
Swi fanele ku kunguhatiwa . 
Swi fanele ku sirheleriwa . 
Swi fanele ku vumbiwa hi vuntshwa . 
Swi fanele ku yimisiwa . 
Swi faneleku humelela . 
Hambiswiritano , swi endlile tano . 
Swi katsa hinkwerhu ka hina . 
I goza ro ka ri nga ri kahle . 
I mbuyelo wo ka wu nga ri kahle . 
I masungulo yo ka ya nga ri kahle . 
I endlelo leri nga ringanisiwa . 
I ntirho lowukulu . 
I xiphiqo lexikulu . 
Swi na nghozinyana . 
I " black hole " 
I vonelo leri nga erivaleni . 
I tlhontlho lowu fanaka . 
I ku navela ko fana . 
I makete wa vuphikizani . 
I mhaka yo nononh'wa . 
I xiphiqo xo nononh'wa . 
I ntlangu wo tika . 
I mhaka yo nononh'wa . 
I mhaka yo nononh'wa . 
I mhaka yo tika . 
I xiphiqo xo tika . 
I mhaka yo nonoh'wa . 
I nkarhi wo nonoh'wa . 
I nyika miehleketo ka kahle . 
I goza ro sungula . 
I ku cinca ka masungulo . 
I ntiyiso wa masungulo . 
I ku nyika miehleketo ko angarhela . 
I njhekanjhekisano wo angarhela . 
I xiphiqo xo angarhela . 
I masungulo ya kahle . 
I khonsepe ya kahle . 
I xiboho xa kahle . 
I xikombiso xa kahle . 
I maendlelo ya kahle . 
I kungu ra kahle . 
I xivutiso xa kahle . 
I xitsariwa xa kahle . 
I mfikelelo wa kahle . 
I nkateko wa kahle swinene . 
I xiphiqo lexikulu swinene . 
I makete lowu wa ha kulaka . 
I tlhontlho wa matimu . 
I siku ra matimu . 
I nyimpi ya matimu . 
I nkarhi wa matimu . 
I tiko lerikulu . 
I mhaka leyikulu . 
I vutihlamuleri lebyikulu . 
I ntirho wa hina hinkwerhu . 
I nkoka lowu tivekaka . 
I mfanelo ya xinawu . 
I xivutiso lexi nga enawini . 
I xitori xo leha . 
I nkateko lowu nga lahleka . 
I xiphiqo lexikulu . 
I ku antswa loku vonakaka . 
I nkateko lowu nga kayeriwa . 
I mhaka ya swa mahanyelo . 
I mhaka ya tiko . 
I ndlela leyi nga fanela . 
I nhluvuko wok a wu nga ri kahle . 
I nguva leyintshwa . 
I miehleketo ya kahle . 
I xitarata lexi ya ka etlhelo rin'we ntsena . 
I nchumu lowu vonakaka wu ri na nchaviso kambe wu nga ri na nghozi . 
I mhaka ya swa tipolitiki . 
I xiyimo xa swa tipolitiki . 
I ntwanano wo ka wu nga ri kahle . 
Hi leyi ya kahle . 
I muakelani wa matimba swinene . 
I mfikelelo lowu kotekaka . 
I nghozi ya ntiyiso . 
I mpfilungano hakunene . 
I xiphiqo xa ntiyiso . 
I mfikelelo lowu vonakaka . 
I goza ro kaneta . 
I vhoti ya lava nga kona . 
I tiko leri nga tsakangiki . 
I xifaniso lexi nga tsakisiki . 
I xiyimo lexi nga tsakisiki . 
I endlelo ro ya hi swiyenge . 
I mhaka ya " sensitive " 
I xivutiso xa le tlhelo . 
I vugevenga lebyikulu . 
I mhaka yo tika . 
I xiviko xo tika . 
I mhaka ya nkoka . 
I xihlawuriwa xo olova . 
I xitoloveto xo olova . 
Hi lexi xo olova xa kona . 
I ntiyiso wo olova . 
I mali yitsanana . 
I mfanelo ya swa vutomi . 
I masungulo lamatiyeke . 
I kungu leri twisisekaka . 
I tshalatshala ro kongoma . 
I goza ro ya emahlweni . 
I xitsariwa xo ka xi nga tolovelekangi . 
I xikongomelo xa qhingha . 
I xikongomelo xa qhingha . 
I nkayakayo wa swa xivumbeko . 
I ku cinca loku vonakaka . 
I xivutiso xo engetela . 
I miehleketo yo chavisa . 
I ntwanano lowu nga faniki na yin'wana . 
I ndzhendzheleko wa swo vavisa . 
I njhekanjhekisano wa nkoka . 
I mhaka ya nkoka . 
I vutihlamuleri bya nkoka . 
I xikimi xa nkoka . 
I ntwanano wa vutinyiketeri . 
I xikimi xa vutinyiketeri . 
I xiyimo lexi fanaka . 
I kungu ro saseka swinene . 
I mayelana na nsirhelelo eka swakudya . 
I mayelana na timfanelo ta ximunhu . 
I mayelana na mali . 
A swi kahle na switsananaa ! 
Hinkwaswo ko va swisivamahlo ntsena . 
Hinkwaswo swi mayelana na ndzingano . 
Hinkwaswo swi mayelana na swihlawuriwa . 
Hinkwaswo swi mayelana na vanhu . 
Hinkwaswo swi mayelana na matimba . 
I mitsakelo ya hina hinkwerhu . 
Hinkwaswo swi tolovelekile . 
Hinkwaswo a swi le rivaleni . 
Swi tlhela swi va swi koxometiwile swinene . 
Swi tlhela swi va swa nkoka .  . .  . 
Hi mikarhi hinkwayo i swisiwana . 
Swi khomisa tingana hakunene . 
I manyala hakunene . 
I ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki lowu amukelekaka . 
I nongonoko wa magoza . 
I phurojeke ya hiseko . 
I kungu ro hiseka . 
I ku aviwa ka nkarhi ka hiseko . 
I xiyimo lexi nga tsakisiki . 
I xiletelo xa kahle swinene . 
I xiviko xa kahle swinene . 
I bajete ya matimu . 
I nhlamuselo yo twala ya nkoka . 
I khonferense ya nkoka . 
I ku hoxa xandla ka nkoka . 
I njhekanjhekisano wa nkoka . 
I nhluvuko wa nkoka . 
I mhaka ya nkoka . 
Hi lexi xi nga na nkoka . 
I mhaka ya nkoka . 
I xibumabumelo xa nkoka . 
I xiviko xa nkoka . 
I goza ra nkoka . 
I xiphiqo lexi andzaka . 
I miehleketo yo tsakisa . 
I mhaka yo tsakisa leyi nga hlawuriwaka . 
I mhaka yo tsakisa . 
I xivutiso xo tsakisa . 
I ya xihatla . 
I goza rin'wana ro ya emahlweni . 
Swi bihile eka vona . 
Swi bihile eka hina . 
Swi ya swi ri karhi swi nonohwa swinene . 
I ntolovelo wo ka wu nga amukeleki naswitsanana . 
Xi khorwisiwile eka sweswo . 
Swa nonohwa ku kombisa ntsengo wa swona . 
Swi hambanile swinene na leswi swi nga swona . 
A swi olovi naswitsanana . 
Swi hambane ngopfu na sweswo . 
Swi na nkoka swinene . 
Swi lawuleriwile ku tlula mpimo . 
Swi tsanile ku tlula mpimo . 
Swi lulamile ku ya hi nawu . 
Xi tshunxekile ku vula swin'wana . 
Swi kahle eka vupfhumba . 
Swa nonohwa ku swi kaneta . 
Swi nonohwa ku swi hlamusela . 
Swa nonohwa ku swi vula . 
Swi kongome ekhombyeni . 
A swi koteki ku swi tirhisa . 
Swi le ka hina loko hi swi tsakela . 
Hi na ku tsakela . 
Swi le ku nonohweriweni . 
Swi le ka mahetelelo . 
Swi le ku ka ku hlanuka . 
Swi le mandleni ya wena . 
Kunene swi terisa vusiwana . 
Kunene i xiphiqo . 
Kunene i xihoxo . 
Ko va masungulo . 
A swi pfuleriwangi . 
Swi jahile ku tlula mpimo . 
Swi bohanile swinene . 
A ku nge pfuki ku hundzeriwe hi nkarhi . 
I xintshwa naswona xi sunguriwile . 
A hi njhekanjhekisano wo olova . 
A hi ntirho wo olova . 
A swa ha koteki ku tshamiseka . 
A hi wona nchumu wolowo . 
A swi lo kotlana . 
A hi khampani . 
A hi ripfumelo . 
A hi khokholo . 
A hi nkanerisano . 
A hi mhaka ya maendlelo man'we . 
A hi mpimo wa ntsengo . 
A hi nawu . 
A hi xihundla . 
A hi xixiphiqo . 
A hi mayelana na nsirhelelo wa mabindzu . 
A hi mayelana na vupfhumba . 
A hi swona naswitsanana . 
A hi ku va na vutihlamuleri . 
A xi si fika emakumu . 
A ko va nawu ntsena . 
A xo ka xi nga pfuni nchumu ntsena . 
A swi kotisi swoleswo . 
A hi swoleswo ntsena . 
A hi tiko ra hina . 
A xi averiwangi kahle timali . 
A swi tano namuntlha . 
A swi olovi hi ndlela yoleyo . 
A swi tano . 
A swi fani . 
A hi ntirhi wa vona . 
A hi swilaveko swa vona swa nkoka . 
A xi si fika kwalaho . 
A swi hatlisangi ku tlula mpimo . 
A xi durhi ngopfu . 
Hi sweswi kumbe swi nga ha endleki . 
Sweswi i nkarhi wo vhota . 
Swi na nkoka swinene . 
Swa vilerisa swinene . 
Hi xin'wana xa nseketalano . 
Ko va xibumabumelo ntsena . 
Xi pfuleriwile swivutiso ehenhla ka xona . 
Swi hundzeriwile hi nkarhi . 
Swa koteka , hi miehleketo . 
Kahlekahle hi leswi hambaneke na swona . 
Kahlekahle a swi koteki . 
Kahlekahle a swi amukeleki . 
Kahlekahle swa tsakisa swinene . 
Kahlekahle xi amukeleka swinene . 
Kahlekahle a swi pfumeleriwi . 
Kahlekahle a swi lulamangi . 
Kahlekahle a xi ku yingiseleni . 
Kahlekahle a xi pfuleriwangi . 
Hi xin'wana ndzi xi tlakusaka . 
Hi xin'wana ndzi xi alaka . 
Xa ha ri eku tirheni . 
Ka ha ri xikongomelo xa hina . 
Nza sweswi a xi twisiseki naswintsanana . 
Kahlekahle hi swona swoleswo . 
I goza ro sunhula . 
I ndlela yi ri yoxe . 
I ndlela leyi hambaneke na tin'wana . 
I ku hlawula lokunene . 
I ndlela leyinene . 
Ka ha ri mati lama wolawaya . 
I xa vunharhu hi ku kula . 
I ndlela yo yisa emahlweni . 
I ndleala yo hoxeka yo tihlanganisa na van'wana . 
Lexi tsariweke xi kona . 
I nkarhi wo teka goza . 
I nkarhi wo seketelana . 
I nkarhi wa vavasati . 
I nkarhi wo angula . 
Se i nkarhi wo teka gozaa . 
Xi fanele ku hoyozeriwa . 
Xi fanele ku amukeriwa . 
I ntiyiso , va nge swi koti . 
A swi katekangi naswona a swi lulamangi . 
Swi le ka vona . 
Swi le ka wena . 
Swa tsakisa hakunene . 
I nawu lowu teke hi nkarhi wa kona . 
Xi tirha kahle . 
Hambiswiritano , i mhakaxidzi . 
Hambiswiritano , swa ha ri na nkoka swinene . 
Kahlekahle , i xa misava hinkwayo . 
Kahlekahle , xa twisisiseka . 
Hikokwalaho , xi le ku xupuriweni . 
A xi nge humeleli . 
Xi langutana na vumundzuku . 
Xi endla leswaku xiyimo xo twisiseka . 
Xi nga va xi nga hetisekangi . 
Swi nga ha endlaka swi nga koteki . 
Xi fanele xi tlhela xi ndlandlamuxiwa . 
Xi fanele xi ri xihoxo . 
Xi fanele ku hluvukisiwa ku ya emahlweni . 
Xi fanele kuendliwa lexi pfulekeke . 
Ku fanele ku va muchini . 
Xi fanele ku tirhisiwa kahle . 
Swi nga ha pfuki swi humelerile nakambe . 
A xi fanelangi ku amukeriwa . 
A xi fanelangi ku kavanyetiwa . 
A xi fanelangi xi vekeriwa etlhelo . 
A xi fanelangi xi endla swoleswo . 
A swi fanelangi swi humelela nakambe . 
A xi fanelangi ku swi vuyelela . 
Xi fanele ku teka goza ro karhi . 
Hikokwalaho xi fanele ku ndlandlamuxiwa . 
Hikokwalaho xi fanele ku sirheleriwa . 
Xi fanele ku komberiwa . 
Xi fanele ku kongomiwa . 
Xi fanele ku hlayisiwa . 
Xi fanele ku rhekhodiwa . 
Xi fanele ku seketeriwa . 
Xi fanele ku vekisa mali . 
Xi fanele ku hluvukisiwa . 
Kunene a xi amukeleki naswitsanana . 
Kunene xi na nkoka swinene . 
Xi kumile nhlayonyingi ya tivhoti . 
Xi vulavula hi nawu lowu wu nga kona . 
Swi ta tikomba . 
Xi yimela kutinyikela lokukulu . 
Swi tikomba yi ri mhaka . 
Xi na ku avelana eka ndzhaka ya hina ya mfuwo . 
Na xona xi fanele ku va xa mani na mani . 
Xi fanele xi va hi mukhuva wolowo . 
Xi fanele ku tekiwa xi ri xoxe etlhelo . 
Xi fanele xi endla tano sweswisweswi . 
A xi fanele xi endlile tano . 
A xi fanelangi ku nga khorwisi . 
A xi fanelangi ku va kona kwale . 
Xi fanele ku tshamisa xileswi . 
Xi kombisa nseketelo lowukulu . 
Swi langutieka swi tlula mpimo . 
Xi teka swo tala ku hundza swoleswo . 
Xi koxa nkarhi na mali . 
Ku xaviselana swi humelela eka vambirhi . 
Hikokwalaho a xi nge bihi hi makatla . 
Hikokwalaho xi kuma nseketelo wa mina . 
A ku ri nhlamulo yo helela . 
A ku ri ku humelela lokukulu . 
A ku ri ku tinyikela lokunene . 
A ku ri ku humelela lokukulu . 
A ku ri nkarhi wa matimu . 
A ku ri ntirho wa matimu . 
A ku ri ku khomisiwa tingana letikulu . 
A ku ri njhekanjhekisano lowu endliweke xikan'we . 
A ku ri xilaveko xa mpimohansi . 
A ku ri ku tiphina lokunene . 
A ku ri vhoti hi mutekaxiave un'wana na un'wana . 
A ku ri ku cincacinca ka xithekiniki . 
A xi ri xiboho xa vutlhari . 
A ku ri njhekanjhekisano wa nkoka . 
Swi hetisiwile mixo lowu . 
A wu nga ri ntirho wo lova . 
A swi humelelangi . 
Hambiswirirtano , a swi nga olovi . 
Hambiswiritano , a swi nga olovi . 
A ku nga ri xihoxo xa hina . 
A swa ha endlekangi . 
A swi humile endleleni . 
A ku ri ro sungula . 
A ku ri xiboho lexinene . 
Hikokwalaho , a swi bohanile swinene . 
Vanghana , a swi ri erivaleni . 
A swi ringana na ntamu wa kona . 
Xi ta va kwala mundzuku . 
Xi ta hundzisiwa . 
Swi ta nonohwa swinene . 
A ku nge ve na njhekanjhekisano hi xona . 
Kunene xi ta pfuna . 
Xi ta ya emahlweni madyambu lawa . 
Xi ta kongomana na vana . 
Xi ta nghena mundzuku . 
Swi ta tlhela swi humelela nakambe sweswi . 
Swi ta tlhela swi humelela nakambe mundzuku . 
Swi ta fanele swi va tano . 
A swi nge pfuki swi ringanerile . 
A swi nge endleki xikan'wekan'we . 
A swi he lehi . 
A xi nge fambi . 
Xa ha ta va kwala . 
Xi ta tisungulela swilo . 
Xi ta tiphina swinene . 
Swi ta va leswi faneleke . 
Vonelo ra swona ra tiveka swinene . 
Vutshembeki bya xona bya xungetiwa . 
Matirhiselo ya xona ya simekiwile kahle . 
Ku humelela ka xonaku lawuriwa hi hina . 
Nkarhi wa xona wu ta hela . 
Mintirho na yona ya xungetiwa . 
Mintirho yi endliwa etikhampanini . 
Mintirho , vugevenga na mbangu . 
Vatekamahungu va yisiwa ekhoto . 
Hambiswiritano , ko na swo swi vula swi nga ri swingani . 
Ko va timhakankulu ti nga ri tingani . 
Ko va timhaka ti nga ri tingani hi ku hatlisa . 
Languta ntsena makumele ya swa gezi . 
Languta ntsena timhaka ta ntiyiso . 
Ntsena ku vula xin'we kumbe swimbirhi . 
Tsundzuka leswi swoleswo swi vulaka swona . 
Kahlekahle , ko va leswi hambaneke naswona . 
Ehleketa ntsena hi swa ikhonomi . 
Ntsena leswaku swi va leswi twisisekaka swinene . 
Ntsena timhaka timbirhi hi ku komisa . 
Kazakhstan i tiko ra nkoka . 
Yana emahlweni u tirha ku fikelela xikongomelo . 
Kosovo is mhaka yo hlawuleka . 
Kosovo is mhaka leyi nga faniki na tin'wana . 
Kosovo a yi siyiwi yoxe . 
Ku lebula swa ha ri norho . 
Lembe leri nga hundza a ri tihlawurile . 
Xo hetelela , ndzi fanele ku vula swa vululami . 
Xo hetelela , ku ya xi swiphiqo . 
Xo hetelela , mhaka ya mpfuno . 
Xo hetelela mhaka ya vulawuri . 
Endzhaku ku nga va ku hlwerile swinene . 
Magoza ya xinawu ya ta tekiwa . 
Hi nawu , swi hambane ngopfu . 
Ku endla milawu i phurosese leyi yaka emahlweni . 
Hambiswiritano , ku endla milawu a hi swilo hinkwaswo . 
Hikokwalaho magoza ya xinawu ya laveka . 
Pfumelela vaxavi va tihlawulela . 
A yi hundzuseriwe emahlweni . 
Mi nge ndzi engetela sw 
Mi nge ndzi sungula hi vuthori . 
Mi nge ndzi hlamusela leswaku hikokwalaho ka yini . 
Mi nge ndzi veka leswi landzelaka erivaleni . 
Mi nge ndzi heta hi ku vula sweswo . 
Mi nge ndzi nyika swikombiso . 
Mi nge ndzi swi langutisa . 
Mi nge ndzi kombisa mhaka yin'we . 
Mi nge ndzi swi pimanisa . 
Mi nge ndzi ringanyeta . 
Mi nge ndzi vula mhaka yin'wana . 
Mi nge ndzi vula timhaka ta mune . 
Mi nge ndzi veka swoleswo erivaleni . 
Mi nge ndzi vula mhaka yeleyo . 
Mi nge ndzi vula timhaka timbirhi . 
Mi nge ndzi nyika timhaka ta mune . 
Mi nge xi nghenisaxivutiso . 
Mi nge ndzi vula swilo swimbirhi . 
Mi nge ndzi sungula hi swa timali . 
Mi nge ndzi tsavula xikombiso xin'wa . 
Mi nge ndzi tsavula swikombiso swo karhi . 
Mi nge ndzi mi byela . 
Mi nge ndzi mi byela xin'we . 
Mi nge ndzi mi byela swin'wana . 
Mi nge ndzi hundzulukela eka swa mabindzu . 
Mi nge swoleswo swi vekiwa erivaleni . 
Mi nge swoleswo swi twisiseka swinene . 
Mi nge ku va na milorho . 
Mi nge ku nga vi na ku nga twisiseki . 
Mi nge hi amukela mhaka . 
Mi nge hi va na goza ehenha ka xona . 
Mi nge hi ahlula xiphiqo lexi . 
Mi nge hi amukela xintshunxo lexi . 
Mi nge hi tekela swoleswo enhlokweni . 
A hi veni xikombiso . 
Hikokwalaho , a hi tshembekeni . 
Hambiswiritano , a hi tshembekeni . 
A hi tshembekeni swinene . 
Mi nge hi sungula hi vutshembeki . 
Mi nge hi vitana swoleswo . 
A hi cinceni ajenda . 
A hi cinceni milawu . 
A hi tekeleni ku navela enhlokweni . 
A hi tekeleni timhaka ta ntiyiso enhlokweni . 
A hi tekeleni leswi landzelaka enhlokweni . 
A hi tekeleni enhlokweni xiringanyeto . 
A hi tekeleni enhlokweni leswi hanyaka . 
A hi yeni emahlweni na mbhurisano lowu . 
A hi yeni emahlweni na ntirho lowu . 
A hi landzeleleni xikombiso lexi . 
A hi kumeni vuxokoxoko . 
A hi tirheni . 
A hi yeni eku tirheni . 
A hi tekeni goza ro karhi . 
A hi veni na mphikizanonyana . 
A hi tshembeni leswaku ku ta va na ku humelela . 
A hi tshembeni leswaku xi ta tirha . 
A hi tshembeni leswaku hi nga swi kota . 
A hi tshembekeni . 
A hi xi tshikeni kwalaho . 
A hi languteni mhaka ya ntirhiseko . 
A hi tilanguteni . 
A hi languteni swintshunxo . 
A hi tinyikeleni . 
A hi endleni leswaku swi humelela . 
Hi nga endli xihoxo . 
A hi endleni leswaku swi humelela . 
A hi tirheni hi matimba . 
Hi nga tshuki hi rivala swoleswo . 
Hi nga tshuki hi rivala leswi . 
Hi nga pfaleki mahlo . 
A hi pfumeli ku endliwa swiphukuphuku . 
Hi nga tixisi . 
Hi nga va khomisi tingana . 
Hi nga rivali van'wamapurasi . 
Hi nga rivali swoleswo . 
Hi nga va rivali . 
Hi nga rivali leswi . 
Hi nga xi tekeli ehansi . 
Hi nga tekeli leswi ehansi . 
Hi nga ha yi emahlweni . 
Sweswi a hi hundzeleni emahlweni . 
A hi tsundzukeni timhaka leti . 
A hi vuleni swoleswi hi ndlela yo twisiseka . 
A hi voneni magoza yo karhi . 
A hi voneni lavan'wana . 
A hi tirhiseni nkarhi lowu . 
A hi sunguleni laha . 
A hi sunguleni hi nsirhelelo . 
A hi tshikeni ku endla tano . 
A hi tekeni goza sweswi . 
A hi tekeni xikombiso xin'wana . 
A hi tekeni nkarhi wolowo . 
A hi tekeni goza leri . 
A hi vulavuleni hi xona . 
A hi vulavuleni hi vutihlamuleri . 
A hi vulavuleni hi mali ya tiko . 
Hikokwalaho , a hi pfukeni . 
Hikokwalaho , a hi tekeni goza . 
A hi ehleketeni hi swoleswo . 
A hi hundzukeleni eka vuthori . 
A hi tirheni hi kongomise eka leswi . 
Hi nga vi na njhekanjhekisano . 
Handle ko kanakana vutomi i phurosese . 
Lisbon ya xi twisisa . 
Yingisela vanhu , ha ka kombela . 
Luthuanisa yi na swiphiqo swa yona . 
Ntshamisiseko wa swilo i xiphiqo lexikulu . 
Languta sisiteme ya swa timali . 
Hi katekile , hi na yuro . 
Ku tshama exikweleteni a swi amukeleki . 
U nga endli xihoxo eka swoleswo . 
Mavarivari yo tala ya endliwile . 
Miehleketo yo tala yi kaneriwile . 
Vo tala va vona va khomiwile hi tingana . 
Vo tala va vona i vanene . 
Vo tala va vona va vabya . 
Vo tala va vona va vavisekile . 
Vo tala va vona va dlayiwile . 
Vanhu vo tala va ha nyamalarile . 
Vanhu vo tala va khomiwile . 
Swivulavuri swo tala swi nyikile milawu . 
Ndzi khensile ngopfu ku yingisa ka n'wina . 
Ha khensa swinene eka leswi mi swi vuleke . 
Ha khensa swinene eka nhlamulo ya n'wina . 
Ha khensa swinene ntirho wa n'wina . 
Ha khensa swinene eka muviki . 
Ha khensa swinene eka vaviki . 
Ha khensa swinene eka xipano xa n'wina . 
Ha khensa swinene vamanana na vatatana . 
Ha khensa , swii hela kwala . 
Ku tekeriwile swo tala enhlokweni . 
Xana ndzi nga vutisa swin'wana ? 
Xana ndzi nga kuma nhlamulo ? 
Xana ndzi nga vula swilo swimbirhi ? 
Ndzi kombela leswaku hi va khensa hinkwavo . 
Kumbexana a ndzi nga swi twisisangi . 
Kumbexana a ku ri xihoxo . 
Swi vula leswaku va ta fa . 
Loko swa ha te tani , xana hi endla yini ? 
Loko swa ha te tani , hi fanele ku endla yini ? 
Mexico i tiko ra nkoka . 
Ku nghenelela ku vuthu ra nyimpi a ku amukeleki . 
Mimpimo ya nhlayo ya ntswamba i swikombiso . 
Milosevic wa ha ri murhangeri . 
Milosevic a nge swi pfumeleli leswi . 
Swihoxo swi fanele ku pfumeriwa . 
Mfambomfambo sweswi i mfanelo . 
Nhlangano wa swa timali na hlangano wa swa tipolitiki . 
Mali yi ri yoxe a yi ringanelangi . 
Hambiswiritano , mali a yi ringanelangi . 
Ku xiyisisa ntsena swi ta va swi nga enelangi . 
Hambiswiritano , swo tala swi nga ha endliwa . 
Kahlekahle swo tala swa laveka . 
Swo tala swi fanele ku endliwa laha . 
Swo tala swi fanele ku endliwa . 
Vanhu vo tala va le ntirhweni . 
Ntshikelelo wo tala wu ta laveka . 
Ndzavisiso wo tala wa laveka hi xihatla . 
Swo tala swi fanele ku endliwa laha . 
Nseketelo wo tala wu fanele ku nyikiwa . 
Swo tala a swi ta va swi nga endlekangi. 
Ngopfungopfu ndzi twisisa ku navela loku . 
Ngopfungopfu , tindlea ti kona .  . 
Ngopfungopfu , misava yi le ku cinceni . 
Ngopfungopfu , hi fanele ku ya emahlweni . 
Swo tala swi pfariwile . 
Swo tala swa swona swi huma ematikweni . 
Swo tala swa swona a hi swona . 
Vo tala va lava i vana . 
Ku hundzela eka swilo leswi nga na nkoka . 
Swo tala swi humelerile himpfhuka ka swona . 
Swo tala swi fanele ku endliwa . 
Swo tala swa ha fanele ku endliwa . 
Xana hi fanele ku endla swo fana ke ? 
Nhlamulo ya mina a yi kanakanisi . 
Nhlamulo ya mina yi hi ndlela leyi . 
Nhlamulo ya mina hi leyi landzelaka . 
Xikhenso xa mina eka xiviko . 
Xikhenso xa mina eka muviki . 
Leswi ndzi hetelelaka hi swona hi leswi landzelaka . 
Ndzi hoyozela muviki . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na nkhulukelano . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na ku tihlanganisa na van'wana . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na ntirhiseko . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na ku xiyaxiya . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na nseketelano . 
Mhaka ya mina yo hetelela i tindzimi . 
Mhaka ya mina yo hetelela hi leyi . 
Xivutiso xa mina xo hetelela hi lexi . 
Mhaka ya mina yo sungula i mayelana na vurimi . 
Ntlawa wa mina wu nge swi amukeli . 
Ntlawa wa mina wu seketela xintshunxo . 
Ntlawa wa mina wu seketela swiringanyeto leswi . 
Ntlawa wa mina wu seketela xikongomelo lexi . 
Ntlawa wa mina wu seketela xiyimo lexi . 
Ntlawa wa mina wu seketela xiviko lexi . 
Ntlawa wa mina a wu nga hambanangi na yin'wana . 
Ntlawa wa mina wu amukela ndlela leyi yo tihlanganisa na van'wana . 
Ntlawa wa mina wu amukela xiviko lexi . 
Ntlawa wa mina wu xi ta tiyisisa . 
Ntlawa wa mina wu ta swi seketela . 
Ntlawa wa mina wu ta seketela leswi . 
Ntlawa wa mina wu ta vhota hi ndlela ya kona . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na vutihlamuleri . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na vumunhu . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na ku rhumela nhundzu ehandle . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na minxupulo . 
Mhaka ya mina leyi landzelaka hi leyi . 
Vonelo ra mina ra tiveka swinene . 
Xivutiso xa mina i xo landzelerisa . 
Xivutiso xa mina xi hi ndlela leyi . 
Xivutiso xa mina xi olovile swinene . 
Xivutiso xa mina xa kongoma swinene . 
Xivutiso xa mina xi hambanilenyana . 
Xivutiso xa mina xi olovile swinene . 
Xivutiso xa mina xi yelana na sweleswo . 
Ehleketelo ra mina ra olova . 
Swivangelo swa mina hi leswi landzelaka . .  . 
Xiviko xa mina xi na swikongomelo swinharhu . 
Xikombelo xa mina xi olovile swinene . 
Ku angula ka mina hi loku ka landzelaka . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na ntirhiseko . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na nkarhi . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na vundzeni . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na dyondzo . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na gezi . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na swakudya . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na mitirho . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na ku teka xiave . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na ndzavisiso . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na vukorhokeri . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na swibalo . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na vavasati . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mphakelo wa mali . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i maendlelo . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i ya swa xihundla . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i nseketelano . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi hi leyi . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi i mayelana na nkuriso . 
Xivutiso xa mina xa mina xa vumbirhi i mayelana na tindzimi . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhih i lexi . 
Ku hoyozela ka mina loku sukaka embilwini eka leswi . 
Ku hoyozela ka mina loku sukaka embilwini eka un'wana na un'wana . 
Ku hoyozela ka mina loku sukaka embilwini eka vona . 
Ku khensa ka mina eka ku hoyozeriwa . 
Ku khensa ka mina ku ya eka muviki . 
Ku khensa ka mina eka un'wana na u'nwana la veke na xiave . 
Ku khensa ka mina eka muviki . 
Miehleketoi ya mina hi leyi landzelaka . 
Ku xiyaxiya ka mina ka vunharhu naswona ko hetelela . 
Mhaka ya mina ya vunharhu i mayelana na ku lebula . 
Mhaka ya mina ya vunharhu i mayelana na 
Mhaka ya mina ya vunharhu i mayelana na vutleketli . 
Mhaka ya mina ya vunharhu i ndzemukiso . 
Mhaka ya mina ya vunharhu i ntshamiseko . 
Mhaka ya mina ya vunharhu hi leyi . 
Nkarhi wa mina wu herile . 
Ku nga gezi na maxelo . 
Magoza ya va Rixaka a ya ringanangi . 
Xihlawuhlawu xa va Rixaka a xi pfumeleriwi . 
Vun'wini hi va Rixaka byi na nkoka swinene . 
Hi ntumbuluko , ndzi na ku navela . 
Hi ntumbuluko , ndza tisola eka mhaka leyi . 
Hi ntumbuluko , ntirho lowu wu fanele ku ya emahlweni . 
Nkanerisano wu karhi wu ya emahlweni . 
Nkanerisano wa ha ya emahlweni . 
Hambiswiritano , ndzi seketela xiviko . 
Hambiswiritano , ku na swimbirhi ndzi na swo swi vula swimbirhi . 
Hambiswiritano , ndzi na swilelo swimbirhi . 
Hambiswiritano , i ku hoxa xandla . 
Hambiswiritano , xiviko xa mina i xa nkoka . 
Hambiswiritano , ku na swiphiqo swimbirhi . 
Hambiswiritano , ku na swin'wana swintshwa . 
Hambiswiritano , a va hlulangi . 
Hambiswiritano , hi tekile goza . 
Hambiswiritano , hi fanele ku koxa . 
Hambiswiritano , swilaveko swintshwa swa laveka . 
Thekinoloji yintshwa ya boha . 
Lexi landzelaka , mabindzu lamantsongo na ya sayizi ya le xikarhi . 
Ku hava swo engetela leswi ringanyetiweke . 
Ku hava swo engetela leswi ringanyetiweke . 
Ku hava swo engetela leswi amukeriweke . 
Ku hava mahetelelo lama nga ta nyikiwa . 
Ku hava ku hlanganisiwa loku endliweke . 
Leswi nga talangiki naswona leswi nga riki swintsongo . 
Ku hava mali yintshwa leyi lavekaka . 
Ku hava loyi a nga alaka sweleswo . 
Ku hava loyi a nga rivalaka swoleswo . 
Ku hava loyi a vuleke leswi . 
Ku hava loyi a fanele ku nga nghenisiwi . 
Ku hava xiphiqo ku vhota hi ku seketela . 
Ku hava leswi siyiweke swo karhi . 
Ku hava mpfuxeto lowu endliweke . 
E-e , hi swin'wana swo karhi . 
E-e , ku hava swo muxaka wolowo . 
E-e , a va nyamalalangi . 
E-e , leswi swi nge endliwi . 
E-e , hi fanele ku nga endla swilo hi ndlela yin'we . 
Ku hava loyi a vhoteleke swoleswo . 
Ku hava loyi a kombelaka leswi . 
Ku hava loyi a lavaka swoleswo swi humelela . 
Nokia i xikombiso lexinene . 
Ku hava na xin'we xa swoleswo leswi humeleleke . 
Ku hava na xin'we xa swona lexi hlawuriweke . 
Ku hava na xin'we xa leswi lexi humeleleke . 
Ku hava na xin'we xa leswi lexi amukelekaka . 
Ku hava na xin'we xa leswi lexi nga cincacinceki . 
Ku hava na xin'we xa leswi xi nga kahle . 
Ku hava na xin'we xa leswi lexi nga mahungu . 
Ku hava na xin'we xa leswi xi nga ntiyiso . 
Ku hava na xin'we xa leswi xi twisisekaka . 
Ku hava na xin'we xa leswi lexi a xi ri kona . 
Ku hava na un'we wa hina a lavaka leswi . 
Hambiswiritano , ku laveka goza rin'wana ro engetela . 
Hambiswiritano , wu tshama wu ri norho . 
Kumbe ntwanano . 
Kumbe swi va leswi hanyaka . 
Kumbe leswi swi koteka . 
Naswitsongo swa swona . 
Ku nga ri swo tala , kambe swin'wana . 
Ku nga ri rito , kambe mayelana na rona . 
A hi un'wana na un'wana a nga ta va kona . 
Ku nga ri eka tindhawu leti rhendzeleke . 
Ku nga ri ngopfu , ndza chava . 
Lemuka : malembe ya 50 lama hundzeke . 
Ku hava lexi nga vaka xihoxo swinene . 
Ku hava lexi cincike . 
Ku hava leswi cincike himpfhuka ka nkarhi wolowo . 
Ku hava nchumu lowu humeke eka xona . 
Ku hava nchumu lowu humeleleke kufikela namuntlha . 
Ku hava nchumu lowu fikeleriweke hi ndlela leyi . 
Ku hava leswi nga tekeriwiki enhlokweni . 
Ku hava swin'wana handle ka sweswo . 
Ku hava swin'wana handle ka sweswo . 
Kufikela sweswi ku hava lexi humueleleke . 
Ku hava lexi endliweke hi xona . 
Ku hava lexi endliweke hi leswi . 
Ku hava nchumu lowu wu nga ta humelela ku ringana malembe yo tala . 
Sweswi hinkwaswo swi endliwa hi hina . 
Sweswi eka xivutiso xa mina xa vumbirhi . 
Sweswi eka xiviko hi xoxe . 
Sweswi i xitshembiso . 
Sweswi xa twisisekaswinene . 
Sweswi i yuro . 
Sweswi swoleswo swa hanya . 
Sweswi njhekanjhekisano wu herile . 
Sweswi xiyimo xi nyanya ku biha . 
Sweswi ko va na mune ntsena . 
Sweswi ku na miehleketo . 
Sweswi swi hlanganisiwile . 
Sweswi swi fanele ku tirhisiwa . 
Sweswi eka mhaka ya mina yo hetelela . 
Sweswi eka xibumabumelo xa mina xo hetelela . 
Sweswi mhaka ya mina yo hetelela . 
Sweswi eka xiyimo xa swa tipolitiki . 
Sweswi eka ku cincacinca loku ringanyetiweke . 
Sweswi eka xiyenge xa swa vanhu . 
Sweswi hi ya eka phenxeni . 
Sweswi hi na swin'wana swo swi sungula . 
Sweswi hi hava nchumu . 
Sweswi hi na mavonelo lamantshwa . 
Sweswi hi na nkarhi lowu . 
Sweswi hi lava swo swi sungula swintshwa . 
Sweswi hi vona mbuyelo . 
Sweswi hi ri yini hi goza ? 
Sweswi , mhaka ya vuthori . 
Sweswi , namuntlha a swikoteki . 
Sweswi , hi fanele ku yima . 
Matimba ya nyutliliya a ya tisi xintshunxo . 
Matimba ya nutliliya a ya hlayisekangi . 
Swi le rivaleni , demokhirasi a yi hetisekangi . 
Swi le rivaleni , xa nonoka . 
Swi le rivaleni , sweleswo swi ta va swi nga enelangi . 
Swi le rivaleni , hi amukela memorandamu . 
Swi le rivaleni , mpfumaleko i wukulu . 
Swi le rivaleni , ku na swiphiqonyana . 
Swi le rivaleni , ku fanele ku va na ntirhisano . 
Swi le rivaleni , hi nge languteli nchumu . 
Swi le rivaleni , hi avelana vonelo rolero . 
Swe le rivaleni , a wu hembi . 
Kunene , ndzi tisola eka leswi . 
Kunene , xi herisiwile . 
Kunene a xi tano . 
Kunene , swi kaneriwile . 
Kunene a swi nga ta va tano . 
Kunene , swoleswo swi fanele ku humelela . 
Kunene , ku na swihoxo . 
Kunene , nkarhi wun'wana swi kona . 
Kunene a swi tano . 
Kunene va le l ku vulavuleni . 
Kunene va nga pfuna . 
Kunene a va tano . 
Kunene leswi swa pfumeleriwa . 
Kunene a hi tano . 
Kunene ha vilela . 
Kunene ha swi lava swoleswo . 
Kunene ha swi lava leswi . 
Kunene hi lava mhaka yo vuyerisa . 
Kunene a wu nge vi tano . 
Kunene , a xi tano . 
Kunene , ku na swiphiqo . 
Kunene , leswi swi hoxekile . 
Kunene , hi kanerisanile hi swilo hinkwaswo . 
Eka sweswo ndzi na ntiyiso . 
Eka sweswo ndza kholwa . 
Mayelana na ntshamiseko wa mafambiselo . 
Eka timhata ta xibalo , ku nyika xikombiso . 
Eka swoleswo hi twananile . 
Hi tlhelo rin'wana , gasi . 
Hikokwalaho ka leswi ndzi tihumesile . 
Eka leswi ha swi twisisa . 
Ndzi n'wi khensa nakambe . 
Nakambe a ku humelelangi nchumu . 
Xin'wana i mayelana na mpimo wa ku cincisana ka timali . 
Xikombiso xin'wana i pholisi ya maxelo . 
Mhaka yin'we yo hetelela hi swa vunavetisi . 
Munhu u fanele ku va na nkhulukelano . 
Rin'wana i tiko ra vutumbuluki . 
Xin'wana i maendlelo yo nyika mpfumelelo . 
Xin'wana xa leswi i ku nyika switifikheti . 
Nsinya wun'we wa ha pfulekile . 
Xin'wana i mayelana na pholisi ya swa matiko mambe . 
Nchumu wun'we hi nkarhi . 
Nchumu wun'we wu tiyile . 
Hambiswiritano , nchumu wun'we wu na nkoka . 
Vhoti yin'we hi nkarhi . 
Xin'wana a xi hi ta timfanelo ta ximunhu . 
Lembe rin'we se ri hundzile . 
Xin'we : nkarhi wo tlakusiwa . 
Ku kayivela ntsena mhaka yo tisungulela swilo . 
Kumbe xi na xikongomelo xo endla tano ? 
Kumbe ku teka mhaka yo sungula leswintshwa kumbe ya ndzavisiso . 
Vugevenga byo kunguhatiwa bya hi khumba hinkwerhu . 
Swiengetelo swin'wana a swi nge amukeriwi . 
Matiko man'wana ya endla swoleswo . 
Matiko man'wana ya hakeriwile . 
Hambiswiritano , ku laveka magoza man'wana . 
Van'wana va vulavurile hi leswi . 
Handle ka sweswo a xi nge hanyi . 
Handle ka sweswo ku ta va na swiphiqo . 
Handle ka sweswo a hi nga yi helo . 
Loko swi nga ri tano , ndzi chava leswaku swi ta nyanya . 
Loko swi nga ri tano , xi ta biha . 
Handle ka sweswo , xiviko xa amukeleka . 
Loko swi nga ri tano , ku fanele ku va na mbuyelo . 
Loko swi nga ri tano , ku hava lexi hi nga ta xi fikelela . 
Goza ra hina hi fanele ku twisiseka . 
Ndlela ya hina yo tihlanganisa hi yona na vanhu yi fanele ku twisiseka . 
Ndlela ya hina yo tihlanganisa hi yona na vanhu yi fanele ku va leyi hambaneke . 
Ku tikarhata ka hina ku biwile hi makatla . 
Vaaki va hina a ve nge swi twisisi swoleswo . 
Ku hlangana ka hina na van'wana ku humelerile . 
Swikoxo swa hina swi le rivaleni . 
Sisiteme ya hina ya dyondzo yi hambanile . 
Swakudya swa hina swi fanele ku va leswi hlayisekeke . 
Vumundzuku bya hina byi lawuriwa hi xona . 
Ntlawa wa hina wu seketela ndlela yoleyo yo tihlanganisa na van'wana . 
Hikokwalaho , ntlawa wa hina wu vhotile hi ku kanetana na swona . 
Ntlawa wa hina wu ta seketela leswi . 
Ntlawa wa hina wu ta ku seketela . 
Hikokwalaho , ntlawa wa hina wu ta tihumesa . 
Ku hoxa xandla ka hina ka ha laveka . 
Ntirho wa hina i ku nghenelela . 
Ku tirha swin'we ka hina ku fanele ku ya emahlweni . 
Xintshunxo xa hina lexi hi xi tekeke swin'we xi endla swoleswo . 
Hungu ra hina ri fanele ku twisiseka . 
Xikongomelo xa hina xi nga fikeleleka . 
Xikongomelo xa hina i nhlayiseko wa swakudya . 
Swikongomelo swa hina swa fana . 
Mavonelo ya hina a ya si cinca . 
Xiyimo xa hina xi le rivaleni swinene . 
Swiyimo swa hina swi le rivaleni swinene . 
Swiyimo swa hina swi le rivaleni swinene . 
Xiringanyeto xa hina i ku tinyekela . 
Swiringanyeto swa hina a swi ri leswi landzelaka . 
Xintshuxo xa hina xi koxa leswi . 
Angulo wa hina wa twisiseka . 
Qhinga ra hina ra ha yimise swoleswo . 
Nseketelo wa hina wu le rivaleni . 
Ntirho wa hina hi kona wu sungulaka . 
Mitirho ya hina hi leyi landzelaka . 
Hi na n'wina emiehleketweni . 
Ha ku tlangerisa . 
Pakistan i tiko ro tano . 
Ndzimana ya 4 ya twisiseka swinene . 
Vatswari na vona va fanele ku tinghenisa . 
Palamende yi pfumelelanile na swikongomelo leswi . 
Palemende yi amukerile xiboho . 
Palemende a yi tshama yi seketela leswi mikarhi hinkwayo . 
Palamende yi hetile ajenda ya yona . 
Palamende yi hetile ajenda . 
Palamende yi endlile ntirho wa yona . 
Palamende yi endlile swiringanyeto swa yona . 
Palamende yi hlamuserile xiyimo xa yona . 
Palamende ya vilerisiwa hi leswi . 
Palamende a yi tivisiwangi hi xitalo . 
Palamende yi yima na wena . 
Palamende yi vula ntiyiso hi leswi . 
Palamende yi fanele ku teka xiave swinene . 
Palamende yi fanele ku teka swiboho swa nkoka . 
Palamende yi fanele ku teka xiave . 
Palamende yi na vonelo ro hambana . 
Palamende yi lava ku kongoma emahlweni . 
Vulawuri bya Palamende byi fanele ku tiyisiwa . 
Ku rhula i mhaka ya nkoka . 
Ku tisa ku rhula ku tshama ku ri mhakankulu . 
Vanhu va nga amukela swoleswo . 
Vanhu a va fanelangi ku xupuriwa . 
Kumbexana a ndzi sayinangi . 
Kumbexana a nga le ku yingiseleni . 
Kumbexana eka tin'hweti ta mune leti taka . 
Kumbexana vanhu van'wana va lava swoleswo . 
Kumbexana swoleswo swi nga tekeriwa enhlokweni . 
Kumbexana swoleswo swi ta tsakeriwa . 
Kumbexana mhaka ya nkoka swinene . 
Kumbexana ku na ku hlangana . 
Kumbexana leswi swi nga engeteriwa . 
Kumbexana leswi swi nga cincacinciwa . 
Kumbexana lowu hi wona nkarhi luwani . 
Kumbexana hi fanele ku lavisisa . 
Xihundla xa munhu xi fanele ku sirheleriwa . 
Mina hi vumina ndzi tiyisa voko . 
Mina hi vumina ku hava lexi ndzi nga xi endlaka . 
Ku langutela ko kwetsima a ku enelengi . 
Ku kunguhata swi koxa nkarhi na switirhisiwa . 
Ndzi kombela u tekela swoleswo enhlokweni . 
Ndzi kombela u tekela leswi enhlokweni . 
Ndzi kombela u tekela mhaka leyi enhlokweni . 
Ndza kombela xi engeteriwa . 
Ndzi kombela xi lulamisiwa . 
Ndzi kombela u nga va khomisi tingana . 
Ndzi kombela u nga swi endli . 
Ndzi kombela u ndzi twisisa kahle . 
Ndzi kombela u hi hlamusela leswi . 
Ndzi kombela u hi nyika nhlamulo . 
Ndzi kombela u hi nyika nhlamuselo . 
Ndzi kombela u tekela mhaka leyi enhlokweni 
Ndzi kombela u landzelela maendlelo . 
Ndzi kombela u landzelela milawu . 
Ndzi kombela leswaku leswi swi voniwa . 
Ndzi kombela u yingisela xivulwa exi . 
Ndzi kombela u tlhela u xi languta . 
Andzi kombela u tshama na xivutiso lexi . 
Ndzi kombela u tsundzuka na sweleswo . 
Ndzi kombela u vula swin'wana hi leswi . 
Ndzi kombela u tshama emhakeni . 
Ndzi kombela u seketela ku cincacinca loku ku endliweke hi nomu . 
Ndzi kombela u lemuka leswi . 
Ndzi kombela u tekela swoleswo enhlokweni . 
Ndzi kombela u tekela swoleswo enhlokweni . 
Ndzi kombela u tekela leswi enhlokweni . 
Ndzi kombela u ndzi byela hi vona . 
Ndzi kombela u hi byela ntiyiso . 
Ndzi kombela u ringeta ku twisisa swoleswo . 
Ndzi kombela u endla swin'wana hi xona . 
Pholisi yi fanele ku cinciwa . 
Goza ra xipolitiki ra laveka hi xihatla . 
Nhlohletelo wa xipolitiki wu laveka hi xihatla . 
Vulawuri bya xipolitiki byi na nkoka swinene . 
Ku sungula , ku sivela swa tipoliki . 
Hambiswiritano , leswi swi na nkoka . 
Hambiswiritano , a hi endli nchumu . 
Ku kula ka nhlayo ya vaaki i mhaka yin'wana . 
Portugal na yona yi teka xiave . 
Mbuyelo lowunene wu fanele ku fikeleriwa . 
Matimba ya hlamuseriwile ya twisiseka swinene . 
Mhaka yo tsakela yi ri yoxe a yi enelangi . 
Nsivelo wu antswela ndziriso . 
Nsivelo wu antswela ntshungulo . 
Swilavekonkulu swi fanele ku vekiwa . 
Xihundla i mfanelo wa nkoka . 
Mikateko yi nga ha tshikiwa kantsongontsongo . 
Hakanyingi a hi le ka mhaka yin'wana na yin'wana . 
Maendlelo ya ri woxe a ya enelangi . 
Maendlelo ya fanele hakunene ya olovisiwa . 
Goza ro yisa emahlweni ri se ri endliwile . 
Goza ro yisa emahlweni kunene ri endliwile . 
Ku fanele ku va na goza ro yisa emahlweni laha . 
Switshembiso swi fanele ku hetisisiwa . 
Hikokwalaho ku laveka goza ra xihatla . 
Nhlayiseko lowunene wu ta laveka . 
Nsirhilelo i xilaveko lexikulu . 
Nsirhelelo a wu vangi mitirho . 
Ku avanyisa emahlweni ka vanhu a swi laveki . 
Ku tshemba ka vanhu ku onhiwile . 
Swi herise . 
Swivutiso swi se swi vutisiwile . 
Swivutiso hi xiviko lexinene . 
Swo tala swinene swi humelerile . 
Swi le rivaleni , I ndzi swi eheleketi . 
Kahlekahle , hi leswi hambaneke na swona . 
Kahlekahle , ku tlhelela endzhaku . 
Mimpimo yi ri yoxe a yi enelangi . 
Xihlawuhlawu xa muvula na ku venga vahlapfa swi le ku hangalekeni . 
Xihlawuhlawu xa muvula i mhaka leyi bohaneke . 
Ku vurile swofamba swa le xipororweni . 
Rajoelina wa ha fuma . 
Ematshan'weni ya sweswo , leswi hambaneke na swona . 
Ematshan'weni ya sweswo , hi fanele ku fika emakumu . 
Goza ra ntiyiso ro yisa emahlweni ri endliwile . 
Ku kombisiwile hi ta nkoka . 
Ku pfuxeta a hi xintshunxo . 
Ntirhisano wa swifundza wu tiyisisiwile . 
Swiphiqo swa xifundza swi nga ahluleka . 
Swa sorisa , a swi humelelangi . 
Mikanerisano ya nkarhi na nkarhi yi karhi ya endliwa . 
Swinawana swi ri swoxe a swi enelangi . 
Ntshunxeko wa vukhongeri wu vuriwile . 
Ku laveka goza ro ololoxa . 
Ntshikelelo wu ri woxe a wu enelangi . 
Ndzavisiso wu ri woxe a wu enelangi . 
Ndzavisiso hi yn'wana mhaka ya nkoka . 
Ndzavisiso wu endliwa hi vanhu . 
Mhaka yo tshamisisiwa kun'wana nakambe yi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Goza ro tiya ra laveka sweswi . 
Vutihlamuleri - Ndzi tshikilela leswi . 
Ku aka hi vuntshwa a swi fanelangi ku siveriwa . 
Hlayisa mfanelo wa ku va na xihundla . 
Sweswisweswi , hi le ku yingiselani . 
Russia yi fanele ku amukela swoleswo . 
Russia i muakelani wa nkoka . 
Russia ko va tiko rin'we ntsena . 
Russia a hi mutshikileri . 
I mhaka yo biha eka hina hinkwerhu . 
Swo biha , a yi tirhangi . 
Swakudya leswi hlayisekeke swi fanele ku tumbuluxiwa . 
Nhlayiseko wu fanele ku kamberiwa . 
Nhlayiseko i wa nkoka swinene . 
Nhlayiseko i wa nkoka swinene . 
Swikolo na swona , swi le ku tikeriweni . 
Xa vumbirhi , ku pfumaleka ka vuxokoxoko . 
Xa vumbirhi , ku fikelela nhlayiseko wa swa rihanyu . 
Xa vumbirhi , ku fikelela tikontiraka ta mani na mani . 
Xa vumbirhi , xi fanele ku kongoma . 
Xa vumbirhi , ku pfuxeta miako . 
Xa vumbirhi , mbangu na ku kula . 
Xa vumbirhi , mphakelo wa mali swa vutherorisi . 
Xa vumbirhi , nkoka wa swo famba . 
Xa vumbirhi , makete wu cincile . 
Xa vumbirhi , pulani ya le Xikarhi ya mphakelo . 
Xa vumbirhi , nkoka wa mpfuno . 
Xa vumbirhi , ku na pholisi ya ta maxelo . 
Xa vumbirhi , ku na pholisi ya swa vanhu . 
Xa vumbirhi , ku na ndlela yo tihlanganisa na van'wana . 
Xa vumbirhi , ku fanele ku va na teka xiave . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku tisa swo hambanahambana . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku papalata mhaka yo hangalasa . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku tiyisa voko . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku lwisana na ku makanyeka . 
Xa vumbirhi , hi lava mhaka ya ku pfuleka swinene . 
Xa vumbirhi , mphakelo wa ntirho . 
Xa vumbirhi , mhaka ya ku lebula . 
Mhaka ya vusirheleli yi ri yoxe a yi enelangi . 
Ndzhati yi nga va yi ri kule . 
Swihoxo leswikulu swi nga va swi endliwile . 
Ku hluvukisa mhaka ya matshamelo swi fanele ku yimisiwa . 
Swilo swo tala leswi sunguriweke swi simekiwile . 
Vanhu vo tala va dlayiwile . 
Vanhu vo tala va lava ku vulavula . 
Hambiswiritano , xana hi nga swi fikelela leswi ? 
Ha titwela hina hinkwerhu . 
Ha mi twela n'wina hinkwenu . 
Sharon u se u swi vurile leswi . 
U tshama a ri karhi a ri na nkarhi . 
A nge swi koti ku va laha namuntlha . 
U arile ku endla tano . 
U tirhe kahle . 
U vile na ku humelela lokukulu . 
U vula ntiyiso eka sweswo . 
Kahlekahle , u vula ntiyiso . 
Xana ndzi fanele ku va tshemba ke ? 
Xana swoleswo swi fanele ku va xintshunxo ke ? 
Xana ku fanele ku va na nhlengeletano ke ? 
Xana va fanele ku endla swo fana swona ke ? 
Xana a hi fanele ku va hi endle swo hundza swoleswo ke ? 
Ku antswa loku vonakaka , ndzi nga vula tano . 
Ku olovisa i ndlela yo yisa emahlweni . 
Ku olovisa hi koxe a ku ringanelangi . 
Kusukela nkarhi wolowo swilo swi cincile . 
Kusukela nkarhi wolowo , a ku si humelela nchumu . 
Sayizi yi na nkoka eka mhaka leyi . 
Slovenia ko va xikombiso ntsena . 
Swikhiro swa kahle swi boxiwile . 
Kutani ndzi na xiphiqo . 
Kutani ndzi xi sayinile . 
Kutani ndzi lava ku famba . 
Kutani ndzi seketela xiviko . 
Kutani ndzi amukela ntwanano . 
Kutani ndzi amukela ku yirisiwa . 
Kutani ndzi amukela minongonoko leyi . 
Kutani ndzi amukela xintshunxo lexi . 
Kutani ndzi ta komisa . 
Kutani rito ro lemuxa . 
Kutani hi swi endlile swoleswo ke ? 
Ku fika sweswi , hinkwaswo swa twisiseka . 
Ku fika sweswi , komiti ya pfumela . 
Kutani vana na matiko lama ngheniseke swikombelo . 
Kutani i mayelana na ku tirhisa . 
Kutani hinkwaswo u thyaka . 
Kutani xa xiyisisiwa swinene . 
Kutani a hi ku aka hi vuntshwa . 
Kutani xi le kusuhi . 
Kutani a hi endleni hilaha swi faneleke . 
Kutani a hi tirheni hi vutihlamuleri . 
Kutani a hi oloveni . 
Kutani a hi yimeni kwala . 
Ku na vanhu vo tala lava kombisaka ku vilela . 
A xi khensa swinene . 
I swo tala eka pholisi ya le ndzeni . 
I swo tala eka nchumu wolowo . 
I swo tala eka switiviso . 
I swo tala eka vuxokoxoko bya le ndzhaku . 
I swo tala eka mbuyelo . 
I swo tala eka vundzeni . 
I swo tala eka ndzulamiso . 
I swo tala eka swa nkoka . 
I swo tala eka fomo . 
I swo tala eka leswi hundzeke . 
I swo tala eka maendlelo . 
I swo tala eka leswinene . 
Swi tele ngopfu eka nkoka . 
Swo tala swa tisamiti . 
Swo tala swa thiyori . 
Swo tala swa xiphemu lexi . 
Swo tala swi vuriwile . 
Swo tala swa tiveka swinene . 
Hikokwalaho tanihilaha swi languteriwaka hakona ndza xi seketela . 
Hikokwalaho nakambe kan'we , ndza khensa swinene . 
Hikokwalaho ndzi kombela u sungula matshalatshala hambi u nga komberiwangi . 
Hikokwalaho xin'wana xi endliwile . 
Hikokwalaho tekela enhlokweni xexo ! 
Hikokwalaho ndza khensa swinene . 
Hikokwalaho xexo xi nyanyile . 
Hikokwalaho xexo i xivutiso xa mina . 
Hikokwalaho xexo i xiyimo xin'we . 
Hikokwalaho mali yi kona . 
Hikokwalaho mixungeto yi tsongaharile . 
Hikokwalaho xikombamikarhi xi pfumelelaniwile . 
Hikokwalaho ku hava switiyisiso . 
Ndzi ta hlamula eka xivutiso lexi hi swiphemu swimbirhi . 
Ndzi ta vula swo talanyana mayelana na swiringanyeto leswi . 
Ndzi ta vula swo tala mayelana na lexi ku nga ri kahle . 
Ndzi ta tiyisisa leswaku xa endliwa . 
Ndzi ta vulavula hi ku komisa mayelana na xin'wana na xin'wana xa swiviko leswi . 
Ndzi ta sungula hi timhaka ta ikhonomi na timali . 
Ndzi ta sungula hi vuxokoxoko bya vaxavi . 
Ndzi ta tihumesa hikokwalaho eka ku vhota ehenhla ka xiboho lexi xa mafundza . 
Ndzi ta nghena hikokwalaho eka mhakankulu . 
Ndzi ta pimela hikokwalaho eka timhaka ti nga ri tingani . 
Ndzi ta vhota hikokwalaho ndzi seketela kungu leri . 
Ndzi ta ringeta ku xi landzelerisa , tanihilaha xi komberiweke hakona . 
Ndzi ta ringeta ku endla lowu wu va mbulavulo wo olova . 
Ndzi ta ringeta ku angula eka swin'wana swa swona . 
Ndzi ta ringeta ku angula timhaka ta mbhurisano letinharhu . 
Ndzi ta tsala kun'wana , hambiswiritano , mavonelo ya wena . 
Ndzi ta vula , loko ndzi nga endla tano , vuxokoxoko byuin'we ntsena . 
Ndzi ta tekela enhlokweni , hakunene , vonelo ra wena . 
A ndzi nga vhoti , hikokwalaho , ehenhla ka xiboho lexi xa mafundza . 
Ndzi navelela havumbirhi bya vona mikateko leyinene . 
Ndzi navela ingaku holobye wa timali a nga tekela enhlokweni lexi . 
Ndzi n'wi navelela ku humelela hinkwako eka vumundzuku na byona . 
Ndzi navela leswaku swi nghenisiwa eka rhekodo . 
Ndzi navela ku va rhekodo yi cinciwa , loko swi koteka . 
Ndzi navela ku ololoxa mhaka ya swa swinawanawana . 
Ndzi navela ku vutisa xivutiso mayelana na ajenda . 
Ndzi navela ku kota ku endla vufananisi ku ya hi leswi swi nga xiswona . 
Ndzi navela ku vula vonelo ehenhla ka timhaka timbirhi kumbe tinharhu . 
Ndzi navela ku kaneta lexi hi marito yo tika swinene . 
Ndzi navela ku kombisa nseketelo wa leswi swivulavuri swin'wana swi swi vuleke . 
Ndzi navela ku paluxa ku khensa ka mina ka xiviri lexikulu eka sweswo . 
Ndzi navela ku ku nyika xikombiso xin'we ntsena xa lexi . 
Ndzi navela ku kombisa timhaka timbirhi tin'wana ta nkoka swinene . 
Ndzi navela ku vula mavonelo ya ntlhanu eka njhekajekisano . 
Ndzi navela ku endla ku cinca kun'we ntsena ka nomo mundzuku . 
Ndzi navela ku endla sweswo swi va erivaleni eka wena . 
Ndzi navela ku vula swivilelo swimbirhi swa mina n'wini . 
Ndzi navela ku vula swilo swinharhu eka mhaka leyi . 
Ndzi navela ku khensa munhu un'wana na un'wana loyi a khumbekaka eka endlelo leri . 
Ndzi navela ku khensa vaviki eka vutinyikiteri bya vona . 
Ndzi ku navelela ku humelela hinkwako ka theme ya vuphuresidente . 
Ndzi ku navelela ku humelela hinkwako ka endlelo ro tiyisisa . 
Ndzi ku navelela hinkwaswo leswinene swa vumundzuku . 
Ndzi ku navelela ku kumelela hinkwako eka ku kuma swintshunxo leswi fambaka hi sisiteme . 
Ndzi ku navelela leswinene eka vuphuresidente lebyi famabaka kahle swinene . 
Ndza navela ku tiva ku i ncini lexi vaaki va xi twisisaka hi xona . 
Ndza navela ku tiva ku i ncini xi nga kona hi ntiyiso ku xi tlangela . 
Ndza navela ku tiva laha lexi xi nga ta hi yisa kona . 
Ndza navela ku tiva loko xi ta endla tano nakambe mundzuku . 
Ndza navela ku tiva ku hikwalaho ka yini hi nga fanelangi ku va na swo fana . 
Ndzi tirhile ehenhla ka mhaka leyi tanihi muviki wo pfuneta . 
A ndzi ta ku tsundzuxa ku nyika lexi miehleketo yo karhi . 
A ndzi ta tlhela ndzi xi tsakela ku tshama xi ri hi ndlela yaleyo . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku tlhandlekela leswi xiyaxiyiweke hi mina n'wini . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku basisa vonelo leri twisisiweke hi ndlela leyi hoxekeke . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku tshikelela mhaka yo hetelela . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela tshikelela xiphemu xa matimu . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku hetelela ehenhla ka miehleketo yin'we . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula xibumabumelo xin'we xa nkoka . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula mhaka yin'we yin'wana . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vula moya wo chavisana . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku vulavula mayelana na tindlopfu . 
A ndzi ta tlhela ndzi tsakela ku khensa vatirhikulobye va mina hinkwavo . 
A ndzi ta kombela eka mifumo yin'wana ku endla tano . 
A ndzi ta kombela munhu un'wana na un'wana ku tekela enhlokweni xexo . 
A ndzi ta vutisa loko ku cinca loku ku nga amukeriwa . 
A ndzi ta kombela leswaku hi vhotela lexi sweswi . 
A ndzi ta ku kombela u hlamula xivutiso xa mina . 
A ndzi ta ku kombela hi ndlela leyi tshembekaka ku langutisisa xihlawuriwa lexi . 
A ndzi ta ku kombela ku hlamula xivutiso lexi nakambe . 
A ndzi ta ku kombela ku tekela leswi enhlokweni . 
A ndzi ta ku kombela ku kongomisa miehleketo eka lexi . 
A ndzi ta ku kombela ku vulavula hi mbilu ku ringana minete . 
A ndzi ta ku kombela ku hundzisela emahlweni matitwelo lama . 
A ndzi ta ku kombela ku kambisisa ehenhla data leyi . 
A ndzi ta ku kombela ku tirhana na xiphiqo lexi hi amtimba . 
A ndzi ta ku kombela ku amukela mavonelo lama nga vaka na nhhlohlotelo eka mikarhi leyi taka . 
A ndzi ta ku kombela ku , ndza kombela , ku kambisisa nxaxamelo lowu . 
A ndzi ta tsaka loko xexo a xo endleka . 
A ndzi ta tsaka ku twa swo tala mayelana na lexi . 
A ndzi ta khensa mavonelo eka swiringanyeto leswi . 
A ndzi ta khensa loko a nga hlamula lexi . 
A ndzi ta khensa loko u nga hlamula kwatsa . 
A ndzi ta khensa loko u nga hlamusela lexi xi va erivaleni . 
A ndzi ta khensa loko u endla xexo xi lulamisiwa . 
A ndzi ta tsaka ku kanela xexo hi vuenti . 
A ndzi ta tsaka ku amukela leswaku ndzi hoxile eka lexi . 
A ndzi ta seketela ku endla tano . 
A ndzi ta tsakela mavonelo ya wena eka xexo . 
A ndzi ta khensa ku endlela loko u swi kota . 
A ndzi ta hlamala loko lexi a xi ri tano . 
A ndzi ta rhamba nhluvukiso wo engetela eka nkarhi lowu taka . 
A ndzi ta kombela hi endla swilo hi ndlela yo fanana sweswi . 
A ndzi ta vula leswaku leswi swi nga xiswona swi hambanile swinene . 
A ndzi ta tsakela hi ku hetelela ku paluxa swilangutisisiwa swi nga ri swingani . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa mhaka yo sungula . 
A ndzi ta tsakela ku sungula ku vula leswi xiyaxiyiweke leswi landzelaka . 
A ndzi ta va ndzi tsakerile ku vona xexo xi kambisisiwa laha . 
A ndzi ta va ndzi tsakerile endlelo leri ku kombisa swinene ku tiyimisela ku humelela swinene laha . 
A ndzi ta sindzisa leswaku xi lava ntsena hiseko wa tipolitiki . 
A ndzi ta sindzisa leswaku mbuyelo a wu ri erivaleni swinene . 
A ndzi ta va kombela ku kambisisa ehenhla ka lexi . 
A ndzi ta kombela wena ku vula vonelo eka xexo . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku kombisa hi ku komisa masungulo . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku paluxa swinharhu madyambu lawa . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku vula vonelo rin'we ro hetelela . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku vula mhaka yin'we yin'wana . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku swiphemu swimbirhi swo tlhandlekela . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku veka swivutiso swimbirhi swo kongoma . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku tsundzuxa vanhu hi xexo . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku angula hi ku hatlisa eka xexo . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku landzelerisa timhaka timbirhi . 
A ndzi ta tsakela nhlamulo leyi nga erivaleni eka mhaka leyi . 
A ndzi ta tsakela vhoti ya nxaxamelo wa mavito ehenhla ka lexi mundzuku . 
A ndzi ta tsakela nkongomiso wa miehleketo ku va wu kokeriwa eka mhaka leyi . 
A ndzi ta tsakela nhlamuselo leyi nga erivaleni ku suka eka wena ehenhla ka mhaka leyi . 
A ndzi ta tsakela munhu un'wana na u'wana ku vulavula mayelana na leswi swi nga xiswona . 
A ndzi ta tsakela ku va a tekela xexo enhlokweni . 
A ndzi ta tsakela ku va a hi nyika nhlamuselo yo karhi leyi nga erivaleni . 
A ndzi ta tsakela sweswi ku paluxa miehleketo yo karhi . 
A ndzi ta tsakela tinhlamulo to karhi leti nga erivaleni ehenhla ka timhaka leti . 
A ndzi ta tsakela ku xexo xi rhekodiwa na xona . 
A ndzi ta tsakela mavandla man'wana ya tikatsa eka lexi . 
A ndzi ta tsakela ku va muviki a angula ehenhla lexi . 
A ndzi ta tsakela ku va va xi hlamusela eka mina . 
A ndzi ta tsakela ku tlhandlekela vonelo ro koma , ra xithekiniki . 
A ndzi ta tsakela ku tlhandlekela miehleketo yi nga ri yingani laha . 
A ndzi ta tsakela ku tlhandlekela mavonelo mo engetela mambirhi . 
A ndzi ta tsakela ku tlhandlekela xilangutisisiwa eka lexi . 
A ndzi ta tsakela ku tlhandlekela rito ra mina eka ra yena . 
A ndzi ta tsakela ku tlhandlekela swin'wana eka timfanelo ta ximunhu . 
A ndzi ta tsakela ku ololoxa timhaka timbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa swivutiso swi nga ri swingani swo engetela . 
A ndzi ta tsakela ku n'wi vutisa swivutiso leswi landzelaka . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa ku i ncini swikongomelo leswi nga kona hakunene . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa leswi hi faneleke ku swi endla . 
A ndzi ta tsakela ku ku kombela ku langutisisa lexi hi vuntshwa . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa leswi swi nga swona . 
A ndzi ta tsakela ku ku tiyisisela nseketelo wa hina . 
A ndzi ta tsakela ku tshembeka eka mhaka leyi . 
A ndzi ta tsakela ku sungula hi mhaka leyinene . 
A ndzi ta tsakela ku kongomisa hi ku komisa eka ntlhanu wa timhaka . 
A ndzi ta tsakela ku humesa timhakankulu tinharhu . 
A ndzi ta tsakela ku ta eka mhaka yo hetelela . 
A ndzi ta tsakela ku vula vonelo ehenhla ka swilo swi nga ri swingani . 
A ndzi ta tsakela ku vula vonelo ehenhla ka xin'wana na xin'wana xa swona . 
A ndzi ta tsakela ku vula vonelo ehenhla ka swiphiqo swo hlayanyana swa nkoka . 
A ndzi ta tsakela ku vula vonelo ehenhla ka swileriso swa mafundza swimbirhi namuntlha . 
A ndzi ta tsakela ku kongomisa miehleketo eka swibumabumelo swin'wana swo karhi . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi mavonelo mambirhi man'wana . 
A ndzi ta tsakela ku tipimela eka timhaka timbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku va hoyozela eka ntirho wa vona . 
A ndzi ta tsakela ku tirhana na timhaka timbirhi laha . 
A ndzi ta tsakela ku endla xin'we kumbe lexin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela xiphemu xin'wana xa ku nghenelela . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela mhaka yin'we yo engetela yo hetelela . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela mhaka yaleyo na yona . 
A ndzi ta tsakela ku khutaza munhu un'wana na un'wana ku endla tano . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi ku vula timhaka timbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi xiphemu lexi endlekaka . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi miehleketo leyi landzelaka . 
A ndzi ta tsakela ku tiyisisa leswaku lexi xi le rivaleni . 
A ndzi ta tsakela ku paluxa ku khensa mina ka lexi . 
A ndzi ta tsakela ku heta hi lexi xiyaxiyiweke . 
A ndzi ta tsakela ku heta hi nkambisiso wa mina n'wini . 
A ndzi ta tsakela ku kongomisa miehleketo eka swibumabumelo swa mina ehenhla ka fole . 
A ndzi ta tsakela ku herisa ku hambana loku . 
A ndzi ta tsakela ku nyika swikombiso swimbirhi ntsena leswi swa ha ku vaka kona . 
A ndzi ta tsakela ku nghena eka xiphemu xin'we xin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku swi kambela hi ku hatlisa . 
A ndzi ta tsakela ku kuma nhlamulo eka lexi . 
A ndzi ta tsakela ku kuma tinhlayo to karhi ku suka eka vona . 
A ndzi ta tsakela ku endla leswi swi nghenisiwa eka rhekodo . 
A ndzi ta tsakela ku twa kumbexana swo tala swa xexo . 
A ndzi ta tsakela ku twa miehleketo ya wena eka xexo . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa timhaka ti nga ri tingani ta nkoka . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa timhaka to hlayanyana . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa kombisa mune wa swiphemu swa kona . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa xikombiso xin'we : nsirhelelo wa eneji . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa timhaka ta tsevu madyambu lama . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa tiayitheme tinharhu eka xona . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa timhaka tinharhu ku suka eka xona . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa swilo swimbirhi hi ku kongoma . 
A ndzi ta tsakela ku ku tivisa hi xilo xin'wana xo karhi . 
A ndzi ta tsakela ku tikatsa na vona eka xirhambo xexo . 
A ndzi ta tsakela ku nyika xivangelo lexi nga endla leswaku ndzi endla sweswo . 
A ndzi ta tsakela ku tiva mayelana na endlelo ra xiboho . 
A ndzi ta tsakela ku languta eka swo hlayanyana swa swona . 
A ndzi ta tsakela ku endla fenya ritsongo laha . 
A ndzi ta tsakela ku vula mhaka ya nkoka swinene . 
A ndzi ta tsakela ku vula xibumabumelo xin'we xin'wana xa masungulo . 
A ndzi ta tsakela ku endla vutiboheleri byebyo eka wena . 
A ndzi ta tsakela ku endla xikombelo xexo xa mafundza sweswi . 
A ndzi ta tsakela ku endla xikanganyiso lexikulu swonghasi xi tiveka . 
A ndzi ta tsakela ku vula swibumabumelo swinharhu swo koma swinene . 
A ndzi ta tsakela ku vula swi nga ri swingani swa swona . 
A ndzi ta tsakela ku vula ntsena tindhawu ti nga ri tingani . 
A ndzi ta tsakela ku vula swilo swinharhu hi ku kongoma . 
A ndzi ta tsakela ku vula timhaka timbirhi hi ku kongoma . 
A ndzi ta tsakela ku ku nyika xikombiso xa vutomi bya xiviri . 
A ndzi ta tsakela ku n'wi nyika vuhoyozeri bya mina bya malwandla . 
A ndzi ta tsakela ku pambula xiphemu xin'we xi ri xoxe . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa timhaka ti nga ri tingani . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa mune wa tona . 
A ndzi ta tsakela ku vula timhaka tin'wana tinharhu . 
A ndzi ta tsakela ku veka ntshikelelo wo karhi ehenhla ka xexo . 
A ndzi ta tsakela ku tshaha xikombiso xa chukela . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa xivutiso mayelana na ku akiwa ka swikepe . 
A ndzi ta tsakela ku vula mhaka yin'we yo kongoma swinene . 
A ndzi ta tsakela ku ku hlayela xivutiso xa mina . 
A ndzi ta tsakela ku ku tiyisisela hi vuntshwa mhaka leyi . 
A ndzi ta tsakela ku vula ku khensa ka mina eka xexo . 
A ndzi ta tsakela ku vuyelela xexo eka nkarhi wa sweswi . 
A ndzi ta tsakela ku vuyelela leswi ndzi swi vuleke eku sunguleni . 
A ndzi ta tsakela ku ku tsundzuxa hi xona nakambe . 
A ndzi ta tsakela ku ku tsundzuxa hi ntyiso lowu . 
A ndzi ta tsakela ku vuyela eka mhaka leyi vuriweke . 
A ndzi ta tsakela ku vuyela eka mvhilopo ya timali . 
A ndzi ta tsakela ku vuyela eka mavonelo mambirhi yo karhi . 
A ndzi ta tsakela ku vona endlelo ro hatlisisa ra swa nawu . 
A ndzi ta tsakela ku vona hilaha xexo xi paluxekaka kona . 
A ndzi ta tsakela ku vona lexi xi famba ku ya emahlweni swinene . 
A ndzi ta tsakela ku vona vuswikoti lebyi byi tirhisiwa . 
A ndzi ta tsakela ku hi vona hi tirha ehenhla ka xexo . 
A ndzi ta tsakela ku tsopola ntlhanu wa swona . 
A ndzi ta tsakela ku sungula hi mhaka ya tipolitiki . 
A ndzi ta tsakela ku komisa xiyimo hi ku komisa swinene . 
A ndzi ta tsakela ku ku byela xitori xo koma . 
A ndzi ta tsakela ku khensa munhu un'wana na un'wana eka ku hoxa ka vona xandla . 
A ndzi ta tsakela ku khensa munhu un'wana na un'wana eka njhekajekisano wa namuntlha . 
A ndzi ta tsakela ku n'wi khensa eka ku twisisa ka yena . 
A ndzi ta tsakela ku xi khensa eka xiviko xa xona . 
A ndzi ta tsakela ku khenasa vakaneli eka xexo . 
A ndzi ta tsakela ku va khensa hi malwandla eka lexi . 
A ndzi ta tsakela ku ku khensa eka xivandlanene lexi . 
A ndzi ta tsakela ku ku khensa eka nhlamulo ya wena . 
A ndzi ta tsakela ku khumba hi ku komisa eka ku cinca loku . 
A ndzi ta tsakela ku khumba ehenhla ka timhakankulu . 
A ndzi ta tsakela ku tsundzuxa ehenhla ka lexi hi ndlela leyi nga na ntshikelelo . 
A ndzi ta tsakela ku ku tsundzuxa hi matimba ehenhla ka lexi . 
A ndzi ta tsakela ku ku amukela eka galari . 
A ndzi ta tsakela ku hina hinkwerhu hi titwa hi ndlela leyi . 
A ndzi ta tsakela ku hi ya emahlweni na vhoti . 
A ndzi ta tsakela ku u languta switshuriwa leswi . 
A ndzi ta tsakela , ndza kombela , ku lulamisa timhaka leti vikiweke hi ndlela leyi hoxekeke . 
A ndzi ta tsakela , hikokwalaho , ku kuma nkambelo wa wena wa masungulo . 
A ndzi ta tsakela hambisiwiritano lexi hinkwaxo ku lavisisiwa . 
A ndzi nga ta tsakela ku thunya ntiyiso lowu sweswi . 
A ndzi nga ta ehleketa xexo ku va xi ri tano . 
A ndzi ta tsakela sweswi ku tlhandlekela swin'wana mayelana na leswi nga endzeni . 
A ndzi ta tsakela sweswi ku ololoxa mhaka ya nkoka . 
A ndzi ta tsakela sweswi ku ndlandlamuxa eka ku cinca loku . 
A ndzi ta tsakela sweswi ku swi vula hi ku komisa . 
A ndzi ta tsakela sweswi ku hundzulukela eka xiringanyeto xa mina . 
A ndzi ta tsakela sweswi ku hundzulukela eka xiviko . 
A ndzi ta koka nkongomiso wa miehleketo kan'we nakambe eka ntiyiso lowu . 
A ndzi ta kombisa leswaku i 1.29 p.m. 
A ndzi ta tsakela ku va ndzi kongoma hambi swinene laha . 
A ndzi ta tsakela ku vona lexi xi fikeleriwile hi 2012 . 
A ndzi ta vuyelela nkoka wa ku seketela swiringanyeto swo tano . 
A ndzi ta ku tsundzuxa leswaku tiphurojeke leti i malembenyingi. 
A ndzi ta vula ku swa fanela ku khomelela eka xona . 
A ndzi ta vula leswaku lexi i xiphiqo xa xithekiniki . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku kuma data yo tala ku hlengeletiwa . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku seketela . . .  . 
A ndzi ta khensa muviki eka xiringanyeto xa kahle . 
A ndzi ta kombela hikokwalaho leswaku vhoti ya yena yi herisiwa . 
A ndzi ta ku kombela hikokwalaho ku engetela vito ra mina . 
A ndzi ta ku kombela hikokwalaho ku cinca xitshuriwa lexi . 
A ndzi ta ku kombela hikokwalaho ku teka goza hilaha swi fanelaka hakona . 
A ndzi ta hambana hikokwalaho na ku yimisiwa nkarhinyana ka endlelo hinkwaro . 
A ndzi ta rhamba hikokwalaho nseketelo wo anama ku tlula hinkwayo lowu kotekaka . 
A ndzi ta tsakela hikokwalaho ku cinca tinhlayo letimbirhi . 
A ndzi ta tsakela hikokwalaho ku papaplata mbuyelelo wihi kumbe wihi lowu nga lavekiki . 
A ndzi ta susumeta hikokwalaho ku ariwa ka ku cinca loku . 
A ndzi ta bumabumela hikokwalaho leswaku u kaneta ku cinca loku . 
A ndzi ta ku susumeta hikokwalaho ku langutisisa hi vuntshwa ku cinca ka hina . 
A ndzi ta tshikelela nkoka wa tipolitiki wa xiringanyeto lexi . 
A ndzi ta n'wi susumeta ku endla tshalatshala ro tano . 
A ndzi ta ku susumeta ku ya emahlweni na n'wangulano lowu . 
A ndzi ta ku susumeta ku vhotela xileriso lexi xa mafundza . 
A ndzi ta tshemba swinene hi nga kota ku endla xexo . 
A ndzi ta tsakela swinene tinhlamulo eka swivutiso leswiya . 
A ndzi ta tsakela swinene ku seketela xiviko lexi . 
A ndzi ta amukela swinene ku hlamuseriwa yi va erivaleni mhaka leyi . 
A ndzi ta amukela xivandlanene ku kambela vumbhoni . 
A ndzi ta tsakela , hambiswiritano , ku hlamusela ti va erivaleni timhaka ti nga ri tingani . 
A ndzi ta tsakela , hambiswiritano , ku kongomisa eka leswi nga endzeni . 
A ndzi ta tsakela , hambiswiritano , ku swi veka eka mbangu . 
A ndzi ta tsakela , hambiswiritano , ku vula leswaku ku hava rivilo . 
A ndzi ta tsakela , hambiswiritano , hina ku tshikelela mhaka leyi . 
Ku kuma swilaveko ko va xiphemu xin'we ntsena xa xiphiqo lexi . 
Loko ndzi tsundzuka kahle , hi pfumelelane khumembirhi wa malembe . 
Loko ndzi tsundzuka kahle , xexo a xi si tshama xi endliwa . 
Loko ku ri na xilo xihi kumbe xihi , i xivangelo xa goza ra nhlanganelo . 
Loko xi nga endli , xiyimo xi nga ha va na madzolonga . 
Loko xi endla , kutani hi le ku tirhiseni ka xinawana lexi tirhisiwka ku hambana eka vanhu vo hambana . 
Loko yi ri ndlela , i ncini makumu ? 
Loko xi ta va tano , hi kombela mi hi byela . 
Loko xi ri na ku rhula , a ku nga ta va na xiphiqo . 
Loko a xi ri eka ntlawa wa mina , a hi ta xi endla . 
Loko a xi ri ntiyiso , a xi ta hlekisa hakunene . 
Loko swi laveka tano , va nga yirisiwa eka ku tlanga . 
Loko ku ri hava loyi a kanetaka , xexo hi lexi ndzi nga ta xi endla . 
Loko ku nga ri mali , kutani xi mayelana na yini ? 
Loko swi nga r itano , ndzi ta xi nghenisa eka vhoti . 
Loko swi nga ri tano , a ndzi nga ta khunguvanyeka hambi swi nga fanelangi na mina . 
Loko swi nga ri tano , kutani minongonoko a yi nga endliwi . 
Loko swi nga ri tano , hi ta ringanyeta hi mpimo lowutsongo milawu leyi bohaka . 
Loko swi nga ri tano , hi ta va hi ri ku lweni ka nyimpi leyi tekaka nkarhi wo leha ku hela . 
Loko mpfuno wa hina wu laveka , kutani hi kona . 
Loko swi koteka , swiletelo swi fanele ku hungutiwa hi nhlayo . 
Loko swi ri tano , ndzi va rhamba ku endla tano sweswi . 
Loko swi ri tano , kutani ndzi nga vhotela xinawana lexi . 
Loko swi ri tano , kutani ndzi ehleketa ku lexi a xi ta va xa xiyimo xa le henhla . 
Loko swi ri tano , ku ta va na hakelo yo tivikana yo engetela . 
Loko swi ri tano , hi lava kungu lerinene ra xona . 
Loko swi ri tano , hikwalaho ka yini u nga vuli tano swi va erivaleni ? 
Loko vanhu van'wana va khomisiwile tingana , ndza tisola . 
Loko xilo xin'wana xi hoxekile , xi fanele ku lulamisiwa . 
Loko xexo xi nga humeleli , xidemokirasi xi xandziwile . 
Loko xexo lxexo xi amukeleka kutani hi nga ya emahlweni . 
Loko xexo xi ri tano , a xi nga humeleli 
Loko xexo xi ri lexi va xi lavaka , kutani a va tshikiwe . 
Loko xexo a xi ri tano a ndzi ta va ndzi arile . 
Loko xexo a xi fanele ku humelela , a va ta vhota njhani ? 
Loko ku cinca loku ku amukeriwa , xexo xi ta endliwa . 
Loko hiseko wa tipolitiki wu ri kona , hi ta pfumela . 
Loko ku ri na makumentlhanu , sweswo swi ta va swi tele ngopfu . 
Loko ku ri na nyimpi , ku ta va ku ri mhangu . 
Loko va nga ri laha , ndzi nga va vitana . 
Loko va nga ri vona , kutani va endleni va tshunxiwa . 
Loko va ha ri kona , va fanele ku susiwa . 
Loko va ri vona , va fanele ku tengiseriwa xona . 
Loko va va ri vona , va ta voniwa tanihi tinghwazi . 
Loko lexi xi endliwa , a ku nga ta va na mpfuxeto . 
Loko lexi xi nga endliwi , hi xungeta ku hluleka swinene . 
Lexi xi nga ri tano , milawu yo tiya ya laveka . 
Loko hi teka goza sweswi , hi nga teka goza hi nkarhi . 
Loko hi fanele ku humelela , milawu yo tiya ya laveka . 
Loko hi nga kombisi nseketelano , lexi a xi nga ta tirha . 
Loko a hi endlile , a hi ta va hi antswa swinene ! 
Loko hi nga endli sweswo , hi ta lahlekeriwa . 
Loko hi nga va pfuni , i ncini xi nga ta humelela . 
Loko hi nga xi teki , van'wana va ta xi teka hakunene . 
Loko hi nga endli , kutani vaphikizi va hina vona va ta endla hakunene . 
Loko hi endla lexi , ha tiyisisa ku humelela . 
Loko hi endla lexi , na hina hi ta humelela . 
Loko hi endla , a xi nga humeleli hi mhangu . 
Loko hi hluleka eka xexo , kutani hi ta lahlekeriwa . 
Loko hi ri na xexo , kutani hi ta kuma mivuyelo . 
Loko hi tirhisana , hi ta tiya swinene . 
Loko hi nga swi koti , kutani hi nge swi koti ku teka vhoti leyi . 
Loko u ri na xona , a ndzi xi twisisi xivutiso xa wena . 
Loko u lava ku xi yisa ehenhla , endla tano . 
Loko u navela ku endla tano , wa swi tiva ku njhani . 
Nxaviselano lowu nga riki enawini i xihlohloteri xa nkoka eka mafumelo yo biha . 
Anakanya leswaku a va fanele ku endla lexi haxawa . 
Lava rhurhelaka laha tikweni , hikokwalaho , va yimela xipfuno xa makete wa vatirhi . 
Ndzurho ku suka eka matiko mambe eka matiko ya ka hina wu fanele ku simekiwa ehenhla ka swipimelo swa nawu . 
Magoza ya nkoka ya tekiwile hi ndlela yo fana . 
Miantswiso yi endliwile naswona swiyimo swa ku nghenisa vatirhi swi tlakukile . 
Miantswiso yi fanele ku endliwa hi nkarhi wo fana . 
Eka xidemokirasi , mihlawulo ya laveka swonghasi , kambe a yi enelangi . 
Eka xidemokirasi , i vanhu lava va tekaka xiboho . 
Hi ntiyiso wa xiviri , hambiswiritano , hi le ku endleni ka mfularhelo . 
Hi ntiyiso wa xiviri , swo fana swa tirha eka swisivelandzilo . 
Hi ku tlhandlekela a ndzi ta tsakela ku kombisa tisisiteme ta vuleteri . 
Hi ku tlhandlekela eka lexi ku na swiphiqo swimbirhi swo engetela . 
Hi ku tlhandlekela , xi hava nkucetelo eka ku tirhisa mpimo lowu faneleke wa eneji . 
Hi ku tlhandlekela , a hi xiyimo lexi amukelekaka hi ntolovelo . 
Hi ku tlhandlekela , swi na nkoka swonghasi ku tirhisa mpimo lowu faneleke wa eneji . 
Hi ku tlhandlekela , ku tirhaniwile na xona hi nkarhi lowu pimiweke . 
Hi ku tlhandlekela , ku na swilo swinharhu leswi lavekaka . 
Hi ku tlhandlekela , ku hava nseketelano exikarhi ka swifundza . 
Hi ku tlhandlekela , ku na mhaka ya nkunguhato wa ku tirhisiwa ka misava . 
Hi ku tlhandlekela , a ku ri nkongomiso wo hlawuleka eka swinawana . 
Hi ku tlhandlekela , va andlarile ku cinca loku khumbaka tinhlokomhaka to hambanahambana . 
Hi ku tlhandlekela , va ta sirheleriwa eka migingiriko leyi nga riki leyinene . 
Hi ku tlhandlekela , hi lava ku fuwisa mpfangano wa hina wa eneji . 
Hi vutshembeki hinkwabyo , a ndzi ta va ndzi nga endlangi tano . 
Hi ndlela yihi kumbe yihi ku ta va bindzu ra nkarhi wo leha . 
Hi ndlela yihi kumbe yihi , ndza tshemba hi hambukile . 
Hi ndlela yihi kumbe yihi , mina , eka xiphemu xa mina , ndzi lunghekile . 
Hi ndlela yihi kumbe yihi , mikanerisano se sweswi yi hetiwile . 
Hi ndlela yihi kumbe yihi , gondzo ro pfuxeta ri pfulekile . 
Hi ndlela yihi kumbe yihi , hi fanele ku seketela endlelo ra ku rhula . 
Hi ndlela yihi kumbe yihi , hi ta va hi seketela xiviko lexi . 
Hi ndlela yihi kumbe yihi , u nga tekela enhlokweni nseketelo wa hina . 
Hi ndlela yihi kumbe yihi , se u tirhisile timinete tinharhu . 
Hambi ku humelela yini kumbe yini , ndza tshemba lexi xi fanele ku lavisisiwa . 
Hambi ku humelela yini kumbe yini , a ndzi ta tlhandlekela swilangutisisiwa swimbirhi swo engetela . 
Hambi ku humelela yini kumbe yini , xexo i xiyimo xa ntlangu . 
Hambi ku humelela yini kumbe yini , mbuyelo wu le mavokweni ya hina . 
Hambi ku humelela yini kumbe yini , lexi i xiphiqo xa ririmi hi ndlela leyi nga erivaleni . 
Hambi ku humelela yini kumbe yini , a hi koti ku endla xilo xihi kumbe xihi . 
Hambi ku humelela yini kumbe yini , ku tihumesa a swi le ka ajenda . 
Eka swiyimo swa fana na leswi hi fanele ku kombisa mphakelo wa matimba . 
Hi ku hetelela , ndzi ta vula mhaka ya ku endla swilo erivaleni . 
Hi ku hetelela , ndzi andlarile ku cinca ko hlayanyana . 
Hi ku hetelela , ndzi fanele ku tsakela ku vula leswi xiyaxiyiweke swimbirhi . 
Hi ku hetelela , ndzi seketela swiringanyeto leswi nga eka xiviko . 
Hi ku hetelela , ndzi ehleketa ku lowu i mbuyelo wa kahle . 
Hi ku hetelela , ndzi amukela miatswiso leyi nga eka mitwanano . 
Hi ku hetelela , mo ndzi endla swibumabumelo swimbirhi swo engetela ntsena . 
Hi ku hetelela , hi hoyozela muviki ehenhla ka xiviko xa yena . 
Hi ku hetelela , hi avelana xivono lexi xi paluxiweke laha namuntlha . 
Hi ku famba ka nkarhi , swi ta ololoxiwa hikokwalaho . 
Hi leswi swi nga xiswona hi vulavula mayelana na swipimelo swo fana . 
Kahlekahle lexi xi vula ku tirhisa nsinya wa mphakelo wa matimba . 
Kahlekahle , xi ta ringeta ku endla leswi nga kotekiki . 
Kahlekahle , xiyimo a xi cincangi ku sukela nkarhi wolowo . 
Hi ntiyiso , kutani , ku cinca loku a ka ha laveki . 
Hi ntiyiso a ndzi ta tsakela ntsena ku hlamuseriwa swi va erivaleni eka xilo xin'wana . 
Hi ntiyiso swona hi ntumbuluko wa swona swa laveka swonghasi . 
Hi ntiyiso hi endlile swo tala swa swona . 
Hi ntiyiso hi lave ndzima leyikulu hilaha swi kotekaka hakona . 
Hi ntiyiso , ndzi ta ringeta ku hlamula . 
Hi ntiyiso , ndzi khomisiwa tingana hi ntiyiso hi xiviko lexi . 
Hi ntiyiso , ndzi nge anakanyi munhu wihi kumbe wihi ku vhota a hambana na xona . 
Hi ntiyiso , ndzhurho ku suka eka matiko mambe na vunkonta swa fambisana . 
Hi ntiyiso , eka tindhawu to karhi , swa kanetana hakunene . 
Hi ntiyiso , hi ku vona ka hina , va fanele ku va ehenhla hi xiyimo . 
Hi ntiyiso , xi le kusuhi na ku lahlekeriwa hi vutshemebeki bya xona . 
Hi ntiyiso , yi le ku veni mhaka yo tika swonghasi . 
Hi ntiyiso , a ku na nchumu lexi endliweke ku fikelela mbuyelo lowu kongomisiweke . 
Hi ntiyiso , ku nge vi na nxaviselano ku ri hava ntshembo . 
Hi ntiyiso , a va ehleketi sweswo hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Hi ntiyiso , lexi xo va xin'we ntsena xa swivangelo leswi . 
Hi ntiyiso , lexi xo va ntsena encenyeto lowu thatheriweke wa xidemokirasi . 
Hi ntiyiso , lebyi i vutihlamuleri bya vahumelerisi . 
Hi ntiyiso , nongonoko lowu wu simekiwe eka pholisi . 
Hi ntiyiso , a wu ta vula leswaku nkarhi wu na nkoka , hikokwalaho a wu fanelangi ku tlangisiwa . 
Hi ntiyiso , u angharherile timhaka hinkwato leta nkoka swinene . 
Eka mikarhi leyi taka xiyimo xi nga hambana swinene . 
Eka mikarhi leyi taka , xexo na xona xi ta koteka elwandle . 
Hi ku angarhela , lexi xi tlhela xi tirha eka matiko lama nga tala tiindasitiri . 
Hi swipimelo swa nawu , ndzi ehleketa ku mhaka leyi yi le rivaleni . 
Eka timhaka to tala i nxaviselano wa ndyangu hinkwawo . 
Ematikweni yo tala va kayivela swo tala swa nkoka . 
Ematikweni yo tala , xiyimo xa mphakelo wa swakudya xi antswile . 
Eka swiphemu swo tala , lowu i nkarhi wa matimu hi ntiyiso . 
Hi ku tokota ka mina , lowu i ntwanano wa rimba wa xiyimo xa le hansi 
Hi ku ahlula ka mina , xa tikomba a hi lexi xi nga hlawuriwaka . 
Hi ku vona ka mina eka tindhawu tin'wana hi hava . 
Hi ku vona ka mina i xikombelo eka hina . 
Hi ku vona ka mina xiviko lexi nga emahlweni ka hina i xa xiyimo xa le henhla . 
Hi ku vona ka mina lexi a xi enerisiwangi na xona . 
Hi ku vona ka mina lowu a wu ri modlolo wa ntirhisano . 
Hi ku vona ka mina , hi ku hetiseka mfularhelo wu tano . 
Hi ku vona ka mina , i mivuyelo leyi nga na nkoka . 
Hi ku vona ka mina , a xi fanele xi tshamile xi te tano . 
Hi ku vona ka mina , ku hava na xin'we xi endlekaka ku va tano . 
Hi ku vona ka mina , walowo i nkongomiso lowu lulameke hakunene . 
Hi ku vona ka mina , xexo hi lexi xa ha kayivelaka . 
Hi ku vona ka mina , xexo a xi fanele xi enerile . 
Hi ku vona ka mina , vuhambanisi bya dijitali se byi endlekile . 
Hi ku vona ka mina , ntirhisano lowukulu ku tlula hinkwayo lowu kotekaka wa laveka swonghasi . 
Hi ku vona ka mina , mfularhelo a wu ta va tano . 
Hi ku vona ka mina , endlelo leri ri lava ku pfuxetiwa . 
Hi ku vona ka mina , xivutiso lexi hoxekeke xi le ku vutisiweni . 
Hi ku vona ka mina , ku na ku kanakana ko tlula mpimo ka masungulo . 
Hi ku vona ka mina , swi fanele swi tsongahatiwa ehansi ka xona . 
Hi ku vona ka mina , lexi xi wela ntsena eka xiyimo xa rixaka . 
Hi ku vona ka mina , xiboho lexi xa ta ku nga ri khale . 
Hi ku vona ka mina , leswi i ku ndlandlamuxa vuswikoti ku tlula mpimo . 
Hi ku vona ka mina , leswi i ku hluleka ka xidemokirasi . 
Hi ku vona ka mina , loku i ku cinca ka mafambiselo ya mfumo swinene . 
Hi ku vona ka mina , lexi i xiphemu xa nkoka swinene . 
Hi ku vona ka mina , lexi xi fanele ku va lexi langutisisiwaka swinene . 
Hi ku vona ka mina , ha swi kota ku fikelela lexi . 
Hi ku vona ka mina , hi ya eka makumu mambirhi laha . 
Hi ku vona ka mina , hi tivisile swiphemu swo talanyana leswintshwa . 
Hi ku vona ka mina , hi humelerile eka ku endla lexi . 
Hi ku vona ka mina , hi fanele hi tiyisile thoni ya hina . 
Hi ku vona ka mina , ndzi komberile nhlamulo yo hlawuleka . 
Hi ku vona ka mina , ndzi ringanyetile miehleketo ya vutifumi . 
Hi ku vona ka mina i endlelo leri nga erivaleni hi vutalo . 
Hi ku vona ka mina ngopfungopfu i xiphiqo xa vaaki na ikhonomi . 
Hi ku vona ka mina xexo a xi nga amukeleiki na swona swa ha te tano . 
Hi ku vona ka mina swona i mhaka yo hlawuleka . 
Hi ku vona ka mina lexi xi na nkoka ku tlula mpimo hi ndlela leyi nga erivaleni . 
Hi ku vona ka mina leyi i nhlayo leyi nga ehansi ku tlula mpimo . 
Hi ku vona ka mina , xitiviso xa mafundza a xi ta va xi fanerile swinene . 
Hi ku vona ka mina , vakhandziyi hinkwavo va fanele ku va na timfanelo to ringana . 
Hi ku vona ka mina , swilo hinkwaswo swi vuriwile laha . 
Hi ku vona ka mina , xi yima hi ndlela leyin'wana . 
Hi ku vona ka mina , ku olovisiwa ka swipimelo swa mfumo swi ta ta loko ku vile na switandzhaku leswi nga amukelekiki . 
Hi ku vona ka mina , hakunene mfularhelo wa swona hi leswi swi nga xiswona . 
Hi ku vona ka mina , leyi i mhaka ya mkoka swinene . 
Hi ku vona ka mina , xexo a hi lexi xi lavekaka . 
Hi ku vona ka mina , sisiteme yo kolotisa a yi le ku tirhani . 
Hi ku vona ka mina , mhaka leyi ku tirhaniwile na yona . 
Hi ku vona ka mina , xintshunxo lexi hi xi lavaka i xa nkarhi wo leha . 
Hi ku vona ka mina , nkarhi wa vutikayiveti wu herile . 
Hi ku vona ka mina , mikarhi yo cinca yi lehile ku tlula mpimo . 
Hi ku vona ka mina , ku hava xo biha ku tlula nhlangano wo nyikela eka vapfumari . 
Hi ku vona ka mina , ku na xivangelo xo karhi xa ku langutela leswinene . 
Hi ku vona ka mina , ku cinca loku ku fanele hikokwalaho ku ariwa . 
Hi ku vona ka mina , nchavo lowu a wu na nhlamuselo leyi nerisaka . 
Hi ku vona ka mina , lexi xi vile ku hoxa ka yena lokukulu xandla ku tlula hinkwako . 
Hi ku vona ka mina , lexi xi rhumela hungu ro biha . 
Hi ku vona ka mina , lexi xi susa eka hungu . 
Hi ku vona ka mina , lexi xi ta va xihoxo xo tivikana . 
Hi ku vona ka mina , hi na swiphiqo swimbirhi hi mpimo lowutsongo . 
Hi ku vona ka mina , a ku ta va yini xiyimo xexo xa vanhu hinkwavo ? 
Hi xikongomelo xa lexi ku va xi humelela , vuvekisi bya laveka . 
Hi xikongomelo xa ku fikelela lexi , hi lava mpimanyeto . 
Hi xikongomelo xa ku endla lexi , hi lava ntirhisano wa matiko ya misava . 
Hi xikongomelo xa ku endla lexi , hi lava swinawana leswintshwa . 
Hi xikongomelo xa ku hunguta ku hambana exikarhi ka swifundza , hakunene . 
Eka tindhawu tin'wana , swilo swa hlwelanyana . 
Hi marito man'wana ku sirhelela vutshembeki bya pholisi leyi . 
Hi marito man'wana , xana hi nga langutela ku khatsa ndzima ? 
Hi marito man'wana , xi mayelana na ku tsema mafambiselo ya swinawanawana . 
Hi marito man'wana , xi tlhela xi va sisiteme yo hlasela . 
Hi marito man'wana , a xi ta khumba ntsena mavabyi ya swiharhi . 
Hi marito man'wana , mavhiki lama taka ya ta va na nkoka swonghasi . 
Hi marito man'wana , ku na ku amukela mbuyelo lowu nga tsakisiki eka leswi endliweke . 
Hi marito man'wana , ku hava nsektelano exikarhi ka hina 
Hi marito man'wana , ku na matitwelo lamatsongo swinene lama khumbekaka . 
Hi marito man'wana , swi vilerisa switsongo eka swa mbangu . 
Hi marito man'wana , va hluleke ku hlamula xivutiso . 
Hi marito man'wana , leswi i endlelo ra vukoloni leri nga eku endlekeni . 
Hi marito man'wana , hi vulavula mayelana na xidemokirasi xa dijitali . 
Hi marito man'wana , hi vekile xikongomelo xa hina . 
Hi marito man'wana , hi fanele ku pfumelelana mimpimo ya vanhu hinkwavo . 
Hi marito man'wana , hi fanele ku va na ' swo tala swa vaaki '  . 
Hi marito man'wana , xivutiso xa wena xi le ka ajenda . 
Hi ku vona ka hina hi mpimo lowutsongo wu fanele ku katsiwa . 
Hi ku vona ka hina havumbirhi bya tona i timhaka ta rixaka . 
Hi ku vona ka hina , malulamiselo lawa ya tirhile kahle swonghasi . 
Hi ku vona ka hina , leswi hi leswi swi nga exungetweni . 
Hi ku vona ka hina lowu i nkarhi wa ntshamiseko . 
Hi ku vona ka hina kungu leri a ri ta va ri antswile . 
Hi ku vona ka hina , ku na xivangelo xa kahle xa lexi . 
Hi ku kongoma ndzi le ku ehleketeni hi mayelana na swivutiso swa nkoka swimbirhi . 
Hi ku kongoma , hi lava mphalalo wa xihatla eka vahlapfa . 
Eku endleni , hambiswiritano , haswimbirhi va kayivela swilo swa nkoka . 
Eku endleni , hambiswiritano , nongonoko wu fanile hi ku nonoka ku tlula mpimo . 
Eku endleni , hakunene i mfularhelo ku nga ri leswi swi nga xiswona . 
Eku endleni , lexi xi ta pfumelela mfikelelo eka timakete . 
Eku endleni , lexi xi ta vula khomfernse leyintshwa exikarhi ka mifumo . 
Hi ku angarhela ndzi ngo pfumelelana ntsena na swiringanyeto leswi . 
Hi ku angarhela hi seketela swringanyeto swa muviki . 
Hi ku angarhela , lexi hakunene xi fanele ku amukeriwa . 
Hi ntiyiso , i nhlaselo wa matimba eka xidemokirasi . 
Hi ntiyiso , ku na xivandla lexitsongo swinene xa ku manyukuta . 
Eka malembe lama ha ku hundzaka , wu vile mfumo lowu lawuriwaka na ku sirheleriwa hi wun'wana wa ximanguvalawa . 
Hi mayelana na tizoni ta le tibuweni xi na nkoka swonghasi . 
Hi mayelana na leswi hi ringetaka ku swi fikelela . 
Hi mayelana na ku landzelela swinawana , hambiswiritano , ka ha ri na ku tsana . 
Eka xiyimo xa vumbirhi ku na mhaka ya nkoka ya ku thoriwa . 
Hi ku komisa , maendlelo mantshwa ya laveka . 
Hi ku komisa , ku na swo tala ku endliwa . 
Hi ku komisa , leyi hakunene i mhaka ya nomboro ya n'we . 
Hi ku endla tano hi lava ku fikelela mfambelano . 
Hi ku endla tano , ndzi navela ku tirhisa xigego . 
Hi ku endla tano , hi endla xitumbe na vona . 
Eka tindhawu tin'wana , hofisi ya phuresidente yi vile na ku humelela lokukulu . 
Eka timhaka tin'wana , nhlayo ya matiko yi tlakuka hi ndlela yo hlamarisa . 
Eka matiko man'wana , vusweti byi le ku tlakukeni nakambe . 
Eka tin'wana ta tindhawu leti , ndzima yo tivikana yi khatsiwile . 
Eka tisekitara tin'wana , vayimeri va vatirhi na vathori va fikelerile mitwanano . 
Hi ximun'wana , hi teka xitoko xa tipholisi ta ikhonomi . 
Hi ku landza vumundzuku , a hi vavhumbi . 
Eka mhaka yaleyo a ndzi nga veki xivutiso xa mina . 
Eka mhaka yaleyo hi ta endla tanihilaha u kombeleka hakona . 
Eka mhaka yaleyo , hi fanele ku gingiriteka ku nga ri ku debya . 
Eka mhaka yaleyo , hi xihi xi nga ta va na matimba ya lawula . 
Eka mbangu wolowo , ndzi navela ku vula swibumabumelo swinharhu . 
Eka mbangu wolowo , xiviko lexi xi na nkoka swinene hakunene . 
Eka mbangu wolowo , hi vula mhaka ya mphakelo wa matimba 
Eka rimba rero , tanihi muviki , ndzi seketela ku cinca loku . 
Eka mhaka yaleyo , ndza tshemba ku olovisiwa ka swipimelo swa mfumo swi fambile kahle . 
Eka mhaka yaleyo , hi khomiwa hi tingana eka mbuyelo lowu . 
Eka mhaka yaleyo , a hi seketeli xiringanyeto lexi . 
Eka mhaka yaleyo , hi fikelerile swo tala hakunene . 
Eka mhaka yaleyo , hi endlile ntirho wa kahle . 
Eka mhaka yaleyo , hi vuyeriwile hi vutihlamuleri lebyintshwa . 
Eka mongo wolowo , hi le ku endleni hi ndlela leyi tikombaka yi ta tswala mihandzu . 
Hi ndlela yaleyo hi ta aka ku rhula ka ntiyiso . 
Hi ndlela yaleyo , misava yo antswa yi nga vumbiwa . 
Eka mhaka ya tibanana , swa tikomba hakunene . 
Eka mhaka ya tiko ra ka hina , xi hi kambirhi . 
Eka matiko lama ya ha hluvukaka xiyimo xa nyanya . 
Eka misava leya ha hluvukaka , switandzhaku swi nyanya swinene . 
Eku heteleleni , hinkwerhu hi swirho swa mitlawa leyitsongo . 
Eku heteleleni , i mani a nga ta langutela yini ? 
Eka xiyimo xo sungula ku hava ku nyika ka timali ko ringanelo . 
Eka xiyimo xo sungula , hi fanele ku yimisa nkarhinyana mphalalo . 
Eka mhaka leyi vuriweke ra vumbirhi , hambiswiritano , swilawuri swi fanele ku tiyisiwa . 
Eka nkarhi wo leha , sweswo a swi amukeleki . 
Eka nkarhi wo leha swinene mpfuxeto hi vutalo wa laveka . 
Eka nkarhi wa sweswi , hambiswiritano , mikanerisano yi hlulekile kambirhi . 
Eka nkarhi wa sweswi , a hi seketeleni goza lero sungula . 
Eka nkarhi wa sweswi , ku kondzelela na ndzavisiso swa laveka . 
Eka nkarhi wa sweswi , ku vile na ku tsana lokukulu . 
Eka nkarhi wa sweswi , ha vilela mayelana na vanhu . 
Hi vito ra yini xi endlaka tano ke ? 
Eka nkarhi lowu nga hundza xexo kotala a xi nga ri tano . 
Eka misava ya xiviri , hambisiwritano , a ku na swo tala swi humelelaka . 
Eka xiviko lexi u tshikelela xilaveko xa ntirhisano . 
Hi ndlela yo fana , xivandlankulu xa ndzavisiso xi avanyisiwile . 
Hi ku vona ka ntlawa wa mina , xexo a xi amukeleki . 
Eka thiyori , hinkwerhu hi pfumelelanile nsinya lowu . 
Eka timhaka leti hi le ka mphikizano na van'wana . 
Eka timhaka leti , xikombo xa masungulo xa boha . 
Eka matiko man'wana , na wona , xiyimo lexi xa vilerisa swinene . 
Eka lexi ndza tshemba nakambe ku kuma nseketelo wa wena . 
Eka lexi a ndzi ta tsakela ku n'wi seketela swi va erivaleni . 
Eka ndhawu leyi hi fanele ku angula eka vonelo ra vaaki . 
Eka ndhawu leyi , ntirhisano na matiko lama ha hluvukaka wu na nkoka swonghasi . 
Eka ndhawu leyi , na xona xi endlile switsongo swinene . 
Eka ndhawu leyi , hi leteriwa hi mitiyiso . 
Eka mhaka leyi ndzi ta tirhana na yona hi ndlela leyi nga tolovelekangiki . 
Eka mhaka leyi hi mpimo lowutsongo a xi humelelangi . 
Eka mhaka leyi mpimo wa maahlulelo wu fanele ku hluvukisiwa ku ya emahlweni . 
Eka mhaka leyi hi nge vi na tindlela hatimbirhi . 
Eka mhaka leyi , hambiswiritano , ku teka goza hi ndlela yin'wana a swi nga koteki . 
Eka mhaka leyi , swi tikomba leswaku swilo swi fambe hi ndlela leyi hoxekeke . 
Eka mhaka leyi xitshuriwa xa vutikayiveti i ndlela yin'wana . 
Eka mhaka leyi , nsinya wa nsirhelelo wu fanele ku tirhsiwa . 
Eka mhaka leyi , mimpimo yo hambanahambana yi le rivaleni ku ndlela leyi eneleke . 
Eka mhaka leyi , xivutiso lexi xa olova ku xi hlamula . 
Eka mhaka leyi , hi tirhana na xivilelo xin'we . 
Eka mhaka leyi , a wu ki u tivisa nchumu wihi kumbe wihi . 
Eka tlilayimete leyi , lexi xo ka xi nga ri kahle hi ndlela leyi eneleke . 
Eka ntlimbo lowu , vanhu vo tala ku tlula mpimo va lovile . 
Eka vuxaka lebyi , ndzi ku navelela leswinene hinkwaswo . 
Eka vuxaka lebyi , a ndzi ta tsakela ku hambukanyana . 
Eka mbangu lowu ndzi fanele ndzi tivula mina n'wina . 
Eka mbangu lowu na wona , ntwanano wu na nkoka swonghasi . 
Eka mbangu lowu , mphalalo wu nga tlanga xiave xa nkoka . 
Eka mbangu lowu , ntirhisano wa lexi xikarhi ka swifundza wu tlanga xiave xa nkoka . 
Eka mbangu lowu , timhaka leti landzelaka ti na nkoka ngopfungopfu . 
Eka mbangu lowu , magoza lama landzelaka ya anakanyiwa tanihi xivono . 
Eka mbangu lowu , hi tivekela xikongomelo hi kambirhi . 
Eka mbangu lowu , hi fanele ku kombisa indasitiri ya vurimi . 
Eka mikarhi ya manguvalwa xexo a xi amukeleki hinkwaxo ka xona . 
Eka njhekajekisano lowu ndzi ta tshama eka timhaka timbirhi . 
Hi xivumbeko lexi xiviko lexi i miehleketo ya kahle . 
Eka mhaka leyi , hi lava ku ya emahlweni tanihi le ku sunguleni . 
Eka mhaka leyi ngopfungopfu , vhoti ya nxaxamelo wa mavito yi tekiwile . 
Eka endlelo leri , mihlawulo yi tlanga xiave xa nkoka . 
Eka mhaka leyi , ndzi ta engetela timhaka timbirhi leti yisaka eka xiboho . 
Eka mhaka leyi , a ndzi ta vutisa swivutiso leswi landzelaka . 
Eka mhaka leyi , eka xiyimo xa rixaka , a ku ri na ... 
Eka mhaka leyi , xilo xin'wana xo karhi faneriwa hi ku vuriwa . 
Eka mhaka leyi , na yona , vangwa ri engeterile hi ndlela yo hlamarisa . 
Eka mhaka leyi , na yona , hi endlile malulamiselo lama faneleke . 
Eka mhaka leyi , ha pfumelelana na xibohompfapfarhutwa xa mafundza . 
Eka mhaka leyi , u nga tekela enhlokweni nseketelo wa hina . 
Eka xiviko lexi , hi tumbuluxile swilo swo karhi swa nkoka . 
Eka mhaka leyi ndzi fanele ku vula timhaka leti landzelaka . 
Eka mhaka leyi swi lava ku va erivaleni swinene . 
Eka mhaka leyi swikoxo leswi landzelaka swi na nkoka ngopfungopfu . 
Eka mhaka leyi na yona , hi tekile goza hi ndlela ya vutihlamuleri . 
Eka mhaka leyi , a ndzi voni swiphiqo leswikulu . 
Eka mhaka leyi , ndzi vona xiboho lexi xa mafundza xi talele etlhelo rin'we . 
Eka mhaka leyi , ndzi kombisa ku seketela xiviko lexi nga emahlweni ka hina . 
Eka mhaka leyi , ndzi ta ku nyika xiringanyeto . 
Eka mhaka leyi , i nkarhi wo wisa lowu nga languteriwangiki lowu amukelekaka . 
Eka mhaka leyi , swilaveko swo tivikana swi lava ku ololoxiwa . 
Eka mhaka leyi , xiave xa ku navetisa xi na vukanakanisi . 
Eka mhaka leyi , hi fanele ku tirhisa misinya yinharhu yo olova . 
Eka mhaka leyi hi fambelanisa pholisi ya eneji na vurimi . 
Hi ndlela leyi , xivuyevuye xa leswinene xi ta tumbuluxiwa . 
Eka lexi , na xona , hi ta fanela ku tshama hi veke tihlo . 
Eka lexi , hi ololoxile xiphiqo emasungulweni . 
Eka swiyimo leswi , ndzingano wa swivandlanene a wu tiyisisiwi . 
Hikwalaho ka sweswo , xana leri i endlelo ro lulama ? 
Hikwalaho ka swiphemu leswi , ndzi kombisa ku seketela xiviko . 
Hikwalaho ka xiyimo lexi , swivutiso swi fanele ku vutisiwa . 
Hi marito yo angarhela , xileriso lexi xa mafundza a xi kombisi ku tiyimisela ku humelela swinene hi ndlela leyi eneleke . 
Hi mukhuva lowu a swi nga languteriwangi , ndzi tihumesile eka vhoti ehenhla ka phurojeke leyi . 
Hi mukhuva lowu a swi nga languteriwangi , swi famba tano eka mfanelo ya ku vhota . 
Hakunene a swi ta tika kumbexana ku kokela etlhelo . 
Hakunene swileriso swa mafundza swo tala swi amukeriwile eka mhaka leyi . 
Hakunene vhoti eka komiti a hi nga pfumelelaniwangi hi matlhelo hinkwawo . 
Hakunene , ndzi vurile ku a ndzi ehleketa ku a xi ta va xi pfumala vutihlamuleri . 
Hakunene , eka vaseketeri va xikhale va swipandzanhloko , xexo i xiphiqo . 
Hakunene , eka tisekitara to tala , leswi se hi leswi swi nga xiswona . 
Hakunene , hi xona xi ri xoxe lexi nga tshama xi va na xona . 
Hakunene , i ntiyiso leswaku lexi i xionhi . 
Hakunene , swo tala swi lava ku endliwa eka tindhawu letiya . 
Hakunene , sweswo hi leswi palamende yi pfumeleke ku swi endla . 
Hakunene xilaveko xa ku veka tihlo eka na xona xi hlamuseriwile . 
Hakunene , va nga ha va hambi vona va ri xiphemu xa xiphiqo . 
Hakunene , leyi i mhaka ya nkoka na ku va yi amukeleka swinene . 
Hakunene , lexi i xiyimonene xin'we xa sisiteme ya nkarhi wa sweswi . 
India yi na ku tsakela hi ndlela leyi nga erivaleni eka xiyimo xa le henhla xa tipolitiki . 
Minongonoko yo kombisa yi fanele ku pfapfarhutiwa eka tiko rin'wana na rin'wana . 
Tisamiti ha yin'weyin'we ti na nkoka , kambe a ti enelangi . 
Indasitiri a yi fanele ku tekela enhlokweni xikongomelo xa mpfuxeto lowu . 
Hi ndlela leyi nga sivelekiki , tanihi le ka nkanerisano wihi kumbe wihi , i vutikayiveti . 
Mafu ya tincece ya andzile eka khume ra malembe lama nga hundza . 
Ku dyondza loku nga riki ka mafundza hakunenenene hi leswi lexi xi nga mayelana na kona . 
Thekinolji ya vuxokoxoko yi nga tirhisiwa ku fikelela xikongomelo xexo . 
Eku sunguleni hi byeriwe leswaku xi ta va ku tsakela ka munhu . 
Matshalatshala eka ndhawu leyi ya fanele ku tekeriwa enhlokweni na ku khutaziwa . 
Vukamberi eka mindzilekano ya le handle na byona byi lava ku antswisiwa . 
Vakamberi va ta fanela ku pfumeleriwa hi mfumo . 
Ematshan'wini lexi hinkwaxo xi ta ya emahlweni ku ya ku yile . 
Ematshan'wini , ndzi lava ku twisisa ku hikwalaho ka yini xiyimo lexi xi ri kona . 
Ematshan'wini vaxavi va fanele ku hlawula va ri na ku twisisa hi vutalo . 
Ematshan'wini , xihlawuhlawu i xinawana , kumbexana i nchumu lowu nga landzeleriki swinawana . 
Ematshan'wini , hi rhamba ku landzeleriwa ka swinawana leswi nga eka ntwanano . 
Ematshan'wini , hi vonile ku tlakuka ka varhurhi va ikhonomi . 
Ematshan'wini , hi lava ku vhota xiviko lexi ringanasiweke xi nghena . 
Ematshan'wini , ho lava ntsena ku endla leswi swi kotekaka . 
Mpfanganiso i xiphemu xa nkoka swonghasi xa endlelo leri . 
Vugevenga bya matiko ya misava i xivileriso lexikulu eka hina hinkwerhu . 
Vonelo ra matiko ya misava ri hambana na ku yisiwa emahlweni ka nyimpi leyi . 
Ku vekisa eka vanhu lavatsongo i ku vekisa eka vumundzuku . 
Iraq yi na vuswikoti bya ku va tiko ro fuma . 
Iraq yi ta lava mpimo lowukulu swinene wa mpfuno . 
Ireland yi na ntshembo lowukulu eka ntirho wa ku rhula . 
Ireland yi kombisile leswaku yi ta nghenelela . 
Xana i xivutiso xa mavumbelo ya khonkhireti ? 
Xana i vhoti hi nxaxamelo wa mavito kumbe a hi yona ? 
Xana swi vangiwa hi ku ndzi huma eka ntlawa lowutsongo swinene ? 
Xana swi hikwalaho ka ku pfumelaka ka hiseko wa tipolitiki ? 
Xana a hi xo tlula ndhawu ya nxaviselano wa mahala ? 
Xana a hi nkarhi wa ku kambisisa nawu lowu tsariweke wa timali ? 
Xana swa koteka eka hina ku fikelela swo tala hi ri swin'we ? 
Xana swa koteka ku va na nsirhelelo wa ndzindzakhombo wu kumeka ? 
Xana swa koteka ku ya emahlweni eka tlhelo ra hina ? 
Xana hakunene xi ta vuyerisa vaxavi ? 
Xana ku hava ntirho wo tivikana lowu nga eku endliweni ehenhla ka swona ? 
Xana sweswo hakunene i hinkwaswo leswi hi nga kotaka ku swi endla ? 
Xana sweswo hakunene hi leswi mi swi lavaka , va swirhundzu na va matlhari ? 
Xana sweswo i xidemokirasi lexi mi vulavulaka mayelana na xona ? 
Xana sweswo i ku cinca ka matiko ya misava loku ku endlekeke ? 
Xana xiyimo xa nkitsinkitsi lexi nga eka mihlangano xi ta ya emahlweni ? 
Xana rito ra vanhu ra karhi ra yingiseriwa ? 
Xana ku na nandzeleriso eka muxaka lowu wa xikombelo ? 
Xana ku na xilaveko xa rimba ra mafundza ra swa nawu ? 
Xana ku na xivulavuri lexi xi seketelaka xikombelo lexi ? 
Xana ku na xilo xihi kumbe xihi lexi xi nga ta ka xi nga cinci ? 
Xana ku na xilo xihi kumbe xihi mi nga xi endlaka ku hi pfuna ? 
Xana lexi i xiave xa pholisi ya vanhu hinkwavo ya vurimi ? 
Xana leyi a hi sisiteme leyi hoxekeke emasungulweni ? 
Xana leyi hi yona ndlela ya kahle ku tlula hinkwato ya ku sirhelela mbangu ? 
Xana hi yona ndlela ya ku yisa emahlweni endlelo ra ku rhula ? 
Xana leswi i ku vula leswaku ku hava swiphiqo ? 
Israel i xidemokirasi xi ri xoxe lexi tirhaka eka xifundza . 
Israel yi fanele ku kombisa ku olova swinene eka endlelo ra ku rhula . 
Xi tlhela xi hoxa xandla eka ndlandlamukiso wa nxaviselano lowu nga riki enawini . 
Xi tlhela xi tirhana na mhaka ya masocha ya vana . 
Xi tlhela xi tiyisisa nkoka wa mali ya tiko ra ka hina ya vanhu hinkwavo . 
Xi tlhela xi va na xiave xa ku cinciwa ka ndhawu na ku tirhisiwa . 
Xi tlhela xi va mayelana na timfanelo ta nhundzu ya vutumbuluxi . 
Xi tlhela xi komba xiyimo xo karhi xa nsirhelelo wa mbangu . 
Xi tlhela xi vula leswaku ku nge vi na ku olovisiwa ka swinawana . 
Xi hlamula xivutiso xo sungula eka xivutiso xa nomo . 
Xi nga - naswona xi ta - antswisiwa . 
Xi nga amukela ku cinca loku ringanyetiwaka ka vutikayiveti hi vutalo . 
Xi nga cinciwa eka matiko man'wana na kona . 
Xi nga va na khombo eka vumundzuku bya ndzavisiso . 
Xi nga endliwa naswona xi fanele ku endliwa ! 
Xi nga endliwa loko hiseko wa tipolitiki wu ri kona . 
Xi nge tshiki tinxaka letitsongo hi nkarhi lowu wa nkitsinkitsi . 
Xi nge swi koti naswona a xi fanelangi ku va xi ri hava rheferense leyi . 
Swi nge vi swi lulamile eka hina ku endla lexi . 
Xi nge endli swo fana eka ku cinca lokun'wana . 
Xi nge amukeriwi hikokwalaho eka xivumbeko lexi nga eka xona sweswi . 
Hakunene swi na nkoka swonghasi ku sirhelela mbangu . 
Hakunene xi lava ku kambisisiwa nkarhi na nkarhi . 
Hakunene swa tikomba leswaku hi fanele ku endla swin'wana . 
Xi huma eka tirhasiti ta xibalo ku suka eka sekitara leyi nga riki ya mfumo . 
Xi khumba vumundzuku bya rixaka hinkwaro ra vanhu . 
Xi nga va xa nkoka swonghasi eka ku humelela ko antswa ka ikhonomi . 
Swi nga vuriwa leswaku vumbabva byi ya emahlweni handle ko tekela enhlokweni leswi xiyimo xi nga xiswona . 
Xi tirhana ntsena na mhaka ya ku vumba mahahlwa ya vanhu . 
Xa lawuriwa hi hilaha lexi xi endliwaka hakona , hambiswiritano . 
A xi lavi hakunene ku va hi ndlela yaleyo . 
A xi na xikongomelo xa ku hlanganisa tisisiteme ta nsirhelelo wa vaaki . 
A xi koxi ku hlayisiwa ka leswi nga hakeriki swibalo na mindzuvo. 
A xi kona mayelana na vahumelerisi van'wana . 
A xi kona ; a xi koteki nakona . 
A xi na ntshikelelo eka mpimanyeto . 
A xi tsongahati nkoteko wo endla matshalatshala ya hina . 
A xi tivikani ku hundza eka xexo . 
A xi vangi xiphiqo xo karhi eka varimi . 
A xi fikeleli njhekajekisano laha kaya . 
A xi kongomisi eka mhaka yihi kumbe yihi yo lulamisa . 
A xi swi teki hi ndlela yo tivikana , hi marito man'wana . 
A xi ololoxi , hambiswiritano , mhaka ya nsivelo . 
A swi vuli , hambiswiritano , leswaku ku hava swiphiqo leswi swi nga kona . 
A xi ololoxi , hakunene , swiphiqo hinkwaswo . 
Swa laveka swonghasi ku tiyisisa lexi naswona swa koteka . 
Hikwalaho ka sweswo i swipimelo leswi nga na mhaka . 
Hikwalaho ka sweswo ku yirisiwa ka mafundza ka matlhari swi fanele ku hlayisiwa . 
Hikwalaho ka sweswo , kutani , ko va ndlela leyin'wana ntsena yi salaka . 
Xi nyika nseketelo eka havumbirhi bya pfuxeto wa tipolitiki na ikhonomi . 
Xi hi nyika nkoteko wa ku va na n'wangulano . 
Swo fanela ku amukeriwa leswaku ndzi seketela xiringanyeto lexi . 
Swo fanela ku amukeriwa leswaku ndzi vhote ndzi seketela . 
Swo fanela ku amukeriwa leswaku hi lava pholisi ya nxaviselano . 
Xi swi ntlawahata swin'we naswona sweswo swi na nkoka swinene . 
A xi fanele ku endliwa eka zoni yo tsana . 
Xi na xiave lexikulu xa nkoka ku xi tlanga laha . 
Xi tirhana ngopfu na xiviko . 
A hi nchumu hakunene ku phakela eka mhaka leyi . 
Se xi tlheriseriwe endzhaku kan'we , ku nga si va na mihlawulo . 
Se xi vile na ku lwa ko biha ku tlula hinkwako . 
Xi tlhele xi khumbiwa hi swivulavuri swa nkarhi lowu nga hundza . 
Xi kanetile mikarhi hinkwayo ku onhiwa ka timfanelo leti . 
Xi vile xiphiqo lexikulu ku ringana 20 wa malembe . 
Wu vile ntsako ku tirhisana na yena . 
Wu vile ntsako ku tirha na wena . 
Wu vile nkateko wo hlawuleka ku tirhisana na wena . 
Wu vile nkanerisano wo tsakisa swinene laha namuntlha . 
Xi tivisiwile naswona tinhlayo ti kona . 
Xi languteriwile ku ringana ku tlula 10 ra malembe . 
Xi olovile ku tlula mpimo ku ta fika sweswi 
Xi vile kona sweswi ku ringana khume ra malembe . 
Swi vuriwile eka xivutiso na kona . 
Xi ariwile hikwalaho ka xivangelo xa mphakelo wa matimba . 
Swi komberiwile leswaku xiviko lexi xi tlheriseriwa endzhaku . 
Swi vuriwile leswaku ku na 90 wa swibumabumelo . 
Xi fanele ku xa xin'we xa leswiya swa mune . 
Xi bile madzana yo tala ya magidi ya vanhu . 
Xi endlile ku swi koteka ku vuyisa ntshembo wa vaxavi . 
Xi hava xikongomelo xa ku kanerisana xintshunxo xa mifumo yimbirhi . 
A xi vangi ku cinca ntsena ka malongolokelo . 
A swi nga olovi hambi eka swiyimo leswiya . 
Xi vuriwile ko tala hi nkarhi njhekajekisano lowu . 
A xi kotangi ku lawula nkayivelo wa mfumo . 
Xi tlheriserile endzhaku xiboho ku ya eka nkarhi lowu taka wa le kusuhi . 
Xi vangile vaxanisiwa vo tlula ntlhanu wa timiliyoni . 
Xi tekile nkarhi wo leha ; sweswo hi swona . 
Xi tekile nkarhi wo tala na nkongomiso wa miehleketo . 
Swi hi tekerile nkarhi wo leha swinene . 
Swi tekile matshalatshala yo hambanhambana ya tipholisi eka rhavi leri . 
Xi fanele ku va xilo xin'we kumbe lexin'wana ! 
Xi fanele ku voniwa tanihi ntirhovutomi wa kahle . 
Xi fanele ku avelaniwa naswona xi endliwa eka xinakulobye . 
Xi fanele ku va ndlela leyi eka swiyimo hinkwaswo . 
Xa ha ta fanela ku tiveka . 
Xi tshemba leswaku swibumabumelo swa xona swi ta langutisisiwa . 
I goza lerikulu ku ya emahlweni ra nsirhelelo wa mbangu . 
I mpfumelelo wa mafundza wa tipholisi ta ku hluleka . 
I ku ringeta loku nga erivaleni ku hlohlotela mihlawulo . 
I tiko leri hinkwerhu hi tiphinaka hi ku endzela eka rona . 
I njhekajekisano hi mayelana na ku tlakusa ka nkitsinkitsi wa nhlayiseko wa vanhu 
I mhaka ya kahle , u vula swona hakunene . 
I goza ro sungula naswona leri nga ra nkoka . 
I ku hlawula ka masungulo loku faneleke ku endliwa . 
I xiviko xa kahle lexi hi nga ta xi seketela . 
I ku antswa lokukulu eka leswi hi nga na swona . 
I sekitara ya nkoka eka matiko lama ha hluvukaka . 
I ndlela yo leha ku suka eka xiboho ku fika eka leswi swi nga xiswona . 
I mhaka ya mifumo ya tinxaka ku endla milawu . 
I mhaka ya ku va na hiseko wa tipolitiki . 
I mhaka ya ku xiximiwa ka nawu wa matiko ya misava . 
I xileriso xa mafundza lexintshwa lexi ha ha ku xi amukelaka ku nga ri khale . 
I xitirho xintshwa lexi xi nge eku tumbuluxiweni . 
Swi khomisa tingana xi tekile nkarhi wo leha swinene . 
Swi khomisa tingana leswaku va kanetana . 
Swi khomisa tingana ku ku na ku cinca ko tala swinene . 
Swi komisa tingana , kambe hi leswi swi nga xiswona . 
I ntsako eka mina ku endla tano . 
I mbuyelo lowunene naswona i goza ku ya emahlweni . 
I xiphiqo xa munhu un'wana na un'wana emisaveni . 
I xivutiso xa ku va pfumelela ku tiolola . 
I xivutiso xa vufanekeli na xa nkambisiso . 
I xivutiso xa nsirhelelo wa vaaki wa muyimeri eka matiko mambe . 
I xivutiso xa ku kuma ndzinganano lowu faneleke . 
I xivutiso xa ku nyika vaxavi vuxokoxoko lebyi nga erivaleni . 
I xivutiso xa ku amukela xiyimo tanihileswi swi nga xiswona , xa nkoka ku tlula hinkwaswo . 
I xivutiso xa ku lulamisa ndlela yo hambana . 
I xivutiso xa loko swipimelo swi enerisiwa . 
I nhlaselo wa xiviri eka titlilasi ta vatirhi . 
I ku antswa ka xiviri eka xiyimo leswi xi nga xiswona . 
I xiphiqo xa xiviri lexi hi nga ta ka hi nga xi honisi . 
I xiviko lexi xi ringetaka ku nyika swiletelo . 
I xikombela lexi hi faneleke ku xi pfumela . 
I xilaveko xa ku kula ka ikhonomi na nhluvukiso . 
I mbuyelo wa mpfumelelano wo hatlisa hi ndlela yo tivikana . 
I xiave lexi hi ringeteke ku xi papalata . 
I vubihi naswona a hi nga byi amukeli . 
I ndlela ya vumbirhi ya ku fikelela xikongomelo xexo . 
I xiyimo xo tivikana , tanihilaha swi vuriweke hakona . 
Swi khomisa tingana leswaku a hi tirhi hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Swi khomisa tingana ku a hi yangi emahlweni . 
Swi khomisa tingana , kambe a swi hlamarisi . 
Swi khomisa tingana , kambe hi xona xiyimo xa kona . 
I xikombiso xa xiyimo xa le henhla xa ku endla ximanguvalawa na nhluvuko . 
I xiyimo lexi hi nga ta ka hi nga ha xi cinci . 
I xiphemu lexitsongo xa leswi swi lavekaka . 
I ikhonomi ya makete wa vaaki leyi hi yi lavaka . 
Xi kahle swinene kambe xi tlhela xi va ntirho wo tika . 
I xikombiso xa kahle xa matshalatshala ya hina ya nhlanganelo . 
I nxungeto eka ku fuma ka nawu . 
I antswiso wa mpimo lowukulu eka mpfapfarhuto lowo sungula . 
I vutikayiveti byo tika swinene eka matiko hinkwawo . 
I ku hoxa xandla ka nkoka swinene eka njhekajekisano lowu . 
I tirhelo leritsongo swinene , tanihilaha hi swi tivaka hakona . 
Swi mayelana na ku kuma nhlamulo ya vaakatiko va ka hina . 
Swi mayelana na vanhu , swi mayelana na vanhu lavatsongo 
Swi mayelana na ku sirhelela rihanyu ra vanhu na mbangu . 
Swi mayelana na vanhu na xiyimo xa ntirho na ku dyondza ka vutomi hinkwabyo . 
Swi mayelana na vanhu na ku tirhisiwa ka swikambelo leswi swa ntshikelelo . 
Swi mayelana na vanhu na ndlela leyi tikomiti ta mafambiselo ti tirhaka hakona . 
Swa laveka swonghasi leswaku ku dyondza ririmi swi seketeriwa . 
Swa laveka swonghasi ku susa xinawana xa ku tiendlela hi ku rhandza . 
Swa laveka swonghasi ku endla magoza lama ma va erivaleni . 
Swa laveka swonghasi ku pfuxeta xileriso xa mafundza xa mapakelo . 
Swa hlekisa swonghasi naswona swi fanele ku fika emakumu . 
Swi na nkoka swonghasi leswaku hi fikelela xikongomelo lexi . 
Swi na nkoka swonghasi leswaku hi ololoxa ku pfumaleka loku . 
Swi na nkoka swonghasi ku tirhana na xona hi ndlela leyi . 
Swi le rivaleni hi vutalo leswaku a ku ri na 621 wa tivhoti . 
Swi tikomba swi nga koteki ku kunguhatela timhangu ta ntumbuluko . 
Se xi tirhisiwa hinkwakonkwako eka sekitara ya vutleketli . 
Se swa koteka eka varimi ku endla lexi . 
Swi tlhela swi va xiphemu xa makete wa le ndzeni . 
Swi tlhela swi va xivutiso xa ku kotisa nkunguhato wo tshembeka . 
Swi tlhela swi va nkambisiso wa swivilelo swa hina swa avelano . 
Swi tlhela swi goza ku ya emahlweni ra ndzavisiso wa vutshunguri . 
Swi tlhela swi va mfungho wa ntshunxeko na xidemokirasi . 
Xi tlhela xi va xiviko lexi nga emahungwini na ku va lexi fambaka na nkarhi . 
Swi tlhela swi va ndlela ya ku pfuxelela tiikhonomi ta hina . 
Swi tlhela swi va ntwanano wa nkoka ku ya hi ntsengo . 
Swi tlhela swi va xivandlanene xa masungulo lamatshwa . 
Swi tlhela swi va na nkoka swonghasi eka vuxaka bya le handle na nhluvukiso . 
Swi tlhela swi laveka swonghasi ku hunguta ku nga ringani eka makhomelo . 
Swi tlhela swi va na nkoka ku hlohlotela na ku tivisa rixaka . 
Yi tlhela yi nga vi vhoti leyi hambanaka na yuniyoni ya timali . 
Swi tlhela swi va swa nkoka lowukulu ku tlula hinkwayo eka ntshovelo . 
Swi tlhela swi va ntirho wa hina ku twisisa matimu . 
Swi tlhela swi va ntiyiso leswaku xi na swihoxo swo karhi . 
Swi tlhela swi va ntiyiso leswaku nongonoko lowu wu na vukanakanisi . 
Swi tlhela swi va , naswona ehenhla ka hinkwaswo , mhaka ya tipolitiki . 
Mikarhi hinkwayo i ntsako ku hlamula swivutiso leswi . 
Mikarhi hinkwayo xi le ka muxaka wo fana . 
I nghingiriko wa vutherorisi hakunene . 
I ku cinca loku ku nga na xikongomelo xa ku sirhelela timfanelo ta ximunhu . 
Ku na vunyingi byo chavisa bya vugevenga ehenhla ka rixaka ra vanhu . 
I ndhawu ya ikhonomi leyi faneleke ku hluvukisiwa . 
I vhoti leyi faneleke hi vutalo eka nkarhi lowu . 
I xiphemu lexi lavekaka swonghasi xa pholisi ya hina ya matiko mambe . 
I vubihi lebyi byi khumbaka hinkwerhu ka hina . 
I xikombiso eka tindhawu tin'wana na tona . 
I masungulo ya xiyimo xa le henhla eka xiviko xa masungulo xa swiringanyeto swa mfumo . 
I xiyimo xo ka xi nga enerisi swonghasi lexi hi nga eka xona . 
I xihlohloteri xa nkoka xa ndzingano na ndzima . 
I ntwanano wa nkoka eka pholisi ya mbangu ya nkarhi lowu taka . 
I mhaka leyi khumbaka vo tala va hina . 
I mhaka leyi lavaka ku ololoxiwa hi ku hatlisa . 
I mhaka yin'wana leyi eka yona nhlamuselo leyi nga erivaleni yi lavekaka . 
Swa fanela leswaku mitlawa yi languta lexi . 
Swi hikwalaho ka ku endlelo ra le xikarhi ka mifumo a ri le ku tirheni . 
Swi ya swi tika hi ndlel leyi engetelaka ku endla hi vuxisi mali ya tiko ra ka hina . 
Swi kahle swinene ku andlala swilo inkwaswo ehenhla ka tafula . 
Xi na nkoka swonghasi eka nongoti wa hina wa pholisi ya vaaki . 
Hakunene swi antswa ku tlula leswi a swi tava swi ri xiswona . 
Hakunene a hi nala wa vanhu va ntolovelo . 
Hakunene a hi yona leyi ndzi yi hlayeke . 
Hakunene swi tano leswaku mali ya laveka . 
Hakunene swi tano leswaku ku nyuhela ku tlula mpimo eka vanhu vo tala swi kona . 
Swi le rivaleni leswaku xinawana xo antswa xi nga fikeleriwa . 
Swi le rivaleni leswaku swivutiso leswimbirhi swi khomanisiwile . 
Swi le rivaleni leswaku ku hava swintshunxo swo olova . 
Swi le rivaleni leswaku swilaveko leswi swi na xitandzhaku lexi nga amukelekiki . 
Swi le rivaleni leswaku nkanerisano lowu a wu se sungula . 
Swi le rivaleni leswaku leyi a hi nhlamulo . 
Swi le rivaleni leswaku hi langutana na mitlhontlho leyikulu laha . 
Swi le rivaleni leswaku hi fanele ku ala mukhuva lowu . 
Swi le rivaleni kutani leswaku goza ra laveka hi ku hatlisa . 
Swi le rivaleni i xiphiqo lexikulu eka tiko ra ka hina . 
Swi le rivaleni i xiphiqo lexi xi thatheriweke ku tlula mpimo . 
I xisolo lexi ndzi xi vonaka xi nga ri lexinene . 
Swi na nkoka swonghasi eka nhluvukiso wa tiko . 
Swi na nkoka swonghasi leswaku hi endla swilo hi ndlela yo fanana na ku va yo kongoma . 
Swi na nkoka swonghasi leswaku hi endla ku va xi twiwa . 
Swi na nkoka swonghasi leswaku hi tlakusa mapfhumba yo engetela ndzemukiso . 
Swi na khombo ku tirhisa tinhlaribye hi ndlela leyi . 
Hakunene i xivutiso xa ku hi kwihi ku sunguriwaka kona . 
Hakunene a xi humi eka mimpimanyeto ya rixaka . 
Swa ndzi tikela ku nyika nhlamulo . 
Swa tika ku humelela na matikhomelo yo tano . 
Swa tika ku kuma ndzinganano lowu faneleke laha . 
Swa tika ku vula lexi nga na nkoka swinene . 
Swa olova ku koxa timfanelo ta ximunhu kun'wana ko karhi . 
Swa khutaza leswaku magoza yo tivikana ya tekiwile . 
Swi enerile ku yelanisa eka tibuku ta matimu . 
Swi enerile , eka xiyimo lexi , ku veka tihlo eka leswi humelelaka . 
Swa laveka swonghasi eka hina ku ololoxa xiphiqo lexi . 
Swa laveka swonghasi leswaku lexi xi tirhisiwa hi vutalo . 
Swa laveka swonghasi leswaku xiviko lexi xi amukeriwa naumntlha . 
Swa laveka swonghasi leswaku hi nyikiwa xivandlanene lexi . 
Swa laveka swonghasi leswaku hi kuma mpfangano wu va wo lulama . 
Swa laveka swonghasi ku papalata ku hlwela ko tano eka nkarhi lowu taka . 
Swa laveka swonghasi ku engetela nkavelo wa endlelo ro nhlanganelo . 
Swa laveka swonghasi ku tumbuluxa hi vuntshwa moya wa ntshembo . 
Swa laveka swonghasi ku xixima endlelo ra nkambelo wa ntshikelelo . 
Swi tlhela swi tika swinene ku hlamusela lexi eka varimi . 
Swi na vumbhoni leswaku mhaka leyi yi lava goza ra xihatla . 
Swi na vumbhoni leswaku tindlela ta pfumaleka hi ndlela yp tivikana . 
Swa fana hakunenenene eka tikamara ta tikomiti . 
Swa fana hakunenenene na timfanelo ta ximunhu ta matiko ya misava . 
Swa fana hakunenenene na mpako wa tlilayimete . 
Swi na nkoka swonghasi ku va lexi xi xitivisiwa eka mani na mani leswaku xi bihile . 
Swi na nkoka swonghasi eka hina ku teka goza hi ku hatlisa . 
Swi na nkoka swonghasi leswaku hi endla lexi ku sungula . 
Swi na nkoka swonghasi leswaku hi khomelela eka xexo . 
Swi na nkoka swonghasi ku tshinela ekusuhi na leswi swi nga xiswona . 
Swi na nkoka swonghasi ku sivela lexi ku va xi humelela . 
I swa xihatla swonghasi ku yisa mhaka leyi emahlweni . 
Swi hikwalaho ka mihlangano yo hambanahambana ku endla tano . 
Swi hikwalaho ka swivangelo leswi leswaku hi tihumesile . 
Swi hikwalaho ka xivangelo lexi leswaku ndzi amukela ... 
I swa wena ku pima ndzima leyi khatsiweke . 
Swi ta va ntirho wo tika swinene . 
Swi ta va njhekajekisano wo tika swonghasi . 
Swi ta va veka eka xiyimo xo biha . 
Swi kahle leswaku ntwanano wu fikeleriwile . 
Swi kahle leswaku xa karhi xa kaneriwa laha . 
Swi kahle leswaku mhaka leyi yi le ku khatseni ka ndzima . 
Swi kahle leswaku xiphemu xa le xikarhi ka tinxaka xi le ku tlakukeni . 
Swi kahle leswaku ku vile na ndzima laha . 
Swi kahle leswaku lexi xa ha ri tano . 
Swi kahle ku vona leswaku xi hava . 
I mahungu yo saseka eka xivangelo xa ntshunxeko . 
Nkarhi hi wona leswaku swikhiro swo tiya swi rhwexiwa . 
Nkarhi hi wona leswaku mitwanano yo tivikana yi fikeleriwa . 
Nkarhi hi wona leswaku njhekajekisano wolowo wu endleka ! 
Nkarhi hi wona leswaku tipholisi leti ti cinciwa . 
Nkarhi hi wona leswaku switshembiso leswi humelerisiwa . 
Nkarhi hi wona leswaku hi sungula vutihlamuleri bya hina . 
Nkarhi hi wona leswaku hi fikelela ntwanano . 
Nkarhi hi wona ku veketela swirhangana leswi faneleke . 
Nkarhi hi wona ku swi tirhisa , kambe njhani ? 
Nkarhi hi wona ku hi yingisela vakombisakuvilela lava . 
Nkarhi hi wona ku languta eka timhaka letiya . 
I timfanelo ta ximunhu leti nga eka mbhurisano laha . 
Swi na nkoka swonghasi leswaku hi nga tumbeti leswi swi nga xiswona . 
Swi na nkoka swonghasi leswaku hi angula eka xiyimo lexi . 
Swi na nkoka hikuva i tshalatshala leri tumbuluxiweke laha kaya . 
Swi na nkoka eka nhlayiso wa tinyenyana ta lwandle . 
Swi na nkoka eka ku vulavurisana na misava hi ku angarhela . 
Swi na nkoka ku nga tekeli ehansi ntirho lowu khumbekaka . 
Swi na nkoka leswaku vana va hina i vumundzuku bya hina . 
Swi na nkoka leswaku ndzima yi khatsiwa eka xexo . 
Swi na nkoka leswaku ku hakelela timali na swona swi va erivaleni . 
Swi na nkoka leswaku lexi xi va tano . 
Swi na nkoka leswaku ntirho lowu sweswi wu fikisiwa emakumu . 
Swi na nkoka leswaku hi yisa emahlweni ku seketela xexo . 
Swi na nkoka leswaku hi tirhana na mhaka leyi . 
Swi na nkoka leswaku hi tumbuluxa vuswikoti bya vaaki na ikhonomi . 
Swi na nkoka leswaku hi tshama hi karhi hi veka ntshikelelo . 
Swi na nkoka leswaku sweswi hi vona ku landzerisiwa . 
Swi na nkoka leswaku hi vona ku lexi a xi koteki . 
Swi na nkoka leswaku hi sirhelela timfanelo leti ta ximunhu . 
Swi na nkoka hikokwalaho ku languta eka masungulo . 
Swi na nkoka ku amukela xexo tanihi ntiyiso lowu humelelaka . 
Swi na nkoka ku teka goza hi ndlela ya misava hinkwayo . 
Swi na nkoka ku yisa emahlweni ku seketela goza leri . 
Swi na nkoka ku hambanisa exikarhi ka swilo swimbirhi swo hambana . 
Swi na nkoka ku va na ntirhisano eka timfanelo ta pheceni . 
Swi na nkoka ku tirhisa swileriso swa mfundza leswa mune leswi nga kona . 
Swi na nkoka ku hlayisa xiyimo lexi kombisaka ku tiyimisela ku humelela swinene eka ku kanerisana . 
Swi na nkoka ku vula mavito eka mhaka leyi . 
Swi na nkoka ku kondletela vucincanisi bya mixaka hinkwayo . 
Swi na nkoka ku vula na ku paluxa lexi xi va le rivaleni . 
Swi na nkoka ku twsisisa hilaha ku nyikiwa ka tilayisense loku bohaka ku tirhaka hakona . 
Swi na nkoka , naswona ndza n'wi khensa eka xona . 
Swi na nkoka , hambiswiritano , ku hlayisa ndzinganano lowu ringanelaka . 
Swi na nkoka , hikokwalaho , ku ehleketa hi switandzhaku swa mikarhi leyi taka . 
Swi na nkoka , hambiswiritano , ku kuma ndzinganano lowu faneleke . 
A swi koteki ku khandziya hi tilifiti . 
A swi koteki ku sirhelela xexo emahlweni ka vaaki . 
A swi koteki ku endla xexo , ndza tisola . 
A swi koteki ku teka vhoti laha ku nga hava nchumu . 
I ku tsakela ka hina ku lwela lexi . 
I ku tsakela ka hina ku tlherisela endzhaku mukhuva lowu . 
Swi le ka moya lowu leswaku hi le ku tirheni . 
Hi le ka lexi laha swi nga xikanganyisi . 
Hakunene i nkarhi wa ku cinca eka pholisi . 
Swa tsakisa ku vona leswi swi herisiweke . 
A swi amukeleki naswona magoza ya nawu ya fanele ku tekiwa . 
Ko va ntsena mhaka ya ku engetela nxungeto . 
Ntsena swi khomisa tingana ku a swi endliwangi hi nkarhi lowu languteriweke . 
Ko va ntsena xiphemu xitsongo xa nhlamulo . 
Ko va ntsena mali ya vahakeri va xibalo leyi hi nga eku tirhaneni na yona . 
Ko va ntsena leswaku a ndzi angulangi xikan'wekan'we . 
Ko va ntsena leswaku ku hava na un'we a nga swi fikelelaka . 
Ko va ntsena leswaku maveketelelo ya marito kumbexana ya lahlekisa . 
Ko va ntsena leswaku hi khomiwa hi tingana , hi khomiwa hi tingana swinene . 
Ko va ntsena leswaku a hi kangi hi tikomba ku fika . 
Xi le ku endleni xihlekiso xa mimpimo hinkwayo ya xidemokirasi . 
Ko va ntsena mbuyelo wa nkitsinkitsi wa tipolitiki . 
Swi le rivaleni ku tlula mpimo leswaku hi lava lexi . 
Hi ku tlhandlekela , hi ku vona ka mina , i mhaka yikulumba . 
I ntirho wa mina ku vulavula hi ku yimela vona . 
I ku tshemba ka mina ko tiya leswaku hi lava nhlamuselo leyi nga erivaleni . 
Swa laveka eka mavandla lama nga na ku tsakela ku nghenelela . 
I swa nkoka hikwalaho ku vona leswaku ku na ndzinganano lowu nga wona . 
Swa laveka ku antswisa vulanguteri bya mihlanganelo ya swa timali . 
Swa laveka ku vekisa eka vuxaka lebyi bya kahle . 
Swa laveka , hi ku ehleketa ka mina , ku komba vuanakanyi . 
Swa laveka , swi le rivaleni , ku sivela vuhlapfa byo ka byi nga ri nawini . 
A swi pfuki swihlwerile ku dyondza , xi vula tano . 
A swa ha ringananga ntsena ku xi landzula . 
A wa ha ri nkarhi wa marito yo saseka . 
A hi xitlangi xa xiphemu lexitsongo eka maendlelo ya kona . 
A hi miehleketo yinene ku swi anamisa . 
Naswona a hi mhaka ntsena ya vuswikoti naswona . 
A hi mhaka ya ku cinca ku hiseka ka hina . 
A hi mhaka ya ntima na ku basa . 
Imhaka ya vahundzuri kumbe vankavuhundzuri . 
A hi mhaka ya ntwanano wo nghenelelana wa tiinsituthuxini 
A hi xiphiqo xa ntshunxeko wo andlala miehleketo . 
A hi mhaka yo tshika nseketelano wa vanhu . 
A hi mhaka yo venga tiejensi to veka mipimo . 
A hi mhaka yo khira vanhu vo rhandzana hi rimbewu rin'we . 
A hi mhaka yo fambelanisa tisisiteme to xupula . 
A hi ndlela leyi a hi fanele ku famba hi yona . 
I xitori xo huma eka lembexidzana leri nga hundza . 
A hi ririmi ro tirha eka nkarhi wa sweswi . 
A hi swa nkwetlembetano exikarhi ka tiinsitithuxini . 
A swi olovi nkarhi hinkwawo ku tshama eka leswi . 
A hi mhaka yo hlawula , i mfanelo . 
A hi xiphemu xo ka xi nga ri na nkoka xa njhekakekisano lowu . 
A hi leswo swiphiqo a swi hluleki . 
A xi bohi kambe i xikombiso . 
A swi na ntiyiso leswaku maendlelo lawa ya tlakusa vutsongo . 
A swi le rivaleni eka mina ku suka eka ndzimana . 
A swi le rivaleni leswaku i ncini xi vumbaka ntsengo lowukulu . 
A swi olovi kambe hi nga swi endla . 
A swi olovi eka vona ku nghena eka swona . 
A swi olovi , kambe hi le ku swi tlakuseni . 
A swi olovi , kambe hi fanele ku va erivaleni . 
A swi olovi ku vulavula ntsena hi vulawuri . 
A swi ringananga ntsena ku lawula mindzilakana . 
A swi ringananga ku va ntsena hi vulavula exikarhi ka hina vini . 
A swi ringananga ntsena ku khoma tikhomferense ta tinxaka to hambana . 
A swi ringananga ku lawula nkayivelo wa mani na mani . 
A swi ringananga ku vulavula hi ntshamiseko wa bajete . 
A swi ringananga , hambiswiritano , ku amukela xiboho . 
A swi ringananga , hambiswiritano , ku tumbuluxa marimba ya swa nawu . 
A xi nga tsuvuriwi hi siku rin'we . 
A swi kahle ku va xiyimo lexi xi ya emahlweni . 
A swi pfuni ku ya emahlweni na swiphiqo leswi . 
A hi ntsena vhoti leyi nga na nkoka . 
A yi vuriwi ximfumo komiti yo lavisisa . 
A hi ntsena nkayakayo wa yuro . 
A hi ntsena mhaka ya vukokelatlhelo , hambiswiritano . 
A hi ntsena mhaka yo bindzula eka tikhampani letikulu . 
A hi nandzu wa hina ku va xi nga ri kona . 
A hi xikongomelo xa hina ku yimisa endlelo leri . 
A hi ntirho wa hina ku va tekela xiboho . 
A hi ntirho wa hina ku onha swivumbeko leswi nga na mphikizano . 
A swi endleki ku va na dyondzo yo hatlisa . 
A swi endleki ku hambanyisa swiphiqo leswimbirhi . 
A swi olovi ngopfu ku fikelela swinawana swo angarhela misava hinkwayo . 
A hi nchumu lowu nga tirhisiwaka hi ku hatlisa . 
A swi ringananga ku endla ntsena nongonoko wa michumu . 
A xi seketeriwi hi maendlelo exikarhi ka vanhu . 
A hi makumu ya mhaka , hambiswiritano . 
A hi ro sungula ku va leswi swi humelerile . 
A hi hikwalaho ka nongonoko wun'we wa thelevhixini ! 
A hi xilo xin'we , n'winoo ! 
A hi nkarhi wa nkwetlembetano wa tiinsitithuxini . 
A swi hlwelanga ngopfu ku sivela nyimpi leyi . 
A swi hlwelanga ngopfu ku tlherisela endzhaku ndlela ya hina . 
A hi ntiyiso naswona a swi tano . 
A hi ntiyiso leswaku a xi ta endla tano . 
A swi mi fanelanga hambi a ri hina . 
A swi si hlwela ngopfu ku cinca swilo . 
A hi mali , hambiswiritano , leyi ndzi vilerisaka . 
A hi nchumu handle ka nhlengelo wo teka swiboho . 
Hi sweswi laha hi faneleke ku endla leswi . 
Se sweswi i nkarhi wo lulamisela ku humelerisa . 
Se sweswi i nkarhi wo tirha hi matimba . 
Se sweswi i nkarhi wo languta swilo hi vuntshwa nakambe . 
Se sweswi i nkarhi wo teka ndlela yo hambana . 
Se sweswi swi le ka hina van'wana . 
I swa nkoka wukulukumba eka ikhonomi ya xifundza . 
I swa nkoka eka swa vanhu , mfuwo na mbangu . 
I swa nkoka swinene ku seketela tipurojeke leti tisaka swintshwa . 
I swa nkoka swinene eka ikhonomi ya kwala kusuhi . 
Hi yin'wana ya tindlela to sivela ku nga katsi van'wana . 
Hi yona leyi ndzi tsakaka ku yi hlamula . 
I mhaka yin'we ku vula leswaku vatirhisi va fanele ku teka xiboho . 
I ntirho wa hina ku va hi nga va nyumisi . 
I ntirho wa hina ku tiyisisa leswaku leswi swa humelela . 
I ntirho wa hina ku xi herisa . 
I ntirho wa hina ku sirhelela data ya vaaki va hina . 
I ntirho wa hina ku sirhelela mbangu wa le lwandle . 
I ntirho wa hina wa swa mahanyelo lamanene naswona swa endleka . 
I mitshunxeko ya hina leyi nga ekhombyeni . 
I ntirho wa hina ku vulavurisana eka mhaka leyi . 
I ku twisisa ka hina leswaku timfanelo ta ximunhu a ti avanyiseki . 
I swa nkoka swinene ku katsa timhaka ta ikholoji . 
Yi na mfanelo yo hetiseka yo endla xikombelo xa kontiraka . 
Swa endleka leswaku a a nga ri muondliwa . 
Swa endleka ku endla mihundzulo kwala lembeni . 
Hi sweswo kahlekahle leswi nga ta kaneriwa . 
Hi sweswo kahlekahle leswi ndzi nga swi twisisiki . 
I phakeji kahle leyi hi nga na yona laha . 
Swi le rivaleni leswaku a hi hinkwaswo swi ringanisiwaka . 
Swi le rivaleni swinene leswaku sisiteme yi tsandzekile . 
Swi tlula mpimo ku va hi ri na xiyimo lexi . 
Swi le nawini swinene eka hina ku va hi endla leswi . 
I ntsena xikoxo xa masungulo xo lava demokirasi . 
Swa soleka leswaku ntwanano a wu nga fikeleriwi . 
Hiswona ku va mfumo wa swa nawu wu teka xiboho . 
Hiswona ku va mafiya leyi yi fanele ku tirhaniwa na yona . 
Hiswona ku va hi lava rhengu ra nkarhi wo leha . 
Hiswona ku va hi tirha hi mfanelo na hi vutihlamuleri . 
Hiswona ku va na swipimo swa mahanyelo ya vanhu swa le henhla . 
Hiswona ku tshikilela mhaka leyi nakambe madyambu lawa . 
Xi dzimiwe eka swiyimo swa vanhu na mbangu . 
Xi vonisiwa xisweswo hi vanakulorhi hinkwavo . 
I ntsena mhaka ya ku pfumala ndhawu . 
Xi le ntiyisweni naswona xi tilulamiserile ku vulavurisana . 
I xilo lexi hi nga tinyungubyisaka hi xona . 
I xilo lexi hinkwerhu hi talaka ku twanana eka xona . 
I nchumu lowu hi faneleke ku tshama hi wu tirha . 
I xilo lexi a hi fanele ku xi vhotela mundzuku . 
I xilo lexi xi olovisaka vutomi bya vona . 
I xilo lexi hinkwerhu hi faneleke ku tirha hi kongoma eka xona . 
Ka ha ri kusunguleni ngopfu ku va ku kombisiwa ku karhateka ka kunene . 
Hi leswi swa ku amukela mfumo . 
I xiringanyeto xexo lexi nga emahlweni ka hina sweswi . 
I mahetelelo ya tin'hweti ta khumentlhanu ta ntirho . 
I mhaka ya nseketelo wa timali leyi ya ha pfulekeke . 
I ku pfumaleka ka ndzinganano leswi hi hlamarisaka . 
I ndhawu ya bindzu leyikulu yo tlula hinkwato laha misaveni . 
Hi swona switsongo hi kotaka ku va endlela swona . 
I bondo ya nkoka ku tlula hinkwato ya rixaka . 
I nchumu wa nkoka ku tlula hinkwayo epalamende . 
I mfularhelo wa ntshunxeko na wa vutomi . 
I vanhu lava kumaka hakelo yo biha . 
I vanhu lava a va fanele ku teka xiboho xa vugimo bya xona . 
I matiko lama nga swela ku tlula hinkwawo lama nga ta xaniseka ngopfu . 
I khwaliti ya vukorhokeri leyi nga ya nkoka . 
I vutihlamuleri bya mifumo ku lulamisa sweswo . 
I tiko leri kumaka hakelo yo biha . 
I sisiteme leyi sweswi yi nga eku paluxiweni . 
Hi xona xirhanganankulu eka tin'hweti leti ta tsevu . 
I ro sungulasungula eka ntirhovutomi wa mina . 
I ku hluvuka ka vona loku hi vulavulaka hi kona . 
Xi kona , hi ndlela yin'wana , ku swi tatisa . 
Hikwalaho i mhaka ya ku amukela vutihlamuleri bya hina . 
Hikwalaho i swa nkoka swinene ku khumisa vangwa . 
Hikwalaho swa laveka swinene ku veka maendlelo ya xipolitiki . 
Hikwalaho i swa nkoka ku hlanganisa timhaka leti to hambana . 
Hikwalaho i swa nkoka ku sungula databesi . 
Hikwalaho i swinene ku va hi ri na xiviko lexi . 
Hikwalaho i swa nkoka ku va ndzinganano lowu wu hlayisiwa . 
Hikwalaho i swa nkoka ku va hi ringanisa ehenhla ka leswi . 
Hikwalaho i swa nkoka ku va hi vekisa eka vanhu lavatsongo . 
Hikwalaho i swa nkoka ku tshamisekisa xiyimo xa ikhonomi . 
Hikwalaho a swi endleki ku tiarisa eka purojeke leyi . 
Hikwalaho swa twala ku tiyisa swinawana . 
Hikwalaho swa laveka ku landzelela milawu leyi . 
Hikwalaho swa laveka ku vumba n'wangulo wo fana . 
Hikwalaho i swa nkoka ku va na swipimo swa matimba . 
Hikwalaho swa laveka ku va na baloto ya vunharhu . 
Hikwalaho a swi ringananga ku tirhana na vathori . 
Hikwalaho swa hi boha ku ya emahlweni hi swi endla . 
Hikwalaho xiyimo xa fana eka matlhelo himambirhi . 
Hikwalaho i nkarhi wo endla swin'wana hi leswi . 
I mhaka leyi hi nga eku yi kaneleni namuntlha . 
I vuxisi lebyi lebyi faneleke ku cinciwa . 
Hi leswi leswi xiboho xi karhatekaka hi xona . 
Hi leswi , ke , leswi hi nga pakanisa eka swona . 
Hi leswi , hikwalaho , leswi swi nga ta hundzuka . 
I nkarhi wa moya wuntshwa wa ntshunxeko . 
I nkarhi wo endla swo karhi laha swi khumbaka mindyangu . 
I nkarhi wa ku va hi endla swin'wana swa swona swa matiko hinkwawo . 
I nkarhi wo endla ematshan'wini yo vulavula ntsena . 
I nkarhi wo tekela swilo enhlokweni swinene , sweswo i ntiyiso . 
I nkarhi wa ku va hi va na ku tshemba eka timakete . 
I nkarhi wo famba hi suka eka swikimi swo ringeta . 
I nkarhi wo famba hi suka eka marito hi ya eka swiendlo . 
I nkarhi wo yimisa leswi . 
I nkarhi wo hundzula marito ya hina ya va ku endla . 
I nkarhi wo herisa pholisi ya swa tinhlampfi ya hinkwavo . 
I nkarhi wo yima na ku susa tindhawu to tshama to ka ti nga ri enawini . 
I nkarhi wo tshika ku languta tipholisi ti ri toxe . 
I nkarhi wa ku va hi langutana na xivutiso xexo . 
I nkarhi wa ku va hi van a ku ringanana ka xiyimo . 
I nkarhi wa ku va hi lulamisa swilo swa hina . 
I nkarhi wa ku va hi tiboha mayelana na ku tirhisiwa ka xona . 
I nkarhi , hambiswiritano , wa ku va hi languta hi vuntshwa xivumbeko lexi . 
Ka ha ri ekusunguleni ngopfu ku va ku voniwa matirhelo ya xona yo hetiseka . 
Ka ha ri ekusunguleni ngopfu ku vona swa le mahlweni . 
Se swi hlwele ngopfu ku nghena eka tiatikili ta vuxokoxoko . 
I ntiyiso mayelana na tisisiteme to hakela na ku tshamisekisa . 
I ntiyiso leswaku ku laveka rhengu ro katsa hinkwaswo . 
I ntiyiso leswaku a swi fambelani na ntwananiso . 
I ntiyiso leswaku miseketelo ya timali i xiphiqo xikulu . 
I ntiyiso leswaku maendlelo ya nge vi yo fikelela swi helela . 
I ntiyiso leswaku ku vile na ku cinca ko karhi . 
I ntiyiso leswaku naswona a ku ri na swiphiqo swa vulawuri . 
Intiyiso leswaku leswi swi ta vula midurho yo engeteleleka . 
I ntiyiso leswaku hi le ku yingiseriweni . 
I ntiyiso leswaku hi fanele ku swi amukela . 
I ntiyiso leswaku hi dinga miantswiso eka vuhlanganisi . 
A swi amukeleki leswaku a ndzi fanele ku lava nhlamulo . 
A swi amukeleki ku ya emahlweni ku ehleketiwa hi ndlela yeleyo . 
A swi kanakanisi leswaku i nongonoko lowu nga ndlandlamuxiwaka . 
A swi na nkateko , kambe sweswo hi leswi swilo swi nga hakona . 
A swi kali swi ehleketiwa leswaku hi nga za hi swi pfumelela . 
A swi ku fanelanga ku amukela xiviko lexi . 
Swi le ka hina ku cinca ndlela leyi . 
Swi le ka hina ku tumbuluxa ndzinganano wolowo . 
Swi le ka hina ku lawula sisiteme ya kona . 
Swi le ka n'wina ku ndzi vhotela . 
Xi tirhiseriwa ntsengo wukulu wa swikongomelo . 
Swi nonon'hwa ngopfu ku nyika mitsengo yo khaqa , hambiswiritano . 
Swi nonon'hwa ngopfu ku khoma mifuwo yo hambana yi hlanganile . 
Swi olova ngopfu ku hlamula ina kumbe e-e . 
I swa nkoka swinene eka hina ku va hi tiva sweswo . 
I swa nkoka swinene leswaku leswi swi lulamisiwa kahle . 
I swa nkoka swinene ku va mpfumaleko wa maendlelo yo fana wu yimisiwa . 
I swa nkoka swinene ku va xirhumeriwahandle lexi xi pimeriwa . 
I swa nkoka swinene leswaku hi va na njhekanjhekisano lowu . 
I swa nkoka swinene ku va hi hlayisa ndzinganano . 
I swa nkoka swinene ku va hi fikelela ntwanano . 
I swa nkoka swinene ku va hi lemuka ku hambana ku ya hi swifundza . 
I swa nkoka swinene ku va hi lulamisa mhaka leyi . 
I swa nkoka swinene ku tumbuluxa ntwanano wo fanana . 
I swa nkoka swinene ku tiyisa phuphu ya xona ya le ndzeni . 
I swa nkoka swinene ku tirha hi kongome leswi , hikwalaho . 
I swa nkoka swinene , hikuva ndzi twanana na wena eka ku vilela ka wena . 
Swa vilerisa swinene naswona swi fanele ku landzeleriwa . 
I swa nkoka ku va vaaki va amukela yuro . 
I swa nkoka leswaku leswi i mpakanisonkulu . 
I swa nkoka ku va hi xixima timhaka teto ta vumbiwa . 
I swa nkoka ku suka hi hundza marito hi ya eka ku endla . 
Xi tsanile , naswona a xi bohi hi nawu . 
Hi swona a hi vula swona malembe na malembe . 
Hikwalaho hi nga kotiki ku vula ina wa le rivaleni . 
Swi le ka vuswikoti bya hina ku endla ku hambana . 
Swa tsakisa swinene ku va muviki a xi nghenisile . 
Swa tsakisa swinene ku va hinkwenu mi ri laha nakambe . 
Swa tsakisa swinene ku ku vona u ri exitulwini . 
Swa fanela ku tshikilela vukulu bya tlhontlho lowu . 
I swa nkoka ku tsundzuka leswi xiletelo xi vulavulaka hi swona . 
Swi hoxekile eka vona ku va va nga ri kona laha . 
Swi hoxekile ku endla tano , hi ku vona ka mina . 
I , ehenhla ka hinkwaswo , mhaka ya tindlela ta matikhomelo . 
I , ehenhla ka hinkwaswo , mhaka yo languta ntiyiso . 
I , hilaha ndzi nga vula hakona , xo nyanyula . 
I , hambiswiritano , naswona xikombiso xa maehleketelo ya miehleketo yitsongo . 
I , hi ku vona ka mina , ndlela yo twanana yo enerisa swinene . 
I , hi marito man'wana , ntlangiso wa mali . 
I , hikwalaho , ntwanano wo antswa ku tlula vuxirho byo helela . 
Xi , hikwalaho , xungetiwa hi ku lahlekeriwa hi nseketelo . 
Hi wona , hambiswiritano , hambanyiso lowu nga wona hi wu dingaka . 
Xi tipimela eka timfanelo ta ximunhu leti ta xisungusungu . 
A swi twisiseki eka makete ya le ndzeni yo tiveka . 
A swi twali ku ya emahlweni na njhekanjhekisano . 
Xi funghe ku wa ka ntiyiso ka ndzilakana wa Soviet na Yuropovuxa . 
Naswona swi nga endleka ku xi tirhisa sweswi . 
Naswona swi nga andlariwa eka swiendlo swo hambana . 
Ri nga va ri ri tiko leri va nga twa hi rona . 
Xi nga ha tlheriseriwa endzhaku , kambe xi nge koti ku ariwa . 
Xi nga ha tekiwa xi ri xihlambanyo xa vunene . 
Swi nga ha va swi ri leswaku ku na mitalo yin'wana kwalomu . 
Swi nga ha va ku mi na vunyingi mundzuku . 
Xi nga ha va xi dizayineriwe ku endla sweswo kahlekahle . 
Swi nga ha vonaka swi nga laveki ku kanela mhaka ya kona nakambe . 
Swi nga ha va ku u na miehleketo yo antswa . 
Xi fanele naswona xi endla xikombelo xa rimba ra swa timali ra malembenyingi . 
Xi fanele naswona xi pfumeleriwa ku teka nkarhi wa xona . 
Naswona xi fanele ku tirhisiwa hi ndlela yo pfuna . 
Naswona xi fanele ku endliwa hindlela yo kota ku ya emahlweni . 
Naswona xi fanele ku tirha na tiejensi ta tiko . 
Swi fanele swi tshama swi ri karhi swi endleka ku tiyisisa vuhlayiseki bya swakudya . 
Xi fanele switsongo xi teka magoza ku endla tano . 
Swi fanele ku va goza eka xitshunxo xa matiko mambirhi . 
Xi fanele ku seketela tinxaka tin'wana to phasa tinhlampfi . 
Xi fanele xi tiyimela swi helela eka tiinsitithuxini hinkwato . 
Xi fanele ku pimiwa hi leswi xi nga swi fikelela . 
Swi fanele swi endleka , hambiswiritano , ku nyika vumbhoni bya xisayense . 
Xi fanele ku va lexi tirhekaka , naswona xi fanele ku va xi pakanisa . 
Xi fanele ku vekiwa eka xiyimo lexinene xa swa timali . 
Xi fanele ku va xiwelo ku nga ri nawu . 
Xi fanele ku tiya , naswona xi fanele ku va lexinene . 
Xi fanele ku tisa nhluvuko lowu yisekaka emahlweni eka swifundza . 
Xi fanele ku katsa hundzulo wa pholisi ya swa vurimi . 
Xi fanele xi famba xi hundza rimba ra mitwanano ya swa mabindzu . 
Xi fanele ku tiyisisa nsirhelelo wa mfanelo ya vuhlayiselo . 
Xi fanele ku va na xitiyanhlana xa misinya ya xidemokirasi xa hina . 
A xi fanelanga ku pfumeleriwa ku hundza swin'wana hinkwaswo . 
A xi fanelanga ku va tano eka nkarhi lowu taka ! 
A xi fanelanga ku va mfungho wa ntima wo hetelela lowu nga sala . 
A xi fanelanga , hikwalaho , ku tumbuluxa ku lwetana ka swinaveriwa. 
Xi fanele ku rhangela eka ajenda ya misava . 
Xi fanele , hambiswiritano , ku landzeriwa hi mikuriso yin'wana ya matimu . 
Xi fanele ku va pholisi ya nkhomano wa xifundza . 
Xi fanele ku anamisiwa na ku endliwa ku va xi engeteleleka ku olova . 
Xi lava ku tirhaniwa na xona eka swiviko swin'wana . 
Xi lava ku va xi tirha na ku va xi tiyimela xoxe . 
Xi lava ku langutiwa hi ku enta swinene . 
Xi lava ku endliwa leswaku xi vonaka hi ndlela leyi . 
Se sweswi swi vonaka onge ku navela loku se ku tika swinene . 
Se sweswi xi lava ku hundzuluxeriwa eka mitlhontlho leyintswa . 
Se sweswi xi lava ku hundzuluxeriwa eka swiendlo swo khomeka . 
A xi fanele ku lulamisa swilo swa xona . 
Xi langutisa ngopfu vavasati na vanhu lavatsongo . 
Xi hi tisela mitlhontlho yo hlayanyana , hambiswiritano . 
A ndzi ta ku swi ya ngopfu hi munhu . 
Xi kongomisa eka swiphiqo leswi lavaka ku tshunxiwa . 
Xi fambelana na nhlamuselo ya tindhawu ta ku landzelela milawu . 
Xi fambelana na vito ra webusayiti ya www.europa.eu.int/futurum. 
Xi yimela ku eyisa ka le rivaleni ka nsinya wa vutsongo . 
Xi yimela ku mbundzuxiwa ka swipimo swa mbangu na vuhlayiseki . 
Xi lava xitiyanhlana xikulukumba eka van'watipolitiki . 
Swi lava ku va ku tekiwa goza eka tilevhele hinkwato . 
Swa ndzi tsanisa ku va hi nga fikelelanga ku tlula laha . 
Xi vula leswaku hi fanele ku ya emahlweni xi tiyisa demokirasi . 
Xi lava ku khutaza njhekajekisano wa mani na mani eka timhaka leti . 
Swi vonaka onge ndlela a yi tshami yi ri ku vonakaleni . 
Swi vonaka onge se va le ka xiyimo xo tika . 
Swi vonaka onge xikongomelo lexi se xi fikeleriwile . 
Swi vonaka onge lexi i xiphiqo eka hina . 
Eka mina swi vonaka tiinsitithuxini ta hina ti lava ku va na vulanguteri . 
Swi vonaka eka mina onge leswi a swi amukeleki . 
Swi vonaka eka mina leswiya swi tlule mpimo na ku va swi nga ri swinene . 
Swi vonaka eka mina hi fanele ku endla hilaha swi faneleke . 
Swi vonaka eka mina leswi swi ta twala . 
Swi vonaka eka mina swi ri swilo swa xikalatlhelonyana . 
Swi vonaka eka mina swi ri na swihoxo swimbirhi swikulukumba . 
Swi vonaka eka hina onge ku tivonela swa laveka . 
Swi vonaka , hambiwiritano , leswaku sweswo a hi swona . 
Naswona swi fanele ku pfumelela ku endlela swilo erivaleni na vutihlamuleri . 
Naswona a xi fanele ku landzelerisa maavelo ya mali lamanene . 
A xi fanele ku va xi kumeka ku nga si hela 2008 . 
A swi fanele ku va erivaleni leswaku ku vuriwa yini hi leswi . 
A xi fanele ku tirhaniwa na xona hi ndlela yo hambana . 
A xi fanele ku sungula ku tirha eka tin'hwetinyana leti taka . 
A xi fanele ku ta eka hina xi ri na mavonelo lama nga erivaleni . 
A swi fanele swi lulamisiwe khale swinene . 
A swi nga fanelanga swi voniwa tanihi maendlelo ya nkarhi hinkwawo . 
A swi nga fanelanga ku va xikongomelo xa rhengu . 
A xi nga fanelanga ku tirhisiwa tanihi maendlelo ya nkarhi hinkwawo . 
Se sweswi a xi fanele ku kota ku langutana na nkuriso . 
A xi fanele ku nyika mivuyelo eka ikhonomi na vanhu . 
Hikwalaho a xi fanele ku endliwa hi vatsundzuxi va le handle . 
A swi fanele , hambiswiritano , ku endleka ku xi hluvukisa ku ya emahlweni . 
Swi komba leswaku lexi i xiviko xa nkoka swinene . 
Swi kumeka ku swi nga va swikongomelo swo tika . 
Xa ha ri na vukoteki lebyikulu bya ku hluvuka . 
Swi tikela ku kholwa ka mina eka nsinya wa vutsongo . 
Xi tshikilela nkoka wa vutirhisani hi ntwanano wo ringana . 
Xi tshikilela xilaveko xo herisa nkwetlembetano hi ku rhula . 
Swi ndzi komba swi ri miehleketo leyinene no pfuna . 
Swi teka nkarhi naswona a hi swo ndzi voneni . 
Hikwalaho xi kongoma eka lava va titirhaka , naswona swi ri swona . 
Swi hela swi vonaka , hambiswiritano , leswaku a swi humelelanga . 
A yi ri mhaka yo va ku humelela se nkarhi wu hundzile . 
A ya ri masungulo ya kahle yo aka ehenhla ka wona . 
A wu ri ntsako lowukulu ku tirha na yena . 
A wu ri ntsako ku tirha na n'wina hinkwenu . 
A xi ri xiyimo lexi a xi seketeriwa hi matiko lama nga swirho . 
A wu ri ntsako swinene ku tirha na wena . 
A yi ri vhoti yo vitana hi mavito , hikwalaho sweswo swa endleka . 
A wu ri ntokoto lowunene swinene hi ndlela yihi kumbe yihi . 
A wu ri engetelo wa nkoka eka njhekanjhekisano wa hina . 
A swi ri kule swinene ngopfu na ntiyiso . 
Naswona a wu ri njhekanjhekisano wo kongoma eka nkarhi lowu taka . 
Naswona a wu ri ndzingeto wo kuma switirho swintshwa . 
Naswona a wu ri nkongomelonkulu wa njhekanjhekisano wa namuntlha . 
Xi tumbuluxiwe hi vayimeri va vanhu ! 
Xi tumbuluxiwe ku landza nkarhi wa ndhambi . 
A swi ri swa nkoka ku va hi teka magoza hi xihatla . 
A swi nga ha endleki eka mina ku va ndzi famba . 
A swi nga olovi ku teka xiboho xa maendlelo ya hina . 
A swi nga endleriwanga ku va pfhumba ra ximfumo . 
A hi ngopfu mhaka ya mali ku tlula maendlelo . 
A xi nga ri xona ntsena xikombiso xa muxaka lowu . 
A xi kongomisiwe ntsena ku va xitatimende xa munhu hi un'we . 
I swo hambana na swona , leswi ndzi swi twisaka xiswona . 
A swi lulamile ku va hi endlile leswi . 
A ri ri tiko ro sungula ro amukela yuro . 
A xi ri xilo xa vutihlamuleri na lexinene ku xi endla . 
A wu ri mbuyelo wa ntwanano lowu a wu endliwile kahle . 
A swi laveka hikwalaho ku sungula nxopaxopo wa xiikhonomi . 
Hi ndlela yeleyo a ya ri magoza mambirhi yo ya emahlweni , hikwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
A xi ri xona , hikwalaho , xivangelo xa ku nghenela ka mina . 
Xi ta khumba ku kula eka khwaliti ya vutomi . 
Naswona xi ta va na mivuyelo ya le rivaleni eka mutirhisi . 
Xi ta hi pfuna naswona ku langutana na nkuriso . 
Xi ta tshama xi ri xo ka xi nga faneli eka un'wana na un'wana . 
Xi ta va nkongomelonkulu wa nkanelo wolowo . 
Xi ta va xiboho xo vonakala na xa le rivaleni . 
Xi ta va xa nkoka swinene eka ku tumbuluxa makete yintshwa . 
Swi ta tika ku tshama eka xikombamikarhi . 
Swi ta va swo pfuna hina hinkwerhu . 
Swi ta teka nkarhi ku va xiyimo xi antswa . 
Xi ta va kona nkarhinyana wo leha . 
Swi ta va swi hlwerile ku swi endla endzhakunyana . 
Xi ta tisa ku antswa ko hatlisa eka indasitiri . 
Xi ta vuya kutani hi ta xi antswisa . 
Xi ta ya emahlweni xi endla tano nkarhi lowu taka . 
Xi ta tumbuluxa ku tshemba ka swa nawu eka vakorhokeri . 
Hakunene xi ta hi fambisela etlhelo leri nga rona . 
Xi ta endla tano na le ka mhaka leyi . 
Xi ta endla leswi eka malembe mambirhi lama taka . 
Xi ta olovisa matirhiselo ya ntwanano wa rimba . 
Xi ta fanela ku kombisiwa eka bajete . 
Xi ta pfuna ku lwisa mafambafambiselo ya mali yo ka ya nga ri enawini na ku hakelela vutherorisi . 
Xi ta pfuna ku endla misava yi va ndhawu yo hlayisekanyana . 
Xi ta antswisa vutirhiseki lebyinene na ku olovisa maendlelo yo teka swiboho . 
Yi ta fanela ku va nsimu leyikulu swinene . 
A ku nga vi kule hi nga si fika eka 1998 . 
A swi nga ku hlamarisi ku va ndzi amukela leswi . 
Swi ta herisa matirhiselo yo biha na xihlawuhlawu . 
Kumbe loko swi ri tano swi ta koteka ku fikelela hiswimbirhi . 
Hikwalaho swi ta tika ku xavisa leswi . 
Hikwalaho xi ta fanela ku va xi hetisekile . 
Hi ndlela yeleyo xi ta kuma ku langutiwa loku ku xi faneleke . 
Xi ta , swi le rivaleni , tirha na le ka mijekajekisano yin'wana . 
Xi ta , swi le rivaleni , va ehenhla ngopfunyana ku tlula sweswo . 
Naswona a xi ta va ekhombyeni ro hombolokisa mphikizano . 
Swi vonaka onge leswi a hi ntiyiso lowu heleleke . 
A ku ta va ku tsandzeka eka hina hinkwerhu . 
A wu ta va vukorhokeri byikulu eka demokirasi ya palamende . 
A xi ta va xihoxo ku cinca tlhelo sweswi . 
A xi ta va xihoxo ku endla mitwanano yo tano yi va ya vugevenga . 
A wu ta va angulo wo seketela na ku khomana . 
A ri ta va goza ro ya emahlweni - ku tlakuka . 
A wu ta va engetelo wa nkoka eka timfanelo ta vaaki . 
A swi ta antswa ku fambisa nyama endzhaku . 
A swi ta nonon'hwa ku vula swin'wana swo hlamarisa ku tlula leswi . 
A swi ta va kahle loko sweswo a swi nga lulamisiwa . 
A swi ta va kahle loko leswi a swi nga lulamisiwa . 
A swi ta va kahle ku ya emahlweni ku suka laha . 
A swi ta tsakisa ngopfu loko leswi a swo humelela . 
A swi ta nonon'hwa ku kanetana na mavonelo ya yena . 
A swi ta pfuna loko hinkwerhu a hi lemuka leswi . 
A swi ta pfumala vutihlamuleri ku nga amukeli ntwanano lowu . 
A swi ta soleka loko leswi a swo va tano . 
A xi ta va xo sungula eka nkarhi wo leha . 
A xi ta fularhelana na leswi hi swi lavaka . 
A swi ta va khombo naswona a swi ta pfumala vutihlamuleri . 
A swi nga ta va swona ku tshinya xifundza hinkwaxo . 
A swi ta va ku pfumala nkateko loko maendlelo lawa a yo yimisiwa . 
Hakunene a swi ta va ku pfuna leswi nga ku endliweni ! 
Kunene a swi ta va swo pfuna ku va na ku humelela laha . 
A swi ta vavisa leswi endliwaka ku tlula ku wu endlela leswinene . 
A swi ta katsa ku cinca lokukulu eka vuxaka bya tinxaka . 
A yi nga ta va silingi kambe fuloro . 
A swi nga ta va , hikwalaho , swi siverile nthyakiso wa sweswinyana . 
A swi ta teka ntsena lava nga khombyeni swinene ro humeleriwa hi swo biha , ku va va tsandzeka . 
Ithali i tiko leri nga ehansi ka mfumo wa nawu . 
Xikongomelo xa xona naswona i ku lwisa ku nghena etikweni ko ka ku nga ri enawini . 
Mfanelo ya yona yo va yoxe yo nghenisa swiringanyeto a yi amukeleki naswitsongo . 
Ku tiyimela yoxe ka yona na mfanelo yo tisungulela swi fanele ku sirheleriwa . 
Xikongomelo xa xona i ku lwisa xihlawihlawu endhawini ya ntirho . 
Xikongomelo xa xona , xo sungulasungula , i ku nyika mahungu . 
Nkoka wa xona wu fambelana na ndhawu ya hundzuko . 
Junilistan hikwalaho yi hlawule ku vhota yi kaneta xiviko lexi . 
Maritonyana mangari mangani hi ndlela yo hetisa . 
Swi lulamile na swona ku va leswi swi fike emakumu . 
Sweswisweswi , hi vulavurile hi ntalo wa mpfuno . 
Ntsena leswaku vaaki va hina va tiva laha va nga yima kona . 
Mo swi ehleketa : ku yimisiwa ka xiringanyeto 
Ntsena ku va kona na ku hlangana , xinkarhana . 
Vululami kusungula , hikuva hi vulavula na vavanuna na vavasati . 
Tielementenkulu ta xiviko ti humesiwile hi vhoti . 
Hi tintswalo ndzi nyikeni nhlamulo ya le rivaleni ya xivutiso xa mina . 
Kyoto yo va masungulo ntsena ya ndlela yo ya emahlweni . 
Ku lebula swi kahle eka vatirhisi , hilaha hinkwerhu hi tivaka hakona . 
Ku lebula hikwalaho ku ta kamberiwa hi mhaka hi mhaka . 
Pholisi ya makete ya mitirho a yi fanele yi lulamisiwa eka levhele ya tiko . 
Vamanana na vatatana , ndzi yimela njhekenjhekisano wa n'wina hi ku tsakela . 
Vamanana na vatatana , ndzi na xitatimende lexi ndzi lavaka ku xi endla . 
Vamanana na vatatana , a ndzi ri ku endleni ka mihlayelo . 
Vamanana na vatatana , ndzi endlile leswaku xi kambiwa . 
Vamanana na vatatana , ndzi fanele ku kombela ntirhisano wa n'wina . 
Vamanana na vatatana , ndzi ta hetelela hi rito leri . 
Vamanana na vatatana , ndzi ehleketa leswaku xihumelelo xi pfariwile . 
Vamanana na vatatana , ndzi mi navelela rendzo ro hlayiseka . 
Vamanana na vatatana , ndzi mi navelela ku tiphina hi swakudya hinkwenu . 
Vamanana na vatatana , xana hakunenenene hi dinga xiletelo lexi ? 
Vamanana na vatatana , timfanelo ta ximunhu i mhaka ya vumbiwa . 
Vamanana na vatatana , i nkrhi wa ku va hi vhota . 
Vamanana na vatatana , a hi ndzinganano lowu enerisaka . 
Vamanana na vatatana , i nkarhi wo phaphama . 
Vamanana na vatatana , mi nge hi nga hundzuli pharagirafu ya 26 ! 
Vamanana na vatatana , se a hi pfuleni njhekanjhekisano . 
Vamanana na vatatana , njhekanjhekisano wa hina wa hlwelanyana . 
Vamanana na vatatana , xifundza xa hina xi hlawurile . 
Vamanana na vatatana , leswi swi heta nandzelelano wa timhaka . 
Vamanana na vatatana , ku hlawula ka olova , phela . 
Vamanana na vatatana , mahetelelo ya le rivaleni eka hina . 
Vamanana na vatatana , njhekanjhekisano wu nghenelerile hi ndlela yo ka yi nga tolovelekanga . 
Vamanana na vatatana , vumundzuku byi le khombyeni laha . 
Vamanana na vatatana , miyingiselo yi le kusuhi no sungula . 
Vamanana na vatatana , makete wa le ndzeni a wu tirhi . 
Vamanana na vatatana , xiyimo i xo tika swinene . 
Vamanana na vatatana , leswi swi nge pfumeleriwi ku ya emahlweni . 
Vamanana na vatatana , leyi yi vile phurosese yo leha . 
Vamanana na vatatana , leri i siku ro rila . 
Vamanana na vatatana , leyi i mhaka ya vutsongo . 
Vamanana na vatatana , lexi i xiviko xa nkoka hakunene . 
Vamanana na vatatana , lowu i ntlakuso wo tsongahala swinene ngopfu . 
Vamanana na vatatana , leyi i mhaka yo tsekatseka swinene . 
Vamanana na vatatana , lexi i xiringanyeto xa mina eka n'wina . 
Vamanana na vatatana , lexi xi ta va xivutiso xa hina xo hetelela . 
Vamanana na vatatana , namuntlha i siku ro hlawuleka swinene . 
Vamanana na vatatana , hi langutane na ntlhontlho wukulukumba . 
Vamanana na vatatana , hina a hi vadyondzi kumbe vatinyiketeri ! 
Vamanana na vatatana , hi nge vi na njhekanjhekisano wun'wana nakambe . 
Vamanana na vatatana , se hi ta eka njhekanjhekisano . 
Vamanana na vatatana , a hi ri ku kaneleni ka timhaka tinharhu . 
Vamanana na vatatana , hi ve na tinhlengeletano to tala to leha . 
Vamanana na vatatana , hi ti twile tikhomente hinkwato . 
Vamanana na vatatana , hi ma twile mavonelo ya muviki . 
Vamanana na vatatana , se hi hetile ajenda ya hina . 
Vamanana na vatatana , hi fanele ku tshika hinkwaswo leswi swo ka swi nga endleki . 
Vamanana na vatatana , hi fanele ku papalata ku lahlekeriwa hi vatirhi va vuswikoti . 
Vamanana na vatatana , hi fanele ku ehleketisisa leswi hi vurhon'wana . 
Vamanana na vatatana , se hi ya eka ku vhota . 
Vamanana na vatatana , mi twile ndhawu ya swona eka tipolitiki . 
Vamanana na vatatana , tisisiteme ta n'wina ta xibalo ti le ku xungetiweni . 
Leswikulu na leswitsongo swi fanele ku va eka xiyimo xo fana . 
Xo hetelela kambe xo ka xi nga ri xitsongo hi nkoka , nhlokomhaka ya swivutiso . 
Xo hetelela kambe xo ka xi nga ri xitsongo hi nkoka , hi fanele ku nyika timali eka tipurojeke titsongo . 
Xo hetelela , kambe xo ka xi nga ri xitsongo hi nkoka , i mhaka ya nkuriso . 
Xo hetelela , a ndzi ta rhandza ku nyikela ku hlela loku landzelaka . 
Xo hetelela , ndzi pfumeleleni ku tlakusa swivutiso swingari swingani swo karhi . 
Xo hetelela , xo tlula hinkwaswo , hi fanele ku tirha hi ku hatlisa . 
Xo hetelela , ku khomana swi vonaka swi ri swa nkoka eka mina . 
Xo hetelela , mi nge ndzi lemukisa timhaka tingari tingani . 
Xo hetelela , ku khomana ka vanhu va hina ku fanele ku tiyisiwa . 
Xo hetelela , nsinya wa vumune hi lowu wa vuhlayiseki bya swakudya . 
Xo hetelela , nsinya wa vutsongo wu fanele ku tirhisiwa . 
Xo hetelela , ku na mhaka ya n'wangulano na vanhu . 
Xo hetelela , tiko leri hi rin'wana ra lawa ya nga na xidemokirasi xitsongo ku tlurisa . 
Xo hetelela , lexi a hi xiphiqo xa nkarhi lowu nga hundza . 
Xo hetelela , hi tshemba leswaku ntirho lowunene wu fikeleriwile . 
Xo hetelela , hi nge honisi swiphemu swa vanhu na swa xiikhonomi . 
Xo hetelela , hi tikuma hi ri eka xiyimo xo hlamarisa . 
Xo hetelela , naswona hi fanele ku va na pholisi ya swa mitirho ya ntiyiso . 
Xo hetelela , hi fanele ku tirha swikombiso swa matirhelo swintshwa . 
Xo hetelela , mayelana na ku hlela nkhumbo , ku hava . 
Swiboho swa le ndzhakunyana swi ta va swi hlwerile ngopfu eka mhaka leyi . 
Endzhakunyana a nga navela ku vulanyana switsongo . 
Varhangeri vo huma emisaveni hinkwayo va xi sayinile . 
Tshikelani komiti ku lulamisa tivhoti . 
Tshikelani vanhu lava va tivaka hi swona . 
Nawu , hi tlhelo lerin'wana , wu na nkhumbo wo fularhela . 
Ku ya hi nawu , sweswo hi swona ntsena ndzi nga swi vulaka . 
Ku pfumala vululami kutsongo ku ta tlakusa vuhlayiseki bya hina hinkwerhu . 
A swi tshikiwe swi tokotiwa naswona hi nkarhi wa nkayakayo . 
Mi nge ndzi engetela swin'wana eka mhaka ya ririminyingi . 
Mi nge ndzi tlhela ndzi hoyozela muviki eka xiviko xa yena . 
Mi nge naswona ndzi vula swin'wana eka nsinya wa vutsongo . 
Mi nge ndzi vula naswona swilo swingari swingani hi ku angarhela . 
Mi nge ndzi vula swin'wana hi tipurojeke letin'wana . 
Mi nge ndzi va erivaleni : leswi a hi ntiyiso . 
Mi nge ndzi sungula hi swiphemu swin'wana eka xiviko xa mina . 
Mi nge ndzi sungula hi xivandla xa nawu lowu nga riki wa vugevenga . 
Mi nge ndzi sungula hi angarhelo wa xiringanyeto . 
Mi nge hi ku komisa ndzi ndzi vula timbirhi ntsena ta timhaka leti . 
Mi nge hi ku komisa ndzi khumba leswi hi nga swi endla . 
Mi nge ndzi vula swin'wana hi mhaka ya vutihlamuleri bya xipolitiki . 
Mi nge ndzi heta hi ku hoyozela muviki . .  . 
Mi nge ndzi heta hi ku vula swin'wana kambe mayelana na nkuriso . 
Mi nge ndzi heta hi timhakanyana timbirhi ta mahungu lamanene . 
Mi nge ndzi mi hoyozela eka ntirho lowu nga endliwa kahle . 
Mi nge ndzi vulavula kusungula hi mhaka ya vuhlayiseki . 
Mi nge ndzi vulavula ntsena hi timhaka to hlayanyana . 
Mi nge ndzi heta hi ku mi khensa eka njhekanjhekisano lowu . 
Mi nge ndzi hlamusela leswi hi vuxokoxokonyana . 
Mi nge ndzi vula ku hlamala na ku vilela ka mina ehenlha ka leswi . 
Mi nge ndzi heta hi ntiyiso wa xiyimo . 
Mi nge ndzi rhanga hi ku kongomisa eka mhaka ya mali yo hlengeriwa . 
Mi nge ndzi rhanga hi ku hlamusela xivangelo xa xiringanyeto . 
Mi nge ndzi nyika xikombiso , mhaka yo yi seketela . 
Mi nge ndzi nyika xikombiso xa tiko ra ka hina . 
Mi nge ndzi mi nyika xikombiso xa vayimeri va swipimo . 
Mi nge ndzi mi nyika xikombiso xa le ka nkarhi lowu nga hundza . 
Mi nge ndzi mi nyika ntsena swivangelo swimbirhi swa leswi . 
Mi nge ntsena ndzi basisa mhaka yin'we kumbe timbirhi . 
Mi nge ntsena ndzi vula swin'wana ehenhla ka swingari swingani swa swona . 
Mi nge ntsena ndzi lulamisa xin'wana lexi nga vuriwa . 
Mi nge ntsena ndzi kongoma ntiyiso wa leswi . 
Mi nge ntsena ndzi vula xo hetelela hi leswi . 
Mi nge ndzi endla ntsena khomente yin'we ehenhla ka xiviko . 
Mi nge ndzi vula ntsena xilo xin'we hi nhlokomhaka ya kona . 
Mi nge ndzi vula ntsena swin'wana swo koma mayelana na pholisi ya matiko mambe . 
Mi nge ndzi vula swilo swimbirhi hi marito yo angarhela . 
Mi nge ndzi khumbanyana mhaka yin'we kumbe timbirhi . 
Mi nge ndzi vula swingari swingani mayelana na leswi . 
Mi nge ndzi vula mhaka yin'we ntsena ehenhla ka pholisi ya mahungu . 
Mi nge ndzi vula mhaka yin'we mayelana na ntwanano wa ntirhisano . 
Mi nge ndzi vekaerivaleni xiyimo xa ntlawa wa mina . 
Mi nge ndzi vula timhaka tinharhu mayelana na leswi . 
Mi nge , loko ndzi pfumeleriwa , ndzi vula xo hetelela . 
Mi nge ndzi ya eka ku hakelela vuhlayiseki . 
Mi nge ndzi ya eka mhaka leyi nga kona sweswi . 
Mi nge se ndzi ya eka swinawana swo nghenela . 
Mi nge se ndzi kongoma yin'wana ya mitlhontlho leyikulu . 
Mi nge se ndzi hundzela eka xiphemu xa swa vanhu . 
Mi nge se ndzi vula rito ehenhla ka timfanelo ta ximunhu . 
Mi nge se ndzi vula swin'wana mayelana na maendlelo ya nawu . 
Mi nge se ndzi hundzulukela hi ku kongoma , eka xiletelo xa rimba . 
Mi nge se ndzi hundzulukela eka mhaka ya sweswi . 
Mi nge se ndzi hundzulukela eka tinhlokomhaka hi vuxokoxoko . 
Mi nge ndzi tsavula xin'we xa swona ngopfungopfu . 
Mi nge ndzi kongomisa eka timhaka to hlayanyana to kongoma . 
Mi nge ndzi vuyelela mhaka yin'we , ndzi endla tano hi ndlela yo va erivaleni . 
Mi nge ndzi mi tsundzuxa leswi ndzi nga swi vula . 
Mi nge ndzi mi tsundzuxa , hambiswiritano , hi masungulo . 
Mi nge ndzi vula ritonyana ehenhla ka nkanelo wa vanharhu . 
Mi nge ndzi vula marito mangari mangani hi maendlelo . 
Mi nge ndzi vula marito mangari mangani hi timhaka leti . 
Mi nge ndzi vula marito mangari mangani hi nhlokomhaka leyi . 
Mi nge ndzi vula rito kumbe mambirhi yo heta . 
Mi nge ndzi vula leswaku leswi swi ta tsandzeka . 
Mi nge ndzi vula leswaku hi veka mitirho kusungula . 
Mi nge ndzi sungula hi ku vula swilo swingari swingani . 
Mi nge ndzi sungula hi mhaka ya hundzulo wa swa ikhonomi . 
Mi nge ndzi sungula hi swikongomelo swa swiringanyeto . 
Mi nge ndzi sungula hi ku ringanisa mipimo yo avela masi . 
Mi nge ndzi tshikilela leswaku ndzi vula xiphemu . 
Mi nge ndzi teka xikombiso xa le ka tiko ra ka hina . 
Mi nge ndzi teka xikombiso xa xiyenge xa xitili . 
Mi nge ndzi teka nkarhi lowu ku vula swin'wana nakambe . 
Mi nge ndzi mi byela leswi ntirhonkulu wa hina wu nga wona . 
Mi nge ndzi khumba mhaka ya mfambafambo wo tshunxeka wa vanhu . 
Mi nge ndzi ringeta ku veka sweswo na swona erivaleni . 
Mi nge ndzi hundzulukela hi ku komisa eka mihundzulo ya nkoka swinene . 
Mi nge ndzi hundzulukela eka mpfuno lowu nga nyikiwa ku fikela sweswi . 
Mi nge ndzi hundzulukela eka timhakankulu leti nga eku kaneriweni . 
Mi nge ndzi hundzulukela eka ku laveka ka tiinsitithuxini ta ku tiya ko engeteleka . 
Mi nge ndzi hundzulukela eka nongonoko wa mavabyi yo fambelana na nthyakiso . 
Mi nge ndzi hundzulukela , xo hetelela , eka ntirho wa bindzu . 
Ku nga vi na loyi a nga eku kanakaneni hi leswi . 
A va kombe hi swiendlo leswi va swi vulaka . 
Ku nga vi na ku nga twanani ; a ndzi ta swi amukela . 
A hi endleni swin'wana ku xi endla ndhawu yo tlhela kona . 
A hi pfumeleleni vanhu ku va na swo swi vula . 
A hi papalateni njhekanjhekisano wolowo nkarhinyana wa sweswi . 
A hi veni na vuswikoti byo teka vutihlamuleri lebyi . 
A hi veni erivaleni mayelana na thoni liya yintshwa yo tiya . 
A hi veni erivaleni leswaku nkayakayo lowu i wa yini . 
A hi veni erivaleni leswaku hi vulavula hi yini . 
A hi veni erivaleni : hakunene a hi na ku hlawula . 
A hi tiyiseni , kambe naswona a hi vulavuleni . 
A hi veni na ntiyiso kan'we ntsena , vamanana na vatatana . 
A hi veni na ntiyiso , hi na ku nga ringanani laha namuntlha . 
A hi veni na vutihlamuleri , xo sungulasungula , eka hina vini . 
A hi sunguleni , xikombiso , hi timhaka ta insitithuxini . 
A hi sunguleni , hambiswiritano , hi leswi swi nga endliwa . 
A hi vuleni swi va erivaleni laha hi lavaka ku ya kona . 
A hi yeni emahlweni ku endla leswi ntirho wa ntlawa . 
A hi sunguleni gondzo ro ya eka xikongomelo . 
A hi tiyisiseni leswaku swa pfuna ku tirha . 
Xo hetelela a hi kambeleni mhaka ya swipimo swa swa vanhu . 
A hi yeni emahlweni na swona hi tirha swin'we . 
A hi tinyikeni nkarhi wo ya emahlweni . 
A hi tiyisiseni nxiximo wa timfanelo ta vahlapfa . 
A hi veni na ku vulavula ka le rivaleni eka njhekanjhekisano lowu . 
A hi humeseleni mavito ya kona erivaleni . 
A hi pfuneni ku herisa nkayivelo wa mati yo nwa . 
A hi va pfuneni ku tshama etikweni ra ka vona . 
A hi tshembeni leswaku xi ta tirha eka ku endla kunene . 
A hi tshembeni leswaku ku ta va na ku humelela ko karhi ku nga ri khale . 
A hi tshembeni leswaku sweswo swi ta humelela . 
A hi tshembeni leswaku mhaka ya kona yi nga lulamisiwa . 
A hi tshembeni leswaku ku tsandzeka loku ku ta lulamisiwa . 
A hi tshembeni leswaku hakunene leswi swi ta va ntiyiso . 
A hi tshembeni leswaku hi nga tlhela hi xi kuma . 
A hi tshembeni leswaku se hi kuma xikombamikarhi xa kona . 
A hi tshembeni leswaku ha humelela eka ku endla sweswo . 
A hi languteni swilo leswi swi hi hlanganisaka . 
A hi languteni leswi sayense yi hi byelaka swona . 
A hi languteni kusungula eka mhaka ya swa timali . 
A hi languteni , kumbexana , eka xiringanyeto lexi nga emahlweni ka hina . 
A hi endleni masungulo ya ntirho lowu wa nkoka ! 
A hi tiyisiseni leswaku a swi humeleli nakambe . 
A hi tirhiseni nkarhi lowu handle ko hlwela ! 
A hi yeni eka mhaka yo karhi laha . 
A hi yeni eka nhlokomhaka ya vutumbuluxi . 
A hi nga swi pfumeleleni ku vuyeleriwa laha . 
Hi nga tipfumeleli ku hambukisiwa ndlela . 
Hi nga tikhomi onge a ku humelelanga nchumu . 
Hi nga pfilunganyi nkarhi lowu nga hundza na lowu taka . 
Hi nga tixisi : a xi kona . 
Hi nga rivali leswi nga hi lahlekelaka laha . 
Hi nga tshuki hi ndlela yihi kumbe yihi hi langutela ehansi swiphiqo swa kona . 
Hi nga lahlekeriweni hi swa nkoka swa kona laha . 
Hi nga vuyeleleni swihoxo swa nkarhi lowu nga hundza ! 
Hi nga languteleni ehansi nkoka wa ku humelela loku . 
Hi nga languteleni ehansi vukulu bya xiboho lexi . 
Se a hi languteni malulamiselo ya mivulavurisano . 
Se a hi yeni emahlweni hi ya eka tinhlamuselo ta tivhoti . 
Se a hi kongomiseni ku xiya ka hina eka vanhu . 
A hi landzeleleni pholisi ya eneji yo fana , xikombiso . 
A hi tsundzukeni matimu yo tika ya matiko lawa . 
A hi tsundzukeni leswi hi vulavulaka hi swona laha . 
A hi tsundzukeni leswi hi ringetaka ku swi endla . 
A hi languteni leswaku hi nga swi sungurisa ku yini . 
A hi voneni loko hi twanana eka mhaka leyi . 
A hi voneni loko hi nga enerisa ku vilela ka vona . 
A hi tekeni nkarhi lowu hi nyika nseketelo wa hina . 
A hi vekeni sweswo etlhelo eka nkarhi wa sweswi , hambiswiritano . 
A hi tshikeni ku endla onge a hi swi voni . 
A hi xiyeni swinene tinhlayo ta n'wina . 
A hi tekeni xikombiso eka xiyenge xa mimovha . 
A hi tekeni xikombiso xa mavuthu . 
A hi tekeni goza ro sungula hi nga si teka ra vumbirhi . 
A hi tekeni mhaka ya ririmi , xikombiso . 
A hi tekeni nkarhi wo veka miehleketo eka swona ! 
Hikwalaho a hi amukeleni xiringanyeto hilaha xi nga hakona . 
A hi ringeteni ku endla leswi hi nga swi kotaka hi xona ! 
Se a hi hundzulukeleni eka dokumente leyi vuriwaka . 
A hi vhoteni hi seketela nawu lowu mundzuku . 
A hi yimeni hi vona leswi humelelaka eka matirhelo . 
A hi yimeni hi kala hi va na mahungu hinkwawo . 
A hi tirheni leswaku hi tshunxa swiphiqo leswi . 
A hi tirheni swin'we ku tisa ku hundzuka koloko . 
A hi , hambiswiritano , yeni eka xivutiso xo tatisa . 
Ku pfulela i xikombisonkulu xa mutumbuluxi wa mitirho . 
Vutomi a byi nga hi yi byi olova eka hina . 
Vutomi byi kome ngopfu naswona a ku na nkarhi . 
Tanihi wena , ndzi hlayile tin'wana ta tikhomente . 
Switshunxo swo pimiwa na swa nkarhinyana a hi leswi hi swi lavaka . 
Yingisela vanhu kutani va ta ku byela . 
Lithunia , eka xiphemu xa yona , na yona yi vile na ku humelela ko vonaka . 
Vulawuri bya minongonoko byi nyikiwe ku langutiwa kutsongo . 
Ku endliwe switsongo ngopfu hi leswi eka malembe ya sweswinyana . 
Languta angulo wa timali to hlegeriwa , xikombiso . 
Pfulani ndlela ya vanhu lavatsongo va matiko walawo ! 
Vatirhi vo lawula hi swona leswi hi swi lavaka eka varhumiwa . 
Swiphemu swo tala swi lava ku lulamisiwa mayelana na leswi . 
Tikhomente to tala a ti yelana na mahumeleriselo ya bajete . 
Swilo swo tala leswinene swi vuriwile mayelana na nkarhi lowu taka . 
Vo tala va vile va tlakusile timhaka to hlayanyana to khumba hinkwavo . 
Vo tala va na xivangelo lexinene xo n'wi khensa . 
Swikongomelo swo tala swa ha fanele ku humelerisiwa . 
Swa matirhelo swo tala swi ta laveka eka tin'hweti leti taka . 
Vo tala va vatirhikulorhi va sindzisile timhaka leti . 
Vo tala va vona va lahlekeriwe hi vana va vona swa makumu . 
Yo tala ya mabindzu lawa ya le ku humeleleni eka xifundza xa kona . 
Vo tala va hina va tirha va ri na sweswo emiehleketweni . 
Vo tala va hina va vule swin'wana ehenhla ka swipimelo leswi swo tala . 
Vo tala va n'wina va vulavurile hi swona na vona . 
Vo tala va n'wina va vulavurile hi mhaka leyi na vona . 
Yo tala ya mabindzu lamatsongo ya le ka xiyimo xo fana . 
Vanhu vo tala se va vulavurile hi xiyenge xa mimovha . 
Swiringanyeto swo tala na minongonoko leyintshwa swi le ku nyiketiweni . 
Swivulavuri swo tala swi vurile nkarhi wa vugimotsongo wo tirhisa . 
Swivulavuri swo tala swi khumbile xilaveko xa ku tirha hi ku nga voyamelo tlhelo . 
Inkomu swinene naswona ndzi mi navelela leswinene ! 
Inkomu swinene eka hinkwavo lava seketelaka xiviko xa mina . 
Inkomu swinene eka n'wina hinkwenu , hikwalaho , vanani na vusiku lebyinene . 
Swilo swo tala swi humelerile eka khume ra malembe lama nga hundza . 
Switirhisiwa swa le lwandle a swi fanele ku tirhisiwa hi ndlela ya vutihlamuleri . 
Vutherorisi bya mitshungu i goza ro hetelela ra maendlelo yalawo . 
Xana ndzi nga kombela leswaku leswi swi endliwa mundzuku . 
Xana ndzi nga ya emahlweni na nhlamulo ya xivutiso lexi ? 
Xana ndzi nga tlakusa swilo swimbirhi eka xiviko . 
Xana ndzi nga vula leswaku xivutiso xa mina a xi ri xo kongoma . 
Xana ndzi nga vula leswaku let i timhaka timbirhi to hambana . 
Xana ndzi nga vula leswaku sweswo a swi tshamisekanga ngopfu . 
Xana ndzi nga ringanyeta leswaku hi wisanyana . 
Hikwalaho mi nge ndzi mi kombela ku hlayisa switshembiso swa n'wina . 
Mi nge ndzi hundzulukela eka swin'wana swa swiringanyeto . 
Kumbexana hina , tanihi palamande , a hi fanele ku cinca maendlelo ya hina . 
Maendlelo ya fanele ku vekiwa yo lwisa vukungundzwana endzeni ka tiinsitithuxini . 
Maendlelo ya fanelo ku vekiwa yo lwisa ku xisa na vukungundzwana . 
Maendlelo ya fanele ku vekiwa ku sivela swiphiqo swa nkarhi lowu taka . 
Maendlelo yo fana na lawa ya ringanyetiwaka hikwalaho ya na nseketelo wa mina . 
Ku fikelela swilaveko swa vaaki va hina hikwalaho i swa nkoka swinene . 
Swirho swi vulavurile hi ku pfuna ka rhengu ra kona . 
Vavanuna na vavasati le va lwela ntshunxeko wa vona . 
Ku vile ku vuriwile mhaka ya vuhlayiselo . 
Mikoka yo pima ntsena , hambiswiritano , a swi ringani swi ri swoxe . 
Xana ndzi nga ku kombela ku vula swin'wana hi leswi ? 
Nsirhelelo wa mavuthu i , naswona a wu fanele ku va mhaka ya tiko . 
Holobye , u hi byela leswaku hi fanele ku yima . 
Dyondzo ya tindzimi letitsongo ya xungetiwa hi mifumo ya muganga . 
Pholisi ya swa mitirho ya ximanguvalawa yi tlula sweswo swinene . 
Ku modenayiza na matshalatsahla eka xivandla lexi hikwalaho i swa nkoka . 
Ku modenayiza ka malulamiselo matirhelo , ngopfungopfu , ka laveka hi ku hatlisa . 
Moldova hakumeme yi fanele ku tlakusa nxiximo wa timfanelo ta ximunhu . 
Pholisi ya swa timali yi nge voniwi yi ri na vutihlamuleri eka ku hambana koloko . 
Mali yi nga endliwa eka vukorhokeri bya swa timali byo fambelana na byona . 
Mali a yi ringananga ku sivela leswi ku va swi humelela . 
Mali a yi fanele ku tlherisiwa loko ku nga landzeleriwanga milawu . 
Ku landzelerisa kahlekahle hi rona rito ra nkoka eka xiringanyeto lexi . 
Montenegro yi yile emahlweni kahle eka ndlela yo hlanganisa . 
Montenegro , hambiswiritano , a yi yoxe eka ku langutana na swiphiqo leswi . 
Montreal yi humelerile , kambe hi ndlela yo pimeka . 
Mikoka ya swa mahanyelo yi na ntirho wa nkoka . 
Vanhu vo tala va ya va karhateka hi manyavila ya swakudya . 
Vanhu vo engeteleleka se va humeleriwa hi swo va tlherisela endzhaku . 
Tisisiteme to pfuna ngopfu to fambisa na ku lawula ti fanele ku tumbuluxiwa . 
Ku ya emahlweni ko hatlisa se ku le ku humeleleni eswivandleni swin'wana . 
Xo tika swinene nakambe i xiphiqo xa swiphasiwa swa le matini swo ka swi nga laveki . 
Swin'wana swo engetela a swi fanele ku endliwa tanihi xiphemu xa pfhumba leri . 
Hi ku kongomisa , a ndzi lava ku vula timhaka ta mune . 
Ku tlula ku va swi nga va tano , xi na swiphemu swa hiswimbirhi . 
Ku tlula sweswo , i swa nkoka eka ntshunxeko wa hina . 
Ntirho wun'wana swa laveka wu endliwa eka xivandla lexi . 
Ntirho wun'wana a wu fanele wu endliwa mayelana na leswi . 
Ntirho wun'wana hikwalaho wu fanele ku endliwa eka swona . 
Naswona , hinkwaswo sweswo swi kona eka xiviko . 
Naswona , i swa nkoka eka hina ku va na ku humelela . 
Naswona , hi xona xikongomelo hinkwaxo xa xirhinganyeto . 
Naswona , xiringanyeto a xi nga ta humelerisiwa hi ku endla . 
Naswona , maendlelo ya nseketelo wa timali na wona a ya lava ku antswisiwa . 
Naswona , se sweswi ku ve ku na tindlela to hlayanyana to hlawula eka tona . 
Naswona , a ku na ntirhisano wo ringana exikarhi ka tikhoto . 
Naswona , ka ha ri na swo tala leswi nga hoxekaka . 
Naswona , hi lava ku ya emahlweni hi tirha eka mapfhumba yo fana na wona . 
Naswona , ha ha ta fanela ku teka xiboho leswaku ku ta hakela mani . 
Yo tala , kambe yi nga ri hinkwayo mihundzulo leyi yi amukeriwile . 
Ehenhla ka hinkwaswo , hi fanele ku pakanisa vanhu lava tlhakisaka no ngungumerisa vanhu . 
Wo tala wa ntirho wa hina wu pfuleriwe mani na mani . 
Yo tala ya mihundzulo ya xiviko ya amukeleka . 
Yo tala ya minongonoko ya xifundza na rixaka yi sayiniwile . 
Vanhu vo tala va vonaka onge va twanana na swona leswi . 
Xa nkoka ngopfu , mi ta va na mfanelo yo kaneta . 
Swo talanyana swi fikeleriwile eka tin'hweti ta tsevu leti nga hundza . 
Swo talanyana swi hundzukile eka malembe ya 50 lama nga hundza hambiswiritano . 
Swo tala swa swifambo swa muxaka lowu i swo tsemakanya mindzilakana . 
Swo talanyana swa leswi hi ntumbuluko swi fambelana na ku cinca ka tlilayimete . 
Ku endliwile switsongo ngopfu eka xivandla lexi . 
Mugabe u hundzukile nala wa vanhu va yena . 
Minongonoko yo lulamisa ya matlhelonyingi yi lava ku vekeriwa . 
Xikongomelo xa mina i ku lwisa ku nga thoriwi . 
Nhlamulo ya mina eka hiswimbirhi swivutiso leswi i e-e . 
Nhlamulo ya mina eka sweswo yi fanele ku va yo khomela . 
Vatirhikulorhi va vurile tinxaka to hambana ta swiphiqo swin'wana . 
Vatirhikulorhi va ta tiva leswi ndzi vulavulaka hi swona . 
Ku hoyozela ka mina nakambe naswona inkomu swinene . 
Tiko ra mina a ri ri ku tirheleni ka leswi malembe layo tala . 
Mhaka ya mina yo hetelela yi fambelana na mhaka ya swiendlo swo rhumisa . 
Mhaka ya mina yo hetelela i ku hi dinga mali yin'wana . 
Xivutiso xa mina xo hetelela xi fambelana na xiphiqo xa miehleketo . 
Xivutiso xa mina xo sungula i xo koma . 
Mhaka ya mina ya vumune yi yelana na maendlelo ya hina . 
Ntlawa wa mina , swi tano , wu seketela xiviko xa yena hi ntalo . 
Ntlawa wa mina wu nyika nseketelo wo hetiseka eka xiviko lexi . 
Ntlawa wa mina wu kombisile ku lava ka wona ku endla leswi . 
Ntlawa wa mina wu vekile etafuleni mihundzulo mimbirhi nakambe ya nhlengeletano leyi heleleke . 
Ntlawa wa mina wu kota ku seketela mihundzulo hinkwayo . 
Ntlawa wa mina wu seketela sisiteme ya fandisi . 
Ntlawa wa mina a wu kombeli swiletelo swintshwa na wona . 
Ntlawa wa mina wa boheka ku vhota wu kaneta 
Ntlawa wa mina wu nyikela ku twanana eka xivutiso lexi . 
Ntlawa wa mina hikwalaho wu voyamela eka ku ala mihundzulo leyi . 
Ntlawa wa mina wu seketela ntirho wa yena hi matlhelo ya wona hinkwawo . 
Ntlawa wa mina wu seketela ndlela leyi nga hlawuriwa . 
Ntlawa wa mina wu teka maendlelo yo hambana eka timhaka leti . 
Ntlawa wa mina wu ta va wu vhota ku wu seketela . 
Ntlawa wa mina wu ta seketela hinkwaswo swiviko leswinharhu . 
Ntlawa wa mina hikwalaho wu to vhota wu landzula ndzinganyeto . 
Ntlawa wa mina wu ta vhota wu seketela xiviko lexi . 
Ntlawa wa mina a wu ta lava ku engetela swipimelo swimbirhi swin'wana . 
Ntlawa wa mina a wu ta lava ku pakanisa eka mhaka yeleyo . 
Ntlawa wa mina a wu ta lava ku tshikilela timhaka timbirhi to karhi . 
Ku vona ka mina hileswaku ku hava nanchumu xi nga endliwa . 
Ku lava ka mina nakona i ku ya emahlweni ku tirhela erivaleni . 
Mhaka ya mina yo hetelela yi fambelana na vatirhikulorhi eka xivandla lexi . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na miehleketo ya vutirhisani . 
Mhaka ya mina yo hetelela a hi xiphemu xa xiringanyeto . 
Xiphiqo xa mina xoxe namuntlha i ku pfumaleka ka ku va erivaleni . 
Mavonelo ya mina i ku a hi fanele ku ya emahlweni hi ndlela leyi landzelaka . 
Xivilelo xa mina xin'wana i mayelana na ndhurho wa swifambo . 
Mhaka ya mina yin'wana yi khomane na tlhelo ra n'walungu . 
Timhaka ta mina tin'wana ti fambelana na nsusumeto wo teka xiboho . 
Mavonele ya mina i ku mihundzulo a yi amukeleki . 
Ntlawa wa mina wa vaendzi wa swi tiva sweswo . 
Ntlawa wa mina wa xipolitiki wu teka leswi swi ri swo tika swinene . 
Ntlawa wa mina wa xipolitiki wu na xiphiqo xikulu na leswi . 
Xiyimo xa mina mayelana na ku lwa na vutherorisi xi le rivaleni . 
Xivutiso xa mina i ku : i mani a nga ta va yimela ? 
Xivutiso xa mina eka n'wina i ku : xana hikwalaho ka yini swi fanele ku va tano ? 
Khomente ya mina ya vumbirhi yi fambelan na ku leha ka nkarhi wa mpfumelelo . 
Khomente ya mina ya vumbirhi yi fambelana na ntirho wa tipalamende ta rixaka . 
Khomente ya mina ya vumbirhi yi fambelana na ku antswisiwa ka vuandlelelo . 
Ntshikilelo wa vumbirhi wu le ka xivandla xa rihanyu . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi yi fambelana na vuhlayiseki bya michini leyi . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi yi tirhana na mahungu yo ya eka vanhu . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi yi fambelana na ku xavisa makete wa le ndzeni . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i ku kombela eka vayimeri . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mhaka ya vulawuri bya timali . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi yi fambelana na vundzeni . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi yi fambelana na ku leha ka nkarhi wa ku nyika matimba . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi yi fambelana na mhaka leyi vuriwaka . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi xi fambelana na kungu ra maendlelo na timali . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi xi fambelana na ku tiyisa nsirhelelo wa mutirhisi . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi xi fambelana na pholisi hinkwayo ya xihoko . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi xi fambelana na tindzimana . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi xi fambelana na ku lwetana ka swinaveriwa. 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi xi fambelana na xiletelo xa vumune xa swa timali . 
Ku khensa ka mina ku ya na le ka vavikitsongokulorhi . 
Ku khensa ka mina ku ya eka swirhokulorhi swa komiti . 
Ku khensa ka mina nakambe eka un'wana na un'wana eka swinghenisiwa swa vona . 
Mhaka ya mina ya vunharhu na yo hetelela i mayelana na nhluvuko wa tindhawu ta le makaya . 
Mhaka ya mina ya vunharhu yi fambelana na mhaka ya vulanguteri . 
Mhaka ya mina ya vunharhu yi fambelena na mamodanayizelo ya malulamiselo ya swa mitirho . 
Mhaka ya mina ya vunharhu hileswaku hi lava vutirhisani lebyinene . 
Mhaka ya mina ya vunharhu yi fambelana na vutirhisani na vanhu . 
Mkaka ya mina ya vunharhu yi fambelana na sisiteme yo hlayela miholo . 
Mhaka ya mina ya vunharhu , xo hetelela , i xiphiqo xa ku thoriwa . 
Timinete ta mina timbirhi a ti ndzi pfumeleli ku ya emahlweni . 
Vutifumi bya rixaka byi fanele ku yimisiwa mayelana na leswi . 
Makhombo ya ntumbuluko swi nga khumba tiko rin'wana na rin'wana . 
Hi ntumbuluko i swa nkoka swinene ku hlanganisa tibajete . 
Hi ntumbuluko ndza karhateka hi ntsengo wa tinkuverhu . 
Hi ntumbuluko , ndzi tshemba leswaku leswi swi ta humelela . 
Hi ntumbuluko , a hi xin'wana na xin'wana lexi a hi ta va hi xi naverile . 
Hi ntumbuluko , leswi swi tirha na le ka mhaka ya ntsariso wa vun'wini . 
Hi ntumbuluko , leswi hakanyingi swi vanga swiphiqo swo hlayanyana . 
Hi ntumbuluko , hi le ka tlhelo ra wena eka mhaka leyi . 
Hi ntumbuluko , hi ve na ku xiya eka mhaka yeleyo . 
Hi ntumbuluko , hi fanele ku amukela leswaku swa mfularhelo na swona swa tirha . 
Ntumbuluko wu kona ku va wu tirhisiwa hi vanhu . 
Ntumbuluko hi woxe wu hi nyika ndlela yo fikelela leswi . 
A swi kali swi lava ku vuriwa , ndzi tsake ngopfu hi maendlelo lawa . 
Ku vulavurisana i mhaka yin'we , kambe mbuyelo hi yin'wana . 
Naswona hi nge honisi swiendlo swa matherorisi . 
Haswimbirhi a swi fikeleriwanga , naswona hi vona leswi swi soleka . 
Hambiswiritano , ku pfumaleka ka ku ya emahlweni ku tshova matimba swinene . 
Hambiswiritano , ndzi kholwa leswaku xiviko lexi xi yimela ku ya emahlweni ka nkoka . 
Hambiswiritano , ndzi tshemba leswaku ndzi nga ku vekela mhaka erivaleni . 
Hambiswiritano , ndzi lemuka lexi xi ri xivutiso xo tsekatseka swinene . 
Hambiswiritano , ndzi ta , swi le rivaleni , languta mhaka ya kona . 
Hambiswiritano , a ndzi ta lava ku avelana miehleketo yingari yingani . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku swiyimo sw masungulo a swi ringananga . 
Hambiswiritano , ndzi amukela swinene na ku seketela xiviko lexi . 
Hambiswiritano , ku twanana a ku laveka ku fikelela ntwanano . 
Hambiswiritano , tikhomente tingari tingani ti lava ku endliwa laha . 
Hambiswiritano , hilaha muviki a vulaka hakona , hi nga va na ku tshemba . 
Hambiswiritano , mpfuno wa timali na wa thekinikali swi ri swoxe a swi ringananga . 
Hambiswiritano , hi ku angarhela , lexi i xiviko xo hlawuleka . 
Hambiswiritano , emakumu , xiviko xi tshama xi ri xo biha . 
Hambiswiritano , i ntsako wa xipolitiki ku va laha . 
Hambiswiritano , i swinene ku va swi ri eku humeleleni hikunene . 
Hambiswiritano , a hi yona mhaka ya nkoka yi ri yoxe namuntlha . 
Hambiswiritano , ku navela i kunene naswona a ku fanele ku khensiwa . 
Hambiswiritano , ku na tielemente tin'wana ti nga cinciki . 
Hambiswiritano , ku na dyondzo ya xipolitiki leyi faneleke ku dyondziwa . 
Hambiswiritano , a ku na xilaveko xo sungula milawi yintshwa . 
Hambiswiritano , ka ha ri na xiphiqo xin'we xi faneleke ku lulamisiwa . 
Hambiswiritano , va nga swi kota naswona va fanele ku endla ntirho wa vona . 
Hambiswiritano , ku twanana loku ka ha yimela goza ra nkoka ro ya emahlweni . 
Hambiswiritano , leswi hi leswi hi faneleke ku pakanisa eka swona . 
Hambiswiritano , ku pfulekisa loku a hi makumu wona hi woxe . 
Hambiswiritano , hi nge eneriseki hi ndzimana yo hlanganeriwa . 
Hambiswiritano , hi vona leswaku leswi a swi siveli ntirhisano . 
Hambiswiritano , hi tirhe kahle swinene swin'we eka leswi . 
Hambiswiritano , hi fanele ku tshama hi ri karhi hi ya emahlweni eka xivandla lexi . 
Hambiswiritano , hi fanele ku hlayisa miehleketo ya mpimampimo . 
Timekhenizimi tintshwa ti nga laveka ku va ti va kona . 
Tindlela tintshwa ta swifambo ti nga tumbuluxiwa eka xifundza lexi . 
Lexi landzaka , ntwanano wa ntshamiseko xo sungulasungula i wo sivela . 
Lexi landzaka , ku na xiphemu xa ku tirhiseka lexi faneleke ku langutiwa . 
Lexi landzaka , ku na xiphiqo hinkwaxo xa ku kunguhatela malembenyingi . 
Lexi landzaka , hi fanele ku tiyisisa leswaku va amukela swo va ririsa hi ku hatlisa . 
Nice a ri ri goza ro tlhelela endzhaku mayelana na nhlanganiso . 
Ku hava ku ya emahlweni ka nkarhi hinkwawo ku nga vaka kona hi ndlela leyi . 
Ku hava xiboho lexi se xi nga fikeleriwa mayelana na swona . 
A swi kanakanisi leswaku ka ha ri na swikoxo eka xivandla lexi . 
A swi kanakanisi leswaku ku ta va na ku angula kun'wana . 
A swi kanakanisi , leswi a swi nga yi helo na swona . 
Ku hava goza ro pfuna leri se ri nga tekiwa ku kanetana na vona . 
Ku hava vumbhoni lebyi nyikiwaka ku seketela xitatimende lexi . 
Ku hava mutivisisi loyi a nga kota ku hi byela sweswo . 
Ku hava mihundzulo yintshwa yi nga vekiwa etafuleni laha ka nhlengeletano leyi heleleke . 
Ku hava loyi a nga vaka na ntiyiso wa nchumu wo tano . 
Ku hava loyi a nga kanetaka leswaku swi tano . 
Ku hava loyi a nga taka na xitshunxo eka mhaka leyi . 
Ku hava loyi a nga vhumbhaka switandzhaku swa nkwetlembetano . 
Ku hava loyi a nga vula leswaku ku hava lexi a xi nga endliwa . 
Ku hava loyi a vulavulaka hi ku kavanyeta makete wa le ndzeni . 
Ku hava loyi a tivaka kahlekahle leswaku mani u na vutihlamuleri eka yini . 
Ku hava loyi a tivaka leswi nga ta humelela nkarhi lowu taka . 
Ku hava tiko rin'wana laha misaveni ri khomiwaka hi ndlela yeleyo . 
Ku hava vanhu va le handle va nga pfumeleriwa ku nghenela eka maendlelo . 
Ku hava hundzulo wu nga endlekaka hi ndlela ya ntwanano wa hinkwavo . 
Ku hava munhu wo ehleketa kahle a seketelaka ku nghena etikweni hi ndlela yo ka yi nga ri enawini . 
E-e , u ta ndzi khomela , a ndzi amukeli sweswo . 
E-e , a ndzikoti ku kongomisa swinene eka nkarhi wa sweswi . 
E-e , hikuva a va tsandzeka ku xi hakelela . 
E-e , inkomu , a ndzi nga ngheni eka njhekanjhekisano . 
E-e , sweswo a hi leswi swilo swi faneleke ku endlisiwa xiswona . 
E-e , yuro a yi vanga na ku humelela nanchumu . 
E-e , hi dinga xiringanyeto xintshwa ku nga si fika nhlawulo . 
E-e , hi dinga swilawuri swo tiya swa nkarhi hinkwawo . 
E-e , leswi hi faneleke ku swi pima i mivuyelo ya kunene . 
E-e , ina , swi le rivaleni , ndzi vile ndzi swi endlile . 
Ku hava loyi a nga kombisa ku navela ku yima a vulavula . 
Ku hava loyi a lavaka ku langutana na xiphiqo lexi . 
Ku hava loyi a nga tsandzekaka ku vona leswi nga fikeleriwa . 
Ku hava loyi a nga kota ku ndzi hlamusela swona . 
Ku hava loyi a nga tshama a swi kuma sweswo - kahlekahle a swi ri swo hambana na swona . 
Ku hava loyi a kuwelaka ku puravhetaziwa ka vukorhokeri bya vanhu . 
Ku hava loyi a nga hetiseka , u ta ndzi rivalela eka sweswo . 
Ku hava loyi a vonakaka a ri na mhaka na leswi humelelaka laha . 
Ku hava loyi a a fanele a yimela etlhelo a pfumelela leswi ku humelela . 
Ku hava loyi a a ta kota ku twisisa kumbe ku amukela . 
Swilo swo ka swi nga ri na nghozi leswi nga fukuriwa i xikombiso xa kahle xa leswi . 
Ku hava nchumu xa swona xi nga katsiwa eka rhengu . 
Ku hava nchumu xa swona xi nha xa nkoka swinene ku tsakisa swinene . 
Ku hava nchumu xa timhaka leti xi kongomisiwaka hi ntwanano . 
Ku hava nchumu xa leswi xi amukelekaka hi xivumbeko xa xona xa sweswi . 
Ku hava nchumu xa leswi xi nga tela ku kaneriwa laha . 
Ku hava nchumu xa leswi xi olovaka , kambe xa fikeleleka . 
Ku hava nchumu xa leswi xi nga kona sweswi . 
Ku hava nchumu xa leswi xi nga ta tshunxa xiphiqo , ha swi tiva . 
Ku hava un'we wa hina a nga swi endlaka a ri yexe . 
Ku hava un'we wa hina a a lava ku teka leswi . 
Hambiswiritano , a hi lavi ku sandza mihundzulo . 
Hambiswiritano , ndzi kholwa leswaku lawa i mavonelo ya koka swinene . 
Hambiswiritano , ndzi ta hlamusela swivangelo swa xiboho xa mina . 
Hambiswiritano , ndza mi khensa eka swiringanyeto leswi swo tsakisa ngopfu . 
Hambiswiritano , ndzi lava ku boxa swivilelo swingari swingani . 
Hambiswiritano , ku fikeleleka ko olova a hi swona ntsena swi lavekaka . 
Hambiswiritano , eka xiviko xa mina ndzi sorile timhaka to hlayanyana . 
Hambiswiritano , hi yona nhlokomhaka ya njhekanjhekisano lowu wa xihatla . 
Hambiswiritano , a xi ri xiphemu xo ka xi nga tshamisekanga xa maendlelo . 
Hambiswiritano , swo fana na swona i ntiyiso eka mpfuno wa timali lowukulu . 
Hambiswiritano , ha twanana eka timhaka to angarhela na to endla kunene . 
Hambiswiritano , hinkwerhu ha swi tiva leswaku a swi ringananga . 
Hambiswiritano , a hi ta lava ku ya emahlweninyana . 
Hambiswiritano , a hi ta tsakela ku vuyelela swin'wana laha . 
Naswona xi nge honisi nkayakayo wa swa timali na ikhonomi . 
Naswona hi nge voni ku tlheriseriwa endzhaku ka ndlela leyi . 
Naswona a ndzi kholwi leswaku hi lava tidyondzo tintshwa . 
Naswona a hi lavi ku kamiwa tekeriwa hinkwaswo hi sarisa sweswi . 
Naswona a swi nga rhwariwi hi timali to pfuneta . 
Hi ntolovelo eka goza leri eka vhiki leri ndzi nga na rona . 
Ku hava rito eka mhaka ya midurho ya swa mitirho . 
Ku nga ri hinkwato tiinsitithuxini ti nga endla hi ndlela yeleyo . 
Ku nga ri hinkwato timhaka leti langutiwaka ti nga eku kaneriweni . 
A ku endliwi swo ringana kona naswona i swa nkoka . 
Ku nga ri xin'wana na xin'wana xi nga pimiwaka hi xipimo xin'we . 
Ku nga ri sweswo ntsena , kambe naswona swi sivela swinene ku humelela . 
Ku nga ri ntsena eka tiko , kambe eka mfumo . 
Ku nga ri ku hi tsakile hi swona , phela . 
Ku ka ku nga viwi na xona a xi ta va xiphiqo xikulukumba . 
A ku na nchumu xa nkoka lexi endliwaka mayelana na nkayivelo wa xidemokirasi . 
A ku vuriwanga nchumu mayelana na xiyimo xa ntivovuaki . 
A ku endliwanga nchumu kahlekahle ku tshunxa xiphiqo lexi . 
Ku hava swo fana na leswi swi nga endliwa , hi hala tlhelo . 
Sweswi ndzi kholwa leswaku hi tshemba leswaku hi hundzile eka sweswo . 
Se marito mangari mangani mayelana na nkoka wa ku tiyisisa . 
Se maendlelo lamantshwa eka mhaka leyi ya laveka . 
Se swilo leswi hinkwaswo hakunene swa kanakanisa . 
Se hinkwaswo leswi i mhaka ya matimba ya xipolitiki . 
Se ndzi pfumeleleni ku tshikilele timhakankulu tingari tingani . 
Se ku vulavula hi ku angarhela hi swipimo swa xiikhonomi . 
Sweswi a hi nkarhi wo jekajekisana hi hlokomhaka leyi . 
Sweswi a hi nkarhi wo endla ku hlawula koloko . 
Sweswi i nkarhi wa vurhangeri bya xipolitiki na nsusumeto . 
Sweswi i nkarhi wo vutisa xivutisonkulu . 
Sweswi i nkarhi wo tiyisisa swihumelelo leswi swa kahle . 
Sweswi i nkarhi wo phakela eka switshembiso swa hina . 
Sweswi i nkarhi wo endla xin'wana hi xona . 
Sweswi i nkarhi wo nghena ehansi ku tirhiwa . 
Sweswi i nkarhi wo sungula ku phakela eka swona . 
Sweswi i nkarhi wo yima hi tiya eka swiyimo swa kona . 
Sweswi i nkarhi wo hundzula marito ya va swiendlo . 
Nkarhi hi sweswi , kambe nkarhi wa kona wu pimiwile . 
Se yi sayiniwile hi vaholobye vambe . 
Sweswi i mhaka ya ku fambisa purojeke . 
Se i mhaka ya ku humelerisa maendlelo . 
Se i mhaka ya ku swi cincanisa tindhawu hi ku hatlisa . 
Sweswi swi mayelana na ntirho wo endla kunene wa mundzuku . 
Se swi le rivaleni xi tlhelele eka ajenda ya xipolitiki . 
Se i nkarhi wa dyondzo , loko hi swi veka hi ku anama . 
Se swi le ka mina ku ndzi kholwa mani . 
Se swi vonaka onge hinkwerhu hi le ndleleni ya kahle . 
Se mi nge ndzi vuyela eka mhaka ya swidzidzirisi . 
Se mi nge ndzi vula swilo swingari swingani swo karhi . 
Se mi nge ndzi vula swin'wana hi mhaka yin'wana na yin'wana . 
Se mi nge ndzi hundzulukela eka mivuyelonkulu leyinene . 
Semaritonyana eka swa nkoka swa xiphiqo . 
Se ku fanele ku va na xirhambo xo thendara . 
Sweswi a ku ri na swivutiso swo hlaya swa nkoka . 
Se va ri ku hela ka lembe . 
Se hi langutane na ku komberiwa ka tibondo ta yuro . 
Sweswi hi ya vulavula hi vuhlayiseki bya le lwandle . 
Se hi endla xihoxo xo engeteleleka ku tika swinene . 
Se hi fanele ku endla tano ra vumbirhi . 
Se hi nga vona nkhumbo wa pfhumba leriya . 
Se hi nga vona leswi nga humelela eka switshembiso swo tano . 
Se hi fike emakumu ka xitori . 
Se hi na nkarhi wo herisa ku xaniseka lokuya . 
Se hi fanele ku hundza hi le ka xivandla lexiya xo tsekatseka . 
Se hi fanele ku suka eka marito hi ya eka swiendlo . 
Se hi fanele ki tirhana na mhaka ya ku tirhisa . 
Se ho fanela ntsena ku swi tirhisa . 
Se hi fanele ku va na ku hlela ko hetiseka ka maendlelo . 
Se hi fanele ku ya eka xivutiso lexi landzelaka . 
Se hi fanele ku vekisa swinene eka vuhlayisi bya eneji . 
Se hi fanele ku tlhelela eku tirheni hi xihatla . 
Sweswi u fanele ku sungula ku xi tirhisa . 
Sweswi swa tikomba wa tshemba leswaku leswaku nkarhi hi wona . 
Sweswi , tanihilaha u swi tivaka hakona , a ndzi gqwetha . 
Sweswi , a hi tekeni lexi tanihi ndhawu ya masungulo . 
Sweswi , ku tlula eka nkarhi wihi kumbe wihi , hi lava xiletelo xa tipolitiki . 
Sweswi , kan'we nakambe , ku na xiphiqo hi tihomoni . 
Sweswi , hikwalaho ka xileriso lexi xa mafundza , va lahlekeriwile hi swilo hinkwaswo . 
Sweswi , mpfumelelo wa vulawuri bya mpimanyeto wa laveka . 
Sweswi , leswi hi swi vulaka swi fanele ku twiwa . 
Masiku lawa , ku olovisiwa ka swipimelo swa nxaviselano swi nge vi makumu eka swona hi swoxe . 
Ku susiwa ka matlhari eka xiyimo xa matiko ya misava swi na nkoka swonghasi . 
Matimba ya nutliliya ya nge vi nhlamulo eka swiphiqo swa hina . 
Matimba ya nutliliya a xihlovo lexi yisekaka emahlweni xa eneji . 
Swirhalanganyi swi vekiwile endleleni ya ntirho wa vatekamahungu . 
Swa tikomba ndza swi tiva leswaku ku na swiphiqo swo karhi . 
Swa tikomba ndzi ehleketa leswaku i nkanerisano wa kahle . 
Swa tikomba xexo a hi xilo xo olova ku xi endla . 
Swa tikomba xexo xi ta lava ku vekiwa tihlo hi vukheta swinene . 
Swa tikomba timfanelo leta ikhonomi , vaaki na mfuwo ti na nkoka . 
Swa tikomba hi va pfumelerile ku langutisisa dokhumente leyi . 
Swa tikomba ha tshemba leswaku lexi xi ta va tano . 
Swa tikomba hi fanele ku landzelela nsinya wa mphakelo wa matimba . 
Swa tikomba hi lava leswi vuyelerisekaka , kambe xexo a xi enelangi . 
Swa tikomba hi fanele ku va na mijekajekisano ya tipolitiki yo karhi ya nkoka . 
Swa tikomba , swi na nkoka swonghasi leswaku vuxokoxoko byi tshembeka . 
Swa tikomba , xi fanele ku tirhisiwa hi ndlela yo fana . 
Swa tikomba , mabindzu ya vukulu lebyitsongo na bya le xikarhi a ya rivariwangi . 
Swa tikomba , timhaka ta ikhonomi ti lava ku lavisisiwa . 
Swa tikomba , leswi swi na switandzhaku swo kongoma eka rihanyu ra vanhu . 
Swa tikomba , lexi eka xona hi xoxe a xi nga ta ololoxa swiphiqo . 
Swa tikomba , a swi fanele swi nga pfumeleriwangi ku humelela . 
Swa tikomba , ku papalata swiphiqo , swi fanele ku fambelanisiwa . 
Swa tikomba , hi hava makungu ya ku siva pholisi ya rixaka . 
Swa tikomba , ha swi tiva leswaku sisiteme leyi yi fambile ku biha . 
Hakunene ndzi fanela ku tlhela ndzi ndhundhuzela vaviki lavambirhi . 
Hakunene tikontiraka ti fanele ku nghenisiwa eka thendara . 
Hakunene a hi mhaka leyi nga riki na ku kanetiwa . 
Hakunene swa koteka ku endla miantswiso yo engetela . 
Hakunene xa fanela , se hi tekile xiboho eka xexo . 
Hakunene swo fana a swi ta tirha eka matiko lama ha hluvukaka . 
Hakunene ku na swiphiqo eka ku landzelela maehleketelelo ya wena . 
Hakunene ku na swivangelo swo hambanahambana . 
Hakunene ku ta va na swiphiqo eka timhaka to karhi . 
Hakunene swa endla , kambe a hi leswi swi nga tsongahalangiki . 
Hakunene lexi xi tlhela xi tirha na le ka minongonoko ya xidemokirasi . 
Hakunene lexi xi ta landzeriwa hi njhekajekisano wa vuenti . 
Hakunene hi le ku languteni ka magoza ya nhlayiso wa xithekiniki . 
Hakunene hi le ku ringeteni ka ku herisa swiphiqo leswi . 
Hakunene hi nga kota ntsena ku tsakisiwa hi lexi . 
Hakunene hi na nsinya wa magoza yo sivela ku wu langutisisa . 
Hakunene hi fanele ku languta eka vumbiwa . 
Hakunene hi fanele ku amukela endlelo ra vanhu hinkwavo . 
Hakunene hi fanele ku tsakela ntwanano . 
Hakunene hi ta ya emahlweni hi tirhana na ndzhurho ku suka eka matiko mambe . 
Hakunene , na mina ndzi vhote ndzi xi seketela . 
Hakunene , a ndzi vuli sweswo hinkwaswo hi ndlela yo tivikana . 
Hakunene , ndza swi twisisa leswaku ku na ku langutisisiwa ka swa vubindzurisi . 
Hakunene , nakambe , ku hava siku ro karhi leri vekiweke . 
Hakunene , kambe kutani ku na nxungeto mikarhi hinkwayo . 
Hakunene , ku sindzisiwa ka magoza i mhaka ya nkoka . 
Hakunene , hambiswiritano , lexi xi fanele ku koteka loko xi hetiwile . 
Hakunene , eka mbangu lowu hi tekela enhlokweni timodlolo tin'wana . 
Hakunene , ku hava nchumu xa muxaka lowu xi ringanyetiweke . 
Hakunene , vugevenga bya mitlawa leyi tirhisanaka byi ta katsiwa eka lexi . 
Hakunene , xexo i xa amukeleka , naswona a xi papalateki . 
Hakunene , vutikayiveti byo hetelela a hi lebyi byi enerisaka hi ku hetiseka . 
Hakunene , xivutiso xo tika ku tlula hinkwaswo i mpimanyeto . 
Hakunene , tinhlayo ti hambana ku suka eka tiko ku ya eka tiko . 
Hakunene , xivutiso i ku , i ncini xi nga ta swi siva ? 
Hakunene , ku tlhela ku va na timhaka ti nga ri tingani leti nga onhakaka hi ku olova . 
Hakunene , ku tlhela ku va na swiphiqo swin'wana leswi khumbaka tinxaka letitsongo . 
Hakunene , ku na swiphiqo swo tala ku suka eka vonelo ra hina . 
Hakunene , ku na switori leswinene ku runguriwa. 
Hakunene , ka ha ri na timhaka to tala ku ololoxiwa . 
Hakunene , ku na swivangelo swo hambanahambana swa lexi . 
Hakunene , ku vile na matshalatshala eka nkarhi lowu nga hundza . 
Hakunene , ku na xilaveko xa nseketelano laha . 
Hakunene , ku tlhela ku va na xiphiqo xa mphikizano . 
Hakunene , ku na ntirho wo tala ku endliwa . 
Hakunene , ka ha ri na kavanyisa ka timfanelo ta ximunhu . 
Hakunene , ku fanele ku va na vuvekisi eswiporweni . 
Hakunene , ku tama ha ri na swo tala ku endliwa . 
Hakunene , lexi xi nge vi xikongomelo eka xona hi xoxe . 
Hakunene , lexi a xi lavi ku hlohlotela vuhlayiseki . 
Hakunene , lexi a xi hi yimisi ku ringeta . 
Hakunene , lexi xi hambana ku suka eka tiko rin'we ku ya eka rin'wana . 
Hakunene , lexi a xi nga vi tano hinkwakonkwako . 
Hakunene , hinkwerhu hi na mavonelo yo hambana ehenhla ka xexo . 
Hakunene , a hi hinkwerhu hi tirhisaka yuro . 
Hakunene , a hi si va eka xiyimo lexi sweswi . 
Hakunene , hi nga kuma tindlela tin'wana ta ntirhisano . 
Hakunene , hi tlhele hi hlayisa ndzinganano wu lowu nga lulama . 
Hakunene , a hi si fikelela xikongomelo lexi . 
Hakunene , hi fanele ku dyondza eka swihoxo swa hina . 
Hakunene , ha ha fanele ku kuma xihlovo . 
Hakunene , hi nawu wa vaxavi , xa tika swinene . 
Hakunene , ma swi tiva hilaha mhaka leyi yi tumbulukeke hakona . 
Hi ndlela ya mafundza , xikongomelo laha i ku hunguta vugevenga bya mitlawa leyi tirhisanaka . 
Hi ndlela ya mafundza , a hi hava na mivuyelo leyi ku ta fika sweswi . 
Kotala hi na nkarhi wutsongo swinene eka lexi . 
Oyili a hi xipfuno xi ri xoxe ntsena laha tikweni . 
Eka mhaka yo tivikana swiiene , xihatla xi le kwihi ? 
Eka mhaka yo lulamisa , hakunene ndzi fanele ku kombisa ku vilela . 
Eka ndzinganano , ndzi bohile ku vhota ndzi seketela . 
Eka ku thoriwa , swivulavuri swo talanyana se swi paluxile mavonelo ya swona . 
Eka mafumelo , a ndzi ta tsakela ku tshikelela swiphemu swimbirhi . 
Eka timhaka to tala a hi fanele ku va hi kombisile ku tiyimisela ku humelela swinene . 
Eka mhaka yaleyo , hambiswiritano , hi vona swilo hi ku hambana hi mpimo wo karhi . 
Eka mhaka yaleyo a ndzi xi vhotelangi . 
Eka mhaka yaleyo ndzi navela ku vula leswi landzelaka . 
Eka mhaka yaleyo ngopfungopfu ndzi ehleketa ku u hoxile . 
Eka mhaka yaleyo ndzi pfumelela ji vutlalo na vaviki . 
Eka mhaka yaleyo hi teka vonelo ro hambana hi vutalo . 
Eka mhaka yaleyo hi ta fanela ku fikelela xiboho . 
Eka mhaka yaleyo , ndzi pfumelelelana na xivulavuri xa nkarhi lowu nga hundza . 
Eka mhaka yaleyo , na yona , hi nga kota ntsena ku ku seketela . 
Eka mhaka yaleyo ya vufambelani , njhekajekisano wu pfarile . 
Hi xivangelo xa muxaka muni wa xivono xa vumbiwa ? 
Hi ku kanetana na swona , hi ku angarhela ha seketela . 
Hi ku kanetana na swona , xi va petile eka xona . 
Hi ku kanetana na swona , hi leswi swi nga xiswona hi ntiyiso masiku hinkwawo . 
Hi ku kanetana na swona , i xiphemu xa xintshunxo . 
Hi ku kanetana na swona , xi nga ha va xi tilulamiserile ku antswa . 
Hi ku kanetana na swona , hakunene xi ya ekule swinene . 
Hi ku kanetana na swona , swiringanyeto swi tisiwile eka wena . 
Hi ku kanetana na swona , leswi swi nga xiswona hi makhiroikhonomi i mfularhelo . 
Hi ku kanetana na swona , ku na nkwetlembetano lowukulu hi mayelana na swona . 
Hi ku kanetana na swona , muxaka lowu wa matikhomelo wu le ku engeteleni . 
Hi ku kanetana na swona , hi landzelela sisiteme yo hambana . 
Hi ku kanetana na swona , hi nghenile eka xiphemu xa n'wangulano . 
Hi ku kanetana na swona , ha tshemba xi ta tama xa ha khumbeka . 
Hi ku kanetana na swona , hi lava pholisi ya vanhu hinkwavo ya nsirhelelo vahlapfa . 
Hi ku kanetana na swona , hi lava nseketelo wa timali lowu nga erivaleni swinene . 
Hi ku kanetana na swona , lexi xi lavekaka i xiringanyeto . 
Eka mhaka yo sungula , xiyimo xa sweswi a xi enerisi . 
Hi tlhelo lerin'wana , lexi a xi fanelangi ku nghenisiwa ekhombyeni . 
Hi tlhelo lerin'wana , ndzi sola maehleketelelo ya masungulo . 
Hi tlhelo lerin'wana , timhaka to karhi ta ha tama ti nga ololoxiwangi . 
Hi tlhelo lerin'wana , xi nga va xi ri lexi hlayisisweke . 
Hi tlhelo lerin'wana , havambirhi va khumbeka eka vubihi naswona va na vutihlamuleri . 
Hi tlhelo lerin'wana , mbangu lowu wa tsekatseka hi ndlela yo tivikana . 
Hi tlhelo lerin'wana , hi lava ku endliwa ka swilo erivaleni na vuyelanisi . 
Hi tlhelo lerin'wana , hi fanele ku tilanguta . 
Hi tlhelo lerin'wana , a hi fanelangi ku thathela nakona . 
Eka lerin'wana , i ntwanano wa vuxokoxoko bya vaaki . 
Eka xiviko hinkwaxo ka xona , hambiswiritano , hi tihumesile . 
Eka mhaka ya vumbirhi , ndzi pfumelelana na wena . 
Hi ku angarhela , lexi i xiviko xo khutaza swinene . 
Eka tinhlokomhaka leti , swi le rivaleni ha kanetana na muviki . 
Hi xivangelo lexi hi nga amukela xintshunxo xa mafundza xa nhlanganelo . 
Hi xivangelo lexi , ndzi ta tihumesa eka xiviko lexi . 
Hi xivangelo lexi , hikokwalaho , ku cinca a ku laveki . 
Eka mhaka leyi ndzi pfumelelana na endlelo ra muviki . 
Eka mhaka leyi , ndzi kuma swiringanyeto swa wena swi tivikana swinene . 
Eka mhaka leyi , xiviko xi tshamisekile hi ku hetiseka . 
Eka mhaka leyi , kutani , ha pfumelelana hi ku hetiseka . 
Eka mhaka leyi , hi vhota hi ri na engetelo . 
Eka mhaka leyi , hi nge seketeli xiviko xa nkarhi wa sweswi . 
Eka xivutiso lexi ndzima ya ha fanele ku khatiswa . 
Hi swivangelo leswiya , ntlawa wa mina wu ta va wu vhota wu hambana . 
Eka magidi ya mitirho eka indasitiri yo endla swakudya . 
Ehenhla ka xexo ku tlhela ku van a pfumaleka ka mitirho loku rhendzelekaka . 
Hi xivangelo muni ku va xiboho xexo a xi fanele ku va xi tekiwile ? 
Hi swipimelo muni swa maahlulelo xi faneleke ku endliwa ? 
Kan'we nakambe leswi swi nga xiswona na makungu a swi fani . 
Kan'we nakambe xinawana xexo xi tiyisisile ku va ntiyiso . 
Kan'we nakambe hinkwerhu ha pfumelelana : xilo xin'wana xi fanele ku endliwa . 
Kan'we nakambe hi hakelela misava hinkwayo . 
Kan'we nakambe , ndzi mi navela ku amukeleka ka malwandla swinene . 
Kan'we nakambe , ntshunxeko na timfanelo ta ximunhu swi le ku kandziyeriweni ehansi ka mikondzo . 
Kan'we nakambe , a swi hakeli ku vula ntiyiso . 
Kan'we nakambe , xexo hi lexi hi nga xi kotaka hi mpimo lowutsongo . 
Kan'we nakambe , kutani , ku hava xivangelo xa ku kanakana . 
Kan'we nakambe , lexi xi na nkoka ngopfungopfu eka matiko lamatsongo . 
Kan'we nakambe , nan'waka hi kumile maendlelo lama nga amukelekiki lamakulu . 
Kan'we nakambe , hi tirha eka matlhelo mambirhi lama fularhelanaka . 
Xikan'wekan'we loko xi ta va xi hetiwile , hi fanele ku xi xixima . 
Xikan'wekan'we loko hi va na xexo , hi nga kota ku hundzela emahlweni hi ku hatlisa . 
Un'wana a nga ehleketa hi swilo hinkwaswo swo hambanahambana . 
Un'wana u landzelerisa ku suka eka leswi xivulavuri xo hetelela xi nga swi vula . 
Xiphemu xin'we xa nkoka i ku lwisana na vatirhi va swihlangi . 
Mhaka yin'we yo engetela leyi na yona yi nga na nkoka swinene eka mina . 
Mhaka yin'we laha i ririmi leri nyikiwaka . 
Ntsakelo wun'we wa nkoka i nkhomano wa ikhonomi , vaaki na vutifumi bya ndhawu . 
Mhaka yin'we yo hetelela ehenhla ka xivutiso xa ku khomiwa hi ku ringana . 
Xin'wana xa swirhangana swa xona i ku hunguta vusweti na xihlawuhlawu . 
Un'wana wa vatirhikulobye va mina u xi vurile ku nga ri khale ngopfu . 
Yin'wana ya vaholobye va matiko mambe namuntlha yi na hina . 
Yin'wana ya timhaka i vulehi bya ku pfaleriwa handle ko tengisiwa . 
Wun'wana wa mitwanano ya nkoka swinene i pholisi ya nkwama . 
Wun'wana wa mivuyelo ya nkitsinkitsi lowu i ku pfumaleka ka mitirho . 
Xin'wana xa swivulavuri xi kongomisile eka nsirhelelo wa swa nawu lowu tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Xin'wana xa leswi i nkondletelo wa ku kula loku katsaka . 
Xin'wana xa leswi , se xi vuriwile , i mali yin'we ya tiko . 
Xin'wana xa swivulavuri swa namuntlha se xi kongomisile eka leswi . 
Un'wana a fanele a langutisisa swivangelo swa xona . 
Xin'we eka tsevu xo va xi nga ri kahle hi ku enela . 
Xivangelo hi leswaku a hi tirhi hi ndlela leyi vuyerisaka hi hexe . 
Un'wana a nga fanelangi ku tekela ehansi mpimo wa xiphiqo lexi . 
Un'wana a nga fanelangi , hambiswiritano , ku chava xilo xin'wana xa kahle . 
Goza rin'we hi nkarhi , hi ta fika . 
Hi tlhelo rin'wana , ku na xiyimo xa swa nawu . 
Xilo xin'we xi tiyile : swilawuri a swi tirhangi . 
N'wexanharhu va huma emisaveni hinkwayo . 
Nkongomiso wa miehleketo wa un'wana wu kokeriwa eka xihatla xa xiyimo lexi . 
Ko va nkarhi wo koma swinene , hakunene , wu heleke . 
Ko va ntsena hi ndlela yaleyo endlelo ra xidemokirasi ri nga yaka emahlweni . 
Leswi vuyelerisekaka ntsena swi nga tisa xinsthunxo eka swiphiqo leswi . 
Magoza ya nkarhi wo koma ntsena ya muxaka lowu ya nga hlamuseriwa xivangelo xa wona xi va erivaleni . 
Xexo ntsena xi ta tumbuluxa mitirho hi ku famba ka nkarhi . 
Tindlela ta nseketelo leti nga kona ntsena ti fanele ku tirhisiwa . 
Ntsena eka nkarhi wolowo hakunene hi nga ta vulavula mayelana na nhluvukiso lowu yisekaka emahlweni . 
Ntsena eka nkarhi wolowo hi nga ta hlayisa misava ya hina . 
Ntsena eka nkarhi wolowo hi nga ta vulavula mayelana na swipfuno swo tala swa timali . 
Ntsena eka nkarhi wolowo hi nga ta va na xiyimonene laha un'wana na un'wana a nga humelelaka . 
Ntsena eka nkarhi wolowo wu nga ta va nkarhi wa ntirhisano wa le ka mindzilekani ya matiko mambirhi . 
Ntsena eka nkarhi wolowo xi nga ta tirha hi ndlela leyi nga lulama . 
Ntsena eka nkarhi wolowo xi nga ta humelela eka ntirho wa xona . 
Ntsena eka nkarhi wolowo hi nga ta va vatirhisani lava faneriwaka hi nxiximo . 
I nkarhi ntsena wu nga ta vula loko va ta humelela . 
Ku pfula makete wa vukorhokeri i phurojeke leyi kombisaka ku tiyimisela ku humelela swinene . 
Ku pfuleka na nsirhelelo hi leswi swi languteriwaka eka hina . 
Ku pfuleka swi fanele ku va endlelo ra ntolovelo ku nga ri lexi pfumeleriwaka ku nga landzeleli . 
Swivandlanene swa tithekinoloji letintshwa na eneji yo tenga na ku va leyi vuyerisekaka . 
Mavandla yo kaneta a ya kona eka matiko lamambirhi . 
Kumbe a hi fanelangi , kutani , ku tivekela tipakani ? 
Kumbe mi swi vona njhani swilo , va swirhundzu na va matlhari ? 
Kumbe loko xi ri kona , ndzi byeleni ku i ncini . 
Vutivisi a byi enelangi naswona magoza a ya enelangi . 
Swivilelo swin'wana swi tumbulukile hi ku famba ka nkanerisano . 
Xisolo xin'wana xi paluxiwile mayelana na timfanelo ta ximunhu . 
Timodlolo tin'wana ti ta kandziyisiwa ku nga ri khale ngopfu . 
Vaendli va tipholisi vann'wana na vona va fanele ku byarha vutihlamuleri bya vona . 
Swiringanyeto swin'wana swi ta fanela ku tekeriwa enhlokweni . 
Swipimelo swin'wana eka leswi hi nga eku ringanyeteni swi endla sweswo . 
Swifundza swin'wana emisaveni , na swona , swi fanele ku endla swo tala . 
Swihlovo swin'wana leswi vuyelerisekaka swa eneji swa tika ku swi kuma . 
Matshalatshala , man'wana , yo angarhela , a ya fanelangi , hambiswiritano , ku siyiwa ehandle . 
Van'wana va xi endlile ku antswa ku tlula leswi a ndzi ta xi endlisa xiswona . 
Van'wana ematshan'wini va ta vilela leswaku lexi a xi enelangi . 
Handle ka swona a xi ta va xi nga hlamuseriwangi xi va erivaleni hi ndlela leyi ? 
Handle ka swona pholisi leyi a yi nga ta va leyinene . 
Handle ka swona hi ta va hi ri hava tshaku ra swa nawu ra 1999 . 
Handle ka swona a hi fanela ku ala xiringanyeto hinkwaxo ka xona . 
Handle ka swona i ncini nkoka wa ku va na nkambisiso ? 
Handle ka swona , ndzi vona xiviko lexi ku va xi ri kahle swinene . 
Handle ka swona , ndzi ehleketa a xi ta va xi tsanile . 
Handle ka swona , a hi pfumelelani hakunene . 
Handle ka swona , hi pfumelela nxungeto wa wa ku humesa miangulo leyi nga lavekiki . 
Handle ka swona , hi ta vhotela kungu ra ku yirisa . 
Handle ka swona , a hi fanelangi ku ringana ehansi ka nawu . 
Handle ka swona , hi ta endla tano kun'wana ko karhi , hambi ku humelela yini na yini . 
Handle ka swona , a hi nga ta kota ku tirha ntirho wa hina . 
Handle ka swona , a ku ta va yini xikongomelo xa laboretari ? 
Mphalalo wa hina wu fanele ku khumbana na tiphurojeke ta vuhangalasamahungu . 
Xikongomelo xa hina i ku pfuna ku tumbuluxa xivandlankulu xa tiphuphunyingi . 
Ku cinca ka hina ku tlhela ku tshikelela nkoka wa ku hlangana ka mindzilekani ya matiko mambirhi . 
Endlelo ra hina , hi ku kanetana , hi leri akaka . 
Endlelo ra hina ri lava nseketelo wa vaakandhawu va matiko ya misava . 
Endlelo ra hina , hi tlhelo lerin'wana , ri hi tirha hi ndlela leyi vuyerisaka swinene . 
Vana va hina va fanele va nyikiwa nsirhelelo wa kahle ku tlula hinkwayo lowu kotekaka . 
Vaakatiko va ka hina a va lavi sekitara ya mati leyi nga na swinawana leswi olovisiweke . 
Tshalatshala ra hina ra vanhu hinkwavo hikokwalaho ri ta teka nkarhi wo leha . 
Vuvulavurisani bya hina byi hlamuseriwile swikongomelo swa masungulo swo hlayanyana . 
Vuphikizani bya hina eka ikhonomi leyi endliweke ya matiko ya misava byi le nxungetweni . 
Ku tihlanganisa ka hina na tipalamende ta rixaka na swona swi ta pfuna . 
Ku navela ka hina ku endla milawu eka ndhawu leyi hi leswi amukelekaka . 
Vutiyimiseri bya hina ku va sirhelela a swi fanelangi swi va ehansi . 
Varimi va ka hina a va lava ku tshama va karhi va nyikiwa mpfuneto wa timali . 
Ntirho wa hina wo sungula i ku tlakusa ndzemukiso exikarhi ka vavasati . 
Vumundzuku bya hina byi tshembela ngopfu eka vuswikoti bya hina ku hlula vutherorisi . 
Qhinga ra hina ra nkarhi lowu taka ri ta fanela ku endla xexo xi va erivaleni . 
Mifumo ya hina yi tikomba yi ri hava ntsakelo eka xona . 
Ntlawa wa hina se wu endlile tano eka nkarhi lowu nga hundza . 
Ntlawa wa hina mikarhi hinkwayo wu vile na xexo tanihi xikongomelo xa wona . 
Ntlawa wa hina wu andlarile kungu ra xintshunxo xa mafundza . 
Ntlawa wa hina wu andlarile ku cinca ko hlayanyana eka tlhelo leri . 
Ntlawa wa hina wu andlarile ku cinca kumbirhi eka xiringanyeto xa wena . 
Ntlawa wa hina wu seketela malulamiselo ya nkuriso ku ya evuxeni . 
Ntlawa wa hina wu seketela timhakankulu ta mbhurisano leti nga eka xiviko . 
Ntlawa wa hina wu seketela miehleketonkulu leyi nga eka xiviko . 
Ntlawa wa hina wu seketela timhakankulu ta xiviko . 
Ntlawa wa hina a wu tsakela , hambisiwirtano , ku va wa ha ya emahlweni . 
Nsirhelelo wa hina wa le ndzeni na wona a hi mhaka , hakunene 
Xikongomelonkulu xa hina xi fanele ku sirheleriwa eka vatirhi hinkwavo . 
Xikongomelo xa hina i ku engetela ntshovelo na nghingiriko wa ikhonomi . 
Ntshembo wa hina ntsena i nhluvukiso wa rixaka ra vaaki . 
Xiyimo xa hina , na xona , xi hlawulekisiwa hi swiphemu swa mbangu . 
Xiphiqo xa hina a hi tiko na vaakatiko va rona . 
Xiphiqo xa hina hi leswaku ha hlwela ku teka goza . 
Swiphiqo swa hina swi tivekile eka nkarhi wo leha . 
Muviki wa hina u hi nyikile masungulo ya kahle swonghasi . 
Vuxaka bya hina byi fanele ku tumbuluxiwa ehenhla ka ntshembano . 
Xiviko xa hina xi komba leswaku miantswiso yo tivikana yi fikeleriwile . 
Angulo wa hina eka xona wu fanele ku simekiwa 
Xiave xa hina i ku tiyisisa leswaku ku endliwa swilo erivaleni . 
Xihlawuriwa xa hina xa vumbirhi i ku cinca xiyimo xa vanhu hinkwavo . 
Ntirho wa hina i ku kondletela xidemokirasi na timfanelo ta ximunhu . 
Miehleketo ya hina yi na vaxanisiwa na mindyangu ya vona . 
Miehleketo ya hina , ndza tshemba , yi na mindyangu ya vona . 
Hi ku tlhandlekela ehenhla ka marito , hi lava ku vona magoza . 
Hiku vuyelela nakambe , swiphiqo leswi swa fana . 
Eka lembexikhume leri taka xi ta enhla . 
Hi ku angarhela ku tirhisiwa ka matshalatshala lama swi famaba kahle . 
Hi ku angarhela , swi na nkoka ku hlayisa hungu leri khomaneke . 
Hi ku angarhela , hikokwalaho , ha tsaka swinene hi xiringanyeto lexi . 
Hi ku angarhela , mpfapfarhuto lowu wu tikomba eka mina wu enerisa . 
Hi ku angarhela , loku i ku humelela swinene eka nsirhelelo wa vaxavi . 
Vun'wini i masungulo ya xiviri ya ikhonomi ya timakete . 
Pakistan a yi lavi ku teka vahlapfa vahi kumbe vahi van'wana . 
Pakistan yi le ku veni yoxe hi ku engeteleka eka xiyimo xa misava . 
Ku kula ka ikhonomi ya Palestine i xilaveko xa masungulo xa ntshamiseko wa tipolitiki . 
Paraguay hi yin'wana ya swikombiso swo biha ku tlula hinkwaswo swa lexi . 
Palamende yi nga ha va ntsena na xiave xo tsundzuxa ehenhla ka lexi . 
Palamende yi nge yimi ematlhelo ya njhekajekisano lowu . 
Palamende yi bohile ku angula hi ku hatlisa , naswona sweswo swi na nkoka swonghasi . 
Palamende yi hava xiboho xa nhlanganelo eka ntirhisano lowu pfulekeke . 
Palamende a yi naveli ku hundza eka ntirho wa lowu yi nyikiweke wona hi mafundza . 
Palamende yi na swiphiqo swo hlayanyana hi xiringanyeto lexi . 
Palamende yi fikelerile ku cinca lokunene eka xiringanyeto xa masungulo . 
Palamende yi fikile emakumu ka ajenda . 
Palamende yi hava ku hoxa xandla loku yi nga ku endlaka eka njhekajekisano lowu . 
Palamende yi na mfanelo ya ku teka matshalatshala ya yona n'wini . 
Palamende yi fanele ku hoyozeriwa eka ku humesa xiviko lexi . 
Palamende na yona yi kombisa ku tiyimisela ku humelela swinene laha mbangu wu khumbekaka . 
Palamende eka nkarhi wa sweswi yi kanela mhaka leyi eka mbangu wun'wana . 
Palamende a yi kombeli timhaka ku va ti engeteriwa . 
Palamende yi enerisekile hi swikongomelo leswi hi swi fikeleleke . 
Palamende yi fanele ku endla hinkwaswo leswi kotekaka ku hlayisa mali ya vahakeri va xibalo . 
Palamende yi fanele ku tiyisisa leswaku lexi xa lulamisiwa . 
Palamende yi fanele ku tlanga xiave xa nkoka eka endlelo leri . 
Palamende yi fanele yi ala hi ndlela yo tiya , hambiswiritano , endlelo ro pfuleka ra ntirhisano . 
Palamende yi fanele ku tiva leswaku xi ta va xi enerile . 
Palamende a yi fanele yi rhangerile ehenhla ka lexi , hambiswiritano . 
Palamende yi kotile ku vhota ehenhla ka lexi eka komiti . 
Palamende yi ta yisa nkongomiso wo karhi wa miehleketo eka mhaka leyi . 
Palamende yi ta yima na n'wina eka mhaka leyi . 
Palamende yi ta va na mfanelo ya ku kuma tidokhumente ta xihundla . 
Palamende yi ta khumbeka , hakunene , eka ntirho wa hina . 
Palamende a yi ta xi lava xi va xileriso xa mafundza ematshan'wini . 
Xiviko lexi ringanisiweke xa palamende i ku hoxa xandla ka nkoka eka lexi . 
Ku hoxa xandla ka palamende ku hi kotisile ku khatsa ndzima yo tivikana . 
Xiyimo xa palamende a xi vuli yini kumbe yini hi lexi . 
Xiviko xa palamende ehenhla ka qhinga leri i xa xiyimo xa le henhla . 
Palamende , eka xiphemu xa yona , yi fanele ku yima ku koxa leswi nga kotekiki . 
Xiphemu xa xexo xi fanele ku va ajenda ya mpfuxeto wa ikhonomi . 
Ku nghenelela eka vuleteri swi fanele swi olova hilaha swi kotekaka hakona . 
Nkongomiso wo karhi wa miehleketo wu fanele ku yisiwa eka vakomberi va nsirhelelo wa vahlapfa lava nga sirhelelekangiki . 
Nkongomiso wo karhi wa miehleketo wu fanele ku yisiwa eka matiko lama ha hluvukaka . 
Swirho swa miri wa munhu a swi nga nyikiwi layisense ya ku swi xavisa kumbe ku swi tirhisa . 
Vakhandziyi a fanelangi va siyiwa endzhaku eka lexi , hambiswirtano . 
Vakhandziyi va fanele va khomiwa hi ku xixima hi mikarhi hinkwayo . 
Ku koka musi wa sigarete ya mudzahi i xiphiqo lexikulu , ngopfungopfu eka vana . 
Ku rhula na nsirhelelo i ntirho wa nkarhi wa hina . 
Ku rhula i mbuyelo wa ku xiximiwa ka ndzhuti wa ximunhu . 
Vanhu va ha xanisiwa eka matiko ya ka hina . 
Vanhu va na ntshembo wo tala eka mihlangano leyi . 
Vanhu va na mfanelo ya ku kuma mali yo tihanyisa ya mpimo wa le hasi . 
Vanhu se va xi tiva lexi hinkwaxo na xona hi ku nonoka . 
Vanhu va fanele ku tivisiwa hi lexi . 
Vanhu va vulavurile hi mayelana na xivandlanene xa goza leri . 
Vanhu lava nga eka mavandla ya tipolitiki va vhotile hi tindlela to hambana . 
Vanhu lava nga eka matiko lama sweleke vas ungula ku hela matimba . 
Vanhu va fanele ku khomiwa hi ndlela ya kahle . 
Vanhu mikarhi yin'wana a va twisisi leswi humelelaka . 
Rihanyu ra vanhu i mhaka yo vilerisa swinene . 
Hi ku hetiseka , xexo i xin'we lexi seketelaka na xin'we lexi hambanaka . 
Kumbexana ndzi landzelela endlelo ra ntolovelo mayelana na lexi . 
Kumbexana a ndzi swi twisisangi hi vutalo leswi a swi vuleke . 
Kumbexana sweswi a wu endla swin'wana mayelana na lexi . 
Kumbexana u ta endla tano eka siku lera ha taka . 
Kumbexana i nxaniso , a ndzi tivi . 
Kumbexana swa fanela ku vula tin'wana ta tihlokomhaka . 
Kumbexana hiseko wo karhi wu ta huma eka mahetelo lama ya nhlomulo . 
Kumbexana xexo xo va ntsena lexi eka xona hi nga kanetanaka . 
Kumbexana xexo hi lexi vanhu van'wana va lavaka ku xi hlayisa . 
Kumbexana kwalaho hilaha a xi fanele xi ri kona mikarhi hinkwayo . 
Kumbexana wolowo wu nga va mpimo lowu nga landzeleriwaka. 
Kumbexana muviki a nga nyika vonelo ehenhla ka lexi ? 
Kumbexana vukorhokeri a byi ta languta languta lexi eka nkarhi lowu taka . 
Kumbexana lexi a xi endleriwangi ku tekiwa hi ndlela yo tivikana . 
Kumbexana modlolo lowu wu ta ndlandlamukisiwa ku ya eka tisekitara tin'wana . 
Kumbexana a hi fanelangi ku languta ekule . 
Kumbexana sweswi hi fanele ku famba goza rin'we ya emahlweni . 
Kumbexana hakunene hi lava ku vulavula mayelana na lexi . 
Kumbexana a ha ha fanelangi ku endla xexo nkarhi na nkarhi . 
Kumbexana a hi swi lava emdla tano , kambe a hi humelelangi . 
Kumbexana hi ta fanela ku tlhela hi langutisisa mipfuxeto ya mitlawa . 
Kumbexana hi veke swilo hi nxaxamelo lowu hoxekeke . 
Kumbexana u nga kongoma swinene eka nhlamulo ya wena . 
Kumbexana u nga hlamusela xiyimo hi vuenti swinene . 
Kumbexana u nga kuma xin'wana ku xi vula mayelana na xexo . 
Kumbexana a wu ta vula xin'wana xo engetela eka nhlokomhaka leyi . 
Ndzi pfumelele , hikokwalaho , ku ololoxa swiphemu swi nga ri swingani . 
Nsirhelelo wa data ya munhu wu fanele ku tiyisisiwa eka swiyimo hinkwaswo . 
Hi vumina ndzi ehleketa leswaku ku tika loku i xivandlanene . 
Hi vumina ndzi ehleketa leswaku hi lava xiyimo xa mpimo wa le hansi xa huwa . 
Ku tivulavulela hi vumina , a ndzi ta seketela lexi . 
Hi vumina , ndzi seketela hi vutalo switshuriwa leswo koma . 
Hi vumina , ndzi seketela mixavo leyi nga cincacinciki ya tibuku . 
Hi vumina , ndzi vilerisiwa hi mayelana na xiyimo xa mitirho . 
Hi vumina , ndzi hava xiphiqo hi lexi . 
Hi vumina , a ndzi tsan'wi endlelo ra swiphemuphemu . 
Hi vumina , a ndzi ehleketi ku hi fanele ku cinca varhangeri kumbe endlelo . 
Hi vumina , a ndzi ta kanakana swinene ku nelda mati ya va vi ya mfumo . 
Hi vumina , hikokwalaho , ndza tshemba leswaku xiringanyeto lexi xi lulamile . 
Hi vumina , hambiswiritano , ndzi ehleketa ku i mhaka ya kahle . 
Tikhamphani to endla mirhi na tona ti tlanga xiave xa nkoka eka lexi . 
Ku ova sisiteme , ku tshova xikongomelo xa swinawana . 
Ndza kombela ku va u amukela pholisi ya nkoka swinene eka mhaka leyi . 
Ndza kombela ku pfumeleriwa ku tlhandlekela xivulwa xin'we xin'wana . 
Ndza kombela ku pfumeleriwa ku vula vonelo eka ku cinca ka vumbirhi . 
Ndza kombela ku pfumeleriwa ku hoyozela vanhu vambirhi hi ku kongoma . 
Ndza kombela ku pfumeleriwa ku ndlandlamuxa ehenhla ka timhaka ti nga ri tingani . 
Ndza kombela ku pfumeleriwa ku nyika nhlamuselo ya vumina namuntlha . 
Ndza kombela u tirhana nhlokomhaka leyi na yona . 
Ndza kombela mi nga ali xikombelo lexi , va swirhundzu na va matlhari . 
Ndza kombela ndzi khomele naswona ndza khensa nkongomiwa wena wa miehleketo . 
Ndza kombela u nga vi na ku kanakana leswaku xexo i xiyimo xa mina . 
Ndza kombela ku va u hi pfuna ku tirhisa hi ndlela leyi vuyerisaka ntokoto lowu . 
Ndza kombela ku va u veka tihlo eka lexi hi nkarhi wa vhoti . 
Ndza kombela ku va u tekela enhlokweni leswaku a ndzi ri kona eka xiendleko xexo . 
Ndza kombela ku u tshemba leswaku hi ta va hi endla lexi . 
Ndza kombela leswaku u yimela mabindzu ya vukulu lebyitsongo na bya le xikarhi , na le ka wona . 
Ndza kombela ku u suka u yima , ku endlela leswaku munhu un'wana na un'wana a kota ku ku vona . 
Ndza kombela ku u hi byela hilaha u kunguhataka hakona ku va khorwisa . 
Ndza kombela ku u khutaza valandzeri va wena ku va va ya emahlweni na xona . 
Ndza kombela u nga tekela enhlokweni leswaku ndzi vhotile ndzi seketela ? 
Pholisi yi fanele ku va leyi faneleke hambi eka mikarhi ya nkitsinkitsi . 
Ku thoriwa ka tipolitiki swi fanele ku va xilo xa nkarhi lowu nga hundza . 
N'wangulano wa tipolitiki i ntwanano wu ri woxe wa ku ya emahlweni . 
Ku hambana ka mavandla ya tipolitiki i xiphemu xa nkoka xa xidemokirasihi kumbe xihi 
Nseketelo wa tipolitiki wa lexi , hakunene wu na nkoka swinene . 
Xivono xa tipolitiki hi lexi hi lavaka ku xi vona . 
Hiseko wa tipolitiki wa laveka swonghasi kambe a wu enelangi . 
Tipolitiki ti na xiave xa nkoka ku xi tlanga eka lexi . 
Portugal na yona yi xanisekile hikwalaho ka lexi . 
Goza lerinene hi rin'wana ra minongoti leyotala leyi nga twisisiwangiki kahle . 
Hi ndlela leyi kotekaka hi nga va na vhoti ehenhla ka xona sweswi . 
Vukorhokeri bya poso eka rixaka byi simekiwe ehenhla ka vukorhokeri bya vaaki . 
Vusweti i xiphiqonkulu xa hina eka xiyenge xa vaaki . 
Vusweti byi fanele byi tirhiniwa na byona hi ku tirhisa nkatsano wa magoza . 
Matimba hi tlhelo rin'wana , xidemokirasi hi lerin'wana . 
Hakunenenene hi xivangelo xexo hi ku nyike xivandlanene xexo . 
Malulamiselo ya ku tirhisiwa ka nongonoko lowu ya antswile swinene . 
Phuresidente , hi ku yimela ntlawa wa mina , ndza ku khensa . 
Ntshamiseko wa mixavo wa laveka swonghasi eka ntshamiseko wa vaaki na tipolitiki . 
Xirhangana mikarhi hinkwayo xi fanele xi nyikiwa eka ku sirhelela mbangu . 
Ku nyikiwa ka timali loku nga riki ka mfumo swi na nkoka swinene ku tlula ku nyikiwa ka timali ka mfumo . 
Ku laveka ka sekitara leyi nga riki ya mfumo yi koxa ntirho wo tala ku hlukela . 
Vutihlamuleri bya vahumelerisi a byo va ntsena bya muxaka wa timali . 
Minongonoko ya varimi lavatsongo na yona yi na nkoka ku fana . 
Ndzima yi tlhele yi khatsiwa eka ku katsiwa ka vulawuri bya mbangu . 
Ndzima yi khatsiwile naswona hi fanele hi tekela enhlokweni sweswo . 
Ndzima yi khatsiwile kambe ya nonoka hakunene . 
Ndzima yi khatsiwile eka ku lwisana na vupandzanhloko bya tipolitiki kumbe vukhongeri . 
Magoza yo sivela mavabyi ya laveka eka ndhawu leyi . 
Nseketelo wa nsirhelelo wu nge vi nhlamulo eka nkitsinkitsi wa ikhonomi . 
Hi nyike mavito ya vativinkulu hinkwavo . 
Ntsena loko , hakunene , magoza yo sivela lama lavekaka ya tekiwa . 
Ku nyika vuxokoxoko swi fanele ku va xin'wana xa mitirho ya masungulo . 
Xipimelo xi nga endleriwa ku antswisa sisiteme ya nkarhi wa sweswi . 
Xipimelo xi endleriwa mixaka hinkwayo ya leswi nga landzeleriki swinawana leswi nga tivikaniniki . 
Mfikelelo wa vaaki eka swipfuno swo tano i wa nkoka swinene . 
Tidokhumente ta vaaki ti fanele ku kumeka hi xivumbeko xa xielekitironiki . 
Rihanyu ra vaaki na nsirhelelo wa vaxavi swa fambisana . 
Ku pfuleka ka vaaki i xihlohloteri lexikulu eka endlelo rero . 
Ku tenga i mhaka ya nkoka swinene mayelana na lexi . 
Timhaka tin'wana to tala swinene ti vuriwile . 
Swi le rivaleni hakunene , leyi a hi ndlela leyi enerisaka ku hundzela emahlweni . 
Hi ntiyiso hakunene , ndzi ehleketa ku xi tirha kahle swinene . 
Hi ku tshembeka hakunene , xexo a xi nga ta va kahle eka vuhlayiseki . 
Hi ku tikomba hakunene , lexi hi xi lavaka i endlelo ro hambana . 
Hi ku olova hakunene , lexi hi xi lavaka i endlelo leri olovisiweke . 
Xihlawuhlawu ku ya hi ngohe na rivengo ra vahlapfa swa papalateka ku fika mpimo lowukulu . 
Ku bola ka nutliliya swi vanga makhombo lamakulu eka rihanyu na mbangu . 
Antswiso wa xihatla wu endliwile , ngopfungopfu eka malawulelo ya nkitsinkitsi . 
Ematshan'wini ya ku endla xexo , hi fanele ku xi pfuna xi famba swin'we . 
Kumbexana , mfularhelo wu tikomba wu vile tano . 
Kumbexana , yo va ntsena mhaka ya vuhlerinyana . 
Kumbexana , i xilo xin'wana hi nga tshama na xona mikarhi hinkwayo . 
Kumbexana , hi fanele hi xi endla pfhumba ra nhlawulo . 
Mpfuno wa ntiyiso sweswi wu fanele wu nyikiwa vahlapfa . 
Ku tirhana na nchumu tanihileswi wu nga xiswona na nkambelo wa ku humelela ka tithiyori loko ti tirhisiwa hi swona mhaka ya siku . 
Swiendleko leswa ha ku vaka kona swi kombisile leswaku a xi tirhi . 
Ku nga ri khale ngopfu ku vile nakambe swo tala swa swona . 
Goza ro vuyisela i mitsakelo ya hina hinkwerhu . 
Xihlayiwa xa 7 xi fambelana na timhaka ta vaaki na mbangu . 
Ku hunguta ntshovelo i xiphemu lexi lavekaka swonghasi eka mipfuxeto leyi . 
Ku hungutiwa ka mixavo a swi ta tika swinene ku pfumelelana . 
Vuyelanisi byi endliwile eka ku nyikiwa ka timali ka switirhisiwankulu . 
Vuyelanisi byi endliwile eka nyimpi ehenhla ka vutherorisi . 
Vuyelanisi bya karhi bya endliwa eka lexi exikarhi ka swilo swin'wana . 
Vuyelanisi bya endliwa , ngopfungopfu , eka swikimi swo tiyisisa leswi tirhisanaka . 
Vuyelanisi a byi endliwile ku fika eka mpimo lowukulu swinene wa ku twisisa . 
Tirheferendamu ti nga tlanga xiave xa nkoka mayelana na lexi . 
Nkambisiso a wu enelangi ; lexi hi xi lavaka i goza . 
Mipfuxeto yi fanele ku endliwa , naswona hi fanele ku yi khutaza . 
Mipfuxeto ya mavuthu lama hlomeke yi endliwile . 
Mayelana na vutleketli byin'wana , hi ta susumeta ku ya emahlweni , hakunene . 
Swifundza mikarhi hinkwayo swi vile vatirhisani eka nongonoko wa rimba . 
Hi ndlela leyi khomisaka tingana , hi ku vona ka mina , vanhu vo tala va pasisile ku hisiwa ka nhlanganelo . 
Hi ndlela leyi khomisaka tingana , misinya leyi ya kanakaniwa hi ku engeteleka . 
Ku vulavula hi ku yelanisa , lexi xi kahle eka nkarhi lowu . 
Mirhurho yo va xiphemu lexitsongo xa hinkwaxo . 
Tsundzuka leswaku vunyingi bya vanhu hi lava va nga dzahiki . 
Ku susa mpimo wa nkarhi , hambiswiritano , i mhaka ya nkoka swonghasi . 
Eneji leyi vuyerisekaka hakunene a yi fanelangi ku durha . 
Ndzavisiso na nhluvukiso i swiphemu swa nkoka eka endlelo rero . 
Ndzavisiso eka ku cincacinca swihlawulekisi swa mbewu ya swihanyi i xikombiso xin'wana xa leswi . 
Xixima swinawana swa matikhomelo leswi swi amukeriweke hi matlhelo hinkwawo . 
Vutihlamuleri bya rihanyu ra vaaki byi byarhisiwile tikhamphani . 
Vutihlamuleri eka nhlaselo wolowo a wu nga si tumbuluxiwa . 
Vutihlamuleri eka mhaka leyi i xilangutisisiwa xa nkoka swinene 
Vaaki lava nga na vutihlamuleri va fanele , hi ku vona ka mina , va kota ku tilanghela . 
Eka nkarhi wa sweswi lexi a xi ta va hungu ra nkoka ku ya hi tipolitiki . 
Vutleketli bya le magondzweni i yin'wana ya tisekitara ta nkoka swinene . 
Swinawana na milawu leyintshwa a hi mikarhi hinkwayo ku nga nhlamulo . 
Swinawana swi fanele ku vekiwa ku sivela xilo xo tano . 
Nhluvukiso wa matikoxikaya wu xungeta ku va xin'wana xa swona . 
Russia i tiko leri nga tshamisekangiki hi ku landza xidemokirasi . 
Russia yi tlanga xiave xo rhangela eka xiyimo xa matiko ya misava . 
Hi ndlela leyi khomisaka tingana , ku na swo tala ku va swi sirheleriwa ehenhla ka xona . 
Hi ndlela leyi khomisaka tingana , a ku na nkarhi wo enela wa mavonelo yo engetela . 
Hi ndlela leyi khomisaka tingana , hi hambukile swinene eka ku fikelelo xexo . 
Swiphemu swa vuhlayiseki swa timbala ta vuhahisi na swona swi fanele ku katsiwa . 
Magoza ya vuhlayiseki a hi swilo swi ri swoxe leswi durhaka . 
Vuhlayiseki a byi fanelangi ku tirhisiwa tanihi xiphiqo lexi nga ololoxekiki hikwalaho ka ku nghenelela ka tipolitiki . 
Ku fanana a hi matimba eka rixaka ra vuxokoxoko . 
Swikhiro hakunene a swi nga pfuni ku antswisa xiyimo . 
Swikolo swi le ka xiyimo xa kahle ku pfala vangwa ra dijitali . 
Sayense a yi kona tanihi makumu eka yona hi yoxe . 
Vuenti bya sayense byi le ka mbilu ya xinawana lexi . 
Vativi va sayense va pfumelelana leswaku ku vile na ku tsana . 
Xiphemu xa vumbirhi : ku tiyisiwa ka ku fuma ka nawu . 
Ku hlayiwa ka vumbirhi swi nga ha nyika xivandlanene xa ku cinca lexi . 
Xa vumbirhi , mphalalo wu nga tirhisiwa ku kondletela nhluvukiso wa xidemokirasi . 
Xa vumbirhi , ku na xivutiso emiehleketweni ya hina hinkwerhu . 
Xa vumbirhi , hi pfulekile , kambe a hi pfumali ntokoto . 
Xa vumbirhi a ndzi ta tshikelela leswaku mhaka leyi i ya xihatla . 
Xa vumbirhi hi ta va hi ri ku papalateni ka ku xandziwa ka mphikizano . 
Xa vumbirhi , na mina ndzi na matitwelo yo pfangana mayelana na vundzeni . 
Xa vumbirhi , a ndzi ta tsakela ku endla xitatimente xa mina n'wini . 
Xa vumbirhi , ndzi lava ku vula mhaka ya tindziminyingi . 
Xa vumbirhi , ndzi navela ku boxa nhlokomhaka ya vusweti . 
Xa vumbirhi , a ndzi ta navela ku kongomisa eka vagingiriki va timfanelo ta ximunhu . 
Xa vumbirhi a ndzi ta tsakela ku vula xin'wana ehenhla ka vunkonta . 
Xa vumbirhi , a ndzi ta tsakela ku khensa mihlangano leyi khumbekaka . 
Xa vumbirhi , vonelo lerintshwa ra timali ri lava ntwanano wa le xikarhi ka mihlangano . 
Xa vumbirhi , sisiteme leyintshwa ya mafumelo yi ta tivisiwa 
Xa vumbirhi , mayelana na nkongomiso wa miehleketo , xiphiqo xa olova swinene . 
Xa vumbirhi , hikuva xi ta kondleteka ku vuyelerisa , leswi swi nga na nkoka . 
Xa vumbirhi , langutisisa mpimo lowu swiboho swi endliwaka hawona . 
Xa vumbirhi , xidemokirasi xi fanele vekiwa eka masungulo yo angarhela . 
Xa vumbirhi , xana hi lava xibalo ehenhla ka mixaviselano ya timali . 
Xa vumbirhi , ntishikelelo wu fanele wu vekiwa ehenhla ka dyondzo na vuleteri . 
Xa vumbirhi , na xona xi na nkoka hikuva xi nyika swintshunxo . 
Xa vumbirhi , xi fanele ku xixima ntshunxeko wa ku vulavula na ku ehleketa . 
Xa vumbirhi , ku hava tiko leri ri nga ta yimela man'wana . 
Xa vumbirhi , mpimo wa vucincanisi wu le henhla ku tlula leswi a wu ri xiswona . 
Xa vumbirhi ku nyikiwa ka timali ka swilawuri swi fanele ku va leswinene . 
Xa vumbirhi , xilo xa nkoka hi leswi xi tirhisisiwaka xiswona . 
Xa vumbirhi , nsinya wa mphakelo wa matimba wu onhiwile hi ndlela leyi tikombaka swinene . 
Xa vumbirhi , xiringanyeto lexi xi na ntshikelelo wa matimba eka tilayisense to xavisa . 
Xa vumbirhi , ku susiwa ka mpfuneto wa timali hi ndlela leyi onhaka mbangu . 
Xa vumbirhi , xiviko xi fambisana hi ndlela yo fanana hi ku landza mpimanyeto . 
Xa vumbirhi , ku na nhlayo yo tsongahala ya valavisisi lava thwaseke . 
Xa vumbirhi , ku na xiave xa vuvekisi byo kongoma bya matiko mambe . 
Xa vumbirhi , ku tlhela ku va na xilaveko xa vuvekisi byo tala . 
Xa vumbirhi , ku na ku kaneta hi ku landza vundzeni . 
Xa vumbirhi , a ku na vuleteri byo enela bya vatirhi na dyondzo . 
Xa vumbirhi , ku na xilo xo tanihi nkarhalo wa ku kanerisana . 
Xa vumbirhi , ku na ku lwisana na nxaviselano wa swidzidziharisi swa vurhongo . 
Xa vumbirhi , ku na mhaka ya ntshamiseko na nhlayiseko . 
Xa vumbirhi , ku na mhaka mayelana na matirhiselo ya mali ehenhla ka swikhaviso . 
Xa vumbirhi , ku na xivutiso xa qhinga ra hina ra malawulelo . 
Xa vumbirhi , ku na xivutiso xa maendlelo ya milawu . 
Xa vumbirhi , ku na xiave xa dyondzo na vuleteri . 
Xa vumbirhi , ku na leswi swi vuriwaka endlelo ra mativiselo . 
Xa vumbirhi , ku yisa emahlweni ku kula ka tiindasitiri ta tindzimi . 
Xa vumbirhi , hi le ku endleni ka swin'wana ku sirhelela vaxavi . 
Xa vumbirhi , hi le ku vulavuleni hi mayelana na mhaka ya nkoka . 
Xa vumbirhi , a hi fanelangi ku va na cinca miehleketo endzhaku ka langutisisa xilo hi vutshwa . 
Xa vumbirhi , a hi fanele ku sungula mikanerisano ehenhla ka nkuriso . 
Xa vumbirhi , hi engeterile xihlayiwa ehenhla nsirhelelo wa data . 
Xa vumbirhi , hi khomile n'wangulano na vayimeri va vatirhi na vathori . 
Xa vumbirhi , hi na mhaka ya vutiyisisi bya swa nawu bya tikhamphani . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku tlhela hi endla swiboho leswi lavekaka swa nhlangano . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku tivutisa laha hi fambeke ku biha kona . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku sirhelela vanhu lava hinkwavo , hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku tiyisisa leswaku lava nga na nandzu va kumeka . 
Xa vumbirhi , a hi fanelangi ku rivala xivutiso xa vuphikizani . 
Xa vumbirhi , hi fanele ku vona leswaku swilo hinkwaswo swi le mavokweni ya hina . 
Xa vumbirhi , hi lava mfembo lowu nga erivaleni wa xiyimo . 
Xa vumbirhi , hi lava ku pfula makete wa le xiporweni . 
Xa vumbirhi , hi lava ku tumbuluxa mitirho yo tala na ku va yo antswa . 
Xa vumbirhi , hi navela ku tekela enhlokweni timhaka ta nhluvukiso . 
Xa vumbirhi , a hi ta pfumela ku papalata xivandla lexi pfumalaka swa nawu . 
Xa vumbirhi , u vula leswaku , hi ku angarhela , muthyakisi wa hakela . 
Ku tixopela swi kahle , kambe kutani swi fanele swi va hi nkhaqato . 
Risima ra vukorhokeri na ku endla swilo hi ndlela leyintshwa swi tikomba swi ta antswisiwa . 
Ku cinca ko talanyana ku andlariwile eka nhlengeletano ya xiphemu xa vuxokoxoko ya mani na mani . 
Swikanganyisi swo talanyana swi sivela nhluvukiso wa vutleketli bya mpfhuka wo koma bya le lwandle . 
Magoza yo talanyana ya nkoka ya laveka hi ku vona ka mina . 
Yo talanyana ya magoza ya kona hinkwako eka hatimbirhi ta tindhawu leti . 
Swivutiso swo talanyana swi tile hi mayelana na xiviko lexi . 
Vutihlamuleri lebyi avelaniwaka na nseketelano swa fambisana . 
U vutisile hi mayelana na xivangelo xa xinawana lexi . 
U tlhele a tiyisisa lexi eka njhekajekisano lowu nga hundza . 
U tirhile ntirho wa xiyimo xa le henhla eka nhlengeleto lowu wa matsalwa . 
U humesile xiviko xa xiyimo xa le henhla lexi ringanisiweke swonghasi . 
U ndzi komberile hikokwalaho ku andlala xiviko lexi . 
I munhu wa swivulavula , ku swi veka hi ndlela yo amukelela . 
U khomiwile nakambe eku heleni ka lembe . 
Xana swo tala swi fanele ku endliwa eka rhavi leri . 
Xana a ku fanelangi ku va na swipimelo ehenhla ka ntshunxeko wa ku vulavula ? 
Xana lexi a xi fanelangi ku va xivileriso xo karhi eka hina ? 
Xana a hi fanelangi ku teka goza ra xihatla ehenhla ka lexi ? 
Xana a hi fanelangi ku nyika miehleketo yo karhi eka lexi ? 
Xana a hi fanelangi ku endla matshalatshala yo tala mayelana na lexi ? 
Hi ndlela yo tivikana , hinkwerhu hi tekela enhlokweni xilaveko xa ku tirhisana . 
Swiyimo swo fana swi nga tlhela swi kumeka eka matiko man'wana . 
Migingiriko yo fana yi kunguhateriwile mune wa malembe lama taka . 
Hi ndlela yo fana , ku na xiphiqo xo tivikana xa ku pfumaleka ka mitirho eka vantshwa . 
Ku olovisiwa ka ndzhwalo wa ku endla swilo hi ku landzelela swinawanawana eka mabindzu lamatsongo . 
Ntsena hikuva vunyingi bya vona va xi lava hi ndlela yaleyo . 
Ku xi endla ntsena xi olova a swi nga ololoxi xiphiqo . 
Ku vula ntsena leswaku xi na nkoka a swi enelangi . 
Tanihileswi haswimbirhi swi pasisiweke , ndzi vhotele xiviko lexi . 
Ku sukela loko xi ta va xi sunguriwile xi endlile ntirho wo karhi wa xiyimo xa le henhla . 
Ku sukela nkarhi wolowo , ndzi xi kanetile hi matimba . 
Ku sukela nkarhi wolowo hi fambile swin'we ku suka ekule swin'we . 
Ku sukela nkarhi wolowo , hambiswiritano , ndzima a yi si va ni vumbhoni swinene . 
Ku sukela nkarhi wolowo , ku vile na mafu mambirhi man'wana . 
Ku sukela nkarhi wolowo , swilo swi lo nyanya ntsena , hakunene . 
Ndza khensa swinene eka hinkwavo lava pfuneke . 
Tsevu wa tin'hweti leti nga hundza , lexi a xi ta va xi nga eheleketiwangi hakunene . 
Tsevu ku fika eka nkombo wa malembe ya ha ri ekule swinene . 
Ku n'amela eka xikongomelo xexo a hi leswi nga ta nghenisiwa . 
Ku amukela ka Slovakia ka yuro swi ta tisa ku cinca . 
Ku dzaha hikokwalaho i nxungeto wo tivikana wa rihanyu ra vaaki . 
Ku dzaha hikokwalaho i mhaka ya rihanyu ra vaaki swinene . 
Hikokwalaho ndzi seketela matirhiselo lama nga riki ya mfumo ya ku yirisa . 
Hikokwalaho a ndzi seketeli ku cinca ka xihatla ! 
Hikokwalaho ndzi vula lexi tanihi xivutiso xa nkoka swonghasi . 
Hikokwalaho ndza tshemba leswaku swa laveka ku veka mpimo . 
Hikokwalaho ndza tshemba leswaku lexi i xikongomelo xa vanhu hinkwavo . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku i xilaveko lexi kulaka . 
Hikokwalaho ndzi kokela nkongomiso wa wena wa miehleketeo eka mhaka yaleyo na yona . 
Hikokwalaho ndzi titwa leri ri ri goza leri tlhelelaka endzhaku . 
Hikokwalaho ndzi vhotile ndzi hambana na kungu ra ku yirisa . 
Hikokwalaho ndza tshemba leswaku ku nga yi emahlweni swi ta va kona . 
Hikokwalaho ndza tshemba leswaku hi nga seketela switshuriwa leswi . 
Hikokwalaho ndza tshemba xiviko lexi xi ta va na nkoka wa xona . 
Hikokwalaho ndza tshemba u ta xi twisisa xiyimo lexo tikaneta . 
Hikokwalaho ndza vuyelela , a hi lavi xileriso lexi xa mafundza . 
Hikokwalaho ndzi ta xi nghenisa eka vhoti endzhaku ka nkarhi . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa leswaku hi nga amukelana . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa hi fikelerile swo tala swinene . 
Hikokwalaho ndzi ehleketa ku a hi fanelangi ku kombisa ku pfumala ntokoto laha . 
Hikokwalaho ndzi ku khutaza ku yimanyana kutani u ehleketa nakambe . 
Hikokwalaho ndzi lava ku vula xisolo xa hina xi va erivaleni swinene . 
Hikokwalaho ndzi lava ku nyika muviki vuhoyozeri bya malwandla . 
Hikokwalaho ndzi amukela xiboho lexi xa mafundza naswona ndza xi hoyozela . 
Hikokwalaho ndzi seketela hi mbilu hinkwayo nsinya wa ku herisa . 
Hikokwalaho a ndzi ta tsakela ku hetelela mafambiselo sweswi . 
Hikokwalaho a ndzi ta tsakela ku kombisa timhaka tinharhu to engetela . 
Hikokwalaho a ndzi ta tsakela ku xi hundzuluxa hinkwaxo . 
Hikokwalaho a ndzi ta tsakela ku vulavula ehenhla ka swona hi ku hambana . 
Hikokwalaho ntirho wo tala wu tama wa ha fanela ku endliwa . 
Ku ta fika sweswi a hi ku vona ku hiseka kwihi kumbe kwihi ko tano . 
Ku ta fika sweswi , a xi vangi erivaleni eka mina . 
Ku ta fika sweswi , swi kahle swinene , kambe hi fanele ku ya emahlweni . 
Ku ta fika sweswi , njhekajekisano wu kongomisile eka timhaka tinharhu . 
Ku ta fika sweswi , vaakandhawu va matiko ya misava va lo languta ntsena . 
Ku ta fika sweswi , vanhu a va yi vonangi mivuyelo leyi . 
Ku ta fika sweswi , khombo ra kona , lexi xo ka xi nga endlekangi . 
Hikokwalaho eka swivangelo leswiya ndzi vhotile ndzi hambana na xiviko . 
Hikokwalaho laha nakambe , xiphiqonkulu i tithekinoloji letintshwa . 
Hikokwalaho hi fanele ku tirhana njhani na xiyimo lexi ? 
Hikokwalaho hi nga hlamarisiwa njhani hi xiyimo lexi ? 
Hikokwalaho hi nga swi kota njhani ku sirhelela vana va hina ? 
Hikokwalaho a ndzi ta ka ndzi nga vhoteli njhani xiviko lexi ? 
Hikokwalaho hi ku vona ka mina xiviko hinkwaxo i xa xiyimo xa le henhla . 
Hikokwalaho hi ku vona ka hina leyi i ndhawu ya nkoka . 
Hikokwalaho na xona xi tirhana na nsirhelelo wa mbangu . 
Hikokwalaho i ntirho lowu nyikiweke hi mafundza wo angarhela swinene wa vuswikoti . 
Hikokwalaho swa tika - hi nga endla yini ? 
Hikokwalaho swi na nkoka ku susa swiharhi leswa khale swinene . 
Hikokwalaho swi tele ku tlula xiphiqo xa swa nawu ntsena . 
Hikokwalaho swi na nkoka swinene leswaku hi endla lexi xi va xa nhlangano . 
Hikokwalaho a hi mahungu eka vunyingi bya hina . 
Hikokwalaho i phesente leyi nga eku jekajekisaniweni . 
Hikokwalaho i nkarhi wa ku sungula ku hi yingisela . 
Hikokwalaho xi fanele ku nghenisiwa eka vhoti yo hambanisa . 
Hikokwalaho swi ta olova swinene ku endla xexo laha . 
Hikokwalaho mo ndzi mi khensa eka ku hoxa ka n'wina xandla hinkwako . 
Hikokwalaho a hi vekeni swilo tanihileswi nga xiswona na ku tshembeka eka hina vini . 
Hikokwalaho a hi veni na njhekajekisano wa xiviri na ku va wo tshembeka . 
Hikokwalaho hi nga tshembi eka endlelo ra misava hinkwayo . 
Hikokwalaho a hi voneni swilo tanihileswi swi nga xiswona hi ntiyiso . 
Swo tala swinene eka ndhawu yaleyo ya pholisi ya vurimi . 
Swo tala swinene eka mixiyaxiyo leyi swi nga endliwa . 
Swo tala swinene eka swivutiso swo karhi leswi swi vutisiweke . 
Swo tala , eka masungulo , eka misinya ya masungulo ! 
Hikokwalaho ntlawa wa mina wu ta vhotela ntwanano lowu namuntlha . 
Hikokwalaho hakunene hi rhumela eka matiko lama ha hluvukaka . 
Hikokwalaho tshalatshala ra hina , hi ku vona ka mina , i ritsongo ku tlula mpimo . 
Hikokwalaho kumbexana ku nga va na vonelo ehenhla ka xexo . 
Hikokwalaho mpimo wo karhi wa ku olova wu tiyisisiwile . 
Hikokwalaho ndzima yo karhi yi khatsiwile mayelana na xexo . 
Hikokwalaho ndza khensa ku va hi katsiwile ku suka emasungulweni . 
Hikokwalaho xexo eka xona hi xoxe i xiphemu xa lexinene . 
Hikokwalaho walawo a hi makumu ya xitori . 
Hikokwalaho yaleyo i misava leswi yi nga xiswona namuntlha . 
Hikokwalaho hi lexi xivutiso xa hina xi nga laha vusiku bya namuntlha . 
Hikokwalaho hi lexi hi faneleke ku xi landzelela . 
Hikokwalaho xexo xi tikomba eka mina xi ri na nkoka ku xi nyika nkarhi . 
Hikokwalaho wolowo wu ta va ntirho wa nkoka eka hina . 
Hikokwalaho a xi ta va ku hoxa ka hina xandla eka njhekajekisano lowu . 
Hikokwalaho xigwevo xa rifu a xi fanelangi ku tirhisiwa . 
Hikokwalaho ntlhontlho lowukulu eka hinkwayo wu byarhiwa hi matiko lama endleke xikombelo . 
Hikokwalaho makete wa le ndzeni hakunene a wu hetiwangi . 
Hikokwalaho muxaka wa xiphiqo a wu cincangi . 
Hikokwalaho xivutiso ku : hikwalaho ka yini ku ri hava ku hlukela . 
Hikokwalaho mbuyelo wa vhoti a wu khumbekangi . 
Hikokwalaho ku na vuxaka exikarhi ka hinkwato ta tipholisi ta hina . 
Hikokwalaho ku na swiphiqo swimbirhi hi faneleke ku swi ololoxa . 
Hikokwalaho ku na vutihlamuleri lebyikulu eka nkarhi lowu taka . 
Hikokwalaho hakunene ku na nkoteko wo tivikana eka ndhawu leyi . 
Hikokwalaho ku na swo tala eka xiviko lexi . 
Hikokwalaho ku hava xivutiso xa nkwetlembetano wihi kumbe wihi wa tipolitiki . 
Hikokwalaho ku hava xivangelo xa ku hlwerisa ku ya emahlweni ku hangalasiwa ka mavuthu eka ndhawu yo karhi . 
Hikokwalaho mikarhi hinkwawo ku ta va ku ri na swo swi langha . 
Hikokwalaho ku na timhaka ta nkoka swonghasi ku tirhana na tona . 
Hikokwalaho swona i goza leri languteriweke ku tisa mivuyelo ya kahle . 
Hikokwalaho swi ta nghenisiwa eka vhoti mundzuku . 
Hikokwalaho xinawana xa ku cinca xi nga tshembela eka nseketelo wa n'wina . 
Hikokwalaho lexi a xi fambelani na timhaka ta ntirhisano wa maphorisa na vuavanyisi . 
Hikokwalaho leyi i mhaka yo lulamisa mayelana na ku hlamusela swi va erivaleni . 
Hikokwalaho lowu a hi ntsengo wukulu wa mali . 
Hikokwalaho lexi a hi xiphiqo xo olova ku xi ololoxa . 
Hikokwalaho lawa a hi makumu ya ntirho wa hina . 
Hikokwalaho leyi a hi ndhawu ya ku xi endla . 
Hikokwalaho nkambisiso lowu wa nongonoko wu na nkoka swonghasi . 
Hikokwalaho lexi xi ta va endlelo lerinene na ku va leri akaka . 
Hikokwalaho hinkwerhu hi fanele ku endla swin'wana hi mayelana na lexi . 
Hikokwalaho hi tlhela hi langutela xinakulobye xexo . 
Hikokwalaho hi seketela hi mafundza xiboho lexi xa mafundza . 
Hikokwalaho hi le ku kambisiseni hilaha hi faneleke ku hundzela emahlweni hakona . 
Hikokwalaho hi vulavula hi mayelana na xiviko xa ku tirhisiwa emisaveni hinkwayo . 
Hikokwalaho hi vulavula hi mayelana na tirhelo ro pfilungana swonghasi . 
Hikokwalaho hi ti tiva kahle swinene timhaka leti . 
Hikokwalaho hi vhota ntsena eka xiphemu xa vumbirhi . 
Hikokwalaho hi nga endla swin'wana eka dyondzo na ndzavisiso . 
Hikokwalaho , ha fanela ku va na vukheta eka lexi . 
Hikokwalaho hi seketela hi ndlela yo tiya kungu ra xiboho xa mafundza . 
Hikokwalaho hi na ntsakelo eka rhengu leri ku va ri humelela . 
Hikokwalaho hi fanele ku tirhana na lexi na xona . 
Hikokwalaho hi fanele ku kuma muxaka wo karhi wa ntwanano . 
Hikokwalaho hi fanele ku vula ku ina eka nkarhi lowu taka . 
Hikokwalaho hi fanele ku va hi tiyimiserile ku hlayisa mikarhi yo heta hi yona . 
Hikokwalaho hi fanele ku languta pholisi ya vanhu hinkwavo ya vurimi . 
Hikokwalaho hi fanele ku langutela ku antswisa mikhuvanene laha . 
Hikokwalaho fanele ku endla swin'wana mayelana na xona hi ndlela yo tivikana . 
Hikokwalaho hi fanele ku kuma xintshunxo hi ku hatlisa swinene . 
Hikokwalaho hi fanele ku kuma endlelo ehansi ka vulawuri . 
Hikokwalaho ho va na xiyimo xa masungulo xa ntwannano ntsena . 
Hikokwalaho a hi fanele hi tirhana na timhaka leti endzhaku ka nkarhi . 
Hikokwalaho hakunene hi fanele ku hlanganisa swilo leswi . 
Hikokwalaho hi ta lava xivangelo xa swa nawu eka xexo . 
Hikokwalaho kotala hi ta vuyela eka nhlokomhaka leyi . 
Hikokwalaho hi fanele ku teka endlelo leri kombisaka ku tiyimisela ku humelela swinene laha . 
Hikokwalaho , na hina hi fanele ku vulavula hi mayelana na swiphiqo swa vona . 
Hikokwalaho hi ta endla yini mayelana na lexi ? 
Hikokwalaho leswi a swi vuleke swo va ntsena hafu ya ntiyiso . 
Hikokwalaho i ncini nkoka wa ku rhumela mavuthu lama ? 
Hikokwalaho i ncini xivangelo xa mpimo lowu wa nkarhi ? 
Hikokwalaho i magoza muni hi nga na wona ku tirhana na swona ? 
Hikokwalaho lexi hi nga na xona laha i njhekajekisano wa swipuku . 
Hikokwalaho i ncini , hi ku vona ka mina , xi faneleke ku endliwa ? 
Hikokwalaho hikwalaho ka yini hi nga tumbuluxi mpimanyeto wo olova ? 
Hikokwalaho hikwalaho ka yini hi nga khomi rheferendamu ehenhla ka yuro ? 
Hikokwalaho u ehleketa ku a hi fanele se hi swi endlile ? 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa ku ndzi angarherile timhakankulu . 
Hikokwalaho , tanihi mikarhi hinkwayo , i xivutiso xa ndzinganano . 
Hikokwalaho , ku sukela namuntlha , hi na timhaka letimbirhi . 
Hikokwalaho , eku endleni , mbuyelo wa fana hakunenenene . 
Hikokwalaho , a swi olovi ku hunguta nkarhi wo tirha . 
Hikokwalaho , a hi veni na ndzinganano wo karhi eka njhekajekisano lowu . 
Hikokwalaho , pholisi ya nyama ya nyimpfu hi leyi nga kahle swinene . 
Hikokwalaho , mpimo lowu wu na nkoka eka swivangelo leswi hinkwaswo . 
Hikokwalaho , u na ku naveleriwa ka hina ka leswinene eka ku ringeta loku . 
Mfambelano wa vaaki , hi ku vona ka mina , i asete ya nkoka . 
Ku nga ringani ka vaaki swi kona hi mpimo lowukulu swinene . 
Nhlangano wa vaaki wu hungutiwile eka xitatimente xo ringanisa . 
Pholisi ya vaaki yi tele ku tlula ntsena pholisi ya makete wa vatirhi . 
Pholisi ya vaaki yi tlanga xiave xa nkoka swinene eka nkuriso lowu ! 
Tisisiteme ta nsirhelelo wa vaaki ti le kusuhi na ku wa hi matsolo . 
Ku tsana ka xiyimo xa misava i xiphiqo lexi nga ta ka xi nga honisiwi . 
Ku lawula misava hikokwalaho i ku tsakela ka varimi . 
Switshunxo se swi kona naswona swo tala swi le ndleleni . 
Switshunxo swi kona naswona se swi ringanyetiwile . 
Matiko man'wana , hi tlhelo lerin'wana ya lava mpfumelelo lowu nga erivaleni . 
Magoza man'wana lama nga eka xiviko ya faneriwa hi ku tekeriwa enhlokweni swinene . 
Van'wana va nga ha vula leswaku swa antswa ku rindzela . 
Van'wana va vatirhikulobye va mina va ndzi lumbetile hi ku rhandza tiko ra ka hina . 
Yin'wana ya miehleketo ya hina yi vuriwile eka xiviko . 
Swin'wana swa swiringanyeto se swi le tafuleni . 
Kun'wana ka ku cinca loku ku antswisa na ku hlamusela xitshuriwa xi va erivaleni . 
Van'wana swa swona swi nga ha va swa muxaka wa timali . 
Swin'wana swa swona a swi fanerile ntsena ku pfariwa . 
Swin'wana swa leswi se swi le ka swiyimo swo hetelela . 
Swin'wana swa leswi a swi si va kona . 
Tin'wana na ta timhaka leti ti kaneriwile hi vuenti . 
Vanhu van'wana va chava ku langutana na endlelo ra xidemokirasi . 
Vanhu van'wana va tshemba leswaku lebyi i vutikayiveti lebyi nga riki erivaleni . 
Vanhu van'wana a va lava nxaxamelo ku va wu pfapfarhutiwa . 
Ndzima yo karhi se yi khatsiwile eka ndhawu leyi . 
Ndzima yo karhi yi khatsiwile ku sukela eka ku hlayiwa ko sungula . 
Swilo swin'wana eka xona , ndza vuyelela , a swi laveki . 
Xilo xin'wana xi tlhela xi fanela ku endliwa hi mayelana na xona ! 
Xilo xin'wana xo khomeka xi fanele ku fikeleriwa eka nkarhi wo koma . 
Xilo xin'wana xo karhi a xi fanele xi endliwile hi mali leyi . 
Xilo xin'wana xo karhi lexi xi nga na nkoka i pholisi ya xifundza . 
Xilo xin'wana xo engetela xi fanele ku endliwa eka ndhawu leyi 
Xilo xin'wana hikokwalaho xi fanele ku endliwa mayelana na lexi . 
Mikarhi yin'wana swa laveka ku hundzela emahlweni hi magoza lamatsongo . 
Mikarhi yin'wana , xi mayelana na ku rindzela nkarhi lowu faneleke . 
Malawulelo ya timali lama amukelekaka ya lava swinawana leswi nga erivaleni eka xivutiso lexi . 
Vulavula hi ririmi ra wena ra manana , loko lexi xi koteka . 
Nkongomiso wa miehleketo wo hlawuleka hikokwalaho wu yisiwa eka mhaka leyi . 
Nkongomiso wa miehleketo wo hlawuleka wu fanele ku nyikiwa eka tindhwau leti nga ehansi ka misava yo nona leyi hundzukaka mananga . 
Swipandzamananga swo hlawuleka swa tsan'wiwa . 
Magoza yo karhi ya lava ku tekiwa ku hunguta lexi . 
Mihlangano yo karhi a yi fanelangi ku vuriwa eka xiringanyeto lexi . 
Swiringanyeto swo karhi swa vumbiwa sweswi swa karhi swa kaneriwa . 
Mitlangu handle ko kanakana i ndhawu ya nkoka eka mhaka leyi . 
Mphalalo wa mfumo wu nge hluleki ku va tekela enhlokweni . 
Mphalalo wa mfumo i xitirho xa nkoka eka nhluvukiso wa swifundza . 
Khomelela eka swona , na hina hi ta ya emahlweni hi tiseketela hi wena . 
Ku tiyisisa vuhlayiseki bya swidzidziharisi hikokwalaho swi vile xin'wana xa swirhangana swa hina . 
Lava matimba va fanele ku teka xiave xa vona emisaveni . 
Mpfuneto wa timali a wu nga pfuni ku lunghisa ku onhaka ka mbangu . 
Swipfuno swo tivikana swa mpimanyeto swi ta laveka eka swiyimo haswimbirhi . 
Ku humelela i xikongomelo xa hina , kambe ku hava switiyisiso . 
Endlelo ro tano ra hluleka hi ku hetiseka ku ololoxa xiphiqo . 
Mikambisiso yo tano ya endliwa , tanihi xikombiso etimbaleni ta swikepe . 
Ntirhisano wo tano wu ta va na nkoka hi ku engeteleka eka nkarhi lowu taka . 
Swiboho swo tano , hakunene , i swa tipolitiki ta vandla hi ntumbuluko . 
Ku olovisiwa ka swinawana ko tano ku fanele ku va xiphemu xa swinawana swa swifundza . 
Swo tano i xivutiso xa mina xo sungula xa nkoka eka mbangu lowu . 
Swiyimo swo tano a swi fanelangi ku vuyeleriwa eka nkarhi lowu taka . 
Swidzidziharisi swo tano swi fanele ku susiwa emakete xikan'wekan'we . 
Swilo swo tano a swi fanelangi ku humelela eka mfumo wa vumbiwa . 
Swi enerile ku vula leswaku a xi tivikana swinene . 
Swipfuno swo enela hikokwalaho swi fanele ku averiwa eka xikongomelo lexi . 
Masana a ya nga fanelangi naswitsanana ku va ya katsiwile eka xileriso xa mafundza . 
Nseketelo ku suka eka matiko lama ha hluvukaka wu tikomba wu ta va wu tsongaharile . 
Hi ntiyiso a xi fanele xi ri ndlela leyin'wana . 
Hi ntiyiso xexo xi nge vi xikongomelo xa xitoloveto lexi . 
Hi ntiyiso rero a ri nga ri kungu ra mina ra ku olovisiwa loku ka swipimelo swa mfumo . 
Hi ntiyiso rero a ri ta va endlelo ro tirheka swinene ngopfu . 
Hi ntiyiso swileriso leswa mafundza swa mafundza swi na nhlohlotelo ehenhla mhaka leyi ? 
Hi ntiyiso leyi i mhaka ya xihlawuhlawu lexi nga erivaleni xa rimbewu . 
Ku yimisa nkarhinyana a swi le ka ajenda eka nkarhi wa sweswi . 
Ku yiseka emahlweni na swona swi rhangile eka pholisi ya hina . 
Ku cinca ko angarhela a swi koteki eka nkarhi wa sweswi . 
Ku tirhisiwa ka xihatla ka milawu ya eneji ya vunharhu ka laveka . 
Syria yi fanele ku va na vutihlamuleri bya goza ra yona ra le handle . 
Ku tirhana na ku cinca ka tlilayimete i ntlhontlho wa nkarhi wa hina . 
Teka ndzimani ya 13 ya kungu tanihi xiboho xa mafundza . 
Mivulavurisano hikokwalaho yi nga sungula hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Vumbava bya xibalo byi na nhlohlotelo lowukulu eka mimpimanyeto ya rixaka . 
Mabariselo ya fanele ku tlhela ya va mhaka ya matiko hi rin'werin'we . 
Swibalo , tanihilaha , mi swi tivaka hakona , i nhlokomhaka yo khumba swinene . 
Ku ya hi leswi swi nga xiswona , na swona , nkarhi wu fikile wa xileriso lexi xa mafundza . 
Nhluvukiso wa thekinoloji hi leswi hakunene hi swi lavaka ku swi kondletela . 
Vakhume va magidi ya vanhu va le ku balekeni . 
Nkhomano wa vutifumi bya ndhawu i khale wu vile nhlokomhaka ya njhekajekisano . 
Nkhomano wa vutifumi bya ndhawu wu tlanga xiave xa nkoka eka mhaka leyi . 
Vutherorisi byi nge koti ku tirhaniwa na byona hi mukhuva wo angarhela . 
Ndza tsaka , xexo se sweswi xi fikile emakumu . 
Ndza khensa nakambe eka vucincanisi byo tsakisa bya mavonelo . 
Ndza khensa nakambe ku hoxa xandla ka wena na ku veka tihlo ka wena . 
Ndza khensa hinkwerhu , na swona yisani emahlweni ntirho lowa kahle ! 
Ndza khensa nakmbe nhlamulo ya wena , leyi a yi katsakanya . 
Ndza khensa naswona a hi tirhisaneni eka lexi . 
Ndza khensa ku va ndzi pfumeleriwile ku nghena na xivutiso lexi . 
Ndza khensa ku kokela nkongomiso wa miehleketo eka mhaka yaleyo , hambiswiritano . 
Ndza khensa ku kokela miehleketo ya hina eka xivutiso lexi . 
Ndza khensa njhekajekisano na miehleketo ya n'wina . 
Ndza khensa malembe ya ntlhanu lama nga hundza ya ntirhisano . 
Ndza khensa xivandlanene xa ku vulavula leswi nga emiehleketweni ya mina . 
Ndza khensa nongonoko lowu u wu andlaleke . 
Ndza khensa angulo ku suka eka holobye loyi a nga na vutihlamuleri . 
Ndza khensa njhekajekisano lowa vuenti swinene na ku va wa kahle . 
Ndza khensa switsundzuxo swa wena eka ndhawu leya nkoka . 
Ndza khensa nkongomiso wa wena wa miehleketo na nseketelo wa wena . 
Ndza khensa nkongomiso wa wena wa miehleketo hambiloko nkarhi wu fambile . 
Ndza khensa nkongomiso wa wena wa miehleketo , hi ku yimela vona , na swona . 
Ndza khensa ntirhisano wa wena lowu akaka na nkongomiso wa wena wa miehleketo . 
Ndza khensa marito ya wena ya tintswalo eka hina hinkwerhu . 
Ndza khensa mavonelo ya wena na njhekajekisano lowu . 
Ndza khensa swinene ntirho hikwawo wa n'wina wa ku tikarhata . 
Ndza khensa swinene njhekajekisano wa kahle swinene . 
Ndza khensa swinene ku pfapfarhutiwa ka dokhumente leyi . 
Ndza khensa swinene ku va mi nghenelerile eka pfhumba leri . 
Ndza khensa swinene nhlamulo yo tala vuxokoxoko . 
Ndza khensa swinene mhaka yaleyo ya vuxokoxoko . 
Ndza khensa swinene nkarhi wo engetela hi ku hanana . 
Ndza khensa swinene nseketelo wa wena na ntirhisano . 
Ndza khensa swinene eka angulo wa wena wo koma swinene . 
Ndza khensa swinene munhu un'wana na un'wana eka mpfuno wa n'wina . 
Ndza khensa , ndzi langutela vo tala va n'wina . 
Ndza khensa , se ndzi angurile eka mhaka leyi . 
Ndza khensa , naswona ndza khensa na ku va u komisile . 
Ndza khensa , kambe ndzi fanele ku ku tsema . 
Ndza khensa , va swirhundzu na va matlhari , ku va mi kondzelerile . 
Ndza khensa , ndzi ta tekela enhlokweni mavonelo ya wena . 
Ndza khensa na lavaya va nga xi amukeliki . 
Xexo ndzi xi teka tanihi xihoxo hi swipimelo swa tipolitiki . 
Xexo xi ri xoxe hikokwalho i xikongomelo xa swirnganyeto leswi . 
Xexo xa tirha na le ka mhaka leyi eka swifundza swa tintshava . 
Xexo xa tirha na le ka nkambelo wa mphalalo wolowo . 
Xexo xa tirha na loko hi ri ku vulavuleni hi mayelana na ku thoriwa . 
Xexo xi tlhela xi vula , hakunene , leswaku rihanyu ri koxa timali . 
Xexo xi tlhele xi tlanga xiphemu lexinene eka endlelo leri . 
Xexo xi tikomba xi ri xintshunxo xa kahle ku tlula hinkwaswo eka mina . 
Xexo xi tikomba eka mina xi ri goza ro sungula . 
Xexo xi tirha ngopfungopfu eka mapfhumba ya vukulu lebyitsongo na bya le xikarhi . 
Xexo xi tirha eka xiyimo xo sungula eka ntokoto wa ntirho . 
Xexo xi tirha ntsena swinene eka matiko ya ka hina vini . 
Xexo xi tirha eka mifumo xikan'we na le ka vanhu . 
Xexo hambi ku humelela yini na yini i goza lerikulu ku ya emahlweni . 
Xiyiriso xexo xi le ku tirheni naswona xi tama xa ha ri tano . 
Xexo hi ku angahrla i xivutiso lexi ndzi ku vutisaka xona ! 
Loko sweswo swi ri vuriwile , ku na swivangelo , hambiswiritano , swa ku langutela leswinene . 
Xexo xi te tano , ku na xiphiqo xa maendlelo . 
Xexo xi ndzi fikisa eka xivutiso xa ntwanano wa ku veka mixavo ya le hansi ya vuxisi . 
Xexo xi hi fikisa eka , hambiswiritano , eka ntirho wa vumbirhi . 
Xexo xi hi fikisa emakumu ka njhekajekisano lowu . 
Xexo xi hi fikisa eka mhaka leyi landzelaka ya ntirho . 
Xexo xi hi fikisa eka xivutiso xa nhundzu ya vutumbuluxi . 
Xexo xi hi fikisa eka swintshuxo leswi swi lavekaka . 
Xexo xi nge he vi tano naswona a fanelangi ku va xa ha ri tano . 
Xexo xi nga tekeriwa enhlokweni hi xixikana . 
Xexo xi nga ka xi nga endliwi hi ndlela ya nkarhinyana . 
Xexo xi nga ka xi nga tshemberiwa eka xona , hambiswiritano . 
Khamphani yaleyo yi ta tsakisiwa hi swinawana leswintshwa . 
Xexo xi fikisa emakumu tivhoti leti ti komberiweke eka endlelo ra xihatla . 
Xexo xi yisa emahlweni ku va xin'wana xa swikongomelo swa hina swa nkoka . 
Xexo xi koxa mali kambe xi fanele ku endliwa . 
Xexo a xi ta va hungu ra nkoka eka nkarhi lowu taka . 
Xexo a xi nga ta hlamuseleriwa xivangelo eka mfumo wa vumbiwa . 
Xiboho xexo xi fanele ku endliwa eka xiyimo xa tipolitiki . 
Xiboho xexo xi ta va , hambiswiritano , xa nkoka swonghasi . 
Ku hambana koloko ku ta lava ku herisiwa . 
Xexo a xi na ku cinca kwihi kumbe kwihi eka ajenda . 
Xexo a xi vuli leswaku ndzi enerisekile hi vutalo . 
Xexo a xi tikombi eka mina ku va pholisi ya kahle . 
Xexo a xi vuli , hambiswiritano , leswaku hi hava matimba . 
Xexo a xi endli nchumu ku yisa emahlweni xivangelo xa nhlamuselo leyi nga erivaleni . 
Ku olova koloko ku ta yisiswa emahlweni eka malembe lama taka . 
Xivangelo xexo sweswi xo va ntsena xi hundzile hi goza mpimo lowu amukelekaka . 
Xexo xi humelela ku va vonelo ra mina ra xona . 
Xexo a xi yimeli xiyimo xo tivikana eka mhaka leyi . 
Xexo xi na xitandzhaku lexikulu swinene eka mitsakelo ya hina . 
Xexo se xi endliwile xi va erivaleni laha mixo lowu . 
Xexo se xi ringetiwile naswona xi hlulekile . 
Xexo mikarhi hinkwayo xi vile tano eka malembexidzana lama nga landzela . 
Xexo xi nyikiwile xirhangana xa le henhla eka ajenda ya hina . 
Xexo xi vile erivaleni eka njhekajekisano laha . 
Xexo xi vuriwile laha , naswona xi tano hakunene hi ndlela leyi faneleke . 
Xexo xi vile tano eka nkuriso wun'wana na wun'wana lowuntshwa . 
Xexo xi vile xiphemu xa nkoka swonghasi eka ntirho wa hina . 
Xexo xi vile xivandlanene lexikulu eka hinkwaswo xa komiti leyi . 
Lexi a xi vangi tano naswona a xi tano . 
Xexo xi lulamiseriwile eka kungu leri . 
Xexo a xi fambangi naswona a xi ololoxiwangi . 
Xexo xi fanele ku amukeriwa sweswi naswona ro hetelela . 
Xexo xi fanele ku va kahle eka matiko hinkwawo lama nga swirho . 
Xexo eka xona hi xoxe i ku humelela , hi ku vona ka hina . 
Xexo xi katsa , tanihilaha ndzi vulaka hakona , nxaviselano lowu pfulekeke na vuvekisi . 
Xexo i xilaveko xa masungulo xa ikhonomi ya makete . 
Wolowo i nsinya wa masungulo lowu seketeriwaka hi nawu wa matiko ya misava . 
Wolowo i nsinya wa masungulo lowu hi faneleke ku wu sirhelela . 
Yaleyo i ndlela yo antswa ku fikelela vutshembeki bya misava hinkwayo . 
Yaleyo i mhaka ya nxaniso wa le ntirhweni . 
Yaleyo i mhaka leyi nga ta tsongahatiwa swinene . 
Xexo i xihlawulekisi xa nkoka swonghasi eka makete wa le ndzeni . 
Yaleyo i pholisi ya mphikizano leyi ndzi nga ta ka ndzi nga yi seketeli . 
Yaleyo i ndlela yo tshembeka ya ku xi languta . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka swonghasi eka hina na hina . 
Rero i siku leri ndzi ri langutelaka . 
Xexo i xo sungula , tanihilaha ndzi tivaka hakona . 
Xexo i xihoxo xa masungulo eka endlelo hinkwaro . 
Yaleyo i nhlamuselo ya kahle leyi nga erivaleni ya leswi swi nga xiswona . 
Xexo i xikombiso xa kahle eka hinkwerhu ku xi landzelela . 
Xexo i xikombiso xa kahle ku manyukuta ko biha . 
Wolowo i ntirho lowu hi nga ta wu endla hi mbilu hinkwawo . 
Rero i goza lerikulu na ku va ra nkoka swinene ku ya emahlweni . 
Yaleyo i mhaka ya vutshembeki na vulawuri bya matikhomelo lamanene . 
Yaleyo i mhaka ya xipimelo xa tipolitiki na swa nawu . 
Yaleyo i mhaka leyi yi faneleke ku tekiwa hi ndlela yo tivikana . 
Rero i hungu ra hina hinkwerhu laha . 
Yayelo i ndlela yo kongoma swinene ya ku xi veka . 
Xexo i xisolo xa tipolitiki lexi hi faneleke ku langutana na xona . 
Xexo i xiphiqo lexi hinkweru hi nga na xona hi ndlela yo fana . 
Xexo i xiyimo lexi ntsenantsena xi nga ta ka xi nga amukeriwi . 
Rero i goza ku ya eka ku kuma xintshunxo xa vumbiwa . 
Sweswo i ku humelela loku eka kona hinkwerhu hi avelanaka . 
Yaleyo i sisiteme leyo yi tirhaka kahle swinene hakunene . 
Wolowo i antwiso wa kahle swinene eka ndhawu leyi . 
Xexo i xiyimo xo hlonipheka swinene hi ku vona ka mina . 
Byebyo i vutiboheleri bya nkoka swinene lebyi hi byi vuyelelaka . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka swinene emisaveni hinkwayo . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka swinene eka mbangu lowu . 
Rero i hungu ra nkoka swinene ku ri rhumela . 
Rero i endlelo ro amukeleka swinene ku suka eka vaviki havambirhi . 
Rero i hungu ro tsundzuxa leri hi nga ta ka hi nga ri honisi . 
Xexo hakunene i xikongomelo xa rixaka ra vutivi . 
Yaleyo hakunene i mhaka ya nkoka mayelana na lexi . 
Sweswo hakunene hi leswi a hi ri eku swi endleni sweswi . 
Sweswo i hinkwaswo leswi ndzi swi vulaka , naswona ku hava swin'wana ! 
Sweswo i hinkwaswo leswi ndzi nga swi vulaka eka xikombamikarhi . 
Sweswo i xiphemu hinkwaxo xa ku sivela vumbabva , hambiswiritano . 
Sweswo i hinkwaswo leswi hi nga swi vulaka eka nkarhi wa sweswi . 
Sweswo i mavonelo hinkwawo lama ndzi faneleke ku ma vula . 
Sweswo swi tlhela swi va yin'wana ya timhaka ta nkoka ta xiviko . 
Sweswo swi tlhela swi va xilo xin'wana lexi hi xi tsundzukaka hi ndlela leyi nga erivaleni . 
Sweswo swi tlhela swi va xilo xin'wana lexi nga fanelangiki ku rivariwa . 
Sweswo swi tlhela swi va xivangelo xa ntwanano wa matiko ya misava . 
Sweswo swi tlhela swi va swona leswi nga endla leswaku ndzi nga vilele ngopfu . 
Sweswo swi tlhela swi va swona leswi nga endla leswaku ndzi amukela njhekajekisano lowu teke hi nkarhi lowu faneleke . 
Sweswo swi tlhela swi va swona leswi nga endla leswaku xi va xihatla namuntlha 
Sweswo mikarhi hinkwayo swi tano naswona mikarhi hinkwayo swi ta va tano . 
Yaleyo i ndhawu leyi lavaka ku vekiwa tihlo . 
Yaleyo i ndhawu leyi hi lavaka ku yi languta . 
Xexo i xiphemu lexi xi faneleke ku va xi nga rivariwi . 
Xexo i xiphemu xa nkoka swonghasi xa mphalalo wa mfumo . 
Yaleyo i mhaka leyi yi lavaka ku ololoxiwa . 
Yaleyo i pholisi leyi nga tolovelekangiki ya vuxokoxoko , hi ku vona ka mina . 
Yaleyo i mhaka yin'wana hi nga ta yi tekela enhlokweni . 
Yaleyo i mhaka yin'wana leyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Xexo i xivangelo xin'wana xa ku nga tikatsi laha . 
Byebyo i vutalo lebyi hi nga byi vulaka sweswi . 
Sweswo hambi ku humelele yini kumbe yini hi leswi ndzi swi tweke . 
Rero i tirhelo ro biha hi ku landza nsirhelelo wa data . 
Sweswo swi na nkoka hakunene , kambe a swi enelangi . 
Yaleyo hakunene a hi ndlela yo tivikana ya ku hundzela emahlweni . 
Rero hakunene a hi vonelo ra hofisi leyi ya phuresidente . 
Sweswo swi le rivaleni , kambe xivutiso lexi xi pfumeleriwile . 
Sweswo swi famba hi ndlela yo fanana naswona i xintshunxo xo tivikana . 
Sweswo i swa nkoka swonghasi loko endlelo ri fanele ku ya emahlweni ri va kona . 
Sweswo swa olova ku swi vula , kambe swa tika ku swi fikelela . 
Sweswo handle ko kanakana a swi kona eka yihi kumbe yihi ka mitsakelo ya hina . 
Sweswo swi na nkoka ngopfungopfu eka ku lwisana na vutherorisi . 
Sweswo hakunene hi leswi ndzi swi vuleke ku nga ri khale ngopfu . 
Sweswo hakunene hi leswi a ndza ha lava ku swi ringanyeta . 
Sweswo hakunene hi leswi muviki a nga eku swi xiyaxiyeni sweswi . 
Sweswo swi na nkoka swinene ku tlula ndzima leyi khatsiweke hi ku hambana . 
Sweswo swi kahle ntsena loko hi ya emahlweni . 
Sweswo na swona nkateko wa kona a swi vuriwangi eka xiviko lexi . 
Sweswo swi fambelana hi vutalo na filosofi ya nongonoko lowu . 
Sweswo swi ya ekule swinene , hi ku vona ka mina . 
Xexo xi ya emahlweni vusiku na nhlekanhi . 
Xexo xi ta hi nyika vonelo ra nkoka . 
Sweswo hi leswi ndzi xi vonisaka xiswona , hambi ku humelela yini kumbe yini . 
Sweswo hi leswi a ndzi ta swi tsakerisa xiswona ku humesa nhlamuselo eka lexi . 
Sweswo hi leswi xi faneleke ku va xiswona eka nkarhi lowu taka ! 
Sweswo hi leswi xiphiqo lexi hi ndlela leyi tivikanaka xi nga ku tekisiweni xiswona . 
Sweswo hi leswi xiyimo xa vanhu hinkwavo xi veketeriweke hakona hi marito . 
Sweswo hi leswi swilo swi nga yimisa xiswona mayelana na vhoti . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku ehleketisa xiswona hi xona . 
Sweswo hi leswi hi lavaka ku vonisa xiswona nhlengeleto lowu wa tidokhumente . 
Sweswo hi leswi a hi ta tsakerisa xiswona ku ya emahlweni . 
Sweswo swi na nkoka hi ku landza mhaka ya tlilayimete . 
Sweswo swi na nkoka , ngopfungopfu eka mhaka ya xibalo . 
Sweswo hi ntiyiso hi leswi nonongoko wu nga eku swi endleni . 
Sweswo hakunene i mhaka ya makete lowu nga wexe . 
Sweswo a swi kaneteki naswona swi kahle . 
Sweswo hi mpimo wo karhi hi leswi xiviko xa hina xi swi vulaka . 
Sweswo swi tele ku tlula eka 2008 hinkwayo ! 
Yaleyo i nhlamulo ya mina ya xivutiso xa wena xa nkoka swinene . 
Xexo i xivutiso xa mona xo sungula , lexi xi khumbaka endlelo leri . 
Sweswo a swi laveki , naswona ndzi teka switshembiso hi ndlela yo tivikana . 
Sweswo a hi xivangelo xa goza ro tivikana ro tano . 
Sweswo a hi ndlela ya ku fikelela leswi u swi lavaka . 
Sweswo a hi ndlela yo tivikana ya ku endla swilo . 
Sweswo a hi mhaka yo olova , va swirhundzu na va matlhari . 
Sweswo a swi enelangi ku va goza ri tekiwa . 
Sweswo a swi nga ta humelela hi xileriso lexi xa mafundza . 
Sweswo a swi le ka mitsakelo ya musunguri . 
Sweswo a hi rito ra mina ro hetelela eka mhaka leyi . 
Sweswo a swi amukeleki naswona hi nge vi na swona . 
Sweswo a swi koteki loko a nga ri kona . 
Sweswo a swi olovi swinene ku swi endla eka ku endla . 
Sweswo a hi xilo xin'wana ndzi tshembaka ku va ta xi endla . 
Sweswo a hi ndlela ya kahle ku tlula hinkwato ya ku endla swilo . 
Sweswo a hi nkongomiso wa nkanerisano wa hina sweswi . 
Sweswo a hi nkarhi wo leha , sweswo i mundzuku . 
Sweswo a hi xikombiso xi ri xoxe lexi a ndzi ta xi tshaha . 
Sweswo a hi xivangelo xa ku cinca mpfumelelo wa mafundza . 
Sweswo a hi ndlela leyi yi tekiweke . 
Sweswo a swi fani na mpimanyeto lowu yisekaka emahlweni . 
Sweswo a hi xona xiyimo eka nkarhi wa sweswi , vanghana va mina . 
Sweswo a hi ndlela leyi ndzi langutaka swilo hayona . 
Yaleyo a hi yona ndlela ya ku aka vumundzuku . 
Yaleyo a hi yona ndlela ya ku sivela xivumbeko xa mpfumaleko wa mitirho . 
Yaleyo a hi yona ndlela ya ku tiyisa mafumelo ya misava hinkwayo . 
Yaleyo a hi yona ndlela ya ku ahlula nkanetano lowu . 
Sweswo a hi ku vula leswaku a ku humelelangi nchumu . 
Sweswo a hi ntiyiso , tanihiloko hinkwerhu hi ri karhi hi swi lemuka . 
Sweswo a hi leswi vaaki va khuwelaka swona . 
Sweswo a swi se va mhaka eka swivandla swo tala . 
Sweswo ndzi ehleketa ku ri a hi mianakanyo leyi amukeriwaka hi ku angarhela . 
Sweswo ndzi ehleketa ku ri a hi xivono lexi hi nga na xona . 
Sweswo i swa nkoka lowukulu swinene naswona swi fanele ku endliwa . 
Yaleyo i yin'we ya timfanelo ta masungulo na mitshunxeko . 
Xexo i xin'we xa swiendlo leswi hi swi kombisaka . 
Walowo i wun'we wa mikateko ya nseketelo wa mpimanyeto . 
Walowo i nchumu wun'we lowu hi nga fanelangiki ku wu rivala . 
Hambiswiritano , xexo i xin'we xa swiphemu swa xiviko lexi . 
Walowo i ntirho wa hina tanihi vayimeri va vanhu . 
Xexo i xiphemu xa xivangelo xa xihumelelo lexi . 
Sweswo hi ku kongomisa hileswi solekaka eka siku leri ni nguva leyi . 
Sweswo na swona hi ku kongomisa i mhaka ya nhluvukiso wa miako . 
Sweswo swi kahle naswona i matshalatshala lama twalaka . 
Sweswo hi nkhaqato i masungulo ya sisiteme ya xidemokirasi xa hina . 
Sweswo hi nkhaqato i xivangelo xa xiviko xo tisungulela hi n'winyi wa xona ntsena . 
Sweswo hi nkhaqato i xiyimo xa timhaka sweswisweswi ! 
Sweswo hi nkhaqato hi leswi xiletelo xi nga swi pfumeleliki . 
Sweswo hi nkhaqato hi laha hi yimaka kona eka nkarhi lowu . 
Sweswo hi nkhaqato hi swona swi endlaka leswaku pholisi ya hina yi va ni vutihlamuleri . 
Sweswo hi nkhaqato hi swona swi endleke leswaku hi va hi tekile xiboho lexi . 
Kwaloko i ku humelela ka ntiyiso naswona ku fanele ku akiwa eka ku humelela loku . 
Sweswo hi ntiyiso swi le xivindzini xa xivutiso lexi . 
Sweswo hi ntiyiso hi yona mhaka leyi nga kona sweswisweswi . 
Sweswo hi ntiyiso i mhaka ya nkoka hinkwayo ya xitoloveto . 
Sweswo swi yelanisiwa kahle hi ndlela leyi nga erivaleni eka tsalwa . 
Sweswo hi swona naswona i minyikelo ya kahle . 
Hi ku olova , sweswo i tlhelo rin'wana ra tiva . 
Sweswo hi swin'wana leswi ndzi tshembaka leswaku hi kolota vabari va hina . 
Sweswo hi swin'wana leswi ndzi lavaka ku swi veka erivaleni hi ndlela leyi nga kanakanisiki . 
Sweswo hi swin'wana leswi a ndzi nga ta lava swi humelela . 
Sweswo hi swin'wana mayelana ni leswi hi nga ni ku kanakana eka swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi mitlawa yo hambanahambana yi faneleke ku swi endla . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi nga ni vutihlamuleri eka swona hi ku kongoma . 
Sweswo hi swin'wana leswi u faneleke ku tihlamulela . 
Sweswo hi swin'wana leswi na mina ndzi hlulekaka ku swi twisisa . 
Sweswo hi swin'wana leswi na swona swi faneleke ku tirhaniwa na swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi un'wana na un'wana a faneleke ku swi lemuka . 
Sweswo hi swin'wana leswi nga erivaleni kusuka eka tindzimana to hambanahambana . 
Sweswo hi swin'wana leswi nga swa nkoka swinene eka hina . 
Sweswo hi swin'wana leswi nga swa xinawu ku swi vutisa . 
Sweswo hi swin'wana leswi tiphurofexinala ti dingaka ku swi endla . 
Sweswo hi swin'wana leswi a swi dinga ku humeseriwa erivaleni hi ndlela yo olova no twisiseka . 
Sweswo hi swin'wana leswi faneleke hi hlamuseriwa . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi dingaka ku swi teka hi matimba . 
Sweswo hi swin'wana leswi hina hi hexe hi faneleke ku tshika ku swi endla . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi faneleke ku swi langutisa . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi nga fanelangiki ku swi rivala hambi leswin'wana . 
Sweswo hi swin'wana leswi nga onhaka tsalwa hi matimba . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi xiviri swi nga lemukiwiki . 
Sweswo hi swin'wana leswi faneleke ku amukeriwa ematshan'weni ya ku xopaxopiwa . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi faneleke ku va ni nyingiso eka swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi hinkwerhu hi swi dingaka . 
Sweswo hi swin'wana hi swi amukeleke handle ko kanetana eka komiti . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi nga tiyimiselangiki ku swi amukela . 
Sweswo hi swin'wana leswi hinkwerhu hi twananaka eka swona hakunene . 
Sweswo hi swin'wana leswi hinkwerhu hi nga tinyungubyisaka hi swona . 
Sweswo hi swin'wana hi nga laviki ku swi vona . 
Sweswo hi swin'wana hi swi vuleke eka mikarhi yo tala . 
Sweswo hi swin'wana hi faneleke ku swi tekela enhlokweni . 
Sweswo hi swin'wana hi faneleke ku swi papalata hi matlhelo hinkwawo . 
Sweswo hi swin'wana hi faneleke ku swi papalata hambi ko ba lexi dumaka . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi nga fanelangiki ku ya hi ya lahlekeriwa . 
Sweswo hi swin'wana hi dingaka ku swi lulamisela namuntlha . 
Sweswo hi swin'wana leswi sweswi hi swi tivaka ku ya hi hofisi ya phuresidente . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi faneleke ku tinyungubyisa swinene hi swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi nga ta ka hi nga swi fikeleli ku swi endla hi ku olova . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi ntiyiso hinkwerhu hi lavaka ku swi vona . 
Sweswo hi swin'wana hi lavaka ku ringeta ku swi papalata . 
Sweswo hi swin'wana hi nga ta fanela ku hanya na swona . 
Sweswo hi swin'wana leswi hi nga ta fanela ku swi langutisa kahle . 
Ku vula switsongo , sweswo swi le ku anamiseni ka mhaka ya nkoka . 
Yaleyo i nhlamulo leyi a ndzi lava ku ku nyika . 
Rero i endlelo leri ntirho wa hina a wu ri ku ri tekeni . 
Yaleyo i ndlela leyi faneleke ya ku tirhana ni leswi . 
Yalawa i matimundzhaku ya xiyimo lexi ndzi xi amukeleke . 
Walowo i ndzinganano lowu hinkwerhu hi nga le ku wu tirheleni . 
Yaleyo i ndlela ya xiyimo xa le henhla swinene leyi hi faneleke ku famba hi yona . 
Yaleyo i ndlela ya xiyimo xa le henhla swinene ya ku tiyisisa xendlo xa xihatla swinene . 
Xexo i xivutisonkulu eka jekajekisano lowu hinkwawo . 
Walowo i tlhontlho lowu hinkwerhu hi faneleke ku yimisana na wona . 
Yaleyo i pholisi ya vatirhisi ya lembexidzana ra vu21 . 
Yaleyo i phuphu ya nsinya wa ' muthyakisambangu wa hakela '  . 
Kwaloko i ku hambana loku hi tsakelaka ku ku hlayisa . 
Rero i tlhelo leri ndzi tsakelaka ku nghena eka rona . 
Rero i tlhelo leri hi nga ta tirha eka rona . 
Rero i tlhelo leri hi lavaka ku ya eka rona . 
Walowo i mongo wa hundzuluxo wa masungulo lowu andlariweke . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka yo sungula leyi ndzi lavaka ku yi basisa . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka yo sungula leyi a ndzi tsakela ku yi tshikelela . 
Yaleyo i mhaka ya nkoka yo sungula leyi faneleke ku basisiwa . 
Xexo i xivutiso xo sungula lexi hatlisaka ku ta emiehleketweni . 
Rero i goza ro sungula leri hi faneleke ku ri teka . 
Walowo i ntirho wo sungula ku wu humelerisa . 
Walowo i nchumu wo sungula lowu a ndzi lava ku wu vula . 
Walowo i nchumu wo sungula lowu fanelaka ku humelela . 
Xexo i xivumbeko lexi faneleke ku tshamisa xisweswo . 
Rero i rimba leri hi tirhaka eka rona . 
Walowo i nchumu lowukulu swinene mayelana ni pfampfarhuto lowu . 
Walowo i ntshembo lowu hi nga na wona eka vumundzuku . 
Byebyo i vuxokoxoko lebyi ndzi tsakelaka ku mi nyika byona . 
Byebyo i vuxokoxoko lebyi dingaka ku hangalasiwa . 
Byebyo vutumbuluxo hi lebyi hi faneleke ku vulavula hi byona . 
Kwaloko i ntsakelo wa mihundzuluxo leyi rhangisiweke emahlweni . 
Byebyo i vutihlamuleri bya nhlanganelo bya hina hinkwerhu . 
Yaleyo i mhakankulu , mphakelo wa mikunguhato leyi . 
Walowo i muxaka wa xivutiso lexi ku burisaniweke hi xona . 
Sweswo hi leswi swa ha ku humelelaka eka n'hweti ya ku halatiwa ka ngati . 
Yaleyo i ndlela leyi landzelerisekaka no va ya ntolovelo leyi hi faneleke ku famba hi yona . 
Walowo i mbuyelo lowu landzelerisekaka wa magoza lama faneleke ku tekiwa . 
Xexo i xiphiqonkulu eka vumaki bya mimovha . 
Xexo i xiphiqonkulu lexi hi faneleke ku xi sivela . 
Xexo i xivangelonkulu xa mitlakuko ya mixavo . 
Yalawa i maritonkulu ya nkoka lama a ndzi lava ku ya nyika . 
Yaleyo i nhlamuselo ya theme ra ' pholisi ya bindzuxinghana '  . 
Rero i hungu leri a ndzi lava ku ri hundzisa . 
Rero i hungu leri dingaka ku humela ehandle . 
Rero i hungu leri hi nga le ku rhumeriweni . 
Rero i hungu leri ndzi tshembaka leswaku un'wana na un'wana wa ri amukela . 
Walowo i nchumu wa ntumbuluko swinene emisaveni . 
Walowo i ntumbuluko wa xidemokirasi na swiboho swa xidemokirasi . 
Walowo i ntumbuluko wa muxaka wa nghingiriko lowu . 
Yaleyo i eneji leyi nga eka xiyimo xo sungula ya vumundzuku . 
Rero i rito rin'we leri ndzi vulavulaka ha rona . 
Yaleyo i nhlamulo yi ri yoxe leyi ndzi nga ku nyikaka yona . 
Walowo i nchumu wu ri woxe lowu va nga na wona hi ndlela leyi fanaka . 
Walowo i nchumu wu ri woxe lowu hi ku vutisaka wona . 
Walowo i nchumu wu ri woxe lowu hi wu koxaka eka yena . 
Walowo i nchumu wu ri woxe lowu a hi ri karhi hi tirhana na wona . 
Yaleyo i ndlela yi ri yoxe ya ku fikelela xidemokirasi xa xinawu . 
Yaleyo i ndlela yi ri yoxe ya ku herisa ntlimbo lowu . 
Yaleyo i ndlela yi ri yoxe ya ku hlula michavo . 
Yaleyo i ndlela yi ri yoxe ya ku kuma nakambe ku tshemba ka vaaki . 
Yaleyo i ndlela yi ri yoxe ya ku tshikisa vanhu ku dzaha . 
Yaleyo i ndlela yi ri yoxe ya ku humelela eka nyimpi leyi . 
Walowo i hundzuluxo wa nomo : ntwelavusiwana eka vanhu . 
Walowo i malongolokelo lama swi andlariweke ha wona . 
Yaleyo i ndlela leyi hi faneleke ku ya emahlweni ku yi landzelela . 
Xexo i xikoweto xa swa tipolotiki lexi hi dingaka ku xi nyika . 
Xexo i xiphiqo lexi ndzi nga na xona hi ndzimana ya 5 . 
Xexo i xikongomelo xa ku hluvukisa hundzuluxo lowu wa xiporo . 
Xexo i xikongomelo xa leswi hi nga le ku swi endleni . 
Xexo i xivutiso lexi a ndzi lava ku ku vutisa . 
Xexo i xivutiso xa nkoka swinene lexi nga le ku vutisiweni . 
Xexo i xiphiqo xa xiviri lexi hi nga le ku burisaneni hi xona namuntlha . 
Walowo i ntiyiso lowu hi langutisaneke na wona . 
Xexo i xivangelo xa xihlambanyo xa mina xa vhoti . 
Xexo i xivangelo xa swivutiso swa mina swimbirhi swo tatisa . 
Xexo i xivangelo xa ku hlwela ka ku andlariwa ka timhaka . 
Xexo i xivangelo xa ku va ku ri ni madzolonga ehenhla ka vamanana . 
Xexo i xivangelo xa ku va ku ri ni nxaviselano wa swimbuluki . 
Xexo i xivangelo xa ku va hi vhotile hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi . 
Xexo i xivangelo xa ku va ndzi ri laha namuntlha . 
Xexo i xivangelo xa ku va nhlangano wun'we wu tihumesile . 
Xexo i xivangelo xa ku va hi langutiserile xitsundzuxo . 
Xexo i xikoweto lexi nga xona hi nkarhi lowu nga wona . 
Yaleyo i ndlela leyi nga yona ya ku yisa emahlweni ku ya hi vonelo ra mina . 
Yaleyo i ndlela leyi nga yona ya ku tirhana ni mhaka leyi . 
Xexo i xivangelonkulu xa xiphiqo lexi nga laha mahlweni ka hina . 
Yaleyo i ndlela leyi hi nga ta tsakela ku yi teka . 
Walowo i dhlidhlimbetonkulu wa vumbirhi wa hofisi ya phuresidente . 
Xexo i xivangelo xa vumbirhi lexi endlaka leswaku ndzi kumeka ndzi hlamarile swinene . 
Xiyimo xexo hi lexi hi lavaka ku xi cinca sweswi . 
Xiyimo hi xexo naswona hi nga ka hi nga xi cinci . 
Kwaloko i muxaka wa ku cinca ka masungulo loku hi ku lavaka . 
Walowo i mpimo lowu hi nga ta ya emahlweni hi wu tirhisa . 
Xexo i xitori xa malembenyana lama hundzeke . 
Walowo i ntirho lowu hi hlawuleriweke wona . 
Walowo i ntirho lowu hi faneleke ku wu humelerisa . 
Walowo i ntirho lowu hi wu wu vonaka laha mahlweni ka hina . 
Walowo i ntirho naswona wu tika swinene ngopfu . 
Rero i tsalwa leri hi vhotelaka eka rona . 
Walowo i ntila lowu seketeleke hi nhlayo leyi nga pimekiki ya ntlawa wa mina . 
Xexo xa ha ri xivutiso xo karhi lexi fanaka lexi ndzi nga le ku vutiseni . 
Yaleyo i ndlela ya ku yisa emahlweni ya ku fikelela matirhelo ya xiyimo xa le henhla xa eneji . 
Yaleyo i ndlela leyi vatlangi va le xineneni lava nga tsekatsekiki va tirhaka hayona . 
Yaleyo i ndlela leyi swilo swi faneleke ku tirhaniwa na swona hakona . 
Yaleyo i ndlela ya ku lwisana ni nghingiriko wa vumenemene. 
Yaleyo i ndlela ya ku lwisana ni vuthororisi na xikhiri. 
Yaleyo i ndlela ya ku ahlula swiphiqo leswi khumbaka vutsongo . 
Yaleyo i ndlela leyi hi nga fikelelaka mitirho yo tala hayona . 
Yaleyo i ndlela leyi hi faneleke ku humelerisa vulanguteri bya hina . 
Hikokwalaho , sweswo a ka ha ri mhaka ya nkoka ya mbhurisano . 
Sweswo i ku vula leswaku i mhaka ya rixaka . 
Sweswo i ku vula leswaku lava fikelelaka swilaveko va amukeriwa . 
Sweswo hileswi nga si tshamaka swi twiwa emisaveni . 
Sweswo i ntiyiso kambe swi endla ku hundza sweleswo . 
Sweswo i ntiyiso kambe na swona a swi hetisekangi na switsongo . 
Sweswo i ntiyiso kambe a wu nga ri ntirho wa wena . 
Emahetelelweni , yaleyo hi yona ndlela ya ku hundzisa xitatimende . 
Sweswo a swi amukeleki hi tlhelo ra mavonelo ya xidemokirasi . 
Sweswo hi leswi nga le ku humeleleni hi yuro hi ndlela leyi nga kanakanisiki . 
Sweswo a hi ntiyiso hikwalaho ka swivangelo switsongo swimbirhi . 
Rero i vangwa leri nga erivaleni eka nawu . 
Sweswo swi nghozi swinene naswona i nchumu lowu hi faneleke ku wu papalata . 
Sweswo i swa nkoka swinene ku ya hilaha ndzi khumbekaka hakona . 
Sweswo hi leswi ndzi nga le ku swi khuweleni laha namuntlha . 
Sweswo hi leswi ndzi ku khuwelaka ku swi tiyisisa . 
Sweswo hi leswi ndzi faneleke ku ku vutisa . 
Sweswo hi leswi ndzi faneleke ku swi vula loko ndzi hlamula . 
Sweswo hi leswi ndzi swi twala naswona hi leswi ndzi pfumelaka eka swona . 
Sweswo hi leswi ndzi swi tekaka tanihi ntirho wa hina . 
Sweswo hi leswi ndzi swi vuleke naswona swi hambanile . 
Sweswo hi leswi ndzi lavaka leswaku a hi byela swona . 
Sweswo hi leswi ndzi lavaka ku ku byela swona . 
Sweswo hi leswi a ndzi lava leswaku a swi tiva . 
Sweswo hi leswi ndzi tsakelaka ku swi khuwela sweswi . 
Sweswo hi leswi a ndzi tsakela ku swi tshikelela nakambe namuntlha . 
Sweswo hi leswi vumbaka matlhelo ya mitlangu ya vanhu . 
Sweswo hi leswi endliweke eka timhaka tin'wana . 
Sweswo hi leswi ndzi susumeteke ku swi vula namuntlha . 
Sweswo hi leswi khomeke hi nsinya wa xilemukiso . 
Sweswo hi leswi nga le ku humeleleni hi tlhelo rin'wana . 
Sweswo hi leswi nga swa nkoka eka hina namuntlha . 
Sweswo hi leswi a xi ri ku swi endleni ku ringana malembe . 
Sweswo hi leswi xi vulaka swona hi rito hi rito eka xiviko . 
Sweswo hi leswi xi vulaka swona eka nxaxamelo wo vhota . 
Sweswo hi leswi ndzi fikiseke eka ku vutisa xivutiso . 
Sweswo hi leswi endlaka matshalatshala lama ku va ya nkoka swinene ngopfu . 
Sweswo hi leswi vaaki va hina va swi langutiseleke eka hina . 
Sweswo hi leswi ntsakelo wa hina wu nga ta va xiswona . 
Sweswo hi leswi faneleke ku humelela kambe a swi humeleli . 
Sweswo hi leswi nawu wa vugevenga wu endleriweleke swona . 
Sweswo hi leswi muviki a veke a ri karhi a phikelela ku swi fikelela . 
Sweswo hi leswi xiviko xi endlaka hi matimba ku swi sirhelela . 
Sweswo hi leswi jekajekisano lowu wu nga hi mayelana na swona hakona hakunene . 
Sweswo hi leswi xiletelo lexi xi vekeriweke ku swi endla . 
Sweswo hileswi leswi swi nga hi mayelana na swona nakona sweswo ntsena ! 
Sweswo hi leswi nhlokomhaka leyi yi vekeriweke ku fikelela swona . 
Sweswo hi leswi hi nga le ku swi lweleni , sweswo ntsena nakona hi ndlela yo olova . 
Sweswo hi leswi hi tirhanaka na swona laha namuntlha . 
Sweswo hi leswi hi nga le ku swi endleni hi nkarhi lowu . 
Sweswo hi leswi hi nga le ku tirhaneni na swona . 
Sweswo hi leswi hi lavanaka na swona kusuka eka swiletelo . 
Sweswo hi leswi hi nga le ku swi nyikeni eka levhele ya mitlawanyingi . 
Sweswo hi leswi hi nga le ku swi vuleni eka mhaka leyi . 
Sweswo hi leswi hi swi endlaka hi tipholisi ta vunjoveri . 
Sweswo hi leswi a hi ri ku swi kunguhateni himpfhukaxa 1995 . 
Sweswo hi leswi hi nga swi endla eka mhaka leyi . 
Sweswo hi leswi hi nga na swona eka tlhelo leri hlanganisaka . 
Sweswo hi leswi hi swi voneke eka malembe ya sweswi . 
Sweswo hi leswi hi tlhomeke mahlo ya hina eka swona . 
Sweswo hi leswi hi kunguhataka ku swi tiyisisa eka vumundzuku . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku tshama hi ri karhi hi swi tekela enhlokweni . 
Sweswo hi leswi hi faneleke ku tlhelela endzhaku eka swona . 
Sweswo hi leswi hi dingaka ku swi tiva hakunene namuntlha . 
Sweswo hi leswi hi swi bumabumeleke eka matiko lama hinkwawo . 
Sweswo hi leswi hi swi lavaka kusuka eka xiletelo lexintshwa . 
Sweswo hi leswi nga ta va leswi humelelaka eka rixaka ra vunharhu . 
Sweswo hi leswi nga ta humelela eka vumundzuku bya sweswisweswi . 
Kwalaho hi laha maxambila lamakulu ya vumbiwaka kona . 
Kwalaho hi laha ku humelela ka ntiyiso ku endliweke kona . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi lwisana ni ku funghiwa ka tirhoboto . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi kumeka ndzi tsakisiwile hi xitshunxo lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi tsakisiwile hi xiviko lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi ri karhi ndzi vutisa xivutiso lexi rhangeleke leswa ha taka . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi tikomba ndzi kumeka ndzi swi langutisa hi tihlo ra nxopaxopo . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi ri karhi ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni tsalwa leri . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi ri karhi ndzi vhotela xibumabumelo . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi ri karhi ndzi vhotela , e-e eka nkarhi lowu . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi tshemba leswaku mihundzuluxo ya hina yi va ya xiyimo xa le henhla . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi bumabumela hundzuluxo wa mina eka wena . 
Hi swona swi endleka leswaku ndzi kumeka ndzi nga vhotangi hi tlhelo leri yimaka na swona . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi titwile ndzi fanele ku papalata . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki na yena . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi kala ndzi fika eka vonelo leri . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi nga kumangi nhlamulo . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi kunguhatile ntshamo lowu . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi van i ntshembo wa ku vona mivulavurisano yi ya emahlweni . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi ku : hi dinga xidemokirasi sweswi ! 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi ta vhota hi ndlela leyi yimaka na xona . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi va ndzi vhoterile ku vonela ehansi ntwanano lowu fikeleriweke handle ko enetisa swilaveko leswi pimiweke . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi lava ku vona rheferandamu . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi lava ku nyika xitatimende lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi ta kumeka ndzi ri karhi ndzi vhota hi ndlela leyi nga yimiki na xona . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi ta vhota hi ndlela leyi yimaka na swona . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi ta kumeka ndzi ri karhi ndzi seketela tsalwa leri ndzi tsakile . 
Hi swona swi endlaka leswaku ndzi ta vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku nkulo wa qhinga wu ri wa nkoka swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku ku yirisiwa ka vumaketi na kona ku dingeka . 
Hi swona swi endlaka leswaku matshalatshala ya vun'we bya ntwanano ya dingeka . 
Hi swona swi endlaka leswaku nhlelo wa nkucetelo wu ri wa nkoka hi ku hetiseka . 
Hi swona swi endleke leswaku a va a endlile nkunguhato wo engetela . 
Hi swona swi endlaka leswaku a tiyisile eka mhaka leyi . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi ri ni nkoka wa ku teka goza . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi va swi fanerile ku kombisa vutinyiketeri byo karhi . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi fanele ku va swi endliwile swa xinawu hi ndlela leyi hambanyisaka . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi ta dinga nseketelo wa hina hinkwerhu . 
Hi swona swi endlaka leswaku ntlawa wa mina wu seketela xitshunxo xa mahlanganelwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku ntlawa wa mina wu ta va wu ri karhi wu vhotela , e-e . 
Hi swona swi endlaka leswaku swi kumeka ku nga endliwangi swo ringanela laha . 
Hi swona swi endlaka leswaku komiti ya hina yi landzurile xiviko lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku ntlawa wa hina wu nga xi vhoteli . 
Hi swona swi endlaka leswaku ntlawa wa hina wu lavana ni masungulo lamantshwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku mafambiselo ya xifundzatsongo ya ri mhaka ya ku yisa emahlweni . 
Hi swona swi endlaka leswaku swivutiso swo hlaya swi dinga ku vutisiwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku mfumo wa mahlanganelwa ya mitlawa ya tipolotiki wu kumeka wu ri ehansi ka ntshikelelo . 
Hi swona swi endlaka leswaku mihundzuluxo leyi fambelanaka yi nga amukeriwangi . 
Hi swona swi endlaka leswaku mbuyelo wo hetelela wu ri lowu nga enetiseki sweswi . 
Hi swona swi endlaka leswaku kavanyisa ka vanhu ku fanele ku antswisiwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku ku va ni mikunguhato yo hambanahambana hikwalaho ka ntwanano lowu fikeleriwaka handle ka swilaveko leswi pimiweke . 
Hi swona swi endlaka leswaku ku va ni xidingo xa ndzavisiso . 
Hi swona swi endlaka leswaku ku va ni ntila wa mpimanyeto lowu hambanyisiweke . 
Hi swona swi endlaka leswaku va fanele ku yingiseriwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku swilo swi ta cinciwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku ri va lembe leri kumekaka ngopfungopfu ri ri leri tikaka . 
Hi swona swi endlaka leswaku xi tlhela xi va xiletelo xa vanhu . 
Hi swona swi endlaka leswaku leri ri ri goza ra nkoka leri yisaka emahlweni . 
Hi swona swi endlaka leswaku nawu lowu wu ri lowu dingekaka hi xihatla swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku pholisi leyi yi dinga ku tshikiwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku nkunguhato lowu wa hundzuluxo wu ri lowu faneleke . 
Hi swona swi endlaka leswaku xiviko lexi xi ri xa nkoka . 
Hi swona swi endlaka leswaku nawu lowu wu lulamile ku ya hi xiyimo xa nsinya . 
Hi swona swi endlaka leswaku na nawu lowu wu fanele ku pfuxetiwa . 
Hi swona swi endlaka leswaku ku tirhisiwa loku ka ntamu ku va loku seketeriwaka . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi lulamisa mhaka ya eneji . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi tshama hi ri karhi hi teka xiave eka mijekajekisano leyi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi kumeka hi ri karhi hi papalata eka mhaka leyi ya nkoka . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta va hi ri karhi hi n'wi seketela . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri laha : ku vulavula hi pfulekile . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri karhi hi phikelela eka endlelo leri . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri karhi hi hlangana laha madyambu lama . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi nga ri eku seketeleni ka xiviko lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku sweswi hi va hi ri karhi hi koxa ku pfuleka loku engeteriweke . 
Hi swona swi endlaka leswaku sweswi hi va hi ri karhi hi tirha hi matimba swinene ngopfu . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri karhi hi susumeta leswi swinene ngopfu . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri karhi hi susumeta leswi hi ndlela yo tiyimisela swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri karhi hi teka xiyimo lexi xi nga erivaleni . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri karhi hi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xitshunxo . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri karhi hi vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni xiviko lexi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri karhi hi tirha ku ya eka tlhelo rero . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi kanetana ni xitshunxo lexi amukeriweke . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi langutisela vutiyimiserinyana swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi pasisile nhlayonkulu leyi hinkwayo . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri hava nkarhi wa ku wu lahla . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi kunguhatile ku vumba vun'we bya migingiriko . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi andlarile nkunguhato lowu . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi vekile hundzuluxo lowu ehansi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi komberile vhoti yo hambanyisa . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri ni leswi nga hi hundzisiki hi ku enerisa naswona leswi hi terekelaka swona . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi va hi ri ni pfhumba ra ku paluxa vubihi bya swona . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku kuma leswi kahle . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku tirha eka tilevhele timbirhi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanele ku tirha hi matimba ku endla tano . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga endlelo leri nga erivaleni ra matekelo ya swiboho . 
Hi swona swi endlaka leswaku laha hi dinga pholisi leyi swi vekaka kahle erivaleni . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga nxopaxopo lowu nga ni vundzeni lebyi enteke swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga nhlayo leyi ringananaka hi ndlela leyi nga cincacinciki ni muholo wa ndzinganano . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga kontiraka leyi yo anama ya vanhu . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga ku tirhisana ni hinkwavo handle ka mindzilakana . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga ku engetela matshalatshala ya hina hakambirhi nakambe . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi kunguhaterile tindhawu ta mphamelo wa vukorhokeri hatimbirhi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga switirhisiwa swin'wana swo hlaya hakunene . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi bumabumela ku yimisiwanyana ka nkambisiso . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi ta fanela ku vhota hi ndlela leyi nga yimiki ni nawu lowu . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi fanela ku endla swo tala mayelana ni leswi . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi vulavula hi mimpimo hi ndlela leyi rhangelaka xiyimo . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi dinga hundzuluxo lowu wa mahlanganelwa hi xihatla swinene . 
Hi swona swi endlaka leswaku hi lava ku engetela eka swona . 
Hi swona swi endlaka leswaku , ku ya hi ku vulavula ka mina hi ndzexe , ndzi pasisa hundzuluxo lowu . 
Hileswaku ndza pfumela , nhluleko wa pholisi ya ta maxelo . 
Hileswaku ndzi ta kombela ku ri xin'wana na xin'wana xi rhekhodiwa . 
Hileswaku , eka hinkwaswo , nhlokomhaka yin'we naswona leyi fanaka . 
Hileswaku , eka hinkwaswo , leswi hi swi kombeleke . 
Hileswaku , loko u swi tsakela , nhlamuselo ya ndlandlamuxo . 
Hileswaku , ku ya hi mhaka ya ntiyiso , xikongomelotsongo xa phepha leri . 
Hileswaku , ku ya hi vonelo ra mina , swi landzelelana hi ndlela leyi faneleke hi ku hetiseka ku tlurisa mpimo . 
Hileswaku , swi tano , swi tshama swi ri karhi swi tsakeriwa mikarhi hinkwayo eka jekajekisano . 
Hileswaku , wa swi vona , swi tlhela swi katsa ni masungulo ya ku tiyisisa xiboho xo karhi xinawu . 
Sweswo swi ndzi yisa eka mhaka ya ndlandlamuxo . 
Sweswo swi yisa eka mbuyelo lowu tshembekeke naswona hi nga wu vona . 
Sweswo na swona swi nga ha xiphemu xa kahle xa xitsundzuxo . 
Sweswo swi nga vanga xiphiqo , kambe a hi leswi hlamarisaka hi ndlela leyi tikaka . 
Sweswo swi nga ha va swi ri leswi kombisaka ntsakelo , kambe a swi enelangi . 
Sweswo swi nga hetelela swi ri ntirho lowu tikaka swinene . 
Sweswo swi nga twala swi ri leswi soriwaka swinene . 
Sweswo swi vula ku ri swi hi tisela tlhontlho lowukulu swinene . 
Sweswo swi vula leswaku ku ta fanela ku endliwa swo tala . 
Sweswo swi vula leswaku ku ni endlelo ra makunguhatelo leri vekiweke eku sunguleni ka swona . 
Sweswo swi tlhela swi vula leswaku na leswi i mhaka ya nkoka swinene . 
Sweswo swi vula leswaku hi ta va ni ku hlangana loku yisaka emahlweni . 
Sweswo swi vula leswaku ku hlaseriwa ka vanhu swi ya emahlweni . 
Sweswo swi vula leswaku hi fanele ku langutisa ematlhelo ya swona hayambirhi . 
Ndlela ya maendlelo ya kona yi fanele ku simekiwa ehenhla ka nsinya wa " muthyakisambangu wa hakela "  . 
Xikongomelo xexo a xi ri xa ku tumbuluxiwa ka makete wa vuxoxe . 
Sweswo swi fanele ku ya emalweni tanihi mhaka eka vumundzuku . 
Sweswo a swi fanelangi ku va tano : hi dinga xiendlo lexi tiyeke . 
Sweswi swi dinga ku va ntirho wa sayense ya swa vutshunguri . 
Sweswo swi dinga ku bohiwa eka humeso wa xiletelo . 
Sweswo swi pfula nyangwa wa makotekelo ya tiphurogireme na sofutuwere ya khomphyuta . 
Sweswo a swi fanele swi humelerile khale swinene ngopfu . 
Xiphemu xexo xa xivutiso xa mina a xi hlamuriwangi . 
Mhaka yaleyo ya nkoka yi fanele ku tlhela yi nyikiwa eka jekajekisano lowu . 
Xiphiqo xexo i vuswikoti bya nongoloko wa vunjoveri . 
Sweswo swi tshembisa mivulavurisano yo hisa eka malembenyana lama landzelaka . 
Swi tano , sweswo swi tiyisisile ku va nhluleko lowu heleleke . 
Sweswo hakunene swi nga ka swi nga vi eka ntsakelo wa vatirhisi . 
Sweswo hakunene a hi leswi xiletelo lexi xi nga hi mayelana na swona . 
Sweswo hakunene i xivumbinkulu xa ku tekeriwa enhlokweni hi ndlela leyi nyiketanaka ku ringana . 
Sweswo hakunene a swi ta va leswi terisaka vusiwana , hikokwalaho , ku nga ni ntwanano lowu fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke . 
Xiviko xexo xi ta lulamisa swiphemu hinkwaswo swa swivutiso leswi . 
Sweswo swi lava ku landzelerisiwa hi ndlela leyi vuyerisaka na milawu ya ku sivela vukanganyisi . 
Mfanelo yaleyo va tekeriwile yona namuntlha . 
Mfanelo yaleyo yi fanele ku tlhela yi tirha eka timfanelo ta ximunhu . 
Hi ku vula sweswo , ndzi ta tsakela ku basisa xiyimo xa hina . 
Hi ku vula sweswo , ndzi ta tsakela ku nkhwatihata timhaka ta nkoka tinharhu . 
Hambiswiritano , hi ku vula sweswo , ha ha ri ni ku hambana loku nga erivaleni . 
Sweswo eka mina swi langutiseka ri ri endlelo leri tengeke no va leri ringananaka . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri goza ra kahle . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri xiyimo xa nkoka . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri ku amukeriwa loku teke nkarhi wu nga se fika . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri ku cincana ka miehleketo loku nga kanetekiki . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri leswi leheke swinene . 
Sweswo eka mina swi langutiseka swi ri xiyimo xa sweswi . 
Sweswo a swi fanele ku va etimbilwini ta mbhurisano wa hina . 
Sweswo a swi fanele ku va leswi nga erivaleni eka hina hinkwerhu laha . 
Sweswo a swi fanele ku vuriwa hi ndlela leyi nga erivaleni kan'we no va swa magqino . 
Sweswo a swi fanele ku nyikiwa nseketelo kusuka eka mitlawa hinkwayo . 
Sweswo a swi fanele ku va xikongomelonkulu xa hina hi ku famba ka nkarhi . 
Sweswo a swi fanele ku tekeriwa enhlokweni eka xiboho lexi . 
Sweswo a swi fanele ku va nsinya wa ku letela leswi hi swi endlaka . 
Sweswo a swi fanele ku va vutihlamuleri bya mifumo ya rixaka . 
Sweswo a swi fanele ku va yinhla ya masungulo ya matshalatshala ya hina . 
Sweswo a swi fanele ku va nhlokomhaka ya jekajekisano wa hina namuntlha . 
Sweswo a swi fanele ku vevukisa ntwanano eka ku hlaya ko sungula . 
Sweswo a swi fanele ku va xilaveko xoxe xa xiendlo . 
Sweswo swi kombisa leswaku ku ni swin'wana leswi hi pfumelelanaka eka swona . 
Sweswo swi kombisa leswaku va xixima nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya . 
Sweswo hinkwaswo swi twakala swi ri swa kahle swinene naswona i swa nkoka . 
Na sweswo swi honisiwile swinene eka xiviko . 
Na sweswo swi fanele ku xoxopiwa hi tindlela ta matimba swinene . 
Na sweswo i xiphemu na xivumbi xa milawu . 
Sweswo swi vile goza ro sungula eka tlhelo ra kahle . 
Sweswo swi vile nhluleko wa mahlanganelwa wa hina hinkwerhu . 
Sweswo swi vile xibohonkulu lexi tekiweke eka nkarhi lowu nga hundza . 
Sweswo swi vile hinkwaswo eka mitsakelo ya mabindzu lama ntshuxekeke . 
Sweswo swi vile se swi ri erivaleni eka hina ekomitini . 
Sweswo na swona swi andlariwile eka ntwanano wa vuxaka bya tindhawu ta mphakelo wa vukorhokeri . 
Walowo wu vile jekajekisano wa nkarhinyana wa nkoka eka mpimanyeto . 
Sweswo swi vile eka xiviko lexi ndzi yelaniseke eka xona kusungula . 
Sweswo swi vile xihlambanyo eka vululami na timhaka ta le ndzeni . 
Yaleyo a yi nga ri mhaka eka ntwannano wa nkarhi lowu hundzeke . 
Xexo a xi nga ri xikongomelo xa nawu lowu hambi lowun'wana . 
Hambiswiritano , sweswo a swi nga ri ntiyiso tanihilaha hi swi tivaka hakona . 
Sweswo a swi nga se koteka naswona ndza tisola eka swona . 
Xexo a xi ri xitshembiso xa le rivaleni lexi hi xi endleke . 
Walowo a ku ri nchumu lowu hi nga tshovelangiki nchumu eka wona . 
Yalawa ya vile marito yo karhi lama a ndzi lava ku ma hundzisa . 
Yaleyo a yi ri mhaka ya nkoka leyi a ndzi tsakela ku yi vula . 
Walowo a wu ri nchumu wo sungula lowu a ndzi tsakela ku wu vula . 
Xexo a xi ri xivutiso lexi khomeke mongo wa kona . 
Xexo a xi ri xivangelo xa ku tisa nkunguhato lowu laha . 
Xexo a xi ri xona xivangelo , xona ntsena handle ka swin'wana . 
Walowo a wu ri nawu lowu swi endliweke ku ya hi wona . 
Kwaloko ku vile ku humelela lokukulukumba swinene ka xiviko lexi . 
Sweswo hileswi hi swi endleke hi nkarhi lowu a hi nga ri ni n'wangulano wa vanhu . 
Hi swona swi endleke leswaku ndzi vhotela ku landzula mihundzuluxo yin'wana na yin'wana . 
Hi ndlela yaleyo va ta ringeta ku twisisa swiphiqo . 
Hi ndlela yaleyo hi nga tirhana ni mitlhontlho swin'we . 
Hi ndlela yaleyo hi ta hlayisa vaaki eka hina . 
Hi ndlela yaleyo swi nga hakeriwa hi xihatla swinene . 
Hi ndlela yaleyo hi nga tlhela hi n'wi khuwela ku ta tihlamulela . 
A hi leswaku hi swi kumile hi ndlela leyi hoxekeke ekusunguleni ? 
Sweswo swi ta va masungulo ya kahle ya mitwanano yin'wana leyi taka . 
Sweswo swi ta va xiphiqo mayelana ni movha wa gezi . 
Sweswo swi ta va nkombisaritwelo ra swa timali ra vun'we bya ntwanano wa hina . 
Xexo xi ta va xi ri xiphiqo xo sungula lexi hi nga ta tirhana na xona . 
Walowo ri ta va ri ri rimba leri hi nga ta tirha ha rona . 
Sweswo swi ta mbuyelo wa miringeto leyi ya swa vutshunguri bya le tliliniki . 
Walowo wu ta va wu ri nkarhi wa kahle wa ku endla tano . 
Yaleyo yi ta va yi ri nhlokomhaka ya jekajekisano wa ku landzelerisa . 
Sweswo swi ta fanela ku endliwa ku va leswi cincacincaka hi ndlela leyi nga kanakanisiki . 
Sweswo swi ta hi kotisa ku vhota kukondza ku ba 12.40 nindzhenga . 
Sweswo swi ta tiyisisa leswaku a hi tlangi hi nkarhi . 
Sweswo swi ta pfuneta vuhlayiseki , tlhandlakambirhi , mphikizano lowu tengeke . 
Sweswo a swi nga endli pholisi ya matikomambe leyi fanaka ya kahle . 
Sweswo a swi ta hi pfumelela ku ya emahlweni hi xihatla swinene . 
Sweswo a swi ta va rendzo ra kahle ku ri teka . 
Yaleyo a yi ta va ndlela ya mhangu swinene eka tiko ra hina . 
Sweswo a swi ta va nchumu wa kahle no va lowu khomekaka . 
Sweswo a swi ta va xikoweto xa matimba xa ku yisa emahlweni . 
Sweswo a swi ta va xikandala naswona a swi fanelangi ku humelela . 
Walowo a wu ta va wu ri mfungho wa ku sungula n'wangulano . 
Rero a ri ta va goza eka tlhelo leri nga rona . 
Sweswo a swi ta va swi ri leswi oloveleke swinene mifumo . 
Sweswo a swi ta va xihlawuhlawu xa xiendlahivomu handle ko khomiwa hi tingana lexi lwisanaka ni mitlawa leyin'wana . 
Sweswo a swi ta va swi ri eka ntsakelo wa hina hinkwerhu . 
Sweswo a swi ta va leswi nga enawini ku tlurisa mpimo , loko swi vekiwa hi ndlela leyi olovakanyana . 
Hi tlhelo rin'wana na rin'wana , sweswo a swi ta va swi ri xitshunxo xo hetelela lexi fikeleriweke hikwalaho ko heleriwa hi ntshembo . 
Yaleyo a yi ta va yi ri ndlela leyi nga erivaleni ya ku yisa emahlweni . 
Rero a ri ta va ri ri endlelo leri nga rona ra vumundzuku . 
Sweswo a swi ta va swi ri ku lahlekeriwa ka matitwelo hinkwawo ya ndzingano . 
Sweswo a swi ta herisela makumu nsinya wa makhomiwelo yo ringana . 
Sweswo a swi ta tisa mikwetlembetano hinkwayo hi ku hambanahambana ka yona . 
Sweswo a swi ta hi nyika nxaxameto wa milawu leyi faneleke . 
Sweswo a swi ta yisa eka swiyimo leswi nyanyeke swinene ematikweni ya hina . 
Sweswo a swi nga ta va eka ntsakelo wa vatirhisi . 
Sweswo a swi nga ta twala na switsongo . 
Sweswo a swi ta lwisana ni xikongomelo xa hina xa ku olovisa . 
Sweswo ndza tshemba , swi hilaha hi faneleke ku swi lulamisa hi endlelo ro karhi hakona . 
Sweswo ndza tshemba , swa ha ri leswi fanaka ni mbuyelo lowu . 
Sweswo ndza tshemba , i hungu ra xiviko lexi . 
Sweswo ndza tshemba , a swi ta va endlelo leri twalaka swinene handle ko kanakanisa . 
Sweswo ndzi ehleketa ku ri hi leswi ndzi nga ku byelaka swona . 
Sweswo ndzi ehleketa ku ri a swi ta va leswi nga amukelekiki eka un'wana na un'wana . 
Sweswo eka hinkwaswo , i nhlokomhaka ya jekajekisano . 
Sweswo eka hinkwaswo , hi leswi yena hi yexe a a ri karhi a swi kunguhata . 
Sweswo eka hinkwaswo , hi leswi hi kongomisaka eka swona . 
Sweswo , eka mpimo wun'wana na wun'wana , hi leswi ndzi vekeke ku tshemba ka mina eka swona . 
Lexitsongo ngopfu , rero i vonelo ra ntlawa wa mina . 
Hambiswiritano , xexo i xin'we xa switirho leswi nga kona . 
Hi tlhelo rin'wana na rin'wana , sweswo a ku ri xileriso lexi hi nyikiweke xona . 
Sweswo hi ku endla kunene swi langutiseka swi ri xiphambati lexi nga riki ni nchumu . 
Sweswo , vamanana na vatatana , i xiviko lexi amukeriweke . 
Sweswo , vamanana na vatatana , hi swona swi endleke leswaku hi va hi humelerile . 
Sweswo , endzhaku ka nkarhi walowo , hi leswi ndzi nga le ku swi tekeleni enhlokweni . 
Sweswo hambiswiritano , swa ha ri tlhelo rin'we ra ndivilichi ( mali ya nsimbi ) . 
Sweswo ku ya hi miehleketo ya mina , a swi ta va endlelo ra xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo . 
Na yaleyo i nhlokomhaka ya rimba ra ntwanano . 
Yaleyo ndza tshemba ku ri a ku ta va ku ri mianakanyo yo biha hakunene . 
Endlelo ra mapimanyetelo ra 1999 ri tshinela emakumu ka rona . 
Hikokwalaho , vuswikoti bya ku hlaya i bya nkoka eka xidemokirasi . 
Maendlelo ya ku tlakusiwa a ya fanelangi ku pfumeleriwa ku nenga . 
Ntwanano lowu fikeleriweke handle ka swilaveko leswi pimiweke wu fanele ku voniwa eka mhaka leyi nga erivaleni . 
Kungu ra nghingiriko i ra nkoka swinene eka xikongomelotsongo lexi . 
Nongonoko wa nghingiriko wa vadyuhari wu hundzeriwile hi nkarhi hi 1996 . 
Tihlayo ta nkhaqato ti ta va kona hi xixikana . 
Ku amukeriwa ka vutswari eka vana lava nga ri ki va ngati i mhaka leyi nga ni swipimelo swa mapaluxelo ya yona ngopfungopfu . 
Ntwanano wu tumbuluxa rimba lerintshwa ra n'wangulano wa swa tipolotiki . 
Ntwanano wu fanele ku hlayisiwa ku kondza ku fikiwa emakumu . 
Pholisi ya swa vurimi yi dinga hundzuluxo handle ko kanakanisa . 
Xiyenge xa swa vurimi a xi dingi mpfuneto wa swa timali wun'wana . 
Xiyenge xa swa vurimi xi dinga ku antswisa matirhelo ya eneji ya xona ya xiyimo xa le henhla . 
Xikongomelonkulu a hi ku endla swikumiwa ku va leswi pimanisiwaka hi xiheri . 
Xikongomelonkulu xa xiviko i xa mfularhelo hi nkhaqato . 
Xikongomelonkulu xa nkunguhato lowu i ku yisa emahlweni . 
Mihundzuluxo leyi amukeriweke eka komiti hi leyi xaxamelaka ni mitila leyi . 
Mihundzuluxo eka xiviko lexi yi andlariwile hi mina hi ndzexe . 
Ntsengo wa tihakelo i mhaka ya nkwetlembetano . 
Xiviko xa lembe xa ikhonomi a xi khuweli xin'we . 
Nhlamulo ku ya hi milawu i , ina . 
Nhlamulo yi le rivaleni : va fanele ku seketelana hi ku nyikana miehleketo . 
Kumbexana nhlamulo i nhlangano wa leswimbirhi . 
Nhlamulo hileswaku yi tivisiwile ximfumo . 
Nhlamulo hileswaku a swi voni sweswo . 
Swi tano , nhlamulo hileswaku hi dinga haswimbirhi . 
Nhlamulo hi leyi nga erivaleni kahle , e-e , a swi nga vi tano . 
Nhlamulo eka sweswo a yi se va erivaleni kahle . 
Nhlamulo eka sweswo yi hetelela yi ri , vatirhisi van'wana . 
Nhlamulo eka leswi na yona yi fanele ku va , e-e . 
Nhlamulo , ku ya hi vonelo ra mina i , e-e , a swi nga koteki . 
Matiko lama endleke xikombelo ya ahluriwa hi swipimelo leswi fanaka . 
Matiko lama endleke xikombelo ya fanele ku nghenisiwa eka maendlelo lama . 
Ku pasisiwa ka xiviko lexi i ntirho wa matimu . 
Cincano wa miehleketo lowu seketelaka sweswo hi lowa matimba swinene . 
Cincano wa miehleketo lowu tiseriweke sweswo a wu khorwisi . 
Xiphemu xa madyondzelo ya vutomi byo leha na xona i xa nkoka swinene . 
Sweswi mihlangano yi le ku rhangeleni ka ku lwisana ni xihlawuhlawu . 
Ndzinganano wu dinga ku antswisiwa mayelana ni leswi . 
Qhinga ra masungulo ri fanele ku va ra rixaka . 
Nyimpi leyi lwisanaka ni vusweti na yona i ya nkoka swinene laha . 
Xitshunxo xa xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo a xi ta va ku sula ndzimana . 
Xivutiso lexikulu xi hi mayelana ni hilaha hinkwaswo leswi swi faneleke ku endliwa hakona . 
Ikhonomi ya Vantima i switandzhaku swa malongoloxelo lama landzelerisekaka ya leswi . 
Mpimanyeto na wona wu fanele ku lulamiseriwa leswi . 
Mpimanyeto lowu nga kona wa nongonoko lowu wu se wu engeteriwile . 
Jekajekisano wa mpimanyeto wu ta tlhela wu va lowu hambanekenyana . 
Mpimanyeto hi woxe , ku ya hileswi wu nga yimisa xiswona , i wutsongo swinene . 
Xiyenge xa miako xi ni nhlayo ya mitirho leyikulu ku tlula hinkwaswo . 
Ntirho wo tala wu tama wa ha ri lowu faneleke ku endliwa . 
Ndzhwalo wa ntiyisiso wu fanele ku va emavokweni ya tikhampana . 
Ndzhwalo wa ntiyisiso wu ta va hi ndlela leyi hambaneke na yaleyo . 
Makhadi ya ntswombana lowu ya le tafuleni . 
Mhaka a hi ya muxaka wa yona wo sungula . 
Mhaka leyi hi tirhanaka na yona laha yi hambanile . 
Mutshamaxitulu wa ntlawa wa hina u se a boxile leswi . 
Tlhontlho wu hilaha leswi swi faneleke ku endliwa hakona . 
Mitlhontlho leyi nga emahlweni ka hina yi endla leswi tanihi xilaveko . 
Mhaka leyi tlhontlhaka i ku kuma ndzinganano lowu nga wona . 
Micinco eka mikwama ya nhluvukiso wa swifundzatsongo i ya nkoka . 
Nhlawulo wu le xikarhi ka pholisi ya makete na vanhu . 
Vaaki a va le ku vulavuleni mayelana ni leswi hinkwaswo . 
A swi kanakanisi leswaku nyimpi ya xin'wanamanana yi hoxile xandla eka xiyimo lexi nga kona sweswi . 
Phakeji ya ku cincacinca ka maxelo i ya nkoka ku tlurisa mpimo no va mhaka leyi nga ni swipimelo swa matimba swa mapaluxelo ya yona . 
Ku fanisiwa ka vanhu a hi mhaka leyi ngo va milorho . 
Nawu wa matikhomelo ya xibalo xa khampana hi lama nga le ku tirheni . 
Pholisi ya vun'we bya matimba a hi xivumbeko xa ku endlela ku tsakisa vanhu ntsena . 
Tin'hweti leti taka ti ta va leti kucetelaka swiboho swa matiko hamambirhi . 
Mavhiki lama taka ya ta va ya nkoka swinene mayelana ni leswi . 
Marito yo karhi lama nyikiweke ya katsiwile eka mikunguhato . 
Vutinyiketeri lebyi endliweke eka matiko lama ha hluvukaka byi fanele ku xiximiwa . 
Ku katsiwa ka vanakulobye va vanhu lava tinyiketeleke i ka nkoka swinene . 
Komiti yi tekerile enhlokweni mihundzuluxo ya hina hi xiheri . 
Komiti yi lerisile kahle leswaku milawu leyi yi fanele ku va leyi bohaka . 
Komiti yi amukela ku humelela loku nga le ku endliweni . 
Pholisi leyi fanaka ya swa vurimi yi kuma mixopaxopo yo tala swinene . 
Pholisi leyi fanaka ya swa vurimi kumbexana i xikombiso lexi nga le rivaleni ku tlula hinkwaswo . 
Pholisi leyi fanaka ya swa vurimi yi fanele ku va leyi tengeke no va leyi oloveke swinene . 
Xiyimo lexi fanaka xi hundzuluxeriwile eka kungu ra nghingiriko . 
Nongoti wa maendlelo lama nga erivaleni wu famba emahlweni eka xiviko . 
Nkhumbeko wa leswaku mhaka leyi yi vuriwile hi lowu nga ni tihlamuselo leti twalaka . 
Kahlekahle nghimeto wa xiviko hi lowu nga tisiki kurhula hi ku olova . 
Migimeto ya xiviko xexo yi le rivaleni no va leyi nga ni nhlamuselo yin'we leyi nga ambamberiwiki . 
Ntlimbo a hi mhaka ya mindzilakana ntsena . 
Switandzhaku swa swikambelwana swi fanele ku va erivaleni swinene . 
Switandzhaku swa nhluvukiso lowu swi le rivaleni ku va swi nga voniwa na hi mahlo . 
Switandzhaku swi ta va leswi hi durhelaka swinene hinkwerhu ka hina . 
Vumbiwa ri ehleketelela leswaku xitshunxo xi ta kumeka . 
Swifikeleriwa swa vatirhisi a hi xitirho xi ri xoxe ntsena . 
Mutirhisi u lahlekeriwile hi ntshembo swinene ngopfu . 
Vundzeni bya ntwanano byi fana ni lebyin'wana . 
Vundzeni bya nhlokomhaka a byi hlamarisaka ngopfu . 
Vundzeni bya nongonoko byi ta hlamuseriwa hi ndlela leyi tlhandlamaka nongonoko . 
Ntirhisano a wu ri kahle , lowu ndzi tinyungubyisaka swinene ha wona . 
Swi fanele ku lemukiwa leswaku ndhurho wu le henhla swinene . 
Matiko hi woxe ya fanele ku pfumeleriwa ku teka xiboho mayelana na leswi nga swona . 
Vutshembeki bya n'walungu wa laha ku humelerisiweke vumaki byi le ka nxungeto lowukulu . 
Nkayakayo wu ni xiave eka makete wa vatirhi . 
Nkayakayo a wu nga hi pfuneti ku veka mimpimo . 
Swipimelo swi fanele ku va leswi fanaka hi ntumbuluko eka hinkwavo . 
Nongonoko lowu nga kona sweswi hi lowu fambaka ku kondza ku fika makumu ya 1999 . 
Xiyimo lexi nga kona sweswi xi langutiseka xi ri lexi nga erivaleni no va lexi tsakeriwaka . 
Swi tano , xiyimo lexi nga kona sweswi xa ha vevuka swinene . 
Xigwevo xa rifu a xi fambelani helo na vululami . 
Hikokwalaho , xigwevo xa rifu i vugevenga hi vuxona . 
Jekajekisano eka nhlokomhaka leyi i vaaki , wa hanya . 
Jekajekisano eka leswi wu ta khomiwa exikarhi ka 2006 . 
Hikokwalaho , jekajekisano namuntlha hi lowu endliweke hi nkarhi wa kahle swinene . 
Jekajekisano wu ta va kona mundzuku hi 12 ninhlekanhi . 
Mijekajekisano eka xiviko lexi yi vile leyi tikaka swinene . 
Xiboho lexi faneleke ku tekiwa a hi mhaka leyitsongo . 
Swiboho na swona swi tekiwile hi nkarhi wa kahle swinene . 
Xihlambanyo xi tlhela xi tshikelela eka xidingo xa hundzuluxo wa ikhonomi . 
Hikokwalaho , xihlambanyo xi vile lexi hi pfuneteke swinene ngopfu . 
Ntirho wa ku sirhelela eka mhaka leyi i vutihlamuleri bya mina . 
Mikombiso yi pfunetile ku koka nyingiso wa leswi . 
Swivumbeko swo hambana swa xihlawuhlawu i xiphiqo xa nkoka swinene . 
Swi tano , mikarhi yo tika a yi se nyamalala . 
Ku tika ka ntirho lowu a ku fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Xiletelo xi nga pfuxetiwa nakambe hi endlelo ra komiti . 
Xiletelo xa vukorhokeri i mhaka leyi kongomisiwaka eka yinhla leyi . 
Xiletelo a xi nga tirhisiwi ku kondza ku fika 2003 . 
Mhangu yi nga tlhela yi voniwa tanihi nkateko . 
Hambiswiritano , mbhurisano wa mhaka leyi wu hlwerisiwile . 
Xiletelo xa pfampfarhuto xi nga ha yisiwa emahlweni ku hundza leswi xi swi endlaka . 
Nawu wa pfampfarhuto a wu fambelani ni mimpimo leyi . 
Xiviko xa pfampfarhuto lexi a xi humeseke a xi ri kahle swinene . 
Vatlimbeleti va miehleketo ya vona eka vanhu van'wana va ri , e-e , sweswo a swi koteki . 
Nkayakayo wa swa ikhonomi na timali hi leswi vonakaka swinene . 
Switandzhaku swa ikhonomi na swona swi tekeriwile enhlokweni . 
Xiyimo xa ikhonomi , tanihilaha hi xi tivaka hakona , xa chavisa swinene . 
Swi tano , ikhonomi na yona ku ta burisaniwa ha yona . 
Matirhelo ya xiyimo xa le henhla ya mpfuno ya fanele ku va ehenhla ka leswi . 
Switandzhaku swi ta va leswitsongo hi ku famba ka nkarhi . 
Nxaviselano wa sisiteme ya ximusi i xikombiso xa mhaka leyi . 
Timakete ta eneji ta namuntlha a ti kahle . 
Xiyenge xa eneji i xikombiso lexi nga erivaleni xa leswi . 
Maendlelo ya ndlandlamuxo ya fanele ku va hi tlhelo leri ra mavonelo . 
Maendlelo ya ndlandlamuxo ya ta endla leswi ku va swi kumeka swi ri swa nkoka swinene . 
Mbangu wu fanele ku nyikiwa xirhangana xo sungula lexi hetisekeke . 
Switandzhaku swa mbangu na swona swi fanele ku tekiwa hi ndlela ya matimba swinene . 
Yuro na yona yi ta va ni xiphemu lexi yi faneleke ku xi tlanga . 
Ndlandlamuko lowu humelelaka switsongotsongo wa xiyimo lexi wu le ku landzelerisiweni hi ndlela ya le kusuhi swinene . 
Tihlayo ta nkhaqato ti se ti boxiwile mikarhi yo tala . 
Xikombiso xa vusirheleri i xa kahle swinene . 
Xikombiso xa movha i muxaka wo karhi wa xikombiso . 
Xikombiso xi kombisa xidingo xa swiletelo leswintshwa . 
Cincano wa vuxokoxoko na mbulavurisano na swona swi tirhile . 
Mimpimo ya ntirho wa xibalo xa nhundzu leyi nga ni layisense yi ni xiave eka leswi . 
Leswi ku nga hlawuriwaka eka swona leswi nga kona sweswi na swona swi fanele ku ya emahlweni no hluvukisiwa . 
Ndlandlamuxo eka ndzhendzheleko wa vuswikoti i wa nkoka . 
Ku langutisela hi lokukulu naswona i vutihlamuleri . 
Mhaka ya ntiyiso hileswaku a va kona kwalano ni switsongo . 
Hambiswiritano , mhaka ya ntiyiso hileswaku vukoteki byi se byi ri kona . 
Mhaka ya ntiyiso hileswaku a hi na xikombiso xo karhi xa swona . 
Mhaka ya ntiyiso ya ku ka swi nga fikeleriwi a hi nchumu lowuntshwa . 
Mhaka ya ntiyiso ya ku va hi ri ku endleni leswi i ya muxaka wa yona yoxe . 
Timhaka ta ntiyiso leti ta ha ku vonakaka ti tsema nhlana . 
Ndyangu i xiphemu xa nkoka wa nhlayiseko wa vanhu . 
Xivandla xa dyondzo hilexi bohaka ku va mhaka ya rixaka . 
Mhaka ya vuntlhanu i mbangu na rihanyu ra vaaki . 
Nyimpi leyi lwisanaka ni vuthororisi se hileyi hundzukeke mhaka ya nkoka swinene hilaha ku nga heriki . 
Nyimpi leyi lwisanaka ni vuthororisi yi fanele ku va xirhangana xa nkarhi hinkwawo . 
Nyimpi leyi lwisanaka ni mpfumaleko wa mitirho na yona yi dinga ku kondleteriwa . 
Mhaka ya nkoka yo hetelela i ku langutisana ni xitshunxo . 
Xiviko xo hetelela xi amukeriwile hi vunyingi lebyikulu . 
Tsalwa ro hetelela ri le rivaleni swinene eka mhaka leyi . 
Nkayakayo wa swa timali wu ni xiave eka swiphemu hinkwaswo swa vutomi . 
Nkayakayo wa swa timali sweswi wu le ku khumbeni ikhonomi hi xiviri . 
Vonelo ra swa timali ri ta va mhaka ya ntiyiso . 
Switirhisiwa swa timali leswi nga kona eka matiko ya vakamberiwa i switsongo swinene . 
Maendlelo ya ntlakuso yo sungula yo va xiteji xo sungula ntsena . 
Xikongomelonkulu xo sungula i ku kuma nakambe leswi lahlekeke eka nkayakayo . 
Xo sungula no va xa nkoka swinene i matirhelo lama nga erivaleni . 
Xivandla xo sungula i nseketelo wa mindyangu na vana . 
Tlhontlho wo sungula i xidingo xa engetelo wa mphikizano . 
Xo sungula xi khumba ndzinganano exikarhi ka ntshuxeko na vuhlayiseki . 
Xo sungula xi khumba xivumbeko xa huvo ya vufambisi . 
Xo sungula xi khumba vulawuri bya xidemokiratiki bya pholisi ya mphikizano . 
Xo sungula xi khumba masungulo ya swa nawu na manyikelo ya timali . 
Xo sungula xi khumba maendlelo , endlelo na xiboho lexi leteriwaka hi ku hlanganisa switiviwa swo hambanahambana . 
Xo sungula xi khumba xiphemu xa munhu xa nawu . 
Xo sungula xi khumba hundzuluxo wa makete ya vatirhi . 
Nghimeto wo sungula wu khumba vutshunxeki bya swiporo . 
Xo sungula xi fanele ku tirhana ni vulavisisi eka eneji . 
Xo sungula i xa swa mbangu kasi xin'wana i xa swa tipolotiki . 
Xo sungula i mixupulo leyi hi burisanaka ha yona namuntlha . 
Xo sungula hileswaku xi ni xikongomelotsongo xa swa dyondzo . 
Xo sungula i xa swikombiso swa matumbulukelo ya swa ntivomisava . 
Xo sungula hileswaku hi lava xitatimende hi ku angarhela . 
Xo sungula i nkayivelo wa mali lowu hi langutisaneke na wona . 
Xo sungula i mahakeleriwelo ya kungu ra nghingiriko . 
Xo sungula i engetelo eka maendlelo ya xiyimo xa le henhla na mivuyelo . 
Xo sungula i mhaka ya nkucetelo wa vuhangalasamahungu . 
Xo sungula i swiyimo swa tipolotiki leswi singarheleke ntwanano lowu fikeleriweke exikarhi ka matiko . 
Xo sungula i nsinya wa mfikelelo wa un'wana na un'wana . 
Xo sungula i xivutiso : i yini swi vumbaka hundziselo ? 
Xo sungula i hundzuluxo wa timakete ta vatirhi . 
Xo sungula i vuxaka ni matiko lama endleke xikombelo . 
Xo sungula i ku pimela ehansi nkateko wa ntlulelamavabyi . 
Xo sungula i ku hlayisa vun'we bya ntwanano exikarhi ka vaaki . 
Mhaka yo sungula yi khumba muholo wo ringana wa ntirho lowu ringanaka . 
Xo sungula xa leswi xi khumba ku tiyisiwa ka makete wa le ndzeni . 
Xo sungula xa leswi i ku rhurhisiwa ka bindzu . 
Xo sungula xa leswi xi fambelana ni nkayakayo wa swa timali . 
Xo sungula , hakunene , i mfikelelo eka phurofexini . 
Phuphu yo sungula i ku tlakusa vukulu na mitirho leyi yisekaka emahlweni . 
Mhaka ya nkoka yo sungula yi khumba mhaka ya vutumbelo bya xibalo . 
Mhaka ya nkoka yo sungula yi le ka nkoka wa tiphalamende . 
Xiphiqo xo sungula i mpfumaleko wa vuswikoti bya mafambiselo . 
Nkunguhato wo sungula wu fambelana ni mhaka ya milawulo . 
Xivutiso xo sungula i : hi wahi masungulo ya nawu lama hi ma hlawulaka ? 
Xivutiso xo sungula , kutani , xi hi mayelana ni leswaku i mani a faneleke ku hakela . 
Xivangelo xo sungula xi khumba vundzeni bya xiviko . 
Xo sungula xi fambelana ni magqino ya timali to lomba . 
Xiteji xo sungula xi ta vhoteriwa mundzuku . 
Goza ro sungula eka maendlelo lama ku fanele ku va nhlawulo . 
Goza ro sungula ku fanele ku tshama ku ri nsivelo walowo . 
Nchumu wo sungula i ku hakeleriwa ka vukorhokeri bya misava hinkwayo . 
Mihundzuluxo mimbirhi yo sungula yi khumba masungulo ya swa nawu . 
Xipakaniso xi le ka ku humelerisa kungu ra nghingiriko hi xiheri . 
Xipakaniso xi le ka ku hungutiwa ka vusweti , leswi kumekaka swi ri kahle . 
Mihundzuluxo leyi landzelaka yi komberiwile eka pfampfarhuto lowu . 
Migimeto leyi landzelaka i ya nkoka swinene eka mhaka leyi . 
Ambambelo hileswaku nkhuluko wa swifambo wu le ku engetelekeni . 
Xivandla xa vumune no hetelela hi lexa switirhisiwa . 
Mhaka ya nkoka ya vumune yi fambelana ni vumundzuku bya mafumelo . 
Rimba ra xiletelo eka mati i matshalatshala lama lavekaka . 
Rimba ra ku endla leswi se ri kona . 
Ntshuxeko wa mbulavulo wu fanele ku va kona eka un'wana na un'wana . 
Endlelo ra ku ya hi matirhiselo ya swo karhi ri hi fikisile eka yinhla leyi . 
Tlhontlho wa masungulo eka nkunguhato lowu i mahakelelo ya swa timali . 
Vumundzuku bya khuwela , kambe a hi le ku yingiseleni . 
Vangwa exikarhi ka swifumi na swisiwana hi lerikulu swinene . 
Makete wa gasi na gezi wu ntshuxekile ku yisa emahlweni . 
Mhaka yo angarhela leyi nga kona laha i n'wangulo eka mhangu . 
Nkoka lowukulu swinene wa xiyimo wu hlamuseriwile hi nkhaqato . 
Nkoka lowukulu swinene wa xiyimo lexi a wu fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Tlhontlho lowukulu lowu langutisaneke ni misava i ku cincacinca ka misava . 
Nhlayo leyikulu swinene ya vanakulobye a yi fanele ku katsiwa . 
Hikokwalaho , ntlawa wu hlawurile ku landzula ntwanano exikarhi ka wona . 
Ntlawa wu fikelerile ntwanano exikarhi ka wona . 
Mitlawa yi komberiwile ku vulavula hi nhlokomhaka . 
Mitlawa yi ta kanela vundzeni bya xitshunxo . 
Na switandzhaku swa khombo swa nkhuluko wa swifambo swi hungutiwile . 
Mhaka ya timfanelo ta ximunhu yi boxiwile mikarhi yo tala . 
Sagwadi ra timfanelo ta ximunhu ri se ri boxiwile namuntlha . 
Xiyimo xa timfanelo ta ximunhu emisaveni xi tama xa ha ri lexi vilerisaka . 
Xiyimo xa timfanelo ta ximunhu kwalaho xa ha ri kule ni ku va lexi enerisaka . 
Mianakanyo ya xinakulobye xa vun'we i ya nkoka swinene ku ya hilaha ku yeke . 
Swifaniso swi vile kwalaho ku va vanhu hinkwavo va kota ku swi vona . 
Ku humesiwa hi xihatla ka vakhotsiwa va swa tipolotiki swi tika ngopfu . 
Switandzhaku swa nawu , xikombiso , i swa misava hinkwayo hi xiheri . 
Hi sweswo , switandzhaku swa micinco swi tekeriwile enhlokweni . 
Muxaka wa nkucetelo wa matimba ya vukoloni hi lowu nga erivaleni ku va wu kota ku voniwa . 
Ku humelerisiwa ka nawu wa ntwanano wa matiko ximfumo hi lowu hlweleke swinene ku va wu tirhisiwa . 
Nkoka wa ntirhisano wa nhluvukiso a wu fanelangi ku tekeriwa ehansi . 
Nkokwa wa sweswo a wu lahlekangi eka munhu hambi a ri un'we . 
Nkoka wa leswi swa ha ku vuriwaka wu nga ka wu nga tshikeleriwi hi ndlela leyi ringaneke . 
Xivutiso xa nkoka xi hilaha ku nga langutisiwaka hakona mitlhontlho leyi . 
Nchumu wa nkoka i vutivi lebyi simekiweke ehenhla ka ikhonomi na vaaki . 
Nchumu wa nkoka i ku va ni endlelo leri nga cincacinciki . 
Miantswiso leyi nga le ku kunguhatiweni yi ni nkoka swinene . 
Ntlakuko wa ntsengo wa swakudya wu kombisa leswi . 
Vumaki byi nga ka byi nga swi fikeleli ku hakelela leswi hi ku olova . 
Pfhumba ra vuxokoxoko a ri vulavuli ntsena hi vuxaka bya vaaki . 
Hambiswiritano , thekinoloji ya vuxokoxoko yi fanele ku va kona . 
Vuxokoxoko lebyi hi nga kotaka ku byi nyika , hi ta byi nyika . 
Xivutiso xa ndhawu ya vukorhokeri na xona xi lulamisiwile eka xiviko . 
Hambiswiritano , tindhawu ta vukorhokeri a hi ta mahetelelo hi vutona . 
Xikongomelo a hi ku burisana hi mhaka leyi sweswi . 
Swi tano , xikongomelo xa ku endla tano a hi lexintshwa . 
Ntwanano lowu fikeleriweke handle ko fikelela swipimelo leswi pimiweke wa mitlawa ya lexikarhi i ndlela leyi nga yona ku yi teka . 
Makete wa misava hinkwayo a hi makumu hi vuyona . 
Makete wa misava hinkwayo i masungulo ya ntirho wa hina . 
Makete wa misava hinkwayo , makete wa vuyoxe i wa nkoka ku tlurisa mpimo . 
Ntirhisano wa misava hinkwayo lowu lwisanaka ni vuthororisi bya misava hinkwayo wu le ku voneriweni ehansi . 
Vaaki va misava hinkwayo va nga ka va nga pfumeleli leswi ku ri swi ya emahlweni . 
Vaaki va misava hinkwayo a va na mfanelo ya ku tama va ha ri lava hambaneke . 
Vaaki va misava hinkwayo va lulamile ku tlanga xiave xa vona . 
Vaaki va misava hinkwayo va fanele ku tirhana ni mhaka leyi xikan'wekan'we . 
Vaaki va misava hinkwayo va ta fanela ku teka goza leri nga erivaleni . 
Manghenelo eka tisisiteme leti ya dinga ku hetisiwa . 
Mhaka leyi nga kona eka xiave lexi laha i xiboho xa endlelo . 
Mhaka leyi yi nga ka yi nga tekiwi yi pfariwile naswona a yi fanelangi tano . 
Mhaka leyi a yi lulamisiwangi , naswona mikanetano yi ya emahlweni . 
Mhaka leyi i ya matimba ku tlula sweswo . 
Mhaka a hi leswaku a wu le ku tisoleni . 
Mhaka yi hi mayelana niloko leswi swi ri swa nkoka emakumu ka swona . 
Hikokwalaho , mhaka hileswaku i yin'we ya swirhangana . 
Mhaka ya nsirhelelo wa vatirhisi yi boxiwile mikarhi yo tala . 
Xikombiso , mhaka ya switiviwa i ya nkoka swinene . 
Mhaka ya mikateko ya ndzinganano hi leyi anameke . 
Mhaka ya ku averiwa ka timali ya ha ri etafuleni . 
Mhaka ya ndzinganano wa rimbewu na yona yi boxiwile . 
Mhaka ya mafumelo ya misava hinkwayo yi se ku burisaniwile ha yona . 
Mhaka ya nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya hi leyi faneleke eka jekajekisano . 
Mhaka ya kavanyiso wa swa dijitala yi se yi boxiwile . 
Mhaka ya swiyenge swa nsirhelelo wa vuhlayiseki na yona yi boxiwile . 
Timhaka leti boxiweke eka mbhurisano lowu i ta nkoka swinene . 
Timhaka leti fambelanaka ni nhlundzuko lowu nga kona sweswi ta hambana . 
Jekajekisano wa mahlanganelwa eka swiviko leswimbirhi wu pfariwile . 
Mhakankulu eka xiave lexi nga kona laha i ku basisiwa ka nawu . 
Mhakankulu i vukorhokeri bya ntsakelo wa ikhonomi hi ku angarhela . 
Mhakankulu i ku seketela mabindzu ya xiyimo lexitsongo na xa le xikarhi . 
Xilotlelo xa ku humelela xi le ka xiyenge xa vurimi . 
Xivutiso xo hetelela xi khumba vumundzuku bya xiyenge lexi . 
Vuxokoxoko lebyi bya ha ku va ka kona sweswi byi kombisa leswaku xiyimo xi le ku antsweni . 
Leswo hetelela swi nga ha tirha tanihi modlolo wa vona . 
Leswo hetelela a swi na vutivi bya leswi . 
Leswo hetelela hi leswi hi lavaka ku vona swi humelela hi nkhaqato . 
Leswo hetelela swi vonaka swi ri swa nkoka swinene ku ya hi nsinya . 
Leswo hetelela swa dingeka hakunene tanihiloko u swi boxile . 
Nawu wu fanele ku tirha ku ringana eka vaaki hinkwavo . 
Nawu eka vutsongo i xikombiso eka van'wana . 
Hikokwalaho , masungulo ya xinawu ya pholisi leyi ya twala . 
Hambiswiritano , rimba ra nawu a hi xivumbi xoxe . 
Nawu a wu tekeli enhlokweni switandzhaku swa swipyopyi swa matimba . 
Nawu wu fanele ku va mhaka ya jekajekisano wa vaaki . 
Nawu wu dinga ku fambelanisiwa kahle eka xiyenge lexi . 
Nawu wu fanele ku lawuriwa hi vunyingi bya vavhoti 
Xinawu xa mindzilakana xi le ku konanisiweni . 
Hikokwalaho , dyondzo leyi kumiweke hileswaku hi dinga ku cincacinca lokukulu . 
Levhele ya nsirhelelo wa timfanelo ta ximunhu yi hungutiwile . 
Hikokwalaho , ntlawa lowu ntshuxekeke wu ta vhota hi ndlela leyi nga yimiki na mihundzuluxo leyi . 
Mpimo lowu wo karhi lowu boxiweke eka xiletelo a wu kahle . 
Nxaxamelo wa swivilelo wa ha lehile . 
Vutomi bya madzanadzana ya vanhu byi le khombyeni . 
Vafambisi va muganga a va le ku tekeni ka magoza lama lavekaka . 
Xikongomelonkulu i ku tiyisisa ku yisa emahlweni ka nongonoko . 
Swiphemunkulu swi le ku nyikiweni eka xiviko . 
Xivilelonkulu ku vile nkayakayo wa swa timali na ikhonomi . 
Xiphiqonkulu i mhaka ya vito . 
Xiphiqonkulu xa xiletelo i matirhiselo ya xona . 
Nchumunkulu i ku amukela xiviko sweswi . 
Hambiswiritano , xileriso lexi nyikiweke xi ta ya emahlweni xi ri tano . 
Makete i wa nkoka swinene eka nhluvukiso wa mahlaluko . 
Swi tano , makete wu fanele ku kota ku tirha . 
Makete na wona wu nga va ni xiave eka leswi . 
Makete a wu nga cinci xiyimo lexi hi woxe . 
Mhaka yi se yi tirhiwile hi xihatla lexikulu swinene . 
Tanihilaha ku vuriwaka hakona , mhaka na yona yi fambelana ni timhaka ta sweswi swinene . 
Mhaka yi fanele ku pfanganisiwa eka pholisi ya mikateko leyi ringanaka . 
Mhaka ya vuxaka bya vuakelana yi fanele ku va xirhangana . 
Mhaka yi ta tshamisekisiwa eka foramu leyi faneleke . 
Nhlamuselo ya swipimelo yi fanele ku va leyi nga erivaleni kahle . 
Matimba ya ku endla leswi ya le mavokweni ya hina . 
Milawu leyi kunguhatiweke eka xivandla lexi yi fanele ku amukeriwa . 
Vuhangalasamahungu byi dinga ku tlhela byi pfuneta eka leswi . 
Memorandamu yi fanele ku vumba masungulo ya mikanerisano leyi yaka emahlweni . 
Maendlelo na swikongomelotsongo swi fanele ku cinciwa . 
Maendlelo lama hi nga na wona hi lamaya ya ntolovetiso wa xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo . 
Mimpimo ya mpimohansi ya swa mbangu na vanhu yi fanele ku xiximiwa . 
Holobye u ta fanela ku va laha eka nkarhi wa timinete letitsongo . 
Makanelwa ya ntshamo lowu nga hundza ya se ya hangalasiwile . 
Mali yi ta kumeka yi nga ha ri kona kwalaho hi ku olova . 
Vafambisi va ku landzelerisa a va nga tilulamiselangi ku langutisana ni xiyimo lexi . 
Ku landzelerisa timali swi dinga ku tikisa milawu . 
Timhaka leti tikaka swinene ku tirhaniwile na tona laha . 
Swo tala swa leswi swa nkoka swi se swi boxiwile . 
Xivutiso xa nkoka swinene xi fambelana ni maendlelo ya kurhula . 
Nchumu wa nkoka swinene i vuhlayiseki na nsirhelelo wa vakhandziyi . 
Vugevenga bya matimba swinene lebyi lwisanaka ni vumunhu byi fanele ku va lebyi nyikiwaka xupulo . 
Nhlokomhaka hi yona kahle ku va yi nga yelanisiwa na yena . 
Minongonoko ya vuleteri bya malembexinyingi byi ni vuxaka swinene ni leswi . 
Tiphalamende ta rixaka ti ni xiave lexi ti faneleke ku xi nyika laha . 
Matshalatshala lama faneleke eka tlhelo leri ya se ya endliwile . 
Rimba ra nawu leri lavekaka ri kona naswona ri se ri humelerisiwile . 
Mpfumalakonkateko , rheferendamu leyi lavekaka ya ha ri ekule swinene no humesiwa . 
Swiyimo leswi lavekaka swa vanhu na ikhonomi swi fanele ku tumbuluxiwa . 
Xidingo xa mihundzuluxo yo yisa emahlweni xi nga ka xi nga siyiwi ehandle . 
Nkanerisano wa ntwanano wa nhlangano lowuntshwa wu le ku endliweni . 
Mikanerisano yi kotisile ku endla ku humelela loku vonakaka . 
Ntwanano lowuntshwa i ndlela yin'wana ya ku endla leswi . 
Vumbiwa lerintshwa ri boxa swivutiso eka levhele ya misava hinkwayo . 
Nawu wa nxupulo lowuntshwa wa ha ta fanela ku pasisiwa . 
Nkunguhato lowuntshwa wu antswa swinene eka lowo sungula . 
Milawu leyintshwa yi ta va leyo olova no va erivaleni swinene . 
Tin'hweti na malembe lamatsongo mantswha swi ta va swo tika swinene . 
Mhaka leyi landzelaka yi fambelana ni switiviwa swa mbulavurisano . 
Xiphemu lexi landzelaka i jekajekisano mayelana ni ku cincacinca ka tinguva . 
Mhaka ya nkoka leyi landzelaka yi khumba nongoti wa ku dyondza ka vutomi byo leha . 
Xivutiso lexi landzelaka xi khumba vuntshuxeko bya swikambelwana . 
Xivutiso lexi landzelaka xi hi mayelana ni ku katsiwa ka vaaki hakona . 
Xivutiso lexi landzelaka i xivutiso xa switirhisiwa swa n'winyi . 
Xiteji lexi landzelaka xi ta va xi ri karhi xi joyina zoni ya yuro . 
Goza leri landzelaka ri ta va ra ku lulamisela ku nyikiwa ka mpfumelelo ximfumo . 
Xirhangana xo sungula xi fanele ku va ajenda ya hundzuluxo . 
Xikongomelotsongo xa tihlengeletano leti i ku tiyisisa ntirhisano . 
Mbalango wu le rivaleni naswona hi lowu tshamaka wu ri karhi wu fana . 
Xin'we a xi ni vuxaka helo ni lexin'wana . 
Xin'we a hi xisivo xa xin'wana hakunene . 
Xin'we a xi fanelangi ku teka xirhangana ehenhla ka xin'wana . 
Lexi hi xi kumaka a xi nga vi xo fana . 
Mianakanyo ya vhengele ra xitichi-n'we i ya nkoka swinene . 
Ku hambana koxe loku nga kona hileswaku hi hanya ekule swinene . 
Xivutixo xoxe i xa hilaha swi kotekaka swinene hakona ku tlula hinkwaswo ku swi humelerisa . 
Xivutixo xoxe i xa hilaha swi faneleke ku endliwa hakona . 
Xivutixo xoxe i xa hilaha hi tirhanaka na swona hakona . 
Xivutixo xoxe i xa ku tiva loko swi twala kahle . 
Xivutixo xoxe i xa leswaku xana ku endliwa yini hi swona . 
Xivutixo xoxe i : xana hi swi fikelela njhani ? 
Xitshunxo xoxe xi fanele ku va xa ntumbuluko wa tipolotiki . 
Xitshunxo xoxe eka ntlimbo xi le ka nkanerisano . 
Hikokwalaho , ndlela yoxe ya ku yisa emahlweni i ya ku ta hi le ka mihundzuluxo ya swa ikhonomi . 
Ndlela yoxe ya ku huma eka swona i ku veka swirhangana leswi nga erivaleni . 
Ndlela yoxe ya ku fikelela leswi i ku tirhisa maendlelo lama nga erivaleni . 
Mfularhelo wu lava swinene ku va mhaka . 
Swi tano , mfularhelo wu fanele ku va mhaka ya kona . 
Nkunguhato wo sungula wu tsanile swinene eka mhaka leyi ya nkoka . 
Xin'wana hileswaku a ku na matirhelo lama nga erivaleni . 
Mhaka yin'wana ya nkoka leyi ndzi nga yi nyikaka yi fambelana ni ku twisiwa ku vava lokukulu . 
Mhaka yin'wana ya nkoka yi fanele ku tirhana ni ndzimana ya 5 . 
Xiviko xin'wana xi khumba ku kondleteriwa ka tiawara ta ku tirha . 
Swin'wana eka mina swi langutiseka swi ri leswi twalaka kahle hi nkhaqato . 
Mbuyelo wa mivulavulo leyi a wu se tiveka . 
Mpimo na wona kunenenene wu dinga ku tlhiviwa . 
Vutekaxiave bya vamanana byi laveriwa ku tisa nhluvukiso wa kahle . 
Swakhale na vumundzuku i timhaka timbirhi to hambana . 
Hikwalaho , maendlelo ya kurhula ya le khombyeni nakambekambe . 
Vanhu va ni mfanelo ya langutisela leswi nga ri ki swa le hansi . 
Vanhu va swi twisisa sweswo naswona va swi lemuka . 
Vaendlaswivi a va fanelangi ku pfumeleriwa ku tshunxiwa . 
Xihumelelo xi yimela leswi kokaka ku onhiwa ka xindzhuti xa vumunhu . 
Xifaniso xa misava leyi hluvukaka hi lexi nyanyeke ku tlula mpimo . 
Hikwalaho , makungu na wona ya fanele ku tekela sweswo enhlokweni . 
Mhaka ya nkoka hileswaku a wu swi kombelangi . 
Timhaka ta nkoka leti nyikiweke hi swivulavuri ti le rivaleni hi ndlela leyi nga kanakanisiki . 
Vutihlamuleri bya tipolotiki eka leswi hinkwaswo byi le rivaleni . 
Xiyimo xa tipolotiki etikweni xi pfilunganile swinene . 
Nsinya wa " muthyakisambangu wa hakela " hi lowu lavekaka no va lowu faneleke haswimbirhi . 
Matiko lama sweleke ya dinga mpfuno wa xihatla . 
Nguva ya le ndzhaku ka vukoloni yi fanele ku fikisiwa emakumu . 
Vukorhokeri bya poso na byona i bya nkoka swinene ngopfu eka tikhampana . 
Ku hundziseriwa emahlweni ka ku tshunxiwa ku fanele ku tekiwa hi matimba . 
Matirhelo ya ku endla kunene ya sisiteme ya ta antswisiwa . 
Swi tano , vutoloveti byi fanerile timhaka timbirhi ta nkoka . 
Xitatimende xa manghenelo eka xiviko xi fanele ku hoyozeriwa . 
Vundzeni bya timhaka bya nkhaqato byi andlariwile eka xiviko . 
Malulamiselo ya tihakelo leti tsakeriwaka ya fanele ku endliwa lama tirhaka hi ndlela yo vuyerisa swinene . 
Mfumo wa sweswi wu ni xiyimo xo karhi xa ndzinganano . 
Xiviko xa sweswi xi khumba swinene leswi swo hetelela . 
Xiyimo xa sweswi kahlekahle xa ha ri ekule swinene ni ku va lexi kalaka swisandzu . 
Hofisi ya phuresidente a yi nga tilulamiselangi xivutiso lexi . 
Vaphuresidente a va swi katsangi eka ajenda . 
Vamaphephahungu va fanele ku hlayisa ndlela leyi tekiweke ya maendlelo ya swilo . 
Vamaphephahungu a va tele hi leswi , tanihilaha hi swi tivaka hakona . 
Hambiswiritano , nsivelo wa vukanganyisi wu fanele ku nyikiwa xirhangana . 
Nawu lowu hundzeke wu hundzeriwile hi nkarhi emakumu ka 1999 . 
Nsinya wa ' muthyakisambangu wa hakela ' a wu le ku tirhisiweni . 
Nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya a wu fanele ku tirha laha . 
Nsinya wa mfumo lowu lawulaka leswi nga kotekiki ku endliwa eka levhele ya laha kaya na wona wu ta xiximiwa . 
Nsinya wa swa ku yiseka emahlweni eka vunjoveri wu fanele ku xiyaxiyiwa . 
Nsinya wa vutshembeki eka tindhawu ta mphakelo wa vukorhokeri wu fanele ku vonaka hi matimba . 
Xirhangana i ku huma eka nkayakayo . 
Xiphiqo a xi le ka nxopaxopo wa ku hambana . 
Xiphiqo a xi fambelani ntsena ni vulawuri bya tisisiteme . 
Xiphiqo xa vurimi i xa malangutekelo ya xona . 
Xiphiqo eka xivandla lexi hi lexi nga erivaleni eka un'wana na un'wana . 
Xiphiqo hi lexi bohaneke swinene , ndza swi tiva . 
Xiphiqo hi lexikulu swinene ngopfu eka vana na vanhu lavakulu . 
Hikokwalaho , xiphiqo hi lexikulu swinene ngopfu eka nguva ya le xikarhi . 
Xiphiqo xi mayelana ni hilaha maendlelo lama nga wona ya nga kumiwaka hakona . 
Xiphiqo xi mayelana ni hilaha swi nga humelerisiwaka hakona . 
Xiphiqo hi lexikulu swinene ngopfu ku tlula leswi ringanyetiwaka hi xiviko . 
Xiphiqo hileswaku a ku ri hava vhoti yo hetelela . 
Xiphiqo hileswaku hi le ku fambeni hi xindzhakwandzhakwana . 
Xiphiqo hileswaku a hi xi tirhisi . 
Xiphiqo hileswaku a wu humelangi erivaleni . 
Xiphiqo hileswaku eka nkarhi lowu , vavanuna va lovile . 
Xiphiqo hileswaku ku laveka swipimelo swa xihatla no va leswi vuyerisaka swinene . 
Hambiswiritano , xiphiqo hileswaku a swi nga tirhiseki . 
Xiphiqo xi le ka muxaka wa phepha leri tirhisiwaka . 
Xiphiqo xa madzolonga ya le mindyangwini xi fambelana ni leswi . 
Xiphiqo xa ku kuma nakambe i xa ntiyiso swinene . 
Ku ya hi vonelo ra mina , xiphiqo xa mpfumaleko wa mitirho i xa masungulo . 
Hambiswiritano , xiphiqo hileswaku hi fikile endzhaku ka nkarhi lowu vekiweke swinene . 
Hambiswiritano , xiphiqo i ntlakuko wo hlamarisa swinene wa mindhurho . 
Hi byeriwa leswaku xiphiqo i mpfumaleko wa vutivi . 
Swiphiqo hi leswi tlheleke swi engeteleka eka lembe leri hundzeke . 
Maendlelo ya ku lulamisela ndlandlamuxo wu le ku endliweni . 
Maendlelo ya ta va yo vava , kambe a ya papalateki . 
Ku tivisiwa ximfumo ka ku yirisiwa ximfumo ka matlhari a swi enelangi . 
Vuphurofexinala bya matlhelo hamambirhi bya nkhenseka swinene . 
Nongonoko wu kumiwile ehenhla ka ku tshemba hi ku pfumela kunene ka ntirhisano . 
Hambiswiritano , ku humelela hi loku nonokeke swinene . 
Tiphurojeke ti le kusuhi ni ku humelerisiwa . 
Ndzingano na wona i wa nkoka eka vayimeri va ku hambanahambana . 
Nkunguhato lowu nga emahlweni ka hina wu kanetana ni nsinya wa ndzinganano . 
Nkunguhato lowu nga emahlweni ka hina i xikombiso eka yinhla leyi . 
Nkunguhato wu ya emahlweni wu pakanisa eka ndzhwalo wa ku tiyisisa . 
Nkunguhato wu pakanisiwa eka swidingo swa vavabyi . 
Hambiswiritano , nkunguhato a wu nga cincacinciwi sweswi . 
Nkunguhato wu khumbiwile eka khomferense ya le xikarhi ka mifumo . 
Mikunguhato yi fambelana ni swivilelo leswi paluxiweke . 
Micincacinco leyi kunguhatiweke hi leyi tikisaka nawu eka mhaka leyi . 
Micincacinco leyi kunguhatiweke yi tivisiwile ku ri ni leswi emiehleketweni . 
Hikokwalaho , milawu leyi kunguhatiweke a hi leyi nga yona . 
Hikokwalaho , sisiteme leyintshwa yi fanele ku amukeriwa . 
Nsirhelelo wa vana wu fanele ku va vutihlamuleri lebyi avelaniwaka . 
Nsirhelelo wa swikombiso swa ximbangu i mianakanyo ya kahle . 
Swiphemu swa ntwanano wa ximfumo exikarhi ka mifumo swi tumbuluxa tiko lerintshwa . 
Vaaki na vanakulobye eka pholisi ya xifundzatsongo . .  . 
Vaaki va ni swipimelo swa mapaluxelo ya yona swinene eka timhaka ta nhlayiseko wa swiharhi . 
Vaaki va fanele ku va ni mfanelo ya mati yo tenga . 
Xikongomelo i nhlawulo wa mfumo wa xidemokirasi . 
Xikongomelo xa ku cinca ka ntwanano wa ximfumo exikarhi ka mifumo hi lowu kongomeke swinene . 
Nkoka wa tisisiteme ta swa rihanyu wu fanele ku antswisiwa . 
Xivutiso xi rhumeriwile eka vukorhokeri lebyi faneleke . 
Xivutiso i xa hilaha swi nga kotekaka hakona hi ndlela ya xiyimo xa le henhla swinene ku tlula hinkwaswo ku tirhana na swona hakona . 
Xivutiso i xa hilaha hi nga xi hlulaka hakona . 
Xivutiso i xa hilaha hi nga fikelelaka swikongomelotsongo leswi hakona . 
Xivutiso i xa hilaha hi nga swi humelerisaka hakona hi xiheri . 
Xivutiso i xa hilaha hi nga tirhanaka na leswi hakona . 
Xivutiso i xa hilaha hi nga ta tirhisa xitirho lexi hakona . 
Xivutiso xi hi mayelana ni mijeko ya ku olovisa swilo . 
Xivutiso i xa leswaku hi rini naswona ehansi ka swiyimo swihi ntsena . 
Xivutiso i xa leswaku xana hi endla yini hi yena sweswi ? 
Xivutiso i xa loko mali yi tirhisiwile kahle . 
Xivutiso i xa loko ku rindzela loku ko leha swinene ku tsakeriwa . 
Xivutiso i xa loko hi ri karhi hi kuma nseketeo lowu faneleke . 
Hambiswiritano , xivutiso i xa leswaku i migimeto yihi leyi va nga ta huma na yona . 
Hambiswiritano , xivutiso i xa loko vaaki va nga va kuma . 
Hambiswiritano , xivutiso i xa leswaku , i mani loyi a nga ta humelerisa xiendlo ? 
Xivutiso i : xana hi fikelela njhani xikongomelo lexi ? 
Xivutiso i : xana hi wahi makhomiwelo ya swiharhi sweswo ? 
Xivutiso i : xana ku tirhaniwa njhani ni xiyimo lexi ? 
Xivutiso i : xana mali yi ta tirhisiwa njhani ? 
Xivutiso i : hileswaku i yini leswi hi swi lavaka hukunene ? 
Xivutiso i : xana hi ya kwihi kusuka laha ? 
Xivutiso xa matlhari ya nyutliliya i xa nkoka ku tlurisa mpimo . 
Xivutiso xa vukhondzi hi lexi bohaneke swinene . 
Xivutiso xa mitirho i mhaka leyi hambaneke hi xiheri . 
Xivutiso xa huwa na xona i xiphiqo xa matimba . 
Xivutiso xa nsinya i phurofayili ya matirhiselo ya mali . 
Xivutiso xa ku vuyiseriwa nakambe entirhweni na xona xi dinga ku basisiwa . 
Xivutiso xa ku ehleketelela xi dinga ku lulamisiwa hi ndlela leyi nga erivaleni . 
Xivutiso xa leswaku i yini swi nga ta endliwa leswi landzelaka xi se xi tumbulukile . 
Sisiteme ya xiporo i xikombiso lexi hetisekeke xa leswi . 
Sisiteme ya ku lemukisa nghozi hi xihatla swinene yi fanele ku tshama yi ri xitirho xa tipolotiki . 
Muviki u se a burile hi mhaka leyi ya nkoka hi vundzeni . 
Muviki u endlile ntirho lowukulu swinene . 
Muviki u se a yile eka matimundzhaku ya leswi . 
Muviki u kunguhatile mihundzuluxo ku tiyisa nkunguhato lowu . 
Muviki a nga lava ku tekela leswi enhlokweni . 
Mavonelo ya muviki i ya mfularhelo wa nkhaqato wa leswi . 
Muviki u ni vonelo leri fanaka exikarhi ka swin'wana . 
Xikongomelonkulu xa xiviri xa pholisi i vun'we bya vanhu . 
Ntiyiso hileswaku mitlawa hamimbirhi yi hoxile . 
Ntiyiso hileswaku tibomo to fuhlekiwa ehansi ka misava ta ha tirhisiwa . 
Ntiyiso hileswaku xiyimo hi lexi vevukeke swinene . 
Ntiyiso wa vukorhokeri bya ntsakelo hi ku angarhela wu bohanile . 
Ntiyiso wa makete wu laha ku ta tshama . 
Swiboho swo tika swa xiviri swa ha ta tekiwa . 
Xivangelo xa xiboho xa hina namuntlha xi olovile swinene . 
Xivangelo xa leswi a hi ku endla nhlayiso wa mali . 
Hi sweswo , xivangelo xa leswi xi vile xa tipolotiki swinene . 
Xivangelo xa leswi xi ta va lexi nga erivaleni eka un'wana na un'wana . 
Xivangelo xa ku va hi va ni nsihalalo xi olovile swinene . 
Ndzi ehleketa ku ri swivangelo swa xiyimo lexi swi le kun'wana . 
Swivangelo swa ku va ndzi endlile leswi hi leswi landzelaka . 
Hundzuluxo i matshalatshala ya ku lulamisa swiphiqo leswi . 
Nongonoko wa hundzuluxo wu kongomile eka tlhelo leri nga rona . 
Mihundzuluxo hi leyi veke eku lulamisiweni nkarhi wo leha . 
Nawu lowu ku kaneriwaka ha wona wu kongomile eka tlhelo leri nga rona . 
Milawu yi fanele ku va leyi cincacincaka no va leyi landzelelaka tindlela letitsongo ta ku pasisiwa ka yona . 
Xitsundzuxo xa ajenda xi nga ka xi nga khumbeki . 
Xiviko xi tlhela xi endla switatimende swa mahembi swo hlaya . 
Xiviko xi tlhela xi kongomisa nyingiso eka matiko ya vakamberiwa . 
Xiviko xi tlhela xi yelanisa eka swifambo swa swiharhi . 
Xiviko xi khuwela mitirho ku va leyi cincacincaka . 
Xiviko xi nga ka xi nga hambanyisiwi ni mhakankulu ya swa tipolotiki . 
Xiviko a xi endli vululami eka xiyimo xexo . 
Xiviko hi lexi xa mpfuno lowukulu swinene eka hina . 
Xiviko i masungulo ya kahle ya mivulavurisano yo yisa emahlweni . 
Xiviko hi lexa kahle hi matlhelo yo tala . 
Xiviko i nhlelo wa matirhelo ya xiyimo lexi nga kona sweswi . 
Xiviko i goza ro sungula ra xiyimo xa le henhla ku yisa eka leswi . 
Xiviko xi le rivaleni , xi hundzisa hungu hi ndlela yo tsemakanya no kongoma mhaka ya nkoka . 
Xiviko i xa xiyimo xa le henhla , kutani ndzi bumabumela ku tirhisiwa ka xona . 
Swi tano , xiviko i xivoni xa ntiyiso . 
Xiviko xi hoxa xandla xa kahle eka maendlelo lama . 
Xiviko eka leswi xi le kusuhi no hangalasiwa . 
Xiviko xi kongomisa eka miantswiso leyi se yi endliweke . 
Xiviko lexi hi nga nyikiwa xi swi hlamusela kahle swinene . 
Xiviko xi kongomisa eka ku hlayiseka ka nkarhi wo leha ka tindlela ta swa mbangu . 
Xiviko xi vula leswaku swi fanele ku va swi herile hi 2003 . 
Xiviko xi hlamusela leswaku swileriso a swi endliwangi . 
Xiviko lexi va nga xi humesa i xa kahle . 
Xiviko lexi hi xi tekelaka nhlokweni namuntlha xi kahle swinene . 
Xiviko lexi hi njhekanjhekisanaka hi xona a xi mayelana na swoleswo . 
Xiviko lexi hi xi kanelaka i xiviko xa matshalatshala . 
Xiviko lexi hi vhotaka mayelana na xona xi na hiseko . 
Xiviko xi ta hi pfuna ku kongomisa ntirho lowu . 
Swiviko swi kona ku va swi kumeka na ku hlayiwa . 
Swiviko swi kongomisa ngopfungopfu eka nawu wa swa vusirheleri . 
Swiviko a swi nga nghenisiwi eka ajenda . 
Xiboho xi kombela nsirhelelo wa nkarhinyana eka malembe manharhu . 
Xiboho lexi hi njhekanjhekisanaka hi xona xa hlamarisa hakunene . 
Switirhisiwa leswi hi nga na swona sweswi a swi enelanga . 
Xiphemu lexin'wana xa xivulwa a xi nga cinci . 
Misava hinkwayo yi se yi swi lemukile leswi . 
Ku cinciwa ka matirhelo ya vutleketli bya le moyeni bya karhi bya ya emahlweni . 
Mbuyelo i xiviko lexi nga ringanisiwa kahle lexi ndzi xi seketelaka . 
Mbuyelo i nchumu lowu hi nga tidzunisaka ha wona . 
Mbuyelo hi leswaku a ku na endlelo rin'we . 
Mbuyelo wa ku tisa ku rhula hi lowa kahle . 
Mbuyelo lowu hi nga na wona hi lowo xiximeka . 
Mbuyelo wu faneriwile hi manonon'hwelo ya mikanerisano . 
Kutani , mbuyelo a wu ndzi hlamarisi . 
Mimbuyelo eka ndhawu leyi swi le rivaleni leswaku a yi tsakisi . 
Mimbuyelo ya xiviko ya tisa enelo . 
Mimbuyelo ya matshalatshala lama ya tama ya nga enerisi . 
Mimbuyelo ya xikambelo a yi se lulama . 
Mbuyelo wa phurojeke leyi wu nga languteriwa ku nga ri khale . 
Ina , leswi kanetanaka na swona swa tirha na le ka matiko lama ha hluvukaka . 
Milawu ya kahle ya leswi yi fanele ku kumeka . 
Mfanelo ya swa ndhavuko i mfanelo ya ximunhu ya masungulo . 
Mfanelo ya swa rihanyu yi fanele ku vumba masungulo ya swa nawu . 
Mfanelo yo tereka i mfanelo ya masungulo na yona . 
Ku tsan'wakhombo ka vanhu na mbangu swi kumeka emasungulweni . 
Hambiswiritano , ndlela yo ya emahlweni ya ha lehile swinene . 
Ndlela yo yisa eka swo biha yi basisiwa hi swikongomelo swa kahle . 
Ndlela yo fikelela ku rhula yi ta va yo leha na ku nonon'hwa . 
Ndlela yo fikelela ntwanano wo hetelela a yi lehile swinene . 
Ntirho wa nawu wa matikomambe a wu fanelanga ku helela lahaya . 
Ntirho wa matikoakelana na wona i wa nkoka . 
Nawu wu fanele ku fana eka wun'wana na wun'wana . 
Ku fuma ka nawu ku fanele ku tlhelela eka ndhawu liya . 
Milawu leswi yi nga yimisa xiswona yi pfumelela leswi ku va swi humelela . 
Milawu yi fanele ku fana eka wun'wana na wun'wana . 
Milawu ya swo xavisa matlhari eka matiko ya le handle yi fanele ku tikisiwa . 
Milawu ya switirhisiwa swo pima rivilo ra swifambo eka njhini na yona yi fanele ku antswisiwa . 
Vuhlayiseki na nsirhelelo wa vana a swi lavi nkanerisano . 
Ku hlayiseka ka swifundzha swa le mabuweni ya lwandle swi tiseketela hi swona . 
Vuhlayiseki bya vutleketli bya le mapatwini byi fanele ku antswisiwa . 
Vuhlayiseki bya xiyenge xa swa le lwandle i ka nkoka swinene . 
Swi tano na leka ku cinca eka ndhawu leyi nga na xidemokirasi . 
Swi tano na leka tikhamphani leti tsakeriwaka hi vanhu . 
Swi tano na le ka vuxaka bya hina na matiko lama ha hluvukaka . 
Swi tano na le ka nsirhelelo wa mbangu wa le matini . 
Swi tano na le ka tinxaka to tala ta swifambo . 
Swi tano na leka dyondzo na tisisiteme ta nsirhelelo wa vanhu . 
Swi tano na le ka byuro ya komiti . 
Swi tano na le ka timfanelo ta swa mfuwo ta vanhu va nhlayo yitsongo . 
Swi tano na leka njhekanjhekisano mayelana na vumbiwa . 
Swi tano na le ka ku endliwa ka swidzidziharisi leswintshwa . 
Swi tano na le ka mikanelo mayelana na ndzinganiso wa xibalo . 
Swi tano na le ka nawu wa vusirheleri na wa matiko mambe . 
Swi tano na leka ku tshikelela ku yirisiwa . 
Swi tano na le ka ku thya mavito ya swakudya swo va swi ri xin'wexin'we . 
Swi tano na le ka nhlanganiso wa tirhekhodo ta swa maphorisa . 
Swi tano na le ka xikopu xa xileriso . 
Swi tano na le ka mitirho ya vona ya swa vutomi na ikhonomi . 
Swi tano na le ka nxiximo wa misava hinkwayo wa timfanelo ta ximunhu . 
Hi mukhuva wolowo , swi tano na le ka tihakelo ta ndzindzakhombo . 
Leswi fanaka swi nga vuriwa mayelana na ku hundzisa . 
A ku nga vuriwi leswi fanaka hi kungu lero rhanga . 
Hambiswiritano , a ku nga vuriwi swo fana eka " therapeutic cloning "  . 
Swi tano na le ka ku lwisana na vuxisi bya le laha ku kamberiwaka nhundzu yo huma ematikweni ya le handle . 
Swi tano na le ka vumundzuku bya nawu lowu . 
Ina , swi tano na le ka mirhi leyi nga kona . 
Ku humelele swo fana ni leka mhaka ya vuvabyi bya nomo na milenge bya swifuwo . 
Hambiswiritano , a swi tano eka minhlengelo leyi nga riki ya mfumo . 
Swi tano na le ka ntirhisano wa maphorisa na swa tikhoto . 
Swi tano na le ka maendlelo na tindlela to humelerisa . 
Swi tano na le ka matiko man'wana na wona . 
Swi tano mayelana na nawu wa swa ku rhurha . 
Swi tano mayelana na vun'winyi byo avelana . 
Xivutiso lexi fanaka xi nga vutisiwa mayelana na tipalamente ta tiko . 
Xibumabumelo lexi fanaka xa tirha eka ku lwisana na vukungundzwana . 
Mipimo ya vuhlayiseki leyi fanaka ya laveka eka timhaka hatimbirhi . 
Xivulavuri xi ri xin'we xi vulavurile hi nkayivelo wa xidemokirasi . 
Nchumu lowu fanaka wu tirha na le ka nhluvukiso wo tsan'wakhombo . 
Leswi fanaka swi humelelerile etlhelo lerin'wana . 
Xikopu xa xileriso xi anamile ku tlula kwalaho . 
Xikopu xa xileriso lexi nga kunguhatiwa hakunene xi pimiwile hi ntiyiso . 
Xikopu xa njhekanjhekisano lowu xi fanele sweswi xi anamisiwa . 
Ku engetela , xikopu xa xileriso xi fanele xi ndlandlamuxiwa . 
Hikokwalaho , xikopu xa nawu lowu xi anamile . 
Xikopu xa xitsariwa lexi xi fanele xi kongomisiwa swi va erivaleni . 
Xitshamo xa mfumo xi kaneriwile hi mikarhi yo tala . 
Xivandla xa vumbirhi i mhaka ya mafurha yo sweka . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba xikopu xa xileriso . 
Mhaka ya vumbirhi eka mhaka leyi i mhaka ya mpfumelelo wa swa tikhemisi . 
Miehleketo leyi nga nyikiwa ya vumbirhi yi ta khumba ku vhota eka swa vumbiwa . 
Miehleketo leyi nga nyikiwa ya vumbirhi yi fambelana nkoka wa swimakiwa . 
Xivangelo xavumbirhi i xikopu xa makungu . 
Xivangelo xa vumbirhi xa nkoka eka maendlelo i mahlanganelo . 
Mhaka ya nkoka ya vumbirhi hi leswaku vuhlayiseki byi ta ro sungula . 
Nkayivelo wa vumbirhi wu le ka xivandla xa nsivelo . 
Xa vumbirhi hi leswaku ntlakuso wa mpimanyeto wa swa timali wa laveka . 
Xavumbirhi i ku cinca ka vuandlalelo ka swileriso . 
Mhaka ya vumbirhi yi mayelana na nkambelo wa nkhumbo . 
Mhaka ya vumbirhi i ya mayelana na nongonoko wa swa " nuclear "  . 
Mhaka ya vumbirhi i vuswikoti bya ku hlayisa eneji . 
Mhaka ya vumbirhi i ku xavisa timfanelo ta van'wamahungu . 
Xiyimo xa vumbirhi i xa mayelana na vafumi va tiko . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba ku tirhisiwa ka switirhisiwa . 
Xikongomelo xa vumbirhi i ndzetelo wa varindzi va mindzilekano . 
Xikongomelo xavumbirhi i ku angula eka mavonelo ya vanhu . 
Xikongomelo xa vumbirhi ku fanele ku va ku tlakusa xitoko xa tihlampfi . 
Xa vumbirhi eka timhaka leti i xa ntikelo swinene . 
Xiphemu xavumbirhi xa vhoti xi khumba " nomenclature "  . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba ku tirhisiwa ka ku yirisa ka nkarhi wo leha . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba mfambafambo wo ntshunxeka wa vanhu . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba ku endliwa ka minongonoko leyi . 
Mhaka ya vumbirhi yi khumba mhaka ya ku landzelerisa swa le matini . 
Mhaka ya vumbirhi yi mayelana na nkoka wa mitirho . 
Mhaka ya vumbirhi i ndlandlamuxo wa njhekanjhekisano wa tolo . 
Mhaka ya vumbirhi i ku fikeleleka ka makete eka swihumelerisiwa swa vumaki . 
Mhaka ya vumbirhi i ya mayelana na maendlelo yo hlawula . 
Mhaka ya vumbirhi i swipimelo swo fikelela netiweke . 
Mhaka ya vumbirhi i tlhelo ra swa matirhelo . 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na mhaka ya ndzetelo . 
Mhaka ya vumbirhi yi fambelana na nsirhelelo wa vatirhi . 
Xirhangana xavumbirhi i xo yisa emahlweni vutumbuluxi na swa mabindzu . 
Xivutiso xa vumbirhi xi khumba ku hlawuriwa ka vatokoti va le handle . 
Xivutiso xa vumbirhi hi leswaku hi nga swi fikelela hi ndlela yihi leswi . 
Xivutiso xavumbirhi i xa loko kuri hileswaku hi lava vumbiwa . 
Xivangelo xa vumbirhi hi leswaku a hi fanelanga ku hlawula . 
Xavumbirhi xi fambelana na ntsengo wa gezi . 
Ku tsandzeka ka vumbirhi i xitandzhaku xa leswo sungula . 
Nkongomelo wa mumbirhi i wa mayelana na mindzilekani ya le handle . 
Xavumbirhi a ku ri xilaveko xa vukona bya vumunhu . 
Xiyenge xi tlhela xi lava ku nyikiwa ntiyisiso wo karhi . 
Hikokwalaho nsirhelelo wa tiko a wu tiyisisiwanga . 
Ku tumbuluxiwa ka tifeme letintshwa ku fanele ku khutaziwa . 
Nkoka wa leswi swa laveka ku va wu khensiwa hi ku hetiseka . 
Ku sayiniwa ka xitsariwa lexi i nkarhi wa matimu . 
Mhaka yo olova hi leswaku ku na swigevenga hinkwako . 
Kungu ro olovisa hi roxe ri kahle . 
Xivangelo xin'we xa nkoka swinene i kharensi leyi fanaka . 
Xiyimo lexi tanihi leswi xi nga yimisa swona xi fanele ku langutiwa . 
Xiyimo xa swa vurimi xi tisa ku vilela . 
Xiyimo xi fikile eka xiyimo xa nyimpi ya muvango . 
Xiyimo xi tlhela xi hambana hi mayelana na swa tipolitiki . 
Xiyimo a xi enerisi eka nkarhi wa sweswi . 
Xiyimo xi le henhla swinene eka tindhawu leti nga riki na vanhu vo tala . 
Hikokwalaho ku vula switsongo , xiyimo a xi tolovelekangi . 
Hambiswiritano , xiyimo xa mutirhisi xi antswisiwile swinene . 
Xiyimo xi fanele ku kamberiwa na le ka xiyimo xa tiko hinkwaro . 
Xiyimo lexi xi fanele xi fana na le ka nkarhi lowu taka . 
Xiyimo lahaya xi nga hlamuseriwa ntsena tanihi lexi chavisaka . 
Hakunene xiyimo lahaya i mhaka leyi vilerisaka . 
Xiyimo lexi nga tumbuluka sweswi xi hi ndlela leyi landzelaka . 
Xiyimo , tanihi leswi hi swi vonaka xi pfilunganile swinene . 
Hambiswiritano , xiyimo a xi olovi hi ndlela yo fana na yaleyo . 
Hi vonelo ra hina , xiyimo a xi antswanga swinene . 
Vatirhisani va swa vutomi va na ntirho wa nkoka ku wu tirha . 
Vatirhisani va swa vutomi va fanele va katsiwa na vona . 
Misava yi le ka tin'wana timbilu ta kahle swinene . 
Xitshunxo xi kumeka ngopfungopfu eka mabindzu lamatsongo na lama nga xikarhi . 
Xitshunxo xi ta katsa ku tsemiwa ka timali eka mavandla hinkwawo . 
Loko xileriso lexi xi hatla ku tirha , swi ta antswa . 
Makungu yo kongoma lama nga eka xiviko xa mina ya hi ndlela leyi . 
Swiyimo swo karhi swa hambana hi ku hambana ka matiko . 
Ntshamiseko wa yuro wu ta xanisiwa hi swona . 
Ku tsan'wa khombo swi le henhla hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Xitatimende lexi u nga xi vula xi hoxekile . 
Mhaka ya fana eka vusirheleri . 
Qhingha ri fanele ku va kona ra nkarhi wo leha . 
Qhingha ri komba leswaku swo tala swi fanele ku endliwa . 
Swipimelo na malawulele ya rilondzo swi fanele ku amukeriwa . 
Timali ta swa swivumbeko ti fanele ku tiyisisiwa ku ngari ku tsanisiwa . 
Timali ta swa swivumbeko ti fanele ku tirhisiwa hi ku hatlisa naswona hi vuswikoti . 
Tidyondzo ti hlwerile ku sunguriwa esikwini . 
Hambiswiritano , tidyondzo ti ta fanela ku hlawuriwa na tona . 
Nawu wo siva a wu tirhi eka tikhemikhala hinkwato . 
Ku humelela ka n'wangulano wa bindzu ra le hase ka antlatic ku le rivaleni . 
Swilaveko swa mali leswi nga ringanyetiwa swi tiyisisa leswaku swoleswo swi va tano . 
Ku hlayisiwa ka vumundzuku bya vanhu nkarhi lowo leha i mhaka laha . 
Ntirho lowu wu nga hi yimela I ntirho lowukulu . 
Milawu ya ntwanano yi vonaka yi ri kahle . 
Matherorisi va ta vona leswi ku ri ku humelela . 
Xikambelo hi leswaku tindlela ti fanele ku va leti nga fanela . 
Xitsariwa hi xoxe a xi vekeriwangi ku va xi vhoteriwa . 
Xitsariwa xa xileriso xi tele hi swona . 
Xitsariwa lexi hi nga xi nyika mpfumelelo xi hoxekile swinene . 
Ku cinca ka vunharhu ku mayelana na hundzisiwa ka xileriso . 
Mhaka ya vunharhu naswona yo hetelela : xana hi lava yini ? 
Xiphemu xavunharhu i ku kala ninginiko eka mpimanyeto wa swa timali wa hina . 
Phakeji ya eneji ya vunharhu yi vumba masungulo ya leswi . 
Mhaka ya nkoka ya vunharhu i ku fikelela eka sisiteme . 
Mhaka ya vunharhu i ya mitirho na miholo . 
Xikongomelo xa vunharhu i ku olovisa ntshunxeko wa mfambafambo . 
Xiphemu xa vunharhu xa xivutiso xa mina xi anamilenyana . 
Mhaka ya vunharhu yi khumba malawulele ya maendlelo . 
Mhaka ya vunharhu yi khumba nsirhelelo wa nhundzu ya swa vutlhari . 
Mhaka ya vunharhu yi khumba nkarhi lowu lavekaka ku endla . 
Mhaka ya vunharhu yi mayelana na xikimi xa nxaviso wa swa mimusi . 
Mhaka ya vunharhu i ku vutisa leswaku hi endlile yini . 
Mavandla lamanharhu ma fanele ku tirhisana kun'we . 
Nkarhi wu fikile wa vun'we na vaakelani va hina . 
Nkarhi wu fikile wa ku hangalasa nawu wa nhluvukiso . 
Nkarhi wu fikile ku va hi kanela mhaka leyi swi nga ri na xihundla . 
Nkarhi wu fikile wo rhangela ku suka emahlweni . 
Nkarhi wu fikile wo angula eka ku navela koloko . 
Nkarhi wu fikile wo vula leswaku swi ringene . 
Nkarhi wu fikile ku yima ku tirhisa milawu hamimbirhi . 
Nkarhi wu fikile sweswi wo va a teka goza . 
Nkarhi wu fikile sweswi wo ya emahlweni swin'we . 
Nkarhi wu fikile seweswi wo va ku tirhisiwa nhonga . 
Nkarhi wu lulamile ku teka goza ro ya emahlweni . 
Nkarhi wa xiviko lexi wu kahle swinene . 
Hi ku vona ka mina , ntwanano wa mabindzu wu vuyerisa hinkwerhu . 
Ku ngungumerisiwa ka vamanana ku hlanganisiwa na swa ku rhurha . 
Ntwanano wu vula leswaku njhekanjhekisano lowu wu fanele ku humelela . 
Ntiyiso hi leswaku a hi nga koti ku phikizana na vona . 
Ntiyiso hi leswaku a hi yi tivi ndlela . 
Ntiyiso hi leswaku , valanguteri va vafumi i vafumi va tiko . 
Leswimbirhi swa hambana - hi fanele ku tiva . 
Makungu mambirhi lama nga emahlweni ka hina i ma nkoka naswona ma pfuna . 
Matlhelo mambirhi ya swa vumaki a ma fanele ku va ma katsiwile . 
Nawu wa swa vun'we a wu fanele wu endliwile wu olova swinene . 
Maendlelo ya voyamelatlhelorin'we eka mhaka a ma nge amukeleki . 
Mbuyelo wa leswi wu le rivaleni eka hinkwerhu . 
Xihatla xa mhaka xi kombisiwile kahle . 
Ku tirhisiwa ka eneji ya nuclear hi koxe i xiphiqo . 
Ku tirhisiwa ka mfanelo yo vhota eka swa tipolitiki hi lavakulu a ku tava ku fanerile swinene . 
Ndzi nga seketela vunyingi lebyikulu bya ku cinca . 
Ina , vheyili ya ku kanakana yi fanele ku susiwa . 
Leswi kanetanaka na swona swi fanele ku va xikongomelo xa " subsidiarity "  . 
Rito ra matiko lamatsongo na rona ri fanele ku twiwa . 
Xiyenge xa vutinyiketi xi nga va na ntirho wu kulukumba . 
Vhoti eka mhaka leyi yi ta humelela namuntlha . 
Vhoti yi ta endliwa hi ku tirhisa sisiteme ya xielektroniki . 
Vhoti yi ta dliwa hi 5.30 madyambu lawa . 
Vhoti yi ta endliwa mundzuku hi 12 nanhlikanhi . 
Vhoti yi ta va kona eka xiphemu xa sexini xo hetelela . 
Vhoti yi ta va kona hi nkarhi wa ntshamo wo hetelela . 
Vhoti yi ta va kona hi nkarhi wa xiphemu xa sexini lexi nga ta landzela . 
Vhoti yi ta va kona kan'wekan'we endzhaku ka minjhekanjhekisano . 
Vhoti yi ta va kona kan'wekan'we ku landzela swihatla . 
Vhoti yi ta va kona eka timinete tingaritingani . 
Vhoti yi ta va kona namuntlha hi 12 nanhlikanhi . 
Ndlela yo ya emahlweni i njhekanjhekisano wa kahle wo pfumala xihundla . 
Ndlela yo endla swoleswo i ku tirhisa mihlangano leyi twisisekaka . 
Ndlela leyi hi angulaka ha yona eka nawu lowu i ya nkoka . 
Xiyimo xa nhlayiso na nsirhelelo wa vanhu swi le ka nkayakayo . 
Xiyimo xa swa timfanelo ta ximunhu hinkwato hakunene xa nonon'hwa . 
Mhaka hinkwayo yi lahaya : swi le rivaleni . 
Mhaka hinkwayo leyi nga twisisekiki yi fanele ku ariwa . 
Ina , mhaka hinkwayo a yi pfumali swiphiqo . 
Misava hinkwayo yi vulavula hi anivhesari ya vukhume . 
Vamanana ematikweni ya hina va rindzele nseketelo . 
Marito a ma vangi kona eka xitsariwa lexi . 
Ntirho lowu hi nga na wona a wu nga olovi hi mikarhi hinkwayo . 
Ina , ntirho wa komiti leyi i wa xihundla . 
Ikhonomi ya misava a yi se fika ehansi . 
Xitsariwa lexi nga tsariwa xa ntwanano a xi ringanelanga . 
Ntokoto wa vona hi leswaku ku kotekile switsongo . 
Vadlayi va vona va ha ta tengisiwa ekhoto ya nawu . 
Swakudya swa vona swa ntumbuluko naswona swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Timfanelo ta vona ti nge hambanisiwi na timfanelo ta ximunhu ta masungulo . 
Ntirho wa vona eka vumundzuku bya hina i wa nkoka swinene . 
Mavonelo ya vona a ma fanelanga ku ka ma nga tekeriwi enhlokweni hi ndlela yihi na yihi . 
Kutani ndzi ta vona mbuyelo eka swifundzha . 
Kutani swi khumba vanhu lavakulu lava nga eka makete wa swa mitirho . 
Vahakeri va xibalo va ta va tilulamiserile ku swi hakelela . 
Kutani ku na timhaka ta swa swihlahla na ku phasa tihlampfi . 
Kutani ku na swiphiqo leswi se swi nga kona namuntlha . 
Kutani ku na mhaka ya ku nhlanganiso wa eneji . 
Kutani ku na xiphiqo lexikulu xa vukorhokeri lebyi nga enelangiki . 
Kutani ku na timhaka ta nhlayiseko na nsirhelelo . 
Kutani ku na mhaka ya lava vuriwaka swivuya . 
Kutani ku na mhaka hinkwayo ya vuphikizani eka swa tithendara . 
Kutani a swi endleka ku kambiwa swa rihanyu . 
Kutani hi tlhela hi va na vutihlamuleri eka mhaka ya swa timali . 
Kutani hi fanele hi vutisa : xana hi sungula kwihi ? 
Kutani hi ta kota ku ololoxa swiphiqo leswi . 
Kutani hi ta vona leswi fanelaka ku endliwa . 
Kutani hi ta vona leswaku va ehleketa yini mayelana na swona . 
Kutani hi ta vhota eka mhaka leyi . 
Kutani hi languta mitlhontlho leyintshwa . 
Kutani a swi fani hi tava hi sungurile . 
Kutani hi ta va hi ri karhi hi langutane na mafambisele ya nkayakayo kun'wana . 
Kutani hi ta va hi va endlerile masungulo . 
Kutani hi ta fanela ku vona leswaku hi yime kwihi . 
Kutani hi tlherisela endzhaku xikombelo xa hina xo va ku vhota lava nga kona . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku hinkwerhu hi ta tsaka . 
Kutani hi ta kota ku landzelerisa hinkwaswo hi xihatla . 
Kutani hi ta tiva xiboho xa vaakitiko . 
Kutani u ta va na nseketelo wa hina hinkwerhu . 
Kutani u ta va u karhi u endla swin'wana ku sirhelela mbangu . 
Kutani kan'we ntsena u ta va u endlile swin'wana swo pfuna . 
Kutani , ina , ku na mhaka ya vuvekisi . 
Kutani , ina , ku ve na ku kaneta kambirhi . 
Kwalaho ndzi ta ku kombela ku va u tshembeka swinene . 
Kwalaho nakambe , ndzi ehleketa leswaku swoleswo a ku ri ku tshembeka . 
Ku vonaka ku ri na nkayivelo wa rimba . 
Ku vonaka ku nga ri na ku tihlamulela ko twisiseka ka leswi . 
Ka ha ri na matiko mangarimangani lama nga rindzela ku joyina . 
Ku na swiphiqo switsanana swingariswingani lahaya na lahaya . 
Ku na timhaka to tala ku va ku kumiwa xitshunxo eka tona . 
Ku na van'wana vo tala lava katsiwaka na vona . 
Ku na ku fana ko tala exikarhi ka leswimbirhi . 
Ku na tinhlayo na timhaka to tingaritingani to tsakisa . 
Ku na swikombiso swingariswingani swa vungheneleri bya vatirhi . 
Ku na timhaka tingaritingani leti hi vonaka ti ri na nkoka . 
Ku na timhaka tingaritingani leti hi nga ti tshikelela . 
Ku na makungu ya ngariyangani eka xiboho . 
Ku na milawu yingariyingani eka ndhawu leyi . 
Ku na swa timali leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Ku tlhela ku va na swiphiqo swa vukungundzwana na vugevenga byo lulamisiwa . 
Ku tlhela ku va swiphiqo swin'wana swikulu eka nawu . 
Ku tlhela ku va na ku hambana kun'wana ka swa miehleketo exikarhi ka timbewu . 
Hambiswiritano , ku tlhela ku va na tinxaka ta mipfuno leyi nga ringanisiwaka . 
Ku na ku cinca loku ringetaka ku lulamisa xiphiqo lexi . 
Ku na swivilelo swo karhi mayelana na ku cinca kun'wana . 
Ku na milawu leyi nga erivaleni mayelana na ku thyiwa ka swipyopyi . 
Ku na swikombiso swo tala swa leswi eka vutomi bya masiku hinkwawo . 
Ku na matiko lama eka wona tinhlayo ti nga ehenhla . 
Ku na mitirho yo ringanela ku va yi tirhiwa . 
Ku na swikombiso swa ndlela leyi swi nga endliwaka ha yona hi mfanelo . 
Ku na vangarivangani lava hakunene va fikelelaka . 
Ku na timhaka ta mune leti a ndzi ta tsakela ku ti vula . 
Ku na timhaka ta mune leti a ndzi ta tsakela ku ti tshikelela . 
Ku na ku cinca ka mune lo ku nga kunguhatiwa eka xiyimo lexi fanaka . 
Ku na swilo swa mune leswi hi fanelaka ku swi endla . 
Ku na mitlhontlho leyintshwa leyi yi nga emahlweni ka hina . 
Ku na ku cinca ka tsevu ntsena loku hi nga ta ka hi nga ku amukeli . 
Ku na tidyondzo leti hi faneleke ku tidyondza ku suka eka nkayakayo lowu . 
Ku na swiphiqo swikulukumba eka ndhawu leyi eka nkarhi wa sweswi . 
Ku na swivandla swo tala laha hi se hi nga ku tirhisaneni . 
Ku na timhaka to tala leti hi khumbaka eka xiyimo xa misava hinkwayo . 
Ku na swilo swo tala leswi nga ha vuriwaka . 
Ku na timhaka to tala ta leswi eka tindhawu leti . 
Ku na matiko man'wana mo tala lama kumaka swimakiwa ematikweni ya lehandle . 
Ku na tindhawu to tala to hlangana eka vundzeni bya mhaka lebyi . 
Ku na swivutiso swo tala leswi xileriso xi nga swi hlamuliki . 
Ku na swivangelo swo tala hikokwalaho ka yini swi nga va tano . 
Ku na swilo swo tala leswi hi pfumelelanaka eka swona . 
Ku na swilo swo tala leswi hi fanelaka ku swi endla hi xihina . 
Ku na tindlela to tala leti hi nga ololoxaka xiphiqo lexi . 
Ku na swiphiqo swo tala ku tlurisa ku va ku vhotiwa ku kanetiwa . 
A ku na swirhangana leswintshwa swa muxaka lowu leswi nga erivaleni . 
A ku na swiphiqo swo karhi loko swi ta eka timfanelo ta ximunhu . 
A kun a swiphiqo eka nhlayiso na mbangu . 
A ku na swiphiqo eka mavandla laman'wana ya tsevu . 
Ku na malembe yangariyangani ntsena la ma nga sala . 
Ku na mavandla lama ringetaka ku endla leswi . 
Ku na swivandla swin'wana leswi hi fanelaka ku swi languta . 
Hambiswiritano , ku na timhaka tin'wana ku va titekeriwa enhlokweni . 
Ku na swikombiso swin'wana - ndzi nga ya emahlweni . 
Ku na swiphiqo na timhaka to tala ku njhekanjhekisana hi tona . 
Ku na timhaka leti eka tona hi nga pfumelelaniki . 
Kumbexana ku na minjhekanjhekisano yo yima na matlhelo hinkwawo . 
Ku na swiphiqo , tanihi le ka matiko hinkwawo lamantshwa . 
Ku na swivutiso leswi swa ha lavaka ku basisiwa . 
Ku na swivangelo swo va ku ri na milawu eka xivandla lexi . 
Ku na swiyenge leswi hi nga ta ka hi nga endli nhlayiso eka swona . 
Ku na timhaka ta nsirhelelo , tanihi leswi hi nga swi twisa xiswona namuntlha . 
Ku na swivangelo swo hlaya hikokwalaho ka yini ku tsandzeka loku ku nga siveleki . 
Ku na swilo swo hlaya swo fana na leswi eka xitsariwa . 
Ku na ku hambana ku kulu eka mpimo wa xiyimo xa ku hanya . 
Ku na swikombisi swa nkalantshamiseko lowu wu ya ka emahlweni eka xifundzha . 
Ku na swikombisi leswaku leswi swi ta va hi ndlela leyi . 
Ku na timhaka to tala ta nkoka ku va ti kaneriwa . 
Ku na swivandla swin'wana leswi eka swona magoza yo yisa emahlweni ma nga fanela . 
Ku na tindlela tin'wana ngopfungopfu to tirheka to endla leswi . 
Ku na milawu yin'wana ya lendzeni ka vandla leyi faneleke ku xiximiwa . 
Ku na timhaka tin'wana leti faneleke ku tshikeleriwa . 
Ku na tidyondzo tin'wana leti faneleke ku dyondziwa . 
Ku na timhaka tin'wana leti hi nga njhekanjhekisanaka eka tona . 
Ku na matlhelo man'wana ya kahle eka leswi hinkwaswo . 
Hambiswiritano ku na van'wana lava va nga tsakeliki . 
Hambaswiritano , ka ha ri na swiphiqo swingariswingani ku swi ololoxa . 
Ka ha ri na swirhalanganyi eka swa mabindzu eka tindhawu tin'wana . 
Ka ha ri na swiphiqo swo tala leswi ku faneleke ku switshunxo . 
Ka ha ri na mitlhontlho yo tala ya vutomi ku va yi langutiwa . 
Ka ha ri na swiphiqo eka ku lwisana na vutherorisi . 
Hambiswiritano , ka ha ri na mitlhontlho leyi faneleke ku hluriwa . 
Ka ha ri na vamanana vangarivangani eka ndhawu leyi . 
Hikokwalaho ku na swivilelo mayelana na swiyimo swa maqhweta . 
Hikokwalaho ku na timhaka timbirhi ta nkoka ku va ti vuriwa . 
Hikokwalaho ku na swilo swimbirhi leswi faneleke ku endliwa . 
Ku na swilo leswi nga antswisiwaka eka nkarhi lowu nga ta landzela . 
Hambiswiritano , ku na swilo leswi hi lavaka ku swi endla na hina . 
Ku na timhaka tinharhu leti a ndzi ta tsakela ku ti vula . 
Ku na timhaka tinharhu leti a ndzi ta tsakela ku ti boxa . 
Ku na swiphemu swinharhu leswi hi faneleke ku swi fikelela . 
Ku na timhaka tinharhu leti a ndzi ta tsakela ku ti kanela . 
Ku na timhaka tinharhu leti a ndzi ta tsakela ku ti tshikelela . 
Ku na timhaka tinharhu leti hi faneleke ku ti tekela enhlokweni . 
Ku na swilo swinharhu leswi a ndzi ta tsakela ku swi vona . 
Ku na swilo swinharhu leswi hi swi vonaka swi ri swa nkoka . 
Ku na tindlela tinharhu leti hi nga tiendlaka . 
Ku na mahetelelo mambirhi lama nga humaka huma eka leswi . 
Ku na timhaka timbirhi leti faneleka ku va tivilerisa . 
Ku na timhakankulu timbirhi ku va tekeriwa enhlokweni . 
Ku na swivangelonkulu swimbirhi ku hlamusela nhluvuko lowu . 
Ku na matlhelo mabirhi endzeni ka leswi . 
Ku na timhaka timbirhi leti andzi ta tsakela ku tikombisa . 
Ku na swivutiso swimbirhi laha leswi swi nga na nkoka swinene . 
Ku na swivangelo swimbirhi leswi ndzi nga swi hlamulangiki . 
Ku na swivangelo swimbirhi hikokwalaho ka yini ndzi nga humeseli miehleketo ya mina ehandle . 
Ku na swivangelo swimbirhi hikokwalaho ka yini hi vula tano . 
Ku na swilo swimbirhi leswi a ndzi ta tsakela ku swi tshikelela . 
Ku na swilo swimbirhi leswi ndzi lavaka ku kongomisa eka swona . 
Ku na swilo swimbirhi leswi hi nga pfumelelanaka eka swona . 
Ku na swilo swimbirhi leswi sweswi hi swi lavaka ngopfu . 
Ku na swilo swimbirhi leswi hi nga fanelangiki ku swi rivala . 
Ku na swilo swimbirhi leswi faneleke ku vuriwa . 
Ku na swivangelo swo twisiseka hikokwalaho ka yini swoleswo swi nga humelelangi . 
Ku na ku hambana lokukulu exikarhi ka swilo leswimbirhi . 
Hambiswiritano , ku na ku nonon'hwa ku ngarikungani eka xiviko lexi . 
Hambiswiritano , ku na mavonelo yo hambana na le ka ntlawa wa hina . 
Hambiswiritano , ku na ku tsan'wa khombo lokukulu loku fambelanaka na xiviko lexi . 
Hambiswiritano , ku na timhaka timbirhi leti faneleke ku vuriwa . 
Hambiswiritano , ku na tindlela to endla leswi . 
Entiyisweni ku na tindlela tin'wana leti se ti nga nga ku tirheni . 
Ina , ku na timhaka tingaritingani leti fambelanaka na swona . 
Ina , ku na swirhalanganya swo hambanahambana . 
A ku nga vi na xidemokirasi ku ri hava palamente leyi hanyaka . 
A ku nga vi na xidemokirasi ku ri hava sisiteme ya swa mavandla . 
A ku nga vi na nhlamulo yo olova eka xivutiso lexi . 
A ku nga vi na xivangelo xo endla mihlayiso yo yisa emahlweni . 
Ku na ku ya emahlweni ka mpfilungano lowukulu . 
Ku na ku ya emahlweni ka nsirhelelo lowu nga enelangiki laha tikweni . 
Hambiswiritano , ina , ku nga va na matlhelo ya kahle . 
Hambiswiritano , a swi vonakangi ku ri na ku kaneta . 
Ku vonaka ku nga ri na nhlamuselo yin'wana . 
Ku vile na ku sola kukulukumba laha . 
Ku vile na nkanelo wo hetiseka e kholichi . 
A ka ha vangi na ku ya emahlweni ku suka nkarhi wolowo . 
A ku va ngi na ku antswa hi ndlela yihi na yihi ek a ndhawu leyi . 
A ku va ngi na ku ya emahlweni hi tlhelo ra swa ikhonomi . 
A ku va ngi na xikombelo xo ava vhoti . 
Ku vile na magoza matsongo eka nkarhi lowu nga hundza . 
A ku va ngi na xivilelo na xin'we mayelana na swona . 
Ku fanele ku va na sisiteme ya kahle ya vululami . 
Ku fanele ku va na endlelo leri ehleketisisiweke kahle eka swa malakatsa . 
Hambiswiritano , a ku va ngi na xikombelo xo cinca . 
Ku se ku vile na magoza lama nga tekiwa eka tlhelo leri . 
Ku vile na mihluvuko yingariyingani ku suka nkarhi wolowo . 
Ku vile na swikombelo swa magoza eka nawu wa swa mabindzu . 
Ku vile na ku kombisa ku vilela ku suka eka misava hikwayo . 
Ku vile na mihluvuko ya kahle eka malembe ya lama nga hundza ku nga ri khale ngopfu . 
Ku na xiphiqo lexi nga erivaleni mayelana na ku vhota ka vunyingi 
Ku na maendlelo lama nga erivaleni lama ya ka emahlweni . 
Ku na xilaveko lexikulu xo antswisa nawu . 
Ku na ndzhendzheleko eka swa vutomi bya le ka swifundzha . 
Ku na ntsengo lowu nga vekiwa eka switirhisiwa . 
Ku na ku navela ku lawula leswi hi swi xavaka eka matiko ya le handle . 
Ku na ku navela ku hlayisa mfumo wu ri na ntshunxeko . 
Ku na nhlanganiso wo kongoma laha na ku tirhisiwa ka vana . 
Ku na xileriso , xi tshame xi va kona . 
Ku na ku kotlana ka masungulo exikarhi ka swiviko leswimbirhi . 
Ku na mhaka ya masungulo yo yisa emahlweni leyi nga eka xiyimo xa khombo . 
Ku na xivangelo lexikulu ku va ku vileriwa . 
Ku na ntsakelo lowukulu eka swona . 
Ku na xilaveko lexikulu ku sivela ku kanakana loku . 
Ku na nxungeto lowukulu eka timfanelo ta vona ta masungulo . 
Ku na mpimo wa le henhla wa ku pfumaleka ka mitirho na vusweti . 
Ku na ku hambana lokukulu exikarhi ka swilo leswimbirhi . 
Ku na nkalandzingano lowukulu eka switirhisiwa . 
Ku na nyayivelo wa ntirhisano eka ndhawu leyi . 
Ku na nkayivelo wa xidemokirasi eka timhaka ha timbirhi . 
Ku na nkayivelo wa madokodela na maendlelo ya ximanguva lawa . 
Ku na vunyingi byi tsakelaka leswi . 
Ku na mpimo eka ndlela leyi swoleswo swi pfunaka ha kona . 
Ku na ku vulavula ngopfu mayelana netiweke ya mahungu na mbulavurisano ya misava hinkwayo . 
Ku na swo tala swo swi vula mayelana na swoleswo . 
Ku na swo tala ku swi endla eka ndhawu leyi . 
Ku na ndlela yo antswa swinene yo endla leswi . 
Ku na xilaveko xo antswisa vuhlayiseki bya le ndzeni ka swifambo . 
Ku na xilaveko xa vulavisisi byo yisa emahlweni eka leswi . 
Ku na xilaveko xa swo tlula vandla ntsena . 
Ku na xilaveko xo amukela endlelo lerintshwa . 
Ku na xilaveko xo tumbuluxa ku tiyimisela eka swa tipolitiki . 
Ku na xilaveko xo antswisa ku hlaya no tsala swa vana eka midiya . 
Ku na ndhawu ya swoleswo eka njhekanjhekisano lowu . 
Ku na mhaka laha leyi hinkwerhu hi pfumelelanaka eka yona . 
Ku na ntsengo lowu faneleke ku hakeriwa wa xifambo . 
Ku na xiphiqo xo tekelana enhlokweni swi kanetana na ndzinganiso . 
Ku na ku tlakuka hi xihatla ka nhlayo ya tinxaka hinkwato ta minondzo . 
Ku na mpimo wa vona , naswona wa tirha . 
Ku na ku yirisiwa ka nkarhinyana ko hetiseka eka nkarhi wa sweswi . 
Ku njhekanjhekisano wo hanya swinene laha tikweni . 
Ina , entiyisweni a ku na leswintshwa mayelana na leswi . 
Ku tlhela ku va na mbangu wo anama eka maendlelo lama . 
Ku tlhela ku va na ku hambana mayelana na ku kula . 
Ku tlhela ku va na nxungeto wo tiya eka ntshamiseko wa vanhu . 
Ku tlhela ku va na xilaveko xa swiviko swo komba ku ya emahlweni swa lembe . 
Ku tlhela ku va na xilaveko xa vundzeni bya nkoka wa kahle . 
Ku tlhela ku va na xilaveko xo yisa emahlweni ntirhisano wa swa mabindzu na yunivhesiti . 
Ku tlhela ku va na vutitshembi lebyikulu eka swa vumaki bya miako . 
Ku tlhela ku van a swin'wana nakambe eka ajenda ya swa tipolitiki . 
Ku tlhela ku va na vutsundzuxi na vatirhisani va hina va swa vutomi . 
Ku tlhela ku va xiphiqo xa lifiti " decor "  . 
Ku na vonelo eka swilo leswi hinkwaswo . 
Ku na vumundzuku bya swa eneji bya hina hinkwerhu . 
Ku na tlhelo ro tika swinene ra leswi . 
Ku na mhaka ya nkoka leyi faneleke ku vuriwa laha . 
Ku na xilaveko xa xihatla xa mfumo lowu tirhaka . 
Ku na xilaveko xa xihatla xa ntwanana wa le ndzeni ka vandla . 
Ku na xilaveko xa xihatla xo cinca ntolovelo lowu . 
Ku na xilaveko xa xihatla xo sivela swiyimo swo tano . 
Ku na mfanelo ya xihatla yo basisa mhaka leyi . 
Ku na mhaka yin'wana leyi ndzi lavaka ku yi vula . 
Ku na nhlokomhaka yin'wana , kambe yaleyo a hi yona . 
Ku na mhaka yin'wana leyi a ndzi ta tsakela ku yi boxa . 
A swi kanakanisi leswaku ku na ntirho wo tala lowu wa ha seleke . 
A swi kanakanisi leswaku ku na swo tala leswi lavaka ku antswisiwa . 
Swi le rivaleni leswaku ku na vuswikoti byikulukumba laha . 
Swi le rivaleni leswaku ku na xilaveko xo tisa vulawuri byo engetela . 
Ku na ku tihlamulela lokukulu ku va hi njhekanjhekisana hi swona . 
Hikokwalaho , ku na swivangelo swo tala swa xiboho lexi xa nkoka . 
Ku na swivangelo swo tala swo tlakusa vuvekisi eka vulavisisi . 
Ku na vuswikoti lebyikulu bya ntirhisano eka ndhawu leyi . 
Ku na mhaka yin'we ntsena leyi ndzi lavaka ku yi vula . 
Ku na mhaka yin'we ntsena leyi eka yona ndzi nga pfumeriki . 
Ku na nawu lowu nga ku tirheni lowu faneleke ku xiximiwa . 
Ku na swa kahle endzhaku ka xiyimo xo tika . 
Ku na ndhawu yitsongo ya mfambafambo wa nhlangano wa vatirhi . 
Ku na swo tala leswi faneleke ku vuriwa eka mhaka yaleyo . 
Ku na swo tala swin'wana leswi a hi fanele hi karhi hi swi endla . 
Ku na swo tala leswi faneleke ku ehleketiwa eka xiviko lexi . 
Ku na swo tala swo fana leswi hi nga tirhaka hi swona . 
Ku na swo tala leswi faneleke ku engeteriwa laha na kona . 
Ku na ku vulavula hi mayelana na nseketelano eka xiviko . 
A ku na ndlela yin'wana , ndzi khomele ku va ndzi swi vula . 
A ku na nkwetlembetano exikarhi ka swa mabindzu na nhlayiseko wa swihari . 
A ku na ku hambana laha na nawu wa " subsidiarity "  . 
A ku na ku kaneta leswaku swihoxo swi endliwile . 
A ku na ku kaneta leswaku leswi swi yime hi ndlela leyi . 
A ku na hambuka eka nawu lo ku nga kona eka nkarhi lowu . 
A ku na xihlawuhlawu eka tindzimi eka kungu leri . 
Hambiswiritano , a ku na ku kanakana eka xikongomelo . 
A ku na ku kanakana leswaku nawu wu ta tumbuluka wu huma eka timhaka tin'wana . 
A ku na ku kanakana leswaku ku cinca ka tlilayimete ka kahlula . 
A ku na ku kanakana leswaku ntiyiso wa kona wu hambanile . 
A ku na ku kanakana leswaku leswi i ku cinca ka kahle . 
A ku na ku kanakana leswaku tihlengeletano leti ti fanerile . 
A ku na ku kanakana leswaku leswi swi na mpfuno eka swa ikhonomi . 
A ku na ntshuxeko wa vuxaka eka mavandla ya swa tipolitiki . 
A ku na ku tlhelela endzhaku , magoza ma fanele ma tekiwa . 
A ku na nkayivelo wa tinxaka letintshwa ta mbulavurisano . 
A ku kali ku laveka nchumu exikarhi . 
A ku kali ku laveka nchumu eka mimfumo ya swiyimo swo hambanahambana . 
A ku kali ku laveka swileriso swo kongoma swo suka eka mimfumo . 
A ku kali ku laveka tithagete letintshwa leti bohaka ta ntatiselo . 
A ku kali ku laveka sisiteme yin'wana yo karhi . 
A swi kali swi laveka ku chuhwa eka nkarhi lowu . 
A swi kali swi laveka ku balekela leswi . 
A ka ha ri na xintshunxo xin'wana xo olovisa xileswi . 
A ka ha ri na ndlela yin'wana yo yisa emahlweni , ko va leyi ntsena . 
A ka ha ri na xin'wana , eka nkarhi lowu . 
A ku na nawu wo karhi hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Ku hava ndhawu ya vutherorosi endhawini leyi . 
Ku hava ndhawu ya leswi eka masiku ya namuntlha . 
A swi pfuni nchumu ku jikajika . 
A swi pfuni nchumu ku tihlawulela swo karhi eka nkarhi lowu . 
Ku hava nseketelo lowukulu eka nhluvukiso wo tano . 
Ku hava leswi nawu wu swi vulaka hi sweleswo . 
A swi pfumeleriwi ku va ku humiwa eka nsinya wolowo . 
Nkoka wa xona a wu kanakanisi . 
Ku hava xivangelo xo chava n'wangulano na ku rhula . 
Ku hava xivangelo xo tlhelela eka yona . 
Ku hava nkarhi wo xungeta ntshamiseko . 
Ku hava ndhawu ya leswi eka nawu . 
A ku na nkayivelo wa swikombiso eka xitshuriwa . 
A ku na nkayivelo wa swiphiqo leswi faneleke ku ahluriwa . 
Hambiswiritano , ku hava xiringanyeto xo karhi eka leswi . 
Ku hava swoleswo eka xiviko xa mina naswitsanana . 
Ku hava n'wangulo wolowo eka tlilasi ya swa tipolitiki . 
Ku hava nchumu lowu vuriwaka nyimpi yo tenga . 
Ku hava nchumu lowu vuriwaka swakudya swa mahala swa nanhlikanhi . 
Ku hava nchumu lowu vuriwaka therorisi lerinene . 
Ku hava nchumu lowu vuriwaka mali ya mphakelo leyi tiyisisiweke . 
Ku hava nchumu lowu vuriwaka bajete leyi hetisekeke . 
Ku hava muthala wa sweleswo eka xiviko lexi . 
Ku hava nawu lowu fananaka eka mhaka leyi . 
A ku na swo tala leswi faneleke ku engeteriwa laha . 
Ku hava hambi ku ri ku cincana ka masungulo ka mahungu . 
A ku vhoti yin'we ntsena , ku na timbirhi . 
A ku na swo tala swo swi vula eka mhaka leyi . 
Ku hava xin'wana xa nkoka eka njhekanjhekisano lowu . 
Ku hava lexi nga kumekaka eka swo hetelela . 
Ku hava lexi hoxekeke hi leswi engeteriweke kahlekahle . 
Sweswi ku na nkarhi wa ku sungula hi vuntshwa . 
Sweswi swa laveka ku engetela nawu lowu . 
Hambiswiritano , ku na mhaka yin'we ya nkoka leyi faneleke ku tshikeleriwa . 
Ku na mhaka yin'wana nakambe leyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni . 
Ka ha ri na xivutiso xin'wana lexi ndzi nga xi hlamulangiki . 
Ka ha ri na mhaka yin'wana leyi ndzi faneleke ku yi vula . 
Ku na mhaka yin'we leyi nga endlaka leswaku swi nga twisiseki . 
Ku na mhaka yin'we ya tipolitiki leyi yi nga na nkoka swinene . 
Hambiswiriano , ku na mhaka yin'we leyi ndzi tivaka leswaku yi tiyile . 
Ku na nchumu wun'we lowu ndzi tsakelaka ku wu engetela . 
Ku na ntirho lowu na wona wu yaka emahlweni mayelana na sweleswo . 
Ko va na xiengetelo xin'we lexi xi nga ha susiwaka . 
Ko va na ndlela yin'we ntsena yo sivela matirhiselo yo biha ya timali . 
Ku na vumbhoni byo tala lebyi kombisa leswaku a va endli tano . 
Ku na timhaka to tala leti kanetanaka laha madyambu lawa . 
Ku na ndlela yo endla leswaku ku va na ku kula loku nakakaka eka xiyenge xa vukorhokeri . 
Ku na ndhawu eka mihlangano hinkwayo , leyikulu na leyitsongo . 
Ku na ndlela yo antswisa eka swiyenge hiswimbirhi . 
Ku na ku kanakanana eka pholisi ya Vun'we bya matiko ya Yuropa . 
Kahlekahle ku hava ndlela yo luluma ya xisayense yo seketela xiengetelo lexi . 
Ku na nseketelonyana wa leswi , kambe a wu enelangi . 
Ku na swin'wana leswi nga vuriwaka eka leswi ntsena . 
Ku na swin'wana swi hoxekeke hi sisteme ya hina yo vhota ya xielekitironiki . 
Ka ha ri na vangwa exikarhi ka marito na mitirho . 
Ka ha ri na swo tala swo swi endla eka leswi . 
Ka ha ri na ndlela yo tirha ku antswa eka leswi . 
Ka ha ri na ndlela yo tirha ku antswa , i ntiyiso . 
Hikokwalaho , ka ha ri na swo tala swo swi dyondza . 
Ka ha ri na nkarhi wo endla leswi . 
Wa ha ri na nkarhi wo endla tano . 
Ka ha ri na nkarhi wo yimisa goza leri ro pfumala vutihlamuleri . 
Swi nga ha koteka ku hluvukisa ku tshembana exikarhi ka vanhu . 
Ku na xiphiqo naswona ku na ntlhontlho . 
Ku na milawu ya maendlelo leyi kombisiweke . 
Ku na khombo ra leswaku hi nga va hi nga fanelangi . 
Hikokwalaho , ku laveka sisiteme ya muxaka wolowo . 
Hikokwalaho , swa laveka ku tlakusa ndzinganano . 
Hikokwalaho , ku hava lexi vilerisaka eka nkarhi lowu . 
Hikokwalaho , ku hava lexi ndzi nga xi vulaka . 
Ko va na switsongo mayelana na xona eka xiviko lexi . 
Ku na ntirho lowu hinkwerhu hi faneleke ku wu endla laha . 
Ndzi pfumela leswaku ko va nchumu wun'we lowu hi wu languteleke . 
Xosungula , ku na mhaka ya vumunhu eka xiphiqo . 
Hambiswiritano , ku na xiphiqo xo karhi lexi fambelanaka na leswi . 
Hambiswiritano , ku na mhaka ya nkoka ; ku xiyaxiya na ku xiyisisa . 
Hambiswiritano , ku na xiphiqo lexi ndzi chuhaka leswaku xi nga va kona . 
Hambiswiritano , ku na vonelo rin'wana , leri ri nga na matimba swinene . 
Hambiswiritano , ku na mhaka yin'wana leyi yi nga hi pfunaka . 
Hambiswiritano , ku na xivangelo xin'wana lexi xi faneleke ku lemukiwa . 
Hambiswiritano , ku hava nchumu lowu vuriwaka vunghwavavana byo tinyiketela . 
Hambiswiritano , ku na nchumu wun'we lowu hi nga fanelangiki ku wu tekela ehansi . 
Hambiswiritano , ku na vayimelakulangwa vo tlula un'we . 
Ku jaha loku ku nga kona , ku tisa ku ehleleketelela ko karhi . 
Hambiswiritano , kahlekhale ku na xivumbeko xitsongo eka pholisi ya sweswi . 
Hambiswiritano , a swi pfuni nchumu ku chuhwisa vaxavi . 
Hikokwalaho , nongonoko lowu wu laveka ngopfu . 
Hikokwalaho , a kali swi lava leswaku swi boxiwa hi ku kongomisa . 
Ku nga va na mavonelo yo hlaya eka sweswo . 
Ku nga ha va na tindlela tin'wana to fikelela xikongomelo xolexo . 
Ku fanele ku tlhela ku va na ndzavisiso wa ku dlayeteriwa ka vanhu . 
Tindlela leti ti fanele ku pfumeleriwa ku phikizana kahle na tin'wana . 
Ku fanele ku tlhela ku va na vulawuri bya mani na mani eka ndzavisiso . 
Ku fanele ku va na xivangelo lexi khomekaka eka ku teka goza . 
Munhu un'wana na un'wana u fanele ku kuma nhlayiseko wa swa le mandleni eku hanyeni . 
Ku fanele ku va na ku herisiwa ka swilo hinkwaswo leswi sivelaka ikhonomi . 
Ku fanele ku herisiwa mhaka yo hlanganisa mabindzu . 
Ku fanele ku va na milawu ya ku sirhelela vaaki na vaxavi . 
A ku fanelangi ku va na ku nga twisisani nakun'we eka mhaka yeleyo . 
Hikokwalaho,ku fanele ku va na nseketelo lowu tlakukaka eka xikongomelo lexi . 
Hikokwalaho , ku fanele kahlekahle ku va na bajete leyi faneleke . 
A ku fanelangi ku va na xihalwuhlawu , a xi fanelangi . 
Ku fanele ku va na ku cinca ka phoplisi eka mitlangu . 
Ka ha sale swo tala leswi hi faneleke ku swi endla . 
Swi languteka ka ha ri na switulu swo tala leswi nga riki na vanhu . 
Swi languteka ku ri na xiphiqo mayelana na xiengetelo xa 3 . 
Swi languteka ku ri hava la kanetaka xiringanyeto lexi . 
Ku fanele ku va na xinawana xa ku amukelana laha . 
Ku fanele ku tlhela ku langutisiwa swinene pholisi leyi . 
Ku fanele ku va na nxaxamelo lowu heleleke wa ku humelela koloko . 
A ku fanelangi ku va na ku hambana ka mavonelo eka leswi . 
A ka ha fanelangi ku va na ku cinca ka muxaka lowu . 
Na kona kwalaho hi endlile leswaku ku sungula mhaka ya vutihlamuleri . 
Ku vile na xivilelo xa leswaku sweleswo swi ta durha . 
Ku vile na ku sola lokukulu mayelana na vundzeni . 
Ku lavile ku va na nyimpi ya xin'wanamanana etikweni . 
Ku tlhele ku va na mbhurisano wuntsongo hi mhaka . 
Ku tlhele ku va na njhekanjhekisano lowunene ekomitini . 
Ku vile na mbhurisano lowukulu hi leswi ekomitini ya hina . 
A ku ri hava nhlayonyingi eka leswi hi nkarhi wa kona . 
A ku ri hava nchumu na wun'we lowu a wu ta hi khomisa tingana . 
Ku vile ntsena na ku ahlukana kutsongo exikarhi ka mitlawa . 
Ku vile na swivutiso swi nga ri swingani na le ka xiyinge lexi . 
Ku ta tshama ku ri na ndlela ya ku sivela ku humelela . 
Ku ta va na vundzeni byo tala bya muxaka lowu . 
Ku ta va na ku miehleketo yo tisungulelanyana swilo eka makete wa hina . 
Ku ta va mbuyelo lowu tisiwaka hi qhinga ra vuthori . 
Hakunene a ku nge vi na xiphiqo eka ku tirhisa mali . 
Ku to va ntsena ntlakusonyana eka nkoxo . 
Ku ta va na khombo ra ku va na mphikizano wo ka wu nga lulamangi . 
Ku ta va na ndzingo lowu vonakaka wo endla swoleswo . 
A ku nge he vi na ku cinca kun'wana eka xitshuriwa . 
A swi nge twali ku va ku tekiwa goza rolero . 
Na kwalaho , a ndzi voni ku antswa sweswi . 
Endzhaku ka sweswo , vathoriwa va fanele ku byarha vutihlamuleri byo tihluvukisa . 
Hikokwalaho , ndza pfumela hi khome ndlela leyinene . 
Hikokwalaho , ndzi pfumela leswaku hi fanele ku twisiseka . 
Hikokwalaho , ndzi ringetile ku fikelela timhaka hinkwato . 
Hikokwalaho , a ndzi nge he tlheli ndzi nyika xipichi xa mina . 
Hikokwalaho , ndzi seketela xiboho na nhlengeletano leyi taka . 
Hikokwalaho , ndzi amukela ku hela ka nyimpi leyi ya swa mabindzu . 
Hikokwalaho , swi nga va leswi faneleke eka ku kula na mitirho . 
Hikokwalaho , a swi hlamarisi naloko xi lahlekeriwa . 
Hikokwalaho , swi na nkoka leswaku a va laha . 
Hikokwalaho , vuthu ra nyimpi ri na vutihlamuleri bya ku onhela vanhu . 
Hikokwalaho , ku na vangwa kwalaho ka nawu . 
Hikokwalaho , leswi i ku humelela lokukulu eka nkwetlembetano . 
Hikokwalaho , leswi swi fanele ku herisiwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka . 
Hikokwalaho , hi na mutirhisani loyi hi nga tshembelaka eka yena . 
Hikokwalaho , hi fanele ku tshama hi rindzile na ku xiyaxiya . 
Hikokwalaho , hi fanele ku ya emahlweni hi tirha hi ndlela leyi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku tirha hi matimba ku vona leswaku leswi swa endleka . 
Hikokwalaho , ndzi ta tala ku tihumesa eka xiboho . 
Hikokwalaho , ndzi tsakile ngopfu loko xi amukeriwile . 
Hikokwalaho , a ndzi kanakani ku va ndzi endla ku cinca loku . 
Hikokwalaho , a ndzi na swo tala swo swi vula mayelana na leswi . 
Hikokwalaho , ndzi rhamba vatirhikulorhi ku seketela xiringanyeto lexi . 
Hikokwalaho , ndzi lava ntsena ku vula leswaku ndza khensa . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku kahlekahle a swi koteki . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku leswi swi hi nyika mhaka yo ehleketa hi yona . 
Hikokwalaho , ndzi ehleketa leswaku hi fanele ku dyondza eka ntokoto lowu . 
Hikokwalaho , ndzi tsundzuxa vatirhikulorhi ku vhotela hinkwaswo . 
Hikokwalaho , kunene ndzi ta tlhela ndzi vuya eka mhaka leyi . 
Hikokwalaho , ndzi ta kongomana na timhaka ta nkoka ti nga ri tingani . 
Hikokwalaho , ndzi tsakela ku langutana na mhaka leyi . 
Hikokwalaho , ndzi tsakela ku vula mhaka leyi . 
Hikokwalaho , ndzi navela ku tisa swiringanyeto swa mune . 
Hikokwalaho , ndzi tsakela ku hlaya tinotsi ta yena . 
Hikokwalaho , ndzi pfumeleleni ndzi va khensa hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Hikokwalaho , mikarhi leyi taka , hi fanele ku ehleketa hi swin'wana leswi hambaneke . 
Hikokwalaho , a swi lwisani na ntshunxeko wa vukhongeri . 
Hikokwalaho , a hi ndzinganano lowu olovaka ku wu tisa . 
Hikokwalaho , mukolotisi u lava leswaku tiko ri tshika ku lomba . 
Hikokwalaho , swa twisiseka ku va na maendlelo wolawo . 
Hikokwalaho , na xona xi fanele ku fikelela matsalwa . 
Hikokwalaho , a xi fanelangi ku nghenisiwa endzingweni hambi wo va wutsongo . 
Hikokwalaho , vatatana na vamanana , ha ha tshame eka xiyimo xolexo . 
Hikokwalaho , a hi yeni emahlweni na makete wa hina . 
Hikokwalaho , a hi languteni mhaka leyi ku jekajekisaniwaka hi yona . 
Hikokwalaho , njhekanjhekisano wo tala wu se wu endliwile . 
Hikokwalaho , swintshuxo a swi olovi ku fika kwalaho . 
Hikokwalaho , a swi nge endleki ntirho a wu endliwa exihundleni . 
Hikokwalaho , ku na vutihlamuleri eka ku endla swoleswo . 
Hikokwalaho , a swi pfuni nchumu ku kanganyisa vanhu laha . 
Hikokwalaho , a va ha tlheleli ku ya tirha kona . 
Hikokwalaho , xiyimo lexi xa ntolovelo i goza ro sungula lerinene . 
Hikokwalaho , swiengetelo swoleswo swi ngo amukeriwa ntsena hi ku twanana . 
Hikokwalaho , hi pfumela leswaku timhaka ti vhoteriwile . 
Hikokwalaho , ha boheka ku vula mavito ya matiko lama khumbekaka . 
Hikokwalaho , a hi pfumelelani na xikongomelo lexi xa vuthu ra nyimpi . 
Hikokwalaho , a hi swi kotangi ku seketela xiringanyeto lexi . 
Hikokwalaho , hi fanele ku lemuxa . 
Hikokwalaho , hi fanele ku va na ndzinganano swinene eka leswi . 
Hikokwalaho , hi ta vhota hi lwisana na bajete ya 2011 . 
Swiengetelo leswi handle ko kanakana swa antswa eka swiringanyeto leswo sungula . 
Swiengetelo leswi swi tshikiwile hi vomu eka mpimohansi . 
Hi marito man'wana , leswi swi hi fikisa eka magoza yo sirhelela swifuwo . 
Leti hinkwato i timhaka ta ntiyiso leti nga fanelangiki ku rivariwa . 
Leswi hinkwaswo i swiphiqo leswi swa ha faneleke ku ahluriwa . 
Leswi na swona swi kombisiwile hi mfanelo eka xiviko xa wena . 
Leswi swi tele , kambe a swi si enela . 
Leti i timhaka ta nkoka loko hi lava ku humelela . 
Leti i timhaka ta nkoka kambe a ti enelangi . 
Leswi i swipimelo swa nkoka eka ku humelela ka makete wa hina . 
Leti i timhaka leti hi nga ta ka hi nga swi koti ku ti ba hi makatla . 
Leti i timhaka leti hinkwerhu hi fanaka eka tona . 
Leti i timhaka leti eka tona ku nga riki na ku kanetana . 
Leti i tindlela leti nga ta pfuna ku tiyisa mhaka yo pfuleka . 
Leti a hi timhaka to olova eka matiko lawa ya cincaka vurhangeri . 
Leswi a swi nge tsani kumbe ku nga twisiseki . 
Leswi i swikombiso swi nga ri swingani swa vukondleteri byo biha . 
Leti i timhaka leti nga erivaleni leti hi nga fanelangiki ku ti rivala . 
Lawa i magoza lamanene lama faneleke ku amukeriwa . 
Leswi i swiphiqo leswi swa ha faneleke ku ahluriwa . 
Leswi i swivutiso leswi ha ha saleke na swona . 
Leswi i swikombiso swa ku pfuleka , naswona swi na nkoka . 
Leswi hi swin'wana swa mindzemukiso leyi nga vaka kona . 
Lawa hi yan'wana ya magoza lawa ya lavekaka . 
Leswi i swiengetelo leswi pasisiweke hi komiti ya mabindzu . 
Leswi i masungulo ya thekinology leyi nga na ntshamiseko erixakeni . 
Leyi i mitlhontlho ya hina naswona leswi i ku tiboha ka hina . 
Leswi hi leswi swi langutiwaka mayelana na swiringanyeto . 
Leswi i swikoxo na swikombelo swa vanhu . 
Leswi i swikoxo swa nhlangano wo tisa ku rhula . 
Leyi i ndlela leyi hi yaka eka yona . 
Leyi i mitlawa leyi hakunene yi lavaka ku pfuniwa hi hina . 
Leswi i swiletelo swa tin'hweti ta tsevu leti taka . 
Leswi i swileriso swa leswi kumekaka ehenhla ka misava naswona leswi i swileriso swa leswi kumekeka ehansi ka misava . 
Leswi i swilaveko swa nkoka swa timhakankulu - naswona hi leswi swi faneleke . 
Leti i timhaka ta nkoka leti a ndzi lava ku ti vula . 
Leti i timhakankulu leti a ndzi lava ku ti vula . 
Leswi i switirho swa nkoka eka switirho hinkwaswo swa matiko ya misava . 
Leswi i swivutiso leswi hisaka ku tlula hinkwaswo eka nkarhi lowu . 
Leswi hi swona ntsena leswi hlayisekeke hi ku hetiseka . 
Leswi i swivangelo leswi endleke leswaku hi kanetana na xiboho lexi . 
Leswi i swilo leswi hi faneleke ku aka ehenhla ka swona . 
Leswi i swilo leswi hi faneleke ku ehleketa hi swona . 
Leswi i swilo leswi kahlekahle hi faneleke ku swi koxa . 
Lawa i matiko ya vusweti lawa hi faneleke ku ya pfuna . 
Leswi i swiringanyeto leswinene naswona ndza swi amukela . 
Ku ya hilaha ndzi tivaka hakona , leswi a swa ha tirhi . 
Hambiswiritano , vakulukumba lava va boxiwile eka ntwanano . 
Tihuvo leti na tona ti ta fanele ku hlamula xivutiso xolexo . 
Leswi a swi nge he ahluriwi exihundleni . 
Tithagete leti to sirhelela maxelo a ti fanelangi ku konanisiwa . 
Swi le rivaleni leswaku swipimelo leswi swi lwisana na timfanelo ta vanhu . 
Swipimelo leswi swi fanele ku katsiwa eka ntwanano wa vambirhi wa swa mabindzu . 
Hikwaswo leswi swi faneleke ku langutisiwa eka mina swi vonaka swi ri na nkoka . 
Milawu leyi yi katsa mfanelo wo va munhu a vulavula a tshunxekile . 
Matiko lawa ya fanele ku biwa hi swikhiri leswi faneleke . 
Swikoxo leswi swa twala naswona ndzi ta swi seketela . 
Ku hambana loku ku kombisa leswaku xileriso xi fanele ku pfuxetiwa . 
Mbuyelo lowu wu tisa swivilelo swo karhi etikweni ra mina . 
Timhaka leti ta mbangu ti nga hi pfuna eka leswi . 
Mali leyi a hi ya hilaha ku nga heriki naswona a yi fanelangi ku va tano . 
Lawa ya vile malembe lamanene yo kula na vuthori . 
Leswi swi fambelana na swiphiqo swimbirhi leswi hi nga na swona 
Leswi swi katsa ku tirhisa xikimi xa phenxeni yo tekiwa nkarhi wu nga si fika . 
Tanihilaha hinkwerhu hi tivaka hakona , tifeme leti i ta matiko hinkwawo ya misava . 
Leswi nghenisiweke a swi le hlayisiwi hi mfanelo . 
Swi le rivaleni leswaku tindhawu leti ti fanele ku vekiwa ehansi ka vulawuri bya xidemokhirasi . 
Timhaka leti na tona ti katsiwile eka xiviko . 
Timhaka leti ti hoxa xandla hi ndlela leyinene eka nawu lowu . 
Timhaka leti ti fanele ku ahluriwa hi xihatla hilaha swi kotekaka . 
Tanihilaha mi tivaka haona , timhaka leti ti wela eka ta khale . 
Timhaka leti ti fanele ku langutiwa hi yn'weyin'we . 
Kahlekahle , timhaka leti ti ta nyiketiwa wena . 
Tindlela leti i goza ro endla leswinene . 
Magoza lawa ya kongome eka ku langutana na mhaka leyi . 
Mikanerisano leyi a yi endliwi ku fananana . 
Timhaka leti ti bohaka a ti fanelangi ku voniwa tanihi leti ti ngo hetisa nawu . 
Van'wamabindzu lava va thola vanhu vo ringana miloyini na hafu . 
Tindzimana leti ti nga ha hlamuseriwa hi tindlela to hambana . 
Vanhu lava va se va na swiphiqo leswikulu endhawini leyi . 
Vanhu lava va dlayeteriwa hi ku landzelelana . 
Vanhu lava va lava mpfuno wa vanhu sweswisweswi . 
Vanhu lava i vaakikulorhi na swirho swa hina . 
Vanhu lava va na mavonelo lawa hi faneleke ku ya yingisela . 
Timhaka leti ti nghenisiwile eka swiengetelo leswin'wana swimbirhi . 
Leswi swi vanga swirhalanganyi leswi vonakaka eka ntshunxeko wa mfambomfambo . 
Swibumabumelo swo sungula swi hetisisa leswi ndzi lavaka ku swi vula . 
Swiphiqo leswi swi fanele ku ahluriwa hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka . 
Swiringanyeto leswi , leswi taleke , swi na nkoka . 
Timhaka leti ti nyikiweke i swikongomelo swa nkoka swa mpfuxeto . 
Hikokwalaho , timhaka leti ti nyikiweke ti ta va na nkucetelo eka ikhonomi . 
Ku pfuxeta loku ka laveka , kambe na wona nhluvukiso wa ikhonomi wa laveka . 
Milawu leyi yi na nkoka swinene eka vatirhi hi voxe . 
Swilaveko leswi sweswi se swi katsiwile eka xileriso . 
Mali leyi ya nhluvukiso wa matikoxikaya na yona yi fanele ku engeteriwa . 
Timhaka leti eka mina ti vonaka ti ri ta nkoka . 
Timhaka leti eka mina ti vonaka ti ri ta nkoka swinene . 
Swivulwa leswi swi lo nghenisiwa ntsena eka xiviko . 
Tinhlayonhlayo leti ti ta endla leswaku hi kota ku kondletela nkhinkhi wa vona . 
Tanihilaha hi swi tivaka , tidyondzo leti ti na nkoka swinene . 
Switivi leswi swa thekinoloji swa lorha . 
Swilo leswi se swi sungule ku endilwa eka xifundza xa mina . 
Swilo leswi a swi fambelani . 
Swilo leswi a swi fanelangi ku pfumeleriwa ku va swi humelela nakambe . 
Swiringatelo leswinharhu swi nghenisiwile eka kungu ra goza . 
Swikombiso leswimbirhi swi seketela mieheleketo ya hina mayelana na ntlimbo . 
Switirho leswimbirhi a swi si za swi sungula ku tirhisiwa . 
Swiringanyeto leswimbirhi i xiphemu xa phurosese leyi yaka emahlweni . 
Mavonelo lawa ya kombisiwile hi ndlela leyi ndzi vhoteke hayona . 
Leswi , hambileswi swi nga hetisekangiki , swi kombisa ndlela leyinene . 
Hinkwavo va lava ku vona ku humelela eka nyimpi yo lwisana na vukungundzwana . 
Na swona swi hoxa xandla eka vuvekisi bya nkarhi wo leha . 
Swi tlhela swi va na nkucetelo lowukulu eka matiko lawa ya ha hluvukaka . 
Swi tlhela swi va na mbuyelo lowukulu eka swa mbangu , eka ku hanyisana ka vanhu na le ka ikhonomi . 
Swi tlhele swi languteka swi ri na nkoka swinene eka mina . 
Swi tikomba swi hanya eka nkarhi wo hambana . 
Swi na nkoka swinene eka vurimi na ku tumbuluxiwa ka swakudya . 
Hinkwaswo swi faneriwile swinene hi ku langutiwa hi hina . 
Swi tlhele swi aviwa , leswi swi nga mhaka ya nkoka . 
Na swona i swikulu swinene eka matiko lama ngheniseke swikombelo . 
Va hi kombela ku kombeta ku tiya ka muxaka wolowo . 
I demokhirasi , timfanelo ta ximunhu na ntshunxeko wo nyika mavonelo . 
Va endla sweleswo hi ku landza nawu naswona va fanele ku sirheleriwa . 
Va na mfanelo yo tiva leswi tanihi vanhu . 
Swi pfanganisiwile hi ku helela eka rimba ra hina ra ntolovelo ra xinawu . 
Va ta swi koxa eka matiko man'wana . 
I marito ya yena naswona ndzi pfumelelana na yena . 
Ya na nkoka naswona ya fanerile swinene eka nkanerisano lowu . 
Swi ta endla leswaku hi vuyeriwa hinkwerhu . 
I timhaka leti leti ta ha faneleke ku langutiwa . 
Swi na nkoka , kambe swi fanele swi tlhela swi va leswi faneleke . 
A va ha swi koti ku nyika swifuwo swa vona swakudya . 
A va nyikiwangi hambi yi ri mfanelo yo hlawula . 
A va nge faneli ku xi cinca . 
Va kanetana na mhaka ya ku xava swibye swa khale ematikweni ya le handle . 
Va tiyimiserile ku nghena eka kontiraka . 
Va xanisiwa hi swa masangu , tanihilaha se swi boxiweke . 
Kahlekahel i goza ro ka ri nga ri kahle . 
Swi fanele ku va kona hi 2007 . 
Hi vona lava xanisekaka ku tlula hinkwavo . 
Hi vona lava ku vileriwaka hi vona . 
Hi vona va endlaka leswaku swi xaniseka . 
Hi vona lava tivaka swiphiqo leswi ku antswa . 
I misinya ya swa xinawu na milawu leyi tiyeke . 
Hikokwalaho , swa nonohwa ku swi tirhisa na ku swi lawula . 
Swa tiveka swinene , naswona a hi swintshwa . 
I va hina , na hina hi va vona . 
Eku heteleleni va tsakerile ku rhula na ku hanyisana . 
Va nga tlhela va languta nakambe ku vona leswi nga eku humeleleni . 
A va nge pfumeleriwi ku tlula nawu . 
A swi nge vuriwi goza ro tisa nhluvukiso wa xifundza . 
A swi nge phikizanisiwi . 
Swi hoxa xandla eka ntshamiseko wa tipholisi ta hina leti hluvukaka . 
A va fanele va swi endlile va ri na ku chavanyana . 
Swi angarhela mhaka leyi nga kombisiwa . 
Hambiswiritano , va lava ntshunxeko wo endla ntirho wa vona . 
A swi cinci hi ndlela leyi fanaka hi nkhaqato . 
A va swi tivi leswi va swi kombelaka . 
A va lavi ku nyikiwa mpfumelelo wo endla xileriso . 
A va kombisi maendlelo yo tihlanganisa na van'wana lama twalaka na ku ringanana . 
A swi tikombi va swi tekela enhlokweni ku ringanela . 
A va tirhani na rimitsu ra mhaka . 
A va lavi ku nghena eka ku kanetana ka mafundza . 
A va lavi ku twa hi timhaka ta vumunhu . 
Va ya eribuweni ra nambu hi tlhelo lerin'wana . 
Va tikume va ri vaakelani va hina va nkoka swinene . 
Hinkwavo va hlulekile ku tirhisa swileriso swa rimba . 
Va se va kombisile vumbhoni bya leswaku swi nga endleka . 
Va ndzi komberile ku ku tivisa hi leswi . 
Va fikel laha va kotaka swinene ku tiyimela hi voxe , hi swa tipolitiki na hi swa ikhonomi . 
Va pfunile vavabyi vo tala . 
A va tshama etikampeni ta vahalpfa malembe yo tala . 
Va vile vanhu vo vuyerisa ku tlula hina . 
Va endlile leswi va swi endleke ku ringana malembe yo tala . 
Va hlulekile ku endla tano kufikela sweswi . 
Va yile etindhawini tin'wana ta pulanete . 
Va dyondzile leswaku makete a hi wa nkoka ngopfu . 
A va kumi vukorhokeri na switirhisiwa swa xintu . 
A swi pimanisiwi na nchumu emisaveni hinkwayo . 
A va si nyikiwa xiyimo xa ku va vahlapfa . 
Va ha ku sungula swa mabindzu na tifeme . 
Va arile ku swi endla eka nkarhi lowu wu nga hundza . 
Va na timfanelo to fana na ta matiko lama swi sunguleke . 
Va fanele ku vuyerisa , hi swona swa nkoka . 
Va fanele ku tshembisa leswaku va ta rhumela swilo swo tala hi switimela . 
Hambiswiritano , va fanele ku hunguta nghingiriko . 
Va lava ntsena ku hanya hi ku rhula na ku hlayiseka . 
Va swi tiva kahle leswaku goza rolero a ri le nawini . 
Va langutela hina leswaku hi endla ntirho wa vurhangeri . 
Va endla leswi nkarhi na nkarhi hi ndlela leyi twisisekaka . 
Swi nga ha tirhisiwa eka masiku ma nga ri mangani lama landzelaka . 
Va fanele ku tlhela va tirha hi ndlela leyi nga cincacinceki naswona hi moya lowunene . 
Va fanele ku tlhela va seketela nhluvukiso wa vatirhisani va le kusuhi . 
Va fanele va kota ku tirhisa xiboho xa vona . 
Va fanele ku tikatsa hi nkhikhi eka phurosese yo aka hi vuntshwa . 
Va fanele ku va na vumundzuku lebyi va nga ta tlhelela eka byona . 
Ematshan'weni ya sweswo , va fanele va va vadyandzhaka lavakulu va xona . 
A swi fanelangi swi phikizanisiwaisiwa swin'we . 
Va fanele ku tirhela vululami na nawu . 
Va fanele ku teka goza , kambe va lava ku pfuniwa hi hina . 
Va fanele ku boha leswi va swi tsakelaka hi voxe . 
Va lava ndhawu laha va nga kotaka ku hluvuka . 
Va fanele va teka xiboho loko va kumile vuxokoxoko hinkwabyo . 
Va fanele ku tshunxeka eka ku endla swilo swo tala leswi nga pfuniki nchumu . 
Va fanele ku endla ntirho lowukulu wa kona . 
Va fanele ku sungula . 
Va lava leswaku hi va pfuna eka ku tikarhata ka vona . 
Swo va na nkucetelo wa mpimo wo karhi eka makete ya ntirho . 
Va fanele ku hlaya marito ya mpfampfarhuto . 
Kahlekahle a hi mhaka ya xihatla leyi ku fanele ku jekajekanisiwa hi yona . 
Swi yimela xiphemu xa nkoka xa miako ya le makaya . 
Va vula leswaku va hava tindlela to fikelela . 
Va vula leswaku hi fanele ku tlhelela eka mikanerisano . 
Na swona swi fanele ku nyikiwa ka mune hi lembe . 
Va fanele ku swi lemuka leswaku va na nseketelo wa hina . 
Ku fanele ku langutiwa matlhelo himambirhi ya mhaka . 
Swi fanele ku hlayiseriwa vurimi na tindhawu ta le makaya . 
Swi fanele ku tekiwa swi ri swa xihatla vhiki leri . 
A swi fanelangi swi kota ku sivela swin'wana . 
A swi fanelangi ku pfumeleriwa swi siva mikateko . 
Hikokwalaho , a swi fanelangi ku angarheriwa hi mali . 
Hikokwalaho , swi fanele ku tlhela swi angarheriwa hi ntwanano . 
Kahlekahle a va na matimba yo endla sweleswo . 
Va ha ri na ndlela yo leha yo yi famba . 
Hikokwalaho , xileriso lexi a xi fambelani na vona . 
Va ku byerile leswaku a va swi lavi leswi . 
Na vona va fanele ku va na laha va soriwaka kona . 
Va teka swintshunxo na mbuyelo swi ri swa nkoka , naswona swi fanerile . 
A va tiva mhaka ya ku kombisa ku vilela hi ndlela ya ku rhula . 
Mavito ya vona a ya pfumeleriwi ku boxiwa eka thelevhixini . 
A va nga ri na ntiyiso wa leswaku ku na ndlela leyinene emahlweni . 
A hi vona lava vangeke xiphiqo . 
Va siveriwile ku endla tano eka nkarhi wa kona . 
A swi ri ehansi ka nawu wa un'wana . 
Hinkwavo va ta aluriwa ku ya hi vuswikoti bya vona . 
Swi ta tirhiwa hi huvo leyi faneleke . 
Swi ta va masungulo ya ntirho lowu hi nga ta wu tirha mundzuku . 
Swi ta cinca misava leswi hi tivaka yi ri xiswona . 
Swi ta hoxa xandla eka ntshamiseko wa nhluvukiso na ku tumbuluxa mitirho . 
Va ta tlhela va endla tano , na ku tshembeka ka vona . 
Va ta kuma nseketelo wa hina hinkwawo eka matshalatshala lawa . 
Va ta kuma nseketelo wa hina hi xitalo eka ntirho lowu . 
A va nge langutani na mhaka leyi yi nga ha cincekiki. 
Va nge tisoli , ndza tshembisa . 
Swi ta tshama swi va swa mundzuku endzhaku ka bajete leyi . 
Kahlekahle , va ta hlohleteriwa ku swi endla va ri voxe . 
Va vilerisiwa hi ku cinca eka vutomi bya vona bya siku na siku . 
Swi ta kavanyeta , ngopfungopfu eka ku kaneta xidemokhirasi . 
Na vona va swi tiva leswaku hi tirhela vona . 
Swilo a swi nge pfumeleriwi ku ya emahlweni hi ndlela leyi . 
Swilo swa muxaka wolowo a swi humeleli nkarhi hinkwawo . 
Swilo swa ha fanele ku endliwa eka xiyenge xolexo . 
Vatatana na vamanana , ehleketani hi leswi loko mi vhota . 
Xa vunharhu , hi nga lahlekisiwi hi nxavo . 
Xa vunharhu , komiti yi seketela mphakelo wa vukhorhokeri bya mfumo eka mani na mani .  . 
Xa vunharhu , i xikombelo xa ku va ku avelaniwa ndzhwalo . 
Xa vunharhu , ndzi ta boxa ku phakeriwa ka mali leyi vekeriweke ntirho wo karhi . 
Xa vunharhu , vaxavi na vona va fanele ku katsiwa eka ntshamiseko wo phasa tinhlampfi . 
Xa vunharhu , ku hava nchumu lowu nga na nkoka ku tlula timhaka leti vulavulaka hi vanhu . 
Xa vunharhu , xana hi fanele ku tekela enhlokweni ntsakelo wa mabindzu lamatsongo ke ? 
Xa vunharhu , nxavo wu fanele ku hakeriwa hi xikepe . 
Xa vunharhu , nkoka wa ndzinganano exikarhi ka vavanuna na vavasati . 
Xa vunharhu , xiphiqo xa vayimeri va vaxisati lava nga ringanangiki eku tekiweni ka swiboho . 
Xa vunharhu , swa laveka leswaku ku langutiwa swikombelo . 
Xa vunharhu , ku na feme naswona xa vumune , i xiyenge xa gezi . 
Xa vunharhu , ku na mhaka yo xiyisisa vaphakeli va vukorhokeri . 
Xa vunharhu , ku na nsirhelelo wa bere ya xiayisi . 
Xa vunharhu , a va si kombela mpfuno wa mali . 
Xa vunharhu , leyi i mhaka leyi khumabaka matiko yo tala . 
Xa vunharhu , nawu lowu a swi nge koteki ku wu landzela . 
Xa vunharhu , ku susumeta leswaku ku va na ku pfuleka lokukulu na vutihlamuleri lebyikulu . 
Xa vunharhu , hi tsakela leswaku ku yiwa emahlweni ku hungutiwa xikweleti . 
Xa vunharhu , hi fanele hi kota ku hanya eka swa timali . 
Xa vunharhu , hi fanele ku kondletela no olovisa vurhurheri bya xinawu bya vahlapfa . 
Xa vunharhu , xana ku ta humelela yini eka matiko lama nga swirho swa Vun'we bya Matiko ya Yuropa ? 
Xa vunharhu , leswi holobye a swi vuleke na swona swi na nkoka swinene . 
Leyi i mhaka ya swa ikhonomi , ku hava swin'wana . 
Xiyimo lexi xo ka xi nga tolovelekangi xi fanele ku susiwa eka xileriso . 
Nkayivelo lowu wa mahungu wa vilerisa . 
Goza leri ri katsa nsirhelelo wa vatwisiwakuvava eka ku xavisiwa ka vanhu . 
Ntwanano lowu wu na timhaka to hlaya letinene . 
Ntwanano lowu a wu langutani ntsena na ku ririsana hi mali . 
Hikokwalaho , ntwanano lowu i mahungu lamanene eka swa rihanyu ra vanhu . 
Hambiswiritano , ntwanano lowu wu hi yisa endleleni leyinene . 
Leswi swi tirha na le ka swiviko hinkwaswo swa nhlokomhaka . 
Leswi swi tirha na le ndhawini laha ku nga na vatirhi vo huma ematikweni mambe . 
Leswi swi tirha na le ka mhaka ya mimusi leyi humesiwaka hi mimovha . 
Leswi swi tirha na le ka leswi phakeriweke eka nkarhi lowu nga hundza . 
Leswi swi tirha na le ka leswi tivekeka tanihi tinyiko . 
Leswi swi tlhela swi lava leswaku ku va na switirhisiwa swa mpimohansi wo karhi . 
Leswi swi tlhela swi endla leswaku vanhu va matiko hinkwawo va swi languta . 
Leswi swi tlhela swi endla leswaku ku fikeleriwa swipimelo swa vuxirho . 
Leswi swi tlhela swi pfuna ku hunguta khombo ro tluleriwa hi mavabyi . 
Leswi swi tlhela swi yelana na ku akiwa ka tindlu tintshwa . 
Leswi swi tlhela swi lava datha eku cheriweni ka mirhi yo dlaya switsotso . 
Xiengetelo lexi i ndlela yo vonaka ya ku antswisa xileriso . 
Leswi swi endla leswaku ku tshoviwa swinene nawu wa matiko ya misava . 
Nxopanxopo lowu wu bohanile naswona wu ta teka nkarhinyana . 
Ku tirhisiwa loku ka nawu wa vulawuri ku fanele ku tshamisa xisweswo . 
Leswi swi tirha eka xiyenge xa swa poso na swiyenge swin'wana . 
Leswi swi tirha ku ringana eka matiko lama hluvukeke na matiko lawa ya ha hluvukaka . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka nsirhelelo wa datha eka nhlanganelo wa mabindzu ya misava . 
Leswi swi tirha eka hinkwavo vanhu va nhlayonyingi na vanhu va nhlayontsongo . 
Maendlelo lama ya pfuna mitlawa hinkwayo . 
Maendlelo lawa , ku ya hi mavonelo ya hina , ya fanele ku yisiwa emahlweni . 
Maendlelo lawa ya ta hi pfuna ku papalata swiphiqo swo tala . 
Ndhawu leyi yi boxiwile eka nongonoko wa rimba . 
Mafambiselo lawa ya fanele ya tirha eka nkarhi lowu nga riki ehansi ka malembe ya ntlhanu . 
Xiphemu lexi xi humile swinene eka xiyenge xa mphikizano . 
Xiyenge lexi xi na nkoka eka mbangu wa kona . 
Hikokwalaho , xiyenge lexi xi lava ku langutisisiwa swinene . 
Ku ehleketelela loku ku siya swivutiso hi ku vona ka mina . 
Nhlaselo lowu a wu hi siyi na vumundzuku lebyinene . 
Leswi swi kahle eka ku humelela ka ntirho wa hina . 
Hikokwalaho ka leswi swi nga tani , ndzi vhotile ndzi kanetana na xiviko . 
Hikokwalaho ka leswi swi nga tani , switandzhaku leswi ringanyetiweke a swi na nkoka . 
Xiyimo lexi xo chavisa na xona xi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Leswi swi ndzi tlhelerisela eka nkayivelo wa sweswi wa tiphurotheni . 
Leswi swi ndzi fikisa eka mhaka ya mina ya vumune , naswona yo hetelela . 
Leswi swi ndzi fikisa eka vundzeni bya xiviko . 
Leswi swi ndzi fikisa emakumu ka xipichi xa mina . 
Leswi swi hi fikisa eka njhekanjhekisano hi ta vulawuri bya mahungu . 
Leswi swi hi fikisa exivindzini xa xiphiqo . 
Leswi swi hi fikisa eka swiringanyeto swimbirhi swa xileriso . 
Leswi swi hi fikisa eka timhaka ta miako , leswi swi nga swa nkoka . 
Leswi swi nga tlhela swi vonaka eka mbuyelo wo hetelela . 
Leswi swi nga tirhisiwa eka xiyimo xa xifundza . 
Leswi swi nga endliwa hi ku tirhisa nkuriso lowu boxiweke ekusunguleni . 
Leswi swi nga endliwa hi masiku ma nga ri mangani . 
Leswi swi nga hlamuseriwa hi tindlela to hlaya . 
Leswi swi nga kumeka eka ndzimana ya 17 , tanihilaha yi hundzuluxiweke hakona . 
Leswi swi nga va swi vangiwa hi mhaka yin'we ntsena . 
Leswi swi nga vonaka kahle eka xiyimo xa sweswi . 
Leswi swi nga katsakanyiwa hi xitshuriwa xo koma . 
Leyi yi nge tali ku va ndlela leyi yisaka eka vumundzuku . 
Leswi swi nga fikeleleka ntsena hi ku kunguhata wa ha ri nkarhi . 
Leyi yi nge vi mhaka ya xiyila leyi lavaka vaaki va nyika mavonelo . 
Leswi a swi nge endleki hi mavhiki ma nga ri mangani . 
Mhaka leyi yi kombisa ku laveka ka pholisi yo fanana . 
Mhaka leyi a hi yona ntsena leyi vilerisaka . 
Leswi swi kombisa kahle leswaku hi lava xiyimo xo tiya . 
Leswi swi kombisa kahle leswi xiviko xi kongomeke eka swona . 
Phakeji leyi ya maxelo na yona i ya mayelana na vumundzuku bya swa tipolitiki . 
Hambiswiritano , nawu lowu wa mahanyelo a wu bohi . 
Ntwanano lowu wu na swikombiso hinkwaswo swa ntwanano . 
Khonferense leyi swa tshembisa leswaku yi ta khomiwa hi xixikana . 
Leswi swi endla leswaku u boheka ku nyika vumbhoni . 
Muxavi loyi u fanele ku sirheleriwa , swo tala swi le rivaleni . 
Nkanetano , hakunene , wu ta balekela vaaki . 
Lexi xi nga endliwa hi yin'we ya tindlela letimbirhi . 
Leyi yi nga va nhlokomhaka ya mpimanyeto wa 1997 . 
Nkitsinkitsi lowu wu fanele ku voniwa tanihi xivandlanene ! 
Nkitsinkitsi lowu wa ntshembo hi ntiyiso i ntlhontlho . 
Xisolo lexi xi hlueka ku tekela enhlokweni mitiyiso . 
Njhekajekisano lowu na nongonoko lowu swa maukeleka , hakunene . 
Njhekajekisano lowu wu khumbile mhaka ya ku dzaha . 
Xiboho lexi xi soriwile hi vanhu vo tala , nakona hi ndlela leyi lulameke tano . 
Xiboho lexi xi hoxekile eka mpimo wa le hansi wa swivangelo swimbirhi . 
Xiboho lexi i nhlokomhaka ya aphili yo yisa emahlweni . 
Xiboho lexi hikokwalaho i masukelo eka swinawana . 
Xiboho lexi xi fanele ku cinciwa eka samiti leyi landzelaka . 
N'wangulano lowu wu simekiwile , ngopfungopfu ehenhla ka timfanelo ta ximunhu . 
Xileriso lexi xa mafundza xi hi kotisa ku vulavula hi rito rin'we . 
Xileriso lexi xa mafundza i ntwanano wa nkoka eka ku fikelela lexi . 
Xileriso lexi xa mafundza a xi fanelangi ku hlwerisiwa ku ya emahlweni naswona xi nge hlwerisiwa ku ya emahlweni . 
Xileriso lexi xa mafundza xi rhangela kungu ra magoza ya vukorhokeri bya timali . 
Xileriso lexi xa mafundza xi hi veka hi ndlela yo tiya eka tlhelo leri lulameke . 
Lexi a xi cinci mbuyelo hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Lexi a xi vuli leswaku hi na swikongomelo swo hambana . 
Lexi a xi vuli goza ro hunguta giredi eka tindhawu tin'wana . 
Lexi a xi vuli leswaku xi hlamusela timfanelo letintshwa . 
Lexi a xi vuli leswaku swibalo swi fanele ku fambelanisiwa . 
Lexi a xi lavi ku va buku yo tika . 
Lexi a xi faneli ku tirhana ntsena na vunkonta . 
Lexi a xi kombisi leswi swilo swi nga xiswona swa xiyimo . 
Lexi a xi tikombi xi ri miehleketo ya kahle eka mina . 
Lexi a xi tikombi eka mina ku va xi tshembeka . 
Lexi a ololoxi xilo xihi kumbe xihi eka nkarhi wa le xikarhi . 
Mbuyelo lowu wa nhlawulo i mhangu eka xifundza . 
Ikhwezjini leyi yi nga ha va yi olova , kambe i ntiyiso . 
Ndzinganano , tanihilaha swi vuriweke hakona , wu onhiwile . 
Lexi hi ku angarhela xi vula ku hela matimba ka tipalamende ta rixaka . 
Ntshikelelo wa timali wa hi tikela ku wu kondzelela . 
Xiphemu lexo sungula xi pasisiwile ku tlula lembe leri nga hundza . 
Lexi xi tisile swiyimo swa khombo swo hlayanyana . 
Lexi xi fambisana na migingiriko yo karhi ya vuleteri . 
Lexi famba xi nga voniwi hi munhu ntsenantsena . 
Xiyimo lexi xa kahle xa timhaka sweswi xi le hansi ka nxungeto . 
Lexi a xi ri na xitandzhaku lexinene ngopfu ehenhla ka xiviko . 
Lexi a xi ri na ntshikelelo wo angarhela ndhawu leyikulu wa mbangu , ikhonomi na vaaki . 
Lexi xi humelele mixo walowu , lexi ndzi amukelaka swinene . 
Lexi hinkwaxo xi paluxiwile kahle eka xiviko . 
Lexi se xi kaneriwile naswona ndzi pfumela hinkwaxo ka xona . 
Lexi se xi kaneriwile hi vuenti laha namuntlha . 
Lexi se a xi ri eku humeleleni eka nkarhi wo leha . 
Lexi na xona xi angarheliwile hi van'wana lava nga emahlweni ka mina . 
Lexi na xona xi katsiwile eka ku cinca lokutshwa . 
Lexi na xona xa ha ku tiyisiswa hi samiti . 
Lexi mikarhi hinkwayo xi vile xikongomelo xa nkoka eka hina . 
Lexi xi na nhlohlotelo ehenhla ka ndzinganano wa mati . 
Lexi xi vonakarile nakambe nan'waka eka swiletelo . 
Lexi xi vile xiphemu xa vutomi bya ntolovelo bya masiku hinkwawo . 
Lebyi byi vile vucincanisi byo tsakisa bya miehleketo . 
Lexi xi pfumelelaniwile exikarhi ka mitlawa hinkwayo ya tipolitiki . 
Lexi xi endliwile naswona xi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Lexi xi hlamuseleriwile xivangelo hi ndlela leyi nga erivaleni swinene eka xiviko . 
Lexi xi vuriwile naswona ndzi pfumelelana na xona . 
Lexi xi vile matirhelo eka madzana ya malembe . 
Lexi xi hi tisile eka mhaka ya ku tlakusiwa nkarhi wu nga si fika . 
Lexi xi vangile xiyimo lexi khomisaka tingana xa hasahasa . 
Lexi xi hi kuceterile ku endla swiringanyeto leswi landzelaka . 
Lexi mikarhi hinkwayo xi vile tano ku ta fika sweswi . 
Lexi a xi humelelangi hi theme leyi ya palamende leyintshwa . 
Lexi xi hava nchumu xo tirhana na nawu na ku rhula . 
Lexi xi hava nchumu xo tirhana na ntirho wa hina laha . 
Lexi xi hava nchumu xo tirhana na xihlawuhlawu ku ya nghohe kumbe xihlawuhlawu . 
Lexi xi tshamisekisile mimpimo ya mitswalo eka nkarhi wa sweswi . 
Lexi hikokwalaho ku tirhaniwile naxona eka xitshuriwa . 
Lexi xi fanele ku tshikeleriwa eka njhekajekisano wa nkarhi wa sweswi . 
Lexi xi fanele ku siveriwa naswona hi swona swi endlaka ku va na xiboho lexi xa mafundza . 
Xihatala lexi xi nga ha tiyisisa ku va xi ri xihoxo lexikulu . 
Lexi xi kanganyisa matirhelo lama faneleke ya makete wa le ndzeni 
Miehleketo leyi namuntlha i nhlokomhaka ya mpfumelelano . 
Nhlohlotelo lowu a wu fanelangi ku va va wu tekeriwa . 
Lexi xi katsa xivangelo lexi nga erivaleni xa swipfuno swa hina vini . 
Enegetelo lowu uw lava mpfuxeto wa ntwanano exikarhi ka mihlangano . 
Vuxokoxoko lebyi byi fanele ku fikeleriwa hi vaaki hi ku angarhela . 
Tshaltshala leri ri na nkoka swonghasi eka nghingiriko wa ndzavisiso . 
Vulavisisi byi fanele byi fambisana na mimpimo ya matiko ya misava . 
Lexi xi khumba , ngopfungopfu , xivutiso xa vaendli va milawu . 
Leri i endlelo ra vutlhari eka nkarhi wo koma . 
Lebyi i vutibohelri bya vanhu hinkwavo naswona i vutihlamuleri bya vanhu hinkwavo . 
Leyi i khamphani leyi phikizanaka leyi hi vulavulaka hi mayelana na yona . 
Lowu i nongoti lowu vanhu van'wana va nga ta wu seketela . 
Lowu i nkitsinkitsi lowu nga fanelangiki ku honisiwa . 
Lexi i xiphemu xa nkoka swonghasi lexi hi faneleke ku xi ololoxa . 
Leyi i dyondzo ya nkoka swonghasi ya nkitsinkitsi wa timali . 
Leri i khombo leri hi faneleke ku ri sivela . 
Leri i khombo mayelana na mbangu . 
Lexi i xitandzhaku xo kongoma eka makete wa le ndzeni . 
Lexi i xileriso xa mafundza lexi a xi ri eku lavekeni malembe lamotala . 
Lowu i ntiyiso naswona hi fanele ku langutana na wona . 
Lowu i ntiyiso lowu hi nga fanelangiki ku wu tumbeta . 
Lexi i xilo xo hambana swinene ku suka eka vonelo ra vaaki . 
Lexi i xiviko xa kahle , naswona ndza xi seketela . 
Leyi mhaka ya masungulo leyi yi faneleke ku ololoxiwa . 
Lowu i makete wa misava hinkwayo lowu hi tirhaka eka wona . 
Lexi i xikombiso xa kahle xa vutikayiveti byo tivikana . 
Lexi i xikombiso xa kahle , kambe hi lava swo tala . 
Lexi i xilo xa kahle naswona ndzi xi bela mandla . 
Lexi i xilo xa kahle eka nkitsinkitsi wa ikhonomi . 
Lexi i ndlela ya kahle ku endla vanhu va ehleketa . 
Leyi mhaka ya rihanyu na vuhlayiseki entirhweni . 
Lowu i ntiyiso wa matimu lowu nga ta ka wu nga kanetiwi . 
Leri i goza lerikulu ku ya emahlweni hi ku vona ka mina . 
Lowu i ntirho wa theme leyi landzelaka ya palamende . 
Lexi i xiphemu xa nkoka eka qhinga ra hina ra vuhlanganisi bya tiqingho . 
Lowu i ntlhontlho lowukulu na xipimelo eka hina . 
Leyi i mhaka ya ku yisa emahlweni ku tshama swi nga ri enawini . 
Leyi i mhaka ya ku vilerisa lokukulu eka hina . 
Leyi i mhaka ya ku vilerisa ko karhi eka vatswari . 
Leyi i mhaka leyi yi hi vilerisaka hinkwerhu ka hina . 
Lowu i modlolo wa muxaka lowu wa ntwanano . 
Lowu i muxaka lowu nga tolovelekangiki ku tlula hinkwayo wa mphalalo wa nhluvukiso . 
Lexi i xipimelo lexi lavekaka kambe i xipimelo lexi nga enelangiki . 
Lexi i xitandzhaku lexi lavekaka xa nkuriso lowu wa ha ku vaka kona . 
Lexi i xiphemu lexintshwa xa lembexidzana ra vu21 . 
Leyi mhaka leyi a ndzi ta rhandza ku yi twisisa . 
Leyi mhaka leyi hi faneleke ku yi teka . 
Leyi i pholisi leyi hi ndlela leyi tikombaka hi nga ta ka hi nga koti ku yi fambelanisa . 
Lexi i xiphiqo xa swa tipolitiki ku nga ri xiphiqo xa xithekiniki . 
Lexi i xiboho xa swa tipolitiki , ku nga ri xa maehleketelelo . 
Leyi i mhaka ya swa tipolitiki naswona ku va yin'we ya maendlelo . 
Lebyi vutihlamuleri bya swa tipolitiki lebyi hi faneleke ku byi byarha . 
Lexi i xiyimo xa tipolitiki lexi xi tivulavulelaka . 
Lexi hi lexi xi humelelaka lexinene ku ya eka ku kuma xintshunxo . 
Lexi i xiphiqo lexi xi khumbaka misava hinkwayo . 
Lexi i xiphiqo lexi xi faneleke ku ololoxiwa . 
Lexi i xiphiqo lexi xi faneleke ku ololoxiwa . 
Leri i endlelo , nongonoko wo hunguta vutherorisi . 
Lexi i xiringanyeto lexi xi nga mboyamelotlhelo lowu nga fanelangiki . 
Lexi i xivutiso xa ku tshembana na vutshembeki . 
Lexi i xivutiso lexi ndzi xi tisaka eka wena . 
Lexi i xivutiso lexi hi faneleke ku xi vutisa . 
Leyi hakunene i ndlela leyi tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka hakunene ya ku khatsa ndzima . 
Lexi i xiviko lexi ndzi nga kotaka ku xi seketela hi mbilu hinkwayo . 
Lowu i nchovolo eka rixaka hinkwaro ka rona . 
Lexi i xilaveko eka nsirhelelo wa tikonkulu ra ka hina . 
Lexi i xiyiriso eka mphikizano lowu tshunxekeke eka mitlangu . 
Leyi ndzhaka leyi khomisaka tingana eka nyimpi ya ka xin'wana . 
Lexi i xilaveko xo tivikana naswona ha xi seketela . 
Leyi i mhaka yo tivikana leyi yi jekajekisaniweke . 
Lexi i xiphiqo xo tivikana , tanihilaha muviki a vuleke hakona . 
Lexi i xiyimo xo tivikana , kambe ku na ntshembo . 
Lowu i nxungeto wo tivikana eka nsirhelelo wa hina vini . 
Lexi i xiyimo lexi hi faneleke ku tirhana na xona hi vutihlamuleri . 
Leri i tshaku ro tivikana ra swa nawu eka xiringanyeto lexi . 
Leri i goza ku ya emahlweni eka ku fambisa mindzilekani hinkwawo . 
Lexi i xikongomelo xa maqhinga lexi hi nga ta ka hi nga xi pfumeleli . 
Leyi i nhlokomhaka leyi hi yi tekaka hi ndlela yo tivikana . 
Lexi hi lexi xi xiyaxiyiweke xo biha ku va u xi vona . 
Lowu i ntlhontlho wuntshwa hinkwawo ka wona eka matiko ya ka hina . 
Leyi i nhlamuselo ya kahle swinene ya ntsakelo wa rixaka . 
Lexi xi na nkoka swinene naswona i tshalatshala leri lavekaka swinene . 
Lexi i xiphemu xa nkoka swinene xa mhaka leyi . 
Lowu i ntwanano wa nkoka swinene lowu hi wu lavaka . 
Lowu i mfungho lowunene swinene wa vutomi bya palamende . 
Leri i goza leri hlohlotelaka nhluvuko na ku va ra nkoka leri yaka emahlweni . 
Lexi i xiringanyeto xo tivikana swinene hi ku vona ka mina . 
Lexi xi xitundzuxo xa matimba swinene xa vutihlamuleri bya hina . 
Lexi i xivono lexi hi nga avelaniki . 
Leyi i ndlela ya ku tumbuluxa netiweke leyi fambaka kahle . 
Lexi i xikombiso xo saseka xa nkayivelo wa xidemokirasi . 
Lexi xa laveka swonghasi naswona hinkwerhu ha xi amukela . 
Lexi xa laveka swonghasi eka goza ro sivela leri tirhaka hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Lexi xa hkekisa naswona i xilo xin'wana xa mhangu . 
Lexi hinkwaxo xi mayelana na nkuriso hi le mahosi . 
Lexi hinkwaxo xi mayelana na mitsengo leyikulu swinene ya timali . 
Lexi i xiphemu hinkwaxo xa ndzhaka ya hina ya vanhu hinkwavo ya mfuwo . 
Lexi i xiphemu hinkwaxo xa xikatsa xa milawu . 
Lexi hinkwaxo xi lulamiseriwile eka ku cinca loku ringanyetiweke . 
Lebyi i vuxokoxoko hinkwabyo lebyi ndzi nga kotaka ku ku nyika . 
Lexi xi tlhela xi va xivutiso xa ku lawula nkarhi wo tirha . 
Leyi yi tlhela yi va ndhawu leyi yi khumbaka pholisi ya nsirhelelo . 
Lowu wu tlhela wu va ntiyiso lowu kumekeke wa vuxaka bya matlhelo hamambirhi ya Atlilantiki . 
Lexi xi tlhela xi va xiphemu xa nkoka xa xidemokirasi xihi kumbe xihi . 
Lexi xi tlhela xi va xi ri hi xikombelo xa vaakatiko . 
Lexi xi tlhela xi va na nkoka swonghasi eka kavanyisa ka mihlangano . 
Lexi xi tlhela xi fambisana na endlelo ra xiboho xa nhlanganelo . 
Lexi xi tlhela xi laveka tanihi mhaka ya xihatla . 
Lexi xi tlhela xi va xilo xin'wana ku xi langutisisa eka nkarhi lowu taka . 
Lexi xi tlhela xi va xilo xin'wana lexi hi faneleke ku xi tiva . 
Lexi xi tlhela xi va xilo xin'wana lexi tirhaka eka tiofixiyali . 
Lexi xi tlhela xi va tano eka ku vaviseka loku fambelanaka na mbangu wa le ntirhweni . 
Lexi xi tlhela xi tirhana na swipimelo swa rimba . 
Lexi xi tlhela xi tshikeleriwa eka xiviko xa wena na le ka xiboho lexi xa mafundza . 
Lexi xi tlhela xi va leswi vuriwaka hi ku hambana ka mifuwo . 
Laha hi laha nakona hi nga na swiphiqo leswikulu . 
Leyi i ndhawu leyi eka yona hi lavaka vutshembeki . 
Leyi i ndhawu leyi yi tshikiweke hi ndlela leyi khomisaka tingana . 
Leyi i ndhawu laha goza ri faneleke ku tekiwa kona . 
Leyi i ndhawu laha ntirho wo tala wu lavekaka kona . 
Leyi i ndhawu leyi nga xilo xihi kumbe xihi kambe xi endleriwa erivaleni . 
Lexi i xiyimo xo laveka swonghasi eka nhluvukiso lowu yisekaka emahlweni . 
Lexi i xiphemu lexi lavekaka swonghasi xa mafumelo ya ikhonomi leyi tlakukaka . 
Leyi i mhaka leyi lavekaka swonghasi leyi nga na nkoka hakunene . 
Lexi xilaveko xa masungulo lexi lavekaka swonghasi eka endlelo ra nkuriso . 
Lowu i ntiyiso lowu kumekeke , lowu faneleke ku hlamuseriwa wu va erivaleni . 
Lexi i xikombiso xa mphalalo lowu fikaka lomu wu kongomeke kona . 
Leyi i pholisi ya xiyimo xa le henhla naswona yi fanele ku hlayisiwa . 
Lexi i xiviko xa xiyimo xa le henhla naswona xi faneriwa hi ku kuma nseketelo wa matlhelo hinkwawo . 
Lowu i mfungho wa nkoka swonghasi eka nkarhi lowu taka . 
Leyi i miehleketo leyi ndzi yi seketelaka . 
Loku i ku hoxa xandla ka nkoka eka pholisi ya tlilayimete . 
Loku i ku hoxa xandla ka nkoka eka ku endla swilo erivaleni na vutihlamuleri . 
Leri i goza ro sungula ra nkoka loko ku karhi ku endliwa swo karhi . 
Lexi i xiyimo xa nkoka lexi hi xi fikeleleke . 
Leri i goza ra nkoka eka tlhelo leri lulameke . 
Leri i goza ra nkoka ku ya eka risima ro antswa ra moya . 
Leyi i mhaka leyi ndzi navelaka ku yi vona yi hlamuseriwa yi va erivaleni . 
Leyi i mhaka ya nkoka swonghasi eka hina . 
Leyi i mhaka ya ku sirhelela mikhuvanene ya hina hinkwerhu . 
Leyi i mhaka leyi khumbaka hinkwerhu ka hina . 
Leyi i mhaka leyi faneleke ku langutiwa hi vukheta swinene . 
Leyi i mhaka leyi ndzi tshembeka ku va yi fambelana . 
Lexi i xikongomelo lexi hi faneleke hi xi landzelela hi ndlela yo fanana . 
Lowu i mfungho lowu tikombaka wa ntsakelo wa vanhu hinkwavo . 
Lexi i xivandlanene xa ku endla xidemokirasi eka mfikelelo wa mfuwo . 
Lexi i xivandlanene xa ku endla ku hambana ka xiviri . 
Lexi i xivandlanene xa ku tirhisa mphakelo wa matimba . 
Lexi i xiringanyeto lexi nga amukelekiki , lexi xi faneleke ku ariwa . 
Lexi i xiyimo lexi nga nyikekiki nhlamuselo ya xivangelo eka makete wa le ndzeni . 
Leyi i ndhawu yin'wana laha mivuyelo yi fikeleriweke . 
Lexi i xiphemu xin'wana lexi hi faneleke ku tirhana na xona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi a ndzi ta xi tshikelela hakunene . 
Lexi xi hikwalaho ka ku ku na swirhalanganyi swo tala ku tlula mpimo swa mafambiselo ya swinawanawana . 
Lexi xi le ku veni mhaka yo tivikana ku ya na ku ya . 
Lexi hi ndlela leyi nga erivaleni xi hambana na xikatsa xa milawu . 
Lexi hi ndlela leyi nga erivaleni i xiphemu xa leswi hi swi boheke . 
Lexi hi ndlela leyi nga erivaleni i xilo xin'wana lexi nga ta ka xi nga maukeriwi . 
Lexi xi na nkoka swinene eka vumundzuku bya endlelo leri . 
Lexi xi na nkoka swinene eka ku pona ka swihanyi . 
Lexi xi na nkoka swinene eka ku papalata ku engeteleka ka matlhari . 
Lexi i thekinoloji leya ha ku humaka , naswona xi na nkoka swinene . 
Lexi xi na khombo eka hinkwavo vatirhisi lavan'wana va gondzo . 
Lexi ngopfungopfu xi na nkoka eka hina eka nkarhi lowu . 
Lexi ngopfungopfu xi na nkoka mayelana na nseketelo wa tindzimi . 
Lexi ngopfungopfu xi na nkoka eka swiyimo swa nkarhi wa sweswi swa ikhonomi . 
Lexi ngopfungopfu xa laveka eka ndhawu ya vumbabva . 
Lowu ngopfungopfu i ntiyiso ka ndhawu ya vurimi . 
Lowu ngopfungopfu i ntiyiso eka mhaka ya vutherorisi . 
Lowu ngopfungopfu i ntiyiso hi tiindasitiri ta vuxokoxoko na vuhlanganisi . 
Lexi xa laveka swonghasi ku tiyisisa vuhlayiseki , ngopfungopfu eka swilamulelamhangu . 
Lexi hi ku angarhela i xirhangana lexi vekiweke . 
Lowu na wona i ntiyiso swinene eka xiyimo xa misava hinkwayo . 
Lowu hi ndlela leyi nga na vumbhoni i mfularhelo eka leswi ndzi swi vuleke . 
Lexi hakunenenene hi lexi hi nga xi tekela enhlokweni . 
Lexi xi na nkoka swonghasi naswona xi fanele ku tiyisisiwa . 
Lexi i xa nkarhi wa vuyelerisa hi vuntshwa wa lembe rin'we . 
Lexi xi tiyisisiwile ku ya emahlweni eka xitatimente xo hlamusela . 
Lexi xi kahle naswona ndza tsaka mayelana na xona . 
Lama i mahungu ya kahle naswona i goza lerinene ku ya emahlweni . 
Lexi xi humelela ehenhla ka masungulo ya ku pfumaleka ka mitirho ka le henhla . 
Lexi xi na nkoka tanihiloko hi languta eka nkarhi lowu taka . 
Lexi xi na nkoka eka njhekajekisano wa tipolitiki hi ku angarhela . 
Lexi xi fambisanana na nsinya wa mphakelo wa matimba . 
Lexi xi le ka matimba ya hina - naswona xa fanela . 
Lexi a xi tirhiseki , naswona hikokwalaho hi vhotile hi hambana na xona . 
Lebyi hakunene i vutikayiveti bya kahle . 
Ndza n'wi hoyozela . 
Leyi hakunene i ndlela yin'we ya ku languta swilo . 
Lexi xi kombisa tlilayimete eka tiko rero . 
Lexi xo va ntsena xi nga enelangi eka nkarhi lowu ngopfungopfu . 
Lowu wo va wun'we ntsena wa miantswiso leyotala leyi yi ringanyteiweke . 
Lawa yo va ntsena masungulo ya endlelo ro leha . 
Leyi yo va ntsena , tanihilaha ndzi vuleke hakona , mhaka ya xithekiniki . 
Lexi xi tiveka tanihi mphakelo wa matimba , naswona xi fanele ku xiximiwa . 
Lexi xi na vuxaka na mpfilungano wa swinawana leswi . 
Lexi hi mpimo wa le henhla kumbe wa le hansi hi lexi a ndzi ta xi ringanyeta . 
Lexi xa tivikana swinene ku tlula mhaka yihi kumbe yihi yin'wana . 
Lowu i mbulavulo wa mina wo hetelela eka nhlengeletano leyo nyika vuxokoxoko ya mani na mani . 
Lexi i xiyimo xa mina naswona ndza xi seketela . 
Lexi xa laveka hi swikongomelo swa vutiyisisi bya swa nawu . 
Lexi a xa ha enelangi tanihila hi xi voneke hakona . 
Lexi a hi xihlamariso ; a xi fanele ku languteriwa . 
Lexi a hi ndlela ya ku tirhana na xitikwana . 
Lexi a hi xiave lexi nga na ndzhuti eka palamende ya hina . 
Lexi a hi xivilelo lexikulu mayelana na nchumu lowu nga riki kona . 
Lexi a hi xiphiqo xitsongo , va swirhundzu na va matlhari . 
Leyi a hi mhaka ya ku chela vusweti eka tindhawu ta le matikoxikaya . 
Lexi a hi xiphiqo xintshwa lexi hi nga eku xi kaneleni . 
Leri a hi endlelo ro sivela eka malawulelo ya swa tinhlampfi . 
Lexi a hi xiphiqo lexi nga kona hi leswi swi nga xiswona . 
Lexi a hi xiringanyeto xa tshalatshala ro endla milawu . 
Lexi a hi xiringanyeto lexi xi nyikaka vuxokoxoko byo antswa . 
Leyi a hi rhekodo leyi u nga tinyungubyisaka hi yona . 
Lexi a hi xikombelo xa ku hlwerisa vhoti . 
Leyi a hi ayitheme leyi xeduriweke eka ajenda . 
Leyi a hi mhaka yo tiya ya mbhurisano hi ku vona ka mina . 
Lexi a hi hinkwaxo lexi nga kona eka xona , hambiswiritano 
Leri a hi tirhiselo leri faneleke ra mpfuneto wa rixaka . 
Lexi a hi ku ringeta ku tumbuluxa xintshunxo xin'we . 
Lowu a hi ntwanano wa ku engetela swipimelo leswintshwa . 
Leyi a hi mhaka leyi nga yoxe , va swirhundzu na va matlhari . 
Leyi a hi mhaka ya ku tsakela ka mina ka tipolitiki . 
Lexi a xa ha ri xihlawuriwa eka hina . 
Lexi a xi le ku endliweni hi swivangelo swimbirhi swa masungulo . 
Lexi a xi le rivaleni eka mina eka nhlamulo ya wena . 
Lexi a hi leswi hi tirhanisaka xiswona na ku cinca ka tlilayimete hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Lexi a xi fambisani na miehleketo leyo sungula . 
Leyi a yo va ntsena mhaka ya tithekinoloji letintshwa . 
Lexi a xo va ntsena xiphemu xo anakanyiwa xa ntirho . 
Leyi a yo va mhaka ya tihakelo ta le handle . 
Lexi a xo va ntsena xileriso xa mafundza mayelana vukorhokeri bya rihanyu . 
Lexi a xi fani na nkongomiso ku tlhelela eka komiti . 
Lexi a vekiwangi erivaleni hi ku enela eka xiviko . 
Lexi a hi xitandzhaku xa nkitsinkitsi lowu . 
Lexi a xi koteki , kumbe ku va na mongo . 
Lexi a hi xilo xin'wana lexi nga fikeleriwaka hi vusiku byin'we . 
Leri a hi endlelo leri ri faneleke ku tekiwa . 
Lexi a xi tano eka tiko rin'wana na rin'wana , hambiswiritano . 
Lexi a xi tano hi ndhawu yin'we ntsena . 
Lowu a hi jamelano wu ri woxe lowu hi veke na wona . 
Lexi a hi mhaka yi ri yoxe leyi nga na nkoka wa le henhla , hi ntiyiso . 
Lowu a hi angulo lowu lulameke eka xiyimo lexi . 
Lowu a hi nkarhi lowu lulameke ku xi vutisa . 
Leyi a hi nhlokomhaka ya njhekajekisano wa madyambu lama . 
Lowu a hi nkarhi wa vutoya kumbe ku kanakana . 
Lowu a hi nkarhi wo debyisa swilawuri swa hina . 
Lowu a hi nkarhi wa ku kambisisa ntirho wa wena . 
Leyi a hi ndlela ya ku vuyisa ntshembo wa vanhu . 
Lexi a hi lexi xi vuriwaka milawu yo olovanyana . 
Lexi a hi lexi hi nga ta xi endla . 
Lexi a hi lexi hi nga eku ringeteni ku xi endla . 
Lexi , hambiswiritano , a hi ku rheta ka ririmi . 
Lexi a hi nchumu lexi tirhanaka na nsinya wo sivela . 
Lexi xi tikomba xi ri lexi humelalaka laha madyambu lawa . 
Lexi xi na nkoka swonghasi eka timfanelo ta ximunhu . 
Lexi xi na nkoka swonghasi eka xifundza hinkwaxo . 
Loku i ku tsakela ka hinkwerhu ka hina , hakunene . 
Lexi xi le ka ajenda ya hina ro sungula . 
Leyi i nhlamuselo yin'we , kambe a hi nhlamuselo ya xivangelo . 
Lexi i xin'we xa masungulo ya mihlangano ya hina . 
Leyi i yin'we ya tiphurojeke ta nkoka ta ku susa matlhari . 
Lexi i xin'we xa swiphiqo leswi hi nga langutana na swona . 
Lexi i xin'we xa swivangelo swa ku nga tirhi kahle . 
Lexi i xin'we xa swikombelo leswi hi nga eku swi paluxeni . 
Leri i goza rin'we , kambe a ri enelangi . 
Lexi xo va ntsena xivutiso xa xithekiniki naswona a ka ha ri na nchumu xin'wana . 
Lawa yo va ntsena masungulo ya leswi humelelaka swo biha . 
Leyi i ndlela ya hina sweswi na le ka nkarhi lowu taka . 
Lexi i xiphemu xa nhlamulo eka xivutiso . 
Lexi i xiphemu xa endlelo ra ntolovelo ra mikanerisano . 
Lexi i xiphemu xa pholisi hi ku angarhela leyi hi yi lavaka . 
Lexi ngopfungopfu xi na nkoka eka mabindzu lamatsongo na ma le xikarhi . 
Lexi ngopfungopfu xi na nkoka eka sekitara ya gezi . 
Lexi ngopfungopfu xi na nkoka mayelana na ku cinca ka tlilayimete . 
Lexi ngopfungopfu xi na nkoka mayelana na tifeme ta vuvekisi . 
Lexi ngopfungopfu xi na nkoka mayelana na mfukuzani ya vele . 
Lexi ngopfungopfu xi tano eka nxaviselano wo aka . 
Lowu ngopfungopfu i ntiyiso hi ku landza timhaka ta vurimi . 
Lexi hakunenenene i mhaka leyi hlamuseriweke eka xiviko . 
Lexi hakunenenene i mhaka leyi hi faneleke ku yi kanela . 
Lexi hakunenenene i xiphiqo xa miganga ya ka hina namuntlha . 
Lexi hakunenenene hi lexi ndzi navelaka ku vulavula hi mayelana na xona . 
Lexi hakunenenene hi lexi senthara yi nga na xikongomelo xa ku xi fikelela . 
Lexi hakunenenene hi lexi xiviko lexi xi nga xi endliki . 
Lexi hakunenenene hi lexi hi nga eku ringeteni ku xi cinca . 
Lexi hakunenenene hi lexi hi ringeteke ku xi endla . 
Lexi hakunenenene hi xona xi nga endla leswaku pholisi ya nxaviselano yi ri na nkoka swinene . 
Lexi hi mpimo wo karhi xi nga va xin'wana xa ku tsana ka xona loku tikombaka swinene ku tlula hinkwako . 
Lexi xi le rivaleni xi fambelana na ku nyikiwa ka timali ka xona . 
Lexi hakunene i xilangutisisiwa xa nkoka hi ku vona ka mina . 
Lexi i xivangelo xo enela ku vhota hi hambana na xiviko . 
Lexi xi kombisiwile eka ku cinca loku ringanyetiweke loko ndzi ku seketelaka . 
Lexi i xilo xin'wana lexi ndzi xi tekaka tanihi xilangutisisiwa lexi lavekaka swonghasi . 
Lexi i xilo xin'wana lexi ndzi faneleke ku tsakela ku hlamusela xi va erivaleni . 
Lexi i xilo xin'wana lexi ndzi lavaka ku endla xi erivaleni . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi mayelana na xona titwaka hi ri nga vonelo ro tiya . 
Lexi i xilo xin'wana xo karhi lexi lexi mpfuxeto wu faneleke ku xi ololoxa . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi nga na vutihlamuleri eka xona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi nga xo sungula eka nhlangano wa hina . 
Lexi i xilo xin'wana lexi ehenhla ka xona hi faneleke ku yima hi tiya . 
Lexi i xilo xin'wana lexi lexi ndzi vonaka xi ri na nkoka . 
Lexi i xilo xin'wana lexi a ndzi ta tsakela ku xi tshikelela . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hakunene xi faneleke ku lavisisiwa . 
Lexi i xilo xin'wana lexi xi faneleke ku ololoxiwa hi swiphemuphemu . 
Lexi i xilo xin'wana lexi xi faneleke ku endliwa hi milawu . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hinkwerhu hi faneleke ku xi hlula . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi nga kotiki ku tama hi miyerile eka xona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku xi kanerisana hi ku kongoma swinene . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku ringeta ku xi endla . 
Lexi i xilo xin'wana lexi nkongomiso wa miehleketo wu faneleke ku laveka eka xona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi se hi nga na xona eka swikumiwa swa mirhi . 
Lexi i xilo xin'wana hi xi seketelaka . 
Lexi i xilo xin'wana hi faneleke ku xi vula xi va erivaleni hi ku hetiseka . 
Lexi i xilo xin'wana hi faneleke ku va na vukheta swinene eka xona . 
Lexi i xilo xin'wana hi faneleke ku va hi nga xi amukeli . 
Lexi i xilo xin'wana hi faneleke ku xi ala , xi va erivaleni naswona xi twisiseka . 
Lexi i xilo xin'wana hi faneleke ku xi tekela enhlokweni mikarhi hinkwawo . 
Lexi i xilo xin'wana hi nga ta ka hi nga fambisani na xona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi xi nga humeleliki masiku hinkwawo . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hakunene xi nga lexinene na ku va hi nkarhi lowu faneleke . 
Lexi i xilo xin'wana lexi muviki na yena a xi khumbeke . 
Lexi i xilo xin'wana lexi mikarhi yin'wana hi pfumalaka eka xona . 
Lexi i xilo xin'wana lexi hi faneleke ku xi encenyeta kwihi na kwihi laha swi kotekaka . 
Lexi i xilo xin'wana lexi xi ta onga vaaki . 
Lexi ka ha ri xiyimo xa masungulo eka mikanerisano . 
Lexi xi fanele ku va modlolo wa nhlangano . 
Lexi hakunene a hi lexi xi nga hi meyalana na xona . 
Lexi hakunene i xivutiso lexi xi nga eku vutisiweni . 
Lexi xi xikongomelo xa timpakani to hunguta ku pfumala nsirhelelo . 
Leyi i nhlamulo leyi a ndzi ta tsakela ku yi twa . 
Leri i endlelo leri ndzi nga ta va ndzi karhi ndzi ri teka . 
Lawa i masungulo lawa hi tirhaka ehenhla ka wona . 
Lowu i ndzinganano lowu hi faneleke ku wu fikelela . 
Lexi i xivangelo xa vonelo ra mina laha . 
Lowu i ntlhontlho lowu hi nga langutana na wona . 
Leyi i mbilu ya endlelo hinkwaro ra ku tisa ku rhula . 
Lowu i nkarhi wa nkoka swonghasi ku tirha hi matimba na xihatla eka timakete ta le ndzeni . 
Leyi i ndlela leyi hi faneleke ku famba hi yona . 
Leyi i ndhawu yo sungula leyi yi amukeriweke . 
Lebyi i vubihi byo sungula lebyi byi faneleke ku lulamisiwa . 
Lexi i xilo xo sungula lexi ndzi navelaka ku xi vula . 
Lexi i xilo xo sungula lexi xi faneleke ku endliwa . 
Lexi i xitandzhaku xo sungula , xo kongoma xa magoza lama . 
Lexi i xikongomelo lexi a hi ta tsakela ku xi fikelela . 
Leyi i phurojeke leyikulu ya lembexidzana leri taka . 
Lowu i ntirhokaya lowu hi faneleke ku wu endla . 
Leyi i mhaka leyi hi nga eku yi kaneleni namuntlha . 
Lexi i xikongomelo xa nkoka xa samiti ya matlhelo hamambirhi ya Atlilantiki . 
Lowu i ntila lowu hi ehleketaka ku wu teka . 
Leri i hungu leri se ri kumekaka eka xiviko . 
Leyi i ndlela leyi vuyerisaka ku tlula hinkwato ya ku hunguta ku pfumaleka ka mitirho . 
Lowu i ntlhontlho wa nkoka swinene ku tlula hinkwayo lowu nga langutana na hina namuntlha . 
Leri i vonelo ri ri roxe leri a ndzi lava ku ri vula . 
Leyi i ndlela ya swa nawu yi ri yoxe ya ku ya emahlweni . 
Leyi i ndzimana yi ri yoxe leyi nga seketeriwaka . 
Leyi i xintshunxo xi ri xoxe , ku hava xin'wana . 
Leyi i ndlela yi ri yoxe ndzi nga xi hlamuselaka hayona . 
Leyi i ndlela yi ri yoxe ya ku fikelela xikongomelo xa hina . 
Leyi i ndlela yi ri yoxe ya ku tumbuluxa mitirho . 
Leyi i ndlela yi ri yoxe ya ku hetisisa swipimelo swa hina . 
Lexi i xivandlanene lexi sweswi xi nga emahlweni ka hina . 
Leyi i ndlela leyi hi faneleke ku yi teka . 
Lowu i nchumu lowu fambelanaka na xiyimo lexi . 
Leyi i mhaka leyi hi faneleke ku sungula eka yona . 
Leyi i pholisi leyi hi faneleke ku yi susumeta . 
Leri i hungu ra tipolitiki leri hi faneleke ku ri rhumela . 
Lowu i nxavo lowu faneleke ku hakeriwa eka rihanyu . 
Lexi i xiphiqo lexi u faneleke ku tirhana na xona . 
Lexi i xiringanyeto lexi hi nga eku xi kaneleni laha namuntlha . 
Lexi i xivangelo na xikongomelo xa xiviko lexi . 
Lexi i xivutiso lexi khumbaka hina eka njhekajekisano lowu . 
Lexi i xivutiso lexi ndzi lavaka ku xi vutisa . 
Lexi i xivutiso lexi hi faneleke ku tivutisa . 
Lexi i xivangelo lexi xi hi tisaka laha namuntlha . 
Lexi i xivangelo lexi nga endla leswaku ndzhurho ku suka eka matiko mambe wu laveka swinene . 
Lexi i xivangelo lexi nga endla leswaku hi amukela xiviko xa wena . 
Lebyi i vutihlamuleri bya endlelo ra milawu hi roxe . 
Lowu i mbuyelo wa leswi ndzi swi vulaka . 
Leri i tshalatshala leri lulameke hi nkarhi lowu lulameke . 
Lowu i nkarhi lowu lulameke wa ku endla goza ro tano . 
Leyi i ndlela leyi lulameke ya ku kuma tinhlamulo leti khomekaka . 
Leyi i ndlela ya ku ya eka ndlela leyintshwa ya ku ya emahlweni . 
Leyi i n'hweti ya vumbirhi leyi lexi xi humeleleke . 
Lexi i xiyimo lexi hi tikumaka eka xona . 
Lexi i xiyimo lexi xi lavaka magoza ya xihatla . 
Lexi i xiyimo lexi hi nga langutana na xona . 
Lexi i xintshunxo lexi eku heteleleni xi nga ta fikeleriwa . 
Lowu i moya lowu hi faneleke ku wu kuma . 
Leri i ra vunharhu lexi xi karhi xi humelela . 
Lowu i nkarhi eka wena ku endla tano . 
Lowu i muxaka wa ntwanano lowu ndzi tshembeka eka wona . 
Leyi i ndlela ya ku ya emahlweni , leyi nga na ku endla swilo erivaleni na ku pfuleka . 
Leyi i ndlela ya ku tumbuluxa vukorhokeri lebyi tirhekaka bya vaaki . 
Leyi i ndlela leyi hi faneleke ku sungula mhaka leyi . 
Lowu i ntirho wa mihlangano na mabindzu lamakulu . 
Leyi i ndlela yo hoxeka ku languta xiyimo . 
Lowu hikokwalaho i nhjekajekisano lowu nga ta ka wu nga tlheriseriwi endzhaku . 
Leri hikokwalaho i siku ra nkoka eka hina hinkwerhu . 
Lexi hikokwalaho i mhaka leyi hi faneleke ku tirhana na yona . 
Lowu i ntiyiso eka kwalomu ka ndhawu yin'wana na yin'wana ya vutomi . 
Lowu i ntiyiso hi vutleketli bya vakhandziyi na vutleketli bya tinhundzu . 
Lowu i ntiyiso hi xivutiso xa nawu wa sekondari . 
Lowu hi ntiyiso i ntlhontlho eka malembe lama ha taka . 
Lexi a xi amukeleki naswona a xi fanelangi ku humelela eka nkarhi lowu taka . 
Lexi a xi amukeleki tanihilaha hi khumbekaka hakona . 
Lexi i xihlawuhlawu lexi nga amukelekiki lexi xi faneleke ku lulamisiwa . 
Lexi xi khomisa tingana hikuva ku na swiringanyeto swo karhi swa kahle . 
Lexi xi na nkoka swinene mayelana na mifumo ya hina . 
Lexi xi le ka mitsakelo ya hina vini swinene ya maqhinga . 
Lexi hi lexi ndzi xi vitanaka nxaniso entirhweni . 
Lexi hi lexi ndzi nga xi vulaka eka nkarhi wa sweswi . 
Lexi hi lexi ndzi faneleke ku xi vula eka wena . 
Lexi hi lexi a ndzi lava ku xi vula eka yena . 
Lexi hi lexi xi humelelaka eka vunyingi bya vona . 
Lexi hi lexi xi tivekaka tanihi matlawahatelo ya masocha . 
Lexi hi leswi ku cincela eka yuro swi yimelaka swona . 
Lexi hi lexi tiko ri ringetaka ku xi lulamisa . 
Lexi hi leswi ku cinca ku khumbaka swona . 
Lexi hi lexi xi nga hi mayelana na swona hinkwaswo , loko ku tekeriwa enhlokweni swiyimo hinkwaswo . 
Lexi hi lexi hi nga ekusuhi na ku xi vhotela . 
Lexi hi lexi hi nga ta xi amukela sweswi . 
Lexi hi lexi hi nga ta xi cinca namuntlha . 
Lexi hi lexi hi nga ta xi kanela vusiku bya namuntlha . 
Lexi hi lexi hi xi tweke eka njhekajekisano lowu . 
Lexi hi lexi hi xi dyondzeke eka nkanerisano lowu . 
Lexi hi lexi hi faneleke ku kongomisa miehleketoya hina ehenhla ka xona . 
Lexi hi lexi hi xi lavaka eka xiyimo xa matiko ya misava . 
Lexi hi lexi hakunene hi faneleke ku xi kaneta . 
Lexi hi lexi u nga ta va u karhi u xi kanela nhlekanhi lowu . 
Laha hi kona tinhlamulo leti faneleke ti kumekaka kona . 
Laha hi kona nsinya wa vuakatiko wu hi yisaka kona . 
Laha hi kona xiphiqo xi nga yangiki emahlweni . 
Laha hi kona rimitsu ra mhaka ri etleleke kona . 
Laha hi kona ku nga na nxungeto wa hasahasa . 
Laha hi kona vun'we hakunene byi fikaka emakumu . 
Laha hi kona hi nga na rito leri ra ndzemukiso . 
Laha hi kona hi lavaka magoza ku va ya hlangana . 
Laha hi kona hi faneleke ku endla miringeto yi va leyi bohaka . 
Laha hi kona hi faneleke ku kongomisa matshalatshala ya hina . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ndzi tihumese eka vhoti yo hetelela . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ndzi kombela nseketelo wa wena . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ndzi endla xitiviso lexi sweswi . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ndzi endla swiringanyeto leswi landzelaka . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ndzi vhota ndzi hambana na xiviko . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ndzi nga kombisi ku seketela xiviko lexi . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ndzi seketela hi malwandla endlelo leri ra xihatla . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ndzi ta va ndzi karhi ndzi seketela xiviko . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku swi va kahle ku tshikelela ntirhisano . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku yi va nhlokomhaka yo tsakisa swinene . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ku va ku nga ri nkarhi lowu lulameke . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ntlawa wa mina wu andlarile ku cinca kunharhu . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku xivutiso xa mina xi nga pfumeleriwi . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku nkoteka wa nomboro ku tirha eka netiweke yin'wana wu ri mhaka ya nkoka . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku xiboho xa hina xa mafundza xi tele swivutiso . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku nongonoko lowu wu ri wa nkoka swonghasi . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku xiviko xi honiswa ntsenantsena . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku swikambelwana swa ntshikelelo swi ri na nkoka swinene . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku komiti leta nkarhinyana ti vumbiwile . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hakunene hi nga amukeli xiviko lexi . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku na hina hi lava ku vhota sweswi . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku ku va ku karhi ku tihlanganisiwa na hina nakambe namuntlha . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi va hi langutanile na swiphiqo leswikulu . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi va khomile njhekajekisano lowu namuntlha . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi kanetana na xiviko lexi . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi hlawula ku seketela xiviko . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi nga tami hi nga ri na ku tsakela , namuntlha . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi seketela hi ku tsaka xiboho lexi xa mafundza . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi tihumesile eka vhoti . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi andlarile njhyekajekisano lowu namuntlha . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi endlile xiringanyeto xa ku cinca 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi fanele ku va hi olova eka tipolitiki . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi vhotile himbana na xiviko . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi sindzisa eka endlelo ro sivela . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi lava ku kuma ndlela yin'wana . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi lava ku khatsa ndzima yo tivikana . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi ringanyeta ku tumbuluxa rimba ra swa nawu . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi andlale ku cinca ko hlayanyana . 
Lexi hi xona xi nga endla leswaku hi ta vhota hi hambana na ku cinca loku . 
Lexi xi na xikongomelo xa ku sirhelela ku thoriwa ka laha tikweni . 
Lexi xi hoxekile naswona xi lava ku lulamisiwa . 
Ehenhla ka hinkwaswo , leswi i vutihlamuleri bya mimfumo . 
Eka hinkwaswo , leswi i ntumbuluko wa xileriso . 
Hi ku angarhela , leswi i ndlela laha swilo swi nga kongoma kona . 
Xikombiso , leswi i ku angula mayelana na ku rhurha . 
Leswi , eka mina , i xivangelo xo vhota ndzi kaneta . 
Entiyisweni , leswi i mhaka ya nawu wa swa matiko mambe . 
Entiyisweni , leswi i xivangelo xin'wana xa xivilelo xa mina . 
Entiyisweni , leswi hi leswi hi nga langutana na swona . 
Entiyisweni , leswi hi leswi hi nga hlawula swona . 
Hi ku vona ka mina , leswi i mahungu ya nkoka wo hlamarisa . 
Ina , leswi i mpfuneto wa nkoka eka swa ikhonomi . 
Ina , leswi swi kombisiwile hi ku kongomisa eka ntsengo wa nxavo . 
Ina , leswi swi le hansi ka nawu wa swa nsirhelelo wa switiviwa . 
Ina , leswi i tlhontlho lowu hi nga langutana na wona . 
Ina , leswi swi vuyerisa hinkwerhu . 
Mhaka leyi yi vumba xiphemu xa nkoka xa njhekanjhekisano lowu . 
Mhaka yi se yi vulavuriwile mikarhi yo tala . 
Mhaka leyi yi ta tama ya ha ya emahlweni . 
Mhaka leyi yi fanele yi nghenisiwa eka ajenda nakambe . 
Mhaka leyi hi ku vona ka mina yi languteka yi ri erivaleni swinene . 
Muxaka lowu wa ku ntlawahata i ku tlanga hi switirhisiwa . 
Swilo swa swa muxaka lowu swi fanele swi endliwa leswaku swi nga koteki . 
Leswi swi ndzi yisa eka mpimo wa vamanana lava nga yimeriwa . 
Leswi swi endlile leswaku ndzi vhota ndzi kanetana na kungu leri nga cinciwa . 
Leswi swi endlile leswaku ku vuriwa ka timhaka to yisa emahlweni enkarhini wa njhekanjhekisano . 
Nawu lowu wu hi kotisa ku endla swin'wana mayelana na leswi . 
Nawu lowu wu fanele wu tirha na ku hluvukisiwa . 
Leswi swi le ka masungulo ya sisiteme ya hina ya xidemokirasi . 
Makete lowu i wa vumbirhi hi ku kula laha misaveni hinkwayo . 
Makete lowu wu fanele ku vuyisiwa endleleni yo lulama . 
Leswi i mfungho wa goza ro sungula eka ku langutana na mhaka leyi . 
Mhaka leyi sweswi ya karhi ya kaneriwa eka tikonkulu rin'wana na rin'wana . 
Leswi ku nga va mhaka ya matshamelo ya tiko ra vona . 
Leswi swi nga va swi vangiwa hi swivangelo swo hlayanyana . 
Leswi swi nga soleka , kambe leswi hi leswi timhaka ti nga xiswona . 
Leswi swi nga va swi ri tano naswona ndzi ta kamba . 
Leswi swi vula leswaku ndzi ta vhotela xiviko . 
Leswi swi vula leswaku swi ta ya emahlweni swi endla tano . 
Leswi swi vula leswaku ku cinca ku fanerile eka mhaka yin'wana na yin'wana . 
Leswi swi vula leswaku makungu ya nyanya ku tlhelela endzhaku . 
Leswi swi vula leswaku xileriso lexi xi engetela eka xileriso xa vukorhokeri . 
Leswi swi vula leswaku hi nga swi kota ku va na hiseko . 
Leswi swi vula leswaku hi fanele hi va etafuleni . 
Leswi swi vula leswaku ku fanele ku va na mikanerisano ya le ndzeni ka mavandla . 
Leswi swi vula leswaku hi ta fanela ku tirha swinene . 
Ndlela leyi yi fanele yi tirhisiwa hi xihatla hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Hikokwalaho , ndlela leyi yi ta hi nkarhi wa kahle swinene . 
Ndlela leyi ya matirhelo yi nga kota ku tirha na le ka tlhelo ro kaneta . 
Leswi swi nga va swi ri eka xiyimo xa muganga kumbe tiko hinkwaro . 
Goza leri ra swa nyimpi ri mayelana na matlhari yo dlayetela vunyingi . 
Mali leyi a yi kongomisiwe ku va ya yi tirhisiwa eka vutoloki . 
Kungu leri ra xiboho a ri nga ri ra xiyimo xa le henhla . 
Leswi swi fanele swi tirha na le ka ku cinca loku nga kunguhatiwa namuntlha . 
Leswi swi fanele swi tlhela swi kombisiwa eka swirhangana swa mpimanyeto wa swa timali . 
Leswi swi fanele swi tlhela swi va tano eka nawu wa swa mathoriwelo . 
Leswi swi fanele ku va xirhangana enkarhini wa nkayakayo wa swa timali . 
Leswi swi fanele ku ringanisiwa na swiyimo swa vutomi na swa mbangu . 
Leswi swi fanele ku kombisiwa swi va erivaleni eka swiletelo swa mathoriwelo . 
Leswi swi fanele ku landzelerisiwa hi mukhuva wa vukheta swinene . 
Leswi swi fanele swi vuriwa swi va erivaleni swinene eka nkarhi wun'wana na wun'wana . 
Leswi swi fanele ku lulamisiwa tanihi mhaka ya xihatla . 
Leswi swi fanele swi kombisiwa eka nkambelo wa vutsan'wakhombo eka nhlayiseko . 
Leswi swi fanele ku tekeriwa enhlokweni eka njhekanjhekisano . 
Leswi swi fanele ku va xikongomelo xa hinkwerhu ka hina . 
Leswi swi fanele swi va ntolovelo , swi fanele ku va xikongomelo . 
Leswi swi fanele ku va xiphemu xa ntumbuluko eka ku xava nhundzu ya tiko . 
Leswi swi fanele ku katsa mfanelo ya ntshunxeko wa mavonelo . 
Leswi a swi fanelanga swi tlhela swi humelela eka xiyenge xa swa swakudya . 
Hikokwalaho , leswi swi fanele ku pfuleriwa nxopaxopo wo antswa . 
Leswi swi lava ku langutiwa ku endlela tisexini leti landzelaka . 
Leswi swi lava ku vuriwa swi va erivaleni eka nkarhi lowu . 
Leswi swi lava ku tirhiwa xikan'we swi hela . 
Ntwanano lowuntshwa wa antswa ku tlula wa nkarhi lowu nga hundza . 
Muxaka wa mfumu lowuntshwa a wu tirhi . 
Leswi swi kanetana na ntshunxeko wo vulavula . 
Ku cinca loku nga tsariwangiki ehansi ku fanele ku hi kotisa ku ya emahlweni . 
Xiviko lexi xa matshalatshala ya vun'winyi eka vukorhokeri bya vanhu xi kahle . 
Xiviko lexi xa matshalatshala ya vun'winyi xi tisa timhaka ta muxaka wo hambanahambana . 
Phepha leri ri ta hetisisiwa eka mavhiki lama taka . 
Hikokwalaho , xiphemu lexi xa ku cinca a xi nga pfumeleriwi . 
Xiphemu lexi xa mpimanyeto wa swa timali xi fanele ku vekiwa erivaleni . 
Leswi swi tirha ngopfungopfu eka matlhari yo dlayetela vunyingi lama nga yirisiwa . 
Leswi swi khumba ngopfungopfu timhaka ta mafumele na timfanelo ta ximunhu . 
Xiphemu lexi xa nawu xi ta va na nkhumbo lowu vonakaka . 
Leswi swi vekile tiko ra mina eka xiyimo xo nonon'hwa swinene . 
Mhaka leyi yi vekiwe erivaleni eka phakeji ya ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki . 
Mhaka leyi yi vekiwe erivaleni swinene eka xiviko xa n'wina . 
Hambiswiritano , vonelo leri a hi ra vanhu hinkwavo . 
Nawu lowu i wo tsakela mbuyelo wa swa timali hi ku hetiseka . 
N'wangulano lowu wa swa tipolitiki wu fanele ku va na nkoka eka hina . 
Nhluvuko lowu wa kahle i mbuyelo wo kongoma wa vuvekisi . 
Namuntlha vhoti leyi yo pfumela i xiphemu xa maendlelo yalawo . 
Leswi swin'wana swi nga endlekaka swi susiwile naswona a ndzi twisisi leswaku hikokwalaho ka yini . 
Vusweti lebyi byi tlakukile eka malembe ya tsevu lama nga hundza . 
Eka hina matimba lama ma vonaka ma tele swinene hi ku hetiseka . 
Ntshikelelo lowu wu tisa nxungeto eka vukorhokeri bya swa rihanyu . 
Nawu lowu wu tlhela wu sirheleleka loko hi languta eka nkarhi lowu taka . 
Nawu lowu i wa masungulo eka maendlelo yo hlanganisa . 
Nawu lowu i masungulo eka makungu ya muviki . 
Xiphiqo lexi a xi lo tumbuluka xi nga suki helo . 
Xiphiqo lexi xi tika swinene eka tindhawu ta matikoxikaya . 
Xo sungula xiphiqo lexi i xiphiqo xa swa tipolitiki . 
Hambiswiritano , xiphiqo lexi hi lexi xi katsaka hinkwerhu ka hina . 
Maendlelo lawa ya ta lava vatirhi na switirhisiwa swa swa timali leswi nga fanela . 
Nongonoko lowu wu mayelana na tinxaka hinkwato ta swiphiqo . 
Nongonoko lowu hi le xivindzini xa nawu wa nhluvukiso . 
Phurojeke leyi yi lava ku fika emakumu . 
Kungu leri ri kongomisa eka ku endla xiyimo xi olova . 
Kungu leri i goza ro tsakisa eka tlhelo rolero . 
Kungu leri a swi na ku kanakana leswaku ri ta hlamarisa van'wana va vatirhikulori va mina . 
Xivutiso lexi xi khumba wun'wana na wun'wana , ku nga ri mimfumo ya tiko ntsena . 
Xivutiso lexi xi ta hlamuriwa eka swinyikiwa swo endla swileriso . 
Hi ku vona ka mina , leswi swi tisa swivutiso swo tala . 
Ku swi veka hi ndlela ya kahle leswi swi tisa swivutiso . 
Mpfumelelo lowu a hi mahetelelo lama a ma se ya fikeleriwe khale . 
Nhlamuselo leyi ya xiphiqo a hi ntiyiso . 
Leswi hi ntiyiso hi leswi swo antswa swa leswi hi nga na swona . 
Leswi hi ntiyiso swi fanele ku katsiwa eka xikambelo xa ntshikelelo . 
Vuveka hi vuntshwa lebyi byi vonaka byi ri xiphiqo swinene eka mina . 
Leswi swi komba mavonelo ya vatirhikulori va mina vo tala . 
Mfumu lowu a wu na ndhawu eka lembexidzana ra vu 21 . 
Xifundzha lexi xi nga kuma xitshunxo tanihi xifundzha . 
Xinawana lexi xa swifuwana xi ta nghena eka matimu . 
Leswi swi fambelana na nhlamuselo ya rito phurojeke . 
Leswi swi ta tama swa ha ri masungulo eka maendlelo ya hina eka ndlandlamuxo . 
Hi ku vona ka mina marito lawa a ma fanelangi hakunene . 
Xiviko lexi xi vuya eka swivutiso swingariswingani . 
Xiviko lexi xi kombela ku va ku kumeka xitshunxo . 
Xiviko lexi xi kombela ku pfuriwa ka xiyenge xolexo . 
Xiviko lexi xi mayelana na rimba ra mbulavurisano na mahungu . 
Xiviko lexi xi na nxaxamelo hinkwawo wa swibumabumelo swo tiya . 
Xiviko lexi xi vulavula hi mhaka ya swa xithekiniki yo tika swinene . 
Xiviko lexi a xi cinci naswona a xi nga cinci xiyimo xolexo . 
Xiviko lexi a xi anguli eka xilaveko lexi xa xihatla . 
Xiviko lexi xi ringeta ku endla swoleswo . 
Xiviko lexi i xikombiso xo hetiseka xa xitoloveto lexi . 
Xiviko lexi i xiwelo lexi solekaka eka nawu lowu . 
Xiviko lexi xi endleriwe ku pfuneta ku endla swoleswo . 
Xiviko lexi a xi mayelana na timfanelo ta vana . 
Xiviko lexi sweswi xi le mahlweni ka hina ku va hi njhekanjhekisana hi xona . 
Xiviko lexi xi lulamile ku ba nhloko ya mhaka . 
Xiviko lexi i goza ro sungula eka tlhelo rolero . 
Xiviko lexi xi endla goza ro kanakana eka tlhelo rolero . 
Xiviko lexi xi pfuneta swinene eka mhaka leyi . 
Xiviko lexi xi nga heleketiwa hi kungu ra swa nawu . 
Xiviko lexi xi hi nyika ndlela yo endla tano . 
Xiviko lexi xi yimela ntsena goza rin'we eka tlhelo leri . 
Xiviko lexi xi nyika masungulo ya kahle swinene yo endla tano . 
Xiviko lexi xi kombisa nkoka lowu kulaka wa xiyenge lexi . 
Xiviko lexi xi lava ku lulamisa swin'wana swa swiphiqo leswi . 
Xiviko lexi xi tshikelela nkoka wa vutumbuluxi na ku aka hi vuntshwa . 
Xiviko lexi a ku ri nhlokomhaka ya ntwanano wa vunyingi . 
Xiviko lexi , lexi ndzi xi seketelaka , i vumbhoni bya leswi . 
Leswi swi yimela nxungeto lowukulu eka rihanyu ra vanhu . 
Xilaveko lexi xi fanele ku endliwa hi xihatla hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Leswi swi lava leswaku ku endliwa swilo swo hlayanyana . 
Leswi swi lava ku cinca xikopu xa matirhelo . 
Leswi swi lava ntirhisano exikarhi ka swiyenge swa mfumo na leswi nga riki swa mfumo . 
Vulavisisi lebyi i bya nkoka eka mitirho ya hina ya nkarhi lowu taka . 
Leswi swi fana na muxaka wa bindzu ra nxaviso wa vanhu . 
Xiboho lexi xi kombela leswaku hi pfuxa matshalatshala ya hina . 
Xiboho lexi namuntlha i switsongo leswi hi nga swi endlaka . 
Vutihlamuleri lebyi hi nkarhi lowu fanaka byi vula swiendlo . 
Mfanelo leyi yi fanele ku tumbuluxiwa hi ntwanano wa matiko ya misava . 
Rhengu leri ri se ri khorwisile ku va ri humelerile . 
Xikimi lexi xi nga ndlandlamuxiwa xi ya eka swivandla swin'wana swo tala . 
Xiyenge lexi i xa nkoka swinene eka n'wangulano wa swa mimfuwo . 
Leswi swi vonaka swi ri mhaka ya kahle naswona swi pfuna nchumu . 
Eka mina leswi swi vonaka tanihi xitshunxo lexi tirhekaka . 
Eka mina leswi swi vonaka tanihi ku copeta ka tihlo ko hlamarisa . 
Eka mina leswi swi vonaka tanihi mhaka ya matimu . 
Eka mina leswi swi vonaka swi ri eka xiyimo xa vusweti . 
Eka hina leswi swi vonaka tanihi xiringanisi lexi nga kotekiki . 
Leswi swi fanele ku tirha eka mhaka leyi na nkarhi lowu taka . 
Leswi swi fanele swi tlhela swi va xikombiso eka nkarhi lowu taka . 
Leswi swi fanele swi tlhela swi boxiwa hi ku komisa eka ntirho lowu . 
Leswi swi fanele ku va dyondzo eka hina hinkwerhu . 
Leswi swi fanele ku tshikeleriwa , ngopfungopfu laha ehansi . 
Leswi swi fanele ku hlanganisiwa na mhaka ya ku rhurha . 
Leswi swi fanele ku vekiwa erivaleni eka nkarhi lowu . 
Leswi swi fanele ku sirheleriwa na ku hlayisiwa hi mikarhi hinkwayo . 
Leswi swi fanele ku tiveka swi ri tano hi milawu ya swa swiyenge . 
Leswi swi fanele ku va nkongomelo wa maendlelo ya hina yo nyika npfumelelo . 
Leswi swi fanele ku va nawu ku tlula ku va xiwelo . 
Leswi a swi fanelangi ku tshikeriwa tiko rin'wana na rin'wana . 
Leswi a swi fanelangi ku va leswi nkanelo wu nga mayelana na swona . 
Leswi a swi fanelangi ku hlamarisa mani kumbe mani . 
Leswi swi fanele ku tiyisa vuphikizani bya matiko ya misava eka nkarhi wo leha . 
Leswi swi komba mpfumalo wa ntwelo eka hina . 
Leswi swi komba nkoka lowu hi wu khomanisaka na mhaka . 
Leswi swi komba ku sungula ka nsusumeto wa swa tipolitiki lowuntshwa . 
Xiyimo lexi xi nyanyile ku biha eka tin'hweti tingaritingani leti nga hundza . 
Xiyimo lexi xi khumba vanhu swinene naswona xi tlhela xi nga amukeleki . 
Xiyimo lexi xa " internal market " a xi enerisi hi ku hetiseka . 
Xiyimo lexi xi fanele ku lulamisiwa hi xihatla hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Xiyimo lexi xi ta va na khombo eka mabindzu lamatsongo swinene . 
Mpimo lowu wu fanele ku languta eka vumundzuku . 
Mina ndzi vona onge xikombelo lexi xa twala naswona xa seketeleka . 
Mina ndzi vona swi hlamarisa , ku vula switsongo . 
Xivutiso lexi xo engetela a xi le ka nhlokomhaka leyi fanaka . 
Ntirho lowu a hi xiphemu xa mitirho ya vona ya masungulo . 
Thekinoloji leyi yi ta hi pfumelela ku fikelela xikongomelo xa hina . 
Nkarhi wa mfumu lowu wu fika emakumu . 
Xitsariwa lexi i xa nkoka swinene eka mbangu . 
Eka nkarhi wa sweswi , swivutiso swa masungulo swi ta vutisiwa . 
Eka nkarhi lowu a hi nga fiki emahlweni . 
Sweswi , hi vona ku tihlamulela eka swona . 
Leswi na swona swi komba matimba ya maendlelo ya xiboho xa nhlanganelo . 
Leswi na swona i ku navela ko karhi ka ntlawa wa mina . 
Leswi na swona hi leswi nga endlekaka leswi hi faneleleke ku njhekanjhekisana ha swona . 
Leswi na swona i nchumu lowu hi nga ta ka hi nga faneli ku wu hunisa . 
Bindzu leri , xiphemu xa rona , a xi twisiseki hi ntiyiso . 
Nkoka lowu wu fanele ku ya emahlweni wu va nawu wo letela . 
Ku onhiwa ka xileriso xa nawu xa matiko ya misava a swi amukeleki . 
Leswi entiyisweni swi vuriwile hi wun'wana wa vatirhikulori va hina . 
Leswi a ku ri mfikelelo wa nkoka swinene eka nkarhi wolowo . 
Leswi a swi komile , kambe a ndzi lava ku swi vula . 
Leswi swi tiyisisiwile mixo wa namuntlha , naswona ndza tisola eka swona . 
Leswi swi endliwile ku ri na vukalaxihundla , kuyahi maendlelo . 
Leswi a ku nga ri mahetelelo lama a ma se ma fikeleriwe khale . 
Leswi a swi nga ri tano eka tin'hweti tingaritingani leti nga hundza . 
Leswi nakambe swi tumbuluka swi huma eka xiviko lexi . 
Leyi i yin'wana ya timhaka leti nga tumbuluka . 
Leswi hi yin'wana ya timhakankulu ta vutsundzuxi . 
Leyi a ku ri yin'wana ya timhaka to tiya laha . 
Leswi a ku ri goza rin'we ro ya emahlweni , kambe ra nkoka swinene . 
Leswi a ku ri masungulo ya mhaka hinkwayo . 
Leswi swi seketeriwile hi vunyingi lebyikulu eka komiti . 
Leswi a swi ri tano naswona swi le rivaleni swinene . 
Leswi a ku ri dlayeteriwa ka vamanana ko sungula ka lembexidzana ra vumakumembirhi . 
Leyi a ku ri mhaka yo sungula leyi a ndzi lava ku yi vula . 
Leswi a ku ri goza ro lulama eka tlhelo ro lulama . 
Leswi a ku ri xikumiwa xo fana na xa malembe la ma nga hundza . 
Leswi i xivangelo xo va ndzi nga ri kona eka chemba . 
Hambiswiritano , leswi a ku nga ri swona leswi komiti leyi nga fanela a yi lava swona . 
Entiyisweni , leswi a ku ri nhlamuselo ya atikili . 
Ina , leswi a swi lawuriwa hi ndlela yo tika swinene 
Hi ndlela leyi , va ta kota ku va landzela . 
Hi ndlela leyi , hi nga pfumelelana eka nhlayohansi yo fana . 
Hinkwerhu hi na ntirho wo lulamisa leswi . 
Leswi hi swi hlamuserile eka ku cinca ka hina ka vumbirhi . 
Leswi swi ta fikelela xiyimo xa le henhla xa nsirhelelo . 
Leswi swi ta khumba ku ya emahlweni ko angarhela ka mikanerisano . 
Leswi swi ta pfumelela ndzinganiso exikarhi ka swikongomelo leswinharhu . 
Leswi swi ta hi pfumelela ku teka xiboho eka nandzeleriso . 
Leswi swi ta hi pfumelela ku fikelela vantshwa hinkwavo . 
Leswi swi ta tlhela swi lulamisa xiphiqo xa nthyakiso wa mbangu lowu tlulaka mindzilekano . 
Leswi na swona swi ta tshama swi ri tano na le ka nkarhi lowu taka . 
Leswi swi ta va xivangelo xa nkoka eka ku humelela ka swona . 
Hi ku vona ka mina , leswi ku ta va maendlelo yo leha . 
Leswi swi ta hi vuyerisa swinene hinkwerhu ka hina . 
Leswi swi ta kambisisiwa eku heleni ka 2004 . 
Leswi swi ta vulavuriwa eka xiviko xa 2008 . 
Leri ku ta va rona ririmi leri nga ta va ehenhla ka hinkwato ra nkarhi lowu taka . 
Leswi ku ta va nkongomelo wa hina wa nkambisiso hi ntangha . 
Leswi ku ta va ku nga ri nkarhi wo hetelela , na swona . 
Leswi swi le rivaleni leswaku swi ta va na switandzhaku eka matiko lama khumbekaka . 
Leswi swi ta endla swo tala ku pfuna mindyangu . 
Leswi swi ta tiyisisa leswaku hi ta va na vuphikizani byitsongo . 
Leswi swi ta fanela ku hlamuseriwa hi nkhaqato ku nga ri na ku hlwela . 
Leswi swi ta fanela ku kaneriwa hi vuxokoxoko lebyikulu . 
Leswi swi ta pfuna ku hlanganisa vun'we bya vanhu na ku twanana . 
Leswi swi ta khumba nkoka wa vukorhokeri kan'wekan'we . 
Leswi swi ta tlakusa ku tsakeriwa ka nawu wa lowu nga khomana . 
Leswi swi yisa eka mpfilungano wo engetela eka maendlelo hinkwawo . 
Leswi swi ta olovisa vutomi eka swa bindzu . 
Leswi a swi nge hi pfuni ku ya emahlweni mixo lowu . 
Leswi a swi nga humeleli ehansi ka mfumo lowu nga kona sweswi . 
Leswi swi ta va ntirho wa nkoka eka ntirhisano wa swa nhluvukiso . 
Leswi hakunene swi ta fanele ku ololoxiwa hi ndlela yin'wana . 
Hikokwalaho , leswi swi ta fanela ku kamberiwa swinene . 
Eka nkarhi lowu taka , leswi swi ta fanela ku kombisisiwa hi ku kongoma . 
Ntirho lowu wu nga ka wu nga endliwi hi vandla ra rixaka . 
Ntirho lowu wu fanele ku hluvukisiwa eka tisexini ta nkarhi lowu taka . 
Ntirho lowu wu ta ya emahlweni eka mpimanyeto wa swa timali wa 2003 . 
Leswi a swi ta tlhela swi va na mbuyelo eka lava lavaka vahlapfa lava lavaka nsirhelelo wa mfumo hi ntiyiso . 
Leswi ku ta va ku hundzuluxiwa ka makete lo ku nga erivaleni . 
Leswi a ku ta va goza ro sungula ra makhomelo yo ringana . 
Lexi ku ta va xihoxo xo tika ku xi endla . 
Leswi a ku ta va ku ri vonelo leri nga fanela eka nkarhi lowu . 
Leswi a swi ta antswa eka vaaki hinkwavo . 
Leswi a swi ta va swi ri eka nghozi yo tsanisa nawu wa matiko ya misava . 
Leswi a swi ta vuyerisa mutirhisi . 
Leswi a swi ta vumba goza ro yisa eka ntshamiseko na ku ya emahlweni . 
Leswi swi ta hi kotisa ku va na vhoti ya nhlanganelo . 
Leswi swi ta vanga xiyimo lexi nga na nghozi swinene . 
Leswi a swi ta pfuna ku fikelela swoleswo . 
Leswi a swi ta vanga ku ya emahlweni ko onhiwa ka mitirho . 
Leswi a swi ta va mpfuneto wa nkoka eka n'wangulano wa swa mfuwo . 
Leswi a swi ta vula ku hangalasiwa ka xifaniso xa hina xa vutomi . 
Leswi a swi nga ta fikelela xikongomelo xo tirhisiwa hi ndlela yo biha eka nkarhi woleha . 
Leswi a swi nga ta hi pfumelela ku fikelela mitlhontlho leyintshwa . 
Leswi a swi nga vi tano eka ti netiweke ya mphakelo wa gezi . 
Leswi a swi ta veka ndzhwalo wo engetela eka xiyenge . 
Leswi a swi ta hunguta rivilo ro yisa emahlweni eka xivandla lexi . 
Lembe leri hi ta endla xiviko xa lembe xa vu khume . 
Lembe leri , ndzi ve na ntsako wo swi lulamisa . 
Leswi ndzi tshemba leswaku i xihoxo hikokwalaho ka swivangelo swinharhu . 
Leswi , ndzi na ku tshemba , swi tisa mhaka ya makhomelo yo ringana . 
Leswi , ndzi fanele ndzi swi vula , i mhaka ya nkoka swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku leswi swi tekeriwa enhlokweni . 
Hambiswiritano , leswi i ndlela ntsena ku nga ri makumu . 
Hambiswiritano , leswi swi fanele ku endliwa hi ndlela yo lawuleka . 
Leswi , hi swoxe swi hundzula vuphikizani eka makete wa le ndzeni . 
Leswi , hi swoxe a ku ta va xikongomelo xa xitiyanhlana swinene . 
Hi ku vona ka mina leswi xipimelo lexi nga fanela . 
Leswi , eku heteleleni swi ta tisa ku tlakuka ka nkwetlembetano ka vanhu . 
Leswi,hi ndlela yaleyo i xitandzhaku xin'wana xa ndlandlamuxo . 
Leswi , vamanana na vatatana , a ko va enelo wa swa xithekiniki . 
Ina , leswi a swi nga ta endliwa hi ku hatlisa . 
Ina , leswi i swa nkoka eka vumundzuku bya hina . 
Ina , leswi i xiyimo eka xiviko lexi . 
Leswi , swi fanele ku va ndhawu yo masungulo ku nga ri nyimpi . 
Leswi , hi moya wo tshoveka , i hakelo leyi u faneleke ku yi hakela . 
Kutani leswi i vundzeni bya ku cinca ka swa nomo . 
Swiendlo swoleswo swa fanele ku yisiwa emahlweni naswona loko swi koteka ma tlakusiwa . 
Swoleswo i tindlela to tiya leti nga tekiwaka . 
Swoleswo ko va swin'wana swa swona , ku na swin'wana . 
Ina , swoleswo ko va swin'wana swa leswi nga khomiwa 
Yalawo i makungu man'wana la ma nga amukeriwa . 
Swoleswo i swivandla leswi hi fanelaka ku kongomisa eka swona . 
Toleto i timhaka ta nkoka leti hi fanelaka ku ti languta . 
Sweleswo i ntiyiso wa timhaka kutani hi fanele ku swi amukela . 
Toleto i timhaka leti hi faneleke ku langutana na tona . 
Sweleswo i tinxaka ta minchumu leyi kayivelaka . 
Sweleswo i maendlelo naswona sweleso swi le rivaleni . 
Swoleswo i swilo swinharhu leswi hi faneleke ku va na swona . 
Swoleswo i ku cinca ko hambanahambana loku nga sunguriwa . 
Swoleswo i milawu yinharhu ya nkoka eka xiviko xa xiyimo xa le henhla . 
Timhaka toleto i ta nkoka swinene eka ndhawu ya makete ya le hase ka antlatic . 
Tikomiti toleto sweswi ti ta nyikiwa nkarhi na tona . 
Matiko lawa hi nga na mitwanano na wona ya lava nseketelo . 
Ku swi veka kahlenyana , ku tshemba koloko ku khomisiwile tingana . 
Swilo swoleswo swi vonaka swi ri swa nkoka swinene eka mina . 
Toleto a ku ri timhaka leti a ti ri kona eka mikanerisano . 
Timhaka ta mune kumbe ta ntlhanu ta boxiwa eka mhaka leyi . 
Timhaka tinharhu laha ti vonaka ti ri ta nkoka eka mina . 
Xavunharhu : swo tala swo engetela swi fanele ku endliwa eka vutirhisani . 
Emisaveni hinkwayo bindzu ra swa mimovha ri le hansi ka ntshikelelo . 
Kutani a ku na xilaveko xo va hi va hlamula . 
Kutani hi ve na ku humelela eka minongonoko yin'wana . 
Kutani hi tekile xiboho xo va hi nga sirheleri nsawuto . 
Kutani , leswi i nchumu lowu hi khumbaka hinkwerhu . 
Kutani , a swa ha tsakisi nakambe . 
Kutani , swi ta va mhaka ya mphakelo lowu nga fanela . 
Kutani ku amukeriwa ka xiviko lexi swa enerisa swinene . 
Kutani , mbuyelo wa xiboho wa kanakanisa hakunene . 
Kutani , ku na ku hambana eka hinkwaswo swoleswo . 
Kutani , ha pfumelelana eka milawu ya masungulo . 
Kutani , entiyisweni hi seketela bindzu ra swa fole . 
Kutani , hi amukerile xiyimo eka ndzhwalo wa xihumelerisiwa . 
Switirhisiwa swa nkarhi na swa mali swa laveka ku cinca leswi . 
Nkarhi wu ta vula loko swi vuyerisa vatirhisi . 
Loko swi fika ko karhi , mi endlile swikoxo swo hambana 
Hi pfumelelana na n'wina swinene . 
Loko swi fika ko karhi , matimba ya na vona . 
Ku fikelela swikongomelo swa hina hi fanele hi antswisa maendlelo ya hina . 
Ku fikelela xikongomelo xolexo , ntirhisano lowu tirhaka wo engetela wa laveka . 
Ku fikelela ku landzelela loku ka nawu i swa nkoka . 
Ehenhla ka hinkwaswo , ku fikelela leswi hi lava nseketelo wa n'wina . 
Ku fikelela leswi , hi fanele hi endla swin'wana na swin'wana leswi hi nga swi kotaka . 
Hi ntiyiso , a ndzi swi twisisi swoleswo na mina . 
Hi ntiyiso , ndzi ehleketa leswaku swi khomisa tingana . 
Hi ntiyiso , a ku na ku cinca ka ntiyiso ko vonaka . 
Ku va hi tiyisisa , hi lava vatirhisani eka nawu lowu . 
Xo sungula ku na ku tsan'wakhombo ko siva . 
Xo sungula , swibumabumelo swa n'wina swi ta landzelerisiwa . 
Ku nyika xikombiso xin'we : ntirho wa masocha . 
Xo hetelela , ndza mi khensa nakambe . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ku vula swilo swimbirhi . 
Xo hetelela , a ndzi ta tsakela ku vula timhaka timbirhi . 
Xo hetelela , vurimi a hi nghingiriko wa swa ikhonomi ntsena . 
Xa mahetelelo , malembe ya tlhanu lama taka ya ta va ma nkoka swinene . 
Ku fika sweswi , ku vile na nhlengeletano yo ka yi nga ri ya ximfumo . 
Ku endla tano hi lava switirhisiwa swo tala swo engetela . 
Ku endla tano swi ta rhumela mahungu lama nga hoxeka swinene . 
Ku endla tano swi lava ku seketela na ku khongotela . 
Ku endla leswi swi ta lava komiti ya mafambiselo . 
Eka n'wina hinkwerhu , ndza khensa swinene . 
Xa mahetelelo , a ndzi ta tsakela ku hoyozela muviki . 
Eka mina leswi swi vonaka swi hlwerile . 
Hi ku vona ka mina swi se swi hlwerile hi lembe . 
Hi ku vona ka mina , swi kun a mpfumalo wo twanana eka mhaka leyi . 
Hi ku vona ka mina , mhaka yi le rivaleni swinene . 
Hi ku vona ka mina , lawa i maendlelo yo ka ya nga tolovelekangi swinene . 
Hi ku vona ka mina , lexi i xitsariwa xa nkoka swinene . 
Hi ku vona ka mina mhaka leyi ya nkoka swinene . 
Ku nghenelela eka swona i mfanelo ya vaakitiko . 
Ku swi veka hi ndlela yin'wana , hi nga swi endla . 
Ku swi veka swi nga sasiwi , va na mavun'wa swinene . 
Ku swi bakanyela etlhelo i ndzhukano eka xidemokirasi . 
Hi ku komisa , nawu wu fanele ku kambisisiwa 
Hikokwalaho ku seketela xiviko lexi swi ta va na ku tsan'wakhombo swinene . 
Ku kuma mbuyelo wolowo hi fanele hi vekisa swinene eka vatinyiketi . 
A ku na ku hambana loko swi fika kwalaho . 
Ku fika kwalaho hi kuma xiviko xi nga amukeleki . 
Ina , muviki u vula swona loko swi fika kwalaho . 
Kutani,ku fika kwalaho hi nga enerisiwa swinene 
Ku fika kwalaho , na n'wina mi na vutihlamuleri eka swona . 
Eka xivutiso xolexo a wu nga ta nyika nhlamulo . 
Eka swoleswo hi fanele hi engetela timhaka leti ti nga riki erivaleni . 
Ku fika laha , hi tlhela hi lava milawu na swinawana . 
Ku fika laha , hi na nhundzu ya nkoka swinene : ku kula . 
Ku fika laha , mi nga tiseketela hi hina . 
Eka leswi na swona , nhlamulo i ina , swi le rivaleni . 
Xikombiso , ku twisisa swoleswo i tlhontlho lowukulu swinene . 
Namuntlha ndzi vhotile ndzi tsakela mpimanyeto wa swa timali wa 2011 . 
Namuntlha swa karhi swa humelela , ku tiboha eka swa tipolitiki ka ntiyiso . 
Namuntlha swi vonaka onge ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki wu humelerile . 
Namuntlha leswi a swi humeleli , a swi endleki . 
Namuntlha hi nyika mpfumelelo wa muxaka wa timfanelo toleto . 
Namunntlha hi njhekanjhekisana mayelana na ku ya emahlweni lo ku nga endliwa hi 1997 . 
Namuntlha hi ringeta ku teka goza ro ya emahlweni . 
Namuntlha hi kotile ku vona ku cinca loku . 
Namuntlha hi vulavula hi timfanelo ta vatsoniwa . 
Namuntlha hi hundzuluxa nyingiso wa hina wu ya eka leswiya swin'wana swa tsevu . 
Namutlha , ndzi khomisiwe tingana hi mbuyelo wa vusweti lowu nga fikeleriwa . 
Namuntlha , ndzi ta kongomisa eka swiphiqo leswi nga na nkoka swinene . 
Namuntlha , masiku hinkwawo , hi famba hi ya etlhelo rolero . 
Ku fika laha , namuntlha xiyimo xi hambanile . 
Namuntlha ku na ku tsan'wa khombo ko hambana ka ntiyiso . 
Namuntlha hi njhekanjhekisana hi nseketelo wa swa timali wa migingiriko ya swona . 
Namuntlha hi kanela ajenda ya n'wangulano wa swa le hase ka antlatic . 
Namuntlha , hinkwerhu hi ti lulamiserile ku langutana na vumundzuku . 
Namuntlha , hi amukerile xiboho eka mhaka leyi . 
Namuntlha , hi fanele hi hlamula tlhontlho wa swa mahanyele lamanene lowu fanaka . 
Namuntlha , hi swi vona tanihi mfungho wa ntirhisano . 
Kun'we hi ta humelela eka ku tirha ku fikelela makumu lawa . 
Ntiyiselano i wa nkoka ; kambe i wa maendlelo ya xandla famba xandla vuya . 
Vhoti ya mundzuku a yo va ya nkoka ntsena , yi na nkoka swinene . 
Mundzuku xiyimo lexi xa timhaka xi nga va xi hambanile . 
Nyingiso wutsongo swinene wa nyikiwa eka ku hunguta tiawara ta ntirho . 
Vupfhumba na byona byi na ntirho wa nkoka eka mhaka leyi . 
Vupfhumba i bindzu ra nhlangano wa van'wamabindzu lama xaviselanaka ku nga ri na tihakelo . 
Bindzu ri nga pfuneta kahle swinene eka mhaka leyi . 
Bindzu ri nyika ndlela yo huma eka swa nkayakayo wa swa ikhonomi . 
Milawu ya mabindzu yi fanele yi tirha ntirho wa yona eka vundzeni bya mhaka leyi . 
Mimovha ngopfungopfu i vukumekonkulu bya leswi . 
Ntirho wo letela wu va na nkoka swinene eka vaaki va hina . 
Vuxaka by ale hase ka antlatic byi ta tshama byi ri na ntirho wa nkoka laha . 
Vukalaxihundla i bya nkoka eka ku tirha ka makete . 
Mitlhontlho leyikulu yi tama ya ha ri kona eka xivandla xa nsirhelelo wa le ndzeni . 
Ku ya emahlweni lokukulu ku endliwile eka vuhlayiseki bya swifambo emapatwini . 
I ntiyiso , leswi i swa nkoka , kambe a swi ringanangi . 
Turkey na rona ri na ntirho lowukulu eka mhaka leyi . 
Turkey ri ve na ku ya emahlweni ko engetela eka mavhiki lama nga hundza . 
Ina , Turkey ri tivisiwile hi ta matirhelo . 
Turkey ri fanele ku xixima timfanelo ta vaakitiko va rona hinkwavo . 
Turkey a ra ha faneriwi hi ku yimeleriwa . 
Sweswi ndzi hundzulukela eka xileriso xo nyika mpfumelelo na xiviko xa mina . 
Sweswi hi hundzuluxa nyingiso wa hina hi ya eka mhaka ya mathoriwelo . 
Vanhu va makumembirhi hinkwavo va lahlekeriwile hi vutomi bya vona , etikweni ra mina . 
Ndzi tsarile kambirhi ndzi kombela nhlamuselo . 
Timhaka timbirhi ta nkoka ti vuriwile eka nkanelo lowu . 
Timhaka timbirhi ta muxaka lowu ta karhi ta vulavuriwa . 
Swimbirhi swa swoleswo swi ta va eka vhoti ya lava nga kona . 
Kuyahi mina ku sale swivutiso swimbirhi . 
Swivutiso swimbirhi swo kongoma swa mayelana na swiviko swi sele . 
Ukraine ri fanele ku nyikiwa nkateko wa ntshunxeko wa ntiyiso . 
Eku heteleleni , swoleswo swi ta va ntsandziso eka mutirhisi . 
Ina , eku heteleleni , swi tlhela swi va phakeji ya swa vutomi . 
Eku heteleleni , leswi swi mayelana na mabindzu lamtsongo na lama le xikarhi . 
Ehansi ka xiyimo xihi na xihi a hi nga pfumeleli leswi swi humelela . 
Eka swiyimo swoleswo , ndzi nga vula nakambe xitsundzuxo xa mina . 
Xikombiso , ku pfumaleka ka mitirho exikarhi ka vantshwa , ku kwalomu ka 20% . 
Khombo ra kona swo fana swi nga vuriwa hi xitimela xa hina . 
Khombo ra kona ku na mpfumalo swinene wa mbuyelo wo tiya . 
Khombo ra kona leswi a swi humelelangi , naswona ndza tisola eka leswi . 
Khombo ra kona leswi swi tlhandlekeriwile hi muviki . 
Khombo ra kona nkarhi a wu ndzi pfumeleli ku endla swoleswo . 
Khombo ra kona , ndzi tshemba leswaku mhaka a ya ha yimisangi xiswona . 
Khombo ra kona , a ndzi nga kumi nhlamulo eka swivutiso leswi . 
Khombo ra kona , a ndzi kumi ku tekeriwa enhlokweni ka leswi eka xiviko . 
Khombo ra kona , a ndzi na nkarhi wo kanela leswi . 
Khombo ra kona , ndzi ehleketa leswaku ka ha ri na ku pfumaleka ka ntwisiso . 
Khombo ra kona , a ku na ku ya emahlweni lo ku nga endliwa naswitsanana . 
Hambiswiritano , khombo ra kona a swi talangi ku tlula leswi . 
Hambiswiritano , khombo ra kona , ku antswisa loku a ku yi ekuleku ringana . 
Hambiswiritano , khombo ra kona , a hi nga swi koti ku pfala nkarhi lowu nga lahleka . 
Khombo ra kona , eka nkarhi lowu , nkarhi wa nkoka wu lahlekile . 
Khombo ra kona , ku fika sweswi a swi languteki swi ri kona lahaya . 
Khombo ra kona , a swi hundzuluxeriwanga swi ya eka swiendlo . 
Khombo ra kona , i xiviko xa swa vutumbuluxi naswona ku nga ri nawu . 
Khombo ra kona , a swi na vumbhoni leswaku swoleswo swi humelerile . 
Khombo ra kona , a swi nyikiwangi eka ntwanano . 
Khombo ra kona , a swi nga koteki ku kanerisana ku kuma xitshunxo . 
Khombo ra kona , a ku na nkarhi wo swi kombisa eka ajenda . 
Khombo ra kona , nakambe hi sindziseka ku vulavula na vona . 
Khombo ra kona , senthara yaleyo a yi se tumbuluxiwa . 
Khombo ra kona , hi leswi kungu ra masungulo ri nga xiswona . 
Khombo ra kona , leswi swi vonaka swi ri tano hakanyingi . 
Khombo ra kona , masiku mangarimangani lama nga hundza ma khomisa tingana . 
Khombo ra kona , mbuyelo wa khombo leri a wu se tiveka . 
Khombo ra kona , xiboho a xi tekeli swoleswo enhlokweni . 
Khombo ra kona , mbuyelo wa leswi wu le rivaleni ku va wu voniwa . 
Khombo ra kona , swo fana a swi nga vuriwi mayelana na ku cinca . 
Khombo ra kona , xiyimo xi tika swinene ku tlula leswi . 
Khombo ra kona , xitsariwa a xi le rivaleni eka mhaka leyi . 
Khombo ra kona , ko va na vangarivangani va hina laha . 
Khombo ra kona , ku na vana vangarivangani lava endlaka leswi . 
Khombo ra kona , ku ve na ku ya emahlweni kutsongo ku fika sweswi . 
Khombo ra kona , a ku na vumbhoni bya leswi ku fika nkarhi wa sweswi . 
Khombo ra kona , a ku na xikombi xo va ku ta van a ku cincana . 
Khombo ra kona , ka ha ri na ku pfumaleka ka le erivaleni ka switirhisiwa 
Hikokwalaho , khombo ra kona , a ndzi vhota ndzi kaneta xiviko . 
Khombo ra kona , leswi i ndlela yi ri yoxe leyi hi nga yi kumaka . 
Khombo ra kona , a va hlangananga na ku angula ka kahle . 
Khombo ra kona , leswi swi se swi humelerile eka vukorhokeri bya swa vutomi . 
Khombo ra kona , leswi a swi nga ri tano laha . 
Khombo ra kona , leswi swa ha ta humelela eka timhaka to tala . 
Khombo ra kona , leswi a swi tswariwi hi ku titoloveta hi mikarhi hinkwayo . 
Khombo ra kona , xiviko lexi xi kombile ku tsandzeka ku suka emasunguleni . 
Khombo ra kona , hambiswiritano , a swi nga vi kona . 
Khombo ra kona , hambiswiritano , a hi se fika ekule . 
Khombo ra kona , ku vuriwile switsongo mayelana na leswi namuntlha . 
Khombo ra kona , a hi nga koti ku va seketela . 
Ehandle ka loko xileriso lexi xi nga va erivaleni , a xi nga tirhi . 
Ehandle ka loko ho endla swoleswo , hi ta va hi ri karhi hi ti xisa . 
Tanihi leswi ndzi nga vula , ehandle ka loko ho kongoma eka ndlela yin'wana . 
Ku fika sweswi ua ku va ngi na nhlamuselo ya leswi . 
Ku fikela nkarhi wolowo hi fanele ku va na miehleketo leyi pfulekeke . 
Ku fikela nkarhi wolowo , hi ta va na ntirho wo endleka ku va hi wu endla . 
Ku fika ka 20% wa vanhu a va nga tsarisiwangi . 
Ku fika sweswi , a ndzi se vona swo fana na swoleswo . 
Ku fika sweswi , ku na ku twanana exikarhi ka hina . 
Ku fika sweswi , hi vile na mitlawa yo tsan'wakhombo ya ntlhanu . 
Mitlawa ya swa mbangu yo hambanahambana yi vulavula yi yimela mbangu . 
Swifambo swi na vutihlamuleri eka ku humesiwa ko tala ka tigasi ta " greenhouse "  . 
Swi le rivaleni swinene,nkoka wa ku rhurha swi ri enawini wa tiveka 
Ku vekiwile nkarhi lowutsongo swinene wa leswi . 
Hakanyingi , a hi lavi ku swi vona . 
Hakanyingi , a hi kotanga ku endla swoleswo . 
Swi kahle swinene , ndzi ehleketa leswaku un'wana na un'wana u ma kumile mahungu . 
Swi kahle swinene , hi ta tekela enhlokweni miehleketo leyi mi nga yi nyika . 
Swikimi swa nsirhelelo wa muonheriwa swi fanele swi vekiwa . 
Vietnam ri na ntirho wa nkoka swinene eka xifundzha lexi . 
Loko swi langutiwa hi ndlela leyi , ntwanano a wu hlayiseki nkarhi lowu wo leha . 
Madzolonga na vutherorisi ko va ntsena ndlela yo fikelela swo karhi . 
Hi ku tikambisisa , xana a ku ri swa kahle ku va swi endliwa xana ? 
Mati ya na nkoka eka vutomi na le ka swa migingiriko ya swa ikhonomi . 
Ha pfumela swi hetiseka leswaku leswi i endlelo ra kahle . 
Hi fanele hi tirha eka moya wo tshembana hi ku hetiseka . 
Ha amukela leswaku hi fanele hi va na ntshamiseko wa ntsengo wa nxavo . 
Hi amukerile xiyimo lexi nga erivaleni eka nkarhi wolowo . 
Nakambe hi va kombela ku herisa xigwevo xa rifu . 
Hi pfumelelana eka tlhelo ra masungulo leri faneleke ku tekiwa . 
Hi pfumelelana na nxopelo wa swiphiqo swo karhi . 
Ha pfumela leswaku ku kala xihlawuhlawu i mhaka ya nkarhi . 
Ha pfumela leswaku sweswi hi lava ku vona mbuyelo . 
Ha pfumela ku cinca ka ntwanano laha mpimo wu nga fikeleriwangiki ka ndzimana ya 33 . 
Ha pfumela hinkwerhu mayelana na leswaku xikongomelo xa hina xi fanele xi va xihi . 
Hinkwerhu ha pfumela eka tlhelo rolero ra mhaka . 
Ha pfumela hinkwerhu eka xilaveko xa ntirhisano na matiko ya le handle . 
Hinkwerhu ha pfumela eka xilaveko xo sivela vutherorisi . 
Hinkwerhu ha pfumela leswaku swoleswo i mhaka ya kahle . 
Hinkwerhu ha twanana leswaku hi dinga vukorhokeri bya misava . 
Hi twanana na swikumiwa swa xiviko . 
Hinkwerhu hi kholwa swinene leswaku swi tano . 
Hinkwerhu hi na vutihlamuleri bya matimu eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku endla swin'wana ku hundzula matiko ya hina . 
Hinkwerhu hi fanele ku tirha swin'we eka xivandla lexi . 
Hinkwerhu hi tshemba leswaku swi ta va na ku humelela . 
Hinkwerhu a hi swi tiva leswaku a swi ku tikela . 
Hinkwerhu ha swi tiva sweswo kambe van'wapurasi a va swi tivi . 
Hinkwerhi ha swi tiva leswaku ku tumbuluxa swintshwa swi ta hi hakelo yikulukumba . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku a xi endli swilo swo tano . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku ku fikelela ndzingananiso swa nonon'hwa . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku xexo hi xona xivangelo xa kona . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku bajete yi tsanyuke ngopfu . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku leswi i ku rhurharhurhankulu ka xiikhonomi . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswi hi nga lahlekeriwaka hi swona vhiki leri . 
Hinkwerhu ha ti tiva timhaka leti saleleke ku tekiwa xiboho eka tona . 
Hinkwerhu hi tiva leswi timhaka ta nkoka ti nga tona . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswi tiko leri ri nga hundza eka swona . 
Hinkwerhu hi fanele ku va vatirhisani eka matshalatshala lawa . 
Hinkwerhu hi fanele ku langutana na vutihlamuleri bya hina . 
Se ha swi tiva leswi swi nga endlekaka na leswi swi nga lavekiki . 
Naswona hi amukela mihundzulo leyi hlamuselaka ndzimana . 
Naswona ha pfumela leswaku hi fanele ku nyikela mpfuno hi ku hatlisa . 
Naswona hi pfumela ku tlakusa ntirhisano wa hina eka swa timali . 
Naswona hi na nxungeto wuntshwa wu taka . 
Naswona hi na vutihlamuleri eka vuxaka bya bindzu bya tinxaka . 
Naswona hi na xiviko xa ku twananeriwa emahlweni ka hina . 
Naswona hi na ntokoto lowunene wa tin'hweti ta sweswinyana . 
Naswon hi na vo tala va vaakatiko lava hi seketelaka . 
Naswona hi na vona eka makumu ya matimu . 
Naswona hi fanele ku lulamisa thekinoloji ya mfikeleleko wa mahungu . 
Naswona hi fanele ku endla swo engeteleleka ku letela ku thoriwa . 
Naswona hi tshemba ku va na mikarhi yo antswa mayelana na leswi . 
Naswona hi tshemba leswaku va ta swi tirhisa hi ndlela leyinene . 
Naswona hi tiva swinenenene leswi faneleke ku endliwa 
Hi tiva naswona leswaku mitwanano yo tinyiketela a yi pfuni . 
Naswona hi languta maendlelo hi nkarhi wa nkayakayo . 
Naswona hi dinga muxaka wuntshwa wa dipulomasi ya swa tlilayimete . 
Naswona hi lava sisiteme leyi nga ta tirheka . 
Naswona hi dinga maendlelo yo va na sisiteme eka pholisi ya eneji . 
Naswona hi dinga ku hleriwa ka sisiteme leyi nga kona . 
Naswona hi fanele ku vula ntiyiso . 
Naswona hi fanele ku lwisa ku cukumeta ka swa vanhu na ikholoji . 
Naswona hi fanele ku langutana na ntiyiso wa ku nghena etikweni . 
Naswona hi fanele ku hunguta ku tala ka mpfuno . 
Naswona hi fanele ku endla swo engeteleka hi endlela rihanyu ra mani na mani . 
Naswona hi fanele ku yi pfuna ku tilulamisa . 
Naswona hi fanele ku antswisa dyondzo ya ntirho na ndzetelo . 
Naswona hi fanele ku languta swinene switirhisiwa . 
Naswona hi fanele ku tilumisela yuro emiehleketweni . 
Naswona hi fanele ku sirhelela vutumbuluxi bya hina bya swakudya bya ntolovelo . 
Hi fanele ku languta nakambe mpimo wa mixupulo . 
Naswona hi fanele ku vulavula swi twala mayelana na timfanelo ta ximunhu . 
Naswona hi fanele ku tiyisa swinawana na swiringaniso swa hina . 
Naswona hi fanele ku ehleketa hi vutirhisani byin'wana 
Naswona hi khumba na nsinya wolowo eka xiviko . 
Naswona hi tshikilela xilaveko xa vuxiyi bya mixavo . 
Naswona hi seketela ku tumbuluxiwa ka nkwama wa mali yo tlhantlha swikepe . 
Naswona hi seketela swiphemu leswin'wana swa xiviko . 
Naswona hi seketela leswi mi nga swi vula mayelana na nkuriso . 
Naswona hi nghenerile tiseminara to hlayanyana . 
Naswona hi lava leswaku swiletelo swi tirhisiwa kunene . 
Naswona hi lava ku va na njhekanjhekisano hi leswi . 
Naswona hi lava ku vona maendlelo man'wana ya xihatla . 
Hi khensa ku humelela loku nga fikeleriwa ku nga ri khale . 
Hi le kule na ku fikelela swikongomelo swa hina . 
Hi le kule swinene ngopfu na xiyimo xa ntiyiso . 
Hi le ku tshikeni ka ku vhota eka vhoti yo hetelela . 
Hi chava leswi hi nga swi tiviki . 
Hinkwerhu ha twanana hi nsinya wa ku va muthyakisi a hakela . 
Hinkwerhu ha swi tiva leswaku vuhaxi a byi tivi mindzilakana . 
Hinkwerhu hi tiva swirhalanganyi swa ku rhula . 
Hi langutele ntwanano lowuntshwa . 
Hinkwerhu hi tiva swinene leswi matikonyingi ya endlaka swona . 
Hinkwerhu , hi ku ehleketa ka mina , hi seketela ku endlela swilo erivaleni . 
Hinkwerhu , hikwalaho , hi na ku twela swinene eka mhaka leyi . 
Hi hexe eka ku va hi kota ku endla leswi . 
Hi vile hi le ka ntolovelo wa ku lawula swa mahanyelo lamanene . 
Naswona hi vilela hi maavelo ya swipfuno . 
Naswona hi vilela hi mhaka ya ntirhisano . 
Naswona hi le ka ku khumbana ko kongoma na vandla ro kaneta . 
Hi kombela leswaku nawu wa matiko hinkwawo wu xiximiwa . 
Hi kombela leswaku loko a yo va n'hweti yin'we . 
Hi mi kombela ku nghenisa ndzinganyeto wo yelana . 
Hi le ka xiyimo xa nkayakayo etikweni leri . 
Hi le ku sunguleni ka hundzuko wa matimba wa xibayothekinoloji . 
Ha swi lemuka leswaku xivandla lexi xi tsekatseka ku fika 
Hi lemuka mitlhontlho leyi hi yimeleke . 
Ha lemuka ku tika ka ntirho wa kona . 
Ha lemuka makhombo lama tisiwaka hi tikhemikhali . 
Hi lemuka ku vilela ka n'wina eka xivandla lexi . 
Ha swi lemuka leswaku i njhekanjhekisano 
Ha swi lemuka leswaku lebyi i vugevenga byimbirhi byo hambana . 
Ha swi lemuka , kambe a hi endli nchumu . 
Hi ya hi ri karhi hi dinga nseketelo wa un'we eka loun'wana . 
Hi basile eka leswi , naswona nkarhi hinkwawo a swi ri tano . 
Hi ti bohile eka ntshunxeko wa ndzavisiso na nhluvuko . 
Ha vilela hi swona , tanihileswi swi faneleke . 
Ha vilela hi hungu leri vunavetisi byi nga na rona . 
Hi ya emahlweni hi landzeleris xiyimo swinenenene . 
Eka nkarhi wa sweswi hi le hansi eka ndzhendzeleko . 
Hi tirha na mhaka leyi nga erivaleni ku va byi ri vuhlonga . 
Hi le ku tirhaneni na xiphiqo xo tika swinene laha . 
Hi tirhana na swiyimo swo hlawuleka laha , swi le rivaleni . 
Hi le ku tekeni ka xiboho mayelana na vunene bya pholisi yo hlanganisa . 
Hi endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku fikelela leswi . 
Hi endla hinkwaswo leswi hi swi kotaka mayelana na sweswo . 
Hi endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka hi tlhelo relero . 
Hi endla sweswo hi miehleketo yo pfuleka swinene . 
Hi langutane na nkayakayo eka ntirho wo aka swikepe . 
Hi le kule na laha a hi tshembe ku va hi ri kona . 
Hi tshunxekile , van'wana va hina , kambe ku nga ri hinkwerhu . 
Hi nyikiwa nkarhinene ku vula swin'wana ehenhla ka sweswo . 
Hi hundza hi le ka nkayakayo wo karhi eka mitlangu . 
Hi ta ya kamba , ndza nga mi tshembisa . 
Hi ta fanela ku kavanyeta databesi leyi . 
Hi ta endla nandzelelano wa swibumabumelo . 
Hi ta landzelerisa nhlokomhaka leyi swinenenene . 
Hi ta tlakusa ncincano lowu wa mahungu . 
Hi ta tirha eka mhaka leyi , hikwalaho . 
Ha khensa eka ku khumba ka wena mhaka ya ku hungutiwa ka xibalo . 
Ha tsaka ku twanana na swo tala swa xona . 
Ha tsaka hi sweswo , kambe tanihi vugimotsongo . 
Hi laha ku ta hlahluva xiyimo . 
Hi tshemba ku kuma swipimelo eka xivandla lexi . 
Hi le ku twananeni naswona hi tsake ngopfu . 
Hi twanana na nkarhi wo lehanyana wa ku cincela eka swin'wana . 
Hi twanana na ku endla ikhonomi ya hina yi twanana na mphikizano . 
Hi twanana na ku tirhela erivaleni na ku lawula ka demokiratiki . 
Hi seketela ku pimapima xiyimo . 
Hi le ka ntirho wo pfunana . 
Hi le xikarhi ka ndzhendzeleko wo ka wu nga ri na makumu . 
Hi le xikarhi ka mivulavurisano yo tsekatsekanyana . 
Hi le xikarhi ka phurosese yeleyo sweswi . 
Hi le ka maendlelo yo xopaxopa swo hambana leswi hi nga hlawulaka eka swona . 
Hi le ka ndlela yo hetisa xiburisano . 
Hi le ka ndlela ya ku pfuxeta xinawana lexi . 
Hi le ndleleni yo olovisa maendlelo ya vufambisi . 
Ho va eku ringeteni ko fikelela ndzingananiso lowunene . 
Hi hanya eka nkarhi wa ku va hi nga ri na ntiyiso wa swa ikhonomi . 
Hi hanya eka nkarhi wa ku hundzuka ka matimba ka xithekinikali . 
Hi hanya eka ikhonomi ya nhlangano wa swa timali . 
Hi le ku languteni ka ku twananisa leswi lawulaka eka swa vugevenga . 
Hi langutele nhlamulo yo huma eka yena . 
Hi endla matshalatshala makulukumba mayelana na leswi . 
Hi le ku humeleleni ka kahle eka mhaka leyi ya nkoka . 
Hi le ku yeni emahlweni kambe swi nonoka ngopfu . 
Hi le ku yeni emahlweni eka swin'wana swa swona . 
Hi le ku tiyisiseni leswaku hi endla swin'wana laha . 
Hi le ku yeni emahlweni swinene eka xiringanyeto lexi . 
A hi antswi eka mfumo wa nawu . 
A hi le ku kanetaneni na makete , kumbe ku alana na mphikizano . 
A hi olovi hi ndlela leyi a hi ta swi lavisa xiswona . 
A hi le ku kombeleni ka ku simeka ka masungulo lamantshwa ya nawu . 
A hi le ku kombeleni ka xilo xo fana na xexo . 
A hi le ku komberiweni ka ku hlwerisa vhoti . 
A hi tumbeti tinhloko ta hina esaveni . 
A hi le ku cinceni ka swivandla swa vulafuwi wa tikhoto . 
A hi korwisiwi leswaku a swi fanele ku va tano . 
A hi korwisiwi leswku leyi hi yona ndlela leyinene . 
A hi jekejekisani hi mhaka yihi kumbe yihi eka nkarhi wa sweswi . 
A hi languteli khomixinari eka njhekenjhekisano lowu . 
A hi tlheleli eka maendlelo ya ntolovelo . 
A hi nga tlheli hi pfulele njhekenjhekisano sweswi . 
A hi nga tlheleli eka njhekanjhekisano wa tolo . 
A hi lwisani na mphikizano , sweswo hi le kule na swona . 
A hi le ka xiyimo xo endla leswi . 
A ho vulavula ntsena hi tiawara to leka ta mikarhi yin'wana ntsena . 
A hi vulavuli hi nhlungo , swi la rivaleni . 
A hi enelanga hi xiviko lexi nga emahlweni ka hina . 
A ho sungulela ehansihansi , sweswo swi le kule na swona . 
A hi vulavuli hi nkwetlembetano exikarhi ka lava ringanaka . 
Avulavuli hi ku purayivhetayiza ka swa switimela . 
A hi vulavuli hi xin'wana xa le ka nkarhi lowu nga hundza . 
A hi vulavuli hi nkarhi lowu taka wa le kule ngopfu . 
A hi fularheli tiko leriya . 
Hambiswiritano a hi seketeli mihundzulo hi un'we un'we . 
A hi , kahlekahle , le ku tlangeni hi marito laha . 
Se sweswi hi tshinelela makumu ya purokeje leyi . 
Se hi le ku sunguleni ka mivulavurisano . 
Se hi le ka ntsetselelo wa timakete ta le handle . 
Se ha kholwa leswaku a swi ringananga . 
Se hi hlayela ndhurho wa pholisi leyi . 
Se sweswi hi langutne na swiphiqo swo fambelana na nkuriso . 
Se hi le ka xiyimo xo famba hi ya emahlweni . 
Se sweswi hi tshinelela ku hetisiwa ka ntirho . 
Se sweswi hi varhangeri emisaveni eka mhaka leyi . 
Se sweswi hi le kusuhi swinene na ku fikelela xikongomelo . 
Swi tano leswaku hi twanana na xiviko swi helela . 
Swi tano ha hiseka ku endla tano . 
Hi le tlhelweni rin'we eka lexi . 
Hi le tlhelo ra hundzuko wukulukumba wa xidemokirasi . 
Hi le ndleleni yo kongoma bajete yo famba hi nghingiriko . 
Hi kanetena na ku dyebyisa kwihi kumbe kwihi ka swinawana leswi . 
Hi kanetana na hikwalaho ka swivaangelo swinharhu leswikulu . 
Hi tsakile ku xiya leswi u nga swi vula . 
Hi tiyimisele ku pfumelela ku olova eka swiyimo swo tano . 
Hi tilulamiserile ku nghena eka mivulavurisano leyi faneleke . 
Hi tilulamiserile ku nyika ntshunxeko eka swiyimo leswi . 
Hi tiilulamiserile ku pfuna eka mhaka leyi . 
Hi tilulamiserile ku pima ntsengo wa swinawana . 
Hi tilulamiserile ku tlhelela eka mhaka yeleyo endzhakunyana . 
Hi bumabumela mihundzulo yo hlayanyana eka n'wina . 
Hi susumeta ku va na xitshunxo xa xihatla xa mhaka leyi . 
Hi le ku fikeni eka vugimo bya swivumbeko swa sweswi . 
Hi lulamile ku avelana miehleketo ya hina na n'wina . 
Hi yimeriwa ku ya hi nhlokomhaka ! 
Hi na vutihlamuleri byo lebula switumbuluxiwa swa mirhi . 
Hi na vutihlamuleri ehenhla ka xivandla lexiya hinkwaxo . 
Hi enerisekile ku va leswi swi tekeriwe enhlokweni . 
Hi vula leswaku swiphiqo leswi swi nga tshunxiwa . 
Hi ri hi lava ku endla nyirho wa hina . 
Hi tiyimiserile eka mhaka mbulavurisano hi ndlela yo anama . 
Hi tsanile ku va hundzulo lowu wu nga amukeriwanga . 
Ha ha yimele xiboho eka mhaka leyi . 
Ha ha ri eku kaneleni ka leswi ndlela ya kahle swinene yi nga yona . 
Ha ha ri eku tsekatsekeni ngopfu eka sweswo . 
Ha ha ri ntsena eka goza ra ku veka swikongomelo . 
Ha ha ri xihlovo lexikulu ku tlula hinkwaswo xa ku pfuneta ka ximunhu . 
Ha ha yimele mivuyelo yo fuwa , hambiswiritano . 
Hi lwela vululami bya swa vanhu emisaveni . 
A hi fanele ku va na xiave eka ku teka swiboho . 
A hi fanele ku va na xipimo xin'we xa hinkwaswo . 
Hi teka goza ro ya etlhelo relero namuntlha . 
Hi vulavula hi vana lava nga riki na rito . 
Hi vulavula hi timfanelo ta ximunhu ta masungulo na ta misava . 
Hi vulavula hi xin'wana lexi nga xa nkoka swinene . 
Hi vulavula laha hi ku tatisa swinawana leswi nga kona . 
Hi hina ntlawa wu ri woxe lowu nga hlawuriwa hi vona hi ku kongoma . 
Hikwalaho hi kota ku amukela mihundzulo leyi , na yona . 
Hikwalaho hi kombela ku vekiwa erivaleni ka timhaka leti . 
Hikwalaho hi ta seketela xiviko xa muviki . 
Hikwalahi ho hi andlala hundzulo mayelana na leswi . 
Hikwalaho a hi koti ku seketela xiboho , naswona . 
Ku fika eka ko karhi hi vahumeleri eka dlilobaleyizexini . 
Hi ringeta ku hlohletela demokirasi eka matiko lawa . 
Ha vilela swinene ku va xi yisiwa eka vugimohansi . 
Hi twanana swinene eka timhaka leti . 
Hi tsaka swinene leswi mpfumelelano wu nga fikeleriwa . 
Hi vhota hi kaneta nsusumeto wo teka xiboho . 
Hi vhota hi kaneta xiboho hinkwaxo ka xona . 
Hi yimele nawu lowu ku va wu dlayiwa . 
Hi yimele wena ku va u twisisa leswi na wena . 
Hi laha hi nga kona namuntlha hikwalaho ka sweswo . 
Hi tirha hi matimba swinene eka ku lulamisela leswi . 
Hi le ku tirheni ehenhla ka leswi swin'we na vatirhisani va mina . 
Hi tirha hi ku lemuka swinene mhaka ya xihatla . 
Hi vilela hi vumundzuku bya xitoko xa tinhlampfi ta salimoni . 
Ndza tshemba hi pfuna swinene eka vuxiyaxiyi bya bajete . 
Phela hi mutirhisani lonkulu wa xifundza . 
Hambiswiritano hi kanetana na ku hangalasiwa ka tivhoti ta munhu hi munhu . 
Ku fika eka ko karhi , hi vadyondzi eka xivandla lexi . 
Hi kombela ku xi hlayisa hi ku angarhela . 
Hi tshemba eka vumundzuku bya ntirho wa swo phasa tinhlampfi . 
Hi tshemba eka vutiyimeri bya tiko ra xidemokirasi . 
Hi tshemba eka leswaku sweswo a swi ta nyika ndzinganano wo fanela . 
Hi tshemba leswaku swipfuno swa swa vurimi swi fanele ku hungutiwa . 
Hi tshemba leswaku xiviko xa enerisa hi ku angarhela . 
Hi tshemba leswaku ku na ku kala ka vulawuri . 
Hi tshemba leswaku leswi hi swona swiringanyeto swa nkoka ku tlula hinkwaswo . 
Hi tshemba leswaku lawa i maendlelo lamanene . 
Hi tshemba leswaku leri i tlhelo ro hoxeka swinenenene . 
Hikholwa leswaku leyi hi yona ndlela yi ri yoxe yo ya emahlweni . 
Hi tshemba leswaku leswi hakunene i ku hlela ko tsana . 
Hi tshemba leswaku leswi swi nga fikeleriwa handle ko lehisa . 
Hi tshemba leyi ku va yona mhaka ya nkoka swinene . 
Hi kombela masungulo mantshwa ya maendlelo . 
Hi kombela ku tirhisiwa ka nawu lowu xikan'wekan'we . 
Hi kombela vatirhi ku ala pholisi leyi . 
Hi kombela nakambe ku va leswi swi endliwa . 
Hi mi kombela ku ka mi nga tirhisi maendlelo lawa . 
Hi nga amukela sweswo , kambe ntsena hi swipimelo swimbirhi . 
Hi nga fikelela swo tala swo engetela loko ho tirha swin'we . 
Hi nga twanana namuntlha , hambiswiritano , hi ndlela ya xiwelo . 
Hi vile hi vona swikombiso swo sungula swa leswi . 
Hi nga endla swin'wana na le ka tlhelo ra swikoxo . 
Naswona hi nga tirhisa ku antswa switirhisiwa leswi nga kona . 
Hi nga vona naswona leswaku swipimelo swa rimba i yini . 
Hi nga swi kota naswona hi fanele ku kota ku xi lawula . 
Hi nga swi kota naswona hi fanele ku ya emahlweni hi lwa na madzolonga . 
Hi nga tinyungubyisa hi vulanguteri bya timonopoli na ku hlanganisa . 
Hi nga tinyungubyisa hi leswi hi nga swi fikelela . 
Hi swi vona kahle leswaku hi fanele ku cinca dlela . 
Hi nga heta mhaka leyi hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Hi nga hoyozela muviki na mitlawa ya xipolitiki . 
Hi nga swi endla hi ku swi endla swi engeteleleka ku va erivale. 
Hi nga swi endla loko ho va na ku tinyiketela . 
Hi nga swi endla loko hi sindzisa mhaka . 
Hi endla hilaha hi kotaka hakona ku endla leswaku swilo swi humelela . 
Hi nga swi endla naswona ku na leswi swi nga tshama swi rhanga . 
Hi nga endla leswi hi ndlela yihi kumbe yihi leyi u yi lavaka . 
Hi nga languta eka swikombiso leswinene swo huma eka nkarhi lowu nga hundza . 
Hi nga landzelela maendlelo lawa a nga ma ringanyeta . 
Hi nga twanana swi helela na timhaka leti a nga ti tlakusa . 
Hi nga va pfuna hi moya wa vutirhisani . 
Hi nga tirha hi leswi swi kumekaka . 
Hi nga tlhelela eka sweswo eka siku ra le mahlweni . 
Hi nga swi vona leswi hi ku endliwa eka xifundza lexiya . 
Hi nga teka magoza hi lwisa leswi ; swa endleka . 
Hi na ringeta leswi hi tindlela to hlaya . 
Hi nga ringeta ku xi hlela , loko u swi lava . 
Hi nga , hambiswiritano , tihoyozela hi mbuyelo lowu nga fikeleriwa . 
Hi nga , hambiswiritano , endla miringanyeto ya maendlelo la landzelaka . 
Hi nge amukeli ndlela yeleyo ya matirhele eka politiki . 
Hi nge amukeli hundzulo lowu hi xivumbeko xa sweswi . 
Hi nge koti ku pfumelela xiyimo lexi ku ya emahlweni . 
Hi nge swi koti ku tshama eka nkavanyeto wa nkarhi . 
Hi nge pfumeleli nkarhi lowu nga hundza ku sivela nkarhi lowu taka . 
Hi nge pfumeleli swilo ku ya emahlweni hi ndlela yeleyo . 
Hi nge eneriseki hi xiyimo lexi xa swilo . 
Hi nge vi xiphemu xa muxaka lowu wa maendlelo . 
Hi nge endli swin'wana handle ko xixima vito ra tiko leri . 
Hi nge phikizani ehenhla ka mbangu wa hina . 
Eka nkarhi wa sweswi hi nge tiyisisi nhlayiseko wa vaakatiko va hina . 
Hi nge koti ku va handle ka xona , a kun a ndlela yin'wana . 
Hi nge humi eka leswi hi ri hexe . 
Hi nge fambi hi tlula leswi va navelaka ku swi vona . 
Hi nge vi na mavonelo yo hambana hi mhaka yin'we . 
Hi nge vi na ku vhota mundzuku hikwalaho ka leswi . 
Hi nge honisi swihangalasamahungu leswintshwa na tithekinoloji letintshwa . 
Hi nge honisi ku endleka ka ku tirhisa ku humelerisa ko hlanganeriwa . 
Hi nge honisi ku ya emahlweni loku nga endliwa . 
Hi nge yimi ntsena hi vona leswi humelelaka . 
Hi nge vi na ku endla xiwelo eka switici swa matimba swa nyutliliya . 
Hi nge endli onge swiphiqo leswi a swi hanyi . 
Hi nge tiyiseli xiyimo xo yelana laha . 
Hi nge fikeleli xiyimo xo hetelela ehenhla ka leswi namuntlha . 
Hi nge khomeleli eka pholisi ya makhiroikhonomiki ku swi fikelela . 
Hi nge vuli leswaku leswi swi ta yima ntsena eka nkarhi lowutaka . 
Hi nge languti ntsena leswi swi helerile . 
Hi nge honisi tihanyi to tano . 
Hi nge honisi xiyimo lexi . 
Hi nge yimeli makete ku tshunxa xiphiqo lexi . 
Hi nge swi koti , kutani hikwalaho hi nga ta tshika . 
Hi nge koti , hambiswiritano , ku komba nseketelo wa hina hi marito ntsena . 
Hakunene hi fanele ku fikelela nhlangano wa xiikhonomi na wa timali . 
Hakunene hi fanele ku kanakananyana laha . 
Swi le rivaleni hi dinga makete wa le ndzeni wo pfuna eka eneji . 
Hi huma eka xiphemu xa misava xo fuma ku tlula hinkwaswo . 
Hi swi teka swi ri mhaka ya nkoka ngopfunyana . 
Hi teka leswi swiri swa nkoka , naswona swi fanele ku landzeleriwa . 
Hi ya emahlweni hi languta swinene timhaka ta vanhu . 
A hi nga ta pfumelelana na swona eka swiyimo leswiya . 
A hi nga ta kota ku seketelaxiviko eka ku vhota . 
Hi tumbuluxa makete wa le ndzeni wa gasi na gezi . 
Hi jekajekisana hi switirhisiwa na leswi a hi nga swi endla . 
Kahlekahle hi vile na swiviko swimbirhi eka nhlokomhaka ya kona . 
A hi kali hi ringeta ku angula eka leswi . 
A hi fikanga erimitsweni ra swona . 
Kahlekahle a hi seketelanga mihundzulo hinkwayo . 
A hi swi kotang ku sivela ku tshuka sweswi . 
A hi kumanga nhlamulo eka nkarhi wa kona . 
A hi vhotangihi seketela xiviko lexi . 
Swi tano , hi yile emahlweni na mikanerisano na tiko leri . 
Kahlekahle hi fanele ku endla swo tala swin'wana . 
Hi endla swilo leswi hinkwaswo hi nkarhi wun'we . 
Hi hanya , phela , eka malembexidzana ya makumembirhin'we . 
A hi avelani mavonelo yo fana ya swa tipolitiki . 
Eka nkarhi lowu a hi dingi xiboho . 
A hi tshembi leswaku ku tshunxa maendlelo i xitshunxo . 
A hi tshembi leswaku milawu yo sirhelela ya laveka . 
A hi kholwi leswaku sweswo swi tano . 
A hi kholwi leswaku xirhambo lexi xa fanela . 
A hi kholwi leswaku a hi fanele ku xi taka xi va xo khomela . 
A hi endli leswi hi ku tlakusa ku hambana ka hina . 
A hi kanakani hi khwaliti ya xiviko lexi . 
Hi hava hambi yi ri komiti ya masungulo ya swa maendlelo lamanene . 
A hi twi hi tshamisekile hi maendlelo lawa . 
A hi twi hi ri hexe ngopfu . 
A hi na nkarhi wo tala ngopfu . 
A hi na nhlangano wa switirhisiwa swa vanyikeri . 
A hi na tindlela to ringana to hambanahambana ta nkatsano wa eneji . 
A hi na xikombiso xa siku rin'wana . 
A hi na tinhlokomhaka to tano sweswi . 
Hi hava ntirho wo swi cinca . 
A ho fanela ku lava timodlolo kun'wana . 
A hi vi na njhekanjhekisano hi nkarhi wo vhota . 
A hi tivi nchumu hi tindlela ta ntlulelo wa vuvabyi . 
Na hina a hi swi tivi kahlekahle ku hi fanele ku yisa ku yini emahlweni . 
A hi tivi ntiyiso wa swona , hambiswiritano . 
A hi tivi leswi nga humelela eka swona . 
A hi tivi ku tiphesente ta hlanganela ku nyika swa timali i yini . 
A hi tivi leswaku swi ta suriwa rini . 
A hi swi lavi hikwalaho ka swivangelonkulu swinharhu . 
A hi hanyi eka tiko ro tano , hambiswiritano . 
A hi dingi xiletelo ku endla sweswo . 
A hi dingi ku nexinalayiza nakambe pholisi ya mahungu . 
A hi dingi kulawul ko engeteleleka : hi dinga ko hunguteka . 
A hi dingi ku jekajekisana hi leswi , hambiswiritano . 
A hi dingi ku tikarhata hi sweswo . 
A ho fanela ku swi tlherisela endzhaku nakambe . 
A dingi mivulavulo mimbirhi hi nhlokomhaka leyi . 
Kahlekahle hi hava mahungu wahi kumbe wahi hi leswi . 
Kahlekahle a ho tiva leswi humelelaka . 
A hi kaneti ku pfula hi koxe . 
Hi vonaka onge a hi twisis ku xi tirha njhani . 
A hi seketeli swiphemu hinkwaswo swa pfhumba . 
A hi seketeli xikombelo xo yimisa migingiriko . 
A hi seketeli ntwananiso wa swibalo swa tikhampani letikulu . 
A hi ehleketi leswaku xexo i xitshunxo xo hetiseka . 
A hi tekeli hansi ku bohana ka ntirho wa hina . 
Ahi tekeli hansi ku nonon'hwa ka mivulavurisano . 
A hi twisisi ku hikwalaho ka yini mihundzulo yin'wana yi nga amukeleki . 
A hi lavi ku sindzisiwa ka mixavo yi ya ehenhla . 
A hi lavi nkwetlembetano wa swa nawu mayelana na sweswo . 
A hi lavi leswaku vulawuri bya timali byi dlayiwa . 
A hi lavi ku hundzula van'wapurasi va va vo famba hi milawu yo tika . 
A hi naveli ku va xiphemu xa sweswo . 
A hi naveli ku wela eka xirimbana lexi . 
A hi naveli ku dyebyisa swipimelo swo hlanganisa . 
A hi naveli ku seketela xihumelelo xo tano . 
A hi si va na ntwanano na vona sweswi . 
A hi si va na yona pholisi liya . 
A hi si tiva ku i swifundz swihi swi nghenaka kona . 
Hikwalaho,a hi ringanyeti ku nghenisa matimba yo tano . 
Hi endla tano hi ri na ntwisiso wukulu wa vutihlamuleri . 
Hi endla leswi hi swikotaka ku amukela milawu leyi twalaka . 
Hambiswiritano na hina hi na swihlovo swa eneji swa hina vini . 
Hambiswiritano hi hlayisa mfanelo yo sala ehandle . 
Swi tano , hi na swiphiqo swo hambanahambana swo yelana na vuphikizaneki . 
Hi tshikilela xilaveko xo sindzisa mhaka yeleyo . 
Hi hlela mihlangano ehenhla ka xinawana lexi . 
Hi langutela swo engeteleka ku va swi endliwa mayelana na leswi . 
Hi langutela leswaku lava nga na vutihlamuleri eka swona va tengisiwa . 
Hi mi langutela ku va na ku ya emahlweni eka mhaka leyi . 
Hi twanana swinene na xikongomelo xa xipimo lexi . 
Xikombiso , hi langutana na ku ya emahlweni ka ku onhiwa ka timfanelo ta ximunhu . 
Hi vona ku xiringanyeto i ndlela yi fikelela ku twanana yo amukeleka . 
Hi vona leswaku leyi i mhaka ya nkoka swinene . 
Hi vona leswaku leswi a swi laveki na ku va swi nga bohi . 
Hi tikuma sweswi hi ri eka xiyimo xo hlawuleka . 
Hi kuma leswaku mbuyelo a wu khorwisisa swinenenene . 
Hikumile ndlla ya kahle swinene yo fikelela ntwnano na muviki . 
Hi twanana swi helela mayelana na xilaveko xo tlakusa ku thoriwa . 
Hi amukela swi helela ntirho wa vulawuri bya bajete 
Hi twisisa swi helela swivilelo leswi vuriwaka eka muhundzulo . 
A hi ri na ntalo wa mihundzulo ku vhota ehenhla ka yona . 
A hi vangi na xiave xo va kona eka masikaredi leyi . 
A hi nga vanga na mikanerisano nkarhinyana . 
Hi na ajenda yo tlhonthla emahlweni ka hina . 
Hi na ntwanano , naswona wu fanele ku xiximiwa . 
Hi na ntirho wo angula eka xirilo xa vona . 
Hi na ntirho wo angula eka xivilelo lexi . 
Hi na ntirho wukulu swinene lowunga hi languta . 
Hi na ntirho wukulu emahlweni ka hina . 
Hi na swo tala swi nga hi lahlekelaka eka xivandla lexi . 
Hi na swivutiso swo tala leswi nga yimela tinhlamulo . 
Hi na tivhoti to tala ku ti hundzisa . 
Hi na ndzhendzeleko wuntshwa wa mivulavurisano emahlweni ka hina . 
Hi na miehleketo ya le rivaleni swinene ya xiyimo . 
Hi na ntalo wukulu wa switirhisiwa leswi hi nga swi tirhisaka . 
Hi na pholisi leyi pimaka ku humesiwa ka gasi ya le ka vusirheleo bya swimila . 
Hi na xiphiqo na to tala ta tinhlengeletano ta hina . 
Hi na vutihlamuleri byo endla leswi na swona . 
Hi na vutihlamuleti mayelana na ku hundzisela thekinoloji . 
Hi na mbuyelo lowu hi nga tinyungubyisaka hi wona . 
Hi na vutihlamuleri byo avelana eka misava ya dlilobali . 
Hi na vutihlamuleri byo pfuna vanhu eka matiko layo swela ku tlurisa . 
Hi na xivulavuri lexi seketelaka xikombelo xexo . 
Hi na xiboho xo tiya emahlweni ka hina . 
Hi na nthyakiso wa mbangu wukulu swinene . 
Hi na maendlelo yo yiseka emahlweni eka tipurojeke leti . 
Hi fikelerile ndlela yo twanan eka mhaka ya maendlelo lamanene . 
Hi fikelerile swin'wana kambe a swi ringananga . 
Hi fikelerile leswi a hi lwela swona . 
Hi amukerile rimba na ku tumbuluxa komiti . 
Hi nkwerhu a hi ri ku vulavuleni hi mhaka ya xithekinikali . 
Hi vile hi ehleketeleriwa ku va hi timbuluxile nhlangano wa swa ikhonomi na timali . 
Hi vile hi bohile ku twanana na mhaka ya xiboho . 
Hi vile hi kanerile ntirhisano wa wa tinhdawu mikarhi yo hlayanyana . 
Hi vile hi kanerile na n'wina leswi nkarhi wo leha . 
Hi vuya hi vile na njhekanjhekisano wo enta hi leswi . 
Hi vuya hi twile hi swiyenge swo hambanahambana leswi nga katsiwa . 
Hi vile hi twile leswi timhakankulu ti nga swona . 
Hi vile hi ahlekeriwile hi nkarhi wo tala swinene . 
Hi vile hi endlile masungulo yo tirhisa leswi . 
Hi vile hi endlile ndhawu ya sisiteme yo languta hi vuntshwa . 
Hi vile hi khumbile leswi endzeni ka komiti . 
Hi vile hi endlile swipimelo mayelana na leswi . 
Hi vile hi ringetile ku nghenelela eka mhaka ya kona . 
Naswona hi vile na swo swi vula hi vurimi . 
Naswona hi nghenisile muhundzulo hi mhaka leyi . 
Naswona hi vhotele ku seketela pharagirafu ya 13 . 
Hi swi endlile hi ndlela yo humelela nkarhi hinkwawo lowu nga hundza . 
Hi na ntwanano lowu hi nga hanyaka na wona . 
Hi na nkarhi wo tsakisa emahlweni ka hina . 
Hi na mhaka ya nkoka eka ajenda ya hina namuntlha . 
Hi swi kotile ku dyondza sweswo hi vuxokoxoko . 
A hi ri karhi hi gingirika nkarhi hinkwawo eka maleme mambirhi lama nga hundza . 
A hi ri ku kombeleni ka phakeji leyi malembe layo tala . 
A hi ri ku ringeteni ku heta mhaka leyi . 
A hi ri ku lemukiseni ka leswi nkarhi wo lehanyana . 
Hi na , emahlweni ka hina , pholisi ya swa tinhlampfi ya hinkwavo . 
Hi hlawurile ku ka hi nga ngheni eka xikimi xa phenxeni . 
Hi hlawurile ku amukela ku twanana loku nga twananeriwa . 
Hi huma ekule swinene endleleni leyi . 
Hi huma ekule swinene eka tlhelo leri . 
Hi huma ekule swinene ku ya eka ku fikeleleni ka leswi . 
Hi fikile emakumu ka ajenda . 
Hi na mitsakelo yo fana eka leyi na tipurojeke tin'wana . 
Hi tekile xiboho xo tshika eka vhoti yo hetelela . 
Hi xi kanerile hi mikarhi yo hlayanyana . 
Hi kanerile swin'wana swa tithuusi ta nkoka swinene . 
Hi endlile hi matimba ya hina hinkwawo ku kuma ndzinganyeto 
Hi endlile hi matimba ya hina hinkwawo ku va mi tshama mi ri karhi mi tsundzuxiwa . 
Hi endlile sweswo hi swivangelo swo hlayanyana . 
Hi tiyisisile leswaku hilava ku lwisa vusweti . 
Hi na mahungu yo ringana ku va hi teka swiboho leswi faneleke . 
Hi katsile xilaveko xo xixima timfanelo ta ximunhu . 
Hi na nkarhi wun'wana na wun'wana wo vekela ajenda ya xipolitiki . 
Hi na swivangelo hinkwawo ku va hi lwela ku xi menula . 
Hi na mfanelo yin'wana na yin'wana yo kaneta nyimpi leyi ya vukoloni . 
Hi na ntokoto wa bindzu ro tshunxeka eka rifuwo . 
Hi tsandzekile ku lulamisa xiphiqo ku sukela hi 1990 . 
Hi tsandzekile ku va sirhelela eka nkarhi lowu nga hundza . 
Hi na malembe ya le hansi ka tsevu emahlweni ka hina . 
Hi pakanise eka timfanelo ta swa mitirho na miehleketo . 
Hi lwerile leswaku nchumu wa kona wu hlayisiwa . 
Hi kumile malulamiselo lama akukelekaka nyana . 
Hi na ku kayivela ka switirho ku fikele namuntlha . 
Hi kharhele hi ku tinyiketela eka ku chava . 
Hi vile na njhekanjhekisano mayelana na kulahleleriwa hi vatirhi va vuswikoti . 
Hi vile na nkarhinene wo vona ku tsana loku . 
Hi vile na xitiyanhlana xa xipolitiki ku jekajekisana hi xona . 
Hi twile swinghenisiwa swa vakhumbeki hinkwavo . 
Hi twile leswi mikarhi yo hlayanyana namuntlha . 
Hi na ku tshemba lokukulu ka leswi mi nga ta swi fikelela . 
Hi nghenelerile eka tinhla hinkwato ta misava . 
Hi humesile swilemukkiso mayelana na leswi eka nkarhi lowu nga hundza . 
Ha ha ku pasisa xinawana xa swakudya leswi swa ha ku tumbuluxiwaka . 
Hi na vutivi lebyi nga tirhisiwaka . 
Hi na nkarhi wutsongo , hikwalaho ndza komisa . 
I khale ndzi tshembisiwile maendlelo ya xiyenge lexi . 
Hi endlile masungulo eka pholisi ya eneji . 
Hi endle matshalatshala hinkwawo ku tirhana na timhaka leti . 
Hi swi endlile xirhangana xa hina xa lembe leri . 
A hi endlanga nkhumbo eka xiyimo xa ku nga thoriwi . 
Hi va vekerile mavonelo ya hina erivaleni swinene . 
Hi vile na ku ya emahlweni eka timhaka to hambanahambana . 
Hi na swivangelo swo tala ku famba hi tlhelo leri . 
Hi na ntirho wo engeteleleka wow u endla mayelana na leswi . 
Hi fambile ku ya emahlweni i ntiyiso , kambe njhani ? 
Hi na ntirho wo talanyana wo wu endla ku lwisa ku koxa . 
Hi honisile xiyenge laxi nkarhi wo leha ku tlula mpimo . 
Hi hava xikongomelo xo andlala mihundzulo yihi kumbe yihi , hikwalaho . 
A hi na xiphiqo xo amukela maendlelo yo tano . 
A hi na ku navela ka ku va khombo leri lavekaka ! 
A hi swi kotanga ku xiya ku antswa kwihi kumbe kwihi . 
A hi swi kotanga ku susa xirhalanganyi lexi . 
A hi xi nyikanga nkarhi wo ringana . 
A hi twisisanga vukulu bya xiphiqo . 
A hi vanga na ku ya emahlweni ko yini eka mhaka leyi . 
A hi si fika eka nkarhi wa teka magoza ya swa mavuthu  . 
A hi si vona makumu yamaka leyi . 
A hi si swi endla leswi , hi xivangelo xo twala . 
A hi si humelela eka ku hundzuluxela endzhaku ndlela leyi . 
A hi na nchumu xo vuyeriwa hi xona ku suka eka maendlelo lawa ya vuhari . 
Hi vulavurile ko talanyana hi nkarhi wa nkarhinene . 
Hi na xin'we eka nkarhi sweswi , xa yuro . 
Hi na mhaka yin'we kumbe timbirhi to ti vula . 
Ho fanela ntsena ku languta eka ntokoto wa hina . 
Hi hakerile no hakala , naswona sweswo i swa nkoka . 
Hi hundzile eka magoza yo sungula ya nkayakayo lowu . 
Hi na nkarhi wo tala ku nga si fika ku hlaya ka vumbirhi . 
Hi vuyeriwile ku suka eka tidyondzo ta nkarhi lowu nga hundza . 
Hi swi kombisile kahle swinene ekamhaka leyi . 
Hi vekile hundzulo wo kongoma sweswo . 
Hi fikelerile mbuyelo wo enerisa wa hinkwavo lav khumbekaka . 
Hi fikelerile ntwanano eka timhakankulu . 
Hi amukrile mahungu yo tala lembe leri . 
Hi kumile nseketelo eka hinkwayo mitlawa leyin'wana . 
Hi vonile ku hundzukanyana kutsogo eka qhinga leri . 
Hi vonile nxungeto wolowo eka njhekanjhekisano lowu namuntlha . 
Hi lulamiserile ku landelela swikongomelo swimbirhi . 
Hi simekile nongonoko wo pfuneta lowu hi ku pimanisa wu nga anama swinene . 
Hi na swivilelo , hambiswiritano , swa bajete ya 2003 . 
Hi na ku tshembanyana , kambe ku nga ri ku tlula sweswo ! 
Hi humelerile eka ku fikelela ntwanano eka mhaka leyi . 
Hi seketerile xiviko lexi namuntlha hi masungulo yalawo . 
Hi andlarile mihundzulo yingari yingani mayelana na leswi . 
Hi andlarile mihundzulo Leyi hi ehleketaka leswaku ya twala . 
Hi tekile goza ro sungula hi xinawana lexi . 
Hi vulavurile swinene hi nkarhato wa swa masangu . 
Hi vulavurile hi ku xanisa vana hi swa masangu . 
Hi na nkarhi wo teka goza leri landzelaka . 
Hi na swo swi vula leswi landzelaka ehenhla ka ndzinganyeto hi woxe . 
Hi na switirho leswi lavekaka leswi hi nga swi kumaka namuntlha . 
Hikwalaho hi tshika ku vhota eka swiviko leswi . 
Hikwalaho hi bohile ku tshika eka xiviko lexi . 
Hikwalaho hi bohile ku kombisa ku vilela hi ndlela leyi . 
Hikwalaho hi andlarile tinxaka to hambana hambana ta swiringanyeto . 
Hikwalaho hi vekile ntshikilelo eka swilo swinharhu . 
Hikwalaho hi andlarile muhundzulo eka nhlokomhaka leyi . 
Hikwalaho , swi le rivaleni ngopfu , hi vhotile hi kaneta xiviko . 
Hi na timhaka tinharhu leti nga khomana eka ntshamo lowu wo helela . 
Hikwalaho hi hlawurile ku vhota hi kaneta himimbirhi . 
Hikwalaho hi vhotile hi kaneta xiviko lexi vuriwaka . 
Hikwalaho hi vhotile hi seketela xiviko lexi . 
Hi fanele ku vekela ntshikilelo ku endla leswaku sweswo swi humelela . 
Hi fanele ku va katsongo hi ringeta ku hluvukisa sweswo . 
Hi fanele ku va na ntwelavusiwana swinenenyana kwalaho . 
Hi fanele ku va erivaleni leswaku phonogirafi ya vana i yini . 
Hi fanele ku va erivaleni leswaku hu langutane na yini . 
Hi fnele ku va hi endla swona eka hinkwaswo leswi hi swi endlaka . 
Hi fanele ku va na nkhinkhi wo engeteleleka eka maendlelo ya hina . 
Hi fanele ku tivonela swinene hi maendlelo lawa . 
Hi fanele ku tshova vulerisi bya makete . 
Hi fanele ku hlawula ndlela yin'we kumbe yin'wana . 
Hi fanele ku languta loko mavonelo yalawo ya ri wona . 
Hi fanele ku ya emahlweni na swilo hilaha swi nga hakona . 
Hi fanele ku tirhana na mitiyiso ya vutomi . 
Hi fanele ku tirhana na ku pfumaleka ka ku lawula . 
Hi fanele ku tikoxa swipimo swa le henhla ku tlurisa . 
Hi fanele ku kanela na tlhelo ra swa vanhu . 
Hi fanele ku tlakusa swiendlo swa hina eka xivandla lexi . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku vulawuri bya vona byi endliwa bya ximanguvalawa . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku leswi a swa ha tlheli swi humelela nakambe . 
Hi fanele ku tumbuluxa muxaka wo karhi wa ntshamiseko laha . 
Hi fanele ku langutana na swiphiqo swa ku cinca ka tlilayimete . 
Hi fanele ku lwa eka timhaka letimbirhi to hambana . 
Hi fanele ku kuma ndlela yo lulamisa sweswo . 
Hi fanele ku kuma xiletelo lexi tirhaka hi ndlela yo enerisa . 
Hi fanele ku huma eka sindiromu yo tigingirikela . 
Hi fanele ku nyika nhlamulo eka xivutiso lexi ! 
Hi fanele ku vekisa eka ndzavisiso na ku humeleris a swimakiwa . 
Hi fanele ku hlayisa leswi swi komile hilaha swi kotekaka hakona . 
Hi fanele ku swi tiva sweswo na ku swi lulamisela . 
Hi fanele ku endla maendlelo yo hlanganela mayelana na leswi . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku a swa ha pfuki swi humelerile nakambe . 
Hi fanele ku lulamisela ajenda yo anamanyana sweswi . 
Hi fanele ku sirhelela vaakatiko va hina eka huwa yo ka yi nga bohi . 
Hi fanele ku landzelela vaonhi eka xivandla lexi . 
Hi fanele ku herisa sweswo laha . 
Hi fanele ku herisa hiseko wo tlula mpimo wa xibalo lowu . 
Hi fanele ku vula leswaku empherara a nga ambalanga nchumu ! 
Hi fanele ku swi vona swi ri maendlelo ya goza hi goza . 
Hi fanele ku avelana ndzhwalo wa mbekiso lowu . 
Hi fanele ku sungula hi ku hlula nkayakayo lowu wa ximunhu . 
Hi fanele ku tirhana na xiphiqo xa malakatsa ya le mpfhukeni . 
Hi fanele ku teka magoza yo tiya ku lwisa ku tlhontlhiwa ko tano . 
Hi fanele ku ehleketa tindlela to tumbuluxa swintshwa swo hakela timali . 
Hi fanele ku ehleketa switshunxo swo tshamiseka swa nkarhi wo leha . 
Hi fanele ku tinyiketa ku vuyela eka mhaka leyi na yona . 
Hi vhote hi kaneta tindzimana to hlayanyanaeka xiviko . 
Hi vhote hi kaneta xiviko hinkwaxo ka xona . 
Hi vhotele xiboho xa sweswi ehenhla ka xihlawuhlawu xa rixaka . 
Hi yime nkarhi wo leha hi yimele swinawana leswi . 
Hi vonile swihumelelo swo kala ntshamiseko eka timakete ta swa timali . 
Ehenhlaka hinkwaswo hi fanele ku sirhelela leswi nga swa hina . 
Hi fikelerile swo tala swinene hi ri swin'we , ehenhla ka hinkwaswo . 
Hi laha kukulu hi amukerile mavonelo lawa . 
Hi vuyile eka xiyimo xin'we , hambiswiritano . 
Kahlekahle hi vule leswi ko talanyana eka nkarhi lowu nga hundza . 
Hi fanele ku antswisa mbulavurisano swa nkarhi hinkwawo , swi le rivaleni . 
Hi twa swo tala ngopfu hi nsinya wo xiyaxiya . 
Hi tshemba leswaku xitshunxo xi ta kumeka xa swona . 
Hi tshemba leswaku vanhu va ta lemuka leswi . 
Hi tshemba leswaku se ku ta va na swiletelo swin'wana . 
Hi tshemba leswaku nawu lowu wa mhaka wu ta tiyisisiwa . 
Hi tshemba leswaku hi ya va na angulo lowukulu . 
Hi tshemba leswaku hi ta ya emahlweni hi ndlela yo vonaka laha . 
Hi tshemba leswaku xiringanyeto xa wena xi ta landzelerisiwa . 
Hi tshema leswaku ku ta va na nseketelo wa xiringanyeto xa hina . 
Hi tshemba swinene leswaku leswi swi ta humelela . 
Hi tshemba leswaku , xa nkoka swinene , xi ta tirha hi ndlela yo pfuna . 
Hi tshemba , swi le rivaleni , leswaku leswi a swi nga humeleli . 
Hi tshemba , hikwalaho , leswaku ntirhisano wu nga ya emahlweni swinene . 
Hi kongoma ku a va fanele ku ya emahlweni va endla tano . 
Ho va na nhekanjhekisano kumbe hi nga vi na wona . 
Ha swi tiva na ku langutela leswaku u ta swi endla . 
Ha swi tiva hi ntokoto leswaku leswi swi hi swiphemuphemu ngopfu . 
Hi tiva hilaha hi nga thumbhaka hakona ku tinyiketa ka matiko . 
Ha swi tiva leswaku xi endle xikombelo xa xiyimo xa muxiyi . 
Ha swi tiva leswaku swo tala swi fambile swi ya emahlweni . 
Ha swi tiva leswaku mivulavurisano a yi nga olovi . 
Ha swi tiva leswaku ku na tindlela to hlayanyana to langa eka tona emahleni ka hina . 
Ha swi tiva leswaku a va swona swa muxaka wolowo . 
Ha swi tiva leswaku hi hanya eka misava leyi nga dlilobalayiziwa . 
Ha swi tiva leswi , kambe xana kahlekahle ha xi twisisa ? 
Hi tiva switsongo swinene mayelana na swona eka nkarhi lowu . 
Hi tiva leswi swi nga xiswona eka vanhu . 
Hi tiva leswi swikongomelo na swipimelo swi nga swona . 
Ha swi tiva leswaku xivangelo xa xiphiqo lexi i yini . 
Ha pfumela hi ku angarhela hungunkulu ra mhaka leyi . 
Hi pfumelelana hi ku angarhela na swirhangana leswi nga eka xiviko . 
Hi va tshikela ku ahlula ka vanhu va ka hina . 
Hi hanya eka tiko leri fumiwaka hi thekinoloji ya mahungu . 
Hi hanya eka misava leyi cincaka hi rivilo lerikulu . 
Hi langutela ku va ku endliwa hi ku hatlisa eka mhaka leyi . 
Hi langutela ku vona leswi swi humelela . 
Hi langutela eka vupuresidente ku rhangela . 
Hi vekile leswi erivaleni swinene hi nkarhi wa maendlelo ya bajete . 
Hi tshama eka ku kaneta ka hina ka yuro hi ku angarhela . 
Hi nga ha va na mitirho , kambe hi hava eneji . 
Hi ngo ho va hi nga ri na vuswikoti hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Hi ngo ho kota ku twanana ku ka hi nga twanani . 
Hi ngo ho languteriwa ku endla swin'wana swo engetelanyana . 
Hi ngo ho tsakela ku endla tano , kambe hi nge swi koti 
Hi nga ho vutisa leswaku leswi a swi fanele ku endlisiwa ku yini . 
Hi fanele ku fikelela ndzingananiso wolowo eka nkarhi lowu taka . 
Hi fanele ku yima tanihi mutiyisisi wa timfanelo letiya . 
Hi fanele ku swi amukela tanihi mhaka ya xihatla . 
Naswona hi fanele ku tirha swin'we ku seketela lava ha ku fikaka . 
Hi fanele hi languta naswona mhaka yo seketela vutherorisi hi timali . 
Naswona hi fanele ku tiyisisa lokunene nkarhi hinkwawo . 
Hi fanele ku tiyisisa nghenelelo wukulukumba wa vaakatiko . 
Hi fanele ku languta naswona ndzilakana wa rihlaza , hambiswiritano . 
Hi fanele ku herisa mapfhumba ya swa masangu . 
Hi fanele naswona hi komela ku rhula eka xiyimo xo tano . 
Hi fanele naswona , hi va na pholisi yo hluvukisa yo anama . 
Hi fanele naswona , hambiswiritano , hi tekela enhlokweni swin'wana nakambe . 
Hi fanele ku tirhisa matwananelo , swipimelo na misinya swo fana . 
Hi fanele ku tivutisa ku hi nga ponisisa ku yini vutomi . 
Hi fanela ku hlela nkhumbo wo angarhela wa qhinga leri . 
Hi fanele ku papalata ku tekela ehenhla ngopfu mpimo wa nkavelo wa tihakelo . 
Hi fanele ku papalata nchumu wa muxaka lowu nkarhi lowu taka . 
Hi fanele ku kota ku endla hi ku hatlisa na hi ndlels yo antswa . 
Hi fanele ku kota ku endla swin'wana hi leswi . 
Hi fanele ku kota ku hanya eka swivandla leswi . 
Hi fanele ku kota ku angula eka ntlhontlho wolowo . 
Hi fanele ku xiya ku va hi nga hupi matwisiselo . 
Hi fanele ku xiya ku va hi nga yi kule ngopfu . 
Hi fanele ku va erivaleni hi swilo swo hlayanyana . 
Hi fanele ku va erivaleni eka swikoxo swa hina na mikoka . 
Hi fanele ku endla ku fana nkarhi hinkwawo eka maendlelo ya hina mayelana na therorizimi . 
Hi fanele ku endla ku fana nkarhi hinkwawo eka ku tirhisa mhakankulu . 
Hi fanele ku engetela ku gingirika naswona hi ehleketisisa qhinga ra hina . 
Hi fanele ku tilulamisela ku hakela swo engeteleleka eka xona . 
Hi fanele ku lulamela ku langutana na nkayakayo lowu nga vaka kona . 
Hi fanele ku tiya kutani hi ta humelela . 
Hi fanele ku va nyandza yin'we eka nsirhelelo wa tiko ra hina . 
Hi fanele ku va , naswona hi le ka , ntiyisano na vona . 
Hi fanele ku tsundzuka leswi nkarhi hinkwawo . 
Hi fanele ku huwelela ku hela ka madzolonga . 
Hi fanele ku huwelela ku tshunxiwa ka lava nga pfaleriwa . 
Hi fanele ku xi cinca mundzuku hi hundzulo wo vuriwa hi nomo . 
Hi fanele ku vuya eka sweswo eka mimbangu yin'wana . 
Hi fanele ku ehleketa leswi hi ringanyetisaka xiswona ku endla leswi . 
Hi fanele ku ehleketa switandzhaku hi nyikela swo endla hi swona . 
Nkarhi hinkwawo hi fanele ku landzelela leswi humelelaka etikweni leriya . 
Hi fanele ku ya emahlweni ku vulavula na lava va nga na vutihlamuleri eka swona . 
Hi fanele ku ya emahlweni ku vula ntiyiso . 
Hi fanele ku ya emahlweni ku tiyisisa leswaku maendlelo ya ya emahlweni . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi endla mhaka hi lexi . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi landzelerisa swivandla leswi nga na swiphiqo leswi nga boxiwa . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi teka magoza hi tlhelo leri . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi tirha na ku va na njhekanjhekisano lowu . 
Hi fanele ku tirhana na xona hi ndlela yo hlawuleka swinene . 
Hi fanele ku swi sirhelela na ku swi nyika nkarhi . 
Hi fanele ku endla swin'wana swo engeteleleka eka xivandla lexi . 
Hi fanele ku endla hinkwaswo leswi hi swi kotaka ku xi humelerisa . 
Hi fanele ku endla swilo hiswimbirhi hi nkarhi wun'we . 
Hi fanele ku endla hinkwaswo leswi kotekaka ku sivela leswi ku va swi humelela . 
Hi fanele ku endla hinkwaswo leswi hi nga swi kotaka ku swi lwisa . 
Hi fanele ku endla swo engeteleka ku angula eka mitlhontlho ya sweswi . 
Hi fanele ku endla swin'wana swo engetelela mayelana na sweswo . 
Hi fanele ku endla hinkwaswo leswi hi swi kotaka ku herisa ku pfumala vutivi bya dijitali . 
Hi fanele ku endla hinkwaswo leswi hi swi kotaka ku tiyisisa leswaku xa humelela . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku swipfumeleriwa leswi faneleke swi kona . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku xiyimo xa kona a xi vuyeleriwi . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku swipimo leswi nga vekiwa swa fikeleriwa . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku xiyimo xo fularhela xa humelela . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku vanhu va twisisa xiyimo . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku ku na ku pfuleka na ku va erivaleni . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku xikimi lexi xi landzeleriwa hi mfanelo . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi papalata xiyimo xo tano . 
Hi fanele emakumu hi tirhana na swivangelo swa xiphiqo lexi . 
Hi fanele ku kuma ndlela yo landzelela leswi xi lavaka swona . 
Hi fanele ku kuma xitshunxo xa xiphiqo lexi . 
Hi fanele ku kuma ndlela yo herisa nkwetlembetano lowu . 
Hi fanele ku va na xitiyanhlana xo teka goza leri ro sungula . 
Hi fanele ku kuma switirho leswi faneleke ku endla leswi . 
Hi fanele ku kuma ndlela leyi nga yona yo swi lwisa . 
Hi fanele ku kuma tindlela to angula eka ku vilela loku . 
Hi fanele ku katsa swi helela , vanhu lava nghenaka etikweni , eka makete wa mitirho . 
Hi fanele ku kuma ndzavisiso lowu , i wa nkoka swinene . 
Hi fanele ku vula ina kumbe e-e swi va erivaleni . 
Hi fanele ku twananisa maendlelo lama fambelanaka na makete wun'we . 
Hi fanele ku va na xitshnxo xa xidipulomatiki eka xiphiqolexi . 
Hi fanele ku va na njhekanjekisano wo tiya mayelana na swivutiso hiswimbirhi . 
Hi fanele ku va na tisisiteme ta muxaka lowu . 
Hi fanele ku va pfuna ku antswisa vuhlayiseki bya ndzilakana bya vona . 
Hi fanele ku va na njhekanjhekisano wo tano hi nkarhi wa vupuresidente bya hina . 
Hi fanele ku tshemba leswaku mihundzulo yi ta tshungula leswi . 
Hi fanele ku tirhisa swiboho leswi nga tekiwa . 
Hi fanele ku tirhisa swinawana leswi nga kona . 
Hi fanele ku antswisa ku pfuna ka tipholisi ta vuthoriwa leti nga ku tirheni . 
Hi fanele u engetela ku engetela leswi nga tirhisiwaka leswi kumekelaka mihlangano leyi . 
Hi fanele ku sindzisa maendlelo walawo hi endla hi ndlela yi fana nkarhi hinkwawo . 
Hi fanel e ku veka tihlo swinene eka leswi endlekaka swa thekinoloji . 
Hi fanele ku dyondza un'we eka loun'wana mayelana na leswi . 
Hi fanele ku nyika nseketelo wa hina wo helela eka swikongomelo leswi . 
Hi fanele ku xi languta hi ndlela yo tatisa . 
Hi fanele ku languta xiphemu xexiya xa nawu . 
Hi fanele ku yisa emahlweni na ku antswisa xivitaniso xo tirha . 
Hi fanele ku endla matshalatshala yi hlanganela hi tirha swin'we . 
Hi fanele ku sungula ntirho lowu , hikwalaho . 
Hi fanele ku xi endla xi tika swinene hi ndlela leyi . 
Hi fanele ku xi tirhisa swinene na hi ndlela yoantswa . 
Hi fanele ku tivekela xilo xin'we erivaleni , hambiswiritano . 
Hi fanele ku tiveka erivaleni eka mhaka leyi hambiswiritano . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku maendlelo lawa yo ka ya nga ri kahle ya yimisiwa . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi na vulawuri lebyinene . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku ha swi susa sweswo . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku hi na hungu ro fana nkarhi hinkwawo . 
Hi fanele ku lawula ntsengo wa tinhlampfi hi ndlela yo yiseka emahlweni . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi tirhana na timhaka leto tika . 
Hi fanele ku ya emahlweni eka swivandla swin'wana na kona . 
Hi nga pfumeleli leswi ku tama swa ha ya emahlweni . 
Hi nga chavi thekinoloji ya mbangu ya ximanguvalawa ya 
A hi fanelanga ku xiseka mayelana na leswi . 
Hi nga pfilunganyisi mhaka , vamanana na vatatana . 
Hi nga kayiveli eka swilangutelo swa vaakatiko va hina . 
Hi nga rivali timfanelo ta tindzimi ta laha kusuhi . 
Hi nga lahlekeriwi hi ku vona mhaka hi vukulu bya yona . 
Hi nga endli xihoxo eka njhekanjhekisano . 
Hi nga swi nyanyisi , hambiswiritano , vamanana na vatatana . 
Hi nga vekeli switirho swo sirhelela bindzu . 
Hi nga siyi ehandle ku tirhisiwa ka ku dlaya . 
Hi nga rhumeli hungu ra ku . .  . 
A hi fanelanga ku tekela ehansi nkoka wa swiendlo leswiya . 
A hi fanelanga ku tekela ehansi vukulu bya ntirho lowu . 
A hi fanelanga ku tekela ehansi nkoka wa swikoweto leswi . 
A hi fanelanga , hambiswiritano , ku endla xihoxo eka xikongomelo xa hina . 
Hi nga , ku swi veka hi ndlela yeleyo , rhumeli xiphiqo ehandle . 
Se hi fanele ku tiyisisa leswaku xitori lexi xa ku humelela xi ya emahlweni . 
Se hi fanele ku vona leswaku xa tirha . 
Se hi fanele ku sungula ku teka mhaka leyi yi ri ya ntikelo . 
Se hi fanele ku teka ku pfuna hinkwako ka nsusumeto lowu . 
Se hi fanele ku khoma nyarhi hi timhondzo . 
Hi fanele ku hlula njhamelano lowu hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Hi fanele ku vekela ntshikilelo eka ikhonomi ya Kunene . 
Hi fanele ku susumetela ku vuyisa ku tifuma loku . 
Hi fanele ku sirhelela vaakatikokulorhi na tikhampani ta hina . 
Hi fanele ku andlala miehleketo ya malawulelo mantshwa . 
Hi fanele ku tlakusa mpimo wa hiseko ku ya emahlweni . 
Hi fanele ku lemuka leswaku maendlelo mantshwa ya laveka . 
Hi fanele ku lemuka leswaku leswi swi ta va na switandzhaku swimbirhi . 
Hi fanele ku hunguta ntalo wa malakatsa lawa hi ma tumbuluxaka . 
Hi fanele ku tsundzuka sweswo loko hi landzelela gondzo leri . 
Hi fanele ku tsundzuka sweswo , naswona hi fanele ku swi landzula . 
Hi fanele ku angula eka swivilelo swa vutomi bya siku na siku . 
Hi fanele ku languta nakambe xiyimo hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Hi fanele ku komba ntwelovusiwana na vun'we na vona . 
Ho fanela ku tsundzuka ntsena ku ya emahlweni loku nga va kona . 
Hi fanele ku yima hi yimela nsinya wa vutsongo . 
Hi fanele ku yimisa leswi swo ka swi nga twisiseki hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Hi fanele ku seketela hungunkulu ra xiviko lexi . 
Hi fanele ku tekela leswi enhlokweni hikwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Hi fanele ku vulavurisana na va xiyenge xo aka swikepe hi leswi . 
Hi fanele ku n'wi khensa na ku n'wi hoyozela eka sweswo . 
Hikwalaho hifanele ku voniwa hi ri na vuxiyaxiya swinene ngopfu . 
Hikwalaho hi fanele ku va na vuxopaxopo swinene eka mhaka leyi . 
Hi fanele hikwalaho hi ndlandlamuxa mhaka ya ndyangu . 
Hi fanele hikwalaho hi dyondza dyondzo eka xiyimo . 
Hi fanele hikwalaho hi endla matshalatshala mantshwa lembe leri . 
Hi fanele hikwalaho hi swi xiyaxiya swinene . 
Hi fanele hikwalaho hi tiyisa vuxaka bya hina na matiko walawo . 
Hi fanele ku ringeta ku kuma xitshunxo xo tlula hinkwaswo laha . 
Hi fanele ku tirhisa switirhisiwa leswi nga kona ku va hi swi tirhisa na swona . 
Hi fanele ku swi tirhisa , ku nga ri ntsena ku vulavula hi swona . 
Hi fanele ku yimela mihlawulo ya palamende ya 1998 . 
Hi fanele ku tirha eka mivuyeriwo ya vuhlayiseki bya le ndzeni . 
Hi fanele ku tirhela ku swi susa hi ndlela yin'wana na yin'wana . 
Hi fanele , endzhaku ka nkarhi wo leha , ku famba hi ndlela leyi . 
Hi fanele , hambiswiritano , hi va erivalenihi mhaka yin'we . 
Hi fanele , hambiswiritano , ku tiyisisa leswaku i xo hetelela . 
Hi fanele , swi le rivaleni , hi languta mhaka ya ntungu wa fukuzana . 
Hi fanele , swi le rivaleni , ku pakanisa eka swipimo swin'wana swo tala . 
Hi fanele , swi le rivaleni , kulandzelela milawu ximfumo . 
Hi fanele , swi le rivaleni , ku ehleketa nhundzu ya swa miehleketo . 
Hi fanele , swi le rivaleni , ku xiya xiboho . 
Hi fanele , hikwalaho , ku teka magoza ku hunguta ku tiseketela hi van'wana . 
Hi dinga ndzinganano exikarhi ka mihundzulo ya swa vanhu na swa ikhonomi . 
Hi dinga ku cinca ka tlhelo eka pholisi ya swakudya . 
Hi dinga pholisi yo fana ya swa matiko ya le handle na vuhlayiseki . 
Hi dinga rimba ra swinawana eka levhele ya matiko . 
Hi dinga pholisi yo tlhariha swo engeteleleka eka xivandla lexi . 
Hi dinga maendlelo mantshwa eka mitlhontlho leyi yintshwa . 
Hi dinga ntwanano wuntshwa wa nkarhi lowuntshwa . 
Hi dinga pholisi leyi pfunaka vanhu ku hlula . 
Hi dinga xitshunxo xa xiphiqo lexi yi ri mhakankulu . 
Hi dinga switirhiso ku tirhana na xiphiqo lexi . 
Hi dinga mfikeleleko wo antswa ku va hi ya emahlweni . 
Hi dinga milawu ya le rivaleni leyi nga landzeleriwaka . 
Hi dinga demokirasi na ku ngheknelela ka vaakatiko . 
Hi dinga un'wana na un'wana - vanhu hi hinkwavo . 
Hi n'wi lava leswaku a hi nyika xitatimende lexi nga erivaleni . 
Hi dinga mphikizano wo engeteleleka eka xiyenge xa vukorhokeri bya swa poso . 
Hi dinga ntwanano wo engeteleleka ku va hi onha swidzidziharisi . 
Hi dinga timodlolo to tin'wana to yiseka emahlweni ta vutumbuluxi na vutirhisi . 
Hi dinga swo tlula ku vulavula ntsena eka miehleketo leyi . 
A ho fanela ku vulavula ngopfu hi nkarhi lowunga hundza . 
Hi dinga rito rin'we na teka goza swin'we . 
Hi dinga maendlelo man'wana swin'we na xiletelo lexi . 
Hi dinga kungu ra hina vini ra nkarhi lowu taka . 
Hi dinga swikombiso swa swa ndhawu na swikombiso swa ndhawu yo tumbuluka . 
Hi dinga ku vekisa ka mani na mani , xo sungulasungula , eka dyondzo . 
Hi lava ku endla ka Kunene , naswona hi ku lava sweswi . 
Hi dinga ku hetisa ko humelela ka ntwanano lowu faneleke . 
Hi dinga ku cinca loku naswona a hi fanele ku ku seketela . 
Hi dinga nkarhi ku teka magoza lama faneleke no pfuna . 
Hi fanele ku teka magoza hi ku hatlisa ku ponisa vutomi by vanhu . 
Hi fanele ku lulamisa leswi hi xihatla lexikulu swinene . 
Hi fanele ku vutisa ku hikwalaho ka yini swi ri tano ? 
Hi fanele ku kota ku kanela timhaka leti . 
Hi fanele ku va va vuswikoti ku fana na vona . 
Hi fanele ku twisisa swinene xiringanyeto xa hina . 
Hi fanele ku va eka xiyimo xo teka magoza . 
Hi fanele ku tikhoma swinenenyana mayelana na leswi . 
Hi fanele ku endla leswi endlekaka eka nkarhi lowu taka wa sweswinyana . 
Hi fanele ku va hina nsusumeto eka hundzuko lowu . 
Hi fanele ku tivonela swinene eka mhaka leyi . 
Hi fanele ku va erivaleni swinene mayelana na sweswo le . 
Hi fanela ku xiyaxiya siku hi siku . 
Hi fanele ku tsundzuka tlhelo leri na rona . 
Hi fanele ku tisa vutomi byintshwa eka ndzhendzeleko lowu . 
Hi fanele ku aka vuswikoti ku sukela ehansi ku yiwa ehenhla . 
Hi fanele ku ya emahlweni eka gondzo leri . 
Hi fanele ku hundzula xiyimo xa xipolitiki na mahanyelo la manene . 
Hi fanele ku ehleketa maendlelo ya switirhisiwa swa n'wini . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi tirhela vululami bya bindzu . 
Hi fanele ku tumbuluxa rimba ro olovanyana ro lawula . 
Hi fanele ku tumbuluxa swiyimo leswi faneleke . 
Hi fanele ku tirhana na dlilobalayizexini leyo tlakuka na mphikizano . 
Hi fanele ku hlamusela swipimo swa khwaliti swa vukorhokeri bya mani na mani . 
Hi fanele ku tumbuluxa rixaka rintshwa ra swifambo .  . 
Hi fanele ku kanela timhaka leti fambelanaka na vumbiwa . 
Hi fanele ku endla swo engeteleleka swinene hi mpfuxeto wo horisa . 
Hi fanele ku endla swo fana hi mafurha ya swihari . 
Hi fanele ku endla leswi nga endliwaka ka ha ri sweswi . 
Hi fanele ku tiyisisa nsirheleleko wa lava nga khombyeni swinene ro humeleriwa hi swo biha . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku un'wana na un'wana u byarha vutihlamuleri bya yena . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku xi na marito yo fanela . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku leswi swi tano . 
Hi fanele ku tiyisisa ku twanana ka swichayiwa swa hina . 
Hi fanele ku langutana na ntiyiso hi wu sola . 
Hi fanele ku kuma tindlela to tshunxa xiyimo lexi . 
Hi fanele ku tlhelela eka mivulavurisano . 
Hi fanele ku heta leswi swi helela . 
Hi fanele ku va nyika ndhawu exikarhi ka vanhu . 
Hi fanele ku hafula ku nga thoriwi loko ku fika lembe ra 2000 . 
Hi fanele ku va na timali to swi ponisa . 
Hi fanele ku va na ajenda yo pfuna ya swa vanhu . 
Hi fanele ku va na tithagete to komba ku hiseka mayelana na leswi . 
Hi fanele ku va na muxaka wo karhi wa ndlela yo endla leswaku swi tirha . 
Hi fanele ku va na mutirhisi etlhelweni ra hina . 
Hi fanele ku twa leswi vatoloki va vulaka swona . 
Hi fanele ku pfuna matiko lawa ku tipfuna . 
Hi fanele ku nghenisa etikweni naswona hi fanele ku rhumela ehandle . 
Hi fanele ku antswisa mbangu wa xiikhonomi na wa nawu . 
Hi fanele ku antswisa xiyimo na ku tumbuluxa swinawana . 
Hi fanele ku engetela vuswikoti bya hina byo sirhelela hi ri ntlawa . 
Hi fanele ku vekisa eka pholisi ya swa vurimi ya hinkwavo . 
Hi fanele ku tshama hi ri karhi hi titsundzuxa mhaka leyi . 
Hi fanele ku hlayisa leswi swi ri le henhla eka ajenda ya hina . 
Hi fanele ku tiva kahlekahle leswaku ku humelela yini . 
Hi fanele ku tiva ndlela yo tek magoza yo sivela . 
Hi fanele ku dyondza tidyondzo loko hi ri karhi hi ya emahlweni . 
Hi fanele ku dyondza tidyondzo ta ntokoto lowu nga hundza ! 
Hi fanele ku languta xiphiqo lexi xa swivitanisi . 
Hi fanele ku languta laha hi yaka kona . 
Hi fanele ku ya emahlweni eka timhaka leti hinkwato . 
Hi fanele ku tiyisisa leswaku leswi swa humelela . 
Hi fanele ku veka leswi erivaleni swinene eka tikhasimende . 
Hi fanele ku langutela vanhu ekusuhi swinene . 
Hi fanele ku langutisisa leswi swinenenene . 
Hi fanele ku langutisisa swinene makhotso ya hina . 
Hi fanele ku herisa mixaniso leyi . 
Hi fanele ku herisa vuxisi lebyi . 
Hi fanele ku tsundzuka sweswo eka nkarhi lowu wo tika . 
Hi fanele ku tsema mhaka leyi exikarhi ka tiinsitithuxini letinharhu . 
Hi fanele ku ehleketa nakambe leswi a hi ri eku swi endleni . 
Hi fanele ku tlhelela eka makete yo hlayiseka ya swa mitirho 
Hi fanele ku vona ku antswa ko ya emahlweni eka timfanelo ta ximunhu . 
Hi fanele ku vona swilo hilaha swi nga hakona hakunene . 
Hi fanele ku lava switshunxo swa swiphiqo leswi . 
Hi fanele ku teka nkarhi lowu ku famba hi ya emahlweni . 
Hi fanele ku vekela misava xikombiso . 
Hi fanele ku tiyisa mabindzu lamatsongo na ya le xikarhi , hambiswiritano . 
Hi fanele ku xi dyondza na ku xi twisisa , swi le rivaleni . 
Hi fanele ku teka magoza eka timhaka leti hi ku hatlisa . 
Hi fanele ku ehleketa naswona timhaka tin'wana timbirhi . 
Hi fanele ku ehleketisisa swinene hi leswi . 
Hi fanele ku ehleketa hi vurhon'wana swinene hi xiletelo lexi . 
Hi fanele ku ringeta ku tirhisa bajete hi ndlela yo hlayisa . 
Hi fanele ku twisisa leswi hi vhotelaka swona . 
Hi fanele ku tirhisa vutivi bya kona hi tindlela to antswa . 
Hi fanele ku yima hi vona leswi humelelaka laha . 
Hi fanele ku tirha mhaka ya vuandlalelo na ya mfikeleleko . 
Hi dinga leswaku u hi pfuna hi rito ra wena . 
Hi dinga , hambiswiritano , ku basisa swinene swipimelo . 
A hi zangi hi vula leswaku wu ta va ntirho wo olova . 
Hi vonaka onge a hi pfuki hi dyondzile tidyondzo to huma eka matimu . 
Hambiswiritano hi rhangisa xilaveko xo vhota . 
Hi lemuka leswaku xiyimo xi le ku cinceni siku na siku . 
Hi lemuka ku pfumaleka ka ku vuriwa hi ndlela yihi kumbe yihi ka mhaka ya vuxirho . 
Se hi ta eka ku hoxa xandla ka vaviki . 
Se hi ta eka mhaka ya xikhomelo . 
Se hi thumba leswaku a va nga .  . .  . 
Se hi va langutela ku ya emahlweni se va endla kunene . 
Se hi na mbulavurisano wuntswa eka malembe mambirhi . 
Se hi na rimba ro tshembeka ra sweswo . 
Se hi na ku hundzula ko helela ka xiyimo lexiya . 
Se hi na nkarhi wa ku kuma timhaka leti ta ntiyiso . 
Se hifanela ku boha leswaku hi swi fikelerisa ku yini . 
Se hi fanele ku ya emahlweni hi va na ku humelela . 
Se hi fanele ku tisusa leswi hi vonakisaka xiswona . 
Se hi fanele ku sungula eka nkarhi lowu taka . 
Se hi fanele ku tirhisa xivandla lexi xa nkarhinene . 
Se hi famba hi ya eka nandzelelano wa ntirho . 
Se hi dinga ku aka ehenhla ka ku tshemba koloko hi ri swin'we . 
Se hi fanele ku famba hi ya emahlweni na ku teka goza . 
Swi tano , hi twa ku vava eka leswi , kambe mhaka yi tshamisa xisweswo . 
Hi tala ku vulavula hi ku pfumaleka ka vufambisi byo tano . 
Hina va le ka komiti hi tirhile hi masungulo lawa . 
Hi kaneta tilayini ta bajete leti hi matimba ya hina hinkwawo . 
A hi nga fanelanga ku va hi swi endla nakambe ! 
A hi fanele ku languta hilaha hi humesaka timali hakona . 
A hi fanele , swi tano , ku endla swo engeteleleka , swo engetelelek a swinene . 
A hi fanele , hambiswiritano , ku teka xiboho hi ndlela yin'we kumbe yin'wana . 
Hina vini hi hlawurile leswaku leswi a swi fanele ku va tano . 
Swa laveka ku va hi endla xiendlo lexi . 
Hi fanele ku endlela vaakatiko va hina na xahakeri va xibalo . 
Hi ringanyeta maendlelo yo hlayanyana eka xiviko . 
Hi fanele hakunene hi amukela emakumu ! 
Hi fanele ku va hakunene hi xiya eka sweswo . 
Hakunene a hi ta lava nhlamulo eka mhaka leyi . 
Ha tisola eka ku pfumaleka ka leswi eka xiviko . 
Hi tshame hi hlanganile , hi nkarhi wun'we , hi pfulekile . 
Hi te e-e eka xitiyisangati eka nkarhi wa le kusunguleni . 
Hi ponisa vutoni naswona hi sirhrelela mbangu wa le lwandle . 
A hi vuli nchumu xo kanetana na ku rhandza ka vanhu . 
Hi vula sweswo hi tlhelo ra swa nawu . 
Hi vula leswaku hi lava ku sirhelela timfanelo ta ximunhu . 
Hi ri ina eka ku olova , kambe na le ka vuhlayiseki . 
Ha twanana na yena eka mhaka leyi . 
Hi ta amukela xiviko hi swivangelo leswi hinkwaswo . 
Hi ta engetela naswona vuleteri , ndzavisiso na mbangu . 
Hi ta kota ku lulamisa ntirhisano wa hina wo tirheka . 
Hi ta kongomisa sweswo eka xiviko lexi taka . 
Hi ta va hi veke tihlo swinene eka mhaka leyi . 
Hi ta va hi seketela xiviko lexi mundzuku eka nhlengeletano leyi heleleke . 
Hi ta ya emahlwni hi lwa ku fikelela swikongomelo leswi . 
Hi ta ya emahlweni hi teka magoza eka mhaka leyi . 
Hi ta ya emahhlweni na matshalatshala ya hina mayelana na leswi . 
Hi ta ya emahlweni hi lulamisa nandzelelano wa ntirho . 
Hi ta endla hinkwaswo leswi hi swi kotaka ku va pfuna . 
Hi ta endla hinkwaswo leswi endlekaka ku lulamisa sweswo . 
Hi ta tlhela hi ehleketisisa mhaka leyi . 
Hi ta fanela ku papalata sweswo eka xiviko lexi . 
Hi ta fanele ku ehleketa leswaku hi swi endlisa ku yini leswi . 
Hi ta fanela ku vona leswaku ku nga endliwa yini . 
Hi ta swi languta leswi , hilaha mi nga kombela hakona . 
Hi nge pfuki hi swi kotile ku yimelela swiboho swa xihundla . 
Hi nge swi koti ku seketela xiboho xa kona . 
A hi nga endli sweswo eka ku hlaya loku ku vumbirhi . 
Swi tano , hi ta sola swiendlo hinkwaswo swa madzolonga . 
Hi ta lulamisa xiphiqo lexi hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
Hi ta tlhelela eka timhaka ta kona hi ku famba ka nkarhi . 
Hi ta vona hilaha hi nga angulaka hakona eka xiringanyeto lexi . 
Hi ta seketela swiringanyeto swo twananeriwa leswi nga andlariwa . 
Hi ta xiya leswi swi nga fukeleriwa . 
Hi ta teka swivutiso na swivutiso swo tatisa . 
Se hi ta vhotela naswona nhlokomhaka ya nkuriso . 
Hikwalaho hi ta tshika ku vhota eka xinawana xa kona . 
Hikwalho hi ta tlhelela eka mhaka leyi ku nga ri khale . 
Hi ta ringeta ku endla lewaku va va laha handle ko hlwela . 
Swi tano , hi ta languta mhaka ya kona . 
Hikwalaho , hi ta tiyisisa leswaku hinkwaswo swa lulamisiwa . 
Hikwalaho hi ta vhota hi seketelaxiviko lexi . 
Hi avelana pulaete yin'we na mahelelo man'we . 
Hi avelana misinya yin'we na swikongomelo swin'we . 
A hi fanele ku amukela mavonelo ya le rivaleni eka mhaka leyi . 
A hi fanele hi languta naswona mhaka ya malakatsa ya nyutliliya . 
A hi fanele naswona hi tshikilela nkoka wa ku hluvukisa bindzu . 
Ahi fanele ku tivutisa leswaku hi endle yini xa xihoxo . 
A hi fanele ku va eka xiyimo xo xi ala . 
A hi fanele ku va hi ri ku languta swinene ka timhaka leti . 
A hi fanele ku vulavula hi vanhu va mahungu yo fambafamba hinkwako . 
A hi fanele ku ya emahlweni hi kongomisisa eka leswi eka nkarhi lowu taka . 
A hi fanele ku entisa ku tinyiketela ka hina eka xifundza hinkwaxo . 
A hi fanele ku kombisa leswaku hi xixima nsinya wa vutsongo . 
A hi fanele ku endla leswi hi nga boha ku swi endla . 
A hi fanele ku kuma xitshunxo xa nkarhi wo leha xa xiphiqo lexi . 
Hi fanele ku khoma mhaka leyi hi ndlela yo fana . 
A hi fanele ku va na ku vhota ka vukulu ko pimiwa eka xivandla lexi . 
A hi fanele ku va na matimba yo kambela timpfalo ta hina . 
A hi fanele ku dyondza eka mitokoto ya khale hi dyondzela nkarhi lowu taka . 
A hi fanelanga ku ku siya u kanakana eka leswi . 
A hi ta lava ku va hi vonile mbuyelo wo khomela 
A hi ta lava ku tiva leswaku hikwalaho ka yini swi ariwa . 
A hi fanele ku hlayisa ajenda hilaha swi kotekaka hakona . 
A hi fanele ku endla matshalatshala hinkwawo ku cinca xiyimo lexi . 
A hi fanele ku swi veka erivaleni swinene eka xinawana lexi . 
A hi fanelenga ku chava makete wa le ndzeni . 
A hi nga fanelanga ku vekela swilo leswi swipimelo . 
A hi nga fanelanga ku teka magoza ehenhla ka vona . 
A hi nga fanelanga ku rivala mhaka ya ximunhu naswona . 
A hi nga fanelanga ku va na ku chava mayelana na leswi . 
A hi fanelanga ku tshikela lavo hava matimba makumu ya vona . 
Hi nga rhangeleleli njhekanjhekisano eka nkarhi lowu . 
Ahi fanelanga ntsena ku vulavula hi mpimo wa nkarhi . 
A hi fanelenga ku langutela ehansi swiphiqo lesw fambelanaka na leswi . 
A hi fanelenga ku langutela ehansi ku tika ka xiyimo . 
A hi fanelenga ku langutela ehansi vukulu bya ntlhontlho . 
A hi nga fanelanga ku swi yimela swi humelela nakambe . 
A hi nga fanelanga ku dya nkarhi wun'wana eka swona . 
A hi fanelanga , hambiswiritano , ku tumbuluxa swin'wana swirhalanganyi na swo sivela . 
A hi nga fanelanga , hikwalaho , ku amukela mihundzuko ya muxaka lowu . 
Ndzi ku kombela ku yima ku endla tano . 
Ndzi ku kombela ku seketela kungu ra mina . 
Ndzi ku kombela ku seketela xiringanyeto lexi . 
Ndzi ku kombela ku seketela ku cinca loku . 
Ndzi ku kombela ku seketela xiviko lexi . 
Ndzi ku kombela ku yimisa nkarhinyana ntshamo lowu . 
Ndzi ku kombela ku ehleketa hi mayelana na sweswo . 
Sweswo handle ko kanakana swa tika . 
Sweswo i mphikizano lowu nga riki lowunene . 
Sweswo swi bihile swinene . 
Sweswo swi le rivaleni swinene . 
Sweswo swi tika swinene . 
Sweswo swi khomisa tingana swinene . 
Sweswo swi kahle swinene 
Sweswo swi na nkoka swinene . 
Sweswo i switsongo swinene . 
Sweswo swi kahle swinene . 
Sweswo swi khomisa tingana swinene . 
Sweswo swi tivikana swinene . 
Sweswo swi ta va ku nga rikahle ngopfu . 
Sweswo i ntiyiso ngopfu . 
Sweswo swi amukelekile swinene . 
Sweswo swi na nkoka swinene . 
Sweswo swi na nkoka swonghasi . 
Sweswo swi tiveka swinene . 
Sweswo hi lexi xi humeleleke . 
Sweswo hi swona swi nga na nkoka . 
Sweswo a swi amukeleki hinkwaswo ka swona . 
Sweswo swi na nkoka ku va swi tshikeleriwa . 
Sweswo swi na nkoka ku va swi tsundzukiwa . 
Sweswo swi na nkoka ku va swi vuyeleriwa . 
Sweswo i ntirho wa wena . 
Sweswo i xiphiqo xa wena . 
Sweswo swi yisa eka goza . 
Sweswo swi nga ha va swona . 
Sweswo swi nga ha va tano . 
Sweswo swi nga ha va swona . 
Sweswo swi vula swin'wana swo hambana . 
Sweswo swi nga ha va swi humelerile . 
Ku fika eka mpimo wolowo swi le rivaleni . 
Ku fika eka mpimo wolowo i ntiyiso . 
Sweswo swi fanele ku papalatiwa . 
Sweswo swi fanele ku cinciwa . 
Sweswo swi fanele ku endliwa . 
Sweswo swi fanele ku tshikeleriwa . 
Sweswo swi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Sweswo swi fanele ku ololoxiwa . 
Sweswo swi fanele ku va swi ri swona . 
Sweswo swi fanele ku vuriwa . 
Sweswo swi fanele ku yimisiwa . 
Sweswo a swi fanelengi ku ya emahlweni . 
Xiyimo xexo xi tama xi ri tano . 
Endlelo leri ri ya emahlweni . 
Sweswo hakunene a swi enelangi . 
Sweswo hakunene hi swona . 
Sweswo hakunene a swi amukeleki . 
Sweswo swi tama swa ha ri xirhangana . 
Sweswo swi vula hinkwaswo . 
Sweswo swi ta hlamuseriwa swi va erivaleni 
Sweswo swi fanele ku va erivaleni . 
Sweswo swi fanele ku va swi enerile . 
Sweswo swi fanele ku ariwa . 
Sweswo swi fanele ku tshikeleriwa . 
Sweswo swi fanele ku seketeriwa . 
Sweswo swi fanele ku va lexi nga humeleriki . 
Sweswo a swi fanelangi ku humelela . 
Xiymo xexo xi fanele ku fika emakumu . 
Sweswo swi tikomba swi ri ntiyiso . 
Nkarhi lowuya hi wona lowu . 
Nkarhi lowuya wu herile . 
Sweswo na swona swa endleka . 
Sweswo na swona swi kahle . 
Sweswo na swona i ndzavisiso . 
Sweswo na swona a swi amukeleki . 
Sweswo a byi ri vutikayiveti . 
Sweswo a ku ri khombo . 
Sweswo a ku ri vunwa . 
Sweswo a ku ri ndzima ya nkoka . 
Sweswo a ku ri xihoxo . 
Sweswo a wu ri nhlomulo . 
Sweswo a ku ri ndzingo . 
Sweswo se a swi ri eku humeleleni . 
Sweswo a ku ri nhlambulo . 
Sweswo a ku ri swo homboloka . 
Sweswo a ku ri 2003 . 
Sweswo a ku ri khale swinene . 
Sweswo a ku ri vonelo ra mina . 
Sweswo a ku ri xivutiso xa mina . 
Sweswo a ku ri xibumabumelo xa mina . 
Sweswo a swi nga bihangi . 
Sweswo a swi nga enelangi . 
Sweswo a swi nga ri kahle . 
Sweswo a swi nga lawuriwangi . 
Sweswo a swi nga ri swona . 
Sweswo a swi ri xiga xin'we . 
Sweswo a swi ri endlelo ra hina . 
Sweswo a wu ri ntirhopfhumba wa hina . 
Sweswo a swi ri xiyimo xa hina . 
Sweswo a swi ri xirhangana xa hina . 
Sweswo a ku ri xiphiqo xa hina . 
Sweswo a ku ri ku navela ka hina . 
Sweswo a swi ri erivaleni hi ku hetiseka . 
Sweswo a ku ri ntwanano . 
Sweswo a ku ri ndlela yin'wana leyi nga hlawuriwaka . 
Sweswo a ku ri lexi lulamisiweke . 
Sweswo a ku ri wona mbangu . 
Sweswo a ku ri xivangelo xo tivikana . 
Sweswo a ku ri rona hungu . 
Sweswo a ku ri xona xiphiqo . 
Sweswo a ku ri leswi xi nga xiswona . 
Sweswo ku ri xona xiyimo . 
Sweswo a ku ri xiboho xa vona 
Sweswo a swi ri erivaleni swinene . 
Sweswo a swi tika swinene . 
Sweswo a swi ri kahle swinene . 
Sweswo swi ta lulamisiwa . 
Sweswo swi ta endliwa . 
Sweswo swi ta tekeriwa enhlokweni . 
Sweswo swi nge endli . 
Sweswo swi nge tirhi . 
Sweswo swi nge cinci . 
Sweswo swi ta hlekisa . 
Sweswo swi ta va swi antswa . 
Sweswo swi ta va swi onha hi ndlela leyikulu . 
Sweswo swi ta va swi endliwa hi ndlela yo fanana . 
Sweswo swi ta va swi ri na khombo . 
Sweswo swi ta va swi onha hi ndlela leyikulu . 
Sweswo swi va swi onha hi ndlela leyikulu . 
Sweswo swi ta va swi nyanyile . 
Sweswo swi ta va swi ri kahle . 
Sweswo swi ta onha . 
Sweswo swi ta pfuna . 
Sweswo a swi nga koteki . 
Sweswo swi ta va ku ri ku pfumala vutihlamuleri . 
Sweswo swi ta va swi ri kahle . 
Sweswo swi ta hi khomisa tingana . 
Sweswo swi ta hlekisa . 
Sweswo swi ta va swi bihile swinene . 
Sweswo , a swi nga amukeleki . 
Sweswo swi ta va swi hoxekile . 
Sweswo swi ta hi pfuna . 
Sweswo , kutani , swa koteka . 
Sweswo , na swona , swi na nkoka . 
Sweswo , na swona , i nseketelano . 
Ajenda i yikulu swinene . 
Ndlela yin'wana leyi nga hlawuriwaka yi le rivaleni . 
Ku cinca loku ka amukeriwa . 
Ku cinca loku ku le rivaleni . 
Ku cinca loku ku ariwile . 
Nhlamulo i nchumu wun'wana na wun'wana . 
Tinhlamulo i e-e . 
Nhlamulo yi le ta tikomba . 
Nhlamulo i ina . 
Nhlamulo i , ku hava . 
Swiga swi lulamile . 
Nkambelo wu le rivaleni . 
Masungulo ya 2005 ! 
Mpimanyeto a wu ringanelangi . 
Mpimanyeto a wu vuriwile . 
Ku aka swi kahle . 
Ndzhwalo i wukulu . 
Mfukuzani i vutherorisi . 
Xivangelo xi kahle . 
Xivangelo xi olovile . 
Swivangelo swi le rivaleni . 
Ntlhontlho wu le ku endlekeni . 
Mitlhontlho yi hambanile . 
Mitlhontlho i yikulu . 
Ku hlawula i ka wena . 
Ku hlamusela swi va erivaleni swa olova . 
Tlilayimete yi cincile . 
Pholisi yo fana ya vurimi ya ntlawa wa matiko ke ? 
Pholisi yo fana ya vuphasi bya tinhlampfi ya ntlawa wa matiko ke ? 
Mahetelelo ya le rivaleni . 
Switandzaku swi hlayilenyana . 
Switandzhaku swi kona . 
Nkaneto hi wona . 
Tihakelo hi leti . 
Xisolo xi na xivangelo xo tivikana . 
Njhekajekisano wu khumukile . 
Njhekajekisano yimisiwile nkarhinyana . 
Njhekajekisano wu sungurile . 
Nhlamuselo yi le rivaleni . 
Nhlamba a yi amukeleki . 
Vuxokoxoko bya kayivela . 
N'wangulano wu sungurile . 
Nkanerisano wu pfarile . 
Mbangu wu ta vuyeriwa . 
Yuro yi simekiwile . 
Vumbhoni byi kona . 
Vuswikoti byi kona . 
Mitiyiso yi le rivaleni . 
Mitiyiso ya tiveka . 
Mitiyiso ya olova . 
Mitiyiso yi kona . 
Tinhlayo ta chavisa . 
Tinhlayo ti le rivaleni . 
Lexo sungula i eneji . 
Lexo sungula i nkuriso . 
Lexo sungula a xi koteki . 
Lexo sungula i vutumbuluxi . 
Lexo sungula i vuhlayiseki . 
Lexo sungula i nsirhelelo . 
Tinhlampfi ti kona . 
Fuloro i ya wena . 
Lexi vuriweke ro sungula xi lulamile . 
Swiphiqo swa masungulo swi tama swa ha ri kona . 
Xikongomelo xi le rivaleni . 
Ntshembo wu le rivaleni . 
Miehleketo leyi ya hlekisa . 
Nsimeko wu na nkoka . 
Vuxokoxoko byi kona . 
Mitwanano swi kona . 
Makungu ma kahle . 
Mhaka leyi ya olova . 
Timhaka ta fana . 
Ayitheme yi pfariwile . 
Ku pfumaleka ka vutihlamuleri . 
Lexi vuriweke ra vumbirhi xi na nkoka swonghasi . 
Lexi vuriweke ra vumbirhi , ndza ehleketa . 
Milawu yi kona . 
Milawu yi fanele ku ya emahlweni . 
Dyondzo leyi ya tikomba . 
Maehleketelelo lama ya hoxekile . 
Makete wu le ku cinceni . 
Makete wu kona . 
Mhaka leyi i ya xihatla . 
Hungu ri le rivaleni . 
Ntamu wu kona . 
Mali ya kumeka . 
Ku laveka swi na vumbhoni . 
Mikanerisano yi le ku endlekeni . 
Mikanerisano yi fanele ku ya emahlweni . 
Xikongomelo lexi i xinene . 
Mfularhelo wu humelerile . 
Mfularhelo hi wona . 
Leswi nga hlawuriwaka swi le rivaleni . 
Leswi nga hlawuriwaka swi pfulekile . 
Xin'wana i xa ikhonomi . 
Vanhu va vulavurile . 
Vanhu a va tiyimiserile . 
Xifaniso xi le rivaleni . 
Ndhawu ya tiveka . 
Kungu leri ri fambile kahle . 
Xiga lexi a xi amukeriwile . 
Leswi kotekaka swi kona . 
Vuswikoti swi kona 
Mbulavulo wu pfarile . 
Nsinya wu kona . 
Nsinya wa mikhuvanene . 
Swirhangana swi le rivaleni . 
Xiphiqo a xitsongo . 
Xiphiqo lexi xi olovile . 
Xiphiqo lexi xi na matlhelo mambirhi . 
Swiphiqo leswi swi na vuxaka . 
Endlelo leri ri pfulekile . 
Endlelo leri ra koteka . 
Endlelo leri ri fanele ku ya emahlweni . 
Nongonoko lowu wu pfulekile . 
Ndzima leyi ya tikomba . 
Xiringanyeto lexi xi pasisiwile . 
Xiringanyeto lexi xi tekiwile . 
Xiringanyeto lexi a xi humeleriseki . 
Vaaki va chava . 
Vaaki va vilela . 
Xivutiso xi le rivaleni . 
Xivutiso xi na nkoka swonghasi . 
Xivutiso i ku njhani ke ? 
Xivutiso xa vuchavelo . 
Xivutiso xi tama xa ha ri kona , hambiswiriato . 
Muviki u vula swona . 
Muviki u ringanyeta magoza . 
Xivangelo xa lexi ke ? 
Xivangelo xi le rivaleni . 
Xivangelo xa tikomba . 
Xivangelo xa olova . 
Swivangelo swa tikomba . 
Swinawana swi le rivaleni . 
Xiviko xi komba hiseko . 
Xiviko xa hoyozeleka . 
Xiviko i xa xiyimo xa le henhla . 
Xikombelo xi ariwile . 
Xikombelo xi kutsuriwile . 
Xiboho xa mafundza xi kutsuriwile . 
Vutihlamuleri i bya wena . 
Mbuyelo wu enerile . 
Mivuyelo ya amukeleka . 
Mivuyelo yi le rivaleni . 
Mivuyelo ya khutaza . 
Mpindzulo wa tiyisisiwa . 
Tlhelo leri n'wana hi rona . 
Timfanelo ta tinxaka letitsongo ke ? 
Nxungeto wu kona . 
Swo fana na le ka vutumbuluxi . 
Swo fana , ndza anakanya . 
Swikhiro swi fanele ku yima 
Sayense yi le rivaleni . 
Vuanami bya ntirho byi kurile ku hundza mpimo . 
Xa vumbirhi i ndzhurho ku suka ematikweni mambe . 
Xa vumbirhi i vusweti . 
Sekitara leyi a xaniseka . 
Switsandzekisi swi le rivaleni . 
Swikoweto swa khutaza . 
Swikoweto swa vilerisa . 
Nsthamo wu pfarile . 
Ntshamo wu yimisiwile nkarhinyana . 
Xiyimo xi cincile . 
Xiyimo xi le rivaleni . 
Xiyimo xi tikile swinene . 
Xiyimo a xi koteki . 
Xiyimo xi le ku antsweni . 
Xiyimo a xi lulamangi . 
Xiyimo a xi tikile . 
Xiyimo a xi amukeleki . 
Xiyimo xi fanele ku cinca . 
Xiyimo a xi nga amukeleki . 
Xintshunxo xi le rivaleni . 
Xintshunxo xa tikomba 
Loko swi endliwa wa ha ri nkarhi , swilo swi ta antswa . 
Xivandla xa ku ehleketa . 
Ku na swo tala lexi u nga lahlekeriwaka hi swona loko wo tsandzeka . 
Tinhlayonhlayo ti kona . 
Nhlokomhaka leyi yi pfariwile . 
Sisiteme leyi yi hoxekile . 
Thekinoloji yi na nkoka . 
Thekinoloji yi kona . 
Xa vunharhu i timali . 
Xa vunharhu i risima . 
Nkarhi wu fikile . 
Nkarhi wu herile . 
Nkarhi lowu wu fanerile . 
Nhlokomhaka leyi yi na nkoka swonghasi . 
Mugilo wu le rivaleni . 
Ntiyiso wa kongoma . 
Leswimbirhi swa tatisana. 
Leswimbirhi swi hlanganisiwile . 
Vaxanisiwa i vatirhisi . 
Madzolonga ya bihile swinene . 
Madzolonga ya fanele ku yima . 
Vhoti yi pfarile . 
Vhoti yi gimetiwile . 
Vhoti yi pfulekile . 
Vhoti yi pfuriwile . 
Vhoti yi ta landzela . 
Ku vhota swi herile . 
Hiseko wu kona . 
Maveketelo ya marito ya le rivaleni . 
Maveketelo ya marito ya na nkoka . 
Misava yi cincile . 
Ntlakuso wa vona wu tiyisisiwile . 
Goza ra vona a ri lulamangi . 
Swivilelo swa vona swi le rivaleni . 
Tshalatshala ra vona ra laveka . 
Matshalatshala ya vona ya fanele ku ya emahlweni . 
Ntokoto wa vona wu na nkoka swonghasi . 
Makungu ya vona ya le rivaleni . 
Ntirho wa vona wu na nkoka . 
Kutani ku na vurimi . 
Kutani ku na ntirhiso . 
Kutani ha n'wi hoyozela . 
Kutani hi ta teka xiboho . 
Ku na ntlhanu wa swiga . 
Ku na swivutiso swa nkoka . 
Ku na swirhalanganyi swo tala . 
Ku na swihlohloteri swo tala . 
Ku na miehleketo yo tala . 
Ku na van'wana vo tala . 
Ku na swikolo swo tala . 
Ku na mimpimo ya masungulo . 
A ku na ku cinca . 
A ku na lexi kanetiwaka . 
A ku na swivutiso . 
Ku na swikombiso swo tala . 
Ku na swirho ntsena . 
Ku na tindhawu tin'wana . 
Ku na timhaka tin'wana . 
Ku na leswi kotekaka swin'wana . 
Ku na swin'wana nakambe . 
Ku na mapfhumba yo hlayanyana . 
Ku na swivilelo swin'wana . 
Ku na miantswiso yo karhi . 
Ku na swiphemu swa xithekiniki . 
Ku na swintshunxo swa xithekiniki . 
Ku na tindhawu tinharhu . 
Ku na timhaka tinharhu . 
Ku na tindzimi tinharhu . 
Ku na swivulavuri swinharhu . 
Ku na maendlelo mambirhi . 
Ku na leswi langutisisiwaka swimbirhi . 
Ku na leswi kotekaka swimbirhi . 
Ku na swivutiso swimbirhi . 
Ku na swintshunxo swimbirhi . 
Ku na leswi kotekaka swo hambanahambana . 
Ku vile na ndzima . 
Ku na xivangelo . 
Ku na ku hambana . 
Ku na swiphiqo swo tika ku ringana . 
Ku na mhaka yo yelanisa . 
Ku na endlelo . 
Ku na nxungeto . 
Ku na xa vumbirhi . 
Ku na xitshunxo . 
Ku na ndlela yin'wana leyi nga hlawuriwaka . 
Ku na xivandlanene 
Ku na xiphiqo xin'wana . 
Ku na xivutiso xin'wana . 
Ku na xivangelo xin'wana . 
Ku na madzolonga lama engeteleka . 
Ku na xivandlanene xitsongo . 
Ku na ku endla swilo erivaleni swinene . 
Ku na vumbhoni byo tala . 
A ku na ndlela yin'wana leyi nga hlawuriwaka . 
A ku na vukanakanisi . 
A ku na lexi nga hlawuriwaka . 
A ku na nkanetano . 
A ku na njhekajekisano . 
A ku na lexi humelelaka . 
A ku na xihlawuhlawu . 
A ku na ku tsakela . 
A ku na xivangelo xo tivikana . 
A ku na xivangelo . 
A ku na xiphiqo . 
A ku na nxungeto . 
Ku na xin'we seni . 
Ku na xilo xin'wana . 
Ku na xivilelo lexi nga hangalaka . 
Hi yaleyo nhlamulo ya wena . 
Hi xexo nakambe . 
Ku fanele ku va na ku olova ko amukela . 
A swi tshama swi va kona . 
A ku ri na huvo . 
A ku vangi na nkanerisano . 
A ku ri na xiphiqo xin'we . 
A ku nga ri na lexi kanetiwaka . 
A ku ri na swiphiqo , hambiswiritano . 
A ku ri na swivutiso swinharhu . 
Ku ta va na ntshamiseko . 
Hi sweswo u swi kumile . 
Hikokwalaho swa pfumeleleka . 
Hikokwalaho , swa amukeleka . 
Hikokwalaho , swilo swi le ku fambeni . 
Hikokwalaho , hi lava ntlakuso . 
Eka ndhawu yaleyo hi kona ku nga na xiphiqo . 
Ku cinca loku ka fambelaniseka . 
Leswi i xilaveko . 
Leswi swi na vuxaka bya le kusuhi . 
Leswi i timhaka to tika . 
Leswi i swivutiso swa masungulo . 
Leti i tindhawu ta nkoka . 
Leswi sweswi swi le ku tirheni . 
Leswi i swikongomelo swa hina . 
Lava i vanghana va hina . 
Leswi i ku tshemba ka hina . 
Lava i vanakulobye va hina . 
Leswi i swirhangana swa hina . 
Leti i tiphurojeke ta swirhangana . 
Leti i timhaka to tivikana . 
Leswi i swivutiso swo kongoma . 
Leti timhaka ta nkanelo . 
Leyi i mitiyiso . 
Leswi i swikongomelo . 
Leswi i swivutiso . 
Leswi i swinawana . 
Leswi hi leswi swi fambeke kahle . 
Leswi swi le hansi ka nkanerisano . 
Ku cinca loku ka tivikana . 
Mimpimo ya maahlulelo yi pfulekile . 
Mikanerisano leyi ya laveka . 
Matshalatshala lama ma ta ya emahlweni . 
Swiendleko leswi swi ya emahlweni . 
Leswi swi vuriwile . 
Leswi swi xiximiwile . 
Maendlelo lama leti a ti amukeleki . 
Leswi swi fanele ku lulamisiwa . 
Leswi swi fanele ku fikeleriwa . 
Leswi a swa ha ri kona . 
Swiga leswi a swi amukeriwile . 
Swivutiso leswi swi tama swi nga hlamuriwangi . 
Mimpimo leyi ya laveka . 
Swilo leswi swa laveka . 
Swi hi khumba hinkwerhu ! 
Wona i xidemokirasi . 
Yona i mitwanano . 
Swona swi hi ndlela leyi landzelaka . 
Swona swa karhi ku humeseriwa timali . 
Swona a swi laveki hikwaswo ka swona . 
Tona i timhaka to hambana . 
Va le ku endleni ka sweswo . 
Swona i swa nkoka ku tlula mpimo . 
Tona i timhaka ta nkoka . 
Swona i swivutiso swa nkoka . 
Tona i tinhlokomhaka ta nkoka . 
Swona i kahle swi lavekile . 
Swona swa laveka laha . 
Swona a hi xintshunxo . 
Swona a swi hetisekangi . 
Swona a swi kongomanangi an munhu wo karhi ntsena . 
Swona a hi swintshwa . 
Vona a va fani va ri voxe . 
Vona a va le ku tirheni . 
Vona i vumundzuku bya hina . 
Vona i vayimeri va hina 
Vona va khumbeka ngopfungopfu . 
Vona va hoxile hakunene . 
Vona va ha ri laha ! 
Vona i vumundzuku . 
Vona i mfularhelo . 
Vona hikokwalaho va ariwa 
Swona swi durha ku tlula mpimo . 
Vona va hlwerile ku tlula mpimo . 
Vona va na tshembo ku tlula mpimo . 
Va va hambanile swinene . 
Vona va tsakile swinene . 
Vona va lehile swinene . 
Vona a va twisiseki naswitsanana . 
Vona va amukelekile swinene . 
Swona i swa munhu un'wana na un'wana . 
Vona va nge tlhele endzhaku . 
Vona a va nge fambi va nga xupuriwangi . 
Vona a va vi na xihi kumbe xihi . 
Vona a va nge vuyi ekaya . 
Swona swi nga tiyisisiwa . 
Vona va koxa rheferendamu . 
Von va koxa mihlawulo . 
Vona va faneriwa hi ku kuma vuhoyozeri bya hina . 
Vona va faneriwa hi ku kuma nxiximo wa hina . 
Vona va faneriwa hi ku kuma nseketelano wa hina 
Swona a swi hlayiwi . 
Vona a va ngheneleli . 
Vona a va tirhi . 
Vona va chava ntiyiso . 
Swona swi vumba nchumu hinkwawo . 
Swona a swi hi yisi helo . 
Vona va na lexi va nga xi hlawulaka . 
Vona va na mfumo . 
Vona va vile va xiyimo xa le henhla . 
Tona ti engeteriwile . 
Swona swi hundzuluxiwile . 
Vona va tirhile kahle . 
Vona va hava timfanelo . 
Vona va nga va vula swona . 
Vona va fikelela mimpimo ya maahlulelo . 
Swona swi fanele ku hungutiwa 
Swona swi fanele ku herisiwa . 
Swona swi fanele swi kumeka emisaveni hinkwayo . 
Vona va fanele ku pfuniwa . 
Vona va fanele ku antswisiwa . 
Vona va fanele ku sirheleriwa . 
Swona swi fanele ku tlhuvutsiwa . 
Vona va fanele ku tirhisana . 
Vona va lava mpfuneto wa hina . 
Vona va lava mpfuno wa hina 
Vona va lava nseketelano wa hina . 
Vona va lava nseketelo wa hina . 
Vona va tlangile xiave . 
Vona va tama va ha ri tano . 
Vona va xixima timfanelo ta ximunhu . 
Vona va te ina . 
Vona va vekile xikombiso . 
Vona va avelana vuxokoxoko . 
Vona va avelana vonelo leri . 
Vona va fanele ku nyuma . 
Vona va fanele ku sirheleriwa . 
Vona va fanele ku amukeriwa . 
Vona va fanele ku va tano . 
Vona va ha xi endla . 
Vona va twisisa sisiteme leyi . 
Vona va xi lava hinkwaxo . 
Vona va lava ku tirhisana . 
Vona a va ri xitirho . 
Vona a va ri na ku hiseka swinene . 
Vona a va ri na ku hiseka swinene . 
Vona a va nga ta chava . 
Vona a va nga ta tengisiwa . 
Vona a va nga ta pfumela . 
Vona a va nga ta tirhisana . 
Vona a va nge vuli . 
Vona a va nge tirhi . 
Vona va tirhisile hi matimba . 
Vona va ta va hoxile . 
Swilo swi nga hambana . 
Swilo swi endliwile . 
Swilo swi fanele ku cinca . 
Swilo swi fanele ku hlamuseriwa swi va erivaleni . 
Swilo swi fanele ku va erivaleni . 
Ehleketa hi mayelana na vanhu . 
Xa vunharhu , swiphemu swa mbangu . 
Xa vunharhu , xa swivangelo swa tipolitiki . 
Xa vunharhu , eka switirho . 
Xa vunharhu timakete ta timali . 
Xa vunharhu , makete lowu nga wexe . 
Xa vunharhu , tlhelo ra swa vaaki . 
Xa vunharhu , ku na ku endla swilo erivaleni . 
Lexi xi tlhela xi tirha na laha . 
Ku cinca loku ka amukeleka . 
Lexi xi nga fikelela swin'wana . 
Lexi xi nga fikeleriwa . 
Lexi xi nga kaneriwa . 
Lexi xi nga endliwa . 
Lexi xi nga teka nkarhi . 
Lexi a xi nge amukeleki . 
Lexi a xi nga amukeriwi . 
Lexi a xi nge pfumeleriwi . 
Lexi a xi nge honisiwi . 
Lexi a xi nge tshikiwi tano . 
Lexi a xi nge pfumeleriwi . 
Lexi a xi nge vi xona . 
Lexi a xi nge kondzeleriwi . 
Lexi a xi nge vi ntiyiso . 
Lexi a xi nge yi emahlweni . 
Nandzu lowu wa tsakisa . 
Lexi xi hi khumba hinkwerhu . 
Lexi xi gimeta njhekajekisano . 
Njhekajekisano lowu wu hundzeriwile . 
Njhekajekisano lowu wa pfuna . 
Njhekajekisano lowu wu ta ya emahlweni . 
Xiboho lexi a xi amukeleki . 
Xiboho lexi xi hoxekile . 
Nhlamuselo leyi a yi le rivaleni . 
Xikoxo lexi a xi amukeleki . 
Nhlukiso lowu wu ta ya emahlweni . 
N'wangulano lowu wu na nkoka . 
Xileriso lexi xa mafundza xi nga pfuna . 
Nhlayo leyi yi hoxekile . 
Lexi a xi ki xi lava ku vuriwa . 
Lexi a xi vangi na ku khumba . 
Lexi na xona xi humelerile . 
Lexi xi thunyiwile . 
Lexi xi tekeriwile enhlokweni . 
Lexi xi tiyisisiwile . 
Lexi xi xiximiwile . 
Lexi sweswi xi humelerile . 
Lexi xi fanele ku cinca . 
Xiendleko lexi xi pfarile . 
Lexi xi khumba vamaphephahungu . 
Lexi i ntlhontlho . 
Lebyi i vutikayiveti . 
Lowu i ntlimbo . 
Lowu i nkanetano 
Lebyi i vugevenga . 
Lawa i manyala . 
Lowu i xitiyisiso . 
Lexi i xihoxo . 
Leri i kungu . 
Lowu i mpako . 
Lexi i xitikaneti ! 
Swi khomisa tingana . 
Lexi i xilaveko xa masungulo . 
Lexi i xirhangana . 
Leyi i phurosese . 
Lexi i ku pfukela matimba . 
Lowu i nandzu . 
Lexi i xikimi . 
Leti i tingana . 
Lama i masungulo . 
Lexi i xikambelwana . 
Lexi i xitsundzuxo . 
Lexi xi hi mayelana na nkuriso . 
Lexi hi xona hakunene . 
Lexi a xi amukeleki hakunene . 
Lexi xi na nkoka swonghasi hakunene . 
Lexi xa koteka hinkwaxo . 
Lexi xi hoxekile hinkwaxo . 
Lexi se xi endliwile . 
Lexi se xi le ku humeleleni . 
Lexi na xona xi na nkoka . 
Lexi na xona xi katsiwile . 
Lexi na xona xa tivikana . 
Lexi na xona a xi amukeleki . 
Lowu i mfikelelo . 
Lexi i xilamulelamhangu . 
Lowu i antswiso . 
Lebyi i vutumbuluxi . 
Leri i vonelo . 
Lexi i nhlundzuko . 
Lexi xi le ku kaneriweni . 
Lexi xi le ku endliweni . 
Lexi a xi na nkwetlembetano . 
Lexi xa ndzi hundza . 
Lexi hakunene xi na xivangelo xo tivikana . 
Lexi hakunene hi xona . 
Lexi swi le rivaleni a xi amukeleki . 
Leyi i miehleketo ya ntolovelo . 
Lexi a xi amukeleki hinkwaxo ka xona . 
Lexi xi hoxekile hinkwaxo ka xona . 
Lexi xi fanerile hinkwaxo ka xona . 
Lexi xi na nkoka ku tlula mpimo . 
Lexi xi tivikana ku tlula mpimo . 
Lexi xi vilerisa ku tlula mpimo . 
Lama i mahungu lamanene . 
Lexi a xi tikombi xi ta humelela . 
Lexi a xi tikombi xi hlamarisa . 
Lexi xi na xithekiniki xa le henhla . 
Laha hi le xitimeleni . 
Lama i matimba ya xona . 
Lexi i khale xi lavekile . 
Lexi xa khenseka swinene . 
Lexi i xitsundzuxo xa mina . 
Leyi i nhlamulo ya mina . 
Leri i vonelo ra mina . 
Lexi i xiringanyeto xa mina . 
Lexi i xikombelo xa mina . 
Lexi a hi xithathelo . 
Lexi a xi hambanagi . 
Lexi a xi kahle . 
Lexi a hi xihoxo . 
Lexi a hi xihlamariso . 
Leri i endlelo ra ntolovelo . 
Lexi a xi enelangi . 
Lexi a xi tiyangi . 
Lexi a xi a bohi . 
Lexi a xi endliwangi hi ndlela yo fanana . 
Lexi a hi xidemokirasi . 
Lexi a xi olovi . 
Lexi a xi enelangi . 
Lexi a hi swilo hinkwaswo . 
Lexi a hi xinene . 
Lexi a xi kahle . 
Lexi a xi tivikani . 
Lexi a hi xinene . 
Lexi a xi na xivangelo xo tivikana . 
Lexi a hi miehleketo leyi landzelerisekaka . 
Lexi a xi vuriwangi 
Lexi a xi tshamisekangi . 
Lexi a xi koteki . 
Lexi a hi ku ahlula ku ya hi vonelo . 
Lexi a xi humeleriseki . 
Lexi a xi twali . 
Lexi a hi xona . 
Lexi a xi enelangi . 
Lexi a xi tivikani . 
Lexi a xi tano 
Lexi a xi hlamarisi . 
Lexi a xi yiseki emahlweni . 
Lexi a hi xona . 
Lexi sweswi xi le ku cinceni . 
Leyi i levhele yin'wana . 
Leyi i xihlawuriwa xin'we . 
Lexi i xiphiqo xin'we . 
Lexi i xivangelo xin'we . 
Lexi i xilo xin'we . 
Lexi xo va xinene . 
Leyi yo va miehleketo leyi landzelerisekaka . 
Lexi hi xona xi twakalaka . 
Lexi i xitsundzuxo xa hina . 
Leri i bindzu ra hina . 
Lebyi i vutshembeki bya hina . 
Lowu i ntirho wa hina . 
Lama i matwisiselo ya hina . 
Lowu i mpfumelelo wa hina . 
Lowu i modlolo wa hina . 
Lexi i xikongomelo xa hina . 
Lexi i xivandlanene xa hina . 
Lexi i xiyimo xa hina . 
Lexi i xivutiso xa hina . 
Lexi i xikombelo xa hina . 
Lebyi i vutihlamuleri bya hina . 
Leri i vonelo ra hina . 
Lexi xi na nkoka ngopfungopfu . 
Lexi xa koteka hi ku hetiseka . 
Lexi xa tsakisa hakunene . 
Lexi xa koteka hakunene . 
Lexi xi koka mahlo hakunene . 
Lexi hi xona hakunene . 
Lexi i nchumu hakunene . 
Lexi a xi amukeleki hakunene . 
Lexi hakunene xi na nkoka . 
Lexi hakunene xa tivikana . 
Lexi hakunene xa amukeleka . 
Lexi xo ka xi nga amukeleki ! 
Lexi xo va xi hoxekile . 
Lexi i xilo xin'wana xo hambana . 
Lexi xa ha ri xona . 
Leyi i mali ya vahakeli va xibalo . 
Lowu i nkarhi lowuya . 
Lama i masungulo ya kona . 
Lowu i nandzu wa kona . 
Leri i khombo ra kona . 
Lexi i xikongomelo xa kona . 
Leri i khiya ra kona . 
Leri i hungu ra kona . 
Lowu i nxupulo . 
Lexi i xifaniso xa kona . 
Leyi i ndhawu ya kona . 
Leri i endlelo ra kona . 
Leswi hi leswi xi nga xiswona . 
Lexi i xiyimo xa kona . 
Lawa i masungulo ya kona . 
Leyi i nhlokomhaka ya kona . 
Lowu i ntiyiso wa kona . 
Leswi i switsongo ku tlula mpimo . 
Leswi swi tele ku tlula mpimo . 
Lexi xi hambanile hinkwaxo ka xona . 
Lexi a xi amukeleki hinkwaxo ka xona . 
Lexi hi xona , na xona ! 
Lexi hi xona handle ko kanakana . 
Lexi xa tsakisa swinene . 
Lexi xi na malwandla swinene . 
Lexi i xinene swinene . 
Lexi xa tivikana swinene . 
Lexi xi twisiseka swinene . 
Lexi xi pfumala nkateko swinene . 
Lexi xi amumeleka swinene 
Lexi xi vilerisa swinene . 
Lexi xi na nkoka swonghasi . 
Lexi i malawulelo ya thyaka . 
Lexi hi lexi xi humeleleke . 
Lexi hi lexi xi humelelaka . 
Lexi a xi amukeleki hinkwaxo ka xona . 
Mhaka leyi yi hambanile . 
Mhaka leyi yi ya emahlweni . 
Ayitheme leyi yi pfarile . 
Milawu leyi ya vilerisa . 
Endlelo leri ri hetisekile . 
Lexi xi nga ha va xona . 
Lexi xi fanele ku lulamisiwa . 
Lexi xi fanele ku hlamuriwa . 
Lexi xi fanele ku papalatiwa . 
Lexi xi fanele ku cinciwa 
Lexi xi fanele ku va erivaleni . 
Lexi xi fanele ku soriwa . 
Lexi xi fanele ku hlamuseriwa . 
Lexi xi fanele ku antswisiwa . 
Lexi xi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Lexi xi fanele ku tsundzukiwa . 
Lexi xi fanele ku kambisisiwa . 
Lexi xi fanele ku yimiwa 
Lexi xi fanele ku twisisiwa . 
Lexi xi fanele ku amukeriwa . 
Lexi xi fanele ku amukeriwa , hambiswiritano . 
Lexi a xi fanelangi ku humelela . 
Lexi xi fanele ku cinca . 
Lexi xi fanele ku yima . 
Xikongomelo lexi a xi fikeleriwile . 
Lexi a xi fanele ku cinca . 
Mpako lowu wu na nkoka . 
Pholisi leyi yi tsandzekile . 
Lexi xi vanga xiphiqo . 
Xiyimo lexi a xi amukeleki . 
Nongonoko lowu wu ta pfuna . 
Lexi xi nyika xivandlanene . 
Lexi xi tisa timhaka timbirhi . 
Lexi hakunene a xi nge yi emahlweni . 
Xiviko lexi xi endla sweswo . 
Xiviko lexi xi ringanerile . 
Xiviko lexi a xi helelangi . 
Xiviko lexi xi tile hi nkarhi . 
Xiviko lexi a xi amukeleki . 
Lexi xi yimela mbhoxeketo . 
Lexi xi yimela ntlhontlho . 
Lexi xi fanele ku cinciwa . 
Lexi xi fanele ku hlamuseriwa xi va erivaleni . 
Lexi xi fanele ku vutisiwa . 
Lexi xi fanele ku lulamisiwa . 
Lexi xi fanele ku lulamisiwa . 
Lexi xi fanele ku tsundzukiwa . 
Lexi xi fanele ku koxometiwa . 
Lexi xi fanele ku seketeriwa . 
Lexi xi fanele ku humelela sweswi . 
Lexi a xi fanelangi ku humelela . 
Xiyimo lexi a xi nge yi emahlweni . 
Xiyimo lexi a xi nge yi emahlweni . 
Xiyimo lexi a xi yiseki emahlweni . 
Lexi na xona xi cincile . 
Lexi na swona a xi amukeleki . 
Ku cinca loku ka koteka . 
Lexi xi amukeriwile hi matlhelo hinkwawo . 
Lexi se a xi vuriwile . 
Lexi xi vuriwile tolo . 
Lexi a xi ri na nkoka swinene . 
Lexi hi i endlile . 
Lexi xi ta lulamisiwa . 
Lexi xi ta kanerisaniwa . 
Lexi xi ta laveka . 
Lexi xi ta va xa nkoka swonghasi . 
Lexi a xi nga tirhi . 
Lexi xi ta teka nkarhi . 
Ntirho lowu wu le ku yeni emahlweni . 
Lexi xi ta va na ku onha lokukulu . 
Lexi a xi nga ta koteka . 
Lexi ku ta va ku pfumala vutihlamuleri . 
Lexi xi ta va xi hoxekile . 
Lexi xi ta vuyerisa munhu un'wana na un'wana . 
Lexi a xi nga ta endla . 
Lexi a xi nga ta tirha . 
Lexi , na xona , xa amukeleka . 
Walowo i mavonelo ya mina . 
Yaleyo i mitiyiso ya kona . 
Toleto i tinhlayo ta kona . 
Swoleswo hi leswi nga landzelelangiki swinawana . 
Swoleswo i swinawana swa kona . 
Swoleswo i swintshunxo swa kona . 
Tinhlayo toleto ti na nkoka . 
Swilo swinharhu swa laveka . 
Nkarhi wu fambile . 
Nkarhi a wa ha ri na hina . 
Nkarhi wu le ku tsutsumeni . 
Nkarhi wu le ku heleni . 
Ku tiva nkarhi lowu nga fanela swi na nkoka laha . 
Swi ta yisiwa emahlweni ... 
Ku tirhana na yini ke ? 
Ku va nyika timfanelo ke ? 
Namuntlha a ku hambanangi . 
Namuntlha hi hava na xin'we xa swona . 
Hi ri swin'we hi tiyile . 
Hi ri swin'we hi ta swi kota . 
Hi ri swin'we , hi ta humelela . 
Mikanerisano ya matimba ya laveka . 
Nxaviselano hi rona khiya . 
Vuxaka bya le xikarhi ka antlilantiki byi kahle . 
Ku endla swilo erivaleni xo sungula eka hinkwaswo . 
Ku endla swilo erivaleni a swi tiyisisiwi . 
Ku endla swilo erivaleni hikokwalaho i swa nkoa swonghasi . 
Ku endla swilo erivaleni swi fanele ku engeteriwa . 
Vutleketli a byi tivi mindzilekano . 
Ntshembo wu na nkoka swonghasi . 
Turkey i muyimelakulanghwa . 
Turkey a yi salangi ehandle . 
Swimbirhi swi tele ku tlula mpimo . 
Vanhu vambirhi va dlayiwile . 
Swilo swimbirhi swa laveka 
Maendlelo mambirhi yo hambana swinene . 
Mbirhi : makete wa le ndzeni . 
Mpfumelelano wa matlhelo hinkwawo a wu laveki . 
A swi tshembisi , a swi tano ke ? 
Ku kanakanisa swa durha swinene . 
Khombo ra kona a swi tano . 
Khombo ra kona , u vula swona . 
Khombo ra kona , a swi si va tano . 
Khombo ra kona , xi le ku engeteleni . 
Khombo ra kona , a xi cinciwile . 
Khombo ra kona , lexi hi xona . 
Ku ta fika sweswi , swi tano . 
Magoza ya xihatla ya laveka . 
Madzolonga a hi xintshunxo . 
Madzolonga na wona ya kaneriwile . 
Nkarhi wo vhota wu yimisiwile nkarhinyana . 
Nyimpi a yi siveleki . 
Mati i ya munhu un'wana na un'wana . 
Hi amukela vutikayiveti lebyi . 
Hi amukelerile xikombelo lexi . 
Hi engeterile eka swona . 
Hi pfumelelana hi mayelana na sweswo . 
Hi pfumelelana eka sweswo . 
Hi pfumelelana na sweswo . 
Hi pfumelelelana na lexi . 
Hi pfumelelana na wena . 
Hi na xikongomelo xo tsakisa . 
Hinkwerhu hi tshemba lexi . 
Hinkwerhu ha swi tiva sweswo . 
Hinkwerhu ha swi tiva ku hikwalaho ka yini . 
Hinkwerhu ha swi tsundzuka lexi . 
Hinkwerhu ha swi twisisa ku hikwalaho ka yini . 
Hina se hi na mphikizano . 
Hina se hi na xona . 
Hina se hi na milawu . 
Hi na kholichi . 
Hi hambana na lexi . 
Hi hambana na madzolonga . 
Hi le ku yingisiweni . 
Hi hlawuriwa hi ku kongoma . 
Hi le ku endleni ka sweswo . 
Hi le ku endleni ka lexi . 
Hi khomiwile hi tingana ku tlula mpimo . 
Hi lwisana na vukungundzwana . 
Hi le ka 2007 . 
Hi le ku endleni ka malulamiselo . 
Hi le ku khatseni ka ndzima . 
Hi famba hi xedulu . 
Hi le ku seketeleni ka lexi . 
Hi va vaendlaswiboho . 
Hi khensa swinene . 
A hi sirhelelekangi swinene . 
Hi tano , ndza pfumela . 
Hi kombela ndziriso . 
Hi tshemba eka xidemokirasi . 
Ha tshemba xa endla . 
Ha tshemba hi nga swi kota . 
Hi nga swi kota hinkwerhu ... 
Hi nga swi kota kambe ku tshemba . 
Hi nga swi kanela sweswo . 
Hi nga endla ku antswa . 
Hi nga endla hsvumbirhi . 
Hi nga endla swa kahle . 
Hi nga xi endla lexi . 
Hi nga endla swo tala . 
Hi nga swi endla sweswo . 
Hi nga endla lexi . 
Hi nga khatsa ndzima . 
Hi nga famba hi ku tshunxeka . 
Hi nga khutaza ntsena . 
Hi nga pfuna ntsena . 
Hi nga tiyisisa sweswo . 
Hi nga vhota sweswi ! 
Hi nga tirhisana . 
A hi nge xi amukeli . 
A hi nge swi amukeli sweswo . 
A hi nge xi amukeli lexi . 
A hi nge xi fikeleli lexi ! 
A hi nge swi koti ku endla tano . 
A hi nge xi pfumeleli . 
A hi nge swi pfumeleli sweswo . 
A hi nge xi pfumeleli lexi . 
A hi nge xaviwi . 
A hi nge nyadzi . 
A hi nge ali sweswo . 
A hi nge endli sweswo ! 
A hi nge endli lexi . 
A hi nge heli ntamu . 
A hi nge vi na swona havumbirhi . 
A hi nge swi kume sweswo . 
A hi nge xi honisi lexi . 
A hi nge xi honisi lexi . 
A hi nge tami hi ri hava matiwelo yo karhi . 
A hi nge tami hi miyerile . 
A hi nge koti ku vona sweswo . 
A nge xi kondzeleli lexi . 
A hi nge tlheli endzhaku . 
Hi nge vhoti nakambe . 
Hi tiyisisa endlelo leri . 
Hi hoyozela muviki . 
Hi nga endla ku antswa . 
Hi nga endla sweswo . 
Hi jekajekisane na vona . 
Hi koxa nhlamuselo . 
Hi sola ntiyiso lowu . 
Hi kanetana na sweswo . 
Hi kanerile lexi tolo . 
Hi na swona swinawana . 
Hi chava swo biha ku tlula hinkwaswo . 
Hi kuma xexo xi nga amukeleki . 
Hi kuma lexi xi khomisa tingana . 
Ku kuma lexi xi nga amukeleki . 
Hi langha ku endla swilo erivaleni . 
A hi nga ri na xo xi hlawula . 
A hi ri hava ndlela yin'wana . 
A hi ri na xo xi hlawula . 
Hi na mpfumelelano . 
Hi na kungu . 
Hi na xiyelaniso . 
Hi na xiphiqo . 
Hi na sisiteme . 
Hi na ntwanano . 
Hi fikelerile lexi . 
Hi na xivandlanene . 
A hi ri kwalaho . 
Hi byeriwile . 
Hi na mitsakelo yo fana . 
Hi na swikongomelo swo fana . 
Hi na mitsakelo ya ikhonomi . 
Hi xi tokotile lexi . 
Hi na vutekaxiave hi vutalo . 
Hi yile emahlweni . 
A hi na ndlela yin'wana leyi nga hlawuriwaka . 
A hi na miehleketo . 
A hi na milombyani . 
A hi na pholisi . 
Hi na ku kanakana ka hina . 
Hi na swiphiqo kwalaho . 
Hi swi vonile sweswo . 
Hi xi vonile lei . 
Hi vekile mimpimo . 
Hi na mikhuvanene yo avelana . 
Hi na ku cinca ko karhi . 
Hi na mfanelo yaleyo . 
Hi na vuswikoti . 
Hi na xo xi hlawula . 
Hi na mitiyiso . 
Hi na vutivi . 
Hi na matimba . 
Hi na swipfuno . 
Hi na xivono 
Hikokwalaho hi tihumesile . 
Hi na xirilo . 
Hi boheka ku teka goza . 
Hi boheka ku hlawula . 
Hi na maendlelo mambrihi . 
Hi na swikongomelo swimbirhi . 
Hi na tindlela leti nga hlawuriwaka timbirhi . 
Hi sindzisa eka lexi . 
Ha swi tiva ku xi na nkoka njhani . 
Hi tiva ku xi tano . 
Hi tiva tinhlamulo . 
Hi tiva timhaka ta nkanelo . 
Hi tiva mitiyiso . 
Hi tiva mbuyelo . 
Hi tiva swivangelo . 
Hi tiva lexin'wana hinkwaswo . 
Hi tiva switsuriwa . 
Hi rhangela misava . 
Hi endlile xitshembiso . 
Hi endlile xirhinganyeto . 
Hi endlile ntwanano . 
Hi fanele ku amukela xexo . 
Hi fanele ku amukela lexi . 
Hi fanele ku amukela lexi . 
Hi fanele ku lulamisa xexo . 
Hi fanele ku vutisa ku hikwalaho ka yini . 
Hi fanele ku olova . 
Hi fanele ku tshembeka . 
Hi fanele ku va na miehleketo leyi landzelerisekaka . 
Hi fanele ku nga heli mbilu . 
Hi fanele ku va na mavonelamahlweni . 
Hi fanele ku ehleketa swo tivikana . 
Hi fanele ku xalamuka . 
Hi fanele ku cinca pholisi . 
Hi fanele ku xi sola . 
Hi fanele ku kombisa nseketelano . 
Hi fanele ku swi kanela ! 
Hi fanele ku endla ku antswa . 
Hi fanele ku endla swo tala . 
Hi fanele ku khutaza n'wangulano . 
Hi fanele ku kuma tindlela tin'wana leti nga hlawuriwaka . 
Hi fanele ku ya emahlweni . 
Hi fanele ku va na swinawana . 
Hi fanele ku xi engetela . 
Hi fanele ku engetela vuhlayiseki . 
Hi fanele ku engetela ku endla swilo erivaleni . 
Hi fanele ku hanyisana . 
Hi fanele ku languta emahlweni . 
Hi fanele ku hlayisa ntshembo . 
Hi fanele ku khatsa ndzima . 
Hi fanele ku famba hi ya emahlweni . 
Hi fanele ku va hi nga tsandzeki . 
Hi fanele ku va sivela . 
Hi fanele ku va tlakusa . 
Hi fanele ku nyika mpfuno . 
Hi fanele ku humelerisa lexi . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni sweswo . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni lexi . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni lexi . 
Hi fanele ku tekela enhlokweni sweswo . 
Hi fanele ku tama ha ha tshembeka . 
Hi fanele ku tsundzuka sweswo . 
Hi fanele ku tsundzuka lexi . 
Hi fanele ku xixima havumbirhi . 
Hi fanele ku vuyisa ntshembo . 
Hi fanele ku sungula sweswi . 
Hi fanele ku seketela vutumbuluxi . 
Hi fanele ku teka goza . 
Hi fanele ku va na vukheta . 
Hi fanele ku twisisa lexi . 
Hi fanele ku vhota hilaha swi faneleke hakona . 
Hi fanele ku tirhisana . 
Hi lava nkatsano . 
Hi lava mpako . 
Hi lava nhlayo leyi pimiweke . 
Hi lava nhlamulo . 
Hi lava qhinga . 
Hi lava xitirho . 
Hi lava vuxokoxoko byo antswa . 
Hi lava nsirhelelo wo antswa . 
Hi lava swinawana lexi nga erivaleni . 
Hi lava magoza yo khomeka . 
Hi lava magoza yo khomeka . 
Hi lava mivuyelo yo khomeka . 
Hi lava mafumelo ya ikhonomi . 
Hi lava mphikizano lowunene . 
Hi lava vuleteri byin'wana . 
Hi lava nhlamuselo leyi nga erivaleni swinenenyana . 
Hi lava nkhomano swinene . 
Hi lava ntshunxeko wo tala . 
Hi lava vuvekisi . 
Hi lava mali yo tala . 
Hi lava swiletelo swa tipolitiki . 
Hi lava magoza ya tipolitiki . 
Hi lava yuniyoni ya tipolitiki . 
Hi lava ndzinganano wolowo . 
Hi lava vuxokoxoko byebyo . 
Hi lava sweswo sweswi . 
Hi lava swipfuno . 
Hi lava sisiteme leyi . 
Hi lava xileriso lexi . 
Hi lava lebulelo leri . 
Hi lava milawu leyi . 
Hi lava mali leyi . 
Hi lava lexi sweswi . 
Hi lava xinawana lexi . 
Hi lava ku teka goza . 
Hi lava ku cincanyana . 
Hi lava ku tumbuluxa . 
Hi lava ku jekajekisana . 
Hi lava ku teka xiboho . 
Hi lava ku pfuna . 
Hi lava ku tiva . 
Hi lava ku vulavula . 
Hi nyika ku khensa ka hina . 
A hi fanele ku tiva . 
Hi sirhelela vutomi bya vanhu . 
Hi sirhelela ehenhla ka lexi . 
Hi tekela enhlokweni xiphiqo lexi . 
Hi ala xileriso lexi xa mafundza . 
Hi ala miehleketo leyi . 
Hi arile xiringanyeto xexo . 
Hi tsundzuka vaxanisiwa . 
Hi vona swilo swin'wana . 
Hi ta xi endla . 
Hi ta endla tano . 
Hi avelana mikhuvanene yo fana . 
Hi avelana vonelo leri . 
Hi avelana xivilelo xa wena . 
Hi fanele ku engetela xexo . 
Hi fanele ku nyuma . 
Hi fanele ku n'wi hoyozela . 
Hi fanele ku va na ripfumelo . 
Hi fanele ku tiva ku antswa . 
Hi fanele ku khatsa ndzima . 
Hi fanele ku xi tekela enhlokweni . 
Hi fanele ku tekela sweswo enhlokweni . 
Hi fanele ku tsundzuka sweswo . 
Hi fanele ku tsundzuka lexi . 
Hi fanele ku n'wi khensa . 
Ho lava lexi ntsena . 
Hi vulavula hi tinhlayonhlayo . 
Hi yima yi rero . 
Hi yima yi vona . 
Ha ha ri na nkarhi . 
Hi humelerile eka lexi . 
Hi seketela xiviko xa yena . 
Hi seketela xiviko lexi . 
Hi seketela xiboho xa mafundza . 
Hi seketela swiboho swa mafundza . 
Hi seketela swiphemu lexi . 
Hi seketela swiringanyeto leswi . 
Hi seketela endlelo leri . 
Hi seketela vutikayiveti lebyi . 
Hi seketela xileriso lexi . 
Hi seketela pfhumba leri . 
Hi seketela xiyimo lexi . 
Hi seketela xiviko lexi . 
Hi seketela lexi na xona . 
Hi vulavula hi mayelana na tihakelo . 
Hi vulavula hi mayelana na xidemokirasi . 
Hi vulavula hi mayelana na dlilobalayizexini . 
Hi vulavula hi mayelana na ntshamiseko . 
Hikokwalaho ha xi ala . 
Hikokwalaho hi vhotile hi hambana na swona . 
Hi ehleketa ku va fanele . 
Hi twisisa ku tika ka kona . 
Hi twisisa matimu ya kona . 
Hi twisisa swivilelo swa wena . 
Hi twisisa xiga xa wena . 
Hi vhotile hi hambana na xona . 
Hi lava ntsombano . 
Hi lava nhlamulo . 
Hi lava mimphikizano yo tala . 
Hi lava xidemokirasi xo tala . 
Hi lava n'wangulano wo tala . 
Hi lava swinawana leswiya . 
Hi lava ku veka tihlo . 
Hi lava ku kanerisana . 
Hi lava ku vulavula . 
Hi amukela rimba . 
Hi amukela ku cinca loku . 
Hi amukela ku hoxa ka wena xandla . 
Hi tlhele hi sola . 
A hi humelelangi . 
A hi nga hoxangi . 
Hi seketela lexi hi timbilu ta hina hinkwato . 
Hi ta fikelela ndzingano . 
Hi ta kambisisa lexi . 
Hi ta endla lexi . 
Hi ta xi kuma . 
Hi ta xi nyika . 
Hi ta famba swin'we . 
Hi ta khatsa ndzima . 
Hi ta ku khumbula . 
Hi ta veka ndzima tihlo . 
Hi ta veka lexi tihlo . 
A hi nge pfuki hi tivile . 
Hi ta tsundzuka xexo . 
Hi ta sungula nakambe . 
Hi ta ku seketela . 
Hikokwalaho hi ta ya emahlweni . 
Hi ta vhota hilaha swi faneleke hakona . 
Hi xi navelela leswinene . 
Hi ta va hi ri ehandle . 
Hi ta n'wi amukela . 
U amukelekile eka xipano . 
Ha mi amukela , va swirhundzu na va matlhari . 
U endlile kahle , ndza vula . 
Swi kahle sweswo i nchumu . 
Swi kahle , ndzi ehleketa tano . 
Swi kahle , xi hlayisekile . 
Swi kahle , hi swona ! 
Swi kahle , sweswo i matimu . 
Swi kahle , sweswo i tipolitiki . 
Swi kahle , hi sweswo . 
Swi kahle , lexi xa koteka . 
Swi kahle , hi xi kumile . 
Swi kahle , a hi hoxile ! 
I ncini hi mayelana na vumundzuku ke ? 
I ncini hi mayelana na misinya ke ? 
I ncini hi mayelana na vuanami bya ntirho ke ? 
I ncini mitsakelo ya hina ke ? 
I ncini swikongomelo swa hina ke ? 
I ncini swirhangana swa hina ke ? 
I ncini mikhuvanene ya hina ke ? 
I ncini swivangelo swa kona ke ? 
I ncini swivilelo swa kona ke ? 
I ncini switandzhaku swa kona ke ? 
I ncini mimpimo ya kona ya vuahluri ? 
I ncini tinhlayo ta kona ke ? 
I ncini swirhangana swa kona ke ? 
I ncini swivangelo swa kona ke ? 
I ncini mivuyelo ya kona ke ? 
I ncini mixungeto ya kona ke ? 
I ncini swintshunxo swa kona ke ? 
I ncini ku cinca loku ke ? 
I ncini swiyimo leswi ke ? 
I ncini swiyimo leswi ke ? 
I ncini timhaka leti ke ? 
I ncini misinya leyi ke ? 
I ncini swirhangana leswi ke ? 
I ncini swiphiqo leswi ke ? 
I ncini mikhuvanene leyi ke ? 
I ncini ndzi nga xi vulaka ke ? 
I ncini xi nga endliwaka ke ? 
I ncini xi nga xiyiwaka ke ? 
I ncini xi va nga xi endlaka ke ? 
I ncini hi nga xi koxaka ke ? 
I ncini hi xi vonaka ke ? 
I ncini xi nga tirhangiki ke ? 
I ncini hi xi endleke ke ? 
I ncini ndzi xi vonaka ke ? 
I ncini va xi vonaka ke ? 
I ncini hi xi vutisaka ke ? 
I ncini hi xi langutelaka ke ? 
I ncini hi nga na xona ke ? 
I ncini hi xi lavaka ke ? 
I ncini hi xi ringanyetaka ke ? 
I ncini hi xi vonaka ke ? 
I ncini hi xi lavaka ke ? 
I ncini u xi langutelaka ke ? 
I ncini u xi lavaka ke ? 
I ncini xi xi endlaka ke ? 
I ncini xi xi vulaka ke ? 
I ncini xi xi lavaka ke ? 
I ncini xexo xi xi endlaka ke ? 
I ncini xi humaka eka lexi ke ? 
I ncini kahlekahle zi nga ku humeleleni ke ? 
I ncini xi humeleleke eka xona ke ? 
I ncini xi humeleleke eka vona ke ? 
I ncini xi humelelaka eka vona ke ? 
I ncini xi fikeleriweke ke ? 
I ncini xi pfumelelaniweke ke ? 
I ncini xi endliweke ke ? 
I ncini xi siyiweke ke ? 
I ncini hi xi endleke ke ? 
I ncini hi xi kumeke ke ? 
I ncini therorisi ke ? 
I ncini kahlekahle xi nga ku humeleleni ke ? 
I ncini xi nga endzhaka ka xona ke ? 
I ncini xi humelelaka yini ke ? 
I ncini xi humelelaka kwalaho ke ? 
I ncini xi nga ku humeleleni namuntlha ke ? 
I ncini xa nkoka sweswi ke ? 
I ncini xi nga eka xona ke ? 
I ncini xikongomelo xa xona ke ? 
I ncini xikongomelo xa xona ke ? 
I ncini xi kumekaka ke ? 
I ncini xiboho xa hina ke ? 
I ncini xikongomelo xa hina ke ? 
I ncini kungu ra hina ke ? 
I ncini xikongomelo xa hina ke ? 
I ncini xiyimo xa hina ke ? 
I ncini xiphiqo xa hina ke ? 
I ncini angulo wa hina ke ? 
I ncini qhinga ra hina ke ? 
I ncini hakunene xi nga ku humeleleni ke ? 
I ncini xa nkoka hakunene ke ? 
I ncini nhluvukiso lowu yisekaka emahlweni ke ? 
I ncini xiyimo xexo ke ? 
I ncini ya ajenda ya kona ke ? 
I ncini xikongomelo xa kona ke ? 
I ncini ndlela yin'wana leyi nga hlawuriwaka ke ? 
Hi wihi mbuyelo wa kona ke ? 
I ncini lexi nga hlawuriwaka ke ? 
I ncini ku khomana ka kona ke ? 
I ncini xitandzhaku xa kona ke ? 
Hi wihi mbangu wa kona ke ? 
I ncini xivangelo xo tivikana ke ? 
I ncini xikongomelo xa kona ke ? 
Hi wihi mbuyelo wa kona ke ? 
I ncini xiga xa kona ke ? 
I ncini xiphiqo xa kona ke ? 
I ncini endlelo ra kona ? 
I ncini xitiyisiso xa kona ke ? 
I ncini xiringanyeto xa kona ke ? 
I ncini xikongomelo xa kona ke ? 
I ncini xivangelo xa kona ke ? 
I ncini xiyimo xa kona ke ? 
Hi xihi xikombamikarhi xa kona ke ? 
Hi wahi mansungulo lama ke ? 
Hi rihi kungu leri ke ? 
I ncini xivutiso lexi ke ? 
Hi wihi ntirho lowu ke ? 
I ncini xi faneleke ku soriwa ke ? 
I ncini ringanyeto xa wena ke ? 
I ncini vonelo ra wena ke ? 
I muxaka muni wa ntirhisano ke ? 
I muxaka muni wa nhlanganiso ke ? 
I ncini lexi kumekaka endzhaku ka xona ke ? 
I ncini lexi kumekaka endzhaku ka lexi ke ? 
I hungu muni ra vona ke ? 
I ncini xi faneleke ku endliwa ke ? 
I ncini xi faneleke ku hakeriwa ke ? 
I ncini xi faneleke ku humelela ke ? 
I ncini xa mikarhi leyi taka ke ? 
I ncini xa mindyangu ke ? 
I ncini hi nga ta xi endla ke ? 
I ncini xi faneleke ku endliwa ke ? 
I muxaka muni wa ku kula ke ? 
I muxaka muni wa ku kula ke ? 
A xi ri hi mayelana na yini ? 
Nkaneto a wu ri yini ke ? 
Xiphiqo a ku ri yini ke ? 
Mbuyelo a wu ri yini ke ? 
Xintshunxo a ku ri yini ke ? 
Xi ta endla yini ke ? 
Hi ta va yini ke ? 
Hi ta cinca yini ke ? 
Hi ta endla yini ke ? 
Swi ta vula yini sweswo ke ? 
A wu ta endla yini ke ? 
I ncini , kutani , xi kayivelaka ke ? 
Hambi xi vula yini lexi ke ? 
Swi ta va rini sweswo ke ? 
Xi ta va rini lexi ke ? 
Xi ta hela rini lexi ke ? 
Xi ta humelela rini lexi ke ? 
Yi kwihi mifumo ke ? 
Swi kwihi swipfuno ke ? 
Swi kwihi swikhiro ke ? 
Hi le kwihi namuntlha ke ? 
Hi ya kwihi ke ? 
Nhlamulo yi kwihi ke ? 
Ndzinganano wu kwihi ke ? 
Data yi kwihi ke ? 
Xidemokirasi xi kwihi ke ? 
Ku hambana ku le kwihi ke ? 
Vufambelanisi byi le kwihi ke ? 
Mali yi le kwihi ke ? 
Xiphiqo xi le kwihi ke ? 
Hunguto wu le kwihi ke ? 
Nxungeto wu le kwihi ke ? 
Xileriso xa mafundza xi le kwihi ke ? 
I mifumo yihi khumbekaka ke ? 
Hi xihi xi nga ta rhanga ke ? 
I vamani vanhu lava ke ? 
I mani a vuyeriwaka ku suka eka swona ke ? 
I mani a nga ta xi amukela ke ? 
I mani loyi a lawulaka ke ? 
I mani loyi a seketelaka ke ? 
I mani a nga ekhotsweni ke ? 
I mani mpakani ke ? 
I mani a faneleke ku soriwa ke ? 
I mani a endlaka swinawana ke ? 
I mani a hakelelaka lexi ke ? 
I mani a faneleke ku teka goza ke ? 
I mani faneleke ku teka vutihlamuleri ? 
I mani a fanele ku soriwa ke ? 
I mani a nga ta va na vutihlamuleri ke ? 
I mani navelaka sweswo ke ? 
I mani a nga ta a nga vi tano ke ? 
Hikwalaho ka yini njhekajekisano sweswi ? 
Hikwalaho ka yini rimba ra swa nawu ? 
Hikwalaho ka yini xinawana xin'we ? 
Hikwalaho ka yini lexi xi ri na mhaka ? 
Hikwalaho ka yini eka tiko rin'wana ? 
Hikwalaho ka yini xi laveka ? 
Hikwalaho ka yini xi ri tano ? 
Hikwalaho ka yini lexi xi ri eku humeleleni ? 
Hikwalaho ka yini lexi xi ri tano ? 
Hikwalaho ka yini u nga xi vuli ? 
Hikwalaho ka yini u nga xi tirhisi ? 
Hikwalaho ka yini xexo xi fanele ku va tano ? 
Hikwalaho ka yini lei xi va fanele ku va tano ? 
Hikwalaho ka yini hi fanele ku ya emahlweni ? 
Hikwalaho ka yini xinawana xin'we xi tirhisiwa ku hambana ? 
Hikwalaho ka yini xexo xi ta va tano ? 
Hikwalaho ka yini , ndza tivutisa . 
Hikwalaho ka yini , kutani , njhekajekisano lowu ? 
Xana xi ta teka goza ? 
Xana va ta twiwa ? 
Xana u ta endla tano ? 
Xana u ta xi teka ? 
Ku ri hava vanhu hi vunyingi ke ? 
Vavasati hi vona khumbekaka ngopfungopfu . 
Vavasati va lava ku tirha . 
Marito a ma enelangi . 
Xana sweswo swi ta koteka ? 
Xana u nga xi tshemba ? 
Ina , xi kona . 
Ina , sweswo swa koteka . 
Hambileswi lexi xi nga sivelekiki , 
Hambileswi , lexi xi kayivelaka . 
Wena na tiko ra ka n'wina . 
Wena u vula swona hakunene . 
Wena u amukelekile swinene . 
Wena a wu kheteriwangi etlhelo . 
A wu le ku yingiseni ! 
Wena u vula swona hakunene . 
Wena u amukelekile swinene 
Wena u nga endla ku antswa . 
Wena u nga xi endla . 
Wena u nga ya emahlweni . 
Wena u nga swi vona sweswo . 
Wena u nga teka mapfhumba . 
A wu nge swi endli sweswo . 
Wena u hlawurile xivangelo xexo . 
Wena a wu tivi . 
Wena u na xo xi hlawula . 
Wena u hlawuriwile . 
Wena u xi vurile lexi . 
Wena u na minete yin'we . 
Wena u na eneji yaleyo . 
Wena u na matimba walawo . 
Wena u na mfanelo yaleyo . 
Wena u na fuloro . 
Wena u na switirho . 
Wena u na timinete timbirhi . 
Wena wa wu tiva ntlawa wa mina 
Wena wa ri tiva dorobankulu . 
Wena wa wu tiva mbuyelo . 
Wena wa xi tiva xiyimo . 
Wena u nga ha vutisa ku hikwalaho ka yini . 
Wena u nga ha endla tano . 
Wena u vurile vahangalasamahungu . 
Wena endlelo ra mafundza . 
Wena u fanele ku olova . 
Wena u fanele ku xi endla . 
Wena u fanele ku endla swo tala . 
Wena u fanele ku tsundzuka sweswo . 
Wena u fanele ku va xixima . 
Wena u lava mpfuno wa hina . 
Wena u vekile xikombiso . 
Wena u fanele ku endla xexo ! 
Wena u to ka u nga swi koti . 
Wena u vulavule hi mayelana na ku xixima . 
Wena u vulavule hi mayelana na lexi . 
Wena u vulavule hi mayelana na vumbabva . 
Wena u vulavule hi mayelana na ndzavisiso . 
Wena u teke xiboho . 
Wena a wu seketela . 
Wena u ta khumburiwa . 
Wena u ta xi lava . 
Wena u ta tsundzuka lexi . 
Wena u ta twisisa sweswo . 
Wena u ta twisisa lexi . 
Wena u ta hlamala . 
Ritonyana hi vurimi . 
N'wana i n'wana . 
Vutikayiveti hikokwalaho bya laveka . 
Tiko ri nga endla sweswo . 
Xi boho xi fanele ku endliwa . 
Xivutiso xo kongoma eka wena . 
Vuhambanisi byi fanele ku endliwa . 
Mavonelo ma nga ri mangani eka lexi . 
Xa vuntlhanu xi le ku lulamisiweni . 
Sisiteme ya kahle yi enerile . 
Mpimo lowukulu wu humelerile . 
Mpimo lowukulu wa vutoya . 
Mpimo lowukulu , ndza tshemba 
Xihoxo xi endliwile . 
Endlelo rintshwa ra laveka . 
Mfuwo wuntshwa wu tumbuluxiwile . 
Endlelo rintshwa ri na nkoka swonghasi . 
Xiyimo xintshwa xi tumbulukile . 
Masungulo mantshwa ya laveka . 
Qhinga rintshwa ra laveka . 
Nhlayo ya swivutiso ya ha ri kona . 
Palamende yi yimela vanhu . 
Nkombiso wa tipolitiki wa laveka swinene . 
Endlelo ri thumbiwile . 
Ntwanano wa xihatla wa koteka . 
Xinawana i xinawana . 
Xiga xa xumbirhi i ndzavisiso . 
Xivangelo xa vumbirhi i nsirhelelo . 
Vunyinginyana bya vhoti byi enerile . 
Xitshunxo xi fanele ku kumiwa . 
Endlelo ra goza-hi-goza ri na nkoka . 
Endlelo ra qhinga ra laveka . 
Hungu ro tiya ra laveka . 
Endlelo ra ntlawa ra laveka . 
Ndzavisiso wu ta lwisana na ntshovelo . 
Xiga xa vunharhu i vuleteri . 
Xiringanyeto xa nkoka swinene hakunene . 
Rito hi mayelana na pholisi ya timali . 
Rito hi nhlayo leyi pimiweke . 
Ehenhla ka swona hinkwaswo , xa laveka . 
Hakunene un'wana na un'wana wa vona . 
Hakunene a swi tano , eka swiyimo swo tala . 
Hakunene ku hava nchumu , va swirhundzu na va matlhari . 
Mfikelelo eka eneji wu le ku enegeteleni 
Mfikelelo eka vuxokoxoko wa lawuriwa . 
Hi ku ya hi vuxokoxoko bya mina ... 
Hi ku ya hi papila leri . 
Goza hikowalaho ra laveka . 
Goza hi leri hi ri lavaka . 
Goza ri fanele ku tekiwa sweswi . 
Kahlekahle , ndzi na xiringanyeto . 
Afghanistan ri le mahandzeni . 
Afrika a yi xavisiwi . 
Vumundzuku bya Afrika byi le nxungetweni . 
Endzhaku ka hinkwaswo , i ncini xi nga ku humeleleni ke ? 
Endzhaku ka sweswo hi ta kanerisana . 
Endzhaku ka sweswo , hi ta gimeta . 
Endzhaku ka nkarhi hi ta xi kanela . 
Nakambe , ndzi ku vula ndzi ku e-e . 
Ehenhla ka vuphikizani , ku kula na ku thoriwa . 
Ntwanano a wu fanele wu fikeleriwile . 
Ntwanano a wu nga ta olova . 
Vurimi i xikombiso lexi hetisekeke . 
Vurimi na byona bya khumbeka swinene . 
Mpfuno wu lava ku va endliwa wu va erivaleni . 
Ku tsundzuxa hi khombo a swi enelangi , hambiswiritano . 
Hinkwabyo vutomi bya vanhu byi laha . 
Hinkwaswo ka sweswo swi koxa mali . 
Hinkwaswo ka sweswo swi le rivaleni . 
Hinkwaswo ka sweswo swi kahle . 
Hinkwavo ka vona , hi leswaku . 
Hinkwaxo ka lexi xi hoxekile . 
Hinkwaxo ka lexi xi khomanile . 
Hinkwaxo ka lexi xa hlekisa . 
Hinkwaxo ka lexi a xi amukeleki . 
Hinkwaxo ka lexi xi fanele ku yima . 
Hinkwaxo ka lexi xi teka nkarhi 
Hinkwerhu ka hina hi vuyeriwile . 
Mavandla hinkwawo ya xaniseka . 
Mavandla hinkwawo ya fanele ku khumbeka . 
Tithekinoloji hinkwato ti fanele ku langutisisiwa . 
Sweswo hinkwaswo swi le ku yeni emahlweni . 
Sweswo hinkwaswo swi fanele ku kaneriwa . 
Hinkwayo mitlawa leyi ya pfumelelana . 
Hinkwato timhaka leti ti angharheriwile . 
Hinkwaswo swiviko leswi i swa xiyimo xa le henhla . 
Leswi hinkwaswo i swivutiso swo tika . 
Leswi hinkwaswo i swiringanyeto swa kahle . 
Leswi hinkwaswo swi na nkoka swinene . 
Swipimelo leswi hinkwaswo swi na nkoka . 
Swilo leswi hinkwaswo swi kahle . 
Swipimelo leswi hinkwaswo hi swona . 
Swipimelo leswi hinkwaswo a swi amukeleki . 
Swipimelo leswi hinkwaswo swi teka nkarhi . 
Lexi hinkwaxo sweswi xi cincile . 
Lexi hinkwaxo a hi xilo xintshwa . 
Lexi hinkwaxo i xinene hakunene 
Lexi hinkwaxo xa ha tirha kahle . 
Lexi hinkwaxo xa tivikana swinene . 
Lexi hinkwaxo xi fanele ku nyikiwa . 
Hinkwawo ntirho lowu wu sungurile . 
Lexi hinkwaxo xi ta hlayisa mali . 
Ndzi pfumeleleni vonelo ro hetelela . 
Ndzi pfumeleleni ku hlamusela ku hikwalaho ka yini . 
Ndzi pfumeleleni , hambiswiritano , mavonelo man'wana . 
Ndzi pfumeleleni , hambiswiritano , ku hlamusela . 
Hi pfumeleleni ku ya emahlweni . 
Kwalamu ka munhu un'wana na un'wana u vurile sweswo . 
Amukelo wa laveka . 
Xiboho xa nkoka xi tekiwile . 
Vuxopaxopi na byona byi ta laveka . 
Naswona ndzi nge koti ku sivela sweswo . 
Naswona ndzi tekela enhlokweni ntiyiso wolowo . 
Naswona ndzi te : ndzi mina . 
Naswona wa swi tiva ku hikwalaho ka yini ? 
Naswona xo hetelela ku ya eka vumundzuku ? 
Naswona xo hetelela , dyondzo , dyondzo , dyondzo . 
Naswona , xivutiso xa vumune . 
Naswona eka xivutiso xa mina xa vumbirhi . 
Naswona , a vula swona hakunene . 
Naswona njhani swi va tano ke ? 
Naswona xi khumbeka njhani ke ? 
Naswona loko swi ri tano , xitshunxo swihi ke ? 
Naswona xi endlile tano . 
Naswona a xi pfuna ku tlula mpimo . 
Naswona xi ta endliwa 
Naswona xi ta yimisiwa ! 
Naswona kutani xi fanele ku tama xi ri kona ! 
Naswona kutani xi fanele ku va tano . 
Naswona kutani hi ta va tano . 
Naswona sweswo swi ndzi khomisa tingana letikulu . 
Naswona sweswo i nandzu . 
Naswona sweswo swi hoxekile hinkwaswo ka swona ! 
Naswona sweswo hakunene swa amukeleka . 
Naswona sweswo i khale swi lavekile . 
Naswona sweswo i hiseko wa mina . 
Naswona wolowo i ntirho wa mina . 
Naswona sweswo swi twisiseka hi ku hetiseka . 
Naswona wolowo i ntlhontlho wa kona . 
Naswona sweswi i manyala ya kona ! 
Naswona sweswo i xiga xa kona . 
Naswona sweswo a swi fanelangi ku humelela . 
Naswona wolowo a wu ri ntshembo wa mina 
Naswona nxaxamelo wu ya emahlweni . 
Naswona xivutiso i ku , hikwalaho ka yini ? 
Naswona xiyimo xi le ku nyanyeni . 
Naswona kutani swinawana swa nsirhelelo . 
Naswona kutani ku na vavasati . 
Naswona kutani , ku na nsirhelelo 
Naswona ku tlhela ku va na vutihlamuleri . 
Naswona ku na xilo xin'wana . 
Naswona leswi i switandzhaku swa kona ! 
Naswona va le ku endleni tano . 
Naswona va endla ntsena sweswo . 
Naswona va nyikiwile . 
Naswona va ta va va vuya . 
Naswona lexi a hi nghozi . 
Naswona lexi a xi fanelangi . 
Naswona lowu i mbuyelo wa kona . 
Naswona lexi xi na nkoka swinene . 
Naswona pholisi leyi yi le ku tirheni . 
Naswona lexi xi fanele ku tama xi ri tano . 
Naswona hi xi kumile . 
Naswona hi na swiphiqo swo talanyana . 
Naswona hi fanele ku va pfuna . 
Naswona hi fanele ku amukela sweswo . 
Naswona hi yima hi xona . 
Naswona hi ta endla tano . 
Naswona i ncini swiyimo swa kona ke ? 
Naswona i ncini hi nga ku xi endleni ke ? 
Naswona i ncini hi xi endlaka ke ? 
Naswona lexi xi vula yini ke ? 
Naswona i ncini xi nga ku humeleleni sweswi ke ? 
Naswona i ncini xivandlanene lexi ke ? 
Naswona i ncini xitshuriwa lexi ke ? 
Naswona i ncini xa rihanyu ra vaaki ke ? 
Naswona i ncini xi nga ta fikeleriwa ke ? 
Naswona hikwalaho ka yini swi ri tano ke ? 
Naswona kambe , i ncini xi nga ku humeleleni ? 
Naswona u na nseketelo wa hina . 
Naswona , xo hetelela , ku na vutitekelahenhla . 
Ku nga boxi vito i mhaka yin'wana ya nkoka . 
Xikombiso xin'wana i pholisi ya timali . 
Xiga xin'wana xa nkoka i xikweleti . 
Xiga xin'wana xa nkoka i vutekaxiave . 
Xiga xin'wana xa nkoka i xinakulobye . 
Xin'wana i ku xi ala . 
Mhaka yin'wana ya nkoka i ku cinca ka tlilayimete . 
Malembe man'wana mambirhi ku suka sweswi . 
Xilo xihi na xihi xin'wana xo karhi xi ta hlekisa . 
Xilo xihi na xihi xin'wana xo karhi xi ta lwisana na tshovelo . 
Xilo xihi na xihi xin'wana xo karhi a xi nga ta anakanyeka . 
Xilo xihi na xihi xin'wana xo karhi a xi nga ta va na vutihlamuleri . 
Xilo xihi na xihi xin'wana xo karhi a xi nga ta amukeleka . 
Xilo xihi na xihi xin'wana xo karhi a xi nga ta tivikana . 
Magoza lama faneleke hikokwalaho ya laveka . 
Xana va ha ya emahlweni ? 
Xana hi ta susa swinawana ? 
Tanihilaha , hi ntiyiso , ndzi vuleke hakona . 
Tanihi vaseketeri va xidemokirasi , hi amukela sweswo . 
Tanihilaha se xi endleke hakona . 
Tanihilaha swilo swi nga yima hakona , hi nge swi koti . 
Tanihilaha ha ha ku twaka hakona . 
Eku heteleleni hi humelerile . 
Switsanana ndzi tshemba tano . 
Switsanana , ku nga ri ku fika ekule . 
Eka nkarhi wa sweswo , switsongo swinene . 
Maehleketelo , hikokwalaho , ya fanele ku cinca . 
Austria i xikombiso xa kahle . 
Mfumo wa munhu un'we i xilo xo biha . 
Ku tlakusa ndzemukiso i goza ro sungula . 
Basel i ntwanano wa matiko ya misava . 
Kahlekahle , hi xi tiva hinkwaxo . 
Endlani hi ndlela yo fanana , va swirhundzu na va matlhari ! 
Tinyungubyiseni hi tiko ra ka n'wina ! 
Loko swa ha te tano . 
Hikuva xi nga ka xi nga lawuriwi . 
Hikuva i xikarhati . 
Hikuva ku na nsalo ke ? 
Hikuva hina hi xikarhati . 
Hikuva a hi tivi . 
Hikuva hi tekile magoza . 
Hikuva i ncini hi xi kumaka ke ? 
Belarus na yona yi vuriwile . 
Ku pimanisa swi vuriwile . 
Malawulelo yo antswa i vutihlamuleri lebyi avelaniwaka . 
Miantswiso leyikulu yi vile kona . 
Ntiko wa swihanyi wu lava ku kondleteriwa . 
Ngati a hi xixavisiwa . 
Mindzilekani i mhaka yo karhata . 
Havumbirhi swi le ku engeteleni . 
Havumbirhi va tirhile ntirho wa xiyimo xa le henhla . 
Havumbirhi va na swiphiqo swo fana . 
Havumbirhi timhaka leti ti a vuxaka bya le kusuhi . 
Havumbirhi bya leswi swi hoxekile . 
Havumbirhi swilo leswi hi swona . 
Havumbirhi mavonelo lama ya hoxekile . 
Havumbirhi , kutani , va fanele ku soriwa . 
Hi ku komisa eka swileriso swa mafundza swin'wana . 
Britain yi ta vhota e-e . 
Tipholisi ta mapimanyetelo ti fanele ku hlanganisiwa . 
Ku avelana ndzhwalo swa ha ku vuriwa . 
Ku avelana ndzhwalo i xilo xa kahle . 
Kambe ndzi na ku kanana . 
Kambe ndzi nga ha va ndzi hoxile . 
Kambe ndzi vuyelela xiga lexi . 
Kambe ndzi ta komisa . 
Kambe goza ri fanele ku tekiwa . 
Kambe hinkwaswo a swi lahlekangi . 
Kambe hi le ku tirheni tano ? 
Kambe n'wangulano a wu enelangi . 
Kambe u nga heli ntamu . 
Kambe ha xi tiva lexi ke ? 
Kambe hi ntiyiso xi nga swi kota . 
Kambe hi karhi wa yini ke ? 
Kambe xa laveka hakunene ke ? 
Kambe a swi humelelangi . 
Kambe hi swona kahlekahle . 
Kambe xi tirha kahle . 
Kambe i tirhelo ra ntolovelo 
Kambe xi ta teka nkarhi . 
Kambe a hi veni erivaleni . 
Kambe a hi tshembekeni . 
Kambe hi nga thatheleni . 
Kambe swihoxo swi endliwile . 
Kambe ku nga ri eka mhaka leyi ! 
Kambe hakunene swi tano ! 
Kambe xilo xin'we xi le rivaleni . 
Kambe ndza khensa swa sweswi . 
Kambe sweswo swi nge koteki . 
Kambe sweswi swi nge sindzisiwi . 
Kambe sweswo a swi na mhaka . 
Kambe sweswo se swi humelerile . 
Kambe sweswo i xitori xin'wana . 
Kambe sweswo i nhlokomhaka yin'wana . 
Kambe sweswo i vonelo rin'wana . 
Kambe sweswo i swa sweswi . 
Kambe sweswo a swi hlamarisi . 
Kambe sweswo a swi le ku tirheni . 
Kambe sweswo swo va mali ntsena . 
Kambe sweswo hi leswi xi nga xiswona . 
Kambe xisolo xi le rivaleni . 
Kambe milawu yi kona . 
Kambe xikongomelo xi kona . 
Kambe kungu a ri enelangi . 
Kambe mixungeto yi le henhla . 
Kambe xiyimo xa nyumisa . 
Kambe ku tlhela ku va na leswi nga katsiwangiki . 
Kambe a ku na swintshunxo swin'wana leswi nga hlawuriwaka . 
Kambe ku na switeji swimbirhi . 
Kambe a ku na nyimpi . 
Kambe leswi a swi enelangi 
Kambe leswi hi leswi swi nga xiswona . 
Kambe swona a swi enelangi . 
Kambe swona swa ha ri kona . 
Kambe swona swi nga ololoxiwa . 
Kambe vona a va swi kotangi . 
Kambe vona va lava nseketelo . 
Kambe vona va fanele ku endla swo karhi . 
Kambe vona a va amukeriwangi . 
Kambe lexi xi nga ka xi nge eneli . 
Kambe lexi a xi humelelangi . 
Kambe lexi xi amukeriwile . 
Kambe lexi xi na mimpimo . 
Kambe lexi a xi se humelela . 
Kambe lexi xi bihile ku ringanela . 
Kambe lexi xi tika ku tlula mpimo . 
Kambe lexi xa hlekisa hinkwaxo ka xona . 
Kambe namuntlha ndzi na ku tshemba . 
Kambe namuntlha a ku na nchumu . 
Kambe na hina hi le ku vileleni . 
Kambe hina ha ha ri kwalaho . 
Kambe a hi nge yimi kwalaho . 
Kambe hi xi kombisile lexi . 
Kambe hi na ku kanakana . 
Kambe hi na xiphiqo xexo . 
Kambe hi fanele ku tshemba mikarhi hinkwayo 
Kambe hi fanele ku va na vukheta ! 
Kambe hi fanele ku khomana . 
Kambe hi fanele hi endla swilo hi ndlela leyi humelerisekaka . 
Kambe hi fanele hi endla swilo hi ndlela leyi humelerisekaka . 
Kambe hi fanele ku xi endla . 
Kambe hi fanele ku ya emahlweni . 
Kambe hi fanele ku tama hi xalamukile . 
Kambe hi kambe hi lava swin'wana swo tala . 
Kambe hi tshama hi karhi hi vulavula . 
Kambe i ncini hi mayelana na mhaka leyi ke ? 
Kambe i ncini hi mayelana na xileriso xa ximfumo ke ? 
Kambe i ncini tiphurojeke leti ke ? 
Kambe i ncini hi nga eku xi endleni ke ? 
Kambe incini hi nga xi endlaka ke ? 
Kambe incini hi xi kumaka ke ? 
Kambe xexo xi vula yini ke ? 
Kambe lexi xi vula yini ke ? 
Kambe i ncini lexi humeleke ku sukela ke ? 
Kambe i ncini xi nga ku endliweni ke ? 
Kambe i ncini leswi xi nga xiswona ke ? 
Kambe i muxaka muni wa ntirho ke ? 
Kambe i ncini hi faneleke ku xi endla ke ? 
Kambe mali yinene yi kwihi ke ? 
Horisani mimoya , va swirhundzu na va matlhari ! 
Xana ndzi nga endla tano sweswi ? 
Xana a nga hi byela sweswo ? 
Xana xi nga kota , naswona xi ta kota ? 
Xana hi nga endla ku hambana ? 
Xana u nga nyika vonelo eka lexi ? 
Xana u nga ndzi byela sweswo ? 
Xana u nga hi byela sweswo ? 
Xumankulu xi hlamuseriwile na xona . 
Malulamiselo ya vukheta ya ta endliwa . 
Timakete ta tihomu ti fanele ku herisiwa . 
Vukheta hikokwalaho bya laveka . 
Hi ntiyiso a swi tano , hi ku vona ka mina . 
Ku cinca ku boheka ku endliwa . 
Ku cinca ku fanele ku endliwa laha . 
Vana va lava mbangu lowu nga na rihanyu . 
Chayina i xivilerisi lexikulu . 
Chayina a yi nga endli tano . 
Vaakatiko va faneriwa hi ku kuma nhlamuselo leyi nga erivaleni . 
Vaakatiko va swi vona leswi nga eku humeleleni . 
Vaakindhawu va karhi va gingirika . 
Vaakindhawu va fanele ku katsiwa . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni ku na ku nga twisisani kahle . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni lexi a xi le ku humeleleni . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , ku cinca swa laveka . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , mogoza man'wana ya laveka . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , xexo xi nga xa xi nga fanelangi . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , ku na xilo xin'wana lexi hoxekeke ! 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , swi lava ku pfuxetiwa . 
Hi ndlela leyi nga erivaleni , lexi a hi xilo xintshwa . 
Ku cinca ka tlilayimete i ntiyiso . 
Ku cinca ka tlilayimete swi le ku humeleleni sweswi . 
Ku pfala hi yona nhlamulo yi ri yoxe . 
Xibohonhlanganelo i mhaka leyi nga eku kaneriweni laha . 
Nkhomano wu fanele ku tirha hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Vatirhikulobye , lexi i xiboho xa mina . 
Vatirhikulobye , lexi xi na nkoka swinene . 
Vatirhikulobye , ma swi tiva swinawana . 
Xiphiqo xa Colombia xa olovile swinene . 
Mukhomixinara , ndza ku kombela ! 
Mukhomixinara , ndzi ta eka wena . 
Mukhomixinara , xana u nga xi endla lexi ? 
Mukhomixinara , ndzi kombela u ndzi yingisa . 
Mukhomixinara , ndza khensa ku va yingiserile ? 
Mukhomixinara , xexo i swivutiso swinharhu . 
Mukhomixinara , dokhumente leyi yi bihile . 
Mukhomixinara , lebyi i vuxokoxoko bya nkoka . 
Mukhomixinara , lebyi a hi vufambelanisi . 
Mukhomixinara , hi fanela ku endla hi ndlela yo fanana . 
Mukhomixinara , u xi kombisile lexi . 
Vuhlanganisi , i asete ya vaaki . 
Tikhamphani a ti swi lavi . 
Fananisa sweswo na swiringanyeto lexi . 
Swinawana swa mphikizano swi hava swisolo . 
Vutikayiveti a hi leswi swi nga hlawuriwaka . 
Ntshembo i xihlohloteri xa nkoka . 
Ntshembo i wa nkoka swonghasi . 
Ntlimbo wu ya emahlweni ku ringana malembe . 
Congo i xikombiso xa kahle . 
Vuhoyozeri na le ka muviki . 
Vuhoyozeri eka ntirho wa wena wa kahle . 
Vuhoyozeri eka hinkwenu ka n'wina . 
Vuhoyozeri , na hinkwaswo leswinene . 
Hikwalaho ka sweswo , ndzi nge xi seketeli . 
Hikwalaho ka sweswo , ndzi amukela swibumabumelo swa n'wina . 
Hikwalaho ka sweswo , ntlawa wa hina wu vhotile wu hambana na swona . 
Hikwalaho ka sweswo , hi le ku va pfuneni . 
Hikwalaho ka sweswo , hi lava magoza mantshwa . 
Ndzima yo tivikana yi khatsiwile . 
Ku humelela ko tivikana ku fikeleriwile . 
Mitsakelo ya vatirhisi yi fanele ku va yo rhanga . 
Mixavo ya vatirhisi na yona ya khumbeka . 
Nsirhelelo wa vatrhisi wu na nkoka swinene . 
Vatirhisi , vaakatiko , va fanele ku xiximiwa . 
Ntlulelo , hambiswiritano , i mhaka ya mbhurisano . 
Swilawuri swi ri swoxe a swi enelangi . 
Ntirhisano i xiga xa nkoka . 
Ntirhisano hi ntolovelo wu fanele ku yimisiwa nkarhinyana . 
Ntirhisano wu fanele , hambiswiritano , wu va exikarhi ka mifumo . 
Nhlanganiso wo ka wu nga ri eku tirheni . 
Mfanelo ya vun'wini i yin'wana ya tona . 
Xana u nga hlamusela xi va erivaleni xiyimo lexi ? 
Xana u nga nyika vonelo hi lexi ? 
Vutshembeki bya kayivela . 
Hoyozela laha swi faneleke , hambiloko u nga swi tsakeli . 
Mfuwo wu nga hoxa xandla eka lexi . 
Matshalatshala ya lama nga eku tirhisiweni sweswi a ma le ku tirheni . 
Cyprus is mhaka yo hlawuleka . 
D ya xidemokirasi na n'wangulano . 
Darfur hi yin'wana ya wona . 
Swiboho swi fanele ku endliwa . 
Swiboho swi fanele ku tekiwa . 
Vusirheleri i mhaka ya rixaka . 
Hakunene a swi tano , hi ku vona ka mina . 
Xidemokirasi i mukhuvanene wa mani na mani . 
Xidemokirasi i nchumu wun'wana wo hambana hakunene . 
Xidemokirasi xi na nkoka swonghasi , hakunene . 
Xidemokirasi hakunene a xi kona . 
Xidemokirasi , na xona , xi le ku khatseni ka ndzima . 
Mitlawa ya xidemokirasi yi tumbuluxiwile . 
Swi na khombo hi mayelana na vurimi . 
Mihluvukiso kotala ya vilerisa swinene . 
N'wangulano i goza ro sungula 
Xana va pfumelelanile na sweswo ? 
Xana hi dyondzile eka lexi ? 
Xana u ehleketile hi mayelana na sweswo ? 
Matiko yo hambana ya na tisisiteme to hambana . 
Ku tika na swiphiqo swi ta tumbuluka . 
Xana ndzi fanele ku hlamula ? 
U nga ndzi vutisi ku hikwalaho ka yini . 
U nga swi nghenisi . 
U nga swi engeti . 
U nga va rivali vanhu lava . 
U nga ndzi twisisi hi ndlela leyi hoxekeke . 
U nga n'wi yingisi ! 
U nga endli swihoxo swihi kumbe swihi . 
Xana va fikelela swilaveko ? 
Xana a va xi lavi ? 
Xana ha pfumelelana hi mikhuvanene ? 
Xana hi na xipano ? 
Xana hi na khefi ? 
Xana hi na tinhlayo tihi kumbe tihi ? 
Xana hi na makungu wahi kumbe wahi ? 
Xana hi na maendlelo yo tano ? 
Xana hakunene ha swi lava sweswo ? 
Xana hakunene ha xi lava lexi ? 
Xana ha ha swi lava ? 
Xana wa pfumela eka sweswo ? 
Xana wa pfumelelana na lexi ? 
Xana u na swipfuno swo enela ? 
Xana a wu swi twisisi lexi ? 
Xana wa avelana na vonelo ra mina ? 
Xana wa pfumelelana na sweswo ? 
Doha yi ta humelela . 
Hi kambirhi nhlayo ya swidlayaswitsotswana ! 
Dounreay i xifundza xa mina xa vakheti . 
Magoza yo nyawula ya laveka . 
Tiko rin'wana na rin'wana ri na swinawana swo hambana . 
Xin'wana na xin'wana xa swona xa twala . 
Mpfuno wa swa ikhonomi wu nga nyikiwa . 
Pholisi ya ikhonomi , hambiswiritano , a yi nga vi tano . 
Ku vulavula hi xiikhonomi , lexi xa koteka . 
Dyondzo se yi vuriwile . 
Ku tirha hi ndlela leyi vuyerisaka hi mayelana na yini ke ? 
Mimpimo ya swa vanhu na mbangu , ya nhungu . 
Nxaviselano lowu hlohlotelaka ku hungutiwa ka nthyakisa wa moya wu fanele ku antswisiwa . 
Swiletelo swa matholelo swi hlamuseriwile . 
Ku thoriwa i mhaka ya nkoka . 
Qhinga ra matholelo i xikombiso xin'wana . 
Ndzima yo nyawula yi khatsiwile 
Ku tirhisa mpimo wo ringanela wa eneji swa boha . 
Eneji se yi vuriwile . 
Eneji i xilaveko xa masungulo . 
Eneji i mhaka ya masungulo . 
Xinghezi i xitshuriwa xa masungulo . 
Nkuriso wu na xirhangana xa le henhla ku tlula hinkwaswo . 
Nkuriso i ntlhontlho lowukulu . 
Nkuriso wu le ndleleni . 
Nkuriso i mhaka yin'wana yo karhi . 
Nkuriso a wu fanelangi ku kayivetiwa . 
Nkuriso a wu fanelangi ku hlwerisiwa . 
Nkuriso wu fanele ku tama wa ha ri nkoteko . 
Nkuriso wu fanele wu khumba vaakatiko . 
Nkuriso wu tiyisa makete wa le ndzeni . 
Nkuriso wu ta va na mpimo . 
Muholo wo ringana eka ntirho wo ringana . 
Timfanelo to ringana i timfanelo ta ximunhu ! 
Xa nkoka , xiyimo lexi xa olova . 
Yuropa - i mani ke ? 
Yuropa yi ri yoxe a swi enelangi . 
Yuropa yi nga endla ku hambana . 
Yuropa a yi nge siyiwi endzhaku . 
Yuropa yi nge koti ku endla lexi yi ri yoxe . 
Yuropa yi ke yi nga rhangela ndlela . 
Yuropa a yi ri enyimpini . 
Yuropa yi tisile ku rhula . 
Yuropa yi na xin'wana ku hoxa xandla . 
Yuropa yi fanele ku teka goza hi ku hatlisa . 
Yuropa yi fanele ku teka goza . 
Yuropa ya swi kota ku teka goza ! 
Yuropa i xihontlovila xa ikhonomi . 
Yuropa yi le mahandzeni . 
Yuropa yi le xirilweni . 
Yuropa yi le ku rhangeleni ka ndlela . 
Yuropa a hi tiko . 
Yuropa a yi le ku tirheni kahle . 
Yuropa sweswi yi boheka ku teka goza ! 
Yuropa yi pfulekile eka ndzhurho . 
Yuropa yi khomanile eka ntsunxeko . 
Yuropa yi hisekela ku pfuna . 
Yuropa yi fanele ku na na xivindzi swinene . 
Yuropa yi fanele ku vonaka swinene . 
Yuropa yi fanele ku va na vutumbuluxi swinene . 
Yuropa yi fanele ku ya emahlweni yi fambelanisa . 
Yuropa yi fanele ku hetisisa ku tiboha ka yona . 
Yuropa yi fanele ku rhangela hi ku va xikombiso . 
Yuropa a yi fanelangi ku tama yi miyerile . 
Yuropa yi fanele ku famba yi ya emahlweni . 
Yuropa a yi fanelangi ku pfumelela lexi . 
Yuropa yi yima emahandzeni . 
Yuropa a yi nge tami yi miyerile . 
Vutshembeki bya Yuropa byi le nxungetweni . 
Xidemokirasi xa Yuropa xi ya emahlweni . 
Pholisi ya Yuropa ya ndzhurho wo suka eka matiko mambe yi le ku kuleni . 
Minavelo ya Yuropa yi le nxungetweni . 
Magoza ya Yuropa hikokwalaho ya laveka . 
Mayuropa ya le ku fambafambeni . 
Hambi eka indasitiri ya vupfhumba . 
Hambi xexo a xi le rivaleni . 
Munhu un'wana na un'wana u fanele ku tlanga xiave xa yena . 
Munhu un'wana na un'wana a nga vuyeriwa ku suka eka xona . 
Munhu un'wana na un'wana a nga ehleketa hi swikombiso . 
Munhu un'wana na un'wana u endlile tshalatshala . 
Munhu un'wana na un'wana u vulavurile hi mayelana na xona . 
Munhu un'wana na un'wana u na vutihlamuleri bya yena n'wini . 
Munhu un'wana na un'wana u pfumerile eka sweswo . 
Munhu un'wana na un'wana u pfumerile eka lexi . 
Munhu un'wana na un'wana wa xi tiva lexi . 
Munhu un'wana na un'wana u faneriwile hi ku kuma lexi . 
Munhu un'wana na un'wana u xi toloverile lexi . 
Munhu un'wana na un'wana u fanele ku va na xivandlanene . 
Munhu un'wana na un'wana u fanele ku sungula vutihlamuleri bya yena . 
Xilo xin'wana na xin'wana xi nga antswisiwa ehenhla ka xona . 
Xilo xin'wana na xin'wana xi lawuriwa hi maendlelo ya xona . 
Xilo xin'wana na xin'wana sweswi xi hlakarile . 
Xilo xin'wana na xin'wana hikokwaalho xa ha pfulekile . 
Hakunenenene mfularhelo wa laveka . 
Swikombiso se swi vuriwile . 
Xiyimo xa le henhla hi rona rito ra nkoka . 
Handle ka sweswo a va endli nchumu . 
Ntokoto wu kombisile mfularhelo . 
Timali leti tlheriseriwaka endzhaku ta nhundzu yo huma eka matiko mambe ti fanele ku herisiwa . 
Ekule ku suka eka xona , hi ntiyiso . 
Vo tala ku tlula mpimo va hina . 
Goza ra xihatla ra laveka . 
Nchavo wu le moyeni . 
Xa vuntlhanu : nsirhelelo wa vaakatiko . 
Eku heteleleni lexi xi endlekile . 
Xo hetelela , ndzi hundzulukela eka ndzhurho wo huma eka matiko mambe . 
Xo hetelela , ndzi vula swigwevo . 
Xo hetelela , rito ro tsundzuxa . 
Xo hetelela , rito eka mfuwo wa le matini . 
Xo hetelela , rito eka tihakelo . 
Xo hetelela , rito eka swiyenge . 
Xo hetelela , rito eka endlelo . 
Xo hetelela , rito eka risima . 
Xo hetelela , xi winiwile . 
Xo hetelela , vululami na timhaka ta xikaya . 
Xo hetelela , dyondzo ya vutomi hinkwabyo na vuleteri . 
Xo hetelela , eka xivutiso xa tipolitiki . 
Xo hetelela , xilo xin'we xi le rivaleni . 
Xo hetelela , mphakelo wa mitirho . 
Xo hetelela , mhaka ya tiofixiyali . 
Xo hetelela , a hi vatinkota . 
Xo hetelela , hi lava vutshembeki byo tala . 
Xo hetelela , hi amukela vonelo leri . 
Swipfuno swa timali na swona swa laveka . 
Nseketelo wa timali hikokwalaho wa laveka . 
Finland yi langhile lexi . 
Xo sungula eka hinkwaswo , mpimo wa ku veleka . 
Xo sungula eka hinkwaswo , vaakindhawu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku cinca ka tlilayimete . 
Xo sungula eka hinkwaswo , vukorhokeri bya eneji . 
Xo sungula eka hinkwaswo , pholisi ya matiko mambe . 
Xo sungula eka hinkwaswo , mphikizano lowu tshunxekeke . 
Xo sungula eka hinkwaswo , timfanelo ta ximunhu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku antswisa vuphikizani . 
Xo sungula eka hinkwaswo , vuleteri bya maphorisa 
Xo sungula eka hinkwaswo , pholisi ya swa vanhu . 
Xo sungula eka hinkwaswo , ku nyika timali . 
Xo sungula eka hinkwaswo , switirho . 
Xiga xo sungula : xirilo xa ikhonomi 
Xo sungula , eneji na mbangu . 
Xo sungula , xi na xikongomelo xo olovisa . 
Xo sungula , xi fanele ku olova . 
Xo sungula , eka mali yin'we ya tiko . 
Xo sungula , vutumbuluxi bya ikhonomi na ndzavisiso . 
Xo sungula , tindhawu ta ntwanano . 
Xo sungula , khodi ya matikhomelo . 
Xo sungula , ndhawu ya nkoka swinene . 
Xo sungula , nsirhelelo wa vatsongwana . 
Xo sungula , hi wolowo mpimanyeto . 
Xo sungula , ku tiyisisa ku endla swilo erivaleni swinenenyana . 
Xo sungula , xana mpimanyeto wa kona i ncini ? 
Xo sungula , se ndzi hlamurile . 
Xo sungula , ndzi amukela endlelo leri . 
Xo sungula , ntirhisano wa le kusuhisuhi na mpfanganyiso . 
Xo sungula , yuniyoni ya ikhonomi na timali . 
Xo sungula , eka makete wun'we . 
Xo sungula , eka rhavi ro endla milawu . 
Xo sungula , eka rhavi ra tipolitiki . 
Xo sungula , a swi humeleriseki hakunene . 
Xo sungula , vulanguteri a byi ringanelangi . 
Xo sungula , mhaka ya mphakelo wa matimba . 
Xo sungula , ku nyika timali ta tiejensi . 
Xo sungula , ku katsiwa ka rimbewu . 
Xo sungula , mhaka ya ku thola . 
Xo sungula , mhaka ya ntiko wa swihanyi . 
Xo sungula , ku laveka ka ku bulukisa tibombo ehansi ka misava . 
Xo sungula , xivutiso xa timfanelo . 
Xo sungula , ejensi ya vuhlayiseki bya le magondzweni . 
Xo sungula , ku tirhana na swimalana swo fikelerisa swilaveko . 
Xo sungula , a swi ki swi laveka . 
Xo sungula , ku na n'wangulano wa tipolitiki . 
Xo sungula , a ku ri na vakhandziyi . 
Vuphasi bya tinhlampfi i nghingiriko wa swa ikhonomi . 
Mafu ya swa vuphasi bya tinhlampfi ya le henhla ku tlula mpimo . 
Vuphasi bya tinhlamphi , na byona , byi vuriwile . 
Ku olova swi vuriwile laha . 
Ku olova i nhlokomhaka yin'wana ya nkoka . 
Ku olova hikokwalaho swi fanele ku hlayisiwa . 
Mpfuneto wa swakudya na wona wu katsiwile . 
Tanihi xikombiso , xigwevo xa rifu . 
Swa timfanelo ta ximunhu na xidemokirasi . 
Eka mina a swi tano . 
Eka mina swa olova . 
Eka mina lama i masungulo . 
Eka mina , swi fana kwatsa . 
Eka mina , sweswo hakunene swi na nkoka hakunene . 
Eka sweswo ndza va hoyozela . 
Hi xivangelo xexo , ndzi tihumesile . 
Eka sweswo hi lava mali . 
Eka vukahle bya ... 
Eka nkarhinyana wa sweswo , hambiswiritano . 
Eka swona , hi lava mali . 
Eka lexi xi laveka ku tlula mpimo . 
Hi xivangelo lexi , ndzi tihumesile . 
Eka lexi hi lava vanakulobye . 
Eka wena , xilo xin'wana na xin'wana xi kahle . 
Nsindziso i goza ro hetelela . 
Ku cinca ka mune swi andlariwile . 
Xa vumune , timhaka ta xikaya na vululami . 
Xa vumune na xo hetelela , nsirhelelo wa data . 
Furwa i tiko ra vumbiwa . 
Hi ku kongoma , swi le ku lwisaneni na ntshovelo . 
Vuhangalasamahungu lebyi tshunxekeke byi fanele ku hlohloteriwa . 
Ntshunxeko wa ku vulavula i wutsongo . 
Ntshunxeko wa ku vulavula a wu kona . 
Magoza man'wana ya swa tipolitiki ya laveka . 
Ndzavisiso wun'wana na wona wa laveka . 
Magoza man'wana ya laveka , hambiswiritano . 
Xin'wana nakambe , xi fambisana na mbangu . 
Xin'wana nakambe , hi fanele hi tekela enhlokweni ku thoriwa . 
Galileo u na matimu yo leha . 
Galileo se u kaneriwile . 
Jarimani se yi vuriwile . 
Jarimani yi kanetana na lexi . 
Huma endleleni ya vona ! 
Hi nyike swivangelo swa xinawu . 
Yana emahlweni u hi byela . 
Tlhelela eka xiviko . 
Makungu ya kahle a ya enelangi . 
Nkateko lowunene eka mikarhi leyi taka . 
Avuxeni , va swirhundzu na va matlhari . 
Ndzima leyinene yi khatsiwile . 
Ntirho lowunene wu endliwile . 
Swi kahle , kutani ndzi enerisekile . 
Mifumo a yi humesi sweswo . 
Swikongomelo swa nkoka lowukulu swonghasi a swi enelangi . 
Ndzima leyikulu yi khatsiwile . 
Ku endla swilo erivaleni swinenenyana swi na nkoka swonghasi hakunene . 
Greece yi endlile masungulo ! 
Greece i xikombiso lexi hetisekeke . 
Greece a yi ta va yi nga hambanangi . 
Tekhinoloji ya rihlaza hi yona vumundzuku bya hina . 
Guantánamo yi le nkhetekanyo lowu . 
Swiletelo sweswi swi le ku lulamisiweni . 
Hafu ya lava i vavasati . 
Xana swi landzeleriwile ? 
Yena u pfumerile ku endla tano . 
Yena u tshemba eka makete . 
Yena a nga ta endla hi ndlela yin'wana . 
Yena u faneriwa hi ku kuma nseketelo wa hina hi vutalo . 
Yena u faneriwa hi ku tengisiwa . 
Yena u tirhile ntirho wa kahle . 
A nga endlangi tano . 
A nga vulangi sweswo . 
Yena u endlile lexi lulameke . 
A a ri na nseketela wa hina hi vutalo . 
Yena u na ntirho wo tika . 
Yena u na nseketelo wa hina hinkwawo . 
Yena u tirhile ntirho wa kahle . 
Yena u tivisile mafambiselo 
Yena u na nseketelo wa mina hi vutalo . 
A nga se endla tano . 
Yena u na nseketelo wa hina hi vutalo . 
Yena u vulavurile a seketela . 
Yena u humelerile eka lexi . 
Yena u vula swona hakunene na yena . 
Yena u dyuharile . 
Yena u lulamile ! 
A nga kona namuntlha . 
A nga soriwi . 
A nga na hina . 
Yena sweswi u le khotsweni . 
Yena u vula swona , hi ntiyiso . 
Yena wa ha ri ekhotsweni . 
A nga ha va a vula swona . 
Yena u vurile xinawana xo sirhelela . 
Yena u kongomisile eka xidzidziharisi . 
Yena u fanele ku tshunxiwa xikan'wekan'we . 
Yena u ta va a ri laha endzhakunyana . 
Yena u ta langutisisa mhaka leyi . 
A nge hlawuriwi ! 
Rihanyu a ri nge swi koti ku va bindzu . 
Rihanyu i mfanelo ya masungulo . 
Rihanyu a hi xixavisiwa . 
Rihanyu , hinkwerhu hi pfumelelanile . 
Hikwalaho ka sweswo xivutiso xa mina eka wena . 
Hikwalaho ka sweswo vhoti ya mina leyi hambanaka na swona . 
Hikwalaho ka sweswo vhoti ya mina leyi seketelaka . 
Hikwalaho ka sweswo xiboho xa hina xa ku tihumesa . 
Hikwalaho ka sweswo nseketelo wa hina hi ku angarhela . 
Hikokwalaho hi vhota . 
Hikokwalaho ku ve na njhekanjhekisano na mixo . 
Hikokwalaho a hi nga va seketeli . 
Hikokwalaho , ndzi seketela xiviko . 
Hikokwalaho , hi fanele hi endla swin'wana . 
Mhaka ya yena yi amukeriwile . 
Laha ndzi fanele ndzi ku e-e . 
Laha ko va swi kombiso swimbirhi ntsena . 
Hi lava vanharhu va vona . 
Laha ku antswisa ku fanele ku endliwa . 
Hi lexi xikombiso xa nkoka . 
A ndzi ta kombela u ehleketisisa kahle . 
A ndzi ta ku kombela ku twisisa mhaka yin'we . 
Swi le rivaleni leswaku ndzi ta va ndzi yima na na leswaku mitirho yi tirhiwa hi vanhu ntsena . 
A ndzi ta tsaka loko a swi ri tano . 
A ndzi ta tsaka ku twa nhlamulo ya wena . 
A ndzi ta tsakela ku twa vonelo ra yena . 
A ndzi ta tsakela ku twa nhlamulo . 
A ndzi ta va na ku tsakela swinene nhlamulo yaleyo . 
A ndzi ta vula leswaku xi endlile swoleswo . 
A ndzi ta tshikelela leswaku leswi ko va makungu ntsena . 
A ndzi ta va khutaza ku ka va nga endli tano . 
A ndzi tsakela ku sungula ndzi hoyozela muviki wa hina . 
A ndzi ta tsakela ku pfumelelana na swoleswo . 
A ndzi ta va ndzi ehlekete leswaku switirhisiwa swi kona . 
A ndzi ta tsakela ntsena leswaku swoleswo swi lemukiwa . 
A ndzi ta tsakela ku engetela swimbirhi ntsena . 
A ndzi ta tsakela ku komisa swinene . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku tshikelela ka swilo swimbirhi . 
A ndzi ta tsakela ntsena ku tshikelela timhaka tin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku vula timhaka ta mune . 
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka tinharhu ntsena . 
A ndzi ta tsakela ku vula marito mambirhi ntsena . 
A ndzi ta tsakela vonelo ra wena ka mhaka ya leyo . 
Ndzi to ku tsundzuxa ntsena hi xiviko xa hina . 
A ndzi ta tsakela nhlamulo ya nkhaqato laha namuntlha . 
A ndzi ta lava nhlamulo eka mhaka yaleyo . 
A ndzi ta tsakela nhlamulo yo huma eka wena n'wini . 
A ndzi ta tsakela ku vula mhaka yin'wana hi ku komisa . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela swilo swin'wana hi ku komisa . 
A ndzi ta lava mahungu lama nga erivaleni eka mhaka leyi . 
Xo hetelela a ndzi ta tsakela ku kongomisa eka ku nkuriso . 
A ndzi ta tsakela leswaku a basisa leswi , ndza kombela . 
A ndzi ta tsakela ku basisiwa eka mhaka yaleyo . 
A ndzi ta tsakela ku ya emahlweni kun'wana eka mhaka yaleyo . 
A ndzi ta tsakela ajenda ya leswi . .  . 
A ndzi ta tsakela leswaku vhoti yo sungula yi hlayiwa . 
A ndzi ta tsakela ku engetela xivutiso xin'we xo hetelela . 
A ndzi ta tsakela ku engetela miehleketo yin'we . 
A ndzi ta ku tsundzuxa ndzi kanetana na leswi . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa xivutiso xo engetela . 
A ndzi ta tsakela ku kombela ku tsundzuxiwa hi wena . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa xivutiso xo fana na xolexo . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa swivutiso swinharhu swo kongoma . 
A ndzi ta tsakela ku ku vutisa xivutiso xin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo eka timhaka ta mune . 
A ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo eka mhaka yin'we . 
A ndzi ta tsakela ku kongomisa eka timhaka timbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi mukhuva wolowo . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi xikombelo . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi mhaka yin'we . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi ku ndhundhuzelanyana . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi mahungu manharhu . 
A ndzi ta tsakela ku hoyozela vaviki hinkwavo . 
A ndzi ta tsakela ku hoyozela na ku khensa . 
A ndzi ta tsakela ku ku hoyozela eka sweswo . 
A ndzi ta tsakela ku kanerisana na yena hi leswi . 
A ndzi ta tsakela ku kanela timhaka tinharhu ta nkoka . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela mhaka yin'we yo engetela . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela mhaka yin'we yin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela swoleswo nakambe . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela leswi nakambe namutlha . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela mhaka leyi yo hetelela . 
A ndzi ta tsakela ku hetelela hi ku nyika miehleketo . 
A ndzi ta tsakela ku hlamusela maehleketelelo ya hina laha . 
A ndzi ta tsakela ku humesela e rivaleni vonelo ra mina n'winyi . 
A ndzi ta tsakela ku humesela erivaleni nseketelo wa mina wo hetelela . 
A ndzi ta tsakela ku heta laha ndzi nga sungula kona . 
A ndzi ta tsakela ku heta swibumabumelo swimbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku kongomisa eka timhaka tinharhu . 
A ndzi ta tsakela ku kongomisa eka swilo swimbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku nyika xikombiso xin'we . 
A ndzi ta tsakela ku teka goza ro ya emahlweni . 
A ndzi ta tsakela ku ya emahlweni ku hundza kwalaho . 
A ndzi ta tsakela ku va na nhlamulo leyi nga erivaleni . 
A ndzi ta tsakela leswaku swivutiso leswi swi hlamuriwa . 
A ndzi ta tsakela ku twa swo tala mayelana na swona . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa timhakankulu ta mune . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa xiphiqo xin'wana xin'we . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa swilo swinharhu swa nkoka . 
A ndzi ta tsakela ku tivisa hi vumbirhi bya vona . 
A ndzi ta tsakela ku tiva ntsengo wa ntiyiso . 
A ndzi ta tsakela ku hanya ka xidemokirasi . 
A ndzi ta tsakela ku endla tikhomente to hlayanyana . 
A ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo yo hetelela . 
A ndzi ta tsakela ku nyika miehleketo ya mune ya nkoka . 
A ndzi ta tsakela ku veka xilo xin'we erivaleni . 
A ndzi ta tsakela ku sweswo erivaleni . 
A ndzi ta tsakela ku veka leswi erivaleni 
A ndzi ta tsakela ku endla swikombiso swo koma swimbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku endla ti marito mambirhi yo hetelela . 
A ndzi ta tsakela ku endla tinotsi timbirhi ta le makumu . 
A ndzi ta tsakela ku endla xitsundzuxo xin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku boxa ntsengo wun'wana laha . 
A ndzi ta tsakela ku boxa nsirhelelo wa le handle hi ku komisa . 
A ndzi ta tsakela ku boxa swin'wana swa leswi . 
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka tin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku boxa leswikulu swa kona . 
A ndzi ta tsakela ku boxa vumaki bya swikepe . 
A ndzi ta tsakela ku boxa leswi nakambe . 
A ndzi ta tsakela ku boxa swivangelo swinharhu swa nkoka . 
A ndzi ta tsakela ku boxa swiphemu swinharhu swo engetela . 
A ndzi ta tsakela ku xixima swoleswo . 
A ndzi ta tsakela ku tisa njhekanjhekisano wo engetela . 
A ndzi ta tsakela ku susumeta ku cinca ka swa nomo . 
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka to hlayanyana . 
A ndzi ta tsakela ku boxa timhaka tinharhu to kongoma . 
A ndzi ta tsakela ku kombisa hi mitlhontlho leyi . 
A ndzi ta tsakela kutshikelela milawukulu . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela xikombelo lexi namuntlha . 
A ndzi ta tsakela ku vuyelela xivutiso xa mina lexi nga hundza . 
A ndzi ta tsakela ku angula ka timhaka to hlayanyana . 
A ndzi ta tsakela ku tlhelela eka miehleketo leyi . 
A ndzi ta tsakela ku vula swin'wana mayelana na leswi . 
A ndzi ta tsakela ku vula leswi swi va erivaleni swinene . 
A ndzi ta tsakela ku vona nkunguhato lowu hi xihatla . 
A ndzi ta tsakela ku vona xivutiso lexi xi lavisisiwa . 
A ndzi ta tsakela ku hlawula timhaka timbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku vulavula hi tihlokomhaka timbirhi . 
A ndzi ta tsakela ku sungula hi swin'wana swa kahle . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela nawu wun'we wo engetela . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela swimbirhi swa swona . 
A ndzi ta tsakela ku tirhana na xivutiso xolexo sweswi . 
A ndzi ta tsakela ku yisa mhaka leyi emahlweni . 
A ndzi ta tsakela ku vulavula hi mhaka yin'wana . 
A ndzi ta tsakela ku vulavula hi tiphurojeke ta ndzingeto . 
A ndzi ta tsakela ku vulavula hi ku komisa mayelana na nkuriso . 
Xavumbirhi , a ndzi ta tsakela ku vulavula hi mayelana na swa rihanyu . 
A ndzi ta tsakela ku khensa hinkwavo lava nga tirha . 
A ndzi ta tsakela ku n'wi khensa hi ku hetiseka . 
A ndzi ta tsakela ku khensa vaviki va hina vambirhi . 
A ndzi ta tsakela ku mi khensa nakambe . 
A ndzi ta tsakela ku khumba swa nawu wa matikomambe . 
A ndzi ta tsakela ku tshikelela leswi swi vonaka swinene . 
A ndzi ta tsakela ku tirhisa theme ra vutherorisi bya tikhomphyuta . 
A ndzi ta tsakela ku amukela hinkwaswo swoleswo . 
A ndzi ta tsakela leswaku u nkhaqata . 
A ndzi ta tsakela leswaku u ndzi byela swoleswo . 
A ndzi ta tsakela ku tiva xiyimo xa wena eka swoleswo na swona . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku boxa xivilelo xin'we . 
A ndzi ta rhandza ku nyikiwa leswi fanaka . 
A ndzi ta vula timhaka timbirhi eka mhaka leyi . 
A ndzi ta tsakela ku engetela zi nyika miehleketo yin'we ntsena . 
A ndzi ta tsakela ku veka erivaleni mhaka yin'we . 
A ndzi ta va ndzi nga ya ngi mahlweni ku fika laha . 
A ndzi nga ta tsakela ku vona swoleswo swi humelela . 
A ndzi nga ta navela ku vanga nkalantwisisano . 
A ndzi nga ta navela ku teka xiboho xo hetelela namuntlha . 
A ndzi nga ta , naswona a ndzi nga swi koti ku tshunxa njhekanjhekisano lowu . 
A ndzi ta tsakela ku vula xitatimende sweswi . 
A ndzi ta tsakela ku teka xitsundzuxo xa wena sweswi . 
A ndzi ta tsakela ku boxa ngopfungopfu tiwayeni ta le matafuleni . 
A ndzi ta tsakela ku vona ku tiyisa lahaya . 
A ndzi ta swi vekela ka tlhelo ra nandzulo . 
A ndzi ta boxa timhaka timbirhi eka muviki . 
A ndzi ta tsakela ku papalata njhekanjhekisano hi ntiyiso . 
A ndzi ta bumabumela leswaku vatirhikuloni va hlaya xiviko . 
A ndzi ta bumabumela leswaku hi seketela nongonoko lowu . 
A ndzi ta teka swoleswo ku ri endlelo ro hoxeka . 
A ndzi ta vuyelela mhaka leyi ndzi nga yi vula ekusunguleni . 
A ndzi ta vula swivutiso hinkwaswo swa ntsakelo wo fana . 
A ndzi ta vula leswaku ku fika sweswi swi kahle . 
A ndzi ta vula leswaku swoleswo swi tshunxa mhaka . 
A ndzi ta vula leswaku swi le henhla swinene . 
A ndzi ta tsakela ku vutisa xivutiso xin'we ntsena . 
A ndzi ta ku pfumelela ku endla tano hi ku hetiseka . 
Hi ku kongomisa a ndzi ta tsakela ku tshikelela timhaka timbirhi . 
A ndzi ta ringanyeta leswaku ku na xitshunxo . 
A ndzi ta khensa titoloki eka ku lehisa mbilu ka vona . 
Hikokwalaho , a ndzi ta ku kombela ku lulamisa leswi . 
Hikokwalaho , a ndzi ta ku kombela ku seketela leswi . 
Hikokwalaho , a ndzi ta khensa ku hundziseriwa emahlweni . 
Hikokwalaho , a ndzi ta tsakela ku twa mavonelo ya wena . 
Hikokwalaho , a ndzi ta tsakela ku joyina ku kombisa ku vilela loku . 
Hikokwalaho , a ndzi ta tsakela ku endla xikombelo . 
Hikokwalaho , a ndzi ta tsakela ku swi boxa laha . 
Hikokwalaho , a ndzi ta tsakela ku boxa xiheri xa hina . 
Hikokwalaho , a ndzi ta tsakela ku kombisa swoleswo . 
Hikokwalaho , a ndzi ta tsakela ku seketela xikombelo . 
Hikokwalaho , a ndzi ta tsakela ku mi khensa hinkwenu . 
A ndzi ta khutaza hinkwerhu ku seketela ku cinca . 
A ndzi ta ku khutaza ku xaxameta leswi hi mfanelo . 
A ndzi ta ku khutaza ku kambela nawu . 
A ndzi ta ku khutaza ku kuma xitshunxo . 
A ndzi ta tsakela nhlamulo leyi nga erivaleni swinene . 
A ndzi ta tsakela ku fikelela swoleswogopfu . 
A ndzi ta amukela vonelo ra wena eka mhaka leyi . 
Hambiswiritano,a ndzi tsakela , ku basisa mavonelo man'wana . 
Hambiswiritano , a ndzi ta tsakela ku humesela erivaleni kanakana . 
Hi vuehleketi , a swi fanele swi herisiwa hi xihatla . 
Hambiswiritano , loko ndzi ri karhi , a ndzi endli xikombelo xo tisola . 
Loko ndzi pfumeleriwa , ndzi ta engetela tinotsi to hlamusela . 
Loko swi nga endli tano , hi ta lahlekeriwa hinkwerhu . 
Loko swi endleka , swi ta antswa . 
Loko swi ri kona , swi tumbele kahle swinene . 
Loko swi nga ri tano , ku na leswi nga hoxeka hi nhlanganiso . 
Loko swi nga ri tano , hi ta ya emahlweni hi vhota . 
Loko swi nga ri tano , a hi nga tekeriwi enhlokweni . 
Loko swi nga ri tano , swi ta sungula ku tirha rini ? 
Loko swi ri tano , ndzi ta n'wi nyika nkarhi . 
Loko swi ri tano , ndzi ehleketa leswaku hi ta nyuma . 
Loko swi ri tano , u kunguhata ku swi endla hi ndlela yihi ? 
Loko swi ri tano , xana leswi swi ta fikeleriwa hi ndlela yihi ? 
Loko swi ri tano , ku ta va ku ri ku antswa ka le rivaleni . 
Loko swi ritano , kutani a swi ve swo hetelela . 
Loko swi ri tano , hi fanele hi endla swin'wana mayelana na swoleswo . 
Loko swi ri tano , I ncini lexi nga tisa ku cinca loku ? 
Loko swoleswo swo humelela vanhu va ta ya emahlweni va xaniseka . 
Loko swoleswo swi ri tano , kutani ndza swi sola . 
Loko swoleswo swi ri ntiyiso swi na nghozi swinene . 
Loko a swi ri kona , a ndzi ta tiva hi mayelana na swona . 
Loko va nga endli , kutani a va nge endli . 
Loko va nga endli , kutani ha nyumisa . 
Loko a swi ri kona , swiphiqo a swi ta herisiwa . 
Loko leswi swi ri tano , hi nga swi seketela . 
Loko leswi swi ri ntiyiso swa amukeleka swinene . 
Loko hi lehisa mbilu , hambiswiritano , swi ta humelela . 
Loko hi endla swoleswo , kutani ku ta humelela yini ? 
Loko hi endla , xana ntwanano ku ta va wihi ? 
Loko hi lava ku rhula , hi lava ntiyiso . 
Loko hi lava swoleswo , hi lava ntshamiseko wa swa vutomi . 
Loko hi lava ku endla tano , hi nga endla . 
Loko a hi karhi hi endla , a ndzi ta va ndzi nga ri laha . 
Loko u endla tano , i mhaka ya wena yaleyo . 
Loko u swi hlaya , hakunene a hi swona . 
Loko u vhotela leswi , a wu faneli . 
VaImmams a va faneli ku lawula swa tipolitiki . 
Vahlapfa va fanele va katsiwa hi xihatla hi laha swi nga kotekaka ha kona . 
Vahlapfa va fanele ku katsiwa eka vaakindhawu hi ku hetiseka . 
Ku rhurha swi fanele ku va yin'we ya timhaka leti . 
Ku rhurha a swi fanelanga ku voniwa tanihi hi xiphiqo . 
Hambiswiritano , ku tirhisiwa ka qhingha swi ta va swa nkoka . 
Hambiswiritano , ku tirhisiwa ka tindlela leti i swa nkoka . 
Ku tirhisiwa ka nongonoko wa migingiriko swi se swi sungurile . 
Matshalatshala ya nkoka ma endliwile hi tlhelo rero . 
Ntirho wa nkoka wa karhi ku endliwa eka mhaka yoleyo . 
Hi 1997 , a hi fanelangi hi va endzhaku ka yena . 
Eka matiko ya misava lama nga globalayiziwa ku ti fuma i norho . 
Hi ndlela yin'wana , ndzi ehleketa leswaku leswi swa tsakisa . 
Hi rito rin'we , xinawana lexi a xi enetisi . 
Entiyisweni wa mhaka , mina ndzi lwa na vona . 
Entiyisweni wa mhaka , ku vile na mitirho yo tala . 
Entiyisweni wa mhaka , hi hetile ndzhendzheleko . 
Ku engetela , swi tlhela swi va na xivangelo xa swa ikholoji . 
Ku engetela , swi se swi ri swa ntlulandzilekani hi ntumbuluko . 
Ku engetela , hakunene , hi fanele ku endla xan'wanchumu . 
Ku engetela , vaakitiko hi ku angarhela va fanele va tivisiwa . 
Ku engetela , xiyimo xa ntiyiso a xi cincangi . 
Ku engetela , ku na mhaka yo thya . 
Ku engetela , a hi nga pfuki hi ve na swirho swo ringanela . 
Eka vurimi hi fanele ku antswisa ku cinca . 
Eka vurimi , hi teka leswi ku ri mhaka ya nkoka . 
Eka timhaka hinkwato , nhlamulo ya le rivaleni ya laveka . 
Eka timhaka hinkwato , maendleo ma ya emahlweni hi nkarhi . 
Eka timhaka hinkwato , hi fanele hi tivonela . 
Hi ku tshemba hinkwako , a ndzi tshembi swoleswo . 
Eka matlhelo hinkwawo man'wana ndzi seketela xiviko lexi . 
Eka leswi hinkwaswo , ku na vuswikoti lebyikulu . 
Hambiswiritano loku i ku hlaya ko sungula . 
Eka mhaka yin'wana na yin'wana , a ndzi voni yo antswa . 
Hambiswiritano , i makete lowutsongo . 
Hambiswiritano , ndzi kombela u amukela ku khensa ka mina ko hetiseka . 
Hambiswiritano , leswi swi nga pfula njhekanjhekisano . 
Hambiswiritano , leswi a ku ri manghenelo . 
Hambiswiritano , hi boxile vonelo hi ntshunxekile . 
Hambiswiritano , hi ve na ku lwa ko nonoha . 
Hambiswiritano , ha ha langutele xiviko xa ku ya emahlweni . 
Hambiswiritano , hi ta seketela xiviko lexi . 
Hambiswiritano , swibumabumelo swa wena swi lemukiwile . 
Hambiswiritano , swi fanele ku nyikiwa mpfumelelo . 
Hambiswiritano , a ndzi yimi naswona . 
Hambiswiritano , un'wana na un'wana u fanele ku hetisisa mitirho ya vona . 
Hambiswiritano , i xivutiso xo tatisa . 
Hambiswiritano , xi ta va na swa hina . 
Hambiswiritano , hi khensa mahungu man'wina . 
Hambiswiritano Ku cinca loku a ku amukeriwanga . 
Hambiswiritano , ku cinca ka vandla lowu swi fanerile . 
Hambiswiritano , leyi i mhaka ya swa vumbiwa . 
Hambiswiritano , sweswi hinkwerhu hi na vutihlamuleri . 
Hambiswiritano , hi ta swi langutisisa . 
Exikarhi hi mikarhi hinkwayo ku na mifumo ya le xikarhi . 
Hambiswiritano , ematikweni man'wna , xiyimo xa chavisa . 
Xo hetelela , ndzi navelela hina hinkwerhu mikateko . 
Xo hetelela , ndzi pfumeleleni ndzi nyika xikombiso . 
Xo hetelela , ndzi pfumeleleni ndzi endla nxiyaxiyo wun'we wo hetelela . 
Hi ku endla tano , va fikelerile ku ya emahlweni ko nyawula . 
Na le ka tlhelo ra swa ikhonomi ku na swikombiso swo khutaza . 
Hi ku tirha , sisiteme yi vile na mbuyelo wa kahle . 
Eka mhaka yinwana na yin'wana , hambiswiritano , i mihlangano leyi nga ri ki ya mfumo . 
Eka mhaka yin'wana na yin'wana , hi ya emahlweni hi swi sukela . 
Hi tlhelo rin'wana na rin'wana , a ku na ku hambana . 
Entiyisweni xiphiqo a hi kofi ntsena . 
Entiyisweni a va fanele va nga ha ri kona lahaya . 
Entiyisweni , loko ku ri na swin'wana leswi kanetanaka na swona i ntiyiso . 
Entiyisweni , swi na ku hambana ku kulu ko tala . 
Entiyisweni , i nhlamuselo ya vuhlonga . 
Entiyisweni , hi rona ririmi ra ximfumo ro sungula . 
Entiyisweni , a yi yimisangi swona mhaka laha . 
Entiyisweni , a hi xona xo biha ngopfu xa kona . 
Entiyisweni , leswi kanetanaka na swona swi veka mahungu erivaleni . 
Entiyisweni , xiyimo xi le hansi ka ndzawulo . 
Entiyisweni , thekiniki yi tshama hi mikarhi hinkwayo yi fana . 
Entiyisweni , hi 25 sweswi . 
Entiyisweni , sweswi ku na ku hambana exikarhi ka vona . 
Entiyisweni , va tiveka ngopfu . 
Entiyisweni , va tiyimisele ku swi onha . 
Entiyisweni , hi vambirhi ka vona va se va toloverile sweswi . 
Entiyisweni , a va avanile eka mhaka leyi . 
Entiyisweni leswi swi tirha na leka nhlengelo wa switsariwa lowu . 
Entiyisweni , leswi a hi xihlamariso hakunene . 
Entiyisweni , ha swi tiva leswaku . .  . 
Entiyisweni , ha karhi ha vuyeriwa hi leswi . 
Entiyisweni,a hi tshama hi ri na swivulwana swo tisirhelela . 
Entiyisweni , hi dyiwile hi swona .  . .  . 
Enkarhini lowu taka hi ta va na xiphiqo xa switirhisiwa . 
Hi ku angarhela , swi katsa ku va na xivono na ku va na ntiyiso . 
Eka nawu wa matiko ya misava , ndhavuko i wa nkoka swinene . 
Endzeni ka swona u tshikelela nkoka wa vulavisisi . 
Hi xivumbeko lexi swi nga xiswona , nkunguhato a wu .  . .  . 
Eka hi swoxe ndzi lulamele ku swi seketela . 
Hi mikarhi yo tala vulavisisi byi se byi ri kona lahaya  . 
Eka xiyimo xa mina tanihi muviki , ndza mi khensa . 
Eka mhaka ya mina , hambiswiritano swilo a swi hambanile . 
Etikweni ra ka hina xiyimo xi bihile swinene . 
Ematihlweni ya mina leswi hi swona swa nkoka ka hinkwaswo . 
Hi ku vona ka mina xiboho xolexo a ku ri xihoxo 
Hi ku vona ka mina , nxopanxopo lowu awu fanelanga ka mina 
Hi ku vona ka mina leswi i xikombiso xa nkoka . 
Hi ku vona ka mina lawa i maendlelo ya masungulo . 
Hi ku vona ka mina leswi i tlhontlho wo sungula . 
Hi ku vona ka mina , hambiswiritano , a swi kulangi lero swi tsandzeka ku hluriwa . 
Hambiswiritano , hi ku von aka mina , leswi a swi ringanangi . 
Hi ku vona ka mina , hinkwaswo swi tekile nkarhi wo leha . 
Hi ku vona ka mina , leri i endlelo ro hoxeka . 
Hi ku vona ka mina , i swa nkoka hakunene . 
Hi ku vona ka mina , swi fanele swi amukeriwa . 
Hi ku vona ka mina , a swi nga ri erivaleni swinene . 
Hi ku vona ka mina , sweswo i xiboho xo hoxeka 
Hi ku vona ka mina , sweswo i switsongo ngopfu . 
Hi ku vona ka mina , sweswo a swi ta va swi tsakeriwa . 
Hi ku vona ka mina , leswo rhanga hi swona leswi swi nga yimisa xiswona . 
Hi ku vona ka mina , ku na swivutiso swinharhu swa nkoka . 
Hi ku vona ka mina , ku vile na ku cinca ka nharhu . 
Hi ku vona ka mina , ku na xivangelo xin'we xa masungulo . 
Hi ku vona ka mina , leyi i miehleketo ya kahle . 
Hi ku vona ka mina , leswi i nkanelo wo hlekisa . 
Hi ku vona ka mina , lexi i xivulwahava xa kahle swinene . 
Hi ku vona ka mina , lexi i xiphemu xa nkoka . 
Hi ku vona ka mina , leswi na swona i swa nkoka . 
Hi ku vona ka mina , sweswi nkarhi wu hi siyile . 
Hi ku vona ka mina , leswi a swi ntiyiso wo hetiseka . 
Hi ku vona ka mina , leswi swi lava ku kaneriwa . 
Hi ku vona ka mina , xiviko lexi xi kombisa maehleketelelo ya hina . 
Hi ku vona ka mina , leswi a swi nga tirhi . 
Hi ku vona ka mina , leswi i mhaka yin'wana ya nkoka . 
Hi ku vona ka mina , hi endla xihoxo . 
Hi ku vona ka mina , hi lava swo tala ku tlula sweswo . 
Hi ku vona ka mina , hi fanele hi hlawula endlelo rin'wana . 
Hi ku vona ka mina , hi fanele hi veka swikongomiwa swimbirhi . 
Hi ku vona ka mina sweswo a swi va ngi na vutlhari . 
Hi ku vona ka mina xiviko xa kongomisa swinene . 
Hi ku vona ka mina wolowo mpimaniso wa vunwa . 
Hi ku vona ka mina , timfanelo ta swa nawu ta fana . 
Hi ku vona ka mina , ku na timhaka tinharhu to kongoma . 
Hi ku vona ka mina , swikoxo leswi swi le nawini . 
Hi ku vona ka mina , ntwanano lowu i mahungu lamanene . 
Hi ku vona ka mina , leswi i ku tsan'wa khombo ka xiviri . 
Hi ku vona ka mina , lexi i xiviko xa kahle . 
Hi ku vona ka mina , lexi i xiphiqo lexikulu . 
Hi ku vona ka mina , leswi a swi kongomi hi ku ringana . 
Hi ku vona ka mina , leri i endlelo ro hoxeka . 
Hi ku vona ka mina , leswi hi leswi nga ta humelela . 
Hi ku vona ka mina , leswi swi fanele ku koteka hi ku olova . 
Hi ku vona ka mina , milawu minharhu hi yona ngopfungopfu yi nga na nkoka . 
Eka matiko man'wana , xiyimo a xi nyumisa ku fana . 
Hi marito man'wana va fanele va komba ndlela . 
Hi marito man'wana a hi nga koti ku rindzela . 
Hi marito man'wana , a ndzi lwa na ku xi ala . 
Hi marito man'wana , vaxavi va fanele va sirheleriwa ku antswa . 
Hi marito man'wana , a swi tirha swi nga ri enawini . 
Hi marito man'wana , i kungu leri nga endlekaka . 
Hi marito man'wana , i ku hlangana ka vuphikizani . 
Hi marito man'wana , k o vaxibumabumelo ntsena . 
Hi marito man'wana , a swi kombeki ngopfu . 
Hi marito man'wana , swi fanele swi fambisiwa kahle . 
Hi marito man'wana vanhu va swi twile . 
Hi marito man'wana sisiteme yi pfilunganile swinene . 
Hi marito man'wana , sisiteme a yi nga tshembekangi . 
Hi marito man'wana , mhaka leyi yi lunghisiwile . 
Hi marito m man'wana , ha karhi ku swi languta . 
Hi marito man'wana , hi fanele hi hlayisa swinene . 
Hi marito man'wana , hi fanele hi endla swo kanetana na swona . 
Hi marito man'wana , hi ta va vahluri . 
Hi marito man'wana , i ncini leswi swa ha taka ? 
Hi ku vona ka hina , swi na nghozi swinene ngopfu . 
Hi ku vona ka hina , ku na swikongomelo swinharhu swa nkoka . 
Hi ku vona ka hina , lowu i ntwanano lowu cincacincaka . 
Hi ku vona ka hina , leswi a swi ringanangi . 
Hi ku vona ka hina , hakunene hi lava mipimo leyintshwa . 
Hi ku vona ka hina , tinhlamuselo ta swa tipolitiki ti le rivaleni 
Hi ku vona ka hina , kungu leri ri ringanisiwile kahle . 
Hi ku vona ka hina , ku na switirhisiwa leswitsongo swinene . 
Hi ku vona ka hina , a ku na ku hambana laha . 
Hi ku vona ka hina , leswi a swi fanele swi nga humelelangi 
Hi ku vona ka hina , hi fanele hi va na ntiyiso . 
Hi ku kongomisa , ndzi lava ku vula timhaka timbirhi . 
Ngopfungopfu , swi fanele swi pfuna ku hunguta vusweti . 
Hi ku swi endla hi fanele ku endla leswi swi tirha . 
Hi ku endla , leswi swi yimela ntsandziso lowukulu wa vuphikizani . 
Hambiswiritano , hi nawu ndzi pfumelelana na wena . 
Hi nawu , hi kanetana na tindlela to fana na toleto . 
Hi nawu , na hina hi na vonelo ro fana . 
Entiyisweni , i xiphiqo xa ntirhisano wa matiko ya le ndzhandzheni wa Antlatic . 
Entiyisweni , vuthu ra ha ri na matimba . 
Entiyisweni , xiyimo xi kanetana na mhaka . 
Hikokwalaho , entiyisweni , leyi i ndlela yo ka yi nga ri kahle . 
Eka malembe lama ha ku hundzaka ku nga ri khale hi vonile ku ya emahlweni ko karhi . 
Eka malembe lama nga hundza ku nga ri khale hi vonile ku onhakeriwa lokukulu . 
Eka malembe lama nga hundza ku nga ri khale , ku yiwile emahlweni ku tekiwa matlhari . 
Hi ku komisa , i mhaka yo nonoha . 
Hi ku komisa , mhaka leyi i ya nkoka . 
Hi ku komisa , a ku na xo vilerisa . 
Hi ku komisa , hi veka swirhangana leswi nga hoxeka . 
Hi ku komisa , ho hundzisa xiphiqo ntsena . 
Hi ku komisa , hi nga ka hi nga amukeli so fana na sweswo 
Hi ku komisa , hi lava ku hlanganisiwa ka mitshunxeko ya nkoka . 
Eka tin'hweti ta tsevu leti nga ta landzela , ku nga va ku hlweriwile swinene . 
Eka vaaki , hi na mfanelo yo humesela erivaleni ku ala . 
Eka swiyimo swin'wana , a swi tano . 
Eka swiyimo swin'wana , xiyimo xi bihile . 
Eka swifundzha swin'wana , vupfhumba bya swa vurimi a byi nga ringaneli . 
Hi tindlela tin'wana , entiyisweni xiyimo xa nyanya . 
Hambiswiritano hinkwaswo a swi pfumeleriwangi . 
Eka tiko lerikulu ro fana na rero , swi na tingana . 
Eka timhaka to fana na teto , endlelo ro teka xiboho xa nhlanganelo ra tirhisiwa . 
Eka mhaka yaleyo , ku fanele ku va na ku lulamisa . 
Eka mhaka yaleyo , a ku nga vi na ku rhula . 
Eka mhaka yaleyo , ndzulamiso ku ta va lowu . 
Eka mhaka yoleyo , u na nseketelo wa mina wo kala swipimelo . 
Hi ndlela yoleyo , hi ba mandla ka muviki . 
Eka ndlela yoleyo , ntwanano wu khomisa tingana . 
Hi ndlela yoleyo , i vito ro biha . 
Hi ndlela yoleyo , swi yimela goza ro ya emahlweni . 
Hi ndlela yoleyo , mali yo aka hi vuntshwa i ya nkoka . 
Hi ndlela yoleyo , timhaka ta vandla ti ta eku heteleleni . 
Hi ndlela yoleyo , entiyisweni hi endla matimu . 
Hi lembe rolero , hi vhotile hi lwa na ku nyika ku tshunxeko . 
Eka xiyenge xa swa vurimi , xiyimo xa ha tama xi nga ri kahle . 
Eka matiko ya mayimelakulanghwa , nkuriso wu seketeriwa hi vanhu vo tala . 
Eka xiyimo lexi i ntwanano wa kahle . 
Eku heteleleni va endlile leswi a nga swi vula . 
Eku heteleleni hi kotile ku hundzisa kungu . 
Hambiswiritano , eku heteleleni a swi nga ri swona . 
Eku heteleleni , i vutihlamuleri bya vona vinyi . 
Eku heteleleni , hi na mbuyelo wa kahle . 
Eka nxopanxopo wo hetelela , leswi hi swona swi nga na mhaka . 
Eka vhoti yo hetelela , hi vhotile hi tsakela . 
Xo sungula , ku na vatumbuluxi . 
Hi ku famba ka nkarhi , leswi a swi nga tiyiseriwi . 
Lexikulu xa kona , nongonoko wu humelerile . 
Enkarhini lowu migingiriko ya madzolonga yi ya emahlweni . 
Enkarhini lowu , hi fanele hi tirhisa tindlela tin'wana . 
Eka xitsariwa xa masungulo , xikombiso xi hoxekile . 
Eka nkarhi lowu nga hundza hi endlile swihoxo swo tala . 
Eka lembe leri nga hundza ku ya emahlweni ka nkoka ku endliwile . 
Eka xiviko hi endla swiringanyeto swi nga ri swingani . 
Hi marito ya vona , i ntirho lowu wa ha ya ka emahlweni . 
Eka xiyimo lexi , ndzi fanele ndzi kuma ndzinganiso . 
Eka xivandla lexi na xona hi fanele hi teka magoza . 
Eka xivandla lexi hi fanele hi tivonela swinene . 
Eka xivandla lexi , a ku na ku tsan'wa khombo lo ku nga ta endliwa . 
Eka xivandla lexi na xona , siku ro hetelela ri le kusuhi . 
Eka mhaka leyi a hi swona leswi nga humelela . 
Eka mhaka leyi ku na swiphemunkulu swinharhu . 
Eka mhaka leyi , ku sivela swi antswa ku tlula ku horisa . 
Eka mhaka leyi xin'wana xa antswa ku tlula ku pfumala nchumu . 
Eka mhaka leyi , hambiswiritano , mhaka yi le rivaleni . 
Eka mayelana na leswi , hi ntumbuluko ndzi ta tshikelela mpfuno . 
Eka mayelana na leswi , xiviko xi na nkalandzingano . 
Eka vundzeni bya mhaka , ndzi tiyisa ku seketela vaviki . 
Eka vundzeni bya mhaka , ndza tshuka leswaku ha karhi . 
Eka mhaka leyi , nkwetlembetano wu na timitsu to enta . 
Eka mhaka leyi , ndzi navela ku mi khensa . 
Eka mhaka leyi , swiboho leswi nga erivaleni swi fanele swi tekiwa . 
Hikokwalaho , eka mhaka leyi a kun a xiphiqo . 
Eka ndlela leyi , swi le rivaleni leswaku xin'wana xi fanele ku endliwa . 
Eka ndlela leyi , i mpimanyeto wo ka wu nga tolovelekangi . 
Eka mhaka leyi , ndzi pfumelelana na muviki wa hina . 
Eka mhaka leyi , xiletelo i xa nkoka . 
Eka mhaka leyi , xiviko xi antswisiwile . 
Hikokwalaho , eka mhaka leyi , hi na swikongomelo swimbirhi . 
Hi ndlela leyi , lowu i njhekanjhekisano lowu pfunaka . 
Hi ndlela leyi , hi fanele hi veka timhaka erivaleni . 
Hi ndlela leyi , hi fanele hi ti twa ngopfu hi enerile . 
Eka xiyimo lexi , a ku na ku hambana ka miehleketo . 
Hi ndlela leyi , swivilelo swa vona swi twiwile . 
Eka matiko yalawo , njhekanjhekisano wu ta va kona . 
Leswi vulaka leswaku ku thya mavito a hi mhaka . 
Leswi swi endleriwa ku tsakisa vamani ? 
Ku ya hi sweswo ku na mpfumelelano leswaku va ta endla . 
Ntlakuko wa vusirheleri i wa nkoka eka swifambo swa le matini . 
Hakunene i ntirho ku endla tano . 
Hakunene hi leswi swi nga xiswona hi ntiyiso . 
Hakunene hi leswi hi nga tiyimisela ku endla swona . 
Hakunene , ndzi tshemba leswaku hi ta yima ka mhaka leyi . 
Hakunene , swi vuyerisa matiko na vanhu . 
Hakunene , swi se swi tirhisiwile ka matiko man'wana . 
Hakunene , hi leswi u karhi u endlaka swona . 
Hakunene , swi ta va na nkhumbo wo kaneta . 
Hakunene , nseketelo wa nongonoko wa karhi ku tlakuka . 
Hakunene , mpimanyeto kuyahi nhlamuselo i ku bvumba swa le mahlweni . 
Hakunene , hi leswi va swi langutelaka eka hina . 
Hakunene hi tirha kahle eka swivandla swo tala . 
Hakunene , a hi vulavuli hi mali yitsanana . 
Hakunene , hi fanele hi khensa mihlangano leyi . 
Hakunene , hi lava ku languta swivutiso leswi hi ku hambana . 
Hakunene , xana xiphiqo eka khombo leri a ku ri yini ? 
Hakunene , a wu nyiki swivangelo swa sayense . 
Vaphasi va tihlampfi vo tiyimisa hi voxe a va katsiwi eka xiletelo lexi . 
India ri na xidemokirasi lexikulu emisaveni . 
Vumaki byi na vutihlamuleri eka vanhu hinkwavo . 
Vumaki bya nghenelela ka ku kambela nkhumbo . 
A swi papalateki , leswi swi katsa ku cinca nawu wa swa vurimi wa ntolovelo . 
Mahungu na vutsundzuxi naswona swa karhi ku kaneriwa hi swona sweswi . 
Kutani mahungu na vutsundzuxi bya vatirhi swi tiyisisiwile . 
Hikokwalaho , mapfhumba ya mahungu ma fanele ma tekela leswi enhlokweni . 
Mahungu i xivangelo xa nkoka eka mhaka leyi . 
Matshalatshala eka xiyimo xa misava hinkwayo na wona ma laveka . 
Nkambelo wu le ndleleni , endzhaku ka nkarhi lowo leha . 
Ematshan'weni , matiko lama ma fanele ma susiwa eka swona . 
Ematshan'weni , hi tekile qhingha ro teka goza . 
Ematshan'weni , sweswi hi langutane na swo kanetana na swona . 
Ematshan'weni , hi ta va na nawu wun'we wo fana . 
Ematshan'weni , a hi fanele ku langutana na mphakelo wa leswi nga bohiwa . 
Matirhiselo ya mali hi nhlangano lama muxaka lowu a ma amukeleki . 
Ku pfalerisa munhu wo vabya miehleketo hi swoxe i ku ka ku nga tirhisiwi kahle timfanelo ta ximunhu . 
Ku nyikiwa ka miehleketo ko tsandzeka ku tikhoma i mhaka ya siku rin'wana na rin'wana . 
Vurimi byo tirhisa mali yo tala i mhaka yin'wana leyi nga boxiwa . 
Mikanerisano mayelana na mhaka leyi ya karhi ku ya mahlweni . 
N'wangulano wa swa ndhavuko wu kombisiwile tanihi xirhangana . 
Nxaviso eka matiko ya misava wu na xiphemu xa nkoka eka leswi . 
Vuvekisi eka swa dyondzo i swa nkoka eka leswi . 
Iran na rona ri boxiwile eka mayelana na leswi . 
Iran i mhaka leyi vilerisaka swinene . 
Iran ri fanele ku langutana na vutihlamuleri bya rona n'winyi . 
Ireland ri onhiwile hi muxaka un'we wa mali ya tiko . 
Ireland ri kombisa leswaku mhaka a yi yimisangi xiswona . 
Xana swa koteka ku va na nawu wun'we wa matikomambe na vuhlayiseki ? 
Xana hi leswi hi nga na mapfalu mo biha ? 
Xana swa vuyerisa mbangu naa ? 
Xana a hi vukanganyisi bya muxaka wun'we xana ? 
Xana a hi wona nkarhi wo lulamisa swilo xana ? 
Xana a hi wona nkarhi wo susa ku swi siveri xana ? 
Xana swa koteka ku herisa swidzidziharisi ? 
A hi mhaka ya loko swi ri tano . 
Xana i xivangelo xo ka ku nga yiwi lahaya xana ? 
Xana swoleswo a hi muxaka wun'we wa swilo xana ? 
Xana swoleswo hi leswi hi swi lavaka etikweni ra hina xana ? 
Xana nhlamuselo ya ntshamiseko wa mitsengo a hi leyo kala ku cinca ngopfu xana ? 
Xana makumu ya nsivo ya vonaka xana ? 
Xana swo fana na leswi swa karhi swa humelelela ematikweni man'wana xana ? 
Xana ku na xiphiqo xa nkoka eka mhaka leyi . 
Xana ku na nkarhi lowu nga vekiwa wa rhengu ra vumbirhi ? 
Xana kun a mahungu lama nga riki ya khale mayelana na mhaka leyi ? 
Xana ku na swin'wana u nga swi endlaka mayelana na leswi ? 
Xana ku ta va na swo tlula swoleswo xana ? 
Xana ku na nkwetlembetano wa ntsakelo kumbexana naa ? 
Xana leswi swi ta cinca lembe leri hakunene xana ? 
Xana lexi hi xona xikongomelo xa " euro area " xana ? 
Xana laha hi kona hi lavaka ku helela kona xana ? 
Xana leswi hi swi endlaka laha swi fanerile xana ? 
Israel i munghana loyi a nga ndleleni yo hoxeka . 
Swi kongomisa eka ku tiyisa nsirhelelo na vuhlayiseki bya muxavi . 
Hinkwaswo swi ya hi ku I swi vona hi ndlela yihi . 
Swi tlhela swi khumba makhomele ya thyaka ra " radioactive "  . 
Swi tlhela swi katsa tlhelo ra le handle ra vu therorisi . 
Swi tlhela swi fikelela ku navela ka swavumaki . 
Swi fanele swi tlhela swi olova ku swi hlamusela . 
Swi tlhela swi kombisa xilaveko xa mahungu yo tala . 
Swi tlhela swi lava mali yo tala swinene . 
Swi tlhela swi sirhelela ku tirhisiwa ka switiviwa swa munhu yena nwinyi . 
Yi vonaka yi ri mhaka leyi pfilunganeke swinene . 
Swi ve rivaleni leswaku ku na xilaveko xikulu . 
I ntirho wa hina ku tekela mhaka leyi enhlokweni . 
I swa vufambisi bya muganga , xifundzha na mfumo wa le xikarhi . 
Swi tisa ku hoxa xandla lokukulu eka njhekanjhekisano lowu . 
Swi lava ku hlanganisiwa ka matshalatshala lawa hinkwawo . 
Swi lava ku vungheneleri bya matimba ya swa tipolitiki . 
Swi nga tshuxiwa hi ku famba nkarhi hinkwaswo leswi . 
Swi nga tlhela swi va xiphemu xa xitshunxo . 
Swi nga endliwa ; thekinoloji yi kona . 
Swi nga tirhisiwa ku ri hava ku cinca mavandla . 
Swi nga hungutiwa swi va fomula yo olova . 
Swi nga pfuna ku tshunxa swiphiqo leswi na swona . 
Swi nga vanga mitsengo ya le hansi ka vona . 
Swi nga simekiwa ntsena ehenhla ka nawu wa matiko ya misava . 
Swi nga komba leswaku ku cinca ku nga endliwa . 
A swi nga pfumeleriwi ku hunisa mhaka leyi . 
A swi nga hlamuseleki kan'we naswona ro hetelela . 
A swi nga koteki ku va mhaka ya ntwanani lowu mpimo wu nga fikeleriwangiki . 
Hakunene a swi endleli ku va hlanganisa . 
Swi mayelana na dzimana ya 9 ya xitshunxo xa nhlanganelo . 
Swi nga ha tirha tanihi xikombiso lexi nga na nghozi . 
Ku nga va xivandla xa nawu xo hambana hi ku hetiseka . 
A swi tava swi endliwile hi tindlela to hambanahambana . 
A swi nga ta va swi ri swa mayelana na nkarhi . 
A swi ta va swi nga vekiwanga hi ndlela yin'wana yo antswa . 
Hikokwalaho swi kotekile ku swi amukela loko swi hlayiwa ro sungula . 
Swi angarhela matiko lama nga na vuswikoti emisaveni . 
Swi ya hi ku makete wu endla yini . 
A swi nga langutelanga xiyimo xa muxaka lowu . 
A swi kotangi ku hlula laha . 
A swi boxangi nsirhelelo wa vatirhi . 
Swi mayelana na swin'wana swa tikampa . 
A swi vonaki hi ndlela yaleyo eka mina . 
A swi tumbuluxi miehleketo ya kahle . 
A swi languteli leswaku va yima va nga ninginiki . 
A swi fanelanga swi va tano . 
A swi fanelangi swi va hi ndlela leyi . 
A swi twisiseki ku hlwerisa timhaka . 
A swi naveli ku tirhana na timhaka ta xibalo . 
Hambiswiritano , a swi na ntirho wa swa nawu . 
Swi helela hi nkarhi emakumu ka lembe leri . 
Hambiswiritano , swa kayivela eka leswi lavekaka . 
Swi langutela ku amukela kuyahi maendlelo ya xiboho xa nhlanganelo . 
Swi vumba tshaku ro tiya ro hluvukisa ku yisa emahlweni . 
Swi nghenelela eka xivindzi xa mhaka . 
Swi na vutihlamuleri byo tiya eka mhaka leyi . 
Swi na mitlawa leyi nga kongomiwa yo hambanahambana yo tala . 
Hinkwaswo wi hlwerile . 
Swi ve na ku famabafamba ko hlayanyana . 
A ku tlhela ku kaneriwa mayelana na swa nawu . 
Ku vile ndlela yo leha no tika . 
Ku vile matshalatshala ya kahle ya xipanu . 
Xi ve phakeji ya swa nawu leyi pfilunganeke swinene . 
Ku ve maendlelo ya swa mpimanyeto wa swa timali ko humelela swinene . 
A swi tika ku lawula mali . 
Swi nyikiwile ku hungutiwa ka tihakelo . 
Swi ve kona malembe ya nkombo . 
Swi endliwile leswaku swi olova hi laha swi nga kotekaka ha kona . 
Swi kunguhatiwile ku tlakusa ntsengo lowu . 
Swi boxiwile nakambe ka mikarhi yo tala . 
Swi vile kona nkarhi wo leha . 
Swi hluvukile eka malembe yo hlayanyana lama nga hundza . 
Swi katsile mikanerisano leyikulu . 
A swi se tshama swi va na vumbhoni leswaku swi tano . 
A swi na ndhawu eka makete wihi na wihi . 
A swi kaneriwanga eka tipalamente ta tiko . 
A swi kongomanga hikokwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
A yi endlangi vulavisisi byo hetiseka . 
Hambiswiritano , a swi katsiwangi ka xiboho xa nhlengelo . 
Swi ve na vumbhoni bya nkoka wa xona eka xivandla lexi . 
Yi ve na vumbhoni bya leswaku I mali ya tiko leyi nga na ntshamiseko . 
Swi ve na vumbhoni byo tsandzeka ku cinceka . 
Swi kombile leswaku swile ku tirheni . 
A yi hi rhumelanga nhlamulo na sweswi . 
Kan'wekan'we swi vekiwile etafuleni . 
Ku fanele ku va xiviko xa nghingiriko . 
Swi fanele ku phakeriwa nkarhi na nkarhi . 
Swi fanele ku xiximiwa , naswona hi ku hetiseka . 
A swi voniwanga eka vundzeni bya mhaka byolebyo . 
Swi fanele swi va hi ndlela leyin'wana . 
Swi fanele ku fambelana na nawu wa matiko ya misava na wa ximunhu . 
Swi mayelana na ntshuxeko wo fambafamba . 
Swi mayelana na swiyimo swa vuhlayiseki swa magzimamu . 
Entiyisweni , swi byarile mphikizano na vutumbuluxi . 
Swi tlakusa nhlayo ya vaxanisiwa va swa vungungumerisi . 
Swi katsa ku pfunana matlhelo hi mambirhi . 
I xikombiso xo biha eka tiko leriya . 
I ndzingano lowu faneleke ku fikeleriwa . 
I ku fikeleriwa ka ntwanano wo ringana exikarhi ka mavandla . 
Swi na ku katsakatsana . 
I tlhontlho eka tiko leritsongo . 
I xikombiso lexi nga rivaleni no fanela xa swa tipolitiki . 
I nkatsakanyo wa vuphikizani na vun'we . 
I tlhontlho wa ntolovelo lowu hi nga langutana na wona . 
I nhlengelo wa switsariwa wo hlanganahlangana naswona wo nonoha . 
I mhaka yo tika naswona leyi nga " sensitive " ka swa tipolitiki . 
I nongonoko wa ntirho wo katsakanya naswona lowu nga na ku hiseka . 
I tiko leri nga eka xiyimo xo nonoha . 
I tiko ro fuma hi swa mitolovelo ya ndhavuko . 
I nkarhi wa nkoka eka nhlengeletano . 
I xikombiso lexi nga na nghozi hi matlhelo hinkwawo . 
I nkarhi lowu nga na nghozi eka matiko hinkwawo . 
I xiyimo xo biha eka tiko rolero . 
I ntiyiso ; hi leswi swi nga xiswona . 
I ku hlasela ka masungulo ka timfanelo ta ximunhu . 
I vutihlamuleri bya masungulo eka hinkwerhu . 
I masungulo ya kahle ya ntirho wo yisa emahlweni . 
I nkateko wa kahle eka vaprojusara va xifundzha . 
I vukorhokeri bya kahle ku tshikelela leswi . 
I mpfapfarhuto wo sungula wa mayelana na ku rhurha ka le nawini . 
I nsindzisonkulu wa swa ikhonomi na tipolitiki . 
I vunyingi ; a hi yeni emahlweni . 
I mhaka ya makete wo tshunxeka . 
I mhaka yo fikelela ku tirheka ka magzimamu . 
I mhaka ya xivangelo na xivangiwa . 
I mhaka ya vululami na ndzingano . 
I mhaka yak u antswisa swikili swa vanhu lava . 
I mhaka leyi hi faneleke ku yi basisa . 
I ntsako ku ku vona u ri laha . 
I nawu lowu ng at aka wu nga tirhisiwi . 
I ntolovelo lowu faneleke ku yirisiwa . 
Hi ku von aka mina , I goza leri ndhundhuzelekaka . 
I xilaveko xa masungulo xa ku rhula no ya emahlweni . 
I xirhangana eka hina hinkwerhu . 
I xiboho xa va n'wamahungu xa le xihundleni . 
I xiphiqo lexi nga kona hinkwako . 
I xiphiqo lexi faneleke ku tshunxiwa . 
I xiphiqo lexi hi nga xi tshunxaka . 
I kungu leri ndzi ri amukelaka hi mandla mambirhi . 
I mhaka yo va na mbangu wo antswa . 
I mhaka ya vutshembeki eka hina . 
I mhaka yo tumbuluxa switirho leswitshwa . 
I mhaka yo avelana ndzhwalo . 
I mhaka ya nseketelano na ndzingano . 
I mhaka yo antswisa vuswikoti byo tirha . 
I mhaka ya ku amukela na ku va enawini . 
I mhaka yo xixima matimba ya mfumo . 
I xitirhisiwa lexi faneleke ku avelaniwa . 
I mfanelo leyi hinkwerhu hi nga na yona . 
I mfanelo leyi hi faneleke ku yi xixima . 
I xikombisi lexi hi nga ta ka hi nga xi hunisi . 
I xiyimo xo fana na le ka nawu wa swa vutomi . 
I xiyimo lexi faneleke ku papalatiwa . 
I ndhawu yo hlawuleka eka vanhu vo tala . 
I goza ro ya emahlweni hi tindlela to tala . 
I goza ro ya tlhelo ro lulama . 
I goza leri hi faneleke ku ri teka . 
I xihlawuriwa xa qhingha xa tikonkulu ra hina . 
I mhaka leyi lavaka ku langutisiwa hi vuxokoxoko . 
I xikambelo eka yuro hi yoxe 
I nkarhi wa n'wangulano na ku twisisana . 
I nhlokomhaka leyi hi faneleke ku yi kanela . 
I nxiximo wa swikili swa yena swa tipolitiki . 
I xiphemu xa ntirho xa nkoka swinene . 
I ntsengo lowutsongo swinene wa mali . 
I xilaveko xa masungulo xa nkoka xa ku kula ka ikhonomi . 
Xa swi kota ku tekelela eka swiyimo leswi cincaka . 
I mayelana na mithwaso na nkayivelo wo tiviwa . 
I nkarhi wo va xiboho lexi xi pfumeleriwa . 
I nkarhi wo vona swoleswo swi humelela . 
Swa boha hi ntiyiso leswaku va kuma swoleswo . 
Swi fanerile hi ntiyiso leswaku hi endla leswi . 
I swa nkoka hi ntiyiso leswaku hi nghenisiwa emhakeni . 
Hinkwaswo swa ha ri kona eka ajenda . 
Hambiswiritano , hinkwaswo swa sala . 
Swi languteka swi ri kahle ngopfu ku va swi ri ntiyiso . 
Swi se swi vekiwile eka kungu . 
I xivilelo lexi na mina ndzi nga na xona . 
I muxaka wun'wana wa vululami kuyahi ntlawa . 
Swi tlhela swi va mhaka ya swa rihanyu ra tiko . 
Swi tlhela swi va phurojeke leyi nga lo tumbuluka . 
Swi tlhela swi va xivutiso eka mitlawa . 
Swi tlhela swi va mhaka ya malawulele yo antswa . 
Swi tlhela swi va mhaka ya switirhisiwa swa hina . 
Swi tlhela swi va mhaka ya ku va kahle ka vanhu . 
Swi tlhela swi va muxaka wa vumaki wa nkarhi wo leha . 
Swi tlhela swi va mhaka ya swa tipolitki hakunene . 
Swi tlhela swi va mayelana na moya wo fikelela ntwanano mpimo wu nga fikeleriwanga . 
Swi tlhela swi va mayelana na ndzhuti exivandleni xa ntirho . 
Swi tlhela swi nonoha ku sirhelela mbangu . 
Swi tlhela swi va na nkoka ku antswisa malawulele ya mpimanyeto wa swa timali . 
Swi tlhela swi va mahungu ya kahle eka mavandla ya swa timali . 
Swi tlhela swi va na nkoka leswaku ku ya ehansi ka swilo na kona ku katsiwa . 
Swi tlhela swi va swa nkoka ku nghenisa vatirhi emhakeni . 
Swi tlhela swi va swa nkoka ku hlayisa ku kula ka ikhonomi . 
Swi tlhela swi nga vi kahle ka vatirhisi . 
Swi tlhela swi va swa nkoka eka vaakitiko . 
Swi tlhela swi va xin'we xa leswo tika . 
Swi tlhela swi va mongo wa xileriso . 
Swi tlhela swi nga tirheki eka muxaka lowu swi nga ka wona . 
Hakanyingi i vana lava xanisekaka swinene . 
I ntwanano lowu ku nga langutiwa vumundzuku . 
I ntwanano lowu hi nga wu amukelaka . 
I endlelo leri nga va na mbuyelo wo twanana . 
I xiphiqo lexikulu lexi hi nga ku xi vangeni . 
I ku onhiwa lokukulu ka vutomi bya vanhu . 
I xitsariwa xa muxaka wo hambana hi ku hetiseka . 
I xikombiso xa ntirhisano wo hetiseka exikarhi ka mavandla . 
I xiphemu xa ntirho xa kahle swinene . 
I ku xiximiwa ku va hi ri na n'wina laha . 
I nhluvuko wa nkoka naswona wo ka wu nga ri kahle . 
I mfikelelo wa nkoka naswona wo twala swinene . 
I xiphemu xa ntirho wa hina xa nkoka . 
I ku antswa , ku nga ri xitshunxo . 
I xitirho xa swifundzha hinkwaswo . 
I mhaka leyi lavaka ku langutisisa ko hlawuleka . 
I nkateko lowu nga fanelangiki ku kayeriwa . 
I nkateko lowu faneleke ku vutliwa . 
I ku olovisa ka timhaka lo ku nga amukelekiki . 
Swi languteka onge ho xi tumbuluxa . 
Swi simekiwile eka ku xixima nawu . 
I mhaka ya ku va swi ri swa xihatla . 
I mhaka ya leswaku milawu ya tika swinene . 
Swi endliwa hi vito ra mutirhisi . 
Sweswi swa karhi swa langutiwa . 
Swa antswa ku nga ri na ku pfumala , kambe ku nga ri ngopfu ! 
Swa antswa ku swiendla hi ku hetiseka hi ntiyiso . 
Swa antswa ku lwa na xiphiqo lexi sweswi . 
A hi ndlela yo tlhelela endzhaku . 
Swi vanga ku onhakeriwa lokukulu . 
Hakunene i ntirho wo nonoha no va wo hiseka . 
Hakunene a hi mhaka yo nghenelela . 
Hakunene a swi tsakeriwi ku ololoxa mhaka leyi . 
Hakunene i mhaka ya swa tipolitiki leyi tlulelaka swinene . 
Swi le rivaleni leswaku a ku na nchumu wu nga endliwa . 
Swi le rivaleni leswaku timhaka leti ta hlangana . 
Swi le rivaleni leswaku leswi swi nga ka swi nga yi emahlweni . 
Swi le rivaleni leswaku hi endlile swihoxo . 
Swi le rivaleni leswaku hi fanele hi teka goza rihi . 
Swi le rivaleni , swi komile naswona swa kongoma . 
Swi le rivaleni leswaku i vutlhari bya matiko . 
Swa tika naswona a swi lulamangi . 
Hi mikarhi hinkwayo swi tekeriwa ehansi hi matlhelo lamambirhi . 
Swa hambana na nawu wa nkalaxihlawuhlawu . 
I nawu wa swa vutirhisani lowu nga enghozini . 
I swa nkoka leswaku xilo lexi xi nga cinciwi . 
I swa nkoka leswaku leswi swi twisisiwa ku antswa . 
I swa nkoka leswaku hi va yingisela . 
Swa hi vuyerisa ngofu ku humelela . 
Leswi u nga swi endla a swi enelangi ngopfu . 
Swa onha eka ku tirha ka lexo hetelela . 
Swa nonoha naswona swi ta teka nkarhi . 
Swa nonoha ku kombela leswi nga kotekiki . 
Swa nonoha ku va na ku rhula ku ri hava xidemokirasi . 
Swa nonoha ku yisa emahlweni vaakindhawu lava hanyaka swinwe. 
Swa nonoha ku tirhisa swiboho . 
Swa nonoha , kambe I xikongomiwa xa yena . 
Swa nyumisa leswaku a ka ha ri na swin'wana swo tala . 
Swa olova ku khumbeka hi swona . 
Swa olova ku bindzula hi la kukulu . 
I swa nkoka leswaku migingiriko ya hina yi nga cinci . 
I swa nkoka ku vulavula hi ku sivela ku tsan'wa khombo . 
Xi leswi xi vulaka swona : ntwanano lowu mpimo wu nga fikeleriwangiki . 
Swa nonoha swinene ku pfula tindzima letintshwa . 
I swa nkoka swinene ku hlayisa ndzingano wolowo . 
I swa nkoka ku tlula kwalaho , vatirhikuloni . 
Se i nkarhi wo teka xiboho ekuheteleleni . 
Xo sungula hi lexi vonakaka . 
Swi le ka hina ku tlherisela ndzingano lowu . 
Ku ta va lembe ra swiphiqo . 
Swi ta ya emahlweni madyambu hinkwawo . 
Swi kahle leswi mitlawa yi nga susiwa . 
Swi kahle leswaku hi fanele hi va na mphikizano . 
Swi kahle leswi mi nga amukela leswi . 
Swi kahle ku languta endzhaku . 
Swi humelela emahlweni ka hina hi swi langutile . 
Swa nonoha ku swi tshemba loko u karhi u swi hlaya . 
Se i nkarhi wa leswaku ku cinca ku va kona . 
Se i nkarhi wa ku cinca ka xiviri . 
Se i nkarhi wo leswi swi humelela . 
Se i nkarhi wa leswaku hi van a vukalaxihundla . 
Se i nkarhi wa leswaku swiboho swi tirha . 
I xiviko xa yena xo sungula laha ka nkunguhato . 
Hi leswi ntirho wa hina wu nga ta ahlurisiwa xiswona . 
I timfanelo ta ximunhu let nga hansi ka nhlaselo . 
I swa nkoka leswaku xikongomelo lexi xi fikeleriwa . 
I swa nkoka leswaku swiboho swa xihatla swi endliwa . 
I swa nkoka leswaku swoleswo swi vuriwa . 
I swa nkoka leswaku masiku yo hetelela ya fikeleleriwa . 
I swa nkoka leswaku leswi swi fambisiwa ku antswa . 
I swa nkoka leswaku leswi swi tiveka hinkwako . 
I swa nkoka leswaku swipimelo leswi swi hetisisiwa . 
I swa nkoka leswaku mali leyi yi tirhisiwa . 
I swa nkoka leswaku matirhelo lawa ya hlanganisiwa . 
I swa nkoka leswaku swi endleka . 
I swa nkoka leswaku mhaka leyi yi ololoxiwa . 
I swa nkoka leswaku hi amukela tihlamuselo leti nga rivaleni . 
I swa nkoka leswaku hi endla swona . 
I swa nkoka leswi hi nga fikelela leswi . 
I swa nkoka ku va hi kunguhata no lulamisa . 
I swa nkoka ku lemuka swoleswo . 
I swa nkoka ku va erivaleni mayelana na swoleswo . 
I swa nkoka ku tekela enhlokweni swoleswo . 
I swa nkoka ku tiva mayelana na mhaka leyi . 
I swa nkoka ku yingisela ndzetelo . 
I swa nkoka ku sivela na ku papalata vuvabyi . 
I swa nkoka ku tshikelela rito ' vutirhisani '  . 
A swi koteki ku hundza eka mpimo wolowo . 
I nghingiriko wo hlawuleka hakunene . 
Swi vuyerisa hina ku papalata swoleswo . 
Swi le ka moya wa nkarhi lowu . 
Swi vuyerisa vona ku endla tano . 
I swa nkoka swinene ku hluvukisa ntirhisano ku ya emahlweni . 
I nhlamuselo ya swiphiqo ntsena . 
I mhaka yo va hi sungula . 
Swi mayelana na leswi naswona a ku na swin'wana . 
Ntsena a swi koteki ku endla leswi . 
I vululami lebyi hi nga byi yimela . 
Swi hlanganisiwa na xihlawuhlawu lexi simekiweke ka swa rimbewu . 
Swi va nkhumbo eka vaakitiko . 
Swi endla swikoxo leswi ndzi swi twisisaka . 
Ko va ntsena mhaka yo basisa timhaka . 
Swa nonoha swinene ku endla mali ya tikhoyini ya vuxisi . 
I xikongomelo xa mina ku ya emahlweni na swoleswo . 
Swi fanerile ku tshinelela leswi hi vukheta . 
Swi fanerile kambe a swi enelangi . 
Swi fanerile , ngopfungopfu , ku sirhelela vana . 
A ku nga tshuki ku va na ku hlwela eka ku endla swa kahle . 
Swa tsakisa ku va hi va na n'wina . 
A swi hambanangi na le ka matikovutirhisani ya hina . 
A ka ha ri mhaka ya mali . 
A hi yona ndlela yo khoma vanhu . 
I swa ntolovelo ku va mikanerisano yi endliwa . 
A hi muxaka wo biha wa xidemokirasi . 
A hi mhaka ya vulanguteri bya vun'we . 
A hi swilo swo nonoha ku swi endla . 
A hi mhaka ya swa tidyondzo ta akhademiki . 
A hi mhaka ya swa nawu . 
A hi mhaka ya timhaka to karhi ti nga va kona . 
Loko swoleswo swi humelela , a hi palamente yaleyo . 
A hi xikombiso xa vumundzuku . 
Naswona a hi xiphiqo xa nhlayo . 
A hi mhaka ya vutumbelo byi ri byoxe . 
A hi mhaka ya timfanelo ta ximunhu . 
A hi mhaka ya mipimo ya swa mahanyelo . 
A hi mhaka yo engetela ndzawulo . 
A hi mhaka yo kaneta swa vukhongeri . 
A hi mhaka ya " subsidiarity " laha . 
A hi ndlela yo enerisa yo tirha hi yona 
A hi swilo swa nkarhi lowu nga hundza . 
A hi mayelana na vusirheleri eka matiko man'wana . 
A hi mikarhi hinkwayo swi vuyerisaka va n'wa tipolitiki . 
A hi mhaka yo olova naswitsanana . 
A hi xihlawuriwa , swa boha . 
A hi xivutiso xo ka xi nga twali ku va xi vutisiwa . 
A swi le rivaleni leswaku i mani a nga na nandzu . 
A swi olovi ku hlula swiphiqo leswi . 
A swi ringananga ku tumbuluxa mitirho ntsena . 
A swi ringananga ku hundzisela emahlweni ku basisiwa eka nandzu . 
A swi ringananga ku veka nandzu ehenhla ka mfumo wa le xikarhi . 
A swi ringananga ku boxa swikongomelo swa kahle . 
A swi ringananga ku mpfampfarhuta mpimanyeto wa swa timali . 
A swi ringananga ku veka mitsengo yo pima . 
A swi ringananga ku seketela mavandla ya mfumo . 
Naswona a hi mhaka ya vuhlayiseki eka swakudya . 
A hi swo teka xiboho xo hetelela . 
A swi nga vi mayelana na ku maka . 
Hi ndlela yihi na yihi a swo va xihundla . 
A hi mhaka ya xitayili ntsena . 
A hi mhaka yo va ku nyikiwa mpfuno wa swa nhluvukiso ntsena . 
A hi mabindzu ntsena lama khumbekaka . 
A ko va ntsena leswi vanhu va swi vulaka . 
A swi seketeriwi hi nawu wa masungulo wihi kumbe wihi . 
A swi tano eka mhaka leyi . 
A hi ntsena mhaka yo va kahle ntsena . 
A hi mhaka ya matirhelo ntsena . 
A swi hetisekangi , ko va ku fikelela ntwanano laha mipimo yi nga fikeleriwangiki . 
A swi endleki ku tshemba eka leswi . 
A swi endleki ku lwisana na vutherorisi . 
A swi enelangi ku lulamisa ntirhisano wa swa nhluvukiso . 
A swi enelangi , kambe swi tirhile . 
A hi leswaku a swi ndzi vilerisi . 
A hi leswaku a swi kona . 
A hi leswaku I swifundzha swa vusweti . 
A hi leswaku hi navela ku dyondzisa . 
A hi mpfumelelo wa " social dumping " 
A hi mali leyi pfumalekaka . 
A hi xiyimo xo fana na lexi xo rhanga . 
A hi ntirho wa vona ku endla tano . 
A hi swo tumbuluxa nawu lowuntshwa . 
A ku se hlweriwa ngopfu ku va ku nga papalatiwa swoleswo . 
A hi ntiyiso leswaku hi kombisa vun'we . 
A swi le ka hina ku teka xiboho . 
A swi se katsiwa ka xiviko xa mina . 
Hambiswiritano , a ko va ntsena xiphiqo xa mali . 
Hikokwalaho , a swi fanelanga ku va swi bumabumeriwa . 
A hi swintshwa , ku va leswi swi humelela . 
Sweswi i mhaka yo va swi tirha ntsena . 
Sweswi swi lava ku humelela hi ntiyiso . 
Sweswi i xiboho xa swa ikhonomi na swa tipolitiki . 
Sweswi i ntirho wa hina ku lwisana na leswi . 
Sweswi i nkarhi wo va hi kuma mphakelo . 
Sweswi i nkarhi wo va mi endla tano . 
Sweswi i nkarhi wo ya va ku tirhiwa . 
Sweswi i nkarhi wo languta nkuriso . 
Ndza tshemba leswaku sweswi swi le kusuhi na hina . 
Swi le rivaleni leswaku a hi .  . .  . 
Swi le rivaleni leswaku hi lava ntshamiseko wo engetela . 
I swa nkoka swinene eka vumundzuku bya vona . 
I xikombiso xin'we xa ajenda ya vanhu . 
I yin'wana ya timfanelo ta vatirhisi . 
I mhaka ya tin'hweti ta mune ntsena . 
Swi kahle leswaku hi endla tano . 
I xiphemu xa xiphiqo lexikulu xi nga kona . 
I ntsakelo wa hina wo fana ku sirhelela leswi . 
I ntirho wa hina ku va hi nga n'wi cukumeti . 
I ntirho wa hina eka van'wamapurasi va hina lava tirhaka hi ku tiyimisela . 
I ntirho wa hina ku kombisa vuxaka lebyi . 
I ntirho wa hina ku xixima ndzhuti wa vona . 
I ntirho wa hina ku hetisisa swilanguteriwa leswi . 
I ntirho wa hina ku va hi va xikombiso . 
I ntirho wa hina ku seketela 
I ntirho wa hina ku swi landzelerisa hi mfanelo . 
Swa tikomba leswaku leswi swa karhi swa endliwa . 
Swa endleka naswona swi ta tirha . 
Swa endleka leswaku ku va ku ri na nhlamuselo . 
Swa endleka ku swi hlayisa hi ndlela yaleyo 
Swa endleka ku hlanganisa swikongomelo leswi swimbirhi . 
Hi laha ngopfungopfu laha ku nga na vunonohi . 
Hi swona ngopfungopfu leswi hi faneleke ku swi papalata . 
Ku nga va nkatsakanyo wa swona ha swimbirhi . 
Swi le rivaleni leswaku hi lava nghingiriko . 
Hakunene i ku tikisa xiyimo . 
Swa soleka leswaku leswi a swi humelelanga . 
Swa soleka leswaku leswi a swi fikeleriwanga . 
Swa soleka , kambe i ntiyiso . 
Swi yimeriwa hi mifumo na tipalamente ta tiko 
Swi na swipimelo kambe ha boheka . 
Swi lulamile leswaku u fanele ku endla tano . 
Swi lulamile ku va hi lulamisa leswo ka swi nga tolovelekangi 
Swi lulamile lewaku hi khoma riqingho . 
Swi vekiwile ku va swi ya emahlweni - na swivangelo . 
I mhaka yo pfuriwa ka tivanti ntsena . 
I mhaka ya ku tsakela ka swa tipolitiki ntsena . 
Hi leswaku ntsena hi na nkwetlembetano . 
I swa vufambisi bya mfumu lebyi khumbekaka . 
I nchumu lowu ndzi nga seketelaka ku nghena eka wona . 
I nchumu lowu faneleke ku lulamisiwa . 
I nchumu lowu nga bohiwa ku nga si sunguriwa . 
I nchumu lowu hinkwerhu hi nga wu seketelaka . 
I nchumu lowu hi faneleke ku wu endla hina vinyi . 
Hambiswiritano , i nchumu lowu nga na ku hiseka . 
I nchumu lowu hakunene hi nga wu laveki . 
Ka ha ri ku sunguleni ku va ku endliwa swoleswo . 
Ka ha ri xikongomelo xa mina ku endla swoleswo . 
Swa ha endleka ku hlayisa rivala leri ra swikepe . 
I maendlelo lama hi faneleke ku ma tirhisa . 
Hi leswaku hi fanele hi tsundzuka namuntlha . 
I masungulo eka mayelana na swa nawu . 
I ku nyika miehleketo mayelana na vukorhokeri bya swa nawu . 
I yinhla ya sisiteme ya nkarhi lowu taka . 
I ndlela yo lulama ku yi famba . 
I ikhonomi- e hi yona . 
I makumu lama seketelaka tindlela . 
I nala wa tiko ra xidemokirasi . 
I maeendlelo hinkwawo lama nga hoxeka . 
I mhaka ya nkoka ya nhokomhaka leyi . 
I mihandzu ya ntirho wa hina lowo leha . 
I xiphemu xa nkoka swinene lexi xa ha taka . 
I xikombiso xo ka xi ngari xa khale xa swoleswo . 
I muxaka wa nkanerisano na ntwanano lowu mpimo wo ka wu nga fikeleriwanga . 
Hi lexi vulavulaka hi ku seketelana . 
Hi rona kungu ri ri roxe etafuleni . 
I swilo leswitsongo swi nga ta ka swi nga cinci xiyimo . 
I mbuyelo wa matshalatshala yo tala ya palamente . 
I siku ro fana eka timhaka ha timbirhi . 
I muxaka wo fana wa vuxaka byo tiseketela hi van'wana . 
I xiphemu lexitsongo xa leswo biha swa ha taka . 
I xiphemu xo tika xa phakeji . 
I ku aleriwa ko hetisela ka timfanelo ta ximunhu . 
I ntirho wa vuthu leri nga nghena . 
I ntirho wa vona ku va va wu endla . 
Swi kona ku tirhela vatirhisi na tiprojusara . 
Hikokwalaho swi kahle swinene ku va na vukheta . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku swi endla hi ndlela yo lulama . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku xiyaxiya nawu lowu . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku ka u nga lahlekeriwi hi xikongomelo . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku ava mali yo tala . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku papalata xiyimo lexi . 
Hikokwalaho i swa nkoka ku pimela nsindziso wa makete . 
Hikokwalaho swi fanerile ku " modenayiza " nawu wa mphikizano . 
Hikokwalaho a swi endleki ku kambela leswi . 
Hikokwalaho swi lulamile leswaku a fanele a vulavula . 
Hikokwalaho a swi amukeleki ka xiyimo lexi swi nga ka xona . 
Hi vona lava faneleke ku kuma xitshunxo lexi . 
I ku tshama kun'we loku leswi nga xiphiqo . 
Hi leswi leswi ndzi swi kombelaka eka n'wina . 
Hikokwalaho swa olova ku vona mbuyelo . 
I nkarhi wa nghingiriko , vutumbuluxi na ku nghenelela . 
I nkarhi wo va ku dlayana ku yima . 
I nkarhi wa hina ku teka goza hi xihatla . 
I nkarhi wo teka goza ehenhla ka xiviko lexi . 
I nkarhi wo teka xiboho eka swikongomiwa leswi bohaka . 
I nkarhi wo languta timhaka . 
I nkarhi wo vula leswaku swi ringene . 
I nkarhi wo yimisa ntlangu lowu nga kona . 
I nkarhi wo lwa na mhaka leyi hi ku kongoma . 
I nkarhi wo sungula ku va hi trha na le matikweni man'wana . 
I nkarhi wo va hi teka mhaka leyi yi ri ya nkoka . 
Ka ha ri ku sunguleni ku hlamula xivutiso xolexo . 
I ku anghwetla swinene ku endla swoleswo namuntlha . 
A swi enelangi hi mukhuva lowu swi nga ka wona . 
I ntirho wa vakaneri hi ku hetiseka . 
I khombo leswaku leswi a swi amukeriwanga . 
I ntiyiso leswaku tindlela ta ndziriso ta laveka . 
I ntiyiso leswaku xilaveko xi le hansi ngopfu . 
I ntiyiso leswaku hinkwaswo a swi hetisekangi . 
I ntiyiso leswaku swi na swiphiqo swo tala . 
I ntiyiso leswaku swo tala swo engetela swa laveka . 
I ntiyiso leswaku milawu leyi bohaka ku yi landzelela . 
I ntiyiso leswaku makhotso ma tele ku tlula mpimo . 
I ntiyiso leswaku ku na mpimo . 
I ntiyiso leswaku mavandla ma lava mali . 
I ntiyiso leswaku a swi olovi . 
I ntiyiso leswaku leswi i ku tiboha . 
I ntiyiso : va ta kota ku swi endla . 
Swi ringeta ku ololoxa xiphiqo xo nonoha swinene . 
Swi fularhela vumundzuku . 
I xihlawuhlawu xo ka xi nga amukeleki exikarhi ka mavandla lamambirhi . 
A swi amukeleki , hikuva ntwanano lowu mpimo wu nga fikeleriwangiki wa onhiwa . 
Swa ha ri ku langutiweni eka nkarhi wa sweswi . 
Swa twisiseka ku va hi ve na swiphiqo . 
A swi kanakanisi leswaku i mbuyelo wa mfikelelo wa ximunhu . 
I khombo leswaku swoleswo a swi endliwangi . 
Swi le ka mfumo ku teka goza . 
Swi le rivaleni leswi swi nga endzeni ka leswi . 
Swi le rivaleni leswi va vulaka swona . 
Swa nonoha swinene eka vaakindhawu va muganga . 
Swa nonoha ku landzelela vhoti leyi . 
I swa nkoka leswaku vanhu va swi lemuka leswi . 
I swa nkoka leswaku swin'wana swi fanele swi humelela . 
I swa nkoka leswaku hi kuma switshunxo . 
I swa nkoka swinene ku fikelela ntwanano lowu mpimo wu nga fikeleriwangiki . 
I swa nkoka na swona ku va na vukalaxihundla . 
I ajenda ya ntolovelo ya xisoxalisi . 
Swi kahle swinene ku n'wi vona a ri laha . 
Swa pfuna swinene ku va yingisela . 
I swa nkoka leswaku mpfumelelano wo tsariwa wu va wu ri kona . 
I swa nkoka leswaku qhingha leri ri tirhiswa . 
I swa nkoka leswaku hi pfala vangwa rolero . 
I swa nkoka leswaku hi endla swona . 
Swi tsanile emahlweni ka vugevenga . 
Swa tirheka , i nawu wa kahle . 
I swa ntikelo ku lemuka ntwanano lowu . 
Swi hoxekile kutani hi fanele ku vula swoleswo . 
Ehenhla ka hinkwaswo , I nkitsinkitsi wa vutitshembi . 
Tanihi leswi va vulaka swona , ntirho wu famba tanihi ntolovelo . 
Hambiswiritano , i goza lerikulu ro ya emahlweni . 
Entiyisweni , a swi amukeleki hikokwalaho ka swivangelo swa ntlhanu . 
Hi marito man'wana , I ndlela yo hetelela . 
Hakunene,i vonelo ro ka ri nga tolovelekangi . 
Hi ku komisa , swa nonoha hakunene . 
Hikokwalaho , i vuxaka byo hlawuleka hakunene . 
Hikokwalaho , i swa nkoka leswaku tindlela ti amukeriwa 
Swi sivela ku humelela ka nawu wa hina wa matikomambe . 
Va tiva ku ka va nga nga voniwi nandzu . 
Swi hi siya eka xiyimo xo nonoha swinene . 
Xi languta ndlela leyi mali yi tirhisiwaka hi yona . 
Swa twisiseka ku swi endla hi ndlela yoleyo . 
Swa twisiseka ku yimisa vhoti . 
Swi fungha makumu ya ndlela yo leha . 
Swi nga va pfuna ka vutomi bya vona bya masiku hinkwawo . 
Ku nga va ku nga va ngi xiboho xa kahle . 
Byi nga va vumbiwa bya kahle swinene . 
Swi nga onha swo tala ku tlula ku endla swa kahle . 
Swi vula emasunguleni ya sexini . 
Swi vula leswaku a ha hayi emahlweni hi tifuma . 
Swi vula leswi swi nga se swi ri ka xitoko . 
Swi xisa van'wamahungu na matiko ya misava laha handle . 
Swi fanele swi angarhela nkuriso evuxeni . 
Ku fanele ku va maendlelo ya kahle no tshembeka . 
Swi fanele swi va ndlela , ku nga ri makumu . 
Swi fanele ku heleketiwa hi swilaveko swa mafambiselo leswi faneleke . 
Swi fanele swi va erivaleni eka hina , exikarhi ka hina . 
Swi fanele swi tumbuluxiwa , swi nge vi xileriso . 
Swi fanele ku kaneriwa na vufambisi bya tiko . 
Swi fanele ku tirhisiwa ku nga ri ku onhiwa . 
Swi fanele swi ta hi xihatla . 
Swi fanele ku vumba xiphemu xa maendlelo ya swa tipolitiki . 
Swi fanele ku katsa ku landzelerisa ko tirha ka timfanelo ta ximunhu . 
A swi fanelangi ku pfumeleriwa ku ka swi nga tirhi . 
A va fanelangi ku miyela eka mhaka leyi . 
Kutani , swi fanele ku endleka ku vula tano . 
Swi lava vun'we bya swa ikhonomi , swa vutomi na swa ndhawu . 
Swi fanele ku va erivaleni no va swi yimeleleka hi nawu . 
Swi lava ku va xiphemu xa xitshunxo . 
Swi na nkateko wo endla swoleswo . 
Swi fanele ku va tano hi maendlelo ya ntiyiso . 
Kumbexana swi na mahungu lama hi nga riki na wona . 
Swi na ntirho wo aka exifundzheni . 
Swi languteka onge i ku hambana ka swipimelo . 
Leswi swi humelelaka sweswi , entiyisweni a swi tiyiseleki . 
I swa ntikelo ku ringeta ku endla swoleswo . 
Swi lava hi ntiyiso swi va erivaleni na ku endleka . 
Swi khumba timhaka hinkwato ta nkoka hi ntiyiso . 
Swi amukele nseketelo wa komiti hinkwayo ya hina . 
Swi komba njhekanjhekisano lowu hi nga va na wona eku sunguleni . 
Swi mayelana na xilaveko xa ku cinca ka swivumbeko . 
Swi sala , naswona swi fanele swi sala , etafuleni . 
Swi komba muxaka wa ntiyiso wa xiviko lexi . 
Swi languteka swi hlamarisa , kambe khombo ra kona i ntiyiso . 
Swi languteka tanihi miehleketo ya kahle eka mina . 
Swi languteka onge hinkwerhu ha pfumelelana na leswi . 
Swi languteka onge leswi swi se swikaneriwile laha . 
Swi languteka onge a va dyondzangi nchumu eka swona . 
Eka mina swi languteka o nge i xihoxo . 
Eka mina swi languteka onge a swi endli . 
Hambiswiritano , swi languteka onge a nga swi tsakeli . 
Swi fanele swi tekela enhlokweni xiyimo . 
Swi fanele swi va hi ndlela leyin'wana . 
Swi fanele ku nyikiwa nkarhi lowu swi wu lavaka . 
Swi fanele swi va ku hiseka ka hina ku fikelela leswi . 
Swi fanele ku hangalasiwa ku nga si fika nkarhi wo wisa wa ximumu 
Swi fanele ku voniwa tanihi leswi swi nga xiswona . 
A swi fanele swi vula nsirhelelo wa mutirhisi . 
A swi fanelanga ku endliwa hi tikomiti ta le xihundleni . 
A swi fanelangi ku tshikeriwa vativi va swa thekiniki . 
A swi fanelanga ku pfumeleleriwa hi xileriso lexi . 
Hambiswiritano , a swi fanelangi ku va ku vulavula ku nga ri na swiendlo . 
Hambiswiritano , a swi fanelanga ku hi kongomisa eka vuxisi bya le rivaleni . 
Swi fanele swi endleka ku nyika leswi . 
Hikokwalaho , a swi fanelanga ku pfumeleriwa ku humelela . 
Swa ha ri na ndlela yo leha ku yi famba . 
Xi tama xi nga ri na mpimanyeto wa swa timali eka nkarhi lowu taka . 
Hi vona swi fanerile ku ya emahlweni . 
Swi teka matlhelo mambirhi ku endla njhekanjhekisano . 
Swi vulavula hi mfikelelo wo ringana eka nhlayiso wa swa rihanyu . 
Hikokwalaho swi faneriwile hi nhlamulo ya kahle yo huma eka hina . 
Va ehleketa leswaku nawu wa vuxiyaxiya wu fanele wu tirha . 
Swi lava ku tumbuluxa xiyenge xa swona vinyi xa swatihlampfi . 
Swi lava leswaku hi hlangana eka ku hambanahambana ka hina . 
A ku ri xiboho lexi endliweke hi moya lowunene . 
A swi khomisa tingana hikokwalaho ka xivangelo xexo . 
A ku ri ntsako ku tirha na vona . 
A ku ri mhaka yo pfala nhlengelo wa switsariwa . 
A ku ri ntwanano wo nonoha ku wu fikelela . 
A ku ri njhekanjhekisano wa kahle naswona wa vutihlamuleri . 
A swi kongomisiwile eka mabindzu lamakulu na lama ma le xikarhi . 
A swi tikomba ku suka eka minjhekanjhekisano hinkwayo . 
A xi tikukumuxa swinene , ku vula switsongo swa kona . 
A ku ri ngopfu mhaka ya ndhavuko . 
A swi ri kahle leswaku xiviko xi pasisiwile . 
A swi ri kahle ku humesa xiviko lexi kun'we . 
A swi nga koteki ku anakanya eka nkarhi wolowo . 
A swi tsakisa ku twa hi ta mayelana na makungu . 
A ku ri ngopfu mhaka ya nkarhi lowu vekiweke . 
A ku ri xikongomelo xa mina ku swi vhotela . 
A swi fanerile ku vhota ku kanetana na tindzimana tin'wana . 
A ku nga ri ntwanano , hi ndlela yihi kumbe yihi . 
A swi nga ha endleki ku fikelela swinwana swo engetela 
A hi swona leswi hina van'watipolitiki hi nga swi endla . 
A swi nga ri , naswona a swi le ka nkanelo . 
A ku ri xin'we lexi a ndzi nga xi twisisi . 
A swi lulamile leswaku leswi a swi ri tano . 
A ku ri ntirho wa vona ku tirha na swona . 
Hikokwalaho , a swi fanerile ku fambisa endlelo leri . 
Hi loko swi sungula ku tirha . 
A swi ri na nkoka , hakunene ku ololoxa swiphiqo . 
Swi ta tirha tanihi xisindziso xo fambisa swa tipolitiki 
Xi ta tlhela xi va xitsariwa xo pfuna 
Swi ta tlhela swi pfuna ku tlakusa ku tshembana . 
Swi ta kucetela na ntsengo wa swakudya . 
Nkarhi hinkwawo yi ta tshama yi ri mhaka ya mavonelo . 
Swi ta va khombo eka misava leyi . 
Yi ta va ndlela yo leha na ku karharisa. 
Swi ta va swinene eka hina hinkwerhu . 
Xi ta durha swinene naswona xi ta bohana swinene . 
Swi ta va na nkoka ku hlayisa vumbhoni byo hlaya . 
A swi nge hambani na le ka ntwanano lowu . 
Swi ta tekiwa hilaha u vuleke hakona . 
Swi ta va na nkoka ku tiyisisa mphikizano . 
Xi ta sungula ku tirha ekusunguleni ka lembe leri taka . 
Yi ta tekela enhlokweni minsusumeto yoleyo hinkwayo . 
Xi ta tirhana na swimbirhi leswin'wana swi vuriweke . 
Xi ta endla swoleswo hi 12 nanhlikanhi namuntlha . 
Xi ta hi vikela ntshikilelo hi lembexidzana ra vu21 . 
Xi ta tlhelela ekomitini sweswi . 
Xi ta va xi amukeriwile swinene ekaya . 
Xi ta fanela ku va eka ajenda . 
Xi ta fanela ku tekiwa mundzuku namixo . 
Xi ta fanela ku tirha handle ka nseketelo wa hina . 
Xi ta antswisa vuhlayiseki bya le magondzweni na ku lwisana na vuxisi . 
Xi ta hlayisa ku tumbuluxa , vulavisisi na nhluvukiso . 
A xi nge kavanyetiwi hi ndzhuti na wun'we . 
A swi nge koxi swo tala ku swi endla . 
Hambisiwritano , a yi nge vi mhaka yo olova . 
Wu ta tala ku va njhekanjhekisano wa xithekiniki . 
Swi ta teka nkarhinyana ku endla leswi . 
Xi ta tlhela xi va xikombiso xa vutlhari . 
Na swona swi ta va leswi hi vuyerisaka . 
Swi tikomba onge nhlamulo i e-e . 
Swi ta va kahle na swona ku tsundzuka leswi . 
Swi ta va leswinene ngopfu swi ri erivaleni . 
Swi ta nonoha ku va leswi vonakaka . 
Swi ta tsakisa ku xopaxopa mhaka . 
Xi ta vuyerisa hinkwavo lava khumbekaka . 
Swi ta tsema nhlana ku ka swi nga endliwi tano . 
Swi ta va swi fana na ku tshama na muholo . 
Swi ta pfuna ku pfulela njhekanjhekisano lowu . 
Swi ta va swi hoxekile ku nga amukeli leswi . 
A swi ta va swi hi pfunile swinene . 
A swi ta antswisa mbangu na ku tumbuluxa mitirho . 
Swi tikomba yi ri miehleketo leyi pfunaka . 
Italy yi hava nkateko , yi wela eka matiko lama khumbekeke . 
Ku swi tirhisa , hambiswiritano , swi tlula na ku hetisa nawu . 
Xikongomelo xa xona i ku ndlandlamuxa na ku endla swa ximanjhemanjhe . 
Nhlayiseko wa mitirho na wona a wu tshama wu ri wa nkoka swinene . 
Mitirho yona yi ta lahleka na kona kwale . 
Mitirho yi sungula ku va swixungetiwa swa mpfilumpfilu . 
Yordan i tiko leri nga na xivono xa nkarhi wo leha . 
Tana ntsena u ta ta vona leswaku mbuyelo wu njhani . 
Xana hi nga byi tiyisa njhani vuyimeri . 
Ntsena languta mhaka ya milawu ya xithekiniki . 
Vululami na pholisi swi fanele ku pfuxetiwa hi ku hetiseka . 
Vululami i ndlela yi ri yoxe yo lwisana na ku papalata mhaka yo xupula lava tluleke nawu . 
Yana mahlweni na ntirho lowunene , ndzi nga vula tano . 
Vutivi mayelana na tiphurojeke hi byona byi lavekaka . 
Vutivi i khiya ra mahanyelo lamanene . 
Kosovo a yi antswi eka nkarhi lowu . 
Kosovo a nga siyiwi ehandle loko swi ta eka leswi . 
Kovacs u le tlhelo ra vanhu u yima na vanhu . 
Ku veka lebulu a swi fambelani helo na mimfungho ya switsundzuxo . 
Ku lebula i hungu ra vaxavi , naswona swi fanele ku va leswi bohaka . 
Ku lebula i ndlela yin'wana yo fikelela xikongomelo xelexo . 
Ku pfuxetiwa ka timakete ta vatirhi na swona swi fanele ku tiyisiwa . 
Vamanana na vatatana , a hi mina munhu mulorhi . 
Vamanana na vatatana , ndzi kombela mi twisisa . 
Vamanana na vatatana , ndzi hlanganile na ku tikeriwa . 
Vamanana na vatatana , ndzi ta hlamula xivutiso . 
Vamanana na vatatana , a swi twisiseki . 
Vamanana na vatatana , swi le mavokweni ya hina . 
Vamanana na vatatana , sweswi i 7 namadyambu . 
Vamanana na vatatana , sweswi i nkarhi wa n'wina . 
Vamanana na vatatana , se yi hundzile awara ya tsevu . 
Vamanana na vatatana , i nkarhi wo teka goza . 
Vamanana na vatatana , ku na swin'wana swi humelelaka laha . 
Vamanana na vatatana , ndza mi khensa eka njhekanjhekisano lowu . 
Vamanana na vatatana , ndza mi khensa loko mi ndzi yingiserile . 
Vamanana na vatatana , leswi swi hi fikisa emakumu ka ajenda ya mixo lowu . 
Vamanana na vatatana , xolexo i xikoxo hakunene . 
Vamanana na vatatana , se ajenda yi herile . 
Vamanana na vatatana , ntshamo wa ximfumo wu pfariwile . 
Vamanana na vatatana , njhekanjhekisano wa nhlanganelo wu pfariwile . 
Vamanana na vatatana , nsunsumeto wa twisiseka swinene . 
Vamanana na vatatana , xiyimo xi hi ndlela leyi . 
Vamanana na vatatana , xiyimo xi le rivaleni . 
Vamanana na vatatana , tinhlayonhlayo ta tivulavulela . 
Vamanana na vatatana , lawa a hi marito ya mina . 
Vamanana na vatatana , leswi swi tumbuluxa mhaka ya khombo ra ku va ku tirhisiwa ndlela yo endla swilo . 
Vamanana na vatatana , njhekanjhekisano lowu sweswi wu pfariwile . 
Vamanana na vatatana , lowu i mpimanyeto wo biha . 
Vamanana na vatatana , leyi i vhoti ya nkoka . 
Vamanana na vatatana , leyi i mhaka leyi tiyeke ngopfu . 
Vamanana na vatatana , leswi a hi ku sungula mhaka leyi nga kotikiki . 
Vamanana na vatatana , leyi a hi mhaka yitsongo . 
Vamanana na vatatana , hi nga sungula ntshamo . 
Vamanana na vatatana , hi fanele ku endla leswaku vurimi lebyi nga tirhisiki swifafazeli byi twisiseka . 
Vamanana na vatatana , hi lava magoza yo tiya hi xihatla . 
Vamanana na vatatana , leswi endliweke swi endliwile . 
Vamanana na vatatana , mi le ku xiseni ka vanhu . 
Ndzetelo wa tindzimi i xiphemu xa phurosese leyi . 
Laos i rin'wana ra matiko lama sweleke . 
Tikhampani letikulu na letitsongo ti fanele ku tirha swin'we . 
Tifeme letikulu , kahlekahle ta swi lemuka leswi . 
Xo hetelela , ndzi lava ku boxa swa malulamiselo ya tivhisa. 
Xo hetelela , ndzi ta lava ku boxa xiyenge xa vunhungu . 
Xo hetelela , ndzi lava ku ololoxa swiyenge swa ximunhu . 
Xo hetelela , ndzi lava ku kombisa hi ta nseketelano wa vanhu . 
Xo hetelela , ku vula swo karhi hi mhaka ya ntshamiseko wa vanhu . 
Xo hetelela , ku na nxaxamelo wa timhaka leti tsakisaka . 
Xo hetelela , ku na mhaka ya ntshamiseko wa nxavo . 
Xo hetelela , a hi nge pfumelelani na malulamiselo ya nkarhinyana . 
Nawu , tanihilaha a wu ri xiswona , i xitumbuluxiwa xa hina xa nkoka swinene . 
Nawu na magoza yo tinyiketa i xilo xin'we . 
Nkarhi wa le hansi ka lembe a wu talangi . 
Tidyondzo ti fanele ku dyondziwa ku suka eka khombo leri . 
Mi nge ndzi engetela swin'wana swo swi vula eka leswi . 
Mi nge na mina ndzi vulavula mhaka yo lulamisa ta mafambiselo . 
U nge ndzi hlamula xivutiso xa wena mayelana na leswi . 
U nge ndzi ku tshembisa leswaku na mina a hi mina . 
Mi nge ndzi va erivaleni hi nomu lowu . 
Mi nge ndzi sungula hi xivulwa xo olova swinene . 
Mi nge ndzi langutanyana na mhaka ya swa timali . 
Mi nge ndzi vula swin'wananyana hi tinhlokomhaka ta nkoka . 
Mi nge ndzi vula swin'wana hi tin ' wana ta tindhawu leti . 
U nge ndzi vula swin'wana hi swin'wana swa leswi u swi vuleke . 
Mi nge ndzi vula swin'wana hi sweleswo ku sungula . 
Mi nge ndzi hetelela hi ku vula swin'wana leswi ngopfungofu swi nga swa tipolitiki . 
Mi nge ndzi hetelela hi xivutiso xo koma swinene . 
Mi nge ndzi lemuxa hi ta mhaka yin'wana leyinene . 
Mi nge ndzi hlamusela leswaku ndzi vula yini hi leswi . 
Mi nge ndzi khensa muviki . 
Mi nge ndzi nyika swikombiso swi nga ri swingani swa maantswiselo . 
Mi nge ndzi mi nyika xitsundzuxonyana . 
Mi nge ndzi mi nyikanyana timhaka ta ntiyiso . 
Mi nge ndzi mi nyika swikombiso swimbirhi swa leswi . 
Mi nge hi ku komisa ndzi boxa ntsena timhaka ti nga ri tingani . 
Mi nge ntsena ndzi vula timhaka to hlayanyana . 
Mi nge ntsena ndzi vula timhaka timbirhi hi swona . 
Mi nge ntsena ndzi mi tsundzuxa hi nawu . 
Mi nge ntsena ndzi vula swin'wana mayelana na ku vhota . 
Mi nge ntsena ndzi vula swoleswo ka ha sunguriwa . 
Mi nge ndzi vula mhaka yin'wana nakambe mayelana na leswi . 
Mi nge ndzi ndzi vula swin'wana hi timhaka to karhi . 
Mi nge ndzi boxa ntsena switsongo swa swona . 
Mi nge sweswi ndzi vula swin'wana hi timhaka tin'wana . 
Mi nge sweswi ndzi hundzulukela eka mhaka ya nkoka . 
Mi nge sweswi ndzi hundzulukela eka nhlayiseko wa mphakelo . 
Mi nge sweswi ndzi hundzulukela eka timhakanyana to karhi leti fambaka toxe . 
Mi nge swseswi ndzi hundzulukela eka mhaka ya khomitholoji . 
Mi nge sweswi ndzi hundzulukela eka xivutiso xo sungula . 
Mi nge sweswi ndzi hundzulukela ela timhaka ta swa tindhawu . 
Mi nge sweswi ndzi hundzulukela eka nongoloko wuntshwa . 
Mi nge sweswi ndzi hundzulukela eka swiringanyeto swo karhi . 
Mi nge ndzi tsavula minsusumeto yo hlaya . 
Mi nge ndzi tsavula mavonelo yo karhi . 
Mi nge ndzi mi tsundzuxa hi swikombiso swi nga ri swingani . 
Mi nge ndzi mi tsundzuxa hi swikombiso leswi nga erivaleni . 
Mi nge ndzi mi tsundzuxa hi timhaka leti ta mune . 
Mi nge ndzi tlhelela eka timhaka to hlaya . 
Mi nge ndzi vula leswi landzelaka hi ta leswi cincacinciweke . 
Mi nge ndzi vula leswi : a hi na xiphiqo . 
Mi nge ndzi vula leswi ndzi ehleketaka leswaku swi na nkoka . 
Mi nge ndzi sungula hi ku vula marito yo karhi . 
Mi nge ndzi sungula hi ku vula swo karhi leswinene . 
Mi nge ndzi sungula hi ku veka nchumu wun'we wu va erivaleni . 
Mi nge ndzi sungula laha hi leswinene . 
Mi nge ndzi sungula hi xikombiso xo huma eka swa matimu . 
Mi nge ndzi sungula hi timhaka ta pholisi ya swa ikhonomi . 
Mi nge ndzi sungula hi mhaka ya angarheto wo va munhu a tinyikela ku huma . 
Mi nge ndzi tlhela ndzi tshikilela : leswi a swi amukeleki naswitsanana . 
Mi nge ndzi teka mhaka ya misinya ku sungula . 
Mi nge ndzi teka tin'wana ta timhaka leti . 
Mi nge ndzi mi byela leswi ntlawa wa hina wu lavaka swona . 
Mi nge ndzi mi khensa eka ntirhisano wa n'wina lowunene . 
Mi nge ndzi se ndzi hundzela eka xileriso . 
Hikwalaho mi nge ndzi hlamusela xiyimo xa hina eka leswi . 
Ndzi pfumeleleni ndzi sungula hi xiyimo xa sweswi . 
Mi nge ndzi hundzulukela eka timhaka tin'wana to karhi . 
Mi nge ndzi hundzulukela eka timhaka tin'wana . 
Mi nge ndzi hundzulukela eka mhaka ya ku rhurharhurha . 
Mi nge , hambiswiritano , ndzi vulavula hi timhaka timbirhi to karhi . 
Ku nga vi na un'we wa hina la kanakanaka . 
Matiko ya sirhelelana . 
Kutani ke , nchumu wa kona a wu hele . 
Ku nga vi na nhlanganhlangano eka mhaka leyi . 
Ku nga vi na ku kanakana na kona eka mhaka leyi . 
Leswi a swi ve xikombiso eka van'wana . 
Hinkwerhu a hi lemukeni ku nonoheriwa . 
Hinkwerhu a hi tirheni swin'we ku fikelela sweleswo . 
A hi vulavuleni hi oyili na gasi . 
A hi tivutiseni loko leswi swi ri na ku hiseka . 
Eku heteleleni a hi dyondzeni eka swihoxo swa hina . 
A hi veni erivaleni na kona eka mhaka leyi . 
A hi veni na ntiyiso na ku va erivaleni hi sweleswo . 
A hi sunguleni hi mhaka ya gezi . 
A hi tekeleni enhlokweni hi ku komisa leswi hi kongomaneke na swona . 
A hi tekeleni enhlokweni mafambafambelo ya mali hi ndlela yo tshunxeka . 
A hi tekeleni enhlokweni nsusumeto lowu leswaku wu ta tekeriwa xiboho . 
A hi yeni emahlweni hi va lava pfulekeke na ku tiyisela . 
A hi tumbuluxeni mitirho na matshamelo lamanene . 
A hi tirhaneni na yona eka xiyingenyana lexi . 
A hi kanerisaneni hi ta muxaka wa ntwanano . 
A hi swi endleni loko hi lulamerile . 
A hi tiyisiseni leswaku hi lexinene . 
A hi tiyisiseni leswaku hinkwerhu hi sirhelela leswi . 
A hi tiyisiseni leswaku ha swi hlayisa . 
A hi kumeni matimba yo ya emahlweni na ku lwa . 
A hi kongomaneni na timhaka to hlayanyana . 
A hi kongomaneni na ntirho lowu hi langutaneke na wona . 
A hi fikeni kwale hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
A hi tshamisiseni swilo . 
A hi tekeleni enhlokweni mbuyelo lowu hilaha swi faneleke . 
Hambiswiritano , a hi tlheleleni ekusunguleni . 
A hi veni na matimba yo endla sweleswo . 
A hi tweni mitokoto ya vanhu lava . 
A hi xi pfuneni leswaku xi va lexi hanyaka . 
A hi va pfuneni ku endla vuvekisi byolebyo . 
A hi pfuneni ku basisa moya . 
A hi tshembeni leswaku swi nga fikeleleka . 
A hi tshembeni leswaku i swa hilaha ku nga heriki . 
A hi tshembeni leswaku swi ta pasisiwa hi xihatla . 
A hi tshembeni leswaku xi ta famba hi nkarhi . 
A hi tshembeni leswaku xi ta va xikombiso . 
A hi tshembeni leswaku leswi swi ta lulamisiwa . 
A hi tshembeni leswaku lexi xi tirha kahle . 
A hi tshembeni leswaku leswi a swi nge humeleli . 
A hi tshembeni leswaku a hi nge khomiwi hi tingana . 
A hi tshembeni leswaku hi nga swi kota ku endla tano . 
A hi tshembeni leswaku a hi xi twisisangi kahle . 
A hi tshameni hi dzimile ehansi milenge himimbirhi . 
A hi kumeni dyondzo eka leswi . 
A hi dyondzeni tidyondzo ta nkarhi lowu nga hundza . 
A hi languteni swin'wana swa swivangelo leswi . 
A hi languteni mitlawa minharhu ku sungula . 
A hi languteni leswi hi swiphemu swinharhu . 
A hi hlawuleleni muxavi . 
A hi swi endleni swi olova swinene hilaha swi kotekaka hakona . 
A hi endleni leswaku swi vevukela mutumbuluxi . 
A hi tiyisiseni leswaku swa tleketliwa no fikisiwa . 
A hi tiyisiseni leswaku swa xiximiwa . 
A hi tirhiseni nkarhi hilaha swi faneleke . 
A hi yeni emahlweni sweswi ku ya vhota . 
A hi hundzeleni eka mhaka leyi landzelaka . 
Hi nga kuceteriwa hi lava nga eka nhlayo yitsongo . 
Hi nga vi na nkalamanu , vamanana na vatatana . 
Hi nga vi vanhu va tolo . 
Hi nga rivali leswaku swiphiqo swin'wana swa phikelela . 
Hi nga rivali leswaku xibalo hi xin'wana . 
Hi nga rivali swiphiqo swa matherorisi . 
Hi nga rivali leswi hi swi fikeleleke . 
Hi nga tlheleli eka misinya ya hina . 
Hi nga yi kwale ra vumbirhi . 
Hi nga vi na njhekanjhekisano wun'wana wo fana na lowu . 
Hi nga ha endli leswaku va ya mahlweni va yima . 
Sweswi a hi ngheneni eka mpimanyeto . 
Sweswi a hi vhoteni eka leswi cincacinciweke . 
A hi heriseni pholisi leyi . 
A hi tekeni nkarhinyana hi ehleketisisa hi sweleswo . 
A hi titsundzuxani hi timhakankulu . 
A hi sunguleni ajenda ya njhekanjhekisano . 
A hi tlheleleni eka mhaka ya nkhulukelano . 
A hi voneni hilaha swi tirhaka hakona loko swi endliwa kunene . 
A hi voneni loko hi ta kota ku swi antswisa . 
A hi voneni leswi nga ta humelela eka nkarhi lowu taka . 
A hi voneni leswi fambaka na xitsundzuxo . 
A hi languteni leswi hi ndlela yo rhula . 
A hi languteni vumundzuku . 
A hi tekeni xiphemu xin'we hi nkarhi . 
A hi veni na xinawana hi ta vunghenisi bya swa matlhari ya nyimpi . 
A hi tekeni xikombiso xa yuro . 
A hi vulavuleni hi leswaku hi nga swi endlisa ku yini . 
A hi ehleketeni hi ndlela leyinene yo yisa emahlweni . 
A hi ringeteni ku fikelela ntwanano . 
A hi ringeni ku tirhisa leswi ku hi vuyerisa . 
A hi tirheni swin'we ku endla leswaku swi humelela . 
Xikombiso , a hi tekeleni enhlokweni vukorhokeri bya poso . 
Ntshunxeko wu kahle , kambe a wu fanelangi ku va na nkoxo wo karhi 
Ntshunxeko i ndlela yi ri yoxe yo endla tano . 
Ntshunxeko wa mfambamfambo wa vanhu na wona wu na nkoka . 
Libya yi na ntirho wukulu wo wu endla laha . 
Vutomi emisaveni byi tshamile byi ri karhi byi nonoha . 
Ku dyondza swa nkarhi na nkarhi i masungulo ya mfambomfambo wa vatirhi . 
Ku fana na vo tala va n'wina , a ndzi mutivi wa swa tisayense . 
Ku fana na van'wana , ndza karhateka hi swa michini . 
Ku fana na muviki , ndza vilerisiwa hi leswi . 
Ku fana na wena , ndza xi lemuka xiyimo . 
Ku fana na wena , a ndzi koti ku ambambela . 
Lisbon na yona yi mayelana na matimba ya mpfuxeto . 
Va yingisele nkarhi wu nga si hundza ngopfu . 
Lithuania , leyi a ndzi ri muviki wa yona . 
Ku vuriwile switsongo mayelana na ku xiyaxiya tihakelo ta vurimi . 
Ku vuriwile switsongo namuntlha hi mitolovelo leyinene . 
Ku sale switsongo hi ta vonelo leri eka xiboho lexi . 
Vagangisi va tivhoti a va fanelangi va kota ku kombela swa xihundla . 
Ntshunxeko wa mbulavulo na mavonelo a wu hanye hilaha ku nga heriki . 
Languta xikombiso lexi xa matiko lama hluvukaka . 
Loko hi xiya , lembe leri i lembe ra ku cinca . 
Nkateko wa kona , xiviko xo hetelela i xinene . 
Ku va ntlalwa wa vanhu wu teka nawu wu wu vekiwa emavokweni i mhaka ya siku na siku . 
Endla xintshunxo xa ntlawa wa nhlanganelo , kutani hi ta vona . 
Vumaki byi endla leswaku xiyenge xa vukorhokeri xi kula . 
Swilo swo tala swi nga va swi hoxile xandla eka nhluvuko lowu . 
Miehleketo yo tala leyinene yi humesiwile namuntlha . 
Vo tala va vurile leswaku hi lava nkwama lowukulu wa mali . 
Vo tala va vatirhikulorhi va vurile swo tala . 
Vo tala va lava hi nga swin'we eka nhlangano va vurile mhaka leyi . 
Vo tala va vaaki va hina va vutisa leswi sweswi . 
Swo tala swa leswi cincacinciweke swi ta antswisa nsusumeto . 
Vo tala va vona va tiyimiserile ku sungula xikan'wekan'we . 
Vo tala va vona va ha ta lava ku hlamuriwa . 
Swo tala swa swilo leswi a swi endliwangi . 
To tala ta timhaka leleto ti se ti lulamisiwile . 
Vo tala va hina hi pfumela leswaku sweleswo i swinene . 
Vanhu vo tala va vutisa leswaku hikokwalaho ka yini leswi swi fanele ku va tano . 
Vanhu vo tala va hoxile xiandla eka xintshunxo xa xiyimo xa le henhla . 
Vanhu vo tala va vula leswaku leswi swi ta teka nkarhi . 
Vanhu vo tala nasweswi a va tivi nchumu hi leswi . 
Vanhu vo tala va ehleketa leswaku leswi swi sunguriwile hi vona . 
Tiphurojeke to tala ti simekiwile endhawini leyi . 
Matiko yo tala kwale ya tekile xiboho xo teka goza . 
Hi khensa hi mbilu na moya na ku hoyozela muviki . 
Ha khensa swinene ku va mi hi lemukisile leswi . 
Mihlangano ya timakete yi se le ku fambeni yi kongomile eka tlhelo leri . 
Switirho swa timakete kahlekahle swi na ntirho lowu swi faneleke ku wu endla . 
Ku dlayeteriwile vo tala , ku hava rito rin'wana ra swona . 
Ndzi kombela leswaku swoleswo swi vhoteriwa . 
Ndzi kombela ku mi lemukisa mhaka yin'we . 
Mi nge sweswi ndzi hundzulukela eka swo karhi leswi ndzi lavaka ku swi vula . 
Hi kombela va tiva leswaku hi tinyiketile hi ku hetiseka . 
Hi kombela leswaku ku vhotiwa hi ku landza nxaxamelo wa lava nga kona . 
Kumbexana u ta teka swoleswo ku ri xitsundzuxo . 
Loko swa ha ri tano tikomiti ta ntlhanu ti le ku tirhaneni na mhaka . 
Loko swa ha ri tano hi tirhana na phurosese ya xinawu . 
Magoza ya fanele ku tivisiwa etindhawini to hambana . 
Tindlela ti tirhiwile , kambe a ti tirhisiwangi . 
Rinoko ra vamahungu ri na nkoka swinene eka leswi . 
Swirho swa nhlangano wo kaneta wa tipolitiki swi khomiwile . 
Laha ku boxiwile mhaka ya n'warhimbirhi . 
Ku boxiwile tindhawu leti chuhisakanyana . 
Xana ndzi nga ku kombela ku hlamusela mhaka yin'we yi va erivaleni ? 
Ku rhurharhurha swi kule hikambirhi eka malembe ya 20 lama nga hundza . 
Ku rhurharhurha i mhaka ya matiko ya ximanjhemanjhe . 
Goza ra vuthu ra nyimpi ri fanele ri va mhaka yo hetelela . 
Ku nghenelela eka swa tinyimpi , hambiswiritano , i ku nghena ekhombyeni ra swa ku hlawula . 
Ntswamba i xiphemu xa nkoka xa feme . 
Migodi , hi ku kongoma , yi khumba timhaka tinharhu leti landzelaka . 
Swihoxo swi endliwile naswona swa ha ri eku endliweni . 
Pholisi ya swa timali yi fanele ku endla ntirho wa yona na laha . 
Mpfumelelano wa matiko wo tirhisa mali yo fana a wu endli leswaku swi tirheka . 
Nhlangano wa swa timali hi leswi fikeleriwe hi vanhu vo tala . 
Montenegro i xikombiso xa xiyimo xa le henhla xa ntolovelo lowu . 
Swikongomelo swo tala leswi hisekeriwaka na swona swi fanele ku vekiwa . 
Vanhu vo tala nkarhi na nkarhi va endla swo fana . 
Rinoko ro tala ri fanele ku kongomisiwa eka leswi . 
Swo tala swi nga ha endliwa kumbexana endhawini yoleyo . 
Ku laveka timali to tala to endla vulavisisi bya leswi . 
Xa nkoka swinene hileswaku i yini lexi nga cinciwaka eka nkarhi lowu taka ? 
Mahungu yo tala ya nga kumeka eka webusayiti . 
Swo tala swa muxaka wolowo a swa ha laveki . 
Hambiswiritano , ku fanele ku tekiwa magoza yo tiya swinene . 
Milawu yo tala i xiphiqo , a hi xintshunxo . 
Ku laveka ku nyikiwa nkarhi wo karhi wo tala wa ku endla ndzavisiso . 
Mitirho yo tala yi nga hundziseriwa eka vapfuni . 
Vanhu vo hundza 400 va lahlekeriwile hi mitirho ya vona . 
Vanhu vo hundza miliyoni va ha pfumala makaya . 
Ku hundza swilo hinkwaswo , ku nghenelela ka ha ri ekusunguleni swi na nkoka . 
Ku tlurisa mikarhi leyin'wana hinkwayo , hi fanele ku tirha swin'we . 
Swo hundza swoleswo ndza tsandzeka ku vula . 
Hi ku kongoma mhaka swinene , xana swi kwihi swin'wana leswi sivaka swo karhi . 
Ku pfuleka swinene swa laveka eka xiyenge xolexo na kona . 
Ngopfungopfu , tanihilaha ndzi vuleke , swa timali swi tiyisisiwile . 
Ngopfungopfu , xi hundzukile xiviko lexi ringananaka . 
Ngopfungopfu , i xiphemu xa mafambiselo ya swa nawu . 
Ngopfungopfu , a swi nge hoxi xandla eka nsirhelelo wa mbangu . 
Ngopfungopfu , tinhlayo ti le ku hungutekeni nkarhi hinkwawo . 
Ngopfungopfu , swa mphakelo wa timali a swi si vekiwa erivaleni . 
Ngopfungopfu , ka ha ri na swihoxo eka sisiteme . 
Ngopfungopfu , ntwanano lowu wu tile hi nkarhi lowunene . 
Ngopfungopfu , hi ta kongoma hi languta emahlweni . 
Ngopfungopfu , laha hi le ku vulavuleni ntsena hi nyama ya homu . 
Ngopfungopfu , a hi nge swi koti ku nghenela mitshamo hinkwayo ya tikomiti . 
Ngopfungopfu , hi tibohile ku endla tano . 
Tindlela to tala leti ku twananiweke hi tona ti sale ephepheni . 
Swilo swo tala hi xiviko i swa mayelana na malawulele ya timali . 
Timhaka to tala ta xithekiniki ti ahluriwile . 
Swo tala swa swibumabumelo leswi swi tirhisiwile hi ku hetiseka . 
Yana emahlweni , ku hava xo xi vona laha . 
Nkulukumba , Presidente ya mina , na mina ndzi vhotile hi ndlela yo lwisana na xintshunxo lexi . 
Swo tala se swi endleriwile vahlapfa . 
Swo tala na swona swi endleriwile mbangu . 
Swo tala swi vuriwile hi mbuyelo lowu amukelekaka . 
Swo tala swi vuriwile hi ta nseketelano wa vanhu na nsirhilelo . 
Swo tala swi vuriwile hi nsirhelelo wa data ya munhu hi munhu . 
Swo tala kunene swi endliwile , kambe a swi enelangi . 
Hambiswiritano , swo tala swi cincile kusukela ku vile na nhlawulo wa sweswinyana . 
Swo tala swa sweleswo swi cincile hi ku famba ka malembe . 
Swo tala swa ha fanele ku endliwa endhawini leyi . 
Nhlamulo ya mina i e-e , naswona hikokwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Nhlamulo ya mina yi le rivaleni : A swi kotekangi . 
Nhlamulo ya mina eka xivutiso entiyisweni i ina ! 
Mutirhikulorhi wa ha ku vulavula hi minete yin'we . 
Vatirhikulorhi va se va vutisile xivutiso xa nkoka . 
Ku gimeta ka mina hileswaku swa fanela ku ringetiwa . 
Ndza hoyozela eka mbuyelo wa nhlengeletano ya varhangeri va matiko . 
Tiko ra mina a ri na yona poso yo tano . 
Tiko ra mina i xikombiso xo biha eka leswi . 
Vatirhikulorhi lava rhandzekaka , hi nge swi koti ku ya emahlweni na nkanerisano lowu . 
Varhumiwa va mina va amukela ku pasisiwa ka xileriso . 
Ku titwa ka mina hileswaku ndzi hlayile leswi . 
Swo hetelela leswi ndzi nga swi vulaka i mayelana na kungu ro humelela . 
Mhaka ya mina yo hetelela yi khumba ku ntlawahata swidzidziharisi . 
Mhaka ya mina yo hetelela yi khumba ku hundziseriwa ka data . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na vutherorisi byo tirhisa chefu ya tikhemikhali ku hlasela . 
Mhaka ya mina yo hetelela i ntleketlo wa swiharhi . 
Mhaka ya mina yo hetelela i ku kombisa leswi ndzi hlamarisaka . 
Hikokwalaho , vhoti ya mina yo hetelela yi ya yima na swona . 
Marito ya mina yo hetelela ya ya eka xiyenge xa vutleketli . 
Mhaka ya mina yo sungula i mayelana na swa timali . 
Mhaka ya mina ya vumune i mayelana na mimpimo . 
Mhaka ya mina ya vumune i ya mayelana na vukorhokeri lebyi fikeleriweke . 
Mhaka ya mina ya vumune i mhaka ya swa xikombelo . 
Ntlawa wa mina a wu lavi ku cinca swoleswo . 
Ntlawa wa mina wu na swivutiso swo hlaya leswi swa ha saleke . 
Ntlawa wa mina wu vilerisiwa ngopfu hi xivutiso lexi . 
Ntlawa wa mina wu tshamisekile eka ku tiva swoleswo . 
Hikokwalaho , ntlawa wa mina a wu swi kotangi ku xi seketela . 
Ntlawa wa mina wu byeriwile leswaku mhaka yi tano . 
Ntlawa wa mina wu amukela mbuyelo wa mikanerisano ley . 
Ntlawa wa mina a wu nge seketeli swoleswo swi cincacinciweke . 
Hikokwalaho , ntlawa wa mina a wu nge andlali leswi cincacinciweke . 
Mhaka ya mina yo hetelela i mayelana na swa ku titoloveta swa vuhlanganisi . 
Mhaka ya mina leyi landzelaka i mayelana na ku tiyisisa mpimanyeto . 
Ku kaneta ka mina ku simekiwile ehenhla ka swivangelo leswi landzelaka . 
Vonelo ra mina ri katsiwile enawini . 
Filosofi ya mina eka xiviko lexi hi leyi landzelaka . 
Hikokwalaho , vonelo ra mina ri ta hambana . 
Tlhelo leri ndzi yimaka eka rona eka mhaka leyi ri le rivaleni hi ndlela yo amukeleka . 
Tlhelo leri ndzi yimaka eka rona ra fambelana na ku tiboha loku . 
Tlhelo leri ndzi yimaka eka rona eka leswi cincacinciweke hi leri landzelaka : 
Tlhelo leri ndzi yimaka eka rona eka mhaka leyi a ri cincangi . 
Xivilelo xa mina lexikulu i nsirhelelo wa vatirhi . 
Xivutiso xa mina hi lexi , xana swilo hi swi langutisa njhani ? 
Xiviko xa mina xi kaneriwile swinene . 
Xiviko xa mina xi fanele ku ringeta ku pfuna . 
N'wangulo wa mina eka sweleswo wu ta koma swinene . 
N'wangulo wa mina eka sweleswo , handle ko kanakana , i ina . 
Xiyenge xa mina xa vumbiri xa ntsakelo i mbangu . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na switshuriwa hinkwaswo . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na pholisi ya ku rhurheriwa evuchavelawhaha na ya vuhlapfa . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na mhaka ya vuhlapfa . 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i mayelana na ndzavisiso wa le ndzeni . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na ku va vavasati va nyikiwa mikateko yo ringana . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na mhaka ya ku rhurharhurha . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na ndlela yo phakela timali . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i nsirhelelo wa lava xanisiwaka . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na swilaveko swa nkoka . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na tiakelo ta ku susiwa ka malakatsa . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na xihlawuhlawu . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na ku tsemakanya hi le matikweni man'wana eriendzweni . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mhaka ya vuhlapfa . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na vukorhokeri bya mafambiselo ya swa timbala . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na vaakatiko va rikwerhu . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na xiyenge xa swa switirhisiwa swa nkoka . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na pholisi ya swa gezi . 
Mhaka ya mina ya vumbirhi i mayelana na ku ptlhelo ra swa timali . 
Xivutiso xa mmina xa vumbirhi i mayelana na vukona bya mirhi . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi i mayelana na ku ku tikeriwa ku kuma vumbhoni . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi i mayelana na milawu ya mpfumelelo . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi i xa nkoka swinene . 
Xivutiso xa mina xa vumbirhi hi lexi : xana hi fanele ku endla yini ? 
Mhaka ya vumbirhi leyi ndzi yi vulaka i ya swa tipolitiki . 
Ndzi khensa hi mbilu hinkwayo eka hinkwaswo leswi u swi fikeleleke . 
Ku khensa ka mina hi mbilu hinkwayo ku ya eka yena hikwalaho ka sweswo . 
Ku khensa hi mbilu hinkwayo nakambe ku ya eka hinkwavo lava khumbekaka . 
Ndzi khensa muviki eka ntirho lowu . 
Mhaka ya mina ya vunharhu naswona yo hetelela i mayelana na mpimo lowu vekiweke . 
Mhaka ya mina ya vunharhu naswona yo hetelela i mayelana na xitulu . 
Mhaka ya mina ya vunharhu leyi ndzi nga yi vulaka i mayelana na swiphiqo swa nhundzu ya munhu . 
Mhaka ya mina ya vunharhu leyi ndzi nga yi vulaka i mayelana na xitshuriwa hi xoxe . 
Mhaka ya mina ya vunharhu i mayelana na ku aviwa ka vatirhi . 
Mhaka ya mina ya vunharhu yi se yi boxiwile . 
Mhaka ya mina ya vunharhu i mayelana na vavasati . 
Mhaka ya mina ya vunharhu i mayelana na timakete ta swa timali . 
Xivutiso xa mina xa vunharhu hi lexi : xana switandzhaku hi swihi ? 
Nkarhi wa mina wu herile vamanana na vatatana . 
Vhoti ya mina xikongomelo xa yona i ku va xikombiso . 
Ku khensa ka mina ku ya eka vona eka sweleswo . 
Milawu ya rixaka yi nga tirha tani hi masungulo laha . 
Hi ntolovelo vulawuri byi fanele ku tiyisiwa . 
Hi ntolovelo , sweleswo a hi makumu ya swona . 
Hi ntolovelo , matiko yo yimela ku langwa na wona ya hlawula . 
Hi ntolovelo , timhaka tin'wana na tona ti kona . 
Hi ntolovelo , lebyi i vutihlamuleri lebyikulu eka hina . 
Hi ntolovelo , hi pfumela leswaku vugevenga byi fanele ku siveriwa . 
Hi ntolovelo , na hina hi fanele ku languta ehandle ka mindzilikano ya hina . 
A ndzi fanelangi ku vula nchumu , ku hava lexi humeleleke exihundleni . 
A ndzi fanelangi ku vula nchumu , a swi tano . 
ndzi fanelangi ku vula nchumu , migingiriko yi fanele ku pfuxetiwa . 
A ndzi fanelangi ku vula nchumu , leswi swi vanga nhlananhlangano lowukulu . 
A ndzi fanelangi ku vula nchumu , hi ta burisana hi mhaka leyi . 
Mikanerisani yi karhi ya khomiwa sweswi eka tinhlengeletano ya vanhu vanharhu . 
Ku hava lexi nga endlekaka handle ka ku xixima timfanelo ta ximunhu . 
Hambiswiritano , sweswo i swilo leswi hi nga kotaka ku tirhana na swona . 
Hambiswiritano , mhaka leyi hi yi languta swinene hi vukhensivusori . 
Hambiswiritano , ndza vilersiwa hi switirho swa vaakelani . 
Hambiswiritano , ndzi ta ololoxa mhaka ya vana lavatsongo . 
Hambiswiritano , a ndzi nge xi tiyisisi xiviko lexi . 
Hambiswiritano , ndzi tsakela ku hoyozela murhapotiya 
Hambiswiritano , ndzi tsakela ku xiyanyana. 
Hambiswiritano , ndzi ta sindzisa hi ta mhaka ya politki . 
Hambiswiritano , ndzi navela ku nyika timhaka tinharhu to koma . 
Hambiswiritano , ndzi ta ku kombela leswaku u nga yimi . 
Hambiswiritano , ndzi tsakela ku vula swin'wana swo hlaya . 
Hambiswiritano , ndzi tsakela ku xiya kambirhi . 
Hambiswiritano , ndzi lava ku tisa nkanakano wun'we . 
Hambiswiritano , mina , ku fana na muviki , ndzi titwa hi tindlela to hambana . 
Hambiswiritano , ku nga va goza leri pfunaka ku yisa emahlweni . 
Hambiswiritano , swi na nkoka ku avelana mitolovelo leyinene . 
Hambiswiritano , i nkarhi wa ku pfuleka swinene . 
Hambiswiritano , swi na nkoka eka ndhawu . 
Hambiswiritano , ntlawa wa hina wu avanile eka mhaka yin'we . 
Hambiswiritano , makete wa le ndzeni i mhaka leyi tumbuluxiweke . 
Hambiswiritano , phurosese yi sunguriwile yi karhi ya famba . 
Hambiswiritano , kunene ka ha ri na nkarhi wo antswisa . 
Hambiswiritano , va ha fanele ku landzelela nawu . 
Hambiswiritano , xikongomelo lexi xi fikeleriwile hi ku hetiseka . 
Hambiswiritano , sweswi hi le ku beni goza hi ya emahlweni . 
Hambiswiritano , a hi nge swi koti ku va na vuhlapfa naswitsanana . 
Hambiswiritano , hi wile eka mali leyi ngheneke . 
Hambiswiritano , ha ha fanele ku tirha ku antswa ku ya emahlweni . 
Hambiswiritano , hina swirho swa palamente hi na swivilelo . 
Hambiswiritano , hi ta xi seketela . 
Milawu leyintshwa naswona leyi antswaka a yi enelangi . 
Swintshunxo leswintshwa swa xitekiniki swi ta fanele ku kumiwa . 
Lexi landzelaka , ndzi lava ku vulavula hi pholisi ya swa matiko mambe . 
Lexi landzelaka , ndzi navela ku xiya kunharhu ka vuenti . 
Tibiloyini ta kaye ta tiyuro ti se ti le henhla ka tafula . 
Timhaka leti a ti tekeriwangi enhlokweni . 
Hambiswiritano , a ku ri hava matsalwa lama a ma andlariwile eka nkarhi wa kona . 
A swi kanakanisi leswaku se nkarhi wa sweleswo a wu hundzile . 
A ka ha ri na mphakelo wun'wana wa timali ta nkwama wa Vun'we bya matiko ya Yuropa , sw . na sw . . 
Ku hava munhu na un'we loyi a nga vaka ehenhla ka phurosese ya xidemokhirasi . 
Ku hava munhu na un'we loyi a a ta navela leswaku swi humelela . 
Ku hava xikongomelo xa swa tipolitiki lexi nga sirhelelaka mhaka ya mpfilumpfilu . 
Ku hava xikombiso lexi tumbuluxiweke mayelana na matiko man'wana . 
Hambiswiritano , ku hava minsusumeto leyi nyikiweke mayelana na leswi . 
Ku hava xiviko lexi hangalasiweke eka nkarhi lowu . 
Ku hava xiboho xa muxaka wolowo lexi se xi tekiweke . 
Ku hava sisiteme ya muxaka wolowo leyi nga na mfanelo wo va kona . 
E-e , ndzi vula tano , xelexo a hi xin'wana xa leswi nga hlawuriwaka . 
E-e , naswona hikokwalaho , ndzi vhotile ndzi yima na swona . 
E-e , hikuva nawu wu fanele ku tirha . 
E-e , rixaka ra vanhu ra hanya swinene . 
E-e , i mhaka ya nxaniso wa xiimperiyali . 
E-e , a hi mhaka ya leyi lavaka nhlengeletano ya hinkwawo . 
E-e , a xi tirhi . Ndzi kombela ku khomeriwa . 
E-e , e-e , xiyimo xa mina xa ha fana . 
E-e , entiyisweni a swi nge vi tano . 
E-e , a nga swi twisisangi naswitsanana . 
E-e , a va nge faneli ku endla tano . 
E-e , leswi hi swona ntsena leswi swi nga eku humeleleni . 
E-e , eka nkarhi lowu i mhaka yin'wana . 
E-e , eka xiphemu xo sungula xa xivutiso . 
E-e , hi lava ntwanano wa matiko ya misava hi ta vuvekisi . 
E-e , a wu nge ndzi ringi . 
E-e , ku hava munhu la wutlaka ntirho wa komiti . 
E-e,ku hava munhu loyi a tikombaka a twisisa leswaku leswi swi vula yini . 
Ku hava munhu na un'we loyi a nga kombisaka vumbhoni bya leswaku a nga na vukungundzwana . 
Ku hava munhu na un'we loyi a nga nyikaka nawu eka matiko ya misava hi yena n'wini . 
Ku hava munhu na un'we loyi a nga twisisaka leswi humelelaka mikarhi yin'wana . 
Ku hava munhu na un'we loyi a koteke ku nyika xikombiso . 
Ku hava munhu na un'we loyi a nga vutisiwa loko a xi lava . 
Ku hava munhu na un'we loyi a vutisisaka hi ta vukona bya tiko . 
Timhaka ta huwa a ti tekeriwangi enhlokweni . 
Ku hava na xin'we xa sweleswo lexi amukeriweke tanihi xa tipolitiki . 
Ku hava na xin'we xa sweleswo lexi xi nga eka ajenda namuntlha . 
Ku hava na xin'we xa leswi cincacinciweke swin'wana xi nga amukeriwaka . 
Ku hava na wun'we wa minsusumeto lowu wu yaka eka tlhelo leri . 
Ku hava na xin'we xa swilo leswi xi tekeriwaka enhlokweni . 
Ku hava na xin'we xa leswi xi nga mhaka yintshwa hi ku hetiseka . 
Hambisswiritano , ku hava na xin'we xa leswi xi nga kona ephepheni . 
Ku hava na xin'we xa leswi xi nga eka nongonoko wa ntirho . 
Ku hava na un'we wa hina loyi a enerisiwaka hi mbuyelo . 
Hambiswiritano , hi amukela ku humelela loku xi ku tiseke . 
Hambiswiritano , ndzi tshemba ku ta va na mbuyelo lowunene . 
Hambiswiritano , ndza tsakisiwa hi leswi vatirhikulorhi va hoxeke xandla eka swona . 
Hambiswiritano , ndzi tekela enhlokweni xitsundzuxo xa wena xa vutlhari . 
Hambiswiritano , ndzi ehleketa leswaku makumu ya le kusuhi . 
Hambiswiritano , swi sasekile ku va u ri laha . 
Hambiswiritano , mpimanyeto wa 2007 wu bihile . 
Hambiswiritano , nkwama wu nga tirha hi ndlela leyi . 
Hambiswiritano , ka ha ri na nhluvuko lowu vilerisaka . 
Hambiswiritano , ku na tlhelo lerinene eka leswi . 
Hambiswiritano , hi le ku xiyeni loko hi nga herisa swikhiri swa swa matlhari ya vuthu . 
Hambiswiritano , a hi nge amukeli muxaka lowu wa madlayelo . 
Hambiswiritano , hinkwerhu hi ta fanela ku tshama hi vambile ngoma . 
Hambi ku va ndzi pfumela leswaku leswi a swi koti ku endleka . 
Hambi ku va ndzi lava leswaku xona xi xi tleketla na ku xi fikisa . 
Hambi ku ri sisitemi a hi xihoxo xa yona . 
Hambi ku xiphiqo , a hi xona nakan'we . 
Ku hava rito leri vuriweke hi xona . 
A hi matiko hinkwayo lama hluvukaka ma fanaka . 
A hi hinkwerhu hi nga seketelaka pholisi leyi . 
A hi matiko hinkwawo ya hina lama nga na nawu lowu fanaka . 
A swi olovi , kambe swi fanele ku endliwa . 
A ku endliwangi swo enela eka dyondzo na vuleteri . 
Kahlekahle mhaka ya maxele yi na nkoka . 
A hi sweswo ntsena , xiviko xi hlwerile swinene . 
A swi vuli leswaku ndzi le ku kombelani ko engeteleriwa ntirho . 
Ku nga endli sweleswo ku ta va ku ri xihoxo . 
Ku ka ntirho wu nga tirhiwi hi va le handle ka mfumo swi ta va xintshunxo lexinene ku tlula hinkwaswo . 
Ku hava lexi nga sirhelelaka vubihi bya nhlaselo emakhotsweni . 
Ku hava lexi a xi ta va xi ri kule na ntiyiso . 
Ku hava xin'wana nakambe lexi faneriweke ku tekeriwa ngopfu enhlokweni . 
Ku hava na xin'we lexi nga endliwa hi nkarhi wo leha swinene . 
Ku hava na xin'we lexi nyikiweke endhawini leyi . 
Ku hava na xin'we lexi cinceke mayelana na mhaka leyi ya nkoka . 
Ku hava na xin'we lexi se xi nga vekiwa ehenhla ka tafula . 
Tinhlayo leti a ti fanele se ti engetelekile ku kombisa ntlhontlho lowu hi nga langutana na wona . 
Loko ku ri hava matikhomelo ya kahle endyangwini leswi swi ta tikisela vaaki . 
A swi lavi hi languta madroba ntsena kambe swa laveka leswaku hi langutisa na tindhawu ta le matikoxikaya . 
Tanihi leswi lembe ra ha ku sungulaka , ku na swikombiso swo va ikhonomi yi sungula ku antswanyana. 
Hi mayelana na njhekanjhekisano wa swin'okisi , ku na switshembiso swo tala leswi endliweke . 
Sweswi i nkarhi wo va hi tilangutisa ku kuma leswi hi hlanganisaka tanihi rixaka . 
Vavasati lavakulu lava nga na vugono , va tala ku khomiwa hi khensa . 
Hlamusela vuxaka exikarhi ka tiyuniti leti nga ni matimba , ntirho , matimba na eneji . 
Hi ku angarhela mbangu wa misava hinkwayo wu tikomba wu tsakisa , wu ri na mitlhontlho na ku va ni swilo swa kahle . 
Loko hi swi langutisa hi ri ekusuhi swi tikomba ku ri na vun'we na xikongomelo swin'we na ku hlanganisiwa . 
Kambe tsundzuka leswaku na loko wo tsandzeka ku hlula , wa ha ta tshama u ri nghwazi exikarhi ka tinghwazi , hi kombela leswaku u tiphina . 
Hi mayelana na ku aviwa ka timali , mitlangu yi fanele ku averiwa timali to ringana na hi ndlela ya kahle . 
Ndzi lwile na xihlawuhlawu ni tindlela tin'wana to hlawula vanhu ku ya hi rixaka vutomi bya mina hinkwabyo . 
Ntengo a hi wa ximfumo naswona wa olova , a ku na minkonaniso . 
Ku sukela hi siku leri ra nkoka vanhu va ka hina va vile xiphemu xa mihlawulo minharhu ya nkoka . 
Ina , swipfuno swadyondzo swa kumeka eka vadyondzi na vanhu hi ku angarhela . 
Hi mayelana na nongonoko wa ASIGSA , ku endliwile makungu lama landzelaka : 
A ndzi na ntiyiso ku vukamberi byi nga tisa ku cinca ka nkoka . 
Vanhu va khume va vavisekile , laha vanharhu va vona va nga eka xiyimo xo kala xi nga tsakisi . 
Hi ku ya hi nkongomelo wa hina wa lembe leri nga hundza , swinambyana swi sungula ku tata milambu . 
Ku wisa ko tanihi loku ku nga hungutiwa hi timinete ta 30 loko ku ri na ku twanana exikarhi ka mitlawa . 
Ikhonomi leyin'wana i ya xiyimo xa le henhla no hlanganisiwa na ikhonomi ya misava hinkwayo . 
Leyi hi yin'wana ya mitlhotlho leyi hi nga ta hlangana na yona Nkulukumba Mutshamaxitulu na Swirho swa Huvo . 
Ku engetela eka leswi , vathoriwa va ta amukela swipfuno swa ntirho leswi faneleke . 
U nga mereka swivutiso leswi u nga swi endlaka loko u ri karhi u yingisela vuyimbeleri . 
Enkarhini wa sweswi , makungu lama landzelaka ya xibalo ya le ku langutiweni : 
Ku simekiwile matshalatshala yo tala , laha ku tshikeleriwaka eka switirhisiwa leswi nga ni ndzandzelelano . 
Loko swi koteka , ntirho wo tirha vanhu va khandziyile tikhonteyinara na ku fikeleriwa swi fanele ku papalatiwa . 
Loko swi endleka va tshuka va lumiwa , va fanele ku kuma vutshunguri bya rihanyu hi xihatla . 
Loko mpimo wa le henhla wa marito ya 55 wu hundziwile , lama saleke a ma nge he merekiwi . 
Swi lulamisiwile ku kuma matimu , swo fana na ndzandzelelano wa swiendleko kumbe nhlamuselo . 
Ku fana na vatinyiketi van'wana , hi rhandza tiko ra hina na vanhu va rona , vanhu va rona hinkwavo . 
Enkarhini wa sweswi ku hava ndlela leyi faneleke yo pimanyisa migingiriko ya vanhu . 
Ku kumbeteriwa leswaku hi 2039 , China ri ta va tiko leri rhangeleke ikhonomi ya le misaveni hinkwayo . 
Ndzi ta tlhela ndzi kombela swikolo leswaku swi rhumela hungu ro huma eka MEC , leri kongomisiweke eka vatswari . 
Hi amukerile mpfuneto enkarhini lowu hundzeke , na sweswi swa ha ri tano , naswona ha ha swi tsundzuka na namuntlha . 
Endzhaku ko hetisiwa ka makungu , ku ta endliwa vulavisisi bya vuswikoti . 
Nhlayo ya vadyondzi lava hlwelaka ku fika yi yile ehansi , ku sukela loko ku amukeriwile endlelo leri . 
Leswi a hi swa ntolovelo , kambe i xiyimo lexi landzelaka xa ndzandzelelano wa ku nghenelela . 
Hina gome lerikulu hina vatirhisi va swa vutshila ku va hi lelana na yena . 
A swi tano kambe swi le ku ngheniseni xandla eka ku kuma swakudya . 
Vana va lova tanihi vaxanisiwa va madzolonga , no va vangheneleri lava nga leteriwangiki kahle . 
Xirho xa huvo lexi nkarhi wa xona wo tirha ehofisini wu fikeke emakumu , xi nga ha tlhela xi thoriwa nakambe . 
Hambileswi timendlele leti ti nyikiwaka vanhu , kambe hinkwerhu ha tinyungubyisa hi tona . 
Vuswikoti byo hakela swikweleti hi nkarhi , kumbe ku hakela swikweleti leswi hetaka nkarhi wo leha . 
Ku tivisa xiphiqo xa dyondzo , vuleteri na nhluvukiso eka vandal ra swa tipholisi . 
Tanihi laha mi swi tivaka hakona , dyondzo ya le henhla ya phurayivhete a yi nga ri na swinawana loko ku nga si fika 1998 . 
Lexi swi tikomba xiri xikombiso xo biha , xana hikwalaho ka yini vahleri va nga xi vonanga . 
Kanela hi swiphiqo leswi ehleketeriwaka , minxungeto na swivandla swa mitirho eka vandla . 
Loko ku ri hava ku ya emahlweni ka ntirho , a ku na tibonasi leti nga ta hakeriwa . 
Mhaka ya nkoka ya vutihlanganisi bya mahanyelo ku katsa na xikolo i ku aka vutshembeki . 
Hinkwerhu ka hina i khale hi ri na ku navela ko vona Mpfuxeto wa Afrika , lowu se ku nga nkarhi wa wona leswaku wu humelela . 
Mufana loyi u ehleketeriwa ku va a ri na mali , swibalesa swin'we na swidzidziharisi . 
Nkongomelo wa 2005 wa Siku ra Swakudya ra Misava hinkwayo i Vurimi na mbulavurisano wa mimfuwo yo tala . 
Kambe , hambiswiritano , Manana Xipikara , hi vone swikombiso no teka magoza lama faneleke . 
93% wa ikhonomi ya rixaka yi kumeka eka misava ya 30% . 
Loko a ri karhi a khensa lava ngheneleke mphikizano , u tlhele a khensa swikolo swa vona . 
Loko swi endleka vanhu va nga tsarisiwanga leswaku i vavhoti eka rhijisitara ra vavhoti , a va nge swikoti ku vhota . 
A hi swi tiva leswaku a hi nga fanelanga ku tshembela eka mfumo no langutela leswaku wu hi pfuna . 
Mfuwo wa Afrika Dzonga wu le eka ku hambana ka hina , vanhu va hina na rifuwo ra ntumbuluko . 
Ndzi khutaza hinkwavo lava kunguhataka ku famba siku rin'wana na rin'wana ku tlhela va ehleketa kambe . 
Ku engetela eka leswi ntirho eka Pebble Bed Modular Reactor wu ya emahlweni . 
I ikhonomi ya wena , I ikhonomi ya Afrika Dzonga kutani hi kombela switsundzuxo swa wena . 
Loko swi endleka ku va ni ku nga landzeleriwi ka nawu , ku ta endliwa vulavisisi bya ximfumo . 
Hambileswi hi nga ku humeleleni , hi le ku lweni ka tinyimpi na le ku hluleni ka tinyimpi . 
Sweswi hi kuma mpfula yo kala yi nga tolovelekanga , leyi naka hi mikarhi ya lembe yo leyi nga tolovelekangiki . 
Ku na vahlapfa emapurasini man'wana ku katsa na ndhawu ya Buffelsdraai . 
Hi ku twisisa ka mina ku hava tindlela to koma , ngopfu-ngopfu eka xiyimo xa le ndzhaku ka vukoloni . 
Swi tlhela nakambe swi ringeta ku aka rixaka leri humelelaka , leri hlayisaka ni vanhu lava nga ni vutihlamuleri . 
Nkombiso - lowu a wu ri wa vaaki wu ngheneleriwile hi vaendzi va 5000 . 
Hikwalaho vaaki vo tala a va tala ku chava ku ya etindhawini leti . 
Hi hlengeletanile namuntlha ku ta Tlangela malembe ya 30 ya Nhlaselo wa le Matola . 
China a ri nge hundzuluxi tindlela ta rona eChina , ku fikela loko ri lulamisa swihoxo swa rona eTibet . 
Ku kala u nga endli nchumu swi heta matimba , kambe ku ringeta ku tsakisa vanhu hinkwavo na swona swi tshova mongo . 
Khombo ra kona i ku va matimu ya xiyenge xa 45 ya nga ha fambi hi ndlela leyi a yi fanerile . 
Khabinete yi vumbiwa hi swirho swa palamende leswi thoriweke hi Holobyenkulu . 
Ku engetela eka leswi ku tihlanganisiwile na mavandla lama landzelaka ku kuma mavonele ya wona : 
Ntirho wa nkoka : muphakeri wa swakudya , swiendliwa , mitirho na ntshamiseko wa swa ikhonomi . 
Ku sunguriwile xiyimo xo simeka mphakelo wa vukorhokeri bya masungulo ku nga si hela mavhiki ma nga ri mangani . 
Swivutiso swo tanihi leswi a ndzi nge koti ku swi hlamula , hikuva swi lava vuxokoxoko na ku kamberiwa hi vukheta . 
Ku ta va ni vatirhi vo tala lava fambaka hi mimovha ni lava fambaka hi milenge . 
Varimi va le mapurasini lamatsongo va tala ku rima eka misava ya vaaki leyi nga ya Mfumo . 
Loko ku laveka vuxokoxoko byin'wana , ku ta endliwa ti-inthavhiyu to engetela . 
Ku fikela mpundzu wa namuntlha , webusayiti yi voniwile hi vanhu vo hambana vo ringanaa 5272 . 
Ku fikela hi siku leri boxiweke , ku nyiketiwile swikombelo leswi nga hava mimbuyelo swa 15214 eka Mutsarisi . 
Mufambisi Snyman u vule leswaku , Vantshwa va fanele ku twisisa nhlamuselo ya ku nyikiwa matimba . 
Vukorhokeri bya Ntirho wa Makungu ya Nkoka : Ku languta Ntirho wa Lembe wa Mufambisi wa ESDS . 
Ndzi endle leswi hi ku tshemba leswaku vulawuri bya Xibalo i pholisi ya xibalo . 
Lefifi u vule leswaku , Va ta titwa va nga siyiwanga ehandle eka sisiteme ya swikolo . 
Miholo , switirhisiwa na ku fikeleriwa ka vukorhokeri a swi aviwi hi ku ringanana . 
Lexi hi xona xivangelo lexi endlaka leswaku hi va ni ntirhisano exikarhi ka Mfumo wa Rixaka , wa Swifundzankulu na wa Miganga . 
Xipikara , hi nyikiwile misava leyi leswaku hi yi hlayisa ni ku yi rima hi ndlela ya vutihlamuleri 
Khamphani leyi i hamphani leyi nga Riki yo Bindzurisa leyi nga na swirho , leyi nga swikongomelo leswi landzelaka : 
Eka tisisteme to tala ta swibalo , xibalo xi barisiwa vinyi va minkavelo lava amukelaka mpindzulo . 
Xa nkoka i mhaka yo va hi fanele ku cinca ku tleketliwa ka tinhundzu emagondzweni leswaku ti tleketliwa hi switimela . 
Eka makete leyi nga hava swihoxo , ku na ntshunxeko lowu hetisekeke wa ku nghena na ku huma .  . .  . 
Hambileswi ku nga ni vuxopaxoperi lebyikulu bya mphakelo wa vukorhokeri , ku na swo tala leswi fikeleriweke . 
Nkarhi wa matimu ya nkoka wu vile kona hi 2001 loko ku tumbuluka xivono xa Khomixini ya e-Afrika . 
Loko u ri karhi u lulamisa Nongonoko wa Dyondzo , u fanele ku ku tiyisisa leswaku u tekela enhlokweni leswaku : 
Nkhumbo wa wona , a hi na ku kanakana leswaku a wu nga twiwi eka xiyenge lexitsongo xa vuhangalasi bya mahungu ntsena . 
Ku engetela eka leswi , Huvo ya Masipala yi pimanyetela ku hlayisiwa ka tihositele . 
Hinkwaswo swifundza swa hina swi na tihuvo ta AIDS , tanihi leswi hi nga na tona exifundzeninkulu xin'wana na xin'wana . 
Leswi hi swona leswi mphakelo wu vulaka swona Tatana Xipikara ni Swirho swa Huvo yo endla Milawu . 
Xinawanantsongo xa 3 , hambileswi ku nga riki nawu wuntshwa , xi fanele ku boxiwa hikwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Swa tsakisa ku tikuma u tirha eka mbangu lowu baseke na ku va kahle . 
U nyiketile vutomi bya yena hikwalaho ka norho wo lwela ntshunxeko , vululami na xidemokirasi . 
Xavumbirhi ku vile na ku tlhela ku pfuxetiwa lokukulu ka ikhonomi ya Afrika Dzonga . 
Hlayisani swiharhi ni swifuwana - a swi fanelanga ku tshama laha ku nga ni dyambu . 
Dlamini u vule leswaku , Hi fanele ku vika loko vatirhi va tsandzeka ku endla ntirho wa vona . 
Swa pfuna ku tlhentlhel ; a ndzhaku nkarhi wun'wana kutani u ehleketa hi rendzo leri hi ri fambeke ku fikela sweswi . 
Yi hlangana kambirhi hi lembe hi Khotavuxika , loko ku nga si va ni Ntshamo wa Huvo na hi N'wendzamhala . 
Laha mphakelo wu tumbuluxaka vukorhokeri enkarhini lowu ku endliwaka vukorhokeri . 
Hi ta ya emahlweni hi khutaza vutleketli bya vanhu lebyi hlayisekeke , lebyi nga durheki ngopfu na ku va kahle . 
I nkarhi lowu ku nga va ni ku humelela lokukulu , ngopfu-ngopfu eka vanhu lava sweleke . 
Va fanele ku endla tano hikuva Dorobankulu tanihi mulawuri wa vukorhokeri ri lava leswi . 
Tsalwa ra ntiyiso ro fana na tsalwa ra xiviri kumbe xiphemu lexi faneleke xa tsalwa ra xiviri , ra amukeleka . 
Swikombiso swa ntirho , hambiloko swi nga hetisekanga swa kumeka eka tidyondzo leti landzelaka : 
Ku tivisiwa ko sungula ka timhaka ta xiviri ku nga olovisa mafambiselo ya nandzu . 
Hi ku tirhisa nongonoko , hi lava ku hluvukisa vafambisi lava nga ni matimba no va ni vutivi byo angarhela . 
Eka mintshamo leyi veke kona ekusunguleni , u kanerile hi nkoka wa ku hlanganisiwa ka swifundza . 
Ndzi tlhela ndzi mi khensa nakambe ku va mi nghenerile nkarhi hinkwawo na ku tiyimisela . 
I nyiko ya vanhu va Western Cape eka rixaka , tikonkulu na misava hinkwayo . 
Tanihi laha u swi tivaka hakona , a ku na munhu loyi a ya ka eka xiendleko a ri na xikongomelo xo kala a nga tiphini . 
Muofisiri loyi a nga na vutihlamuleri u fanele ku lulamisa xiviko xa lembe , lembe-ximali rin'wana na rin'wana . 
Loko hi tirhisana swin'we na muhangalasi wa bindzu un'we kumbe vahangalasi va bindzu vambirhi , hi ta kota ku vuyeriwa . 
Hikuva loko va tsandzeka ku humelela eka xiyimo lexi , a va nge swikoti ku hundzela emahlweni . 
Nakambe ku na lava tlhakisiwaka , lava xavisiwaka no xaviwa leswaku va xanisiwa . 
Tindlela ta vuhlayiseki eswikolweni , emindyangwini , na le eka mbangu na tona ti ta tlhela ti langutiwa . 
Etinh'wetini leti nga hundza , ndzi sungule migingiriko ya nkoka ya mphakelo wa tindlu . 
U byeriwile leswaku leswi swi nga fikeleriwa ntsena hi ku tlheriseriwa ka vuhlonga . 
Mahungu lama ma ta va ya xihundla hi ku ya hi xikombelo xa Mfumo lowu khumbekaka . 
Ku humelela ka yona a ku nge vi kahle , loko va nga ngheneleri hi mikarhi hinkwayo . 
Hikwalaho a nga fanelanga ku nyiketa xikoxo xa xipfuno xa tendzo . 
Laha ka ha riki na madzolonga , tikonkulu ri le ku tirheni hi matimba ku ya ololoxa . 
Loko u tsandzeka ku hakela ku nga si hela masiku ya 30 u ta hakerisiwa ntswalo ni mindziho . 
Hi tshembela eka vanhu van'wana , kambe a va tali ku tshembeka . 
Leswi swi katsa tindlela hinkwato ta ku xanisiwa hi swa masangu , ku katsa ni ku pfinyiwa . 
Eka nhlayo leyi , ku ringana 13 wa timiliyoni ti kamberiwile eswibedhlele swa vaaki . 
Hambanisa exikarhi ka swiyimo swa minchumu hi ku ya hi matimba , xivumbeko na ntalo . 
Eka Mbulavulo wa yena wa Rixaka , Puresidente u vulavule hi Nkarhi wa Ntshembo . 
A hi vulavuli hi vuhlapfa bya tipolitiki ntsena , kambe ni vuhlapfa bya dyondzo ni mfumo . 
U vule leswaku , vatswari va fanele ku khutaza vadyondzi no va seketela hi minkarhi hinkwayo . 
Hi na xivono xa misava leyi ku nga ni ndzingano , vululami , ku rhula ni ku humelela . 
Hi sungula ku vona mimbuyelo yo kala yi nga languteriwanga hikwalaho ku kala ku nga barisiwi xibalo xa swikili . 
U vule lesw , endzhaku ka loko Ndzawulo yi ololoxe kahle xiphiqo xa yena . 
Hi nkarhi wa hafu ya 1995 , mpimo wa nkulo wa lembe a ku ri phesente yin'we . 
Hi amukele swikombelo swo tlula 300 kambe a hi nge swikoti ku va thola hinkwavo . 
Hi marito man'wana , xibalo xin'wana na xin'wana lexi tumbulukaka hikwalaho ka ku susiwa eka ntlawa xi ta bakanyeriwa etlhelo . 
Nawu , tipholisi leti twisisekaka na mafambiselo ya kahle swi khutaza ntshembo eka vavekisi . 
Endzhaku ko ringanisa ko hetelela na ku longoloxa , i swa nkoka leswaku maphakiti ya pfariwa ya tiya . 
Tihlanganise na mufambisi wa xitichi xa maphorisa ku kuma leswi maphorisa va nga ku pfunaka hi swona . 
Swiambalo , tintangu ni mapesa : Mabokisi ya 40 ya rhumeriwile eka swifundza . 
Loko switirhisiwa leswi fambaka swi suriwa , leswi swi fanele ku kombisiwa eka rhijisitara ra switirhisiwa . 
Tibiridi ti3 leti talaka ku tirhisiwa ekholichini . 
Ku nghenisa xikombelo xo dlaya mbeleko swi nga endliwa etlilinikini ya le kusuhi . 
Xibedhlela lexintshwa xi ta akiwa kusukela lembe leri . 
Bajete ya R140000 yi vekeriwele ku leswi . 
Bajete ya manghele na matirhisele ya mali i xiphemu xa bajete ya swa timali epurasini ra swa ntswamba . 
Vukati lebyi pasisiweke hi mfumo byi fanele ku herisiwa hi huvo ya nawu . 
Maendlelo ya nhluvukiso lama tengeke ya hlamuseriwile laha . 
Nhlamuselo yo twala ya leswaku vulema i yini . 
Matimba lama nga erivaleni ya ku endla mitirho na ku lwisana na vusiwana ; 
Supu leyi tengeke leyi phameriwaka ekusunguleni ka swakudya . 
Khampani na rhavi rin'wana na rin'wana ra yona . 
Nhlamulo leyi heleleke ku ta va manyorho leswaku ku humesiwa swakudya swo tala . 
Ku nghenisiwile xivilelo mayelana na nhlayo ya tipulani ta bindzu leti andlariweke . 
Nhlanganelo wa mabindzu wu vumberiwe ku khorhokela swirho . 
Kopi ya tifayilixidzi yi ta kumeka eka mulanguteri wa xikambelo . 
Kopi ya xitiviso xa xivilelo yi ta nghenisiwa . 
Kopi ya papila leri yi nyikiwile vakhomixinara hinkwavo va swifundzankulu . 
Tiko ro fana na ra hina ri nge tshami ri kendlukile hi ndlela leyi nkarhi wo lehisa xileswi . 
Ndhawu yintshwa ya swa ikhonomi yi ta tumbuluxiwa . 
Muxopaxopi wa swa vugevenga eka xiyenge xolexo wa boheka tsala n'wangulo . 
Maendlelo ya nkoka eka xiyenge lexi ya bumabumeriwa . 
Ku na swilaveko swikulu swa mimovha eka tindhawu tin'wana . 
Xiboho xo pfala ndhawu xi tekiwile hi 2006 . 
Xiboho xi tekiwile leswaku ku hlauriwa eka tindlela toleto tinharhu ta rixaka , ku nga : 
Mbangu wo tsana a wu kahle eka khwiri ra ndlala . 
Ku sunguriwile n'wangulano , lowu a wu fanele ku tswala mihandzu eka malenyana lama taka . 
Phepha ro letela nkanerisano ri hangalasiwile . 
Mpfapfarhuto wa qhinga ra switshiveriwa swo endliwa hi malakatsa wu hetisisiwile . 
Khomferense ya xindyangu ya ntlawa yi nga ngheneriwa hi vanhu lava landzelaka : 
Mutirhi wa le purasini u na xiphiqo xo nwa ngopfu . 
Mutirhi wa le purasini u thoriwile ro sungula eka purasi ro virisa swihalaki . 
N'wamapurasi u lava ku maketa xixavisiwa hi mali ya le henhla leyi nga kotekaka . 
Vaonheriwa va nga ri vangani va hlamarisiwa hi leswi va swi tiyiseleke . 
Mitiyiso yi nga ri yingani yi pfuna ku vuyisela mavonelo na ntwisiso eka leswi . 
Mavhiki ma nga ri mangani lama hundzeke , mfumo wu simekile ndlela ya nyimpi ya wona ya nongoloko wo lwisana na vusiwana . 
Va nga ri vangani ku tihlanganisiwile na vona hi riqingho hikuva a va nga kumeki . 
Huvonkulu ya xifundzankulu yo hetelela yi ta hlawuriwa haxawa . 
Nongoloko wa swa timali wa xikhompyuta a wu ta pfuna . 
Nhundzu ya xilamulelamhangu yi fanele ku va kona yi tlhela yi hlayisiwa . 
A ku fanele ku rhanga ku tumbuluxiwa mbangu wa mafundzha . 
Phepha ra tifomula ri khomanisiwile emakumu ka phepha leri ra swivutiso . 
Nongoloko wa vulawuri bya masungulo wu le ku endliweni . 
Munghana wa wena a nga na tsakeli ku xava mikavelo eka khampani leyi . 
Xiviko lexi heleleke xa hakelo yin'wana na yin'wana ya swiphemu xi ta andlariwa . 
Van'wana vo engetelela va 1000 va ta leteriwa lembe na lembe eka malembe manharhu lama taka . 
Swo engetelela swa mamiliyoni ya 5 swi le ku phakeriweni sweswi . 
Nhlengeletano yo fana na leyi a yi nga fanelangi ku va kan'we ntsena . 
Masungulo lamanene ya andlariwile leswku ku rhurheriwa swisiwana . 
Huvo ya vulawuri yi le ka xiyimo xo tshembiwa hi xikolo . 
Muofisiri wa swa rihanyu u fanele ku xiyisisa na ku sindzisa leswaku leswi faneleke ku landzeriwa swa landzeriwa . 
Xifundzankulu lexi hanyeke kahle , i xifundzankulu lexi nga na ntsako , u vurile tano . 
Tiphesente ta le henhla ta milandzu ti hele hi ku ahluriwa . 
Yindlu yi fanele ku xihlovo xa vutinyungubyisi na ntsako eka n'wini . 
Nongoloko wo tirhisa malakatsa ku tlhela ku endliwa minchumu lowu tumbuluxaka mitirho wu ta simekiwa . 
Xiletelo lexi nga na vutivi xa kumeka ku hlamula swivutiso . 
Mutirhi a nga endli ntirho wa yena hilaha a lerisiweke hakona . 
Mpfumaleko wa timali wu siverile phurojeke ku humelela . 
Nxaxamelo wa vayimelakulangwa wu nga ha yisiwa ntsena hi vandla . 
Ndzhwalo wa malembe yo tala wu susiwile emakatleni ya yena . 
Vana vatsongo swinene va sala va ri swisiwana hikokwalaho . 
Mpimo wutsongo wa okisijeni wu kombisiwile hi ku lahlekeriwa hi muhlovo wa wasi . 
Xibukwana xa ndzetelo wa sofutuwere na xona xi fanele ku va kona . 
Tikhirediti ta mpimohenhla wa 20 ti nga ha averiwa tidyondzo teleto . 
Timaraka ta mpimohenhla wa 40 ti ta averiwa vundzeni . 
Ndlela yo tumbuluxa xinakulobye eka ku sivela vugevenga emugangeni . 
Xitifiketi xa ku tshunguriwa xi ta tirha 12 wa tin'hweti ntsena . 
Xirho a xi fanelangi ku susiwa ehofisini handle ka loko ku sungule ku va na vutisisiwa. 
Memorandamu ya ntwanano yi lulamisiwile na ku kaneriwa . 
Xibazana xi ta fambisa va swamahungu ku ya na ku vuya eka ntirho wolowo . 
Senthara ya migingirikonyingi yi ta nyiketiwa eka muganga . 
Masipala yi fanele ku va na akhawuntinkulu yo sungula ya bangi . 
Swikholwakholwana a swi vuli leswaku kahlekahle swi ringeta ku kombisa mhaka leyinene . . 
Oditi ya rixaka ya vutshunguri bya masungulo yi ta endliwa . 
Xilaveko xo simeka tihuvo to tala na xona xi lemukiwile 
Ku lemukiwile xilaveko xo endla phurofayili ya ntirho yi fikelela misava hinkwayo . 
Nxopelo wa swilaveko wa edliwa mayelana na timhaka ta muganga . 
Milawu yintshwa ya matikhomelo leyi pfaleke vangwa eka ndlela ya matshinyelo . 
Sisiteme leyintshwa yo lawula ku huma na ku nghena etikweni yi le ku tirhisiweni sweswi . 
Nhlangano lowuntshwa lowu hlanganisaka vatirhisi na vahakeri va xibalo hinkwavo . 
Mimovha yitshwa yo tleketla vavabyi ya kumeka sweswi . 
Tiko rintshwa ri pfukile eka nkuma wa vutomi bya hina bya tolo lebyi nyamalalaka hi rivilo . 
Xitiviso xa ku tshika xi hundzuka xiphemu xa rhekodo . 
Swiirhalanganyi swo hlaya swo sivela ku nghena leswi nga vangaka monopholi swi nga va : 
Timhaka to hlayanyana ti nga byarha vutihlamuleri eka ku hunguteka loku : 
Tiphurojeke ta tindlu to hlayanyana a ti karhi ti endliwa etindhawini leti rhendzeleke doroba . 
Migingiriko yo hlayanyana yo tisungulela leyi endliwaka hi ndzawulo . 
Timhaka leti nghenisiweke na migingiriko yo hlayanyana swi ta laveka . 
Maphepha yo hlayanyana ya tiyisise nkahoxeko wa swikambelo swa xihatla . 
Tidokumente leti pfunaka to hlayanyana ta kumeka ku va ti tekiwa eka khomphyuta , ku katsa : 
Xiphemu xa kotara xa khalendara xi tekiwa xi ri kotara leyi heleleke . 
Vutirhisani byi fanele ku twanana hi mitirho na vutihlamuleri bya byona . 
Vutirhisani byi fanele ku avelana hi ndzavisiso na mahungu ya swa vugevenga . 
Museketeri , swin'we na un'we wa vahlaseri , va vavisikile . 
Phemiti leyi nga humesiwa ehansi ka xiyenge lexi yi nga tshuki yi hundziseriwa kun'wana .  . 
Munhu a nga tsarisiwa na tibodo to tlule yin'we ta xiphurofexinali . 
Ndzavisiso wo ringetela eka xifundzankulu wu le kusuhi no hela . 
Phurojeke yo ringetela leyi tirhisaka swikenara swo khomiwa hi voko yi herile . 
Ndhawu leyi a yi ri ya vutshamo byo ka byi nga ri bya ximfumo se yi endliwe ya ximfumo . 
Tafula ro kunguhata leri katsaka leswi landzelaka : 
Pholisi ya mpfumaleko wa nandzu na mpfumaleko wa ntsariso yi fanele ku tirha . 
Vuswikoti lebyinene byi fanele ku tirhisiwa eka anodi theminali . 
Ntwanano wo landzela dopixini wu fanele ku va hi xivumbeko lexi lawuleriweke . 
Phosimoteme yi ta endliwa ku kuma xivangelo xa rifu . 
Mubohiwa loyi a nga n'wana a nga fanelangi ku ala ku pfumelela ntiviso . 
Phurosese yi sunguriwile na mutsundzuxi ku dirowa pulani ya bindzu . 
Nongoloko wa ku va vanhu va fikelela tindlela leti pfulekeke . 
Nongoloko wo endla ndhawu yi va ya ximanjhemanjhe na wona wu karhi ku sungula . 
Komiti ya phurojeke yi hlawuriwile ku pfuneta hi vulavisisi . 
Phurojeke yo fana na yeleyo na yona yi lava tiawara to tala ku yi heta . 
Phurojeke leyi nga na komiti leyi longisiweke vutivi swi nge endleki yi nga humeleli . 
Xileriso xo sirhelela xi na swipimelo . 
Nghenelelo wa vuxiyaxiya wu ta vumbiwa endzhaku ka sweswo . 
Nongonoko wa swivutiso wu ta lulamisiwa kutani wu rhendzelekisiwa eka vahoxaxandla hinkwavo . 
Mpimo wa 27% ntsena , hambiswiritano , wu fikeleriwile . 
Rhexiyo ya 1:1 kumbe ku tlula yi tekiwa yi ri leyi amukelekaka . 
Xilipi xa muholo xa sweswi ( lexi nga tluriki tsevu wa tin'hweti hi vukhale ) tanihi vumbhoni bya muholo . 
Ntwananiso wa mafambelo ya timali mayelana na ku lahlekeriwa hi mali leyi kolotiweke. 
Muongori loyi a titsariseke u ta lawula vukorhokeri bya swa vuongori . 
Xitifiketi xa ntsariso a xi hundziseriwi kun'wana . 
Xikongomelo xa 2014 xo yelana i ku hunguta nkayivelo wa mitirho na vusweti hi hafu . 
Muxavisi a nga fanelangi ku xavisa swibuluku eka vana va malembe ya le hansi ka 16 . 
Papila ra nxaviso ra mpfapfarhutiwile ku tlukusa xixavisiwa kumbe nkorhokelo . 
Xirhalanganyi xa vumbirhi xa nkoka eka ku hlayisa i mpfumaleko wa vutivi bya swa timali . 
Mhaka ya matikhomelo lamanene ya kayivela eka swa mabindzu namuntlha . 
Sete ya tinomboro yi yimeriwile eka layini ya tinomboro laha hansi : 
Ku hungutekanyana ku kombekisiwile lembe leri , ku fikela namuntlha . 
Komiti ya swa vanhu na matikhomelo lamanene yi na mitirho leyi landzelaka : 
Xikhenso xo hlawuleka eka vaseketeri va mihlangano . 
Komiti ya switivi yi nga tivumbela maendlelo ya yona n'wini . 
Nhlamuselo yo kongoma ya nkarhi lowu nga wona wo ringetela ; 
Xitatimende lexi faneleke xa xinawana kumbe timhaka leti nyikiweke . 
Xitatimende xa swiboho swo kongoma leswi komberiwaka . 
Xitatimende xa leswaku hikwalaho ka yini u kholwa leswaku xiboho lexi susmetiweke xi fanele ku nyikiwa . 
Xileriso xo pfumelela ndzavisiso wa nkarhi wo ringetela . 
Qhinga ro tirhana na leswi saleleke endzhaku na rona ra susumetiwa . 
Xichudeni xi le henhla ka muako wa vuhenhla byo karhi . 
Dyondzo hi ta mindyangu leyi rhangeriwaka hi vana na yona se yi herile . 
Kungu ra dyondzo i kungu leri katsaka nkarhi wa lembe rin'we wo dyondza . 
Rimba ra pholisi leri humelelaka ri fanele ku tlherisa ku hunguteka loku . 
Sensasi leyi endliwaka yi humelela yi lawuriwa hi hina hinkwerhu . 
Nkatsakanyo i ku va munhu a vula leswi nga eka xitshuriwa lexi dyondziweke . 
Nkatsakanyo wa migingiriko ya ndhuma ya vhiki wu katsa : 
Thagete ya 92% yi vekeriwile nkarhi lowu wu nga eku kambisisiweni . 
Xipano xo tirha xi vumbiwile ku tirhisa maqhinga lama ringanyetiweke . 
Mudyondzisi eka sweswi u na yena exibedhlele . 
Mudyondzisi u ta va a ri entirhweni siku na siku exikolweni xin'wana na xin'wana . 
Photifoliyo ya mudyondzisi yi fanele ku heleketiwa ku suka eka senthara yin'wana na yin'wana . 
Xipano xi na nhlayo yintsongo ya swirho laha vurhangeri byi avaneriwaka. 
Maendlele yo hluvukisa thekinoloji na ku hundzisela  . 
Thelegiramu kumbe posikarata yi nga pfuna ntlawa ku ehleketa hi xitori . 
Mikanerisano yo bohana na ku landzelelana ya sungurile . 
Nxungeto wa xivono lexi i khombo ro vangiwa hi vukungundzwana . 
Ntsengo wa R92 wa mamiliyoni wu vekeriwe nongoloko lowu . 
Mamiliyoni ya 10 ya vaakatiko va hina va kuma mpfuno wa mali . 
Ntsengo wa 1000 wa tiyuniti a wu fanele ku akiwa hi swiyenge swimbirhi . 
1383 wa swikombelo swo riheriwa swi amukeriwile . 
19 wa switici swa maphorisa swi herile . 
20 wa tioditi ti endliwile eka nkarhi lowu nga eku kambisisiweni . 
21 wa vatekaxiave va hlawuriwile eka xipano xa rixaka . 
26081 wa swibalesa swi fayiwile eka tin'hweti timbirhi leti nga hundza . 
32 wa swipano swi ta nghenela thonamente . 
3680 wa tidilivhari ti endliwile hi ku famba ka lembe . 
890 wa vatirhi va swa timali va thoriwile . 
R172444 yi tirhisiwile eka ntirho . 
R6,8 wa mamiliyoni yi tirhisiwile ku hluvukisa tiphurojeke leti . 
R7,7 wa mabiliyoni yi averiwile . 
Ntsengo wa makumenharhun'we wa swivandla swa mitirho swi tumbuluxiwile . 
Langisense yo chayela leyi nga enawini na ntsakelo wo chayela i swa nkoka . 
Tinxakaxaka ta migingiriko yo dyondza na mitirho yo kambela swa tirhisiwa . 
Tinxakaxaka ta timhandze ta tirhisiwa eka ntirho wo aka . 
Muvhoti a nga fanelangi ku va na vhoti yo tlula yin'we ku ya hi mfumo wa muganga . 
Huvo ya swa mati yi fanele ku lulamisa na ku amukela xitatimendhe xa pholisi . 
Switori swo tala swi ya emahlweni swi humelela eka swihangalasamahungu . 
Sexini yo tirha yi khomiwile na vachayeri va swihahampfhuka . 
Kopi yo tsariwa ya swibumabumelo yi fanele ku nyiketiwa eka mitshamo yo yingisela timhaka . 
Vuswikoti byo teka mahungu hi mfanelo hi vuenti . 
Vuswikoti byo hundzisa miehleketo no endla swivulwa . 
Kota ku rhekoda na ku ntlawahata mahungu ku suka eka swihlovo . 
Kota ku hlawula swihlovo u kuma mahungu u hlamula swivutiso . 
Switirhisiwa swo hlambela na ku tipfuna a a swi ri kona swi ri eka xiyimo lexinene . 
12% ta tiko ti nga tirhiseriwa ku byala swimila . 
15 wa tisenthara ti tumbuluxiwile eka swo tala swa swifundzankulu leswa kaye . 
76% wa vavhoti lava titsariseke va nghenerile nhlawulo . 
R56 wa mamiliyoni kufikela sweswi se yi tirhisiwile ku aka swikolo leswi . 
Mayelana na swiviko swa matirhiselo ya mali ku tlula mpimo hi ndzawulo . 
Tigirafu leti nga laha henhla ti nga tirhisiwa eka ku kanela na ku pimanisa : 
Matirhelo ya xiyimo xa le henhla eka swa dyondzo ya mintokoto na cuswikoti bya vanhu eka feme ya hina . 
Ku hatlisisa swilo i ku cinca ka rivilo mayelana na nkarhi . 
Amukela n'wangulo wa marito lama tluliki 6 . 
Amukela hinkwaswo swin'wana swo fanela laha swi faneleke . 
Amukela yin'wana na yin'wana nhlamuselo yo titumbuluxela ya nhlokomhaka . 
Amukela n'wangulo wun'wana na wun'wana wo fanela tanihi leyi landzelaka , exikarhi ka yin'wana : 
Amukela na ku hetisisa ntirho wa yena entlaweni . 
Ku fikelela khomphyuta na tipurogireme leti landzelaka : 
Ku fikelela swa vurimi swi seketela misinya leyi landzelaka : 
Ku fikelela swibye swo rhwala nhundzu ku fanele ku va na swikepe swa nkarhi hinkwawo . 
Ku fikelela vululami eka mitlawa leyi tekeriwaka ehansi na miganga . 
Ku fikelela misava na ndhawu yikulu swi tshamile swi ri ntlhontlho . 
Ku fikelela vukorhokeri bya nkoka bya rihanyu lerinene ku swi tlakukile . 
Ku fikelela tindlela ta nseketelo , ku katsa vuleteri . 
Ku fikeleleka - ku olova ka hilaha mahungu ya nga kumekaka hakona ; 
Ku fikeleleka na ku tshembiwa hi vanhu hinkwavo na miganga . 
Fikeleleka na ku tshembiwa hi vanhu hinkwavo na miganga . 
Tinghozi ti nga humelela , swi nga ri na mhaka leswaku ndhawu yi tsarisiwile kumbe e-e . 
Amukela tinhlayo ta vana lava nga endliwa vuhandzuri hi ku olova swinene . 
Ku ya hi yena , leswi swi tekela mphakelo wa vukorhokeri ehansi . 
Ku ya hi xifundzankulu , a ku nga ri na nkayivelo wa vadyondzisi . 
Hi ku landza sweleswo , a a ri eku hehliweni hi ku yiva tinyimpfu . 
Hlamusela hi ku kongoma mahlawulele lamanene ya goza leri nga ta tekiwa . 
Ku fikelela nhlayiso wa timali a swi endliwangi hi ndlela yo kavanyeta vukorhokeri . 
Tekela enhlokweni vadyondzi lava tivaka swo tala hi nhlokomhaka leyi . 
Ku tekela enhlokweni leswi ndzi nga xiswona , leswi hi nga xiswona na leswi van'wana va nga xiswona . 
Hi ku landza nkarhi wa malembexidzana , ha khutazeka ku tirha hi ku landza swiboho . 
Teka goza loko vakoloti va nga landzeleli ntwanano wa xikweleti . 
Ku endla swilo hi ku tshembeka swi na nkoka eka ku tshembiwa hi vanhu . 
Swiendlo swa mihlangano ya vatirhi swi nga hunguta ku humelela . 
Tirhisa hi nkhinkhi tindlela to sirhelela laha swi kotekaka . 
Tlakusa hi nkhinkhi na ku hambanana lokukulu ka ndzhaka ya hina . 
Migingiriko ya nkoka eka matirhilo ya siku na siku exirhapeni xa swakudya , yi katsa : 
Milawunkulu i milawu leyi yi pasisiweke hi palamende ya xifundzankulu kumbe ya rixaka . 
Kahlekahle , a ndzi si ehleketa ku fika kwalaho hi ta munhu . 
Matikhomelo yo titoloveta ya kavanyetiwa hi ndlela yo vonaka eka swiyenge swimbirhi kumbe ku tlula . 
Engetela xivandla xo ahlama leswaku u ta kota ku engetela adirese ya imeyili . 
Engetela xin'we xa leswi landzelaka eka layini noto ya bazi leyi nyikiweke : 
Mali yo engetela ya laveka ku pfala leswi saleleke endzhaku . 
Vuxokoxoko byo engetela bya matirhelo byi kombisiwile eka tafula leri nga laha hansi . 
Swivangelo swo engetela swa nawu lowuntshwa swi katsa : 
Phurosese yo welidela yo engetela yi tlhela yi tivisiwa eka xiyenge lexi . 
Tirhana na leswi saleleke endzhaku na ku hambanana ka tindhawu ta matshamelo ya vanhu . 
Tirhana na ku laveka ka vatirhi eka ntirho wuntshwa . 
Ku tirhana na ta ku onhiwa ka timfanelo ta vanhu na ku lava ndlela yo swi ololoxa . 
Ku tirhana na xiyimo xa le henhla xa nkayivelo wa mitirho , tahi hi vatumbuluxi va mitirho . 
Khomelela swinene eka swilaveko swo hlayisa xihundla na nsirhelelo wa data . 
Khomelela eka milawu na maendlelo ya vuhlayiseki lama fambelanaka na ndhawu ya le ntirhweni . 
Swidamarheto swi na ntirho wukulu eka mitirho yo lunghisa ya siku na siku epurasini . 
Ku pfuna na ku onha ka tindlela leti ku hlawuriwaka eka tona ; 
Ku pfuna ka sisiteme eka nkarhi wo yirisa mfambafambo wa vanhu a swi ri : 
Xitsundzuxo na xona xi nyikiwile eka ku lawula phurosese yo cinca . 
Tikomiti to tsundzuxa ti wela eka ntlawa wa vumbirhi wa tikomiti . 
Hambiswiritano , ku vekisa lokunene ku tlula hinkwako i ku vekisa eka dyondzo . 
Endzhaku ka ku tihlanganisa na van'wana swinene , ku endliwile mipfuxeto . 
Endzhaku ka ku ehleketisisa nakambe , ku tluriwa koloko ku ta susiwa . 
Endzhaku ka ku heta xiviko xa vona , nkatsakanyo wa vona wu ndlandlamuxiwile . 
Endzhaku ka nkombiso , mitirho leyi ya vutshila yi ta tlheriseriwa eka va swavutshila . 
Nakambe ndzi ri : swiyimo swi hi sindzisa ku tirha ku antswa . 
Nakambe ndza vula handle ko kanakana , leswaku a ndzi endlangi naxin'we xa leswimbirhi . 
Nakambe , ntirho wa tiphurofexeni wu nge tshikeleriwi ku ringanela . 
Nakambe ha vutisa , xana hi wihi ntokoto lowu pimanisekaka ? 
Nakambe , ku fanele ku xiyiwa leswaku ku nga kwetlembetaniwi na vadyondzi van'wana . 
Nakambe , hungu ra ntiyiso ra tiko ra hina ri hi byela leswaku , malembe ya 10 lama nga hundza : 
Nakambe , ku na timhaka to fikelela vutleketli na ku timakete leswi faneleke ku tirhaniwa na swona . 
Nakambe , mi nga hlawula ku fananisa na swa matiko ya misava hinkwayo . 
Eka hinkwaswo leswi , ku na mhaka ya swa misava hinkwayo . 
Twanana hi maendlelo ya ku xiyxiya , ku hlela no ndlandlamuxa vutivi . 
Ku twanana mayelana na loyi a faneleke ku fundziwa namuntlha navusiku a swi nga olovi . 
Mitwanano yi fikeleriwile eka swiyenge swo tala , kutani hikokwalaho : 
Vurimi i xin'wana xa tindlela ta hina letikulu to thola vatirhi . 
Vurimi hi byona ntsena feme leyi vuyeriweke na ku tumbuluxa mitirho . 
Vupfhumba bya vurimi byi nga vumba xiphemu xa nkoka xa purasi ra maperekisi. 
Mpfuneto wu ta fanela ku tlakuka swinene ku tlula swiyimo swa sweswi . 
Matirhiselo yo biha ya xihoko ya tikomba hi tindlela tin'wana to hambanahambana . 
Xihoko na matirhiselo yo biha ya swidzidziharisi na swona swi na xiave eka nxaniso wo ya hi rimbewu . 
Xihoko na ku dzaha i swivangelo swikulukumba swa swiphiqo etikweni ra hina . 
Hinkwavo va khutaziwa ku tirha swin'we ku vumba rixaka ra lava hlayaka . 
Swiphemu hinkwaswo swa nhlokomhaka ya asayimente swi angarheriwile . 
Vana na vantshwa hinkwavo lava lavaka nseketelo va fanele ku wu kuma . 
Vana hinkwavo va malembe ya le hansi ka 14 va fanele ku helekekiwa hi munhunkulu. 
Timininjere hinkwato ta tisekete hinkwato eka ndhawu ti vika eka yena . 
Swiboho hinkwaswo swa bodo ya thendara yihi kumbe yihi swi ta rhekodiwa . 
Tindhawu hinkwato leti lawuriwaka hi xifundza ti ta herisiwa . 
Valeteri va swo chayela hinkwavo swa laveka leswaku va titsarisa. 
Mahlo hinkwawo ya le ka tikonkulu lerikulu na le ka tiko leri ro saseka . 
Hinkwato timasipala ta ntlhanu ta xifundza ti pfunetiwile hi ndlela leyi . 
Hinkwaswo swi kombisa leswaku ku kula loku ku ta ya emahlweni . 
Mihlangano hinkwayo leyi nga na ntsakelo na leyi yi khumbekaka ya amukeriwa ku nghenela . 
Leswi swi vulaka swona ntsena eka hina hi leswi : ololoxani mpfumaleko wa ndzinganano lowu veke kona eka mikarhi leyi nga hundza . 
Tinhlayonhlayo ta tinxakanxaka hinkwato ti nga tshahiwa ku seketela leswi . 
Tindzimi hinkwato ti nga dyondzisiwa eka swiyimo leswi landzelaka : 
Swo bohelela hinkwaswo swi nyikiwa hi xikepe naswona i switirho swa xikepe . 
Vadyondzi hinkwavo va fanele ku xixima timfanelo ta van'wana vadyondzi . 
Swiyimo hinkwaswo swa vulawuri ku nga tihlanganisiwa na swona hi riqingho . 
Swihangalasamahungu hinkwaswo swa rhambiwa ku nghenela , vuxokoxoko hi lebyi landzelaka : 
Swihangalasamahungu hinkwaswo , swin'we na swiyimbeleri , swa rhambiwa ku nghenela ntirho . 
Swirho hinkwaswo leswi veke kona na swona swi komberiwile ku ta na thoyi . 
Swirho hinkwaswo swa swihangalasamahungu swa rhambiwa ku nghenela mitivisamahungu himimbirhi . 
Timasipala hinkwato ta xiyisisiwa nkarhi na nkarhi eka swiyimo swo hambanahambana . 
Swifundzankulu hinkwaswo swa kaye swi yimeriwile eka komiti leyi . 
Hinkwavo ka vona , handle ka xichudeni xin'we , a va nga tirhi . 
Hinkwaswo leswi swi ta seketela ikhonomi ya matimba na ku tirheka . 
Misava leyi hinkwayo yi ta tshikiwa hi xikongomelo lexi . 
Hinkwerhu ka hina , kahlekahle , hi tshunxiwile . 
Hinkwerhu ka hina hi fanele ku tiboha ku tirha mitirho un'wana na un'wana hina a kongomaneke na yona . 
Hinkwerhu ka hina a hi fanele ku dyondza eka modlolo wa yena wa vufambisi . 
Timbati hinkwato ta tihofisi ti fanele ku tshama ti pfuriwile mikarhi hinkwayo . 
Mihlangano hinkwayo yi ta fanela ku va na nkarhi wun'wana wo kombela timali . 
Tihakelo letin'wana hinkwato ti ta va ta akhawunti ya murhumiwa un'wana na un'wana . 
Tihakelo hinkwato letin'wana ti aviwa tani tihakelo ta sweswi . 
Ku xupuriwa lokun'wana hinkwako ku fanele ku susiwa eka ntsengo hinkwawo wa timaraka leti nga kumiweke . 
Mati laman'wana hinkwawo ya ta kumeka ku va ya phakeriwa nakambe . 
Matitwelo ya hina hinkwayo , tanihi vantshwa , ya tiyisiwile . 
Vatekaxiave hinkwavo va fanele ku va na vutivi lebyi hitisekeke bya swipimelo swa makete . 
Vanhu hinkwavo va ta ringana emahlweni ka tikhoto na tihuvo ta vanhu vanharhu . 
Swifundzankulu hinkwaswo swi ta vika mali leyi yi nga yona leyi tirhisiweke n'hweti na n'hweti . 
Tinhlamulo hinkwato ta swivutiso swa palamende i timhaka ta rhekhodo ya mani na mani . 
Swilaveko hinkwaswo swa ntirho swi katsiwile eka n'wangulo . 
Hinkwavo va fanele ku hlohletela ku nghenela migingiriko leyi . 
Tisoxaliweka hinkwato ti tirhisa modele wo nghenelela . 
Vahleri na vaviki va mahungu ya mitlangu hinkwavo va rhambiwa ku nghenela hi ndlela leyi : 
Leswi tisiweke hinkwaswo swi dyondziwile naswona swiengetelwa hinkwaswo leswi faneleke swi endliwile . 
Miehleketo na switshunxo hinkwaswo leswi lavisisiweke . 
Hinkwaswo swiphemu leswi faneleke swa xiviko swi ntimisiwile . 
Tinozolo hinkwato ta xirhendzelekiso xa le xikarhi i ta sayizi yo ringana . 
Ku kwetlembetana hinkwako ka tipolitiki ku endla ntsena leswaku hinkwavo va hela matimba . 
Tiwayeri hinkwato hi ntolovelo ti biwa hi moya ku kongoma tlhelo rin'we . 
Hinkwaswo leswi i mintirho ya nkarhi lowu taka . 
Mitlimbo leyi hinkwayo yi na nkucetelo wo biha eka swisiwana . 
Ku antswisiwa na mbuyelo hinkwawo swi fanele ku tlangeriwa . 
Swikimi leswi hinkwaswo leswi nga pfuxetiwa swi ta tirha . 
Hinkwavo lava nga eka phurojeke va hakeriwa muholo wa R2100 hi n'hweti . 
Hinkwavo lava hisekelaka ku swi vona , va nga tiyisisa hi ta ku humelela loku hi veke na kona . 
Hinkwato tikhomandara ta hina tinharhu ti pasile khoso hi tinyeleti . 
Swibye hinkwaswo swo chela mati swi fanele ku funengetiwa nkarhi hinkwawo . 
Ntirho hinkwawo wu fanele ku endliwa ehansi ka vulanguteri bya mudyondzisi . 
Ntirho hinkwawo lowu tumbuluxiwaka hi wena wu fanele ku va matshalatshala ya wena n'wini . 
Hinkwavo , hinkwavo va ndzi sola , kambe ndzi ta vulavula . 
Ku ehleketeleriwa leswaku nhundzu leyi landzelaka yi humesiwile emovheni : 
Avela maraka yi1 ntsena loko swin'wana swa swilaveko swi fikeleriwile . 
Avela maraka yo angarhela hi ku tirhisa xivumbeko . 
Ku avela switirhisiwa eka tindhawu leti faneleke i hafu ntsena ya nyimpi . 
Pfumelela timinete tin'wana ta ntlhanu eka phurosese leyi yo hlanganisa . 
Pfumelela masiku yo tirha lama nga riki ehansi ka 10 ku va tidokumente ta wena ti phurosesiwa . 
Ndzi pfumeleleni ku sungula mbulavulo lowu wo koma hi ku rungula xitori xo tsanisa . 
Swi pfumelela matiko ku kombisa vuswikoti na vutivi bya wona bya maendlelo . 
Swi pfumelela munhu ku hlela nkoka wa timhaka hinkwato leti ku hlawuriwaka eka tona handle ko voyamela tlhelo . 
Ku lava ku ringana swiphemu hinkwaswo swa leswi tumbuluxiwaka swi lawuleriwile hi mitolovelo ya vanhu . 
Etlhelweni ra xiphiqo xa swa tinhlayohlayo , ku na swiphiqo swa maendlelo . 
Ku se ku leteriwile swirho swa nhlayo ya 15500 . 
Ku se ku khomiwile ku tlula 200 wa lava va ehleketeleriwaka ku va na milandzu . 
Qhinga ro tiyisa mitirho ri se ri tswala mihandzu . 
Ku se ku na tiphurojeke to ringetela leti ti nga eku tirhisiweni , leti katsaka : 
Tlhela u lemuka leswaku ku katsiwa ka leswi nga laha henhla i ndlela yin'wana leyi nga hlawuriwaka . 
Tlhela u hilaha va swi tirhaka hakona swin'we na ku tirhisa xivandla . 
Nakambe swa nkoka i nkoka wa mapfhumba yo lemukisa . 
Tlhela u landzelerisa hi ku nghenelela laha swi lavekaka . 
Nakambe , vuandlalo na ndzhendzeleko wa tiyinhlanharhu letimbirhi swa ringana . 
Nakambe , ku kambela swi endliwa loko ku vile nandzu wo pfinya lowu vikiweke . 
Nakambe , eka komiti ya ririmi ya xifundzankulu eka ntirho wa yona . 
Hundzuluxa ndzima kumbe nkucetelo wa nawu lowu nga kona . 
Hikwalaho maendlelo man'wana yo pimanisa na wona ya nga tirhisiwa 
Hambileswi swi chavisakanyana , tiphurosidingi toleto hakanyingi a ti pfuleriwa mani na mani . 
Tshama u ri karhi u tekela enhlokweni vuhlayiseki bya vadyondzi va wena . 
Vukorhokeri bya tiambulense i mahala eka vavasati lava susaka khwiri . 
Tiambulense ti tirhrile ku tlula ka 400000 hi 2002 . 
Ku hundzuluxela swi ta endliwa ntsena loko ku nga papaleteki. 
Exikarhi ka ku nghenelela kun'wana ka nkoka , hi ta hatlisisa : 
Eka leswi va swi vuleke , swin'wana hi leswi landzelaka leswaku : 
Eka timhaka tin'wana leti veke swirhalanganya a ku ri na leti landzelaka : 
Exikarhi ka timhaka ta nkoka leti kaneriweke eka khongirese , a ku ri na : 
Eka tiphurojeke leti nga sunguriwaka ta vupfhumba leti nga tumbulukaka ku na : 
Exikarhi ka man'wana magoza , magoza lama landzelaka ma tivisiwile : 
Exikarhi ka hina , hi fanele ku tiva leswi hi nga swi endlaka leswaku xifundzankulu lexi xi kula . 
Ku tsema swirho , loko ku pimanyisiwa , ka twisiseka hi ku olova no vonaka . 
Vuswikoti bya vuhlanganisi lebyinene i bya nkoka . 
Vuswikoti byo tiva timakete leti vekiweke tihlo bya kombisiwa . 
Xivumbeko lexi amukelekaka a xi fanele xi landzeleriwile . 
Mutlangi u fanele ku tirhisa miehleketo ya yena ku twisisa xitshuriwa xa ntlangu . 
Mitirho ya 108 yo engetelela yi ta tumbuluxiwa le ndlwini yo paka . 
R20 million yo engetelela a yi laveka ku kuma swo susa thyaka . 
Bajete yo engetelela ( laha swi lavekaka ) yi khomanisiwile . 
Kamara ro hlayisela ro engetelela ri akiwile hi ku famba ka lembe . 
Bajete leyi cincacinciweke yi fanele ku va eka xivumbeko lexi vekiweke . 
Ntwanano wu fikeleriwile ku fambisa tiphurosese hi ku hatlisa . 
Mali yo ririsa yo kuma switirho leswi nga ta tirhisiwa ebindzwini . 
Ntsengo wa R1 million wu vekeriwele mitirhisano leyi . 
Ntsengo wa R21 million wu vekeriwe tinhundzu na vukorhokelo . 
Ntsengo wa R282 million wu averiwile eka theme ya le xikarhi . 
Ntsengo lowu hlamuseriwaka wu ri hakelo ya lembe na lembe . 
Xitiviso mayelana na leswi xi ta endliwa endzhakunyana . 
Xitiviso xa mukomberi wa bidi loyi a tsakeriwaka xi ta endliwa ku nga ri khale . 
Xikombelo xo va u tekeriwa enhlokweni xi ta heleketiwa hi : 
Ku nghenisa xikombelo i xikombelo xo tsariwa lexi tekeriwaka xiboho . 
Ntirho lowu faneleke wa xitsundzuxo xa nyimpi wu languteriwile . 
Pulani leyi pasisiweke yi ta tirha ku sukela eka siku leri yi hangalasiweke . 
Xitirho xo kambela , ku ya hi swilaveko , xi fanele ku endliwa . 
Ndhawu vuhlanganisi leyi tirhisekaka yi na nkoka hikuva yi : 
Muthoriwa a nga pfuniwa hi muyimeri . 
Moya wo lemuka swa mbangu se wu tumbuluxiwile . 
Nxavo wa nkoka wu ta va xiphemu xa vulawuri bya phurojeke . 
Nhlayo ya mamiliyoninkombo wa vanhu leyi kumbeteriwaka yi ta vuyeriwa eka tikhoto leti . 
Ku hangalasiwa ka vadyondzi hi ku ringanana eswikolweni hinkwaswo ku ta fanela endliwa . 
Xikombiso xa leswi kumekeke i ku amukeriwa ka nhundzu yo xavisa yo huma hi le handle . 
Xitshunxo xa xihatla xa xiphiqo lexi i xa nkoka . 
Xitivi xi ta va kona ekusuhi ku tsundzuxa vanhu hi ta matshikelo ya ku dzaha . 
Tsalwa ra vutitivisi ri ta humesiwa ri rhumeriwa eka wena . 
Papila ra mpfumelelo wo oda swo huma ehandle ra laveka leswaku ku nghenisiwa switirhisiwa swa xibayoloji swo huma ematikweni ya le handle , tanihi : 
Papila ra mpfumelelo wo oda swo huma ehandle ri tirha 6 wa tin'hwetiku sukela eka siku leri humesiweke . 
Mukondleteri wo tiyimela u ta fambisa tinhlengeletano . 
Nkandzingano wu na sete ya mikoka leyi vumbaka sete ya switshunxo . 
Muakatiko loyi a nga na vutivi hi loyi a nga ta teka swiboho swa vutihlamuleri . 
R1 billion yo sungula yi nyikiwile eka malembe manharhu . 
Matirhele ya xindzhakwandzhakwana i xindzhakwandzhakwana lexi na xona xi nga matirhele . 
Ntsengokayivela wu voniwa wu ri ntsengo wun'wana na wun'wana wa le hansi ka R1 miliyoni . 
Ndzavisiso wa ntungu kutani wa endliwa ku : 
Mbalango wa sele na swiphemu na swihlawulekisi swa yona . 
Ku twisisa nhlanganelo wa mabindzu na ku lomba swisiwana . 
Nxaxamelo lowu pfuxetiweke wu ta phakiwa malembe mambirhi man'wana na man'wana kumbe ku tlula . 
Xopaxopa ku tiya na ku tsana ka swa timali ta bindzu . 
Xopaxopa swipimelo swa ndhawu mayelana na ku rhekoda vugevenga . 
Xopaxopa mahungu na data leswi nga hlengeletiwa eka swihlovo swo hambanahambana . 
Xopaxopa misinya tanihi phurosese kumbe phurosese endzeni ka sisiteme . 
Xopaxopa swihlawulekisi swa masungulo swa phepha ro balansa. 
Xopaxopa ku vuyerisa ka phurofayili ya vugevenga kumbe ya loyi a onheriweke. 
Xopaxopa qhinga ra bindzu ra nhlangano wo karhi . 
Xopaxopa mahlawulelo ya dikixini ku hlamusela leswaku swi vula yini na nkucetelo . 
Xopaxopa pholisi ya matholelo na maendlelo eka xiyenge xa bindzu . 
Xopaxopa xiphiqo ku kuma leswaku mimfuwo yo hambanahambana yi tirhisa ku yini . 
Xopaxopa vuxaka exikarhi ka khiriminoloji na nawu . 
Xopaxopa vupfhumba ku suka eka mavonelo ya ikhonominkulu . 
Xopaxopa mahungu hinkwawo na data ku suka eka ndzavisiso wa leswi borhiweke. 
Naswona a ndzi na chavo mayelana na ku soriwa hi swihangalasamahungu . 
Naswona xiphemu xikulu xa swona xi ta ta laha . 
Naswona mirhi hinkwayo ya nsimu yi ta phokotela mavoko ya yona . 
Naswona loko hi ri karhi hi n'wi xixima namuntlha , a hi tikambeni . 
Naswona ku ndlandlamuxa vutivi ku ya ku ri karhi ku tiseketeriwa ha kona swinene . 
Naswona swa nkoka eka matshatshala wolawo ku na swiyinge swinharhu swa ntirho . 
Naswona eka matiko yo tala tanihi ra mina , sweswo a swi kali swi ehleketiwa . 
Naswona eka vo tala va vona , nghingiriko wa kona a wu twisiseki kumbe ku olova . 
Naswona eka ku teka xiavo ku tumbuluka ku humelela eka hinkwavo ! 
Naswona hi nga langutela njhani ku tisungulela swilo loko ku fikelelaka ka masungulo ku nga kumeki ? 
Na leswaku switshiveriwa swi khumba timali na nxavo wa swakudya ? 
Naswona loko yi nga khiwi loko vuxika byi sungula , yi ta biwa hi gwitsi . 
Naswona endyangwini wun'wana na wun'wana hi ringeta ku kuma swipfuno swo tisa ku cinca . 
Naswona swiyimo swin'wana , hi tlhela hi rhangela ndlela hi ku titsongahata kambe hi ri karhi hi tinyungubyisa . 
Naswona eka phurosese yeleyo va ta lava swiyimo . 
Naswona a yi ri eka nkarhi wo langutela ku tswala wa vulehi byo ringananyana na bya ndlopfu . 
Naswona swa hi kayiveta , tanihi doroba na rixaka , ra vumundzuku bya hina . 
Naswona vo tala va ha endla swilo swa vuhlangi . 
Naswona nchavo lowu twisisekaka a wu nge ahluriwi . 
Naswona mamiliyoni ya vana se va kota ku kuma dyondzo ya mahala . 
Naswona sweswi ku tlula 2 wa mabiliyoni ya vanhu va langutane na ku kayivela ka tihunyi . 
Naswona sweswi hi na ntlimbo wa vanhu . 
Na ku fikelela vanhu va hina hinkwavo na hungu leri ra nkoka . 
Naswona netiweke ya swa magondzo na yona ya vaviseka hi nkarhi wolowo . 
Naswona nongoloko wa hina hinkwawo wa malembe ya ntlhanu wu simekiwe eka miehleketo yeleyo . 
Naswona vanhu vo hava matimu i vanhu vo hava moya wa vutomi . 
Naswona tlherisela eka khoto leyi leswi u nga swi endla hikwalaho ka yona . 
Hikokwalaho swiyimo hiswimbirhi swi vekiwile etafuleni swi ta kota ku twisiseka . 
Hikwalaho , njhekanjhekisano a wa ha ri mayelana na khomunizimi na khapitalizimi . 
Hikwalaho , ntirho lowukulu lowu hi langutaneke na wona a hi ku ndlandlamuxa tipholisi tintshwa . 
Hikwalaho , va hangalasile tinhlayo teto kutani hinkwerhu hi kunguhata ku ya hi tona . 
Naswona sweswo swi tumbuluxe madzananyana ya mitirho eka masipala un'wana na un'wana . 
Naswona swoleswo swi katsa ku hundzisela ndzetelo na thekinoloji . 
Na leswaku a a pasisile angarhelo wo anama wa ndhawu yo tshama . 
Na leswaku hi seketela leswi hi milawu leyi twalaka . 
Naswona hi wona ntlhontlho lowu ndzi ehleketaka leswaku hi wona hi wu rhangisaka emahlweni . 
Naswona goza ra nhlanganelo a hi goza ro ka ri nga ehlektiwangi 
Naswona ku beleriwa ka lwangu leriya ku karhi ka endliwa . 
Naswona vatswari a va lemuki hi ta mpaluxo lowu wo tsema nhlana . 
Naswona xifundza xi na xiave lexi kulaka xa vusweti emisaveni hinkwayo . 
Naswona nsusumeto wa holideyi ya xibalo se ya tirha hi ku hetiseka . 
Naswona ndlela yo yimela leswi , i ku chukuchela muhlovo ehenhla kumbe ehansi . 
Kutani hi nga sungula ku tlhantlha tin'wana ta tindlela ta masiku lawa . 
Kutani mi sungula endlelo ro nghena eka nseketelano wa vanhu . 
Kutani u nga ha vutisa swipimelo swa ku cinca hi swihi ? 
Naswona ku na vatswari , na vadyondzi hi voxe . 
Naswona va tibohile ku endla swilo swo hambanahambana eka muganga lowu wu ri woxe . 
Naswona vonelo leri ri nge pfumeleriwi ku ya emahlweni . 
Naswona leswi swi tikomba hi ku angarhela eka swiyenge hinkwaswo swa ikhonomi ya hina . 
Naswona xivuriso lexi xa fanela na le ka dyondzo na vuleteri . 
Naswona ha pfumela leswaku ku hava tiko leri amukelaka muakelani loyi a cincacinaka . 
Naswona hi hisekela ku lava cinca hinkwaswo leswi . 
Naswona a hi lavi ku swi endla hi ndlela yo kavanyeta kumbe yo kwetlembetana . 
Naswona ha swi tiva leswi matirhiselo yo biya ya xihoko ya nga swi endlaka eka rixaka na le mindyangwini . 
Naswona hi ta endla leswaku va byarha vutihlamuleri eka ku nyika vukorhokeri mayelana na leswi . 
Naswona munhu u kuma yini loko a hlaya swiviko swa nkarhinyana ? 
Naswona i nkucetelo muni lowu u nga wu tisaka ku endlela leswaku swoleswo swi humelela ? 
Naswona loko va vekisa eka xifundza , a va voni mindzilikano . 
Naswona loko ntlangu wa chese wu ri karhi wu ya emahlweni , nkarhi wa nkoka wu le ku lahlekeni . 
Kambe , hambiloko nyimpi yo tika kanjhani , a hi nga tshiki . 
Naswona , hi ndlela yo fana , ku nyika mali ya nkoka yo vekisa . 
Naswona , swi tano , mujeko wa tiko wa boha eka museketeri un'wana na un'wana . 
Mavabyi ya swifuwo i ntlhontlho lowukulu eka bindzu ra swifuwo . 
Tivisa nomboro ya risimu loko u nga si ri tlanga . 
Livhi ya lembe na lembe yi nyikiwile ku tlhandlameta eka nkarhi lowu livhi yi helaka hi wona .  . 
Mathikithi man'wana ya 500 ya vile ya phakeriwile swikolo . 
Xiyenge xin'wana lexi vilerisaka i ku ehla ka nxavo wa nsuku nkari na nkarhi . 
Migingiriko yin'wana ya muxavisi wa swidzidziharisi yi fikile emakumu . 
Xiphemu xin'wana hileswaku ku na xihumelelo xikulukumba xa vukhamba bya le xitarateni. 
Xihlawulekisi xin'wana xa mfuwo lowu wutsongo a ku ri ntolovelo wo tirhisa matlhari . 
Nkongomo wun'wana lembe leri wu ta va eka ku basa ka swikolo . 
Vito rin'wana ra mbangu wa le ndzeni i mbangunkulu. 
Yin'wana a yi tirhana na ku hlela na nhluvukiso wa vadyondzisi . 
Ndlela yin'wana yo vulavurisana i ku tivisa mani na mani . 
Hlamula swivutiso swo hambanahamba ku kombisa ku twisisa . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swa ntlhanu swa ntsengo wa 100 wa timaraka . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swa mune eka phepha leri ra swivutiso . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swinharhu swa xiyenge lexi eka buku ya wena yo hlamulela . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swimbirhi exikarhi ka mune wa swona eka xiyenge lexi . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swimbirhi swa xiyenge lexi eka buku yo hlamulela . 
Hlamula xivutiso xin'wana na xin'wana xi ri nchumu wun'we - u nga hambanyisi swiyengentsongo . 
Hlamula hi marito ya wena , handle ka loko u komberiwe ntshaho . 
Hlamula xivutiso lexi landzelaka , hi ku landza ndzimana leyi nga laha henhla : 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka mayelana na tisisiteme ta kholoyidi . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka mayelana na ku ku gaya mavele . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka mayelana na tisisiteme to pompa. 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka mayelana na tigirafu ta : 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka , hi ku landza xiyimo lexi . 
Hlamulela xivutiso lexi eka maphepha yo hlamulela lama khomanisiweke laha . 
Ku cinca kun'wana na kun'wana ka data ku fanele ku humesa nkoka wa hexi wo hambana . 
Khoto yin'wana na yin'wana ya xiavo yi ta va khoto ya rhekhodo . 
Ku tsana kumbe ku lahlekeriwa kun'wana na kun'wana ku katsiwile eka tinotsi to paluxa . 
Yin'wana na yin'wana ya mikhuvo leyi landzelaka yi nga vuriwa . 
Switoloveto swin'wana na swin'wana swa rito leswi faneleke na swona swi ta amukeriwa . 
Mahungu man'wana na man'wana lama faneleke ya fanele ku khireditiwa. 
Munhu un'wana na un'wana loyi a nga eka ntirho wo tirhana na nhundzu leyi nghenisiweke exikepeni . 
Swibumabumelo swin'wana na swin'wana mayelana na leswi kumiweke . 
Mhaka yin'wana na yin'wana leyi faneleke yi fanele ku amukeriwa , ku nga ri ntsena leti nga nghenisiwa laha . 
Swin'wna na swin'wana leyi siyiweke mayelana na : 
Muxaka wun'wana na wun'wana wu nga tirhisiwa ku nga landziwi nandzelelano . 
Handle ko nyikela tindlu , leswi swa ha vula vutumbuluxi bya mitirho . 
Vamangari va na mfanelo yo xopaxopa swiviko leswi . 
Vaendli va swikombelo va pasile handle ko endla swikambelo swa le magondzweni ; 
Vaendli va swikombelo va ta fanela ku basisiwa eka swa vuhlayiseki . 
Fomo yo endla xikombelo xa vhisa yi tatiwile hi mfanelo . 
Tifomo to endla xikombelo ta kumeka mahala . 
Swikombelo swi nga kongomisiwa eka adirese leyi landzelaka : 
Swikombelo swa timali swi fanele ku landzelela mikarhi yo pfala ya ndzhendzeleko lowu . 
Swikombelo swa tipurojeke leti landzelaka swi amukeriwile : 
Tirhisa maendlelo lama faneleke ya vuhlayiseki hi ku famba ka phurosese . 
Tirhisa vutivi bya sisiteme ya matirhele ya tikhompyuta . 
Tirhisa misinya , tipholisi na maendlelo yo maketa . 
Tirhisa swintshuxo leswinene ku ololoxa swiphiqo swa tikhasimende . 
Tirhisa leswi landzelaka eka vundzeni na minongoti hinkwayo leyi faneleke ! 
Tirhisa misinya ya ku hlanganisa switirhisiwa swo hambana . 
Tirhisa matwisiselo ya xifaniso xo dirohiwa ku vumba xifaniso xa le miehleketweni . 
Thola muchayeri wo hlauleka loyi a nga ta ka a nga tirhisi xihoko . 
Switirho swa metse leswi faneleke swi nga tirhisiwa . 
Magoza lama fanele ya rihanyu na wona ya karhata ku ya lemuka . 
Kwalomu ka tiphesente ta 86 ta vanhu ti vhotile . 
Xana ku na magoza kumbe sisiteme yo karhi leyi simekiweke ku swi lulamisa ke ? 
Ku na vanhu evuton'wini bya wena lava u faneleke ku va komba tintswalo ? 
Xana hi susumetiwa hi xivono xin'we xa tiko ra hina ? 
Xana u muyimeri loyi a ngheniselaka un'wana munhu xikombelo ke ? 
Xana u tiva timasipala leti sunguleke sweswo ke ? 
Xana u na ku titshembha leswaku switshembiso leswi hinkwaswo swi ta fikeleriwa ? 
Xana swirho swa wena wa swi hlamusela hi ta ku laveka ka ku cinca ? 
Xana wa tirha eka xiyimo xa le hansi emugangeni wa ka n'wina ? 
Tindhawu leti langutanaka na nkavanyeto wa mphakelo wa gezi hi leti landzelaka : 
Vutshila i xiphemu xa nkoka xa ndzhavuko wa munhu . 
Mitirho ya vutshila yi fanele ku va yi endliwile eka tin'hweti ta 24 leti nga hundza . 
Loko ndzi ri karhi ndzi gimeta timhakanyana leti , mi nge ndzi katsakanya timhakankulu . 
Loko ndzi ri karhi ndzi halahala laha kamareni leyi , ndzi vona swikandza swo hlaya ndzi swi tivaka . 
Loko ndzi languta malembe ya le ndzhaku , ndzi vona ku humelela lokukulu . 
Tanihilaha ndzi vulaka , loko u nga yi hlayangi , u komberiwa ku endla tano . 
Tanihi xitirhisiwa xa nkoka xolawula ku cinca , swikongomelo swa xona i : 
Tanihi ndzawulo naswona tanihi mfumo hi le ku tlhontlhiweni . 
Tanihi muthorinkulu etikweni hi le ku rhangeleni hi ku va xikombiso . 
Hikokwalaho ka nkhitikano lowu , senthara yi tshama yi ri na tilayeni to leha . 
Hikokwalaho , 40 wa mitirho ya le mugangeni yi tumbulukile , naswona hinkwayo yi nyikiwile vavasati . 
Hikokwalaho , ntsengo wa 22534 wa lava ehleketeriwaka i wa lava va endleke vugevenga . 
Hikokwalaho , u xanisiwa hi nsusumeto wa ngati wa le henhla . 
Hikokwalaho , switirhisiwa swi nga tsandzeka ku ya laha mbuyelo wu nga henhla . 
Hikokwalaho , ntirho wa tlhandlekelana kutani wu sungula ku tika ku wu tirha . 
Hikokwalaho , hi fikelerile magoza lama landzelaka : 
Tanihilaha swi boxiweke hakona , mitirho yo kambela ya nkamafundzha a yi rhekodiwi . 
Hi ku ya hilaha swi tivekaka hakona , muxaka lowu wa xitsongwatsongwana a wu na nxungeto eka vanhu . 
Loko swi ta eka timhaka ta ku pfinya , ku na xiphiqo xin'we lexi tikombisaka . 
Loko swi ta eka manyala ya swa timali , lawa ya na hinkwaswo . 
Tanihi hi mfumo , hi tiyimiserile ku hlula nyimpi leyi ! 
Tanihi mfumo , a hi naveli ku kayiveta vanhu hivomu . 
Tanihi vanhu , lava matimba va avelana swilo swo tala na lavo pfumala matimba . 
Ku kotisa eka mphikizano wun'wana na wun'wana , ku fanele ku va na muhluri un'we hi ku angarhela . 
Tanihileswi rixaka ri cincaka , ku tshama ku ri na xilaveko xo antswisa nawu . 
Hikwalaho , hi nga vona nkoka wa vukona bya wena eka ntirho wo simeka . 
Loko nongoloko wu karhi wu ya emahlweni , leswi nga endlekaka na mitlhontlho yintswa swa tumbuluka . 
Tanihileswi a ku pfumaleka nkarhi swinene , leri ri lo va goza ra nkarhinyana . 
Leswi lebyi byi nga vuvabyi bya vhayirali , ku hava vutshunguri byo karhi . 
Loko swi ta eka madzolonga lama humulelaka , ku na ku hambana ka mavonele . 
Loko hi karhi hi aka madorobankulu ya mundzuku , hi fanele ku kuma dyondzo eka swikombiso leswi . 
Tanihilaha hi kombiseke hakona eku sunguleni , loko hinkwerhu hi kokisana swin'we , ha humelela . 
Loko hi karhi hi ya emahlweni hi xi tekela enhlokweni xilaveko xa ku : 
Loko hi karhi hi endla ntirho lowu wa nkoka , hi xihi xiletelo xa hina xa nandzeleriso ? 
Loko hi karhi hi ringeta ku herisa swidakana , ku tumbuluka swo tala nkarhi hinkwawo . 
Tanihi le ka maendlelo hinkwawo ya nsivelambeleko , ku na khombo ritsongo ra ku tsandzeka . 
Tanihi le ka noongoloko wun'wana na wun'wana wa sayizi leyi , swiphiqo swa tumbuluka . 
Tanihi vavasati hi fanele ku tshamela ku vutisa swivutiso swo fana na leswi : 
Tanihileswi hinkwenu mi swi tivaka hakona , ku ndlandlamuxa vutivi bya wansati i ku nyika rixaka matimba . 
Tanihiloko ndzi ri na ku langutela , swi tano eka vavasati va le ka xiphemu xa le xikarhi xa vutomi vo fana na mina . 
Kombela vadyondzi ku anakanya hi leswi landzelaka kutani va rhekoda tinhlamulo : 
Vutisa swivutiso u tlhela u kombela ku ku nyikiwa mavonelo hi atikili leyi . 
Kombela muchuchisi wa vaaki ku hlaya xitatimende xa wena hinkwaxo . 
Tivutise xivutiso xa leswaku ku humelele yini hi n'wini lowo sungula . 
Ku biwa ka vatirhi hi van'wamapurasi a ku katsiwangi . 
Nhlengeleto yo xiyisisa kutani yi landzeriwa hi xiviko xa komiti . 
Hlela no rhekoda swihlawulekisi swa swihalaki . 
Hlela xiyimo xa nkutazo eka xipano xo karhi . 
Hlela nxavo wa xitirhiwa ku suka eka xikombiso lexi u nyikiweke . 
Hlela mavekelo ya mixavo ya switirhisiwa na vukorhoki eka xikombiso lexi u nyikiweke . 
Hlela nkoka na ku hetiseka ka mahlayiselo ya tirhekodo hi tikhoto . 
Hlela rihanyu ra bajete ya timali ra nhlangano hi woxe . 
Makambelelo ya nga endliwa hi ku tirhisa tindlela to hambanahambana to hlela . 
Makambelelo i xiphemu xa nkoka xa ku dyondzisa na ku dyondza . 
Ku kambela tidyondzo ku endliwile eka yin'wana na yin'wana yi yime yoxe . 
Makambelelo ya fanele ku tekela enhlokweni mianakanyo na maandlalelo . 
Mitirho yo kambela yi endliwa yi va rivaleni naswona yi nga ri na vukanakanisi . 
Nhundzu leyi kumekeke hi migingiriko leyi nga riki enawini , hilaha swi hlamuseriweke eka dlilosari . 
Pfuneta eka ku tumbuluxa na ku lawula rhipoto . 
Mpfuno wa nyikiwa eka ku dirowa tipulani ta bindzu . 
Mpfuno wa nyikiwa eka tiphurojeke , leti nga vaka letintshwa kumbe to engetela . 
Pfunetile hi ku endla tipulani to lawula swiphiqo hi swikolo ; 
Eka 7.5% , se yi le ka xiyimo xa le hansi ku tlula hinkwaswo eka malembe ya 22 . 
Hi ku xiya kunene , swi nga tikomba onge yiyenge xa vurimi xi na nandzu . 
Lexi nga xa nkoka eka xona , xi lava maendlelo ya xidemokirasi na ya nhluvukiso . 
Eku heteleleni , hinkwerhu hi tshunxekile ku tirhela swin'we vumundzuku bya hina lebyi fanaka . 
Lava nga riki ehansi ka 1.5% a va tirhi , kambe a va le ku laveni ka ntirho eka nkarhi lowu . 
Vaxanisiwa lava nga riki ehansi ka ntlhanu va dlayiwile ekaya eka doroba ri ri rin'we . 
Swa antswa eka ku va xi endla xitatimende xi va xa ntiyiso . 
Ku nga ri ehansi ka n'wexanharhu wa swirho swa mihlangano leyi a ku fanele ku va vavasati . 
Eka nkarhi wa sweswi 34 wa miganga yi tirhisa xitirhisiwa lexi . 
Eka nkarhi wun'wana u chayerile a huma endleleni a nghena ekhwatini . 
Eka nkarhi wolowo vaehleketeleriwa vanharhu a va khomiwile . 
Ekusunguleni ndzi vurile leswaku ndzi wela eka lava thoriweke . 
Ekusunguleni , ntsengo hinkwawo wa vatirhi vo engeteleka a wu ri 28744 . 
Eku heleni ka 2002 , 4499 wa madokodela ya meno ya titsarisile. 
Eku heleni ka tiholodeyi , hi lava ku fikisa un'wana na un'wana a ekaya a hlayisekile . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi na 300 wa vanhu ntsena vo suka etiwadini ta le makaya . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , u tsundzuxile ku papalata ku tirivata . 
Hi nkarhi wa ku vika , sofutiwere a yi nga si tirhisiwa . 
Hi nkarhi wolowo , hakelo yin'wana na yin'wana ya amukeriwa hi muphakeri . 
Eka swiyimo swo hambanahambana swa vutsongo , xikarhi , vukulu na vukulu ngopfu . 
Eka nkarhi lowu a yi ri ngopfu khampani ya baleyi . 
Eka nkarhi lowu , mi nge ndzi mi navelela ku humelela eka ntirhisano wa n'wina eka swa mabindzu . 
Eka nkarhi lowu , a hi swi tivi loko nxungeto wu ri ntiyiso kumbe e-e . 
Nkarhi wun'wana , swi nga tikomba onge swilo a swi lavi ku tirha . 
Mati ya sungula ku huma ya khuluka hi nkarhi muni ethangeni ? 
Mihlaselo yi fanele wu kongomisiwa eka masocha na tithagete ta vuthu ntsena . 
Mpimo wa manghenelo eka tindhawu ta tidyondzo wu tlakukile . 
Ku va va ahlurile leswi swi va vekile laha va nga kona namuntlha . 
Vakulukumba va komberile leswaku ku hatlisisiwa mpfuxeto wa ku va nhundzu yi va emavokweni ya vanhu vo karhi ntsena . 
Papalata ku languta swilo swo tanihi ku tirhisa ririmi ri yime roxe . 
Papalata leswi hi tindlela hinkwato eku tswariweni na le ndzhaku ka ku tswariwa ka xihlangi xa wena . 
Nyika timaraka ta ririmi ku ya hi tafula leri landzelaka . 
Mapfhumba yo tlakusa ndzemuko na ku maketa lama kongomisiweke eka vahoxaxandla hinkwavo . 
Beyili ya ntsengo wa R1500 yi nyikiwile kutani yi hakeriwa hi xirho . 
Vuxokoxoko bya bangi - u ta lava yin'we ya tidokhumente leti landzelaka : 
Swirhalanganyi swi sivela valala ku va va nghena eka timakete . 
Ku ya hi swipamanyeto swa phurojeke leswi tisiweke hi xifundzankulu . 
Tindhawu ta miako to masungulo ta pfumaleka eka tindhawu leti nga swela ta swifundzankulu swo tala . 
Olova u tlhela u pfuna eka ku fikelela siku ro hetelela leri vekiweke . 
Lemuka swilaveko swa vaxavi kutani u tumbuluxa switirhiwa hi ku landza swona . 
Lemuka xiyimo xa maxele na hilaha ya nga cincaka hi ku hatlisa hakona . 
Tiyisisa leswaku mitirho na masiku yo hetelela lam vekiweke swa fikeleleka . 
Nyikiwa matimba ya ku landzelela ntirhovutomi wa nkoka eka swa vurimi . 
Hikuva masiku hinkwawo vanhu va khumbeka eka swa ikhonomiki . 
Hikuva ya fayeka , yi fanele ku hlayisiwa na ku rhandziwa . 
Hikokwalaho ka leswi , nhluvukiso wa vuswikoti wu humelerile hi swiphaketana swa le swihundleni. 
Hikokwalaho ka leswi va humile enhlengeletanini swi nga fanelangi . 
Hikuva ku humelela eka swa nhluvukiso wa xithekinoloji a ku yi ku ri karhi ku tlakuka . 
Hikuva a hi vulavuli na va matimba , hi va xavelela ku va hi nghena . 
Va sungula ku karhateka hilaha swendlo swa vona swi khumbaka van'wana hakona ; 
Loko ndzi nga si ku vutisa , ndzi vutisile tolo kutani wena u vutisile namuntlha . 
Ku si fika Nhlangula , hi lava leswaku ndzawulo yi tiyisisa leswi landzelaka : 
Loko mukomberi wa ntirho a nga si thoriwa , ku fanele ku landzeleriwa phurosese . 
Loko hi nga si vona muxaka wa misisi , hi fanele ku vona vukwembu . 
Sungula ku tilanguta wena na timhaka ta wena tanihi xiphemu xa nchumu wun'we lowu heleleke . 
Ku nghenelela hi tlhelo ra mahanyelo na maveketelelo na swona i swa nkoka . 
Ku tshamela ku wisetela n'wana hi ndlela swa ha fana na nxaniseko wa vana . 
Laha hansi ku na nxaxamelo wa vanhu lava ngheneleke tinhlengeletano kufikela namuntlha : 
Laha hansi ku na nxaxamelo wa swipimelo leswi faneleke ku ringanisiwa . 
Laha hansi ku na nkatsakanyo wa timhaka ta nkoka eka phurosese leyi : 
Laha hansi ku na nkatsakanyo wa timhakankulu ta mbulavulo . 
Laha hansi ku na xikombiso xa leswi tsariweke mayelana na mali leyi nga nghena na ya xikweleti . 
Mbuyelo wo antswa wu vula leswaku swi nga koteka ku kuma dyondzo ya le henhla . 
Tidokumente ta bidi ti fanele ku hlengeletiwa hikuva ku hava tibidi leti nga ta rhumeriwa hi poso . 
Tidokumente ta bidi ti ta nyiketiwa eka nhlengeletano leyi bohaka ya ndhawu . 
Tibidi leti amukeriwaka endzhaku ka siku ro pfala a ti nge amukeriwi ku va tekeriwa enhlokweni . 
Mabindzu lamakulu ya sungurile hi nkhinkhi ku lava ku dlaya xihlawuhlawu . 
Ku dyondza ntsalwavutomi ya murhangeri wa muganga kumbe wa swa tipolitiki . 
Vantshwa va Vantima va tiko hinkwaro va yimile va kanetana na pholisi leyi . 
Ku huhumisa swi na nkoka eka ku phurosesa matsavu . 
Tisampuli ta ngati ti tekiwile ku kambisisa swivangelo swa swikombiso leswi swa mavabyi . 
Tibodo to vutisisa ti simekiwile ku lavisisa ku lahlekeriwa loku . 
Tibuku i buloho leri tsemakanyaka gova exikarhi ka nkarhi lowu nga hundza na lowu taka . 
Hivumbirhi i va le makaya ngopfungopfu naswona va hlanganile na vusiwana lebyikulu . 
Un'wana na un'wana wa lavambirhi wa boheka ku enetisa swilaveko swa ta masangu swa lo'nwana . 
Hivambirhi va nga twisisa misava naswona xa nkoka swinene , va tlhela va yi cinca . 
Milandzu himimbirhi yi hundziseriwile emahlweni ku yisa ndzavisiso emahlweni . 
Himambirhi makambelelo ya mafundza na ya nkamafundza ya lava ku kunguhatiwa ka ha ri na nkarhi . 
Hivambirhi vavanuna na vavasati va khome khiya ro nyika vavasati matimba . 
Vavanuna hivambirhi va hlundzukile kambe va kombisa nhlundzuko wa vona hi tindlela to hambana . 
Hitimbirhi timhaka eswikolweni leswi a ti nga ri enawini . 
Hivambirhi va tisa vuswikoti na ntokoto eka swiyimoa leswi swa nkoka . 
Hivambirhi vanhu lava va komberiwile hi ku kongoma ku ta emahlweni . 
Hivambirhi ka hina hi lava sisiteme ya xibalo leyi eka yona un'wana na un'wana a hakelaka xiave xo amukeleka . 
Hivumbirhi vaakatiko va hina ku ya hi munhu na ikhonomi ya hina swi fanele ku kula . 
Swiviko hiswimbirhi swi na swiringanyeto swa ku nghenelela ka xinawu . 
Tinhlamulo leti hitimbirhi ti enetisa swipimelo hikwalaho ta amukeleka . 
Wena na movha wa wena mi fanele ku va mi lulamerile ku va egondzweni . 
Ehleketisisa , lavisisa na ku kunguhatela ntirho wo tsariwa . 
Ku hohloka ka vulawuri bya vatswari ehenhla ka vana emindyangwini . 
Ku kanganyisa vatirhelamfumo va le kaya i vugevenga ematikweni yo tala . 
Ku hunguta mpfumaleko wa vutivi bya swa tikhompyuta exikarhi ka vaaki va le makaya na va le madorobeni . 
Hlamusela hi ku komisa switandzhaku swo biha swa ku tirhisiwa ngopfu ka michini mapurasini . 
Hlamusela theme ra switshiveriwa swo endliwa hi malakatsa hi ku komisa kutani u nyika swikombiso swimbirhi . 
Hlamusela hi ku komisa leswi rin'wana na rin'wana ra matheme lawa ri vulaka swona . 
Hlamusela hi ku komisa , u ri karhi u tshaha vumbhoni ku suka eka xivutiso . 
Mianakanyo ya vutlhari yi nga humelela eka xiyimo xin'wana na xin'wana xa nhlangano . 
Buti , xilo xelexo xa famba swinene . Ndzi twa vanhu va vulavula hi xona . 
Mpimanyeto wa swa mali i xiphemu xa nkoka eka bindzu ra swa vurimi . 
Mipimanyeto ya swa mali yi kongomisiwa eka vanhu , vutomi bya vona na ntshamiseko wa vona . 
Ku vumba nhlanganiso wa swifundza swin'we ku endlela ndlandlamuko wa ikhonomi . 
Ku aka miako swi fanele ku endliwa hi ku landzelela swilaveko leswi landzelaka : 
Swikombelo swa tibasari swi nga teka kwalomu ka tin'hweti tinharhu ku va swi lulamisiwa . 
Bindzu etikweni ra hina ra ha ri emavokweni ya valungu hi xitalo . 
Bindzu ri fanele ku va na inxuwarense leyi bohaka ya vatirhi . 
Pulani ya bindzu yi ta hetisisiwa na mupfuni un'wana na un'wana loyi a tirhisaka phurojeke . 
Maendleo ya bindzu yo kombela vukorhokeri bya le handle ya le ku endliweni . 
Mabindzu ya na vulawuri byitsongo ehenhla ka nxavo wa xixavisiwa . 
Mabindzu ya ta hlohleteriwa ku nghenisa tijeneretara . 
Kambe ndza ha kuma swilo leswi endlaka ku ri ndzi hlamala leswaku u vula yini . 
Kambe ndzi ta vona , hikuva ndzi nge yi le , wa tiva . 
Kambe hambiswiritano , xiyimo xa mavonele lama akaka hi yona ndhawu ya kahle yo sungula . 
Kambe , na leswaku leswaku u nghenisa eka xona , swihlawulekisi swo avelana . 
Kambe swi hlamule hi ku tshembheka na ku titsongahata loku ku swi faneleke . 
Kambe tivonele , swi ta na vutihlamuleri byo karhi . 
Kambe hi nkarhi wolowo , mitshungu leyi hlengeletanaka yo kaneta a yi yirisiwile . 
Kambe vana , ngopfungopfu , a va tivi leswaku va vona kahle ku fika kwihi . 
Kambe nhluvukiso wu vula swo tala ku tlula vukorhokeri bya mati ntsena . 
Kambe u nga pfumeleli ntokoto wun'we wu lawula vumundzuku bya wena . 
Kambe hambi ku ri ku famba ko nonoka a ku vula leswaku u karhi wa tshinela exikolweni . 
Kambe na xin'wana xa nkoka swinene i vuxaka exikarhi ka vanhu va hina vambirhi . 
Kambe a a rhandza vanhu va rona na ku tikarhatela vumundzuku bya rona . 
Kambe loko u fambafamba la ndhawini leyi u ta kuma na ikhonomi ya vunharhu . 
Kambe i swi mayelana na vukhamba bya vanhu lebyi ndzi vulaka byona . 
Kambe swi tshama kahlekahle swi ri leswi sweswi swi vuriwaka ku kula ka ikhonomi hi ku nanayila na hi rivilo . 
Kambe i swa nkoka eka hina ku nyika hakelo eka ku tikarhata . 
Kambe u nge ndzi tshikelela leswaku swin'okisi swi hi nyikile vuvekisi . 
Kambe mali yo tala a yi nga faneli yi ta yi suka eka mpfuno wa nhluvukiso wa ximfumo . 
Kambe matiko yo tala eAfrika a ya na kona ku tihlawulela koloko . 
Kambe a ku nga vi na ku kanakana leswaku mitlhontlho ya ha ri yikulu . 
Kambe entiyisweni leswaku nchumu wo karhi wa tirha swi vonaka loko wu tirhisiwa . 
Kambe hi ku angarhela munhu a nga lemuka loko swilo swi onhakile . 
Kambe matiko man'wana ya fambile hi magoza yo hambana tanihilaha a swi pfumeleriwa . 
Kambe u komberiwa ku tivonela naswona u nga endli hi ndlela yo pfumala vutihlamuleri . 
Kambe swendleko swa sweswi swi tlhontlhile ntwanano wolowo . 
Kambe ku vava ka swona , swikolo na tikamere to dyondzela a hi swikombiso . 
Kambe man'wana ya mavonele yo tsana hi ikhonomi ya hi hlamarisa . 
Kambe maxaxamelelo ya le dzongeni na wona ya ta cinca . 
Kambe nhlayo ya mafu a yi zangi yi vikiwa . 
Kambe vutshembeki na ntiyiso wa vahakeri va xibalo swi na nkoka . 
Kambe mhaka leyi nga kanetekiki hi leswaku : hi le ku fambeni ! 
Kambe xivutiso i ku : Xana vavhoti va ha tshemba switshembiso leswi ? 
Kambe ntiyiso lowu vavaka hi leswaku makhombo ya ha papalateka . 
Kambe vuteki byolebyo bya mahungu byi ndzi byerile swin'wana swilo . 
Kambe maribye lama nga endleleni ya ta hundzuka madyiribye ya mundzuku . 
Kambe nyimpi yo lwela ntshuxeko yi yile emahlweni hi nsindziso . 
Kambe a ku na masungulo lawa eka wona ku nga ta tumbuluxiwa switirhisiwa swoleswo . 
Kambe ku ta tshama ku ri na mpimo wa nkokelano eka mafumele ya dorobankulu . 
Kambe masagwati lawa ya humelela eka mbangu wo karhi . 
Kambe yona minongoloko leyi ya vulawuri yi hundzukile yo sihalala . 
Kambe ku cinca loku ka mphakelo na nkoxo a ku nge fikeleriwi hi xinkadyana . 
Kambe hinkwavo va tiyisisa mhaka ya leswaku moya wa munhu a wu yi hi rixaka ro karhi . 
Kambe va le hansi ngopfu ka ntshamiseko wo va va nga endli nchumu . 
Kambe a va fanelangi ku vilela ; leyi i mihloti ya ntsako . 
Kambe vutihlamuleri lebyi byi avelaniwa na vapfuni van'wana . 
Kambe ku va ntirhovutomi wo hetelela ku hlawuriwa a hi mhaka leyinene . 
Kambe timhaka timbirhi ta pfuna nakambe ku herisa xirhalanganyi lexi . 
Kambe swifambo leswi nga vangaka rifu a swi nge pfumeleriwi emapatwini . 
Kambe hi pfumela leswaku ku tiyisela ka vuyerisa minkarhi hinkwayo . 
Kambe hi kombela n'wina ku ba pempe hi vatirhelamfumo va vukungundzwana . 
Kambe a hi nge swi koti ku na mpfanganiso ku hetisa nawu . 
Kambe hi vile na ku lemukisiwa swinene kutani hi fanele ku amukela hi teka magoza . 
Kambe hi angurile hi mfanelo , hikwalaho hi xanisekile swintsongo loko hi pimanisa na van'wana . 
Kambe ku avanyisa loku anakanyiweke kahle na ku va ko sungula a swi ringanangi . 
Xana va endla yini hi ku kala ku hetiseka ka vona ? 
Xana swi vula yini ku va mudyondzisi wo hlohletela ? 
Kambe sweswo swi vula yini eka matirhele ya ndzawulo yin'wana na yin'wana ? 
Kambe leswi swi vula yini ka matirhele ya tindzawulo ? 
Kambe loko swilo swi nga fambi kahle , va nga endla tano hi rivilo leri chavisaka . 
Kambe hikwalaho ka yini hi langutisa ekule ku tlula eka switirhisiwa swa hina swa nhlayiso wa rihanyu ? 
Kambe nseketelo wa wena na wona wu yima tanihi xikombiso xa vutihlamuleri bya nhlanganelo . 
Kambe , eka vanhu vo tala , a ku vangi na ku balekela vusiwana lebyo chavisa . 
Kambe , i xiyimo xa mina lexintshwa xa vuhlayisi lexi ndzi faneleke ku hundzulukela eka xona namuntlha . 
Kambe , wo ndzi tatisa , ku dzunisa ka muxaka lowu nakona ku na switandzhaku . 
Kambe , hambiswiritano , eka vona mavonele i ntiyiso . 
Kambe . va tatitisile , va sungurile ku lemuka ntolovelo . 
Xava swibye leswi tlhelaka swi tirhiseka ku hunguta mpimo wa thyaka . 
Hi ku lemuka ka un'wana na un'wana , ku hluvuka lokukulu ku fikeleriwile . 
Hi ku landzelela swikombiso leswi , u ta tiva : 
Hi nkarhi wolowo nhlayo leyikulu ya vanhu a yi hlanganile ejarateni . 
Hi ku sula kumbe ku siva xiyengetsongo . 
Hi ku hluvukisa wadi , xibedhlele xi ta kota ku : 
Hi ku tirha swin'we hi nga aka Afrika Dzonga ya milorho ya hina . 
Khakhuleta swibalo na tihakelo tin'wana ta xinawu u swi katsa eka bajete . 
Khakhuleta ntsengo wa mpindzulo hinkwawo hi mfanelo . 
Khankuleta mpimo wa ntswalo lowu weke tanihi phesente . 
Khakhuleta mpfhuka exikarhi ka swikepe swimbirhi eka nkarhi wolowo . 
Khakhuleta ntswalo lowu a nga ta wu hakela hi ku landza nkarhi wolowo . 
Khakhuleta vukulu bya rivilo hi nkarhinyana endzhaku ka ku tlumba . 
Khakhuleta vuxikarhi bya muholo wa vatirhi wa n'hweti yin'wana na yin'wana . 
Khakhuleta nhlayo ya vaxisati lava veke xiphemu xa ku valanga . 
Khakhuleta nhlayo ya tikotara eka nandzelelano wun'wana na wun'wana . 
Khakhuleta tiphesente ta mati lama nga eka machipisi . 
Khakhuleta nxavo hinkwawo wa swixavisiwa ku suka eka swikombiso leswi nyikiweke . 
Khakhuleta nxavo hinkwawo wa switirhisiwa swo endla khekhe ra chokoleti . 
Khakhuleta nkoka wa xitoko xo pfala wa minchumu ya xitoko mimbirhi . 
Nkhakhuleto wa nkoxo wa ku tumbuluxa swixavisiwa na nxavo ww swona . 
Ndzi fowunele eka riqingho ra sele loko ku ri na swin'wana swa nkoka . 
Ndzi fowunele eka riqingho ra sele ; Ndzi na ndlela yo ku tlhela ndzi ku fowunela . 
Mufowuni : Ndzi tshemba leswaku lowu hi wona ntoloveto lowu u wu simekaka sweswi . 
Ndzi nga languta eka pheji ya nhungu ku vuyisa mianakanyo ya mina ke ? 
Swi nga ha tlhela swi vula vubofu kumbe nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi seketeriweke . 
Xana vadyondzi va nga languteriwa ku hetisa ntirho hi ndlela leyi amukelekakaka ke ? 
Swi nga tisa mbuyelo wa swa ikhonomi hi ku famba ka nkarhi . 
Xana ku bvumba ku nga endliwa ku suka eka mbuyelo kumbe data ke ? 
Xana kereke ya namuntlha yi nga tekiwa tanihi ripfalo ra rixaka ? 
Xana u nga hlamusela leswi endleke leswaku u tirhisa maendlelo ya wena ? 
U nga hi nyika vuxokoxoko byo tala hi pfhumba ra tigizara ke ? 
Xana u nga hi nyika vuxokoxoko bya le ndzhaku hi ta ntirhovutomi wa wena ku fika sweswi ? 
Mukamberiwa u kombisile ku pfumala ntwisiso wa nhlokomhaka . 
Mukamberiwa u fanele ku hlamusela vanhu lava nga riki ehansi ka vambirhi lava a va ri ebazini . 
Vakamberiwa a va languteriwingi ku hlamula hi vuxokoxoko byo tani . 
Vakamberiwa va languteriwa ku hlamula swivutiso ku suka eka swiyenge swimbirhi . 
Vakamberiwa va languteriwa ku tsala hi nhlokomhaka yin'we ntsena . 
Vakamberiwa va nga hlamusela swifaniso hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Vakamberiwa va nga ha nghenisa timhakankulu leti landzelaka eka n'wangulo wa vona . 
Vakamberiwa va sungula hi ku hlaya swivutiso hinkwaswo . 
Vakamberiwa va nga ha hlamusela swifaniso hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Vakamberiwa va nga ha titsarisela tidyondzo to tala hilaha va swi tsakelaka hakona . 
Vakamberiwa va fanele ku hlamula swivutiso swimbirhi eka swa nhungu . 
Vakamberiwa va fanele ku nyika mhakankulu yin'we eka ntlhontlho wun'wana na wun'wana : 
Vakamberiwa a va fanelangi ku kopisa ntsena swiphemu swa xitshuriwa . 
Vakamberiwa va fanele ku pfumela kumbe ku kaneta xitatimende . 
Vakamberiwa va fanele ku katsa swilo leswi landzelaka eka n'wangulo wa vona : 
Vakamberiwa va fanele ku tirhisa timhakankulu leti landzelaka eka n'wangulo wa vona : 
Vakamberiwa va ta fanela ku tsakela ku hlaya na ku tsala . 
Min'wangulo ya vakamberiwa yi fanele ku amukeriwa ku ya hi nkoka wa yona . 
Min'wangulo ya vakamberiwa yi fanele ku hleriwa handle ko voyamela tlhelo hilaha swi nga kotekaka . 
Khapitali yi vumbiwa ntsena hi mali leyi tirhisiweke eka nkarhi wo tumbuluxa . 
Nhlayiso na nseketelo eka mubohiwa hi swona swilavekonkulu ku va a tshunxiwa . 
Ndzemukiso hi ta ntirhovutomi eka lava sukaka exikolweni wu fanele ku endliwa . 
Vulawuri bya nandzui i xitirhisiwa lexi oloveke naswona i xiperemente lexi yaka emahlweni . 
Ava tinxaka ta vapfhumba hi ku ya hi swilaveko swa vona . 
Ku tlangela ndzhavuko wa hina i xiphemu xa nkoka xa ku aka rixaka . 
Exikarhi ka ku humelela ka xipano , ku na mbulavurisano . 
Exikarhi ka ku akiwa ka masungulo yo tiya , ku na vadyondzisi . 
Exikarhi ka leswi , ku na ikhonomi yin'we yo ppfanganisiwa leyi vuyerisaka hinkwavo . 
Migingiriko yin'wana yi veka vanhu ekhombyeni ro tluleriwa hi mavabyi . 
Mintlawa yin'wana erixakeni ra hina yi ya emahlweni na ku vangeriwa vusweti . 
Tinxaka tin'wana ta tiwulu ti nga hlovohatiwa hi ku olova ku tlula tin'wana . 
Swihlawulekisi swin'wana swa tiwulu swi na nkoka eka ku phurosesa . 
Titlhontlhe ku tirhisa tithekinoloji to hambana . 
Mitlhontlho leyi maphorisa va langutaneke na yona siku na siku yi tele . 
Mitlhontlho ya vathori lava nga xiximiki mintwanano yo herisa mitirho . 
Mitlhontlho leyi sungulaka ku hi byela leswaku a hi fanelangi ku tipfumelela ku koka milenge . 
Cinca mayimele ya pheji ya va lamo hingakanya . 
Cinca rito ( marito ) lama nkhwatihatiweke exivulweni xin'wana na xin'wana . 
Ku cinca nxaxamelo wa marito ya ntshaho swa amukeleka . 
Ku cinca ka adirese swi ta tivisiwa matsalana hi ku tsala kunene . 
Minkanerisano ya tsalwa ra timfanelo yi ya mahlweni eka swiyenge leswi landzelaka : 
Tsalwa ra timfanelo ri herile eka swiyenge leswi landzelaka : 
Kamba loko switirho hinkwaswo swi tirha kahle na vuhlayiseki . 
Kamba loko swiletelo hinkwaswo swi landzeleriwile . 
Kamba loko mpfapfarhuto wa makumu wu fanerile vaamukeri va hungu na mbangu . 
Kamba loko sisiteme yi nghenisiwile hi ku landza maendlelo lava lavekaka . 
Kamba loko u tirhisile nomboro yinene ya akhawunti yo tivisa . 
Kamba vumbhoni na minthwaso ya soxaliweka . 
Kamba loko swileriso hinkwaswo swi landzeleriwile . 
Kamba loko muchini wu ri eka xiyimo xa kahle xo tirha . 
Kamba loko switirho a switirhisiwa swi ri eka xiyimo xa kahle xo tirha . 
Ticheke ti ta tsaleriwa swirho n'hweti leyi taka . 
Mafu ya vana i xikombiso xa nkoka xa swipimo swa mahanyelo . 
Mpfumaleko wa nhlayiso wa vana wu nga va mhaka ya ximunhu kumbe nandzu wa vugevenga . 
Vana i rifuwo na vumundzuku bya rixaka rin'wana na rin'wana . 
Vana va vile na nkateko wo hoxa mali endzeni ka thangi . 
Vana va fanele va kuma nhlayiseko , nseketelo na nsirhelelo . 
Vana etikweni hinkwaro sweswi va endla vutiolori nkarhi na nkarhi . 
Vana va namutlha va kuma vutiolori byintsongo ku tlula vana va khale . 
Vana va tivisiwile hi khombo ro tirhisa swidzidziharisi . 
Vana lava tshamaka eswitarateni va tshamela ku xanisiwa na ku tsan'wiwa . 
Hlawula ndlela ya ntirhovutomi leyi nga na swihlawuleko swo hambana na minkateko . 
Hlawula phakeji ya makete lowu kongomisiweke kutani u nyika xivangelo ku nhlawula ka wena . 
Hlawula xiphiqo lexi nga kona evuton'wini eka mbangu wa le mugangeni . 
Hlawula maendlelo lama pimanisiwaka ku landzelela na ku seketela xiboho . 
Hlawula yin'we ya tinhlokomhaka leti landzelaka kutani u tsala nxitshuriwa xo koma . 
Hlawula xintshuxo lexinene eka hinkwaswo kutani u endla modele ya xikalo leyi kombisaka : 
Hlawula nhlamulo leyi nga yona eka leti nyikiweke . 
Hlawula muxaka lowunene wa matheriyali ku wu tirhisa eka tafula . 
Hlawula muxaka wa matheriyali na switirho leswi nga swona swa phurosese . 
Hlawula nhlawulo leyi xiximaka ku tlula hinkwato ku hetisa xivulwa : 
Hlawula rito leri nga fambelaniki na man'wana marito eka ntlawa wunwana na wun'wana wa marito lama nga laha hansi . 
Tikereke , swikolo na tiholo ta vaaki na tona ti ta tirhisiwa . 
Ku tshamela ku rhurhetela ku endla leswaku nkandzinganano wu ya emhalhweni etindhawini ta le makaya . 
Tshaha swihlovo ku ya hi milawu ya xitirhisiwa lexi nga tirhisiwa . 
Madorobankulu ya ta lava nseketelo wa ndlandlamuxo wa vutivi endla mitirho leyi yintshwa . 
Vanhu na mfumo va fanele ku seketelana . 
Vanhu va angurile eka ku ba hungwe . 
Veketela nhundzu ya nkoka hi mitlawa ku ya hi leyi tekeka nkarhi na leyi yi nga ya sweswi . 
Veketela milandzu hi mitlawa ku ya hi milandzu ya nkarhi wo leha na ya sweswi . 
Tikamara to dyondzela eka swikolo leswi landzelaka ti herile : 
Tipulani ta vulawuri bya thyaka na mbasiso ti le ku hetisisiweni. 
Swikongomelo swo twisiseka swi vekiwile na vutihlamuleri byi phakeriwile . 
Swi le rivaleni leswaku rimba ra pholisi ra rixaka ri ta pfuna . 
Swi le rivaleni leswaku mpimo wa nseketelo wu pfumelela mpimo wa goza . 
Swi le rivaleni leswaku vanhu hinkwavo vo twisisa va ta pfumelelana na xikombelo lexi . 
Tlhava laha ku kuma nongoloko hinkwawo wa tihofisi ta timasipala leti nga vutisiwaka . 
Tlhava eka bokisi leri u tihlawulelaka ku kuma mahungu man'wana . 
Tlhava eka sete ya data leyi u lavaka yona ku pfula xihangalasiwa. 
Tlhava exifanisweni ku kuma mahungu man'wana hi dorobankulu leri rhurhelaka . 
Tlhava eka batheni yo rhumela loko u lulamerile ku rhumela poso . 
Titliliniki ti le ku akiweni kumbe ku ndlandlamuxiwa etikweni hinkwaro . 
Mitlawa yi se yi simekiwile na swilaveko swa yona swi amukeriwile . 
Ntirhisano na avelano wa mahungu exikarhi ka valanguteri ; 
Swirho swo engeteriwa i swirho swa muganga leswi nga riki vatswari . 
Swirho swo engeteriwa a swi na timfanelo to vhota eka huvo ya vulawuri . 
Nhlanganelo wa vutumbuluxi i ndlela yo hlanganisa timali ta tifilimi . 
Khodi yi nga vuyeleriwa ku fika eka mikarhi leyi nga hundziki eka mi3 . 
Tirhisanani entlaweni ku nyika andlalo wa xinomo . 
Tirhisana na , na ku ehleketa hi swilaveko swa swirho hinkwaswo swa ntlawa . 
Mitirhisano na tiyunivhesiti ku lemukisa hi vukungundzwana . 
Hlengeleta switirho na switirhisiwa leswi faneleke ku hetisa ntirho . 
Hlengeleta mahungu ya hinkwaswo swa makhombo na vulawuri bya makhombo ; 
Nhlengeleto wa tinhlayohlayo hi swikongomelo swa vulawuri . 
Ku ta na ririmi leri twisisekaka hi swona swi fanelaka . 
Bumabumela nchumu wun'wana na wun'wana na ku nyika switsundzixo eka n'wini wa yona . 
Bumabumela xitatimende lexi hi ku kongomisa eka ku pulana na ku pulana nakambe . 
Vula loko swipensese leswi swi lawuriwile kahle kumbe e-e . 
Swibumabumelo na swiringanyeto swi fanele rhumeriwa eka : 
Swibumabumelo na swona swa komberiwa mayelana na mathelelo ya xibalo lamantshwa lama ringanyetiweke . 
Swibumabumelo swi fanele ku tirhisiwa ku hlamusela matirhelo ya mudyondzi . 
Swibumabumelo swi komba byento bya miehleketo mayelana na phurosese na xixavisiwa . 
Khomixini hi mhaka yin'wana na yin'wana leyi vekiweke hi nawu . 
Tinhlengeletano ta komiti eka mune ku fika eka tsevu wa mavhiki man'wana na man'wana . 
Varimi vo rima swin'we va suka eka tindhawu ta vurimi leto manyana . 
Tivisa qhinga ra bindzu eka yuniti kumbe xibindzwana . 
Tivisa swivandla leswi lavaka ku antswisiwa eka swirho swa vatirhi leswi nga na vutihlamuleri byolebyo . 
Hundzisa vutivi na ntwisiso hi ku swi tsala . 
Vulavurisana na mabindzu lama faneleke eka swa mitirho swa vumaki . 
Vulavurisana na vahoxaxandla eka mimbhurisano yo va erivaleni no tshembeka . 
Tivisa xiboho xa wena eka tintangha ta wena hinkwato . 
Ku tivisa na ku hangalasa mahungu mayelana na timhaka ta mafumele . 
Mbulavurisano wu nga hlohleteriwa hi ku endla vadyondzi va : 
Mbulavirisano i ku endla leswaku miehleketo ya wena yi teveka eka van'wana . 
Miganga yi hlohleteriwa ku lemuka tiphurojeke . 
Swirho swa muganga a swi ri kona ku va timbhoni ta ntirho lowu . 
Vun'wini bya xikolo hi vamuganga i xisirhelelo xo tlula hinkwaswo . 
Ku tekaxiave ka muganga swi katsa swo tala ku tlula ku lava switsundzuxo eka van'wana . 
Nseketelo wa muganga wa xitereko a wu nga siveleki . 
Tikhampani ti endlile minongoloko ya vutihlamuleri eka rixaka . 
Khampani yi nga tirhisa ku hlela ku humelela ka ndzingeto wa vona wa bindzu . 
Xibalo xa khampani lexi hakeriweke kumbe ku nyikiwa eka lembeximali ; 
Pimanyisa swilaveko swa masungulo swa vanhu va mitlawa yo hambana ku ya hi swiyimo na swa ikhonomiki . 
Pimanyisa nkoka wa matimba wa tirholo timbirhi ta xinkwa . 
Pimanyisa mimpimo ya matirhele ya swiphemu . 
Pimanyisa ku tiya na ku tsana ka tindzimi to phurogirema . 
Pimanyisa nhlamulo ya wena na ta vanghenikuloni etlilasini . 
Mpimanyiso wu endliwile malembe ya ntlhanu man'wana na man'wana ku suka hi 1970 . 
Vaakikulorhi , switirhisiwa swikulu swi nyikeriwile eka nongoloko lowu . 
Vadyondzisi va vuswikoti hi vona khiya ra dyondzo ya nkoka . 
Mphikizano lowu tisiwaka hi nhova wu nga va xiphiqo lexikulu eka swimidyana . 
Mphikizano i wa nkoka eka ku tlakusa matirhelo lamanene na ku kula ka ikhonomi . 
Endla nongoloko wa swilaveko ku ku pfuna ku hlawula xintshuxo lexinene eka hinkwaswo . 
Endla nongoloko ku kombisa swihlawulekisi swa bajete ya kona ya nkhuluko wa timali . 
Hlengeleta swiviko hi ku ya hi nandzelelano wa ku hetiwa ka mitirho . 
Tatisa fomo ya xikombelo hi ndlela leyi vekiweke . 
Tirhekodo leti heleke na ka fanela ta vunkota a ti hlayisiwangi . 
Nhlamuselo yo helela ya nxaviselano lowu ringanyetiweke . 
Matsalwa lama heleleke yo fanela yi tirhisiwa hi ndlela leyinene . 
Tatisa tifomo ta xikombelo hi timhaka leti landzelaka : 
Hetisa xivulwa lexi landzelaka hi ku tatisa hi rito rin'we : 
Hetisa tinoto leti kayivelaka eka xikoro xa vuyimbeleri lexi nga laha henhla . 
Nandzelelo wa rimba wu kombisiwile eka tafula ra 1 . 
Landzelela milawu leyi faneleke ya vanhu vo tirha . 
Swibumabumelo swo angarhela swi amukeriwile mayelana na swivandla hiswimbirhi . 
Tikhompyuta ti olovisile vulawuri na vulawuri ekhixini . 
Rivalela ku hlwela ka ku nghenisiwa ka dokumente eka mhaka leyi . 
Endla oditi ya vuswikoti ku lemuka mavangwa eka yuniti ya bindzu . 
Endla vulawuri byo angarhela eka ndzawulo . 
Ntiyisiso wa ku va switirhisiwa swi landzelela swipimo leswi ; 
Ha mi hoyozela no mi navelela mikateko etidyondzweni ta n'wina . 
Hi hoyozela vadyondzi va hina hinkwawo va ka matiriki lava paseke . 
Ha mi hoyozela hinkwenu lava mii fundzhiwaka laha madyambu lawa . 
Mpfumelelano na wona wu fikeleriwile wa fomula yintshwa ya maavele ya timali ta tiko . 
Mpfumelelano wu fikeleriwile wa leswaku ku fanele ku tsariwa maphepha ya xiviko xa swikongomelo . 
Hikwalaho , migingiriko eka xivandla lexi xa nkoka yi ta kongoma eka : 
Hikwalaho , a ku na mpfapfarhuto wa nawu lowu ringanyetiweke eka nkarhi wa sweswi . 
Hikwalaho , mutshamaxitulu wa hina a nga kona eka nhlengeletano leyi ya hinkwerhu . 
Hikwalaho , tsevu wa mixaviselano yi yimisiwile . 
Nhlayiso na mafumele lamanene swa hlanganisiwa swin'we . 
Ehleketa hi milandzelelano leyi landzelaka naswoma eka mhaka yin'wana na yin'wana : 
Ehleketa hi leswi u nga na swona eka layiburari leyitsongo eka hinkwato leyi hlawuriweke . 
Ehleketa hi ta loko ntirho wu endla leswaku tlilasi yi kota ku vulavurisana swinene kumbe switsongo . 
Matimba yo tala ya vutumbuluxi ya yimerile ku tirhisiwa kun'wana . 
Ku nga cincacinci ka swipimo leswi sindzisiwaka hi mihlangano ya misava . 
Endla nchumu leswaku wu nthlontlha vuswikoti lebyi lemukiweke lebyi nga ta hleriwa . 
Ku aka se swi sungurile etimbaleni ta xikolo . 
Mbuyiselo lowu akaka i xiphemu xa nkoka xa mahlelelo ya fomethivhi . 
Swikweleti swa vatirhisi swi khumba timasipala hinkwato etikweni hinkwaro . 
Vatirhisi va hlangana na mitokoto na mikucetelo yo hambana . 
Vuxokoxoko byo tihlanganisa na vamafambiselo na vavuthekiniki ku vutisisa : 
Milandzu ya xitshuketa yi katsiwile eka tinotsi ta mpaluxo . 
Ku ya emahleni ka ikhonomi leyi nga kuliki etindhawini to swela ngopfu a swi honisiwa . 
Yisa emahlweni no ndlandlamuxa vuvekisi bya mani na mani eka miako yo hambanahambana . 
Vakontirakitara wa komberiwa ku nghenela yin'we ya tinhlengeletano . 
Hoxa xandla eka ku simeka maendlelo na swipimo swa kahle swa misava hinkwayo ; 
Xana rito ' hangunuxela ' ri ku byela yini hi mayelana na timbyana ? 
Lexi xi ku lawulaka i nsusumeto wo antswisa vutomi bya vanhu va ka hina hinkwavo . 
Xana vumhawula byi na nkucetelo muni eka xiyimo xa nyama ? 
Xana hi yihi nhlamuselo leyi faneleke ku nyikiwa mukhomaxiave loyi ? 
Xana i swihlohloteri swihi swi nonohwisaka ku kombisa ntwelavusiwana eka xiyimo xo karhi ? 
Xana i nseketelo wihi wa timali wu nga kona eka vatswari lava wundlaka ? 
Lexi landzelaka i nkatsakanyo wo koma swinene wa swiendleko leswi . 
Xana i ntirho muni lowu yimeriweke hi girafu leyi landzelaka : 
Leswi mfumo wu nga eku swi chumayileni , a hi leswi wu nga eku swi endleni . 
Xana ku humelele yini eka nchumunyana lowuya , xana wa ha kumeka ? 
Xana ku humelela yini loko ndzi tsandzeka ku hakela akhawunti ya mina ya masipala ? 
Xana ku humelela yini loko xikombelo xa mina xi nga humeleli ? 
Xana ku humelela yini eka timfaneleo ta xirho loko xi lova ? 
Xana ku humelela yini loko mpfula yi na , laha ku nga na xihundla ? 
Xana swi na ntshikelelo muni naswona swi na switandzhaku muni ? 
Xana leswi swi na nkucetelo muni eka madurhelo ya vunonisi ? 
Xana i nhlohlotelo muni mikhuvanene ya vukhongeri yi nga na wona eka mahlawulelo ya muringani ? 
Xana i vuxokoxoko byihi kumbe swipfuno swihi swi lavekaka ku hetisa geza leri ? 
Xana hi wihi mpimo wa mapaselo lowu amukelekaka ehansi ka swiyimo leswi ? 
Xana hi swihi leswi u swi langutelaka ku suka eka mudyondzi eka lembexidzana ra vu21 ? 
Xana hi xihi xiyimo eka ku yisiriwa xiphemunyana kumbe hi ku helela ka tibombo leti hlantaka switlhavani ? 
Xana i yini leswi swi yimeriwaka hi fomula leyi landzelaka ya xivumbeko xa xikhemikali ? 
Leswi swi nga kongomana ngopfu na swona i mbangu lowu mitsheketo yi humelelaka eka wona ? 
Xana hi byihi vutihlamuleri bya vaakindhawu va Vakriste ? 
Xana hi kwihi ku pfuna ka thebochajara ko tlula ka supachajara ? 
Xana hi kwihi ku hoxa xandla ka ku xavisiwa ka mafurha eka ku tlakuka loku ? 
Xana hi kwihi ku hambana exikarhi ka inivhoyisi na invhoyisi ya xibalo ? 
Xana hi kwihi ku hambana exikarhi ka vukona bya tiasete leti nga hundzuriwaka mali na vuswikoti bya ku hakela swikweleti swa nkarhi wo leha ? 
Xana hi kwihi ku hambana exikarhi ka ku tirhisiwa ka khodi yin'we hi vunyingi bya vatirhisi na ku va khomphyuta yin'we leyi lawulaka letin'wana hinkwato hi nkarhi wun'we ? 
Xana hi kwihi ku hambana exikarhi ka jenali , buku ya ntirho na fayili ? 
Xana hi wihi ntirho wa gasi yo thovhela leyi sirheleriweke , tanihilaha yi kombiweke hakona eka dayagiramu ? 
Xana hi wihi ntirho wa nhloko ya xifafazelo leyi nga exifanisweni ? 
Xana vangwa ra kona ri vuriwa yini naswona vula xikongomelo xa vangwa leri ? 
Xana mfumo wu endla yini sweswi hi mayelana na nkoka wa swinakulobye swa vanhu ? 
Xana hi xihi xiphiqonkulu lexi noni yi faneleke ku xi kondzelela ? 
Xana hi rihi vito leri tivekaka ngopfu ra tiswichi leti ti tirhisiwaka eka xitoloveto lexi ? 
Xana i yini engetelo wa kona wa tiphensete eka ntsariso weka xikolo lexi ? 
Xana i ndzima muni leyi khatsiweke , hi mayelana na pholisi ya tiselifoni , eswikolweni ? 
Xana hi yihi inthijara leyitsongo eka hinkwato eka sete leyi ya tinomboro ? 
Xana wu vuriwa yini muxaka wa masengelo lama nga exifanisweni lexi nga laha hansi ? 
Xana ku twisisiwa yini hi theme ra xikambelo xa vundzeni bya muchini wo thovhela ? 
Xana ku vile na muxaka muni wa ku famba ka gezi ? 
Xana i muxaka muni wa mitirho leyi fikelelaka ku kuma nsirhelelo wa mfanelo ya vun'wini ? 
Xana ku vuriwa yini hi mbangu wa rixaka wa le kusuhisuhi ? 
Xana i yini lexi hi lavaka ku xi vulavula hi ntambhu leyo lala ? 
Xana hi yihi ndlela yin'wana munhu a nga na yona eka wun'wana na wun'wana wa mitlimbo leyi nga laha henhla ? 
Xana i mixaka yihi yin'wana ya mitirho kumbe mitirhovutomi ndzi faneleke ku yi tekela enhlokweni ? 
Xana i swihlawulekisi swihi swa vumina ndzi nga na swona leswi swi nga ta ndzi pfuna eka ntirho lowu ? 
Xana ndzi fanele ku endla yini loko ndzi mangala nandzu kutani ku nga humeleli nchumu ? 
Xana ndzi fanele ku endla yini loko ndzi ehleketa leswaku akhawunti ya mina yi hoxekile ? 
Hi swihi swi faneleke ku dyondzisiwa na swona swi fanele ku dyondzisiwa njhani ? 
Hi swihi swikili leswi swi faneleke ku tirhisiwa kumbe magoza lama faneleke ku tekiwa ? 
Hi tihi tipakani leti hi faneleke ku ti veka ku kota ku fikelela mivuyelo ya hina leyi hi yi navelaka ? 
Kutani xana ku ta va yini ntirho wa van'watinhlahlayo va hina . 
Leswi swi humeleleka endzhaku ka swona swi le rivaleni leswaku ko va ku tsan'wa nawu . 
Xana hi swihi swiphemu swimbirhi swa qhinga ro maketa swi nga antswisiwaka ? 
Xana i muxaka muni wa vanhu u nga ta wu tirhisa eka ntirho wa wena wa ncino naswona hikwalaho ka yini ? 
Xana i muxaka muni wa xikalo xa nsumo lowu wu simekiweke ehenhla ka wona ? 
Xana i muxaka muni wa vuleteri lebyi byi nyikiwaka hi mayelana na xikimi lexi ? 
Xana i muxaka muni wa ku hambana lowu wu kombiwaka eka ntshovelo wa masi ? 
Xana a wu ri wihi mpimanyeto wa mfungho lowuntshwa ? 
Xana a wu ri wihi mpimo wa ntirho lowu hetiweke ku ta fika sweswi ? 
Xana a ku ri yini xiyimo hi mayelana na lava nga riki vakoxi ? 
Leswi hi swi endlaka tanihi mfumo , i ku nyika tintambhu to lala to fambisa mahungu . 
Leswi hi swi vulaka ikhonomi ya vumbirhi swi hlawulekisiwa eka swin'wana swa swona hi : 
Leswi hi swi endlaka , leswi hi tikhomisaka swona swi na switandzhaku eka lava va hi rhendzeleke . 
Leswi hi swi lavaka i ku lota mianakanyo ya hina ku vona tinhlamulo toleto . 
Xana a yi ri yihi miehleketo leyi yi hlohloteleke mifumo leyi tiyimelaka ? 
Xana a swi ri swihi swihlawulekisinkulu swa mahanyelo lama ? 
Xana a yi ri yihi mihluvukisonkulu ya vukhongeri emisaveni ? 
Xana a wa ri wahi makungu ya ku herisa vutshamo lebyi nga riki bya mafundza ? 
Leswi hi tshameke na swona laha i ntlhontlho wo tika . 
Xana ndzi ta endla yini loko ndzi nga koti ku landza leswi ndzi swi hlawuleke ku sungula ? 
Xana swi ta va swihi switandzhaku swa nkarhi wo leha eka mphakelo na nxavo ? 
Xana swi ta durha yini ku endla leswaku mimphalalo leyi yi tirha hi ndlela leyi vuyerisaka ? 
Xana maphorisa ya masipala ya ta va na vutihlamuleri byihi ? 
Xana nkoka wa movha wa wena wu ta va yini endzhaku ka 5 wa malembe ? 
Xana movha lowuntshwa wu ta durha yini eka nkarhi wa 5 wa malembe ? 
Leswi u swi kumaka ekhotsweni swi rhange swi va kona eka vaaki ? 
Kutani , i yini xitshembiso xa ku dyondza loku pfulekeke na dyondzo ya ku va u ri empfhukeni ? 
Ku ta va yini , eka nkarhi lowu taka , migingiriko kumbe leswi swi nga ta dyondziwa ? 
Hambi ku na yini na yini namuntlha , swo tala swa ha laveka mundzuku . 
Hambi vo endla yini na yini , va tama va ha ri , xiphemu xa mina . 
Loko ndzi huma exikolweni , vaaki a va ku langutela ku ya eyunivhesiti . 
Loko ndzi ku nkarhi wa wena wu herile , swi vula leswaku wu herile . 
Loko ndzi hlawuriwile , a ku ri ku humelela ka norho eka mina . 
Loko ndza ha ritsongo , mitlhontlho ya mina a yi hambanile . 
Loko hinkwaswo leswin'wana swi tsandzeka , mali yaleyo ya nhlayiso yi veka swakudya etafuleni . 
Ku i nkarhi wihi na ku njhani swikhedzekhedze leswi swi faneleke ku hundzuriwa swi va swikweleti ; 
Loko ku cheriwa khonkhireti , yi fanele ku gandliwa . 
Loko hinkwaswo leswin'wana swi tsandzeka , leswinharhu swi fanele ku kondzelela . 
Loko a hetile hi mina , ndzi swi tivile leswaku a ndzi ri mulahlekeriwi . 
Xana i rini khamphani yi tekikwaka tanihi khamphani yo lawula . 
Xana xihlawuhlawu na ntshikelelopswi ta herisiwa rini ? 
Xana i rini swi lavekaka ku endla nseketelo wa le hansi eka muako ? 
Loko xi tirhisiwa hi ndlela leyi lulameke , ku hava ku onhaka loku nga ta vonakala . 
Loko mpfula yi na , a hi hamba yi pfuka hi yima hi khegetela khumbi . 
Loko swiyimo swa timakete swi pfumelela , mhaka leyi yi ta langutisisiwa nakambe . 
Loko ndyangu wa mina wu rhurhela laha , a ndzi ri eka ntangha nhungu . 
Loko swi fanerile , switsundzuxo swa mutivinkulu swi fanele ku kumeka . 
Loko un'wana a vutisa ku " hikwalaho ka yini ? " , nhlamulo a ku ri leswaku xikolo xi tele . 
Loko hi kongomisa eka vavasati , ku tekeriwa enhlokweni loku ka ku hambana ku na nkoka swonghasi . 
Loko yi oparetara yi tsandzeka ku pfula tivhaluvhu to nghena emugangeni . 
Loko vaehleketeleriwa va vona maphorisa , va ringetile ku baleka . 
Loko va fika eka ndhawu ya kona , va kumile wanuna loyi a duvuriweke . 
Loko va ha lava ku suka , nsati wa n'wamapurasi u humelerile . 
Xana leswi a swi ta lulamisiwa kumbe ku cinciwa rini ? 
Loko hi nyikiwa matlhelo manharhu , hi kota ku tirha ku kuma yihi kumbe yihi ya tinhla leti3 . 
Loko hi endla mbalango ku kuma leswi swi nga eku humelelni eka feme leyi . 
Loko hi kuma tiphurojeke , hi ta sungula ku aka xiyenge xa hina xa vatirhi . 
Xana ntirho wo kambela wu ta endliwa rini naswona wu ta teka nkarhi wo tanihi kwihi ? 
Loko hi tirha na swihlovo leswi vulavulaka , vadyondzi va fanele ku lemukisiwa leswaku : 
Loko u ya eka mikanerisano , u tikayiveta swin'wana . 
Loko xikombelo xa wena xi hetiwile , u ta nyikiwa rhasiti . 
Loko rimbewu ra wena ri cinciwa , u ta nyikiwa nomboro leyintshwa ya pasi . 
Laha ku tirhaka xinawana xo hlawuleka , xinawana xo angarhela a xi nga tirhi . 
Laha mphakelo wa tinhundzu kumbe vukorhokeri wu herisiwaka . 
Xana hi kwihi laha xikombelo xa xileriso xa nsirhelelo xi nga endliwaka kona ? 
Xana ndzi ti kuma kwihi tifomo to endla xikombelo xa mafundza xo kuma vuxokoxoko ? 
Laha timali ti tirhisiweke hi ndlela ya biha , ti fanele ku tlhela ti kumeka . 
Xana byi kwihi vutumbuluxi na xikili xa vuyimbeleri eka sweswo ? 
Laha swi kotekaka , tirhisa tikhomphyuta eka mbulavulo . 
Xana hi kwihi laha sisiteme yi faneleke ku kongomisa kona hi xikongomelo xo fikelela leswi humesiwaka ? 
Laha xivangelo xa lexi onhakeke xi tivekaka , xa xaxametiwa . 
Laha miehleketo yi nga riki na ku chava na nhloko yi tlakuseriweke ehenhla . 
Laha ku nga na nkwetlembetano hi mayelana na timhaka ta nhlayiso na mfikelelo : 
Laha ku nga hava nkongomiso wa maqhinga , hi ta phalala . 
Laha va kombisaka swilo eka hina leswi swi lavaka ku langutiwa hi hina , hi ta teka goza . 
Laha u langutelaka switsongo na laha u nga tshembelakanyana eka xona . 
Kasi tiakhironimi ti tsariwa hi ndlela leyi ti vonakaka hayona . 
Hambi munhu a laveka ku tsarisa tanihi mutitirhi kumbe swi nga ri tano . 
Hambi ejensi yo lawula ya nawu yi fanele ku tumbuluxiwa . 
Hambi yena u ehleketa leswaku ku hundzuka swi cincile kumbe swi hluvukile . 
Hambi sweswo swi ta swi huma eka ntumbuluko kumbe vuwundli , a ndzi nga vuli . 
Hambi xikolo xi ta tekiwa tanihi lexi tirhisiwaka switsongo ? 
Hambi u hetelela u lahlekeriwile kumbe u hlurile a swi vuli nchumu ? 
Xana i xiphemu xihi xo xavisa miri xi faneleke ku lawuriwa ? 
Xana i vukorhokeri bya mabazi byihi byi kumekaka ku rhwala titlilasi ? 
Xana i girafu yihi yi nga ta va yi ringanerile ku tlula hinkwato eka mbulavulo lowu ? 
Xana i levhele muni yi khumekaka eka nkunguhato wa matirhelo na vulawuri 
Xana i levhele i nga ta va na vunavi lexikulu xa vulawuri ? 
Hi swihi swa leswi landzelaka hinkwaswo swi nga swikumiwa swa thyaka leri bolaka ? 
Hi xihi xa leswi xi nga riki swihlawulekisi swa switsongwatsongwana ? 
Hi swihi swa swirho leswi swa byongo swi lawulaka ntsakelo wa swakudya ? 
Hi xihi lexi nga fanelangiki loku ku maketiwa ntsumbu ? 
Hi xihi xa leswi landzelaka xi fambelanaka kahle ku tlula hinkwaswo eka vuyimbeleri bya lembexidzana ra vumakumembirhi ? 
Hi xihi xa leswi landzelaka xi nyikaka nhlamuselo ya kahle ku tlula hinkwato ya mati ? 
Hi xihi xa leswi landzelaka xi nga riki na nkoka eka vurimi byo kongomisa ? 
Hi rihi ra maendlelo lama landzelaka ri antswisaka ku fanana ka mindyangu ? 
Hi yihi ya tinhundzu leti landzelaka yi tirhaka eka xinamarheti lexi ? 
Hi xihi xa switatimente leswi landzelaka xi hoxekeke ? 
Xana i xifundza xihi xi nga na nhlayo ya le henhla ya milandzu hinkwayo ka yona ? 
Hi xihi xihlovo xa mali ya tiko xi nga fikelelangiki levhele leyi languteriweke ? 
I xivulwa xihi , hi ku vona ka wena , xi nga na ntshikelelo lowukulu ? 
I xipano xihi xi tikombaka swinene ku va xi ta wina ntlangu wo humesana . 
I muxaka wihi wa timatheriyali ta thyaka ti kombisiweke hi chati leyin'wana ? 
Loko ku tama ka ha ri na mitlhontlho , hi nga tinyungubyisa swinene hi mifikelelo ya hina . 
Loko swipfuno swa hina swi tsongaharile , ku tiyimisela ka hina ku kona . 
Loko vusweti byi phikelela , ku hava ntshunxeko wa ntiyiso . 
I vamani vanhu lava , tanihi xikombiso va kumaka tiselifoni . 
Kutani i mani a nga kanetanaka na swikongomelonkulu leswi swa matiko ya misava ? 
I mani a veke na nkateko naswona i mani a nga vangiki na nkateko ? 
I mani a nga na vutihlamuleri bya ku papalata mixaka leyi ya mafu ? 
Xana i mani a byarhaka vutihlamuleri bya ku va mfumo na van'watipolitiki va tihlamulela ? 
Xana i mani a khumbekaka eka ntirhodyondzo , naswona hi yihi mitirho ya vona ? 
Xana i mani a nga tirhiki ntirho wa yena eka nkhulukelano wa mphakelo ? 
I mani nhloko ( kumbe nhloko yo khomela ) ya muti lowu ? 
I mani a hlayisaka rhekodo ya leswi naswona eku heteleleni u swi khakhuleta njhani ? 
I mani a kumeke engetelo lowukulunyana hi ku ya hi mali ya xiviri ? 
Xana i mani a faneleke ku pfumeleriwa ku lamula eka timhaka ta nhlayiso na mfikelelo ? 
Xana i mani a sindzisiweke ku rhurha hi nkarhi wa ku rhurhisiwa ka nsindziso . 
Un'wana na un'wana loyi a nga va na vutihlamuleri eka ndhawu leyi u fanele ku kuma engetelo . 
Hikwalaho ka yini mukomberi a tshemba goza leri ku va ri nga ri rinene : 
Hikwalaho ka yini switachi swi vekiwile ehansihansi ka phiramidi ? 
Hikwalaho ka yini ndzi tama ndza ha kuma xitatimente endzhaku ka loko ndzi pfarile akhawunti ya mina ? 
Hikwalaho ka yini va tshikiwa na matirhelo ya le hansi ka mpimo lowu vekiweke lembe rin'wana na rin'wana ? 
Hikwalaho ka yini u ehleketa leswaku vana va encenyetile mavulavulelo ya maphundzu ya swivulavuri ? 
Hikwalaho ka yini u ehleketa leswaku ku na ku tlakuka ka xihatla eka girafu leyi ? 
Hikwalaho ka yini u ehleketa leswaku matikhomelo lawa ya veka xikombiso xo biha ? 
Hikwalaho ka yini mutlhokovetseri a vula lwandle , n'weti na timheho ? 
Hikwalaho ka yini hi khomelela eka mikarhi leyi pimiweke loko swi ta eka lava sweleke ? 
Hikwalaho ka yini swi ri miehleketo ya kahle ku fananisa leswi pimanyetiweke ehenhla ka tinhlayo ta xiviri ? 
Hikwalaho ka yini swi ri na nkoka eka n'watinkota wa le handle ku va a tiyimela ? 
Hikwalaho ka yini vangwa leri ri lulamisiwa hi tindzawulo timbirhi ? 
Hikwalaho ka yini ku tirhisiwa ka swivutisonkulu swi ri na nkoka swonghasi eka ku dyondzisa ? 
Hikwalaho ka yini ku ri na vangwa eka yin'wana na yin'wana ya tigirafu leti nga na mitila yo tsemeka ? 
Hikwalaho ka yini swi vile tano ku va a pfumeleriwa ku tshama eka nhlengeletano leyi nga riki ya mani na mani ? 
Hikwalaho ka yini vanhu va lava ku herisa vutomi bya vona hi mavoko ya vona ? 
Va ta vula ku i mani a nga na vutihlamuleri bya ku hlayisiwa ka vutshamo lebyi . 
Xana vadyondzi va ta khumbeka eka endlelo ro kambela . 
Ku komberiwa swirho swimbirhi ku heleketa xirho lexi . 
Ku endliwa ka vhinyo swi nga va xiphemu xa feme ya vurimi-vupfhumba . 
Hi ku poyiriwa ko karhi , u tlhelela etafuleni . 
Handle ka swi nga ri swingani leswi nga katsiwangiki , hi kumile ntirhisano wa xiyimo xa le henhla . 
Hi phurojeke ya vukulu byo tani , swihoxo swa boheka ku nghena . 
Hi tiofixiyali letikulu , matiko hinkwawo a ya yimeriwile . 
Hi sisiteme leya kahle , nomboro a yi fanele ku thayipiwa nakambe . 
Hi mavoko ya vona , va dhlidhlimbetana . 
Hi ku va na xitirho lexi evokweni , mfumo wu tiyimisele ku tiyisisa leswaku : 
Hi leswi se u nga na swona - ndza ku tlhontlha ku va u ndzi tiyisisa ku va ndzi hoxile . 
Hi ku pfumeleriwa hi wena handle ka swipimelo madyambu lawa , ndzi ta vulavula hi mayelana na timhaka tinharhu . 
Eka nkarhi vuphikizani na nhluvukiso wa swikili , hi ta : 
Eka mbangu wa xipano , rhekoda vuxokoxoko bya xipano . 
Eka mbangu lowunene wa mabindzu na vulawuri , hi ta : 
Eka ntlawa wa vona , va nga xaxameta hi vuntshwa timfanelo sweswi . 
Handle ka ku onha nchumu lowu wu hi nyikaka vutomi . 
Handle ka nkunguhato , a ku na tlhelo leri ku yiwaka eka rona efemeni . 
Handle ka mati yo enela , nsirhelelo wa rihanyo na swa swa kayivetiwa . 
Handle ka vona , nongonoko lowu a wu nga ta humelela . 
Handle ka matshalatshala ya nhlanganelo , hi nge swi koti ku hlula nyimpi . 
Vavasati va nga kombela nkhongotelo ku teka xiboho . 
Vavasati va hoxe xandla swinene na swona va titsona swo tala hi ndlela leyi nga si tshamaka yi va kona . 
Vavasati va a va fanelangi ku endla ku fana na vavanuna ku humelela evuton'wini . 
Vavasati va boheka ku rhwala mpingu wa ku kuma mati na tihunyi ku kuma swipfurhisi . 
Vavasati lava nga eka xifundzankulu va na levhele ya le henhla ya dyondzo . 
Vavasati va endla vunyingi byo nyawula bya lava sweleke va misava hinwayo . 
Vavasati va fanele ku kamberiwa kan'we 10 ra malembe man'wana na man'wana . 
Vavasati a va ha fanelangi ku helela eka mphamelo wa swakudya na swimawusa . 
Vavasati va tlanga xiave xa nkoka swonghasi hi nkarhi wa mitirho ya ku tisa ku rhula . 
Vavasati va fikelela hi vukhale bya 60 wa malembe kasi vavanuna hi vukhale bya 65 . 
Vavasati va tama va ha rhwele mpingu wa xihlawuhlawu na ku tsan'wiwa . 
Vavasati a va ri varhangi va le mahlweni eka nkayakayo . 
Vavasati lava yeke evuchavelahwahwa va yisile emahlweni nkayakayo . 
Vavasati , handle ko kanakana , va ta eka ntila wa le mahlweni eka nyimpi ya hina ehenhla ka vusweti . 
Vavasati , vantshwa na vatsoniwa va fanele ku rhangisiwa emahlweni . 
Tirhisana na van'wana hi ndlela leyi vuyerisaka eka ntlawa kumbe xipano . 
Ntirho wu sungurile eka ku hluvukisa kungu ra bindzu ra vandla . 
Makungu ya ntirho ya fanele ku kambisisiwa naswona , loko swi fanerile , ya pfuxetiwa nkarhi na nkarhi . 
Ntirho wu averiwile hi ku leteriwa hi nxavo na nongoti wa vutumbuluxi . 
Vatirhi va ya etindhawini ta mitirho ku ya kuma swo tihanyisa , ku nga ri ku fa . 
Ku tirhisana ku lulamisa mitlhontlho leyi nga sala : 
Ku tirhisana ku aka pulanete yo hlayiseka ya hinkwavo . 
Matirhelo ya fanele ku kombisiwa hi xikongomelo xo fikelela timaraka ta xiphemu . 
Miletelovutivi na vaaki na miganga yi ta tlhela yi khomiwa . 
Hi ndlela yo vilerisa , tin'wana ta timakete ti komba ku kula switsongo . 
Xana ku ta va hi nkarhi lowu kungu leri pfanganyisiweke ra swipfuno ri nga si hetiwa ? 
Xana ku ta va ntsena xifundza kumbe tikonkulu hinkwaro ? 
Tsala papila leri eka rona u hoyozelaka munhu . 
Tsala papila ra xikombelo eka wihi kumbe wihi wa 4 wa mitrho leyi navetisiweke . 
Tsalela munghana wa wena papila u n'wi khutaza ku nga ringeti swidzidziharisi . 
Tsala xiviko xa leswi u swi kumeke ku swi andlala eka valawuri vo maketa . 
Tsala u hlamusela hi mivuyelo yin'wana yo vavisa ya ku dzaha . 
Tsala xitsalwana lexi sungulaka hi marito lama landzelaka : 
Tsala xitsalwana lexi eka xona u pfumelelanaka kumbe u kanetanaka na xitatimente . 
Tsala theme rin'we ra yin'wana na yin'wana ya tinhlamuselo leti landzelaka : 
Tsala ntsena nomboro ya xivutiso na nhlamulo . 
Tsala fomula leyi tirhisiwaka ku pima matshovelelo . 
Tsala marito lama kayivelaka eka ndzima leyi landzelaka . 
Tsala endlelo ra wena ra vutiolori ra vhiki leri nga hundza . 
Tsalela phephahungu ra le mugangeni papila leri seketelaka tlhelo rihi kumbe rihi . 
Tsala ntsena nkombo wa swivutiso eka buku ya wena yo hlamulela . 
Tsala n'wangulano lowu veke kona exikarhi ka wena na mudyondzisi wa wena . 
Tsala nhlamulo ekusuhi na nomboro leyi faneleke laha hansi . 
Tsala mafambelo lama u nga ta nyika muchayeri wa bazi . 
Tsala miehleketo leyi yi teke emiehleketweni loko u karhi u hlamala hi mayelana na yona . 
Tsala nomboro ya xivutiso ehenhla ka nhlamulo yin'wana na yin'wana . 
Tsala malulamiselo na nkunguhato wa ndzavisiso eka pheji yin'we . 
Tsala vito ra wena naswona eka xivandla lexi nyikiweke pheji yo angarhela . 
Tsala n'wangulano wa wena hi ku leteriwa hi tsalwa ra xiviri . 
Tsala nkomiso hi xivumbeko xa timhaka , ku nga ri hi ndzimana . 
Lembe kumbe nkarhi lowu eka wona nandzu wu endlekeke ; 
Ina , ndzi lava ku vona hilaha xi nga ta famba hakona , kambe sweswi a ndzi nga swi koti . 
Ina , xibindzwana xi ta laveka ku hlayisa tirhekodo letitsongo . 
Ina , xiviko lexi a xi katsakanya tiko hinkwaro xi pfapfarhutiwile . 
Ina , ntsengo hinkwawo wa 31 wa switirhisiwa swo tano swi kona etikweni . 
Ina , tanihi vanhu lava nga na vun'we , hi vile lava hluleke . 
Ina , xana wa swi yiva leswaku munhu loyi u suka ntsena mundzuku ? 
Ina , hakunene , a ku ri na mapatu na tindhawu tin'wana ta mfikelelo . 
Ina , hakunene , hi teka mhaka ya swikili yi ri leyi nyawulaka . 
Ina , handle ka ku kanakana sweswo i ntiyiso . 
Ina , vumangari byi endliwile ehenhla ka mfumo . 
Ina , ntsena loko maendlelo lama faneleke ya landzeriwa . 
Ina , khamphani yi na kontiraka ya mune wa malembe na ndzawulo . 
Ina , maendlelo lama landzelaka yo lawula ya endliwile : 
Ina , xivono xa vakokwa wa vakokwa va hina a xi ri erivaleni na ku nga vi na tinhlamuselonyingi . 
Ina , wa swi tiva leswaku riqingho ra mina a ri tirhi kahle , a ndzi koti ku humesa tiqingho . 
Tolo , hi simekile masungulo ya nguva ya ku fayila . 
Kambe swi le ka vun'we eka ku hambana loku hi ku kumaka eka matimba ya hina . 
Kambe mitlhontlho na ku kanetana i swikulu . 
Kambe , vurimi bya xibindzu i feme ya masungulo . 
Kambe , na yena i munhu kutani hikwalaho ka sweswo u ta tikhoma tano . 
Kambe , xi tiyimisele ku tirhana na nkayakayo ku herisa vusweti . 
Kambe , van'wamimovha va veka switsongo miehleketo eka xona ku tlula leswi swi xi faneleke . 
Kambe , ndzhwalo lowu rixaka ri wu rhwexaka ehenhla vavasati wa tika swinene . 
Kambe , nkoka wa nhundzu ya hina yo huma eka matiko mambe wu le henhla hi ka 10 ku tlula leyi hi yi rhumelaka eka matiko mambe . 
Kambe rito xibalo a ri vonakali ri tele ngopfu eka mhaka leyi . 
Kambe , switsongo swinene swa swikumiwa leswi humesiweke hi 2004 a swi ri na swihoxo . 
Kambe hi le ku pfapfarhuteni kungu rintshwa ra khume ra malembe ra tiyunivhesiti . 
Kambe , hi tsandzeka hi ndlela leyi yaka emahlwemi ku fikelela vuswikoti bya hina . 
Kambe , hi boheka ku tama ha ha titsongahata hi mayelana na ntirho lowu nga si hetiwaka . 
Kambe , hi ringetile hi matimba swinene ku hetisa nhlayo ya vuwisisaninkulu . 
Kambe , ku ri na ku khatsiwa ka ndzima hinkwako loku , yin'wana ya mitlhontlho yi tama ya ha ri ya khale . 
Ma byi tiva hinkwenu vuswikoti bya yena byo tirha na vanhu . 
U tlhele u vula leswaku a wu lava havexeriso wa ikhonomi ku suka eka mfumo . 
Wena na mina a hi si hlamba ; ndza ha ku pfuka . 
Wena na vanakulobye va wena mi lava ku tumbuluxa dokhumente leyi hetisekeke eka ku vuyelerisa . 
U mufuwi wa swiharhi loyi a lavaka ku engetela nkoka eka purasi ra wena . 
U xirho xa xipano xo hlela xa magazini wa va-kondlo-a-ndzi-dyi . 
U tlhela u nyikiwa swikombo leswi landzelaka swa timali : 
U na mfanelo yo vutisa mbhoni yihi kumbe yihi leyi yi vitaniwaka hi muthori . 
A wu lulamelangi hi swa rihanyu ku tirha ehansi ka tsevu wa tin'hweti . 
A wu tshaminyana ke ? 
U le ku lulamiseleni ku nyika mbulavula eka xipano xa le migangeni xa bolo ya milenge . 
U laveka ku va u hlamula xivutiso xin'we ku suka eka xiyenge xin'wana na xin'wana 
U laveka ku va u endla leswi landzelaka eka phositara ya wena : 
U laveka ku va u maka gere yo siva . 
U rhumiwa ku suka laha ku ya pfuna ku ponisa vutomi byo tala hilaha u kotaka hakona . 
U nghenelela eka mphikizano wa swivutiso swa vuyimbeleri ku kuma mikutlunyo ya xipano xa wena . 
Kutani u tsundzuxiwa ku lava mpfuno wa timali wun'wana ku suka eka swihlovo swin'wana . 
U amukelekile ku vulavurisana na hina hi timhaka leti nkarhi wihi na wihi . 
U amukelekile ku tirhisa siku , kumbe swiphemu swa rona , na hina . 
U amukelekile ku tirhisa mitila leyi kumbe u tikumela ya wena n'wini . 
U tirhela khamphani yo aka switirhsiwa . 
Hikokwalaho wa rhambiwa ku endzela ndhawu leyi ku kuma vuxokoxoko byin'wana . 
U nga engetela vahakeli va xibalo vo tala eka ntlawa hilaha u lavaka hakona . 
U nga tlhela u engetela tinomboro ta nkoka ta wena n'wini eka nxaxamelo lowu . 
U nga tlhela u tihlanganisa na yena ku endla xikombelo xa switirhisiwa . 
U nga tlhela u dawuniloda fomo ya xikombelo ku tikatsa eka vandla . 
U nga tlhela u kuma mpfuno wa xinawu eka mixaka yo karhi ya milandzu . 
U nga rihisiwa kumbe u pfaleriwa ekhotsweni loko u voniwa nandzu wa : 
U nga hlawula ndlela yihi yi ku olovelakanyana ku yi tirhisa . 
U nga kuma mpfuno wa xinawu eka milandzu ya ku herisa vukati , kambe a swi tano loko : 
U nga hanya hi ku sola van'wana , kumbe u nga kota ku swi humelerisa . 
U nga hi pfuna ku herisa emisaveni timhangu ta xihatla ta rihanyu . 
U nga ala xikombelo xa layisense ya byalwa . 
U nga kuma xitatimente xa wena xa mivuyelo xikan'wekan'we . 
U nga kota ku vona ku xin'wana na xin'wana xa leswi a xi humeleli hi vusiku byin'we . 
U nge koti ku thoriwa tanihi mudyondzisi loko u nga tsarisangi . 
U nge koti ku tivula nhenha loko u xanisa vavasati na vana . 
U nyiketile masiku yo tala , tin'hweti na malembe eka pfhumba leri . 
A wu nyikangi mavandla xivandlanene xa vulandzelerisi bya vumbirhi . 
A wu yimi u ri wexe eka ku va vagingiriki va ntshembo . 
U pfupfurile phurojeke leyi kahle ku suka esirheni ra yona kutani u yi vuyisela vutomi . 
U kuma vuxokoxoko eka ku vuyelerisa eka tindhawu leti landzelaka timbirhi . 
U endlile aphili ehenhla ka ku yimisiwa ka wena ka nkarhinyana mali ya wena ya nhlayiso . 
U vile mukhomaxiave ku sukela loko khamphani leyi yi sungurile malembe yo tala lama nga hundza . 
A wu ri wena xihlovo xa matimba na mhengu ya nkoka eka mitirho ya hina . 
U nyikiwile xiphemu xa misava lexi eka xona u humeseke matamatisi . 
U xiximiwile hi muganga wa ka n'wina na xifundzankulu xa ka n'wina . 
U hi endlile hi titwa hi amukelekile swinene etikweni ra ka n'wina lero saseka . 
U kombisile xikandza xo karhi eka tikonkulu namuntlha . 
U na vuswikoti byo amukela kumbe ku ala tifayili ta mahungu . 
U na tindlela leti landzelaka ta mayiselo leti u nga ti kumaka . 
U boheka ku kuma yindlu na miako ya le handle epurasini . 
U boheka ku twisisa hilaha xiporo xi faneleke ku famba hakona . 
Wa swi tiva leswi u faneleke ku swi endla ; u fanele ku endla maphakiti lamakulu . 
Wa swi tiva loko xi ri kona na loko xi nga ri kona . 
U dyondza tidyondzotsongo to tala ku suka eka xona , tanihilaha a ndzi karhi ndzi ringeta ku swi vula . 
U nga ha hakela na leka yihi kumbe yihi ya mune wa tibangi letikulu . 
U nga ha komberiwa ku hakela tihakelo ta xibedhlele ta manana na n'wana . 
Ehansi ka sweswo , u na tambha , leri ri nonohwaka swinene ku tlula matheriyali lowu nga laha henhla . 
Hikowakalaho , un'wana a nga ha vutisa , hikwalaho ka yini ku tumbuluxiwa mulavisisi un'wana wa swivilelo eka feme ya vukorhokeri bya timali ? 
Sweswi hi na vuyimeri bya vusirheleri eka 31 wa matiko , 17 wa byona byi le Afrika . 
Eka leswi , 45 wa swona swi pasisiwile swi tikokela R20 wa tibiliyoni ta vuvekisi . 
Hilaha swi faneleke hakona , Mfumo wa Afrika-Dzonga . 
Nakona , namuntlha , xiphemu lexi tiyeke xa nceka wa tiko ra ka hina , na xifundzankulu xa ka hina . 
Hi ndlela yo fana , misava a yi yisiwi nkoka wa yona ehansi tanihileswi yi voniwaka yi ri na vutomi lebyi nga heriki . 
Hlamusela swilaveko swa ku navetisa , ku maketa na ndzindzakhombo eka SME yo karhi . 
Xi hi mayelana na ntshembo na xivono , rixaka leri hlayisaka leri eka rona vutomi byi nga na nkoka . 
Xivono xa Ndzawulo ya Vutleketli ya KZN i , Ku Humelela hi ku kota ku Fambafamba 
Leswo sungula swi vuriwa Vukorhokeri bya Miako , leswi kumekaka eSiverton , Pretoria . 
Leswi tumbulukaka eka GDS , hikwalaho ka magoza lama landzelaka yo khomeka ya pholisi swi twananiwile ; 
Loko n'wana wa wena a nga ri muakatiko wa Afrika-Dzonga , katsa tidokhumente leti landzelaka : 
Tincece leti kotala i mivuyelo ya ku xixa , kambe ti vumbekile hi ku hetiseka . 
Ku cinca ko lawula ku antswisa malawulelo ya mikwama ya timali ta ku huma pheceni , ko tanihi : 
Maphorisa ya khomile vavanuna vanharhu , kasi muehleketeleriwa wa vumune wa ha kayivela . 
Ikhonomi a yi hlukelangi , kambe hi tama hi hanya eka emisaveni leyi nga riki na ntiyisiso . 
Vuleteri , lebyi tirhanaka swinene na vuleteri bya varhangeri va miganga va swa vuhungasi . 
Phurojeke yi tlhela yi lavisisa timhaka ta vaaki , xinawu na timfanelo na timunhu hi mayelana na AIDS . 
Loko swi ta eka Botswana , hi fanele hi khomiwa hi tingana swinene loko Botswana ri nga ti . 
Xo sungula , hi ku khoma tomu ri tiya ehenhla ka vatirhi lava tholeriweke swikongomelo swa ntshovelo . 
Vuswikoti na vuswikoti hinkwabyo bya mafambiselo , vulanguteri na vuviki byi kona . 
Hikuva tiCPF ti yimeriwile , vaakindhawu na vona va na rito eka leswi CSF yi swi endlaka . 
Hambiswiritano , loko va ri hava naswitwanana ndlela yo kuma muholo wa karhi na karhi , va endla xikombelo xa tindlu ta RDP . 
Ndlandlamuka wa misava hinkwayo wu languteriwa ku nonoka hi 2005 , ku ri na ku ringananisa kun'wana hi 2006 . 
EAfrika-Dzonga , Manana Xipikara , switatimente swa tinhundzu na timali swa tibangi ta ka hina swi tama swa ha tshamisekile . 
Ndzawulo yi leterile tiofixiyali hi tipholisi , milawu na swinawana . 
Xana swivanana swa ma tiva madyelo lama nga na rihanyu - kumbe a va swi nyiki miehleketo ya vumbirhi . 
Swi tano , ntlhontlho wo kongoma a tshemba leswaku na hina hi ta pfuka , hakunene wu fikeleriwile . 
Hikokwalaho xi phakeriwile hi ku ringana exikarhi ka swifundzankulu , tanihileswi a swi ri xiswona n'wexemu . 
Hi fanele ku nyika valavi va mitirho lavatsongo ntshembo wa ntiyiso , laha eka nkarhi wa sweswi ku nga na ku hela ntamu . 
Ntwanano wa ku yimisanyana ku lwa , lowu nga na nkarhi lowu vekiweke lowu khomanisiweke wu sayiniwile hi ti 1 Dzivamisoko 2005 . 
Loko n'wana a fikisa 18 wa malembe hi vukhale , n'wana yaloye a nga kota ku endla xikombelo xa mali ya nhlayiso wa vutsoniwa . 
Loko macincelo ya hafu ya ku lahlekeriwa na ku vuyeriwa ka tielekitirono ya fanele ku tsariwa , nseve lowu lulameke wu fanele ku tirhisiwa . 
Atikili leyi yi languta eka nsivelo , naswona ngopfungopfu , vuleteri byo endla . 
Loko hi pasisa Nawumbisi lowu , hi ta va hi nyadza xiyenge xa 20 xa Vumbiwa . 
Timhaka leti i timhaka leti va ti kanelaka , hi ku ahlula , ku suka eka swiviko swa maphephahungu . 
Ntirho wa xona loko ku langutiwa eka leswinene wu hundzeriwile naswona , eka xiphemu lexikulu , a wu laveki hinkwawo ka wona . 
Tanihi Maafrika-Dzonga , hi swi tiyisisile nkarhi lowu nga hundza leswaku hi na hiseko wo tiya ku va hi humelela . 
Mhaka leyi i mhaka ya ku tsakela exikarhi ka hina , nsirhelelo exikarhi ka hina , ku humelela ko fana . 
Afrika-Dzonga yi tiyimisele ku pfuna vanhu van'wana eAfrika , tanihileswi va hi pfuneke . 
Leswi swi ta yi pfumelela ku tlhandleka miangulo leyi faneleke , leyi simekiweke eka vumbhoni byo twala . 
Leyi i Dokhumente ya Nkanerisano , naswona a yi kombisi mavonelo yo hetelela ya Valawuri . 
Nakambe , 40 wa timinete ti pfumeleriwile eka ku hetisiwa ka ndzima ya vumbirhi yo hlaya . 
Kambe hi tlhela hi va na ku tsana ko nyawula , ngopfungopfu vusweti na ku pfumaleka ka mitirho . 
A hi lavi sisiteme ya xibalo ya xiyimo xa vumbirhi xa vukahle ya misava leyi nga ta tsandzekisa xidemokirasi xa hina . 
Tanihi xikombiso , masipala yi ta vika leswaku a ku ri na vukali bya mati . 
Loko hi nga swi koti ku dyondza ku suka eka mitokoto ya hina vini , xana hi ta dyondza njhani ku suka eka munhu wihi kumbe wihi un'wana ? 
I muxaka wa vutshila lowu fanaka woxe , lowu tirhisaka miri tanihi xitirho xa vuhlanganisi . 
Tisayense ti tumbuluxiwile , ku tirhisiwa swin'we , tanihileswi ti vulavurisanaka . 
Lembe rero , ndzi ehleketa ku , ri vile lembe leri fambeka kahle swinene eka feme ya hina ya tifilimi . 
Tanihi xikombiso , Huvo ya Mati ya Tugela , leyi nga tirhisiwaka eka mphakelo wa vukorhokeri bya mati . 
Leswi swi katsa Phurojeke ya Mphalalo wa Kholera , leyi ndzi nga ta vuyela eka yona ku nga ri khale ngopfu . 
Leswi i mbuyelo wa ku tirha hi matimba na ku tiyimisela hi vadyondzisi , vadyondzi na vatswari . 
Swi teke tanihi ndzhaka ya wena yo suka eka hina , vatswari va wena , kutani u swi tirhisa hi ku hetiseka . 
Eka kamara ya njhini ya tinhlayonhlayo ta ximfumo , hambiswiritano , a ku tirhiwa tanihi masiku . 
Eka mhaka leyi xana ku cinca eka nxavo a swi ta vanga ku nga cinci eka ntsengo lowu koxiwaka ? 
A hi nga poni ntshikelelo wo biha , naswona hi sungurile ku twa ku vava ka ku va na swimalana . 
Nkarhi wa vuleteri wu nga fika eka tin'hweti tinharhu , ndzingano wa nkarhi hinkwawo . 
U vile na vukona byo karhi na ndzhuti , a swi tika ku va u nga n'wi voni . 
Eka ka ku kongomisa miehleketo ya hina , hi fanele mikarhi hinkwayo hi vutisa : xana hi xihi xikongomelo xa hina xa maqhinga ? 
Hlamusela nongoti wa mikhuvanene ya matikhomelo , yi ri na swikombiso leswi fambelanaka . 
Leswi i xitsundzuxo eka ku veka nkoka eka xidemokirasi , Vumbiwa bya hina na Tsalwa ra Timfanelo . 
Sweswi , hi nga tirhisa swifembi masiku hinkwawo tanihi xiphemu xa vulawuri bya manghenelo ya hina , a vula . 
Kambe teto a ti ri tinsimu na micino ya nyimpi , leswi hambaneke eka leswi hi swi endlaka namuntlha . 
Miengetelo eka nhlayo ya vatirhi va sayense , vuinjhiniyara na thekinoloji . 
Va swirhundzu na va matlhari , se i yini ku hundzuka loku munhu un'wana na un'wana a nyanyukaka hi mayelana na koka ? 
Ntirho lowu , u vurile a ku , wu fanele mikarhi hinkwayo wu sindzisiwa na ku ndlandlamuxiwa , naswona wu nga tekeriwi ehansi . 
Ntirho wa wena wu lava mpimo wa le henhla wa vutshembeki , vutiyimiseri , na vutihlamuleri . 
Loko ku ri na madzolonga ya le mindyangwini tanihi xikombiso , vavasati na vana va rhwala mpingu . 
Hi hetile dyondzo ya makete , leyi a yi laviwa hi nawu ku nga si hundza N'wendzamhala 2003 . 
Xana hi nga endla yini - munhu un'wana na un'wana loyi a tshameke laha - ku sivela vumundzuku lebyi byo biha ? 
Swiphemu swa xithekiniki , ku katsa na mpimo wa ku endla mahungu ya hlayeka hi khomphyuta . 
Nakambe , hi tihambanisile tanihi ndhawu leyi hlawulekaka eka vo tala . 
Eka xikongomelo xa Ntwanano wa sweswi , handle ka loko nyikiwe swi va erivaleni hi ndlela yin'wana . 
Kutani maphorisa a va boheka ku n'wi humesa , tanihileswi a ku nga ri vumbhoni byin'wana ehenhla ka yena . 
Nakambe va fanele va sukela ku famba hi rivilo , ku chayela ehansi ka nhlohlotelo wa xihoko . 
Munhu un'wana na un'wana wa Huvo yo Lawula , ku katsa na mutshamaxitulu , u na vhoti yin'we . 
Loko ndzi yimile emahlweni ka n'wina namuntlha , vanhu va le ndleleni yo ya KwaZulu-Natal . 
Matsalwa , yo olova kumbe yo pfilungana , hi wona masungulo ya ku hundzela emahlweni eka tindzimi hinkwato . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona , hi xixima vadyondzisi lava nga na talenta , lava tiyimiseleke na ku lava hlohlotelaka . 
Tanihilaha ndzi vuleke hakona eka mbulavulo wa mina mpimanyeto nan'waka , switandzhaku swi twiwa hinkwakonkwako . 
Marito lama ya tama ya fambelana swinene , ngopfungopfu eka xiyimo lexi eka xidemokirasi xa hina . 
Leswi swi vanga nxungeto lowukulu eka ku cinca ka hina ka mafumelo , eka mfikelelo wa hina . 
Nhlengeletano yo nyika vuxokoxoko a yi ri hi mayelana na xivumbeko , mitirho na matimba ya Komiti . 
Va tekile misava , leyi va yi tirhiseke na ku yi tirhisa hi ndlela yo biha ku tiendlela rifumo . 
Hlamusela ntlawa wa vafambisi , swivangelo swa Nawu wa Ndzingananiso wa Matholelo . 
Laha swi faneleke , ku hlangana ka le handle swi nyikiwile ku va vatirhisi va kota ku oloveriwa . 
Lowu a hi mfikelelo wo olova ; wu komba nhlohlotelo , vutinyungubyisi na vutiyimiseri entirhweni wa wena . 
Eka vona hinkwawo , lava hanyaka na lava feke , hi siku leri , rixaka ri vula ri ku - bayethe ! 
Vugevenga lebya nsele a byi heleli lahaya kambe , eka swiyimo swin'wana , byi yisa eku dlayeni . 
Khombo ra kona , tanihi le ka ti ikhonomi tin'wana leti ta ha tumbulukaka , mphakelo a wu hlayisangi rivilo . 
Hi 2002 , ndzi tsalele Mulavisi wa Swivilelo loyi a anguleke , kambe a ndzi si kuma mpfuno wihi kumbe wihi . 
Siku rin'wana na rin'wana leri hundzaka , ntiyiso wa swivulavula leswi wu ya wu va na vumbhoni hi ku engeteleka . 
Hambileswi va nga kotaka ku tlanga xichayana , a va si tshama va dyondza ku hlaya vuyimbeleri . 
Hlamusela , mafikelelo , xivono na nkoka wa khamphani u swi yelanisa na ntirho . 
Ivi a dlayiseta kutani a vula a ku : Hi tsalwa leri wa swi tiva leswaku ndzi ku nyikile Moya wa Mina . 
Hi ku engetela , xitori xa nkayakayo wa hina wa ntshunxeko i xa ku tsakela ka matiko ya misava . 
Maafrika-Dzonga , a hi pfuxeteni xihlambanyo xa ku lwisana na nxaniso ehenhla ka vavasati na vana . 
Ndzi nghenelela eka tinhlengeletano to kunguhata ta nhlanganelo , to tanihi leyi ya ha ku vaka kona eTunis . 
Afrika-Dzonga i tiko leri ku tshamaka vanhu vo hambana , mifuwo yo hambana na vukhongeri byo hambana . 
Afidavhiti yi fanele ku tiyisisa xivangelo xa goza na ntsengo , loko wu ri kona , lowu koxiwaka . 
Hi ku seketela xikongomelo lexi , ndzawulo yi kumile ntlhanu wa swikongomelonkulu swa maqhinga : 
U ta tsundzuka leswaku eka nhlengeletano yo nyika vuxokoxoko leyi nga hundza , a hi yime eka R35 wa Tibiliyoni 
Loko hi karhi hi kondletela qhinga ra hina , migingiriko leyi yi ta olova ku yi xavisela khansele . 
Hi loko hi kamberiwa , laha hi kombisaka mphikelelo na vutiyimiseri bya hina . 
Ha swi tiva leswaku eka mindyangu yo tala , mali ya nhlayiso wa vana i ritavala ra nsimbhi ra vuhlayiseki . 
Eka vaakatiko van'wana milawu leyi a yi sirhelela , kambe eka vunyingi bya vona a swi nga ri tano . 
Bazi a ri famba ku suka eMalawi , kambe a swi se va erivaleni ku ri khomeletiwe kwihi . 
Kambe hina tanihi Maafrika-Dzonga na hina a hi ta vula swilo swin'we , hi nge swi koti ku hluleka . 
Mfumo wa Afrika-Dzonga , ku nga ri khale wu ringetile no hluleka ku herisa DDT . 
Loko u laveka kumbe u pfumeleriwa ku tirha hi nkarhi lowu , muholo wu fanele ku hakeriwa 
Hi nge tshovi hi nghena exikolweni hi ku hela ka vhiki , hikuva hi tshembela eka xikolo xa ka hina . 
Loko ku ri na ku tlula 10 ra vanhu emutini , tirhisa nxaxamelo wa swivutiso lowa vumbirhi . 
Hi mayelana na ku hungutiwa ka ku laviwa ka swidzidziharisi , mapfhumba yo hambanahambana ya fanele ku sunguriwa . 
Ku hava ku nghenelela hi vakhomaxiave vahi kumbe vahi van'wana , ku katsa na vandla leri fumaka . 
Ku huma eka ku rhongomela loku tikombaka ka nkarhi wa sweswi , nkitsikitsi wuntshwa wu fanele ku humelela naswona wu ta humelela . 
Eka nkarhi wa sweswi , vachayeri va maphorisa va sungurile ku lavalava nakambe hi ti 28 Nyenyankulu 2007 . 
Ku hava ntsengo wa nchavisano na kumbe madzolonga wu nga ta pfumeleriwa , a byela vamahungu . 
Mikarhi hinkwayo tsundzuka leswaku ku soriwa a hi ku sandza , naswona a hi ku endla min'on'orisano . 
Hambiswiritano , vukorhokeri byi fanele ku tama bya ha komberiwa eka Tliliniki ya Nhlayiso wa Masungulo wa Rihanyu . 
Kutani leswi swi nga swa nkoka , i vuxikarhi bya xikolo , kumbe ndhawu yo dyondzela . 
Eka xin'wana na xin'wana lexi u xi endlaka , tiyisisa leswaku a swi nga khumbi hi ndlela yo biha vaakandhawu va ka n'wina . 
Nkanerisano lowu wu ta va kona hi n'hweti ya Mhawuri , leyi yi nga N'hweti ya Vamanana ya Rixaka 
Hikwalaho ka sweswo hi ku twisisa nxungeto , mphikelelo wa vaakandhawu wu nga kota ku antswisiwa . 
Naswona ku hava phurofexinali leyi yi nga tswariwa eka yindlu yo tani , loyi a nga tswariwa ku ri hava nhlayiso wa rihanyu . 
Kahlekahle hi nge swi koti ku ya emahlweni hi ndlela leyi , ku karhi ku vuyeleriwa swilo leswi hinkwaswo ka swona swi nga riki swona . 
Vandla swi vula , handle ka loko mbangu wu kombisa swin'wana , Vandla eka Endlelo ra Mafundza . 
Naswona i muxaka wolowo nkoka wa swinakulobye swa vanhu - musa wolowo - lowu hi wu lavaka hi mbilu hinkwayo . 
Ntirho wa vona evanhwini , hi ku angarhela , wu hlamuseriwa hi vumanana na ku aka muti . 
Loko ku endliwa swivilelo , u fanele ku kuma angulo wa ntwelavusiwana , na ku va lowunene . 
Hi mali leyi tisiweke , hi nga aka timbala ta mitlangu , magondzo kumbe xihi na xihi lexi lavekaka . 
Nkombo eka sweswo swa 10 swa le henhla swi le ka Khomixini , swi3 swa swona swi tanihi swirho swa nkarhi hinkwawo . 
Milawumbisi leyi sweswi yi pfulekile ku va vaaki va nyika mavonelo , naswona yi ta tlhela yi andlariwa eka NEDLAC . 
Xo sungula eka hinkwaswo , i nkarhi wa tifilimi , lowu wu yi durhaka ngopfu wu khakhuletiwa hi minete . 
Eka leyi ko va ntlawa wa vumbirhi lowu nga si hlanganaka , hikwalaho ka swikamanyeti swa nkarhi . 
Swikombiso leswi fambelanaka swi katsa matiko yo tanihi South Korea , Singapore na Taiwan . 
Xi tumbulukile eAmerika ya le ka tiropiki , hambileswi ndhawu ya masungulo yi nga tivekiki . 
Swilaveko swo fana leswi tirhaka eka mali ya wena ya nhlayisonkulu , swa tirha na le ka mali ya nhlayiso ya xikongomelo xo karhi . 
E-e , hi ta ta eJoni sweswi , hi timhaka tin'we ta Libya . 
Laha minongonoko yo tano yi nga voniwaka , ku encenyetiwa ka yona swi nga langutisisiwa . 
Hi lava ku va hi nga onhi gandlati ra dlilobalayizexini , hikuva hakunene a hi nga swi koti . 
Mfumo , wu karhi wu tirhisana na nakulobye un'wana na un'wana na mukhomaxiave , wu nge swi pfumeleli sweswo . 
Ndzhaka ya ku xaviwa ka matlhari yi ya emahlweni yi kula , kambe vutihlamuleri byi nga ka byi nga nyamalali na nkarhi . 
Leswi Varhoma a va swi lavile hi ku onhiwa ka Carthage swi fikeleriwile . 
Tanihilaha se swi voniweke hakona , ku hlayisa tirhekodo eka tikhoto ta Afrika-Dzonga swi tama swa ha ri swa xiyimo xa le hansi . 
Vusweti na vugevenga swa fambisana , leswi swi vekaka nsirhelelo wa vavasati na vanhwanyana enxungetweni . 
Hi laha swi faneleke hakona , nkongomelo wa khomferense a ku ri Ku hlula ku ya nghohe , rixaka leri nga eka n'wangulano . 
Nongonoko lowu , lowu sunguleke hi 1991 , wu khumba endlelo leri fambaka hi ku nonoka , ra mune swa swiphemu . 
U vulavula hi tikontiraka exikarhi ka matiko mambirhi yo hambana , kambe leswi i matlhari . 
Vanhu va ka hina va lava ku va vatsari va , na ku va timbhoni ta nhluvukiso wa vona vini . 
Hlamusela nkoka wa vunkota eka munhu , mabindzu na mfumo . 
Nawumbisi lowu , eka swin'wana swa swona , wu veka tanihi vugevenga xiendlo xa ku ngungumerisa vanhu . 
Ha swi tiva leswaku hambileswi ku nga na mivuyelo leyi , vunyingi bya vavasati byi tama bya ha xaniseka swinene . 
Tanihilaha mi swi tivaka hinkwenu , rin'wana ra matshalatshala yalawo i samiti leyi ya ha taka ya ku kula na nhluvukiso . 
Hambileswi ku nga na mitlulelo leyintshwa lembe rin'wana na rin'wana , ntungu lowu wu sungurile ku nonoka . 
I nkarhi eka mina ku yingisela ku i yini swilaveko swa wena , ku navela na swiringanyeto . 
Eka lembexikhume lero sungula , eka hinkwaswo , hi fikelerile hinkwaswo swikongomelo swa hina leswi hlayelekaka hi ntsengo . 
Vanhu van'wana va vekiwile ku fambisa swibedhlele ; ha swi tiva leswaku a va nge kondzeleli . 
Hikowalaho , mhaka i ku endla vutleketli byebyo byi va lebyi hlayisekeke , byi hatlisa na ku fikeleleka . 
U komberiwa ku tekela enhlokweni leswaku , xiendlekonkulu eku fambeni ka siku xi ta khomiwa ePotchefstroom . 
Lava matimba va endla leswi ku tivuyisela , leswi swi nga ta ka swi nga kotlani na swa hina . 
Swivutiso swo tika kwalaho , a ndzi swi koti ku swi hlamula havumbirhi bya swona . 
Mikarhi yo hetelela yihi kumbe yihi leyi yi nga ta vekiwa , yi ta va mikarhi yo hetelela leyi yi vekiwaka hi endlelo . 
Namuntlha hi tlangela vantshwa va Kapa-Vupeladyambu , na vantshwa va Afrika-Dzonga 
Hi mukhuva wo fana , tindlela tin'wana ta ku kambela nhlohlotelo wa minonongoko ti katsa : 
Eka xiendlekonkulu , laha eCape Town , nongonoko wu ta katsa leswi landzelaka : 
Ntirho lowu nga na ntshovelo i mhaka ya ku hlangana ka mfumo , mabindzu na vatirhi . 
Hi phurojeke leyi , mitirho ya laha tikweni yi ta tumbuluxiwa na swikili swi ta hundzisiwa . 
A ndzi si tshama ndzi kuma mpfuneto wa timali ku suka eka mfumo , na hambi a ri muringani wa mina . 
Leswi i mfikelelo lowukulu , kambe xa nkoka swinene i ku pfariwa ka vangwa lerikulu . 
Leswi swi haxiwaka , hi mpimo wo karhi , swi tlhela swi hundzisiwa eka tithekinoloji tin'wana . 
Ku rhula a swi ntsena hi mayelana na ku miyetiwa ka swibamu - ku rhula nongoti wo anamanyana . 
Tanihilaha mi swi vonaka hakona , mivuyelo leyi yi fambelana swinene na leyi yi ringanyetiweke hi Unesco . 
Tsala xitsalwana hi inifulexini , u karhi u hlamusela tipholisi leti ti tirhisiwaka ku lwisana na yona . 
Edu-Centre a hi senthara ya swipfuno ya nkarhinyana , kambe i yin'wana leyi yaka emahlweni 
Eka levhele ya matiko ya misava , Afrika na Yuropa ya na vuxaka bya ntumbuluko bya ku hanyisana . 
Landzelela maendlelo ya malulamiselo , maswekelo na mahlayiselo ya switoko swo hambanahambahambana . 
Tanihi xitandzhaku , matsalani wa doroba a nga si tshama a ya eka tinhlengeletano ta Komiti yo Fambisa . 
Exikarhi ka timakete leti tumbulukaka , Afrika-Dzonga yi vonaka tanihi xitori xa ku humelela . 
Tirhana na timhaka ta matirhelo , vuhlanganisi na mafambiselo ta Hofisi . 
Madzolonga a ya susiwile eka vahlaleri , hikwalaho ka ku nonohwa ka ku ma endla ya khorwisa . 
Loko ku nga vangi na ku chovoriwa , swi ta pfuxetiwa ku miyeriwile malembe ya ntlhanu man'wana na man'wana . 
Eka miganga ya ka hina , hi nga tiyisisa leswaku vanhu va titwa va voniwa va ri va nkoka , va rhandziwa na ku xiximiwa . 
Hikokwalaho , hi ta vona mitlakuko yin'wana eka titharifi na tihakelo ta vatirhisi eka nkarhi lowu taka . 
Hambiswiritano , ku va feme yi ya emahlweni yi kula yi lava tikhasimende ta yona tanihi vakhandziyi . 
Matheriyali lowu wu vekiwile emahlweni ka rixaka - kutani vanhu a va ve muahluri . 
Tanihiloko ku nghenelela ka vaakindhawu swi ri na nkoka swonghasi , swi nga ka swi nga nyenyeteriwi hambi swi te tano . 
Xa vumbirhi , ku tiyimisela eka ku hlamusela , ku amukela na ku fikelela vutihlamuleri bya hina . 
Vugevenga bya le ka Inthanete kumbe vugevenga bya xielekitironiki , tanihilaha kotala swi vuriwaka hakona , byi hundzeke ntlhontlho lowukulu . 
Ku hava ndhawu ya rinyadzo , ku hava ndhawu ya ku kanakana , ku hava ndhawu ya tinxangu . 
Va ta tirha ehansi ka xiga xa HAMBISANI : A hi fambeni wun'we . 
Manghenelo : mukamberiwa u fanele ku kombisa hilaha xivutiso xi nga ta hlamuriwa hakona . 
Eka nkarhi wo leha , ntirho wa Vukorhokeri bya Makhotso a wu ri wa xihundla na ku sorisa . 
Yin'wana ya milandzu leyi , i vugevenga bya hiseko lowu humelela exikarhi ka varhandzani . 
Ku kula ka mali ya tiko swi tlhele swi tama swa ha tiyile , hi ku xaxamela na ikhonomi leyi kulaka hi ku hatlisa . 
Hi ku ya hi Nawu lowu , mutirhi wa nhlayisa wa rihanyu ra miehleketo a nga ha teka xiboho xo tano . 
Hi ta va hi ntiyiso hi karhi hi titekela vutivi lebyintshwa , vuxokoxoko na nhlohlotelo . 
Hi ntiyiso , ku na sisiteme yo nghenisa , sisteme phurosesa na sisiteme yo humesa . 
Nsinya i mfungho wa vutomi eka munhu un'wana na un'wana , ndyangu vaakindhawu na rixaka . 
Eka levhele leyi , dyondzo leyi yi na xikongomelo xo letela xichudeni eka dyondzo ya vuphorisa . 
Norho wu nga hanya karhi wo leha , naswona wu nga hundzuluxiwa wu va ntiyiso wa nkarhi hinkwawo swinene . 
Loko ndzi karhi ndzi vulavula na wena sweswi , ku aka swi le ku endlekeni eLaxey na le Chruchill 
Hikokwalaho , ntlhontlho wa hina i ku sungula ku ehleketa na ku endla hi ku tekela mbangu enhlokweni , hi ku hatlisa . 
Ku fikelela swinakulobye hakunene swi ta hi lava ku va hi endla hi ku tirhisa maqhinga . 
Ku tlhukutiwa ka mitirho a swi khumbi ntsena ku tlhukutiwa ka timali , kambe na ka vona vatirhi . 
Hi mayelana na ku fambelanisiwa na mpfanganyiso , xana Sacu yi khumba njhani SADC hinkwayo ka yona ? 
Handle ka tanihilaha swi nyikiweke hakona eka Atikili ya XI , ku hava vuciva byi nga endliwaka eka Ntwanano lowu . 
Hi tshemba ku tlhela hi ku vona nakambe nkarhi lowu taka - ha tshemba u ta va u ri na xipano xa wena mi karhi mi nghenelela . 
Loko u pfinyiwile kumbe u xanisiwile hi swa masangu , u nga mangala leswi eka maphorisa . 
Hikwalaho ka sweswo , rhente leyi amukeriwaka ku suka eka tikotasi ta lava nga riki na mindyangu a ngi ta kumiwa . 
Hi ku kongomisa swienenene , Milawumbisi leyi yi humisiweke namuntlha yi tirhana na timhakankulu leti landzelaka : 
Eka nkarhi lowutsongo , ku hava swihumelerisiwa swi endlekeke ku sukela hi Hukuri ti 14 . 
Ku na swiphemunkulu swa ntlhanu swa fomula leyi , tanihilaha swi kombisiweke hakona eka bokisi leri nga laha hansi . 
Eka hinkwaswo swa swifundzankulu leswin'wana ku hunguteka swi rhekodiwile , tanihilaha swi kombisiweke hakona eka tafula ra 19 . 
Pakani ya nan'waka i ku fikelela 1700 wa milandzu leyintshwa ku sukela hi Dzivamisoko . 
Munyama , masiku ya wena sweswi i matsongo , hikuva hi na ku vonakala emavokweni ya hina , swin'we . 
Ku va u nga ri efemeni , a ndzi tivi ku hikwalaho ka yini vatekamahungu va endla hi ndlela leyi va tirhaka hayona mikarhi yin'wana . 
Senthara , leyi yi tumbuluxiweke hi ku landza Nawu lowu , yi sungurile ku tirha hi ti 3 Nyenyanyana . 
Hi karhi wa ku wa ka ikhonomi , mitirho ya lahleka naswona ku na matitwelo ya ku heleriwa hi ntshembo ... 
Hambiswiritano , tanihi le ka mimphikizano leyin'wana , muhluri a fanele ku hlawuriwa eka nkhetekanyo wun'wana na wun'wana . 
Ku sukela loko tilevhele ta mihlayiso ya hina ti nga enelangi , hi fanele ku koka mihlayiso ya matiko mambe . 
Xitori xa n'wana wa Muafrika xi vile xin'wana xa ku vava , ndlala , swirilo na ku tshika tano . 
Xikolo xa le Mitchell Plain xi rhumerile papila eka vatswari , leri ri hlayekaka hi ndlela leyi : 
Ndhawu ya nkombiso leyi nga eka holo ya 8 a yi nyikiwe maphorisa hi malwandla , mahala . 
Eka lembe leri nga hundza , 906 wa vulavisisi bya vugevenga byi vangile ku khotsiwa loku fambeke kahle . 
Hi ku angula eka swivilelo leswi tshamaka swi ri emilon'weni , Khomixini yi endlile milavisiso eka : 
Eka lembe leri hi nga eka rona , ndzawulo a yi zangi yi navetisile eka rhandiyo kumbe thelevhixini . 
Swi languteriwile leswaku hi kotara ya vu2 ya 2011 , tisisiteme hinkwato ti va ti karhi ti tirha . 
Lawula ndzhaka tanihi phurojeke yo hambana - ku papalata ku hambukisiwa hi xiendleko lexi . 
Hi Mhawuri nan'waka , nsati na nuna va gweviwile ku tshama ekhotsweni ntlhanu wa malembe haun'we. 
Ku tirhisana na , loko swi fanerile , ku ringanisiwa ka maendlelo ya mphakelo wa vukorhokeri ; 
Maphorisa ya lava mudyondzikuloni wa 17 wa malembe hi vukhale , loyi se ku nga khale a nyamalarile . 
U ringetile ku baleka , kambe u khomiwile hi ku hatlisa kutani a yisiwa exitichini xa maphorisa . 
Swirho leswi hloniphekaka , hi tekelerile ikhonomi leyi a yi ri na mikayivelo yo nyawula ya xivumbeko . 
Loko vadyondzi va laveka ku hetisa ntirho , nhlamuselo ya ntirho yi fanele ku va : 
Leswi swi vula leswaku hinkwaswo leswi nga swa wena swa avelaniwa , ku katsa na nhundzu na swikweleti . 
Hi nkarhi wo fana hi 2009 , ku fika eka 909324 wa vapfhumba swi rhekodiwile . 
Kuma tindlela ta ku kambela matwisiselo ya muyeni , hi vulavula na hi ku tsala . 
Tanihi swirho swa tihuvo , a mo va ntsena na vutihlamuleri eka vakhomaxiave namuntlha . 
Hi tlhelo lerin'wana , vahlaseri va van'wamapurasi kotala , hambileswi ku riki mikarhi hinkwayo , i vamadyondzani 
Hi ti 25 Dzivamisoko 2003 , hi simekile Vandla ra Vuleteri na Nhluvukiso ra Free State . 
Nhlayo hinkwayo ya timali ta nhlayiso leti hakeriwaka yi engeterile hi 295467 eka kotara ya vumne . 
Eka Thekinoloji ya Matirhiselo ya Tikhomphyuta , Ntirho wa Nkambelo hi ku Endla i phurojeke . 
Xa nkoka swinene , hambiswiritano , Mamuzilamu a ya boheka ku hlangana na vaakindhawu van'wana va ripfumelo . 
Vumbabva byo tano byihi kumbe byihi , nxaniso na matirhiselo yo biha swi ta lavisisiwa hi ndlela leyi hetisekeke na ku tirhaniwa na swona 
Eka ku endla xiboho , Phurimiya Brown a tshembele eka switsundzuxo swa gqwethankulu . 
Lawa ya vile ntlhanu wa malembe yo ringeta , yo tsakisa na ku tlhontlha , ku vula Holobye . 
Fole ri tlhela ri khumba ndyangu hi tindlela tin'wana to biha , ngopfungopfu vana . 
Loko hinkwaswo swi famba kahle hi tikonkulu ra ka hina na tiko ra ka hina , xifundzankulu xa ka hina na xona xi ta humelela . 
Hikwalako ka sweswo , tsevu wa vatlangi va vavisekile naswona vambirhi va vona va vavisiwile hi maqulu . 
Hi ntolovelo , xikombelo xi fanele ku rhumeriwa ka ha sele 30 wa masiku ya ntirho ku nga si va na : 
A ndzi vulavuli hi mayelana na tindhawu to nghena ku suka eka matiko mambe ; ndzi vulavula hi mayelana na ndzilekano hinkwawo . 
Kwalomu ka 30 wa tikhirediti , leti kongomisaka eka masungulo ya dyondzo , ti fanele ku va eka Levhele ya 7 . 
Engetelo lowu nghenisiweke , wu na ntsengo wa 20% ta engetelo wa tilevhele ta nkarhi lowu nga hundza ta timali . 
Leswi swi nga katsa ku kumiwa ka swikili swintshwa , na ku pfuxetiwa ka mitirho leya khale . 
Tanihi xikombiso , ku na mihlanganiso ya Inthanete ya le hansinyana ka miliyoni yi1 etikweni . 
U hakela swibalo swa muholo , VAT na swibalo swin'wana ku hakelela mafambiselo ya tiko . 
Eka mongo walowo , layiburari yi nga kondletela nkhomano wa vaaki eka levhele leyi endlekaka kahle . 
Swifundzankulu swi nge vi ntsena ejensi yo phakela rihanyu , dyondzo na nhlayiseko . 
Ku ta fika eka makumu lawa , maendlelo ya sunguriwile ku simeka rimba leri faneleke ra xinawu . 
Hi fanele hinkwerhu hi hlangana ; hi tirhisa matimba ya hina na swipfuno ku endla ku hambana . 
Kambe , nkarhi na nkarhi nakambe , tinguva ti hi hlanganisile tanihi vanakulobye va maqhinga . 
Naswona xo hetelela kambe hi ntiyiso lexi nga pfumaliki nkoka , ku tiyisa pfhumba ra ku vuyisa hi vuntshwa mahanyelo lamanene . 
Mi na Senthara ya Vuhlori bya Timali , leyi yi kongomisaka eka vugevenga bya nhlanganelo 
Tanihi tiko hi langutana na mitlhontlho yo nyawula , naswona mpimo wa xihatla wu le ku tlakukeni . 
Eka xivangelo lexi , Ndzawulo hi ndlandlamuxile swipfuno swa yona ku fikelela xilaveko xo tano . 
Eka 20 wa matiko walawo , swihlohloteri swo hambanahambana swi tihlawulekisa tanihi ku va swa nkoka eka ku kula . 
Ku hakela mali ya nhlayiso wa vanhu leyi faneleke , eka munhu loyi a faneleke , hi nkarhi lowu faneleke na le ka ndhawu leyi faneleke . 
Swivutiso swo hlayanyana swo tsakisa swa tumbuluka - xana Chayina yi ta swi tsakela ku rhangela misava ? 
I nhlomulo lowukulu ku va eka nkarhi wa 8 wa malembe , hi va hi nga si tirhana na leswi hi ku kongoma . 
Eka timali leti mapfhumba yo hambanahambana ya nga endliwa , yo tanihi lama landzelaka : 
Leswi landzelaka hi man'wana ya maqhinga lama hi nga ma tirhisaka , hikuva vugevenga i ntiyiso . 
Hi ta kambisisa tilevhele ta ntirhisano wa matikonyingi , nxaviselano na vuxaka bya ikhonomi . 
Hi boheka ku tiyisa vutomi bya hina , miri wa hina , mahlo ya hina , miehleketo ya matiko ya ka hina . 
Eka mhaka leyi , marito ya khale ka Phuresidente Theodore Roosevelt ya ta emiehleketweni : 
Eka tindhawu tin'wana leti nga ehansi ka vulawuri bya yona , to tanihi sisiteme ya ICJ , ndzima a yi famba hi ku nonoka . 
Tilulamisele ka ha ri na nkarhi swinene , kwalomu ka tsevu wa tin'hweti ku nga si simekiwa kungu . 
Ku fana na malembe yo tala eka nkarhi lowu nga hundza , lembe leri na rona ri vile na nkavelo wa rona wo nyawula wa mafu ya le magondzweni . 
Eka xivangelo lexi , ku fambisa swikimi swa nambu hi ku angarhela a hi ndlela leyi tirhekaka . 
Eka nkanerisano wo leha ku tlula mpimo hi mayelana na , wa na hi ku yimela vatirhi va le mapurasini wu vile kona . 
Vusiwana hambiswiritano , byi ya emahlweni byi tisa ntlhontlho endleleni ya hina yo fikelela xivono xexo . 
Hi ti 1 ta Dzivamisoko nan'waka , Nawu wa Nsirhelelo wa Vatirhisi lowuntshwa wu sungurile ku tirha . 
Ku humelerisa leswi , xipano xa ntirho lexi vumbiwaka vakhomaxiave vo hambanahambana xi tumbuluxiwile . 
Eka xivangelo xo fana , ku tirhisiwa ka nxumankulu eka dyondzo na rihanyu swi nga ha tekeriwa ehansi . 
Ku hava hakelo eka Mupfuni wo Dyondzisa eka vuleteri , lebyi byi bohaka mani na mani . 
Ndzi vula ku , hi ku ya hi Phuresidente ya Arab League ku lahleka lokukulu ka vutomi . 
Nchumu lowu wa tikomba eka tigiredi hinkwato , handle ka le ka Tigiredi ta 11 na 12 . 
Hi fanele ku languta eka mbuyelo wa xifundza hinkwaxo eka mukhuva wo ringana , wo avelana na ku hlayisa . 
Hi fanele hi twa ku vava , tanihi xikombiso , ku papalata ku languta hi tihlo ro biha Izilamu na vaakindhawu va kona . 
Xa yena a ku ri vonelo leri khomaneke ra misava , vusirheleri bya ndzukelo wo fuwa wa timfanelo ta vavasati . 
Tat Mandela , loyi a tihumeseke ku suka eka tihlo ra vaaki , a nga koti ku ya eka xiendleko . 
Hi lava leswaku va va swirho leswi nga na tshovelo swa rixaka , lava nyikaka swo tala ku tlula ku kombela . 
Endleleni , swikongomelo swa Mfumo na tindlela ta ku swi fikelela swi lotiwile . 
Eka mhaka leyi eka levhele ya rixaka , xanharhu va na mithwaso leyi kumekeke efemeni . 
Loko ku ri na ku kanakana kwihi kumbe kwihi , musivelamavabyi wa feme kumbe mutivinkulu wun'wana ku fanele ku tihlanganisiwa na yena . 
Ndzi tsakile ku andlala eka Huvo , Nawumbisi wa Vulawuri bya Mihlaluko ya Rixaka namuntlha . 
Eka tinhundzu na vukorhokeri , ku hava ku tirhisa mali ku tlurisa mpimo hi ku angarhela eka lembe ra 2005 . 
Kuma , na swikombiso , nkoka lowu ndzawulo yi wu engetelaka eka nhlangano . 
Eka nkarhi lowu nga hundza , hi ntumbuluko , vanhu a va tsakela ku ringanana loku ka ikhonomi leyikulu . 
Hikwalaho ka tiawara to leha ta njhekajekisano , vaholobye va vhotile ku ya emahlweni na tirhelo leri nga kona sweswi . 
Hikwalaho ka ku hanana ka wena na mafundza , u hi endlile hi titwa swinene hi ri ekaya . 
Vuvekisi byi ta engeteriwa eka tindlu , switirhisiwankulu swa vutshamo na vukorhokeri . 
Eka lembe leri , Masagwati ya ta endliwa eka nhluvukiso wa xiyimo xa le henhla eka mikhetekanyo minharhu : 
Xo sungula , hikwalaho ka swikamanyeti swa vuswikoti , tiphurojeke tin'wana a ti kotangi ku sunguriwa . 
Hi ku leteriwa hi vuxokoxoko lebyi nga laha henhla , kuma muxaka wa vun'wini lebyi va lavaka ku byi vumba . 
Xivutiso hi mayelana na matitwelo ya ANC , hi ntiyiso ANC yi ta tivulavulela hi yoxe . 
Leswi a hi pakani leyi tumbelelaka kumbe leyi nga endlekiki , hi nga swi kota ku yi fikelela naswona hi ta yi fikelela . 
Ku ya emahlweni , vanhu va nge hluvukisiwi hi van'wana ; vona va hi voxe va nga tihluvukisa . 
Ku engeteriwa eka Chatara ya Afrika eka Xidemokirasi , Mihlawulo na Mafumelo yi pasisiwile . 
Loko nandzelelano lowu wu ya emahlweni wu tikhoma hi mukhuva wo fana , tsala theme leri landzelaka . 
Athlone mavhiki ma nga ri mangani nkarhi lowu nga hundza , leswi munhu un'wana na un'wana a swi lava i tikhopi ta Vumbiwa . 
Vanhu , mitlawa ya vaakindhawu , mihlangano na tikhamphani ti nga endla xikombelo xa timali . 
Swihlohloteri swa nkoka swa ku humelela , modlolo wa maedlelo na swiletelo swa pholisi na swona swi hlamuseriwile . 
Leswi ndzi faneleke ku angula eka swona i swisolo , ku nga ri vutitivisi bya loyi a ndzi solaka . 
Loko mfumo wa ha tumbuluxiwile hi swiyenge swinharhu , ku hava xiyenge lexi xi tiyimelaka . 
Ku langhiwa ka mavito swi pfarile hi ti 20 Khotavuxika , naswona vuahluri byi ta va kona hi ti 17 Mawuwani . 
Xivilelo xi fanele ku nghenisiwa eka maphorisa , lava va nga teka magoza ehenhla ka muxavisi . 
Eka xiteji lexi , xana mirhwalo leyi ya mfumo ku ya eka mfumo yi hi nyika yini hi ntiyiso ? 
A ku fanelangi ku va na xihlawuhlawu xa rimbewu , vaaki , nghohe tipolitiki kumbe vukhongeri . 
Swa nkarhi lowu nga hundza swi nga ka swi nga tshembi ku va na vutomi lebyi tihlayisaka hi byoxe , byi hambaniswile eka hinkwabyo . 
U fikile endlwini , a gongondza enyangweni kutani Emmanuel a huma endlwini . 
Eka swiyimo swin'wana , vuxokoxoko lebyi kayivelaka byi boheka ku fambelanisiwa ku antswisa xiyimo xa data . 
Tanihi xinawana xa ntolovelo , muholo lowu kumekaka ku suka eka bindzu kumbe nghingiriko wo xavisa wa barisiwa . 
Dyondzo a yi ri xivilelo xa 34% hi 1994 , kambe a yi ri xivilelo eka 15% ntsena hi 2002 . 
Eka vuxaka lebyi , va twananile ku valanga mikoteko ya tiphurojeke ta nhlanganelo ta NEPAD . 
Mudyondzi u kota ku valanga , ku hluvukisa na ku humelerisa miehleketo ku angula eka swileriso . 
Leswi ndzi swi xiyeke a swi suka eka mavonelo ya munghana , ku nga ri tanihi tlilayente . 
Hawks yi khomile vambirhi , ku katsa na n'wamabindzu wa laha mugangeni , hi Ravumune nimixo . 
Mune wa tiphurojeke letintshwa ti languteriwile , loko tiphurojeke leti landzelaka ti ta engeteriwa . 
Hi ku xaxamela na swilaveko swa sweswi swa timakete , xivono xa Spoornets i ku va murhangeri eka FLS . 
Hi ku ya hi xikombamikarhi , swikolo swi fanele ku yisa mavito ya lava langhiweke ku nga si hundza ti 20 Nhlangula 2006 . 
Eka vhiki leri nga hundza , rivoningo ra vamahungu ri tlhave eka ku hlongoriwa ka le Portswood Road . 
Tikhamphani tinyingi letikulu ta Yuropa , hakunene tinyingi letikulu ta muxaka wihi kumbe wihi , ti kumeka eka matiko ya misava . 
WCED yi sungurile vukamberi byo femba khale kwalomu ka va 2000 , kambe hi mpimo lowutsongo . 
Leswi u swi tivaka hi leswaku muxavi wo swi tsakela , muxavisi wo swi tsakela a yi tirhi . 
Hakunene xifundza xa leswi hanyaka xa hina hi xin'wana xa leswi , loko xi nga ri lexikulu ku tlula hinkwaswo , ndzhaka ya ikhonomi ya hina . 
Hi ku endla , i ncini ku hiseka loku , xivono na ntshembo lowu wu vangiwaka hi xikongomelo ? 
Eka swikongomelo swa xiyenge lexi , mbhuluko wu katsa na ndzilo lowu vangiweke hi swibuluki . 
Hi xixima ku tsundzukiwa ka yena swinene , ndza tshemba , hi yisa emahlweni ntirho wa ku hundzuluxa . 
Eka nkarhi lowu nga eku kambisisiweni , ntsengo hinkwawo wa 6551 wa matirho ya khoto wu endliwile . 
Swirho leswi Hloniphekaka , vutshila bya hina , mfuwo na ndzhaka swi hlamusela vutitivisi bya rixaka . 
Leswi swi ta ku pfuna ku dyondza swikili leswintshwa , ku va na vanghana lavantshwa na ku titwa u titshemba . 
Va na tshaku ra le hansi ra mali ya tiko , naswona va tshembela ngopfu eka mali ya nhlayiso na mpfuneto wa le handle . 
Mitwanano yin'wana hi kaneriwile , kambe a yi sayiniwangi , na Norway na Zambia . 
Ina , tanihi ndzawulo hi tisile mati yo hlayiseka no tenga eka ku tlula 9 wa timiliyoni ta vanhu . 
Mikayivelo ya swakudya , swidzidziharisi xikan'we na mirhi swi endleka hi xitalo eka mihlangano yin'wana . 
Xibedhlele xi nyika switirhisiwankulu , vatirhi , nhlayiso , vutshunguri na vutivi . 
Leyi i nhlengeletano ya hina ya vunharhu endzhaku ka Cape Town hi Sunguti , na Dar-es-Salaam hi Nyenyankulu . 
Khutaza ku hlangana loku laha swi kotekaka , handle ka ku tshikelela leswi nga kotekaka . 
Ku ololoxa mhaka leyi ya mikayivelo ya mati , ku hlengeleta mati ya mpfula swi tekiwa tanihi swa nkoka swonghasi . 
Sweswi , i yini xa Mpimanyeto wa 2011 , naswona hi swihi swin'wana swa swikombo swa eka Mpimanyeto ? 
Leswaku hi teka goza sweswi , swin'we hi matimba ku humelerisa vuswikoti bya tiko ra ka hina . 
Loko nseketelo wa xilamulelamhangu wu laveka , wu ta kongomisa eka lava sweleke ku nga ri lava fumeke . 
Ku tirha swilo swin'we laha ; tirhelo ra vunkota byo basa RI FANELE ku antswisa vutomi bya vanhu va ka hina . 
Vuleteri bya vurimi , dyondzo ya le henhla xikan'we na Dyondzo yo Yisa Emahlweni na Vuleteri . 
Leswi i R445 ku tlula nhlayoxikarhi ya rixaka , naswona xa vunharhu hi ku va ehenhla ku tlula hinkwaswo etikweni . 
Mfuwo wa vunyingi bya vanhu va ka hina a wu tshikiwile tano , wu cinciwile na ku tshikeleriwa . 
Ejensi yi nga ha , hi ku pfumeleriwa hi Holobye , amukela minyikelo na swihanano . 
Swi tano swi humesa mitlhontlho yin'wana , yo tanihi mhaka ya mapasi . 
Loko aphili yi tekeriwa enhlokweni , endlelo ro thola ri ta sungula emasunguleni . 
Xa nkoka swonghasi , leyi i anivhesari ya vuntlhanu ya Sagwati ra Xikolo lexi Antsweke ku Tlula Hinkwaswo . 
Eka lembe leri taka ri ri roxe , tikontiraka ku fika eka nkoka wa R14 wa tibiliyoni ti ta tiyisisiwa . 
Hi ku hlohloteriwa hi swihlohloteri leswi hinkwaswo , hakelo yi hundzile ekule mpimanyeto wa hina wa phurojeke . 
Hi ku famba ka nkarhi , leswi swi ta khumba vuxaka exikarhi ka matiko ya ka hina , ku vula Phaahla . 
Vanhu lavatsongo , ndza mi khutaza hinkwenu ku teka matirhiselo yo biha ya swidzidziharisi tanihi timhaka yo nyawula 
Eka endlelo leri , Mfumo a wu lava ku tumbuluxa tlilasi yo nyawula yo tirhisana . 
Loko xikoxo xi ka xi vekiwa etlhelo , ntirho wu ya emahlweni wu angharheliwa hi yimisiwa nkarhinyana . 
Xitlhontlhi xa vugevenga byo tano , kotala loko swi endleka , i matirhiselo yo biha ya xihoko na swidzidziharisi . 
Hi ku hoxa xandla , ko fana na loku hi nga na kona laha namuntlha ka Telkom , leswi swi nga hundzuka ntiyiso . 
Muofisirinkulu wa Vufambisi a nga ha ya eka tinhlengeletano ta Huvo , kambe u hava vhoti . 
Hikokwalaho endlelo lerintshwa ri ta tirhisiwa ku hunguta nxaniso , lowu wu katsaka : 
Vanhu kotala va va va tilulamiserile ku fela vukhongeri bya vona , naswona magidigidi yo tala ya endlile tano . 
EAfrika , laha ku tlula 23 wa timiliyoni ta vanhu va nga na Aids , ku tlula hafu i vavasati . 
Hi marito man'wana , xitifikheti xi ta nyikiwa xa lembe rin'wana na na rin'wana leri hetiwaka leri fambeke kahle . 
Swi katsana na leswi mpimo wa wa le henhla wa tinghozi ta vutleketli , eka vuhambirhi bya magondzo na xiporo . 
Ku hava ku tlhelela endzhaku eka tiqingho ta swiphaza , hi marito ya Phuresidente Luthuli . 
Ku pfala mavangwa eka ku dyondza ku cina , vadyondzisi va nga tsakela ku tekela enhlokweni leswi landzelaka : 
Eka swiyimo swo tala , vatirhi a va boheka ku rhurhiseriwa kun'wana ku fikelela swilaveko swa vukorhokeri bya kona . 
Nhlayiso i ku xilaveko xo nyika munhu un'wana , tanihi xikombiso xihlangi : 
Eka matiko ya misava , vukorhokeri eka swa mavuthu bya hambana eka lebyi nga eka sekitara ya vaaki . 
Lokoleswi swa ha endliwa , ntamu wukulu wu ta tirhisiwa eka ku letela vadyondzisi hi mhaka leyi dyondzisiwaka . 
Leswi va swirhundzu na va matlhari , a hi leswi ndzi langutelaka vanakulobye vo tirhisana ku va tikhomisa xiswona . 
Eka mhaka leyi , hi fanele swin'we hi tiyisisa leswaku hi simeka 
Swimbirhi swa leswi swi lulamile ku ya eka ku twa miehleketo , loko leswin'wana hinkwaswo swa ha lavisisiwa . 
Hikokwalaho 60 wa tibiliyoni ti hlamuseriwile tanihi nseketelo wa vakhomaxiave , ku va ti nyikiwa hi tindlela to hamabanahambana . 
Hambileswi ku veke na ku kombisa ku vilela vhiki leri nga hundza , endlelo ro ya eka mihlawulo ri le ku endlekeni . 
Tanihi leka xivutiso xihi kumbe xihi xa pholisi ya vaaki , kun a misinyankulu leyi ehenhla ka yona hi nga ta tshembela . 
Va vilerile hi mayela na tindlu leti nga enelangiki , xiyimo xa switandadi swa swtindlu . 
Ku tlhela ku va na swivangelo swin'wana , tanihi xikombiso , timbhoni leti tirhaka entsungeni wa malwandle na mafu . 
Hi nongonoko wa timali ta nhlayiso wa vaaki , mfanelo yo kuma ndzhuti wa ximunhu yi vuyiseriwile . 
Ku sukela loko ndzi tile ehofisini hi 1994 , mikarhi hinkwayo a ndzi navela ku vona feme yi karhi yi nyuka . 
Eka mhaka leyi na tanihi xitandzhaku xa kona , xidemokirasi xa hina xi tumbulukile xi ri lexo fuwanyana . 
Hi ku leteriwa hi tinhlayo leti anekiweke , hi rihi vonelo ra wena ehenhla ka xiboho lexi Helen a xi tekeke ? 
Xiboho hi Komiti ya Tiaphili ya Rixaka i xo hetelela , hi ku ya hi nkambisiso wa vuavanyisi . 
Hi ku landza swibalo swin'wana , magoza ya timali ta tiko ya nyika swikatsa swinharhu swa mphalalo : 
Timali ta ha kumeka ta tiloni nan'waka , xikan'we na swikimi swo hambanahambana swa basari . 
A hi na nchumu lexi hi faneleke ku xi tiyisisa , hi rhurherile swiendleko swo tala leswikulu swa mitlangu etikweni leri . 
Nkongomiso wu le ka ku tshungula vavabyi lava nga na vuvabyi byo tlulela hi ku ringeta ko sungula , hi ku tiyisisa leswaku : 
Loko swirhangana swi nga ha cinca kambe , a ku nga vi na ku cinca lokukulu eka pholisi ya matiko mambe . 
Hi marito walawo , Mufambisi wa Nongonoko , ndzi tsakela ku amukela munhu un'wana na un'wana eka xifundzankulu . 
Leswi swi fanele ku ololoxiwa hi ku tirhisa mikanerisano ya tipolitiki , hi ku tirhisa n'wangulano , ku vula Ban . 
Va ta nyikiwa tidyondzo ta kahle ku tlula hinkwato leti nga kotekaka , nseketelo wo engetela na tibuku to hlaya . 
Va xanisekile , ku xaniseka ntsena , naswona va to chavisa ntsena munhu un'wana na un'wana sweswi . 
Loko ku langutiwa nkoteko wa nxaviselano exikarhi ka matiko lamambirhi , leswi swi nga cinca swinene eka malembe lama taka . 
Ririmi ri kumiwa hi ku angarhela eka ku dyondza hinkwako , ku nga ri ntsena eka tlilasi ya ririmi . 
Leswi swi tirhile tanihi xilungi eka xirilo lexi nga sivelekiki , mhangu leyi rindzeleke ku humelela . 
Endzhaku ka ku vulavurisana na SARS , Komiti yi tekele enhlokweni timhaka leti landzelaka : 
Hi mpimo wa 34% wa ku pfumaleka ka mitirho , xilaveko xa ku antswisa xiyimo a xi nge bubumabumeriwi ku tlula mpimo . 
Hikokwalaho tanihi Mfumo xiyimo xa hina xi lo tlangandla erivaleni , handle ko kanakana hi sola mihlaselo yaleyo . 
Ku tirha hi matimba na ku hlawula ko tika swa ha ta , kambe rendzo hi ntiyiso ri sungurile . 
Hikuva loko hi lahlekeriwa hi xivandla xa le xikarhi , kutani hi lahlekeriwa hi ndzhaka ya Nelson Mandela . 
Hikwalaho ka vurhangeri bya yena , tiko ra ka hina ri vonile mifikelelo yo tala eka swiyenge swo tala . 
Marito lama landzelaka ya maendli , tanihi xikombiso , ya nga tirhisiwa na tiayitheme ta tinhlamulo to koma : 
Swin'we , eka xin'wana na xin'wana lexi hi xi endlaka , hi fanele ku angula eka rito ra yena ra vuyimbeleri . 
Hi 1975 hi tirhanile na xihlawuhlawu xa rimbewu , ngopfungopfu eka milandzu ya vavasati va Vantima . 
Hi xikongomelo xo humelerisa swikongomelo leswi , mavandla ya nghena eka mixaviselano leyi landzelaka : 
Handle ko hlawulekisa vonelo ra vunkota , miehleketo yi hoxiwa eka timhaka leti landzelaka : 
Ku hlangana exikarhi ka ntokoto , vutivi na ku twisisa swi tiyisisiwa nkarhi hinkwawo . 
Ku hambana i ku vakhomaxiave va wona , na mukhomaxiave loyi a tekaka swiboho i Mfumo . 
Hikwalaho ka xihundla xa sweswi na timhaka ta matikhomelo , HIV a yi nga kamberiwi . 
Hi mukhuva lowu nga kanetekiki , ntirho wa ha ri ekule na ku hela , hi tama ha ha langutanile na mitlhontlho leyi nga rhulekiki . 
Endzhaku ka nkandziyiso wa mavonelo , Nawumbisi lowu wu ta hundziseriwa eka Nkwama wa Rixaka . 
Ntirho lowu yi wu tirhaka wa khenseka naswona , hi ku vona ka Tikomiti , wu faneriwe hi ku langutisisiwa swinene . 
Hi mayelana na mhaka ya mfikeleleko , ku na tafula ro fananisa ra tihakelo ta khoto leti koxiwaka . 
Hikokwalaho hinkwato ta tidyondzotsongo teto ti ta katsiwa , ku katsa na xinakulobye na tifeme . 
Eka swipirimente leswi lawuriwaka , swi na nkoka ku hundzuluxa xikhomelandhawu xin'we ntsena lexi tiyimelaka . 
Tindlu tinyingi , eAfrika-Dzonga , a ti akeriwangi ku kondzelela tin'hweti ta nsele ta vuxika . 
Tinhlayo ta vadyondzi ti enhlile hi ntsengo hinkwawo wa 235 , leswi swi vangeke ku lahlekeriwa ka tsevu wa tiposo . 
Vuvabyi bya chukela i ntungu wa misava hinkwayo lowu nga na mitshikelelo leyi onhaka ya ximunhu , vaaki na ikhonomi . 
Loko hi ta laha khume ra malembe lama nga hundza , hi thumbile nchumu wun'wana lowu vuriwaka ku salela endzhaku ka swa tindlu . 
Ku fana na Maafrika-Dzonga laman'wana hinkwavo , vaofisiri va vuhlanganisi va na ntshunxeko wa ku katsana . 
Hambiswiritano , endzhaku kaku biwa ka ndzilekani , tin'wana ta tindhawu ta vuleteri ti ta thunyiwa . 
Na le ka xivumbeko xa ku vhota xa mihlangano leyi , hi fanele ku ta na swivutiso swo nyawula . 
Hi vumba Xifundzankulu , lexi xi nga va na ku vulavurisana ko leha ku tlula hinkwayo na vukoloni . 
Swi humesa hi xiphemu mhaka leyi nga laha henhla , hi ndlela leyi yi hlamuseriweke eka tluka leri khomanisweke . 
Vanhwanyana mikarhi yin'wana va le nxungetweni lowukulu wa nxaniso wa swa masangu , kumbe mixaka ya madzolonga ya le mindyangwini . 
Xi lavisisile , eka levhele yo angarhela , nkoteko wa mihluvukiso leyi fambealanaka na swa mati . 
Ku tiyimisela ntiyiso swi lava mfumo lowu pfulekeke , wa vutihlamuleri na ku va erivaleni . 
Va fanele va engetela ku ya eka awara yin'wana na yin'wana , siku rin'wana na rin'wana na n'hweti yin'wana na yin'wana ya vutomi bya hina endzhaku ka swona . 
Swona i mpimanyeto wa nkarhi na nkarhi , mimpimanyeto yo hlayisa ku rhula na ku hoxa xandla hi ku tinyikela . 
Hi nge swi koti , tanihi matiko ya Mamuzilamu na van'wamabindzu , ku ya emahlweni hi ndlela leyi nga kona . 
N'wexemu hi rhurherile tikhomferense ta vavasati eka vurimi , migodi na vumaki . 
Hi nkarhi lowu eka ntlangu , tliloko hambiswiritano ri ti kombela mikarhi yo tala leyi ri yi lavaka . 
Rin'wana ra mathayere ya xipandzamananga ri biwile , kutani ri sindzisa muchayeri ku yimisa xipandzamananga . 
Ku fikela loko vavanuna va ta cinca maehleketelelo ya vona , madzolonga ehenhla ka vavasati a ya nga tshuki ya yimile . 
I ntirho lowu wa ha yaka emahlweni , lowu fambisiwaka ngopfungopfu hi Commonwealth kambe wu tlhela wu khumba na SADC 
Sweswi ndzi angarherile swivangelo , masungulo ya Xivijo lexi , na ndzima leyi khatsiweke ku ta fika sweswi . 
Ku endlela leswaku munhu a nga twisisiwi hi ndlela leyi hoxekeke nakambe , un'wana u fanele ku gimeta mhaka leyi eka xiyimo lexi . 
Loko ku ve swiendleko eYuropa swi nga ha hi tshikelela hi ndlela yo biha , swi tama swa ha fanela ku voniwa . 
Miako a yi kumeki eka xiphemu tsena xa ku hela ka vhiki , ku katsa na masiku ya Ravuntlhanu . 
Eka xivandla xa tipolitiki ta matiko ya misava , ku na swivangelo swo tala swa ntirhisano . 
Mitirho ya nongonokotsongo lowu yi katsa , kambe swi nga heleli ntsena eka , leswi landzelaka : 
Hi ku kongomisa eka xitatimente lexi nga laha henhla , hlamusela swiyimo swa makete lowu hetisekeke . 
Hikokwalaho , sweswo hi ku angarhela hi swona timhaka ta tipolitiki , hi ntiyiso xiviko xa ntirho lowu wa ha yaka emahlweni . 
Ku vile nkayivelo wo nyawula wa vatirhi lava nga na swikili , leswi swi vangeke leswaku ikhonomi yi xaniseka . 
Mhaka ya ku aka rixaka , leswi swi sunguleke hi 1994 , a yi humelerisiwangi hi ku hetiseka . 
Mafokisi ya le ku langutisiseni rifu ra jaha lerin'wana na rona ri na 18 wa malembe hi vukhale . 
Va fanele ku va etlilasini , hi nkarhi , ivi va tinyiketa eka endlelo ra ku dyondza . 
Vulavisisi byi kongomise , eka swin'wana swa swona , ku onhiwa ka leswi landzelaka 
Naswona hakunene ndzi vurile leswi swi va erivaleni , leswaku leswi swi tama swa ha ri mhakankulu leyi faneleke ku kongomiwa . 
Rifuva i vuvabyi lebyi tlulelaka hi mpimo wa le henhla , lebyi byi faneleke ku siveriwa na ku tshunguriwa . 
Ku ta fika sweswi hi thorile na ku letela 353 wa vanhu lavatsongo , lava nga tirhiki eka nongonoko lowu . 
Hambileswi hi nga tirhangiki hilaha swi languteriweke hakona , ku na magoza ya kahle lama hi ma endleke . 
Eka munhu un'wana na un'wana loyi a hoxeke xandla eka vutomi bya mina , ndzi khensa swi suka emakorhweni ya mbilu ya mina . 
Ndza tshemba leswaku hi na vuswikoti na ntokoto , leswi kumbekeke eka nhungu wa malembe lama nga hundza . 
Eka mikanerisano , Mavandla hamambirhi ya cincanile mavonelo na ku pfumelelana eka leswi landzelaka : 
Hikokwalaho , se mi na xiphemu lexi xikulu xa Afrika-Dzonga , lexi hi ku pimanyeta xi nga dyondzangiki . 
Magoza lamatekiweke ku lulamsiwa swihlohloteri leswi vangaka ku hlwela loku , ya katsa leswi landzelaka : 
Tindhawu tin'wana , tanihi xikombiso mapurasi vutshamo lebyi nga riki bya mafundza , a ti nga kumi vukorhokeri . 
Ku cile nxa swiviko swo tala , ku katsa na lexiya xa ku pfinyiwa ka dokodela wa le Bloemfontein . 
Hambiswiritano hi avelana swo tala , ngopfungopfu loko swi fambelana na khomferense leyi . 
Hikwalajo ka sweswo vavabyi HINKWAVO va fanele ku seketeriwa , eka nkarhi hinkwawo wa vutshunguri bya vona . 
Tirhansana hi ndlela leyi uyerisaka na van'wana tanihi xirho xa xipano , nhlangano wa mitlawa , vaakindhawu . 
Va na vukheta eka swipfuno , timatheriyali , switirhisiwa na miako leswi nga exikolweni . 
Hi vekisa na le ka vanhu va ka hina , ngopfungopfu dyondzo , xirhangana xa hina xa nomboro ya n'we . 
Nakambe , Muchaviseki , hi khensa swinene ku amukeriwa loku ka kahle loku u hi kombeke kona . 
N'hweti leyi yi fungha nh'weti ya vu 56 ya ku kula ka ikhonomi etikweni ra hina . 
Leswi swi fanele ku tekeriwa enhlokweni loko ku khomanisiwa switifikheti swo tibasisa eka swa xibalo . 
Leswi swi fanele ku katsa haswimbirhi ku nga mfikelelo eka swa timali na swikili swa mabindzu . 
Ndhawu leyi yi vumba xiphemu xa ku antswisiwa ka phurojekenkulu ya nkhuluko wa malahla . 
Nhlayo leyi yi languteriwa ku tlakuka tanihi leswi miako leyintshwa ya ha tsarisiwaka 
Nhlayo leyi yi ta tlakuka loko hi ya emahlweni hi tsarisa miako leyintshwa . 
Xikongomelo lexi xi fikeleleka hi tindlela ta " proactive " na " reactive " 
Leswi swi vangile xilaveko xo vhotela vayimela ku langwa ha un'we un'we . 
Nandzu lowu wu rhwala xigwevo xa magzimamu xa malembe ya ntlhanu . 
Hofisi leyi i senthara ya milawu hinkwayo ya mfumo . 
Leswi swi fungha ku sungula ka nkarhi wa nhlawulo ximfumo . 
Xileriso lexi xi ta ku nyika nsirhelelo wa xihatla ku fika loko u ya ku tengisiweni . 
Ntungu lowu , na ku hangalaka ka wona swi hi dyondzisa tidyondzo to hlaya . 
Xikongomelo lexi xi kongomisa eka micino ya ndhavuko eka mindhavuko yo hamabanahambana 
Palamente leyi yi lahlekeriwile hi lavo antswa swinene exikarhi ka hina hikokwalaho ka rifu . 
Vutirhisani lebyi a byi le xikarhi ka mimfumo leyi minharhu ntsena . 
Nkarhi lowu wu tlhela wu tisa tlhontlho eka mfumo . 
Nkarhi lowu wu nga ringana na mbirhi xa nharhu eka ntsengo wa xigwevo hinkwaxo . 
Munhu loyi wa fana na wena , u hela mbilu . 
Munhu loyi wa tirha swinene . 
Madzolonga ehenhla ka vavasati la ma ha yaka emahlweni ma fanele ma hela . 
Nawu lowu wu le hansi ka nkambisiso lowu wa ha ya ka emahlweni , ku endlela ku cinca . 
Ntolovelo lowu hakanyingi wu angarheriwa hi ntwanano wa swa xibalo . 
Ndlela leyi ya vutisirheleri yi tiyisisa vuhlayiseki bya mutirhi . 
Ntshikelelo lowu wu ta hlayisiwa eka minimamu wa 60 wa timinete . 
Maendlelo lama ma tirha ehenhla ka munhu un'wana na un'wana swi nga yi hi malembe . 
Maendlelo lama ma vangile ku salela endzhaku ka nhlayo ya swibalesa leswi nga kayeleriwa. 
Maendlelo lama ma antswisile ku thoriwa na ku nga hlongoriwi ka vatirhi entirhweni . 
Maendlelo lama a ma lava leswaku ku landzeleriwa maendlelo ya tithendara . 
Maendlelo lama ma sunguriwile hi 2000 kutani ma hetisisiwa hi 2003 . 
Nongonoko lowu wu kongomisa eka ku antswisa vukorhokeri lebyi nyikiwaka eka vaxanisiwa va swa vugevenga . 
Nongonoko lowu wu kongomisa eka ku yisa emahlweni na ku landzelerisa ku hambanahambana . 
Nongonoko lowu wu na minongonokotsongo leyi landzelaka : 
Nongonoko lowu wu averiwile ntsengo wa mali yo ringana R14000 . 
Nongonoko lowu wu hluvukisiwa ehenhla ka nkarhi wa malembe manharhu . 
Nongonoko lowu wu languteriwa ku tumbuluxa mitirho ya 30 000 leyintshwa . 
Nongonoko lowu wu nyika nseketelo lowu landzelaka eka mufhumba loyi a nga na swilaveko : 
Nongonoko lowu hi wu simekaka wu angula eka matshalatshala lama . 
Nxaxamelo lowu wu nga lunghisiwa , amukeriwa kumbe ku pfumeleriwa . 
Xinawana xi ta tirha eka hinkwavo vaaki na lava nga ri ki vaaki . 
Xikongomelo lexi xi fanele ku lawula nkunguhato wa ntirho wo kambela . 
Papila leri ri na swivutiso swa ntlhanu . 
Xivutiso lexi xi seta thoni ya nhlengeletano leyi nga ta va na dyondzo . 
Leswi swi vangile swivutiso swa tipolitiki na ndhavuko swa xiyimo swo ka swi nga tsakisi . 
Leswi swi kongomisiwa eka ririmi ro dyondzisa hi rona etlilasini . 
Ku enhla ka muxaka lowu ku yimela ku cinca ka xivumbeko . 
Xiviko lexi xi kongomisiwa eka ku tumbuluxa nawu wa tihakelo . 
Leswi swi yimela ku tlakuka hi 11% ku suka eka lembe ximali leri nga hundza . 
Leswi swi yimela avhareji ya mpimo wa ku kula wa lembe na lembe wa 21% . 
Leswi swi yimela ku tlakuka hi 330 wa timiliyoni eka mpimanyeto wa hina wa sweswi wa swa timali . 
Leswi swi yimela ku kula ka ntiyiso ka 28 wa tiphesente eka nkarhi lowu . 
Leswi swi lava swin'wana swo tlula ku hungutiwa ka swirhalanganyi swa tihakelo . 
Leswi swi vangile matirhiselo ya mali yo tlula mpimo lama vonakaka . 
Leswi swi vangile ku hangalasiwa hi ndlela yo ka yi nga ringani ka vatirhi vo seketela . 
Leswi swi vangile ku ya ehansi lokukulu ka ntshovelo wa swa vurimi . 
Leswi swi vangile ku hundziseriwa ka misava leyi eka vuhlonga . 
Leswi swi vanga leswaku vanhu vo tala va gingirika eka swa ikhonomi . 
Nkambisiso lowu wu kongomisiwe eka matirhelo ya mfumo . 
Nkambisiso lowu wu ta antswisa tiphateni ta vuswikoti bya matirhiselo ya misava . 
Xikimi lexi i xikombiso xa ku lwa na kholera . 
Xikolo lexi xi nga va yinwe ya tisenthara ta vuswikoti bya xiyimo xa le henhla to tano . 
Xiyenge lexi xi tlhela xi tirha na malawulele ya masema lama nga ri ki kahle ; 
Xiyenge lexi xi kanela tinxaka ta makambelele leti landzelaka : 
Xiyenge lexi xi fanele xi hlayiwa kun'we na xiletelo xo aphila . 
Xiyenge lexi xi fanele ku langutana na swiphiqo leswi landzelaka : 
Xiphemu lexi xi nga humelela mikarhi ya mune ka magzimamu . 
Leswi swi tekiwa tanihi mahungu eka vatirhisi hinkwavo va hofisi . 
Leswi swi fanele ku boha eka vayimelakulangwa vuPhuresidente ha vambirhi . 
Leswi swi fanele ku katsa kungu ra mafambisele ra 2006 ku ya emahlweni . 
Hambiswiritano , leswi a swi fanelanga ku va xivangelo xo tlhelela endzhaku . 
Leswi swi yisa emahlweni swi komba leswaku nkarhi wa ku cinca lowu nga vekiwa a wu si fikeleriwa . 
Leswi swi komba leswaku i munhu wa miehleketo leyi pfulekeke naswona a nga voyameli etlhelo rin'we . 
Leswi swi twala tanihi mahungu lamanene , kambe xana swi vula yini hi ntiyiso ? 
Xiyenge lexi na xona xi lavile swivumbeko na tisisiteme ta xona . 
Kungu ra qhinga leri a ku nga ri xin'wani lexi a xi navetisiwile hi khoto . 
Ku lwa loku ku vile ku tekiwa ka xiboho ko cinca xiyimo xa nyimpi leyi a yi ri kona na khale . 
Dyondzo leyi yi fikelerile xiyimo xa le maninginingini xo yi hetisa . 
Nhlengeletano leyi yi fanele yi languta leswi naswona yi nyika switshunxo leswi nga kotekaka . 
Leswi swi katsakanya njhekanjhekisano , swi nyika nhlamuselo leyi nga va ka yi ri yona . 
Nseketelo lowu ku fika sweswi , wu katsile nkavelo eka : 
Sejari leyi yi pfurile tiko lerintshwa eka vadyuhari . 
Leswi swi kombisa leswaku ku kayivela ka nhlayiseko ku ta xupuriwa . 
Simphoziyamu leyi yi langutisisa swinharhu swo sungula eka swikongomelo swoleswo . 
Sisiteme leyi yi kurile eka malembe lama nga hundza naswona yi hi tirherile kahle swinene . 
Sisiteme leyi yi nyika nseketelo eka swiyimo swa mune . 
Xikongomiwa lexi a xi lo fikeleleriwa ntsena xi tlhele xi hundzisiwa 
Ntirho lowu i xikombiso xa xiphemu xa ndzulamiso xo koma . 
Ntirho lowu wu nyikiwa tanihi phurojeke ya vulavisisi ya xivumbeko lexi nga riki na swipimelo 
XIpanu lexo tirha xi hlanganile tolo ku landzelerisa ku humelela loku nga endliwa ku fikela sweswi . 
Xitirhisiwa lexi xo kambelela ka xona xi katsa hinkwato tindhawu letinharhu . 
Hikokwalaho , leswi i ntirho wo katsakanya swilo hinkwaswo wa rixaka hinkwaro . 
Hikokwalaho , leswi swi endla leswaku vayimelakulangwa lava nga riki va mfumo swi va nonohela ku landzelela xileriso . 
Naswona leswi swi ta fikelela ku va bindzu ra swa vumaki ra tibiliyoni to tala ta tirhandi . 
Risimu leri ri ta tlangiwa kambirhi , hi ndlela leyi landzelaka : 
Leswi swi vula R100 hi n'hweti kumbe ku tlula eka xifambo . 
Maendlelo lama ma yile emahlweni eka kotara yo sungula ya 1998 hinkwayo . 
Leswi hakunene swi yimela ku tlhelela ka hina eka ku tinghenisa emhakeni ya timitsu ta hina . 
Muxaka lowu wa nseketelo wa swa timali i wa tikhamphani ta swa vutshila leti tivekaka . 
Ku ringeta loku ku fanele ku hlohlotela vantshwa ku valanga matshalatshala yo fana na ya lawo . 
Ku ringeta loku ku vangile ku katsiwa ka tifeme timbirhi . 
Ku endza loku ku ta komba ndlela yo ya emahlweni ku tshunxa mhaka leyi . 
Leri i rixaka leri hi ku komisa ri nga kateka swinene . 
Leswi a ku ri nghozi yitsanana leyi nga humelela hi 2001 . 
Leyi a ku ri nghozi ya ntumbuluko leyi a yi nga languteriwangi . 
Leswi i nhlengeletano ya masungulo ya matiko lama hina manharhu . 
Leswi a ku ri goza ro vuyerisa eka vatirhi na vavabyi . 
Leswi naswona swi kumekile eka ntlawa wa vanhu va valungu . 
Leswi swi simekiwile eka vuswikoti bya yena na swihlawulekisi swa yena nwini . 
Leswi swi tlhandlekeriwile hi migingiriko eka xiyimo xa mfumo wa miganga . 
Leswi a ku ri mhaka ya thyaka leri a ri tele ka ndhawu liya hinkwayo . 
Leswi hakunene swi endliwile naswona ku tirhisiwa swi sungurile . 
Leswi nakambe i nawu wa nkatso lowu nga tirha . 
Leswi swi voniwile tanihi qhinga ro nghenelela ra nkarhi wo koma ku ya ka wa le xikarhi . 
Leswi hi nga swi endla hi ku twisisa , ku lehisa mbilu na ku tiya emhakeni . 
Leswi hi tshemba leswakuswi ta hatlisisa endlelo ro hlayela . 
Hi tshemba leswaku leswi swi ta hlohlotela swiyenge swin'wana ku endla tano . 
Leswi hi ta swi endla hi nga ri eka xiyimo xo tsana na ku tsandzeka ku tipfuna . 
Mahelo ya vhiki lama , a swi kanakanisi , vadyondzi va hina va ta va na xivangelo xo tlangela . 
Leswi swi ta tlhela swi hunguta ku xava loku nga endliwa ehandle ka Xifundzhankulu . 
Leswi swi ta pfuna eka ku ava dyondzo ya giredi yin'wana na yin'wana . 
Leswi swi ta engeteriwa hi ku tlakuka ko ya emahlweni lembe leri . 
Leswi swi ta endliwa hi xikongomelo xo hatlisisa mphakelo wa vukorhokeri . 
Leswi swi ta endliwa swi nga kanganyisi migingiriko ya xikolo . 
Leswi swi ta hlamuseriwa hi minongonoko ya nkarhi wo kongoma , yo tiya . 
Leswi swi ta tlhela swi langutiwa hinkwaswo eka nhlengeletano yin'wana . 
Leswi ku ta va ku ri phurojeke ya hina yo hiseka swinene no va leyikulu swinene ku fika 2009 . 
Leswi swi ta pfunetiwa hi mati ya mpfula la ma humaka eka lwangu ra rivala ra mitlangu . 
Leswi swi ta tirhisiwa ku xopaxopa tisampulu ta mayelana na swa vutshunguri . 
Leswi swi ta tirhisiwa ku dirowa kungu ra makambelele ra xikolo eka giredi yin'wana na yin'wana . 
Leswi swi le rivaleni leswaku swi ta naveriwa tanihi yinwe ya tindlela to yisa emahlwenivuswikoti . 
Leswi swi ta tumbuluxa mikateko ya swa mabindzu eka vaakindhawu va matikoxikaya . 
Leswi swi ta ya hi ku hinkwaswo i swingani leswi nga ta fanela ku pfuxiwa hi vuntshwa . 
Leswi swi ta tiyisisa leswaku vanhu lava va hakeriwaka mali yo tala va tirhisiwa hi ku hetiseka . 
Leswi swi ta tiyisisa leswaku tisisiteme ti ta tirhisiwa ku fana eka tikhemphasi hinkwato . 
Leswi swi ta pfuna ku fikelela hi ku olova eka switsariwa swa tithendara . 
Leswi swi ta pfuna ku hlohlotela vaakindhawu ku lwa na vugevenga . 
Leswi swi ta pfuna ku hatlisisa vukorhokeri bya swa rihanyu eka vavabyi va hina . 
Leswi swi ta hi pfuna ku papalata ku ka ku nga hambanyisiwi swilo loku nga fanelangiki . 
Leswi swi ta hi pfuna ku tirha tanihi mfumo wun'we ku tlula ku va wexe . 
Leswi na swona swi ta antswisa mphakelo wa vukorhokeri eka vanhu va hina na vona . 
Leswi swi ta katsa switiviwa mayelana na , tinhlayotsongo ta vanhu , swifundzha na swo kota sweswo . 
Leswi swi ta katsa tindlela to fikelela swikongomiwa swa eneji leswi tlhelaka swi vekiwa hi vuntshwa . 
Leswi swi ta tlakusa mikarhi yo angula na nkhaqatho . 
Leswi swi ta komba leswaku vuswikoti bya vuvekisi byi kona . 
Leswi swi ta hi endla hi tshama hi ri ka ndlela ku kota ku susa leswi nga salela endzhaku loko ku fika 2010 
Leswi swi ta hi yisa eka vusirhelelo byo antswa na vuswikoti lebyi engetelekeke . 
Leswi swi ta yisa ehansi nkayivelo wa swikili eka swivandla leswi . 
Leswi a swi nga humeleli hi matimba ya makete ntsena . 
Leswi swi le rivaleni leswaku swi ta kucetela nkarhi wa ku tirhisiwa ka ndlela leyi . 
Leswi swi ta pfula tindlela letintshwa eka vantshwa na vamanana . 
Leswi swi ta yisa emahlweni haswimbirhi , vukalaxihundla na vukala xihlawuhlawu . 
Leswi swi ta siva mpfilumpfilu wa mifungho leyi nga riki enawini laha etlhelo ka patu . 
Leswi swi ta humelela hi ku longoloka naswona hi swiphemu . 
Ntirho lowu wu endliwile na lava khumbekaka lava nga fanela . 
Leswi swi ta tirha na le ka ku byariwa ka mirhi hi va mabindzu enambyeni . 
Leswi swi ta tlhela swi engetela nkoteko wo va muxanisiwa a dlawa . 
Leswi swi ta endliwa endzeni ka rimba ra swa ikhonomi leri twalaka na na ku va na vutihlamuleri . 
Leswi swi ta ndlandlamuka ku ya eka mitlawa yin'wana ya swifundzha laha misaveni . 
Leswi swi ta lava leswaku swi hlamuseriwa swi ri enawini na ku lawuriwa hi Mfumo ; 
Lembe leri ri fungha anivhesari ya vukhume ya vuxaka bya xidiplomatiki . 
Lembe leri tiko ri tlangela malembe ma 10 ma ku humelela . 
Lembe leri mongo i Rixaka leri hlayisaka vutomi kun'we . 
Lembe leri va ta endla tano nakambe hi R36 wa timiliyoni . 
Lembe leri hi tlangela malembe ya khume ya ntshunxeko wa hina . 
Lembe leri hi tlhele hi seta tirhekhodo letintshwa ta vukorhokeri ku katsa : 
Lembe leri hi vonile maendlele ya ku bala ka ha ri na nkarhi ya ya emahlweni . 
Lembe leri hi ta va hi karhi hi nyika swihlawuriwa swa miehleketo eka vadyondzi . 
Ku tlangela ka lembe leri ku ta kongoma eka ku yisa emahlweni bindzu ra vumaki bya swa mavoko . 
Phurojeke leyi ya nhluvukiso wa vaakindhawu na vantshwa yi sunguriwile hi 2003 . 
Leswi , eka mikarhi yo tala , i ku tsandzeka ka mafambiselo 
Leswi , swi ta tlhela , swi pfuna ku vumba mapfhumba na ku angula ka hina . 
Leswi , hi swoxe , swi ta tiyisisa leswaku nkoka wa mbulavulo wu antswa . 
Ku na timhaka ta mayelana na nkoka leti sungulaka ku nghena eka swona . 
Mamiliyoni lama a ma nge koti naswona a ma nga vi na ku tshemba ka mahala . 
Leswi mpimo wo ringanerisiwa wa 14% wu faneleke ku koxiwa eka swona . 
Lava va endlaka leswi nga riki enawini va ta tshinyiwa. 
Lava va sihalalaka va ta langutana na mixupulo . 
Lava va nga tivonakarisa emahlweni ka komiti ku va va nyikiwa swileriso va katsa : 
Lava va tsipaka tihlo eka swa ndhavuko na ku hambanahambana va tsipa tihlo eka ntiyiso . 
Lava va endlaka swoleswo va yisa ehansi nyimpi ya vatirhi . 
Lava va faneleke ku rivalela va fanele ku tiva leswi va rivalelaka swona . 
Lava va nga thoriwangiki vo ka va nga tholeki . 
Lava va nga na switwi swo twa hakanyingi va kota ku vulavula . 
Lava va honisaka ku navela ka lava nga swela i khombo ra vona loko va endla swoleswo . 
Lava amukelaka nxupulo a va nga vi na ku tivhikela . 
Nakambe madzanadzana ya vanhu va sale va ri hava makaya . 
Milandzu yinharhu yi lavisisiwile kutani mimbuyelo yi vile leyi landzelaka : 
Matiko manharhu ya se ya nghenelerisile swirho . 
Vanharhu eka lava 56 lava nyikiwaka masagwati va ta nyikiwa masagwati ya 40 wa malembe ya vukorhokeri . 
Swihlawuriwa swinharhu swa malulamisele ya nhlangano swi nyikiwile . 
Eka hinkwaswo leswi , a nga la nga tlhelela endzhaku eka ku tinyiketa ka yena eka ku lwa . 
Hi ku tirhisa vuhangalasi , tlakusani ndzemuko wa vanhu wa khamphani leyi . 
Hikokwalaho ka matshalatshala ya nwina ha karhi ku aka kaya ra vanhu hinkwavo . 
Hi vukorhokeri bya nwina , mi katekisile vutomi bya lavo tala . 
Eka mitirho hinkwayo yo tsundzuka lava nga hundza emisaveni , mahungu a ma fana . 
Ku fika sweswi , vaehleketeleriwa va khumbheka eka milandzu yin'wana ya 288 . 
Ku fika sweswi , leswi swi humesile switsongo eka leswi nga languteriwa . 
Hi yo mhaka swi pfumelela ku hlawula ko anama ka swihlawuriwa swa nawu ku va swi humelela . 
Hi yo mhaka khotso ri vuyerisa na vanhu lava nghenelelaka . 
Hi yo mhaka hi ta tirhela mitolovelo ya hina swinene . 
Hi yo mhaka , xiyenge lexintshwa , loko u swi navela u nga vula ku rixaka lerintshwa , ri velekiwile . 
Hi yo mhaka , 43% wa vatirhi va khampahani a vari vafambisi . 
Hi yo mhaka , milandzu yo tala a yi ri nkatsakanyo wa timhaka ta vugevenga na ta vaaki . 
Hi yo mhaka , u fanele u tivutisa swivutiso swi nga ri swingani swa nkoka : 
Gwajula swi vonaka ku komba yinhla ya dyondzo leyi kamberiwaka . 
Nxaviso wa mathikithi wu kotile ku famba kahle eka siku leri nga landzela . 
Timhandzi ta hlawuriwa ti nga se tirhisiwa eka ntirho wa swa vumaki . 
Mafambisele ya nkarhi - xana u kotile ku fikelela mipimo ya nkarhi hinkwayo ? 
Mpimo wa nkarhi na ku cincacinca ka ndzhendzheleko wa vutomi i swa nkoka . 
Mbuyelo lowu wa dyondzo wu fanele wu averiwa nkarhi eka theme yiwana na yinwana . 
Swiphemu swa mikarhi yo fika kwalomu ka 20 wa timinete swi ta aviwa . 
Swilo a swi olovi eka swa dyondzo lembe leri . 
Ku fikelela hinkwaswo leswi , hi lava mafambiselo na vurhangeri lebyi nga na xivono . 
Ku fikelela leswi nga laha henhla , swi fanerile leswaku vadyodzi va kota ku : 
Ku fikelela leswi u fanele u kuma mahungu yo karhi . 
Ku fikelela leswi , vuxaka bya swa rimbewu byi fanele ku hundzuluxiwa . 
Ku lulamisa mhaka leyi , ndzawulo yi landzelerile maendlelo mambirhi ku fikelela eka xikongomiwa xinwe . 
Ku lulamisa leswi , maqhingha lama nga fanela ma katsa : 
Eka vaseketeri na vanyikeri va hina , ha khensa hakunene . 
Ku va u endla xikombelo xa yin'we ya tibasari leti u fanele u va u : 
Ku pfuna hi rhijistara ra nhundzu ra Ndzawulo . 
Ku papalata ku miyetiwa , a ndzi nga vuli nchumu mayelana na nkoka wa swona . 
Ku papalata ku humelela ka swilo swo fana na swoleswo , goza ra xihatla ri ta va ri fanerile . 
Ku cincacinca na ku angula eka swilaveko swa nhluvukiso swa rixaka . 
Ku va na vutumbuluxi , ku basisiwa ndlela yo akiwa ka switsundzuxo . 
Ku huma eka ku tikeriwa loku , hi fanele hi engetela vuvekisi . 
Ku aka nhlangano lowu dyondzaka lowu nga na vutumbuluxi . 
Ku tlangela leswi , ku kunguhatiwile migingiriko yo tiphina ha yona . 
Ku landzelela xileriso xa vutshunguri kumbe maendlelo ya mpfuxo . 
Ku endla vukambisisi byo hlawuleka eka maendlelo ya maxavelo . 
Ku endla vulavisisi na tidyondzo eka swiyenge swa mitsakelo leyi fanaka . 
Ku katsakanya na ku cinca nawu lowu fambelanaka na mafambiselo ya mapapila ya ndzhaka . 
Ku fika sweswi , 21 wa swikolo leswi swi nyikiwile mati . 
Ku fika sweswi , 5000 wa tindhawu leti nga na vukorhokeri ti aviwile eka mayelana na mhaka leyi . 
Ku fika sweswi , 8 wa mamiliyoni ya vadyondzi va vuyeriwa swi huma eka nongonoko lowu . 
Ku fika sweswi , 30 wa timiliyoni ta tirhandi ti amukeriwile na ku tirhisiwa eka xikongomelo lexi . 
Ku fika sweswi , ku tlula 100000 wa vana va tsarisiwile eka nongonoko lowu . 
Ku fika sweswi , khumembirhi wa tiprotokholo pfumeleriwile na ku sungula ku tirhisiwa . 
Ku dizayina rhubiriki , mudyondzisi u fanele ku teka xiboho xa leswi landzelaka : 
Ku tumbuluxa sisiteme ya mafambiselo ya matirhelo ya ndzawulo . 
Ku hluvukisa na ku antswisa mpimo wa swikili eka mafambisele ya swa timali . 
Ku tumbuluxa ntwanano mayelana na vuxaka bya le xikarhi ka mifumo . 
Ku tumbuluxa qhingha ra mbulavurisano ra le ndzeni ka ndzawulo . 
Ku hluvukisa ntirho wa mfumo tanihi xitirho xa nkoka eka nhluvukiso . 
Ku endla tano , swi kayiveta vantshwa va hina nkateko wa ku kuma mitirho . 
Ku endla swilo leswi hlamuseriweke laha henhla , mfumu wu ta fanela ku : 
Ku endla leswi , a hi fanele ku papalata ntshikelelo wa vululami byo rihisela . 
Ku endla leswi , hi endlile xitoloveto lexi nga kambela leswi landzelaka : 
Ku hlela mpimo wo nyika mpfumelelo wa ntlawa wo karhi : 
Ku endla leswaku hi kota ku tiyisela swikoxo leswi hi langutelaka ku hi ta hlangana na swona . 
Ku engetela mfikelelo wa vana eka vukorhokeri bya mfumo byo hambanahamabana . 
Ku kambela na ku teka mitolovelo ya kahle leyi tumbulukaka . 
Ku siya ehandle mali leyi lombiweke ya tipholisi eka swilaveko leswi nga boxiwa . 
Ku olovisa mbulavurisano na ku tiveka ka chata . 
Ku yisa emahlweni mphikizano lowu tirhaka na matshalatshala lama nga ri ki ya mfumo . 
Ku kuma mphakelo hi vuntshwa lowu a wu lavaka i maendlelo lama humelelaka hi nkarhi wo leha . 
Ku fuma a hi ku hlawula mfumo ntlhanu wa malembe man'wana na man'wana . 
Ku pfuna vadyondzi ku fikelela vuswikoti bya vona byo helela xikambelo xi fanele ku va : 
Eka yena na van'wana vo fana na yena , hi kolota xikweleti xa vutomi hi byoxe . 
Eka yena hi ri : a hi nga xengi swikongomelo swa yena . 
Ku kombisa ntirho wa nkoka wa misinya eka mbangu wa ntumbuluko . 
Eka vandyangu na vanghana , moya wa yena a wu etlele hi ku rhula . 
Ku tlakusa mbuyelo na ku engetela nkoka i tlhontlho wa nkoka . 
Ku hlanganisa maqhingha ya swiyenge swo hambanahambana ku ya hi ndhawu . 
Ku sungula nhlohlotelo wo huma ka mali ya mfumo eka eneji leyi nga pfuxetiwaka . 
Ku tiva ndhawu ya yena ya vukorhokeri bya swa rihanyu na leswi va pfunaka hi swona . 
Ku endla mpimanyiso wo tano , tinhlayo to tshembheka ta laveka . 
Ku endla leswaku swo yingiseriwa na voniwa swa ndzhaka swi fikeleleka eka MaAfrika-Dzonga hinkwawo . 
Eka mina , lexi i xilaveko xo endla vito ra kahle ra xifundzhankulu xa hina . 
Ku kuma tikopi ta xitsariwa , tihlanganiseni na : 
Ku kuma leswi , hi fanele ku susa 4 hinkwako . 
Ku yisa emahlweni ku hluvuka ko hetiseka ka vanhu eka xifundzha . 
Ku yisa emahlweni miehleketo ya mphakelo wa vukorhokeri na mfumo lowu angulaka eka swilaveko swa vaakindhawu hi ndlela yo fana . 
Ku sirhelela mbangu wa hina na ku kuma mimbuyelo yo fana na yaleyo swi lava vuvekisi . 
Ku endlela timhaka leti nga humelelaka eka leswi nga nyikiwa laha henhla . 
Ku nyika nhlamuselo na vuleteri mayelana na chata . 
Ku nyika ntshungulo eka vaxanisiwa va swa xihlawuhlawu . 
Ku swi hlamusela hi ku olova , nhlengelo wa switiviwa a wu nga ri kahle naswona wu voyamela etlhelo rinwe . 
Ku tiyisa na ku kambisisa switirhisiwa swa ntiyisiso . 
Ku vula leswaku hi sungula hi heta leswi kutani hi ta hundzela eka lexin'wana mundzuku . 
Ku olovisa sisiteme ya mafambisele eka ku humesiwa ka mindziho . 
Ku tshamisekisa mpimo wa ncicano wa swa timali exikarhi ka matiko lama hluvukeke . 
Ku yivela mfumo i ku yivela vanhu va hina . 
Ku tiyisa nhlangano exikarhi ka mabindzu lamatsongo . 
Ku hlayisa tirhekhodo ta swa rihanyu leti a nga na tona . 
Eka van'wamahungu , xiringanyeto xa hina hi leswaku mi nga tshembhi leswi hi swi vulaka ntsena . 
Eka van'wamahungu , nyikani vuhlayiseki emapatwini ndhawu leyi swi yi faneleke . 
Eka vona ndzi vula leswi , vutirhisani bya hina na n'wina byi endla leswaku swi humelela . 
Eka tindzawulo leti na tona , ndzi endla xikombelo lexi fanaka . 
Eka leswi , nseketelo wa macincelo ya xivumbeko ma ta lava ku : 
Eka hina , nhlangano wa swifundzha a wu nga vi na nkoka . 
Ku tirhisa ndhawu yo tirha ka yona tanihi ndhawu yo dyondza 
Ku tirhisa sisiteme ya nhlayiso wa swa rihanyu hi mfanelo naswona yi nga tirhisiwi hi ndlela leyi nga fanelangiki . 
Xana hi nga tiseketelo hi tikhoto ku fika kwihi xana ? 
Xana kungu ra wena ri ta tiseketela hi swivangelo swa matiko ya misava ku fika kwihi ? 
Xana xikombelo xa papila ra xileriso xa nsirhelelo xi fanele xi endleriwa mani ? 
Namuntlha ndzi nga tivisa leswaku ku rindzela ku le kusuhi no fika emakumu . 
Namuntlha ndzi tiyisisa xikombelo eka vantshwa va xifundzhankulu lexi . 
Namuntlha a ndzi nga kongomisi swivutiso leswi eka vamanana ntsena . 
Namuntlha hina varhangeri va mitlawa ya vukhongeri exikarhi ka van'wana va vona . 
Siku ra namuntlha ri na tihlamuselo timbirhi leti fambelanaka na hina . 
Namuntlha ri fungha lembe ra vumakumembirhi ra mafu ya vona . 
Namuntlha hi sungula swo tala ku tlula senthara ntsena . 
Namuntlha hi vanhu va mabindzu lava nga na vuswikoti no humelela . 
Namuntlha hi kota ku tlhela hi tivisa leswaku tindhawu ta 21 ti ta vuyeriwa ku suka eka : 
Namuntlha hi ta twa mahungu na mpfuneto eka ndzivalelano . 
Namuntlha , vachayeri va mimovha vo tala va landzelerile milawu ya patu . 
Namuntlha , dyondzo i ndhawu leyi ku tshembha ka hina ku vekiweke ka yona . 
Namuntlha , swichudeni a swi tivi na leswaku " hopscotch " i ncini . 
Namuntlha , hi kota ku famba hi ya ehenhla en'walungwini hi nga chavi ku khomiwa . 
Namuntlha , hi fanele hi n'wi pfumelela ku wisa lo ku nga n'wi fanela . 
Namuntlha , hi vulavula na n'wina hi ku ti ndzhundzhuzela ku suka ekaya ra hina lerintshwa . 
Nghingiriko lowu wa namuntlha wu hi teka wu hi yisa eka xiyimo xa nkoka lexintshwa . 
Kun'we , hi ku pfunana , va nga fikelela swo tala . 
Kun'we , loko un'wana na un'wana wa hina a hoxa xandla , hi nga endla swo tala swo antswa . 
Kun'we , magoza lawa ma pfuna ku antswisa ndhavuko wa hina wo hlayisa mali wa rixaka . 
Kun'we , leswi swi ta vuyerisa kwalomu ka 300000 wa vanhu . 
Kun'we hi cinca xiyimo ku lwa na vugevenga na swigevenga . 
Kun'we , hi nga naswona hi ta hlula . 
Kun'we , hi nga lawula na ku herisa xiphiqo lexi . 
Kun'we , hi fanele hi yisa ehansi swirhalanganyi swo nghena eka ikhonomi . 
Kun'we , hi ta famba , swin'we , ku ya eka vumundzuku lebyinene . 
Kun'we , u nga kota naswona u nga kunguhata vumundzuku lebyinene bya vanhu hinkwavo . 
Swihambukelo swi nghenisiwile , kambe a swi nga ri na mati . 
Vusiku bya namuntlha hi hlengeletanile ku va hi xixima vanhu vo hlawuleka . 
Vusiku bya namuntlha , hambiswiritano , hi hlangana eka xiyimo lexi nga tolovelekangiki . 
Ticece to tala swinene na vana lavatsongo va fa hikokwalaho ka nchuluko . 
Mihlangano yo tala swinene ya ha fambisiwa na ku rhangeriwa hi vatatana . 
Hakanyingi eka vutomi bya ntolovelo bya masiku hinkwawo hi rivala ku lorha . 
Swihlawulekisi swa xivumbeko na swa matshamelo ya ndhawu leyi khumbhekaka . 
Ntsengo hinkwawo wa vuvekisi wu languteriwa ku tlakuka hi 3.9% lembe leri . 
Ku tlakuka eka swa vupfhumba ku languteriwa ku va henhla hi 3% ku tlula lembe leri nga hela . 
Vupfhumba byi tlakukile swinene tanihi nghigiriko wa vutomi na swa ikhonomi . 
Vupfhumba byi kombisiwile tanihi xikongomiwa xo sungula xa nkoka wa vukorhokeri . 
Ku ya eka swikongomelo leswi , matshalatshala yo hlaya ya karhi ya humelela . 
Ku landzelerisa ku teka goza eka dyondzo yo katsa vanhu hinkwavo . 
Nawu wa nxaviso wu fanele ku antswisa nhlayo na ku hambanahambanisiwa ka nxaviso ematikweni ya le handle . 
Tindlela to kambisisa ta ntolovelo ti nga tirhisiwa ku kuma ku hakeriwa ka mali yo siva nomu . 
Vukati bya xintu a byi tekiwa byi ri bya xiyimo xa le hansi . 
Hi ntolovelo , i tihodela ntsena leti nga na nkateko wo titsarisa . 
Ntlimbano wa mimovha wu xungeta ku ya emahlweni ka madorobankulu . 
Va ta vula leswaku , ku famba hi xitimela , swi pfuna ku hunguta ntlimbano . 
Vuswikoti bya matirhelo na ndzetelo swi anstwisiwile . 
Ndzetelo kuyahi nongonoko lowuntshwa wu sungurile hi 2004 . 
Ndzetelo eka khoso leyi wu nga hetiwa hi ndzetelo wa siku na siku . 
Ndzetelo wa vatirhi va swa rihanyu eka ku teka switotiwa swo huma eka miri . 
Ku hundzuluxa na ku hluvukisa mihlangano , vanhu na vuswikoti . 
Mikarhi yo cinca yi rhangela switatimende swo hlaya swa nhlokomhaka . 
Ntsengo wa swa vutleketli wu katsiwile eka ntsengo wo pfula xitoko wa R800 . 
Mpimo lowu nyikiwaka wa mali ya tendzo wu ta katsa bodo eka mhaka yin'wana na yin'wana . 
Ku endza ku suka endhawini yo karhi ku ya eka yin'wana a ku ri xirhalanganyi xa ntolovelo . 
Hlayisa swirho swa xipanu hi tindlela leti kombaka ku xixima munhu un'wana na un'wana . 
Vutshunguri byi ta nyikiwa eka tindhawu ta tsevu ta vulavisisi . 
Vutshunguri , nhlayiso na nseketelo wa lava khumbhekaka na lava nga tluleriwa hi vuvabyi . 
Misinya yi tirhisiwa tanihi mfungho wa ndzivalelano na ku tsundzuka . 
Misinya yi fumisa misava naswona yi phakela misava hinkwayo hi okisijeni . 
Vahlayisi , lava fambisaka nhundzu leyi , va na ntirho wa nkoka ku wu tirha . 
Ntiyiso hi leswaku , hi nga kota ku boxa switsongo swa mfikelelo wa hina . 
Makumembirhi wa tiphesente ta vanhu lava nga emadorobeninkulu i vahlapfa lavantshwa . 
Swilo swimbirhi swa nkoka swi humile eka khoferense leyi . 
Swikombiso swimbirhi swi ta ringanela ku kombisa mhaka leyi . 
Swivangelo swo yisa emahlweni swimbirhi swi endla swi fanela ku va na khoferense leyi . 
Vanhu va madzana mambirhi va rhambiwile ku va kona eka ntirho lowu . 
Swihlawulekisi swimbirhi swa nkoka swa xivumbeko lexintshwa xamiholo na tiposo i : 
Mitshikelelonkulu mimbirhi yi hlohlotela xilaveko xo cinca kharikhulamu . 
Kuyahi Holobyenkulu , mapatu manwana mambirhi ma karhi ma endliwa . 
Swimbirhi swa mitirho ya makambelelo eka dyondzo yin'wana na yin'wana ku fanele ku va swikambelo . 
Vambirhi va vahlawuriwa va ta va na mfanelo yo vhota yo hetiseka . 
Mbirhi xa nharhu xa mbirhi eka rimbewu ha byi mbirhi bya enetisiwa hi vutomi bya mindyangu ya byona . 
Mbirhi xa nharhu va boxe leswaku va hetile nkarhi va karhi va kunguhata nhlaselo . 
Tinxaka ta tisisiteme to cheleta ta ndhawu yo karhi . 
Tinxaka ta switsariwa leswi vakamberiwa va nga ta laveka ku va va swi tsala . 
Ku ka ku nga kumeki vadyandzhaka hi nkarhi wa ku ava . 
Swi nga pfuki swi humelerile na kan'we leswaku vakhandziyi va rhwariwa hi foroko yo tlakula nhundzu . 
Ehansi ka sisiteme leyintshwa , xibalo xa cinca xi ya eka xiyimo xa la nga na xiave . 
Ehansi ka mhaka leyi ku na nkavelo wo vonaka wa malinghena ya rixaka . 
Mati ma le migodini na wona ma thyakisiwa eka maendlelo wolawo . 
Twisisa na ku tirhisa swilaveko swa vuhlayiseki endhawini ya ntirho . 
Twisisa na ku hlamusela mitolovelo ya vaendzi na vaxavi . 
Twisisa hilaha ntirho wa wena wu nghenelelaka eka mbangu wo anama wa filimi . 
Twisisa makhombo na mimbuyelo yo titirha . 
Twisisa bindzu na vutihlamuleri bya tidizayinara eka vanhu . 
Twisisa tikhonsepe to thoriwa na ku titirha . 
Twisisa tidayagiramu ta nhlanganiso no tiva muxaka wa muchini . 
Twisisa nkhumbho wa swikombiso swa ikhonomi na swa timali . 
Twisisa nkoka wa nkhaqatho loko u karhi u tumbuluxa tithempleti . 
Twisisa nkoka wa tihlengeletano to kambisisa matirhelo ta nkarhi na nkarhi . 
Twisisa nkoka wo kuma mahungu ma ntiyiso . 
Twisisa swilaveko swa sekhete ya ntolovelo . 
Ku twisisa ku ve leswaku , mhaka ya vukungundzwana yi humelerile hi lakukulu eka njhekanjhekisano lowu . 
Khombo ra kona , ku hundza ka nkarhi wo koma ko engetela a ku papalateki . 
Khombo ra kona , tinxaka leti hluvukeke a ti nyiki leswi . 
Khombo ra kona , na yena u tswongiwile ehansi ka mati ya minkhukhulo . 
Khombo ra kona , i ndhawu ya swidzidziharisi , mitlawa na madzolonga . 
Khombo ra kona , a ku nga amukeriwi hakelo hi mali . 
Khombo ra kona , a ku va ngi na ku tlakuka ku kulukumba eka vuswikoti byolebyo . 
Khombo ra kona , a va pfumelangi , kutani a hi fanele ku fambisa . 
Mphakelo wa mati lowu fanaka wa laveka . 
Mipimo ya yuniti yi ta fambelanisiwa na minthwaso leyi . 
Tiyuniti ti laveka ntsena eka nhlamulo yo hetelela ya nhlayelo . 
Tiyuniti leti nga akiwa swi nga ri enawini eka tindhawu leti nga riki ta vatshami valavo . 
Ku cinca loku nga hlamuseriwangiki eka xiyimo xa vukorhokeri . 
Ku humesela erivaleni vuswikoti swi lava leswaku hi tirha kun'we tanihi rixaka . 
Handlekaloko u vulavula hi huku , kutani u vulavula hi vudlayaswifuwo . 
Matikhomele lama nga enerisiki i matikhomele la ma muxaka lowu : 
Hi ndlela yo kala vuciva va endlile ntirho wa vona kutani va hi tisa ndhawini leyi nga hlayiseka . 
A swi hlamarisi , nkambisiso wa ntiyiso wa matirhelo wu bihile swinene . 
Ku fikela swoleswo swi humelela , ku halaka ka ngati ku ta ya emahlweni . 
Ku cinca ka xihatla ka ikhonomi ya hina a ku papalateki . 
Tirhisa " drop down box " ku longoloxa swihlawuriwa hi nxaxamelo lowu landzelaka : 
Tirhisa swivutiso swo hambanahambana ku kuma mahungu na ku veka erivaleni nhlamuselo . 
Ku tirhisa na ku hlayisiwa ka switirho na switirhisiwa . 
Tirhisa switirho na matheriyala hi ndlela ya vutlhari na vuhlayiseki . 
Tirhisa nhlayelo ku tirhisa switiviwa ku komba tihlamuselo . 
Tirhisa nkalandzingano ku hlamusela sete ya tinomboro . 
Tirhisa ririmi tanihi xitirho xa maehleketelelo yo xopaxopa no tumbuluxa . 
Tirhisa vele na swin'wana swimbirhi kumbe ku tlula swa swibyariwa leswi longoloxiweke laha henhla . 
Ku tirhisiwa ka tindlela tin'wana ta thekinoloji eka vumaki . 
Ku tirhisiwa ka swihari leswi swi nga xiphemu xa vuhlangi lebyi nga na ntsako . 
Tirhisa ntsena thekiniki leyi nga fanela nchumu lowu nga hlawuriwa . 
Tirhisa maqhinga kumbe tindlela to vonaka ku seketela nhlamulo ya wena . 
Tirhisa nongonoko wa swivutiso ku hlengeleta mahungu mayelana na swiphiqo swa vutomi . 
Tirhisa swivumbeko leswi nga kombisiwa eka nxaxamelo ku rhekhoda mahungu . 
Tirhisa vumbhoni bya nseketelo byo huma eka tsalwa ku hlamusela vonelo ra wena . 
Tirhisa xikombisodyondzo ku hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Tirhisa tihlamuselo leti nga laha henhla ku hambanisa exikarhi ka tikhonsepe . 
Tirhisa avhareji ya swikombiso ha swimbiri ku kuma mbuyelo wo hetelela . 
Tirhisa nhlengelo wa switiviwa ku ku pfuna ku kuma mahungu lama lavekaka . 
Tirhisa maendlelo yo fikelela eka xiboho ku endla xiboho xa mafambisele . 
Tirhisa tinhlayo leti nga nyikiwa ku hlayela ntsengo wo xavisa wa ximakiwa xin'we . 
Tirhisa fomula leyi landzelaka ku hlayela ntsengo : 
Tirhisa swiletelo leswi landzelaka eka nkanelo wa wena : 
Tirhisa tihlokomhakatsongo leti landzelaka ku hlamula xivutiso lexi landzelaka : 
Tirhisa leswi landzelaka ku hlamula swivutiso leswi nga laha hansi : 
Tirhisa papila ra fomula ku hlamula papila leri ra swivutiso . 
Tirhisa marito lama nga nyikiwa ku hetisa xivulwa lexi nga laha hansi . 
Tirhisa girafu ku hlamula swivutiso leswi landzaka . 
Tirhisa girafu ku hlayela leswi landzelaka hi nkhaqhatho hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Tirhisa mahungu lama nga eka ndzimana leyi nga laha henhla ku hlamusela xitsundzuxo lexi . 
Tirhisa xikimi xa timakisi tanihi xiletelo xa malehelo ya nhlamulo ya wena . 
Tirhisa xikombatihlamulo tanihi xiletelo ku pfuna eka maendlelo yo maka . 
Tirhisa sisiteme ya tinomboro leyi nga eka phepha leri ra swivutiso . 
Tirhisa mahungu lama nga fanela ku hlayela nkoka wa xitoko xo pfala xa : 
Tirhisa tafula ra xibalo na muholo wa vhiki na vhiki ku kuma leswi landzelaka : 
Tirhisa " word processor " ku hlengeleta xiviko xo hetisela . 
Tirhisa nkomiso lowu ku hlamula swivutiso leswi landzaka : 
Tirhisa xitirho lexi ku kuma leswi nga engeteriwa swintshwa swa sweswi eka tinhlokomhaka leti u nga tihlawula . 
Tirhisa marito la ma vahlayi va nga ta hatla va ma twisisa . 
Tirhisa maehleketelelo ya nxopanxopo na vutumbuluxi ku anakanya vumundzuku ; 
Vatirhisi va fanele ku va na tinomboro ta xilamulelamhangu hi mikarhi hinkwayo . 
Tirhisa tinomboro hi ku lulama loko u ri karhi u tirhana na swiphiqo endhawini ya ntirho . 
Hi ku tirhisa swihlawuriwa swa swikombiso leswi nga fanela swa ntlangu . 
Ku tirhisiwa ka vuswikoti byo humesa eka swa vumaki . 
Nkoka wa minondzo leyi nga hakeriwa vatirhi va le makaya yi huma eka nkwama . 
Nkoka wa tikontiraka leti koxometiweke eka tindzimana ta 13 ku ya ka 17 ta xitsariwa lexi . 
Migingiriko yo hambanahambana yi ta tsakisa vanhu ninhlikanhi . 
Mitsengo yo hambanahambana yi fambelana na ndzetelo . 
Ku macha ko hambanahambana ku kunguhatiwile etikweni hinkwaro namuntlha . 
Tiphurojeke to hambanahambana ti ta huma eka matshalatshala lawa . 
Lava khumbekaka va khumbiwile ku kambela swimakiwa swa vona . 
Minongonokontsongo yo hambanahambana ehansi ka nongonoko lowu yi hlamuseriwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Vaxavisi va le mapatwini va nga tirhisa tindlela to hakela leti landzelaka : 
Vaxanisiwa va khutaziwile ku ta emahlweni na ku ta hlamusela switori swa vona . 
Ku languta vugevenga tanihi mhaka ya vutomi , ku nga ri mhaka ya vusirheleri . 
Mavonelo ya ku pfuna ka xikombo ya hambana swinene . 
Mbulavurisano wo kala madzolonga na xitshunxo xa nkwetlembetano : 
Marito ma fanele ku katsa leswi landzelaka : 
Yima timinete ta 3 ku va vakamberiwa va hlaya swivutiso . 
Thendara ya ku akiwa ka xitirhisiwa lexi yi humesiwile xana ? 
A ku ri na xivangelo xa xiboho lexi xana ? 
Maendlelo yo cukumeta thyaka ma fanele ku va lama hlayisekeke naswona ma sirheleriwile . 
Tiphurojeke ta swa thyaka ti ta tirhisa " methane " tanihi vukumeko bya ndzilo . 
Mati ma virisiwa ku va matirhisiwa hi vanhu hikokwalahao ka swivangelo swo hambanahambana . 
Mafambisele ya mati ma na swiphemu swimbirhi swa nkoka . 
Mphakelo wa mati a wu heli loko tiphayiphi ti celeriwe ehansi . 
Mati lama tirhisiwaka swi nga ri enawini eka nkarhi lowu ; 
Mati ma kokiwile ma huma eka tiphayiphi leti nga celeriwa emisaveni . 
Mati ma ta tlhela ma kumeka ku endlela nhluvukiso lowuntshwa etimayini . 
Tindlela to hanya na maehleketelelo ti cincile swinene hi ku famba ka nkarhi . 
Hi amukela leswaku hi nga ka hi nga koti ku tirhisa mali ku tlula leyi hi yi hlengeletaka hi swibalo . 
Hi tekile goza hi nga ri na xipfuni kumbe xipfuni xa ntokoto . 
Hi amukerile minongonoko na milawu yo pfuna lava nga swela yo hambanahambana . 
Hi kongomisa eka ku tlakusa ku amukela loku eka malembe la ma taka . 
Ha swi tiva hinkwerhu leswaku matiko la ma humelelaka ma akiwa hi ikhonomi yo tiya . 
Hinkwerhu ha swi tiva ku tshoveka ka mbilu na ku kanakana loko ku hela vuxaka . 
Hinkwerhu hi languta emahlweni eka senchari leyi nga ta landzela hi vutitshembi . 
Hinkwerhu ha swi vona leswaku miako leyi nga enelangiki i xiphiqonkulu . 
Hi tlhe hi va kombela ku tlangela hi ndlela ya vutihlamuleri . 
Hi tlhele hi va kombela ku cinca mahisiselo ya mati ku ya ka matimba ya dyambu . 
Hi tlhele hi boha mfumo wa hina eka ndzingano ka swa rimbewu . 
Hi tlhele hi sungula nongonoko wo pfula titliliniki exifundzheninkulu . 
Hi tlhela hi va na 246 wa vatirhi lava nga tinyiketela lava tirhanaka na mhaka leyi . 
Hi tlhela nakambe hi lava ku engetela ku cinca ka swivumbeko eka ndlela ya hina yo kula . 
Hi tlhela hi tiseketela hi ku tirha swinene eka malawulele ya rhevhenyu . 
Hi tlhele hi vona tisenthara leti ti karhi ti tirha ntirho wa swa ikhonomi wa nkoka . 
Hi tlhe hi lava ku antswisa ku languteka ka hala handle ka switirhisiwa hinkwaswo . 
Hi tlhela hi khensa phanele ku va yi tirhile ntirho wa kahle wo fana na wolowu . 
Hi tlhela hi lava ku va na ndhawu yo hlayisela swimilana na phaka. 
Hi tivisile ku sungula ka nhlohlotelo hi muholo lembe leri nga hundza . 
Hi langutela leswaku exikarhi ka mimbuyelo ya khoferense yi ta : 
Hi khensa ku hanana na ku nghenelela ka vona . 
Hi khensa mfuneto wa nwina na nseketelo lowu yaka emahlweni . 
Hi khensa matshalatshala ya nwina ku endla ndhawu ya hina yi antswa . 
Hi tiko leri nga na ndzhaka yo fuwa na mitlawa yo tala yo hambanahambana . 
Hi Xifundzhankulu lexitsongo lexi nga na vanhu vo tala . 
Hi lava ku vona kumbe ku twa leswi nga ta humelela namutlha . 
Hi kongomisa eka ku hundzuluka ka swikili na ku nyikiwa matimba eka vantshwa . 
Hi kongomisa eka ku aka 5000 wa tiyuniti eka lembe ximali lerintshwa . 
Hinkwerhu ka hina hi na vuswikoti bya matshalatshala ya vutumbuluxi na vuanakanyi . 
Hi tlhela hi lulamisa tinxaka tin'wana ta nkalampfuno . 
Hi tlhela hi tekela enhlokweni mipimo na mitolovelo leyi landzelaka : 
Hi tlhela hi valanga ku koteka ka ku va na xikolo xa swingwavila swo makiwa ekaya . 
Hi tlhela hi pfuna mfumo wa miganga ku lwa na vukungundzwana . 
Hi tlhela hi tlakusa mphakelo wa tikhondomu ta vaxinuna na vaxisati . 
Hi tlhela hi joyiniwa hi tibiliyoni emisaveni hinkwayo . 
Hi tlhela hi languta muxaka wa milawu ya nxupulo leyi hi nga yi kuma . 
Hi tlhela hi ya emahlweni hi lulamisa mhaka ya swihambukelo . 
Hi tlhela hi pfuxeta ku lawula ka ku cincana ku seketela matshalatshala yo fana na ya lawo . 
Hi tlhela hi tiyisa swipanu swa hina swo angula hi xihatla . 
Sweswi hi le ka xiyimo laha mihlangano yi burisanaka . 
Ha karhi ha yima endhawini yin'we eka tiko ra xisoxalisi . 
Hi katekile ku va na nhlengeletano yo kula ku fana na leyi . 
Hi katekisiwile hi switirhisiwa swo tala na tlilayimete ya kahle . 
Hi katekile , hakunene , hi swimilani na swihari . 
Ha vumbirhi bya hina hi vahumesinkulu va swicelwa na swihumesiwa swa vurimi . 
Hi vayimeri va vito leri kutani hi fanele ku va na hiseko eka ntirho lowu . 
Hi na vuswikoti byo engetelela ku kula ku yisa emahlweni . 
Hi na ku tshemba leswaku leswaku swi ta tisa vuyelo wa mbuyelo lowu faneleke . 
Hi tibohile ku yisa emahlweni ku xavelana ka mpimo wa swa vumaki . 
Ha khumbeka hikokwalaho ka nxopanxopo lowu hi wu vonaka masiku hinkwawo . 
Hi tshama hi ri karhi hi tsundzuka ndzhaka ya hina yo tiyisela . 
Hi tiyimiserile ku aka na ku hundzisa mimfikelelo ya hina . 
Hi tiyimiserile ku fikelela vana lava na ku va tsarisa . 
Hi tiyimiserile ku wu tsutsuma hi matimba ya rhengu ro sungula . 
Hi kuma timpfula ta kahle etikweni hinkwaro . 
Hi na nkateko swinene hi leswaku a ku va ngi na ku dlawa ka vanhu . 
Ha swi tiva swinene leswaku vachayeri vo tala va mimovha ya le mapurasini a va na tilayisense . 
Hi hlengeletanile laha namuntlha ku tlangela swihlawulekisi swa vurhangeri . 
Hi ku angarhela ha enetisiwa hi mindzingeto leyi nga rhekhodiwa ku fika sweswi . 
Ha khensa nseketelo lowu hi nga wu amukela wu huma eka vatirhisani va hina va swa vutomi . 
Hi tiyisisa minongonoko leyi hi nga yi sungula hi 2010 . 
Hi vekisa swinene eka vanhu va hina . 
Hi yin'we ntsena ya tinoti eka okhestra ya demokirasi . 
Hi langutile xibuluki lexi nga ku fambeni xa mavabyi mo teka nkarhi wo leha . 
Hi ya emahlweni na tindlela to hunguta ku tirhisiwa ka mati swi nga ri enawini . 
A ha ha kongomisi ka swihlahla kambe eka nsinya wu ri wun'we 
A hi se fika kona , kambe ikhonomi ya hina yi hanyile kahle swinene . 
A hi kongomisi ntsena eka vantshwa eka pfhumba leri ro thola . 
A hi tirhisi thekinoloji ku va yi tirhela vanhu hinkwavo . 
A hi ringeti ku swi loda ehenhla ka mfumo wa miganga . 
Sweswi hi le xikarhi ka theme , hi hundzile maqhingha na thiyori ya nawu . 
Sweswi hi lulamele ku engetela rivilo ku ya ka ku humelela . 
Swi le rivaleni leswaku hi khutaziwa hi miehleketo leyi hi yi kumaka . 
Hi vanhu van'we , naswona hi fanele hi tshama hi ndlela yoleyo . 
Hi tsakile leswaku 2005 yi humesile vangheneleri va mphikizano vo tala . 
Hi tsakile ku va hi tlangela goza leri na n'wina madyambu ya namuntlha . 
Hi nyikiwa mali yo hakela swa ntsengo wa le hansi ku birija swa timali . 
Hi kombela leswaku vavabyi va nghenelela eka ndzavisiso lowu . 
Hi angula hi ku kongomisa eka ku tumbuluxa swivandla swa mitirho swa lava nga thoriwangiki . 
Nhlayo leyitsongo ya vana yi etlela yi ri na ndlala . 
Hi tiyisa vuswikoti bya hina ku herisa vukungundzwana na ku tirhisa swilo hi ndlela yo ka yi nga fanelangi . 
Ha karhi ku teka magoza ku lulamisa matwisiselo lama nga riki wona . 
Hikokwalaho hi ti twa hi xiximekile ku vula leswi : " Mi amukeriwile " 
Hi byeriwile leswaku vukungundzwana byi tele eka ndhawu leyi . 
Hi byeriwile leswaku ku tlula 20000 wa vamanana va machile eka siku rolero . 
Ha karhi ku antswisa vutirhisani bya hina na vanhu hi ndlela leyi vonakaka . 
Hi na xivilelo xa leswaku ku dlaya loku , ku nga va ku hlohloteriwa hi swa tipolitiki . 
Hi kongomisa swiboho hinkwaswo swa hina eka mahungu ya hina . 
Hi sungula ku vona nkatsakanyo wa " multi-polar world " 
Hi tshemba leswaku ku aka hi vuntshwa ku vile kahle na ku famba hi nawu . 
Hi tshemba leswaku vuswikoti bya ikhonomi byi kulu hilaha ku nga heriki . 
Hi tshemba leswaku mikanerisano leyi nga kona sweswi yi nga hi nyika ku wisa . 
Hi tshemba leswaku vupfhumba byi fanele byi va mhaka leyi khumbaka un'wana na un'wana . 
Hi nga swi kota naswona hi fanele ku languta mhaka leyi hi vonelo lerintshwa . 
Hi nga tumbuluxa vaakitiko lava hlanganeke laha un'wana na un'wana anga kotaka ku hoxa xandla . 
Hi nga teka xiboho xa leswaku leswi swi nga hundza hi le tikweni ra hina kumbe e-e . 
Hi nga endla endla swo antswa swinene hi switirhisiwa switsanana leswi hi nga na swona , loko hi : 
Hi nga kuma un'wana wa ndzawulo yaleyo ku hi byela mahungu wolawo . 
A hi nga ha hlamuseriwi ntsena kuyahi muhlovo wa hina . 
Hi tshemba eka nseketelo wo huma eka muchayeri wa movha un'wana na un'wana . 
Hi nga bumabumela ntsena leswi faneleke ku endliwa . 
Hi nga ku hlanganisa na swa vululami ku ku nyika swikombiso swo kongoma . 
Hi nga vuyisela xivono xo tshemba lexi nga sungula na senchari leyintshwa . 
Hi nga susa swirhalanganyi , leswi eka nkarhi wa sweswi swi sivelaka mfikelelo . 
A hi nge swi koti ku amukela muxaka wa nkalavun'we lowu nga hlamuseriwa . 
A hi nge amukeli ku van a xiyimo xo va vanhu ava nga lawuleki na ku hanya hi ndlela leyi nga lulamangiki ku tlulampimo . 
A hi nga pfumeli swihari leswi swi onha xifaniso lexi . 
A hi nge koti ku va vaakitiko lava hanyaka hi mali yo siva nomo na vukungundzwana . 
A hi nga koti ku endla swilo swa khale swo fana hi langutela mbuyelo wo hambana . 
A hi nge pfumeleli vatirhi va hina ku xanisa vana . 
Hi tshikelela leswaku qhingha leri i ra nkoka . 
Hikokwalaho , tanihi rixaka hi nga ka hi nga koti ku tshama hi nga ti rindzanga . 
A hi ehleketi leswaku ku nga va na swirhalanganyi swa vufambisi leswi nga ta ka swi nga hluriwi . 
Hi nga ka hi nga cukumeti nseketelo wa hina hi xikombiso xin'we xa ntshikelelo . 
A hi nga koti ku endla mintwanano ya lembe rin'we na vatirhisani va hina . 
Hi tlangela swin'wana swa swivangelo swo tala swa kahle swo va na ku tshemba madyambu ya namuntlha . 
A hi na mfanelo yo bohelela ku navela ka hina eka tiko rihi na rihi leri tifumaka . 
Hi suka eka nkarhi lowu nga hundza wa madzolonga na ku tshoveka lokukulu . 
Hi hoyozela va holobyenkulu hinkwavo lava nga hlambanyisiwa . 
Hi ya mahlweni hi tiphina hi nseketelo wa nkoka wo huma eka van'wana vo tala . 
Hi ya emahlweni hi teka goza eka minongonoko ya mitirhodyondzo hi nkhikhi . 
Hi ya emahlweni hi tlakusa makungu ya vusirheleri ya xidiplomatiki ematikweni ya le ntsungeni . 
Hi ya emahlweni hi nghenelela eka matirhelo lawa tanihi muxiyaxiyi la nga rhambiwa . 
Hi ya emahlweni hi lava tindlela to hatlisisa ku tlakuka ka ikhonomi . 
Hi nga vula leswaku a hi fanele hi tirhisa ntsengo wa mali lowo tani eka swikolo . 
Hi kotile ku swi yimbelela hi ku tiva leswaku i ntiyiso . 
Ha cina loko hi karhatekile na loko hi lava ku lwa . 
A hi fanelangi ku tsandzeka eka ku ringeta loku . 
Hi vikile leswaku a ku ri na kwalomu ka 1500 wa mitlawa ya masocha eka nkarhi wolowo . 
A hi khutazanga tikholichi leti nga riki ta mfumo eka malembe yo sungula ya xidemokirasi . 
Hi kanerile hi timhaka ta xifundzha na leti tikhumbaka misava hinkwayo . 
Hi nyika matimba eka khomixini ya rixaka ku ehleketa hi swona . 
Hi na ntirhisano wa le kusuhi na matiko yo hambanahambana . 
Hi na ku tshemba leswaku mhaka leyi yi ta langutiwa hi ndlela ya kahle . 
A hi languteli ku tumbuluxiwa ka madzanadzana ya tiforamu . 
A hi lavi ku nyikiwa ka matimba ku fumisa vanhu va nhlayo leyitsongo . 
Hi tiseketela swinene hi switshiveriwa ku endla eneji . 
A hi tshembeli eka ku tumbuluxa ntolovelo wo tiseketela hi van'wana . 
A hi lavi ku endla xihoxo xolexo . 
Hi tshikelela nkoka wa swona hikuva a ku kanerisaniwi hi swona . 
Hi hundzisa ku chavelela ka hina eka ndyangu wun'wana na wun'wana lowu nga lahlekeriwa hi varhandziwa va vonawona . 
Hi langutela makhombo yo tala eka malembe mambirhi lama taka . 
Hi nyika tiyindlu eka vanhu lava swi va faneleke swinene . 
Hi byala swakudya swo tala na mihandzu , na swin'wana swo fana na sweswo . 
Hi vile na ku endza loku nga veka mihandzu ku simekiwile eka mikanelo leyi nga veka mihandzu . 
A hi fanele ku anamisa mavonelo ya hina ya vululami hase ka nxupulo . 
A hi fanele ku tlakusa ikhonomi na ku avelana mimbuyelo ya yona . 
A hi fanele hi yima hi kambela nakambe leswi a hi karhi hi swi endla hi mikarhi leyo tala . 
Ku suka en'walungwini ku ya edzongeni , hi vile na nhluvuko lowukulu . 
Hi ndhundhuzela xigwevo lexi tanihi ku hlula eka vuhlayiseki emapatwini . 
Hi na 11 wa tiphurojeke to hlawuleka leti hi nga ku tiendleni . 
Hi na kharikhulamu leyi nga fikelelaka swilaveko swa timali swa hina vanhu . 
Hi na nhlangano lowu tirhaka hi ku hetiseka naswona lowu nga na vuswikoti . 
Hi na nawu lowu lavaka mfumo wa miganga wa vungheneleri . 
Hi na nkayivelo exikarhi ka mali leyi hlayisiwaka na swilaveko swa vuvekisi . 
Hi fikelerile ku kula lokuntshwa , ehenhla ka ku kula ka nhlayo ya vanhu . 
Hi avile R190 eka kungu leri . 
Hi avile 34 wa timiliyoni ta tirhandi eka nongonoko lowu . 
Hi se hi hundzile eka mikarhi yo hetelela leyi nga hundza . 
Hi tlhele hi kanela matshalatshala ya ntirisano eka swa tipolitiki . 
Hi tlhele hi kuma tindhawu exikarhi ka yihlanharhu ya vele . 
Hi tlhele hi tsundzuka timfanelo ta hina ta nawu na vumbiwa . 
Hi tlhele hi tlakusa vuvekisi eka switirhisiwa swa rihanyu . 
Hi mikarhi hinkwayo hi tirhile ntirho lowu hi nga ri na ku kanakana . 
Hi na kungu ro leha ro aka hi vuntshwa mabindzu ya mfumo . 
Hi lulamisile mfikelelo wa va n'wamahungu lowu nga na vusirheleri . 
Hi khutaziwile hi swiphemu swin'wana swa bidi . 
A hi ri karhi hi rhangela phurojeke leyi . 
Hi kamberiwile hi timheho ta ku cinca ka matiko ya misava . 
Hi vile swin'we eka rendzo leri ku tlula lembe rin'we . 
Hi rhangerile na ku vuyeriwa ku suka eka matshalatshala ya nkoka yo hlayanyana . 
Ha vumbirhi bya hina hi hlurile ku tikeriwa lokukulu eka nkarhi lowu nga hundza . 
Hi tisile mati yo nwa la ma nga basa eka mindyangu yo ta la laha ka xifundzhankulu . 
Leswi hi swi katsile eka mpimanyeto wa swa timali wa matirhelo . 
Hi hlawule ku kongomisa eka ku kula loku nga engeteleleka na ku avelana . 
Hi hetile mikanerisano ya hina eka xiyimo xa lehenhla 
Hi tumbuluxile vuxaka exikarhi ka matiko ya misava 
Hi tumbuluxile timiliyoni tinharhu ta mitirho ku suka hi 2004 . 
Hi sungurile goza ro kongoma eka ntshunxeko wa swa ikhonomi . 
Hi tiphinile hi ndhuma ya nhlawulo lowu nga na ntiyiso . 
Hi na misava na vanhu vo tala ku va hi humesa swakudya swa hina . 
Hi twile ku vukarhiwa ko kufumela ka n'wina eka vhiki leri hi nga ri tshama laha . 
Hi hetisisile 24% wa swikombelo leswi hi nga swi amukela . 
Hi na swipanu swa ntlhanu eka nkarhi wa sweswi leswi nga ku tirheni eka swifundzha hinkwaswo . 
Hi vuyeriwile hi nchavelelo eka ku xaniseka na ku vaviseka ka vona . 
Hi hlengeletanile namuntlha ku pfula xibedhlele xa xiyimo xa le henhla . 
Hi hundzile eka tisete tinharhu ta nhlawulo hi 1994,1999 na 2004 . 
Hi na xivangelo xa kahle xo vekisa ku tshemba ka hina eka dyondzo . 
Hi khensa swinene mafundzha lama hi nga kombiwa wona . 
Hi na milawu minharhu leyi nga hundzisiwa hi yindlu leyo xiximeka . 
Hi vile na ku tsandzeka ko tala ka swa tinkota na mali . 
Hi vile na mapfhumba ya ndzemukiso wo ninginisa vaaki eka nkarhilowu nga hundza . 
Hi kumile swiyenge leswi kulaka eka ikhonomi ya hina . 
Hi kumile swifundzhankulu leswi na swivangelo swa ku salela endzhaku . 
Hakunene hi fambile ndlela yo tika no leha tanihi vanhu . 
Hakunene hi timbhoni ta ku antswa ku kulukumba eka timhaka leti . 
Ha ha ku hundza mfungho wa hafu ya lembe wa lembe leri . 
Hi vekile masungulo yo tiya naswona hi tiyimisele ku aka eka wona . 
Hi dyondzile na ku fikelela swo tala eka nkarhi lowu . 
Hi yingiserile marito , lamatshwa na lamakhale 
Hi lahlekeriwile hi wanuna wa xiyimo xa le henhla wa ndzhuti . 
Hi fambile magoza lamakulu eka malembe ya khumemune lama nga hundza . 
Hi kotile ku kuma ku tlula 85% ya mali exikarhi ka hina vinyi . 
Hi na swivandla swo tala leswi nga na xipfuno xa swa mbangu na thekinoloji . 
A hi na ku navela kumbe kungu ro tsala matimu ya hina nakambe . 
A hi na ndhawu ya vatirhelaa mfumo va makolo na vukungundzwana . 
A hi na swona leswi etikweni ra hina swoleswo ndza swi tiva . 
A hi se kuma ti masalela ya swihari na swimilani hinkwaswo leswi nga kona laha misaveni . 
A hi tlakusangi tihakelo ra hina ta layisense malembe ya mune hi ku landzelelana . 
A hi yisangi emahlweni nkoka wa vutshila na ndhavuko hi ku hetiseka . 
Hi xiyile nkoka wa mafambisele ya ndhawu la ku hlayisiwaka mati lama nga fanela . 
Sweswi hi vile na 10 wa malembe yo landzelelana ya ku kula ka kahle . 
Sweswi hi vile na malembe ya mune ya ku kula ka leswi xaviseriwaka ehandle yo tiya . 
Hi na vaxiyaxiyi vo huma ematikweni man'wana lava a va rhambiwile . 
Hi vile na ku vaviseka ko karhi , kambe hi ta humelela . 
Hi hlawurile ku lwa na vuvabyi hi matlhelo hinkwawo . 
Hi na makungu yo ya emahlweni na nongoloko wo phakela gezi . 
Hi kombetele emahlweni , emahlweni ka hina vinyi na n'wina . 
Ku nga ri khale ha ha ku heta tiphurojeke leti : 
Hi vekile swikongomiwa eka xin'wana na xin'wana xa swikolo swa hina na tisekhete . 
Hi humelelerile ku kanerisana na lava khumbekaka mayelana na : 
Hi na swipanu endzeni na le handle ka tiko mikarhi hinkwayo . 
Hi na mitshovo ya tinhlayo leti loko kuri leswaku ku na lava nga na ntsakelo . 
Hi na khombo ra ku kayivela ka swikili na ku pfumaleka ka mitirho . 
Hi na vurhangeri na matirhelo yo endla ku tshemba loku ku humelela . 
Hi na thekinoloji yo lawula rivilo ra swifambo . 
Hi na swona kambe matshamelo ya swona a ma kahle . 
Hi fanele hi tirha hi vuxaka eka wun'wana na wun'wana wa hina tanihi titangha . 
Hi fanele hi vutisa hi tiyimiserile loko mhaka leyi yi nga cinceka . 
Hi fanele hi sungula ekaya ku sungula , hi ndzawulo ya mina . 
Hi fanele hi tirha eka xiyimo xa tiko leri hundzulukeke ku suka emasunguleni . 
Hi fanele hi tisirhelela eka ku endla lava nga fuma va fuma swinene . 
Hi fanele hi van a sisiteme leyi lawulaka tinhlayo ta vana hi ku tshembeka . 
Hi fanele hi va na vu kona na nseketelo wa magzimamu eka ku tlangela loku . 
Hi fanele hi hlayisa vayimbeleri va hina . 
Hi fanele hi yisa emahlweni ku tumbuluxiwa ka mitirho ekusuhi na tindhawu leti vanhu va tshamaku eka tona . 
Hi fanele hi hundzuluxa vanhu lava va va van'wamabindzu lava nga vupfa . 
Hina vantima va nhlayo yitsongo , naswona hi na vamanana va tiinjiniyara va nhlayo yitsongo . 
Hi na vanhu vo tala swinene lava nga khomeka evuswetini . 
Hi na vatinyiketi vo hlaya lava nga lulamela ku ya pfuna swikolo . 
Hi hlurile tinyimpi to tala eku sunguleni , hi ta hlula na leyi na yona . 
Hi tirhile malembe yo tala hi endlela thonamente leyo nyanyula . 
Emakumu ka swona , hi fikelerile ntshuxeko wa swa tipolitiki . 
Hi twile hi ta makungu yo pfula muako wa khirexe . 
Hi tshemba leswaku ku twisisa ka kahle hi matlhelo hinkwawo swi ta vonaka . 
Hi tshemba leswaku mitlawa ya matiko yi ta ya kona na ku va na tihlengeletano ta swa tipolitiki . 
Hi tshemba leswaku mi ta tiphina hi ku tirha na hina . 
Hi kunguhata ku cinca xifaniso lexi , naswona hi xi cinca hi xihatla . 
Loko ku fika 2010,hi kunguhata ku va hi herisile ku salela endzhaku eka swa swihambukelo . 
Hi kunguhata ku tirhisa tiposo to engetela hi ndlela leyi landzelaka . 
Ha mi rhamba ku kuma nkarhi na ku endzela tin'wana ta tindhawu leti . 
Ho fanela hi ya emahlweni hi va khuzela . 
Hi endlile leswaku swikolo swi tiva mhaka leyi hi ku tirhisa tisekhula . 
Hi burisanile hi miehleketo ya yena , kutani yi yime hi ndlela leyi . 
A hi swi tiva leswaku ndlela leyi nga emahlweni a yi nga olovi kumbe ku lulama . 
Ha swi tiva leswaku ku tiyisisiwa ka nawu swi tama swa ha ri tlhontlho . 
Ha swi tiva leswaku van'wamapurasi vo tala va nga antswisa matirhiselo ya vona ya mati . 
Ha swi tiva leswaku swirhalanganyi hakanyingi swa humelela swi ku sivela ndlela ya wena . 
Ha swi tiva leswaku swikolo swa hina swi kumeka eka swiyimo swa vutomi yo hambanahambana 
Ha swi tiva leswaku ku copeta tihlo , hi swoxe , a swi sirheleri xidemokirasi 
Ha swi tiva leswaku njhekanjhekisano wa tiko wu na nkoka ntsena loko wu ri na mahungu . 
Ha swi tiva leswaku ku sale mitlhotlho ya swa swivumbeko yo hlayanyana . 
Ha swi tiva leswaku rimitsu ra xikwere ra nomboro ya le hansi ka zero a ri hanyi . 
Ha swi tiva leswaku pfhumba leri ri nga kavanyeta vanhu vo tala . 
Ha swi tiva leswi nga endleka hi siku leri landzelaka ; ha swi tiva leswaku ku humelele yini ku sukela . 
Ha swi tiva leswaku swi njhani ku va eka nxaxamelo wo rindzela tiyindlu . 
Hi yingisela na ku vulavula na vona mayela na swiphiqo swa vona swa siku na siku . 
Hi hanya eka tikonkulu leri swidemokirasi swi humelelaka hi ku hatlisa . 
Hi hanya eka tiko leri tiseketelaka ngopfu hi mipimo ya swimakiwa . 
Hi hanya eka mbangu lowu khapitalizimi yo ka yi nga ri na ntwela vusiwana yi vuyerisaka . 
Hi langutele mikanelo leyi nga ta tswala mihandzu mindzuku . 
Hi langutele ku tlhela hi rhurhela nakambe nghingiriko lowu hi 2008 na 2009 . 
Hi langute ntsengo wa hinkwaswo leswi xikan'we na xikimi xo pfuna hi swakudya . 
Hi hela ku tshemba kutani hi tsandzeka ku fikelela vuswikoti bya hina hi ku hetiseka . 
Hi fanele hi amukela ku hambana loku naswona hi lku lawula . 
Hi fanele hi tirha hi ndlela ya ku teka xiboho ku nyika ku tiphina hi yini . 
Hinkwerhu hi fanele hi pfunana ku lwisana na vusweti . 
Hinkwerhu hi fanele hi seketela na ku yisa emahlweni milawu ya ku ka ku nga dzahiwi . 
Hi fanele hi tlhela hi langutana na tlhontlho wo endla ku kula ka hina ku pfuna lava nga swela . 
Hi fanele hi tlhela hi endla qhinga ra rixaka ra mavabyi lama hetaka nkarhi wo leha . 
Hi fanele hi khensa matshalatshala ya swikolo swoleswo na vadyondzisi . 
Hi fanele hi hlangana eka kungu ra hina ra matshamelo ya vanhu . 
Hi fanele hi hi ti ba xifuva leswaku hi ku angarhela hi tirhile kahle swinene . 
Hi fanele hi tirhisa ntokoto wa hina vinyi kutani hi kunguhata ku ya emahlweni . 
Hi fanele tanihi nhlengelo hi teka nkarhi lowu eka matimu ya ximunhu . 
Hi fanele hi hoyozela vakhanselara lava nga endla ntirho wa kahle swinene . 
Hi fanele hi tekela enhlokweni mbangu wa hina wa swa vutomi na swa ikhonomi . 
Hi fanele hi humesela erivaleni swigevenga naswona hi nga vi valala va maphorisa . 
Hi fanele hi tisirhelela eka ku cinca loku nga heriki . 
Hi fanele hi pfuna xifundzhankulu ku fikelela swikongomelo swo hluvukisa swa mayelana na swa rihanyu . 
Hi fanele hi tirhisa milawu ya swa timali ta mfumo , ikhonomi leyi nga lulama . 
Hi fanele hi tiyisa matshalatshala ya hina ku herisa ndhavuko wo kuma mali hi ku olova . 
Hi fanele hi joyina na ku vumba mihlangano leyi nga ta languta timhaka leti . 
Hi fanele hi dyondza ku ka hi nga tshuki hi xenga ku tshemba ka vanhu va hina . 
Hi fanele hi endla vuvekisi sweswi ku hluvukisa vumaki lebyi nga fanela . 
A hi fanelanga ku tshuka hi egetile ku onhakeriwa lokuya . 
Hi fanele sweswi hi hundzuluxa ku tshemba ku va ntiyiso . 
Hi fanele ku pfula njhekanjhekisano exikarhi ka mitlawa yo hambanahambana ya vaakitiko . 
Hi fanele hi nyika vamanana mikarhi laha . 
Hi fanele hi tlakusa vutivi na masungulo ya swikili swa vuthu ra vatirhi ra hina . 
Hi fanele hi nga ngheneleli eka tipolitiki ta mihlangano . 
Hi fanele hi vika vaxavisi va swidzidziharisi lava tivekaka eka maphorisa . 
Hi fanele hi yima hi ku : " swi ringene " eka maendlelo lama nga riki na vumunhu . 
Hi fanele hi vona mbuyelo wa nkarhi lowu nga tirhisiwa ka ntirho wo karhi . 
Hi fanele hi yima kun'we hi tumbuluxa mitirho na ku lwa na vusweti . 
Hi fanele hi sungula ku hlayisa mati na ku sungula ku khensa leswi hi nga na swona . 
Hi fanele hi xi teka hi xihlayisa ku fika loko xi hanyile kahle . 
Hikokwalaho hi fanele hi tirhisa mafambisele ya nkhuluko wa nandzu hi xihatla . 
Hi fanele kun'we hi aka vutomi byo antswa bya vanhu hinkwavo . 
Hi fanele hi twanana na ku tiyisisa ku lwa ku herisa madzolonga ya swa rimbewu . 
Hi fanele hi khutaza van'wana ku joyina vutirhisani bya nhluvukiso wa vantshwa . 
Hi fanele , hi ku titshunxa hi hexe , hi endla matimu ya hina vinyi . 
Hi lava xivona xa rixaka ku hi tlakusa hi huma eka xitsevetseve lexi . 
Hilava njhekanjhekisano lowu nga na vutomi kutani wu nga va njhekanjhekisano wa leswa kahle . 
Hi fanele hi amukela ndhavuko lowuntshwa na tlilayimete ya maehleketelelo . 
Hi lava muavanyisi ku teka xiboho eka timhaka loko ku tshuka ku vile na nkwetlembetano . 
Hi lava mphakelo wo antswa na nhluvuko wa xihatla . 
Hi lava leswaku ku pfumelelana eka swa masangu na ku tirhisiwa ka tikhondomu ku va ntolovelo . 
Hi lava maqhwetha ya vamanana vo tala lava nga ta kongomisa eka swivandla swo hambanahambana . 
Hi lava vantshwa vo tala ku pfula timbilu ta vona na miehleketo ya vona eka sayense . 
Hi lava nseketelo wa miehleketo na vanhu eka vavabyi na mindyangu ya vona . 
Hi lava nkhikhi lowuntshwa na eneji mayelana na vuhlayiseki epatwini . 
Hi lava ku titsongahata ku va hi twisisa ku cinca ko hambanahambana . 
Hi fanele hi ninginisa nhundzu leyi naswona hi yi endla yi tirhela vanhu . 
Hi fanele hi angula na ku tirha ku antswa , hi vutlharhi na hi xihatla . 
Hi fanele hi anamisa na ku hambanahambanisa vun'winyi eka swiyimo hinkwaswo . 
Hi lava ku mphakela swihambukelo eka 20 wa timiliyoni ya vanhu . 
Hi fanele hi endla swilo hi ndlela yo hambana , tanihi leswi Puresidente hakanyingi a hi khutazaka swona . 
Hi fanele hi engetela vutihlamuleri ku endlela ku tirha na mbuyelo . 
Hi fanele hi endla leswaku xiyenge xa mabindzu lamatsongo xi kula , naswona xi kula hi ku hatlisa . 
Hi fanele hi pfuna mindyangu hi mpfuneto wa swa timali na vukorhokeri byin'wana . 
Hi fanele hi landzelerisa ku ya emahlweni ka vadyondzi hi ku tirhisa tidyondzo . 
Hi fanele hi kunguhata na manghenelo eka mbulavurisano hi karhi hi tekela enhlokweni vayingiseri va hina . 
Hi fanele hi tivutisa xivutiso hina vinyi : " Hikokwalaho ka yini hi lava nhlayelo wa vanhu . " 
Hi fanele hi xava na ku sirhelela vukumeko bya hina byo sungula bya eneji 
Hi fanele hi nyika nseketelo wa ndzetelo na switirhisiwa leswi tirhaka . 
Hi fanele hi toloveta xilogene xa hina . 
Hi lava ku fikelela 100% ya ku nyika eka tindhawu toleto . 
Hi fanele hi hlayisa mali hi mikarhi ya kahle kutani hi tirhisa mali hi mikarhi yo biha . 
Hi lava ku vona endlelo leri eka nhlayiso na vupfhumba . 
Hi fanele ku ya emahlweni hi ku nghenelela . 
Hi lava n'wina ku hi pfuna ku aka hi vuntshwa tiko na tikonkulu ra hina . 
Hi lava nseketelo,vuxaka na ku nghenelela ka nghingiriko . 
Hi kanerisanile hi kuma vumbiwa bya nkarhinyana bya kahle . 
A hi langa kanakana ku kula ka ntirho lowu nga le mahlweni . 
Hi hlawurile vanhu va vuswikoti eka khomixini ya xikarhana ya sweswi . 
Hi xiyile leswaku ku hambana exikarhi ka titheme to landzelelana a ku cinci . 
Sweswi hi sungula ku vutisa xivutiso : xana hi lulamile eka matlhelo man'wana ya nkoka . 
Sweswi hi na mfumu wa vanhu , lowu hi nga wu vhotela ku wu nyika matimba . 
Sweswi hi na xiletelo xa makambelele ya tidyondzo lowu pfunaka na ku va na vuxokoxoko . 
Sweswi hi na vamanana eka swiyimo swa le henhla eka tindzawulo ta hina hinkwato . 
Hakanyingi hi tihlamusela kuyahi vuxaka na van'wana vanhu . 
Nakambe hi kombisile leswaku hi nga phikizana na lavo antswa swinene naswona hi hlula ! 
Hi na leswi hikokwalaho ka vaakitiko vo tshembeka na vahakeri va xibalo lava nga na vutihlamuleri . 
Lembe leri,hi kunguhata ku kongomisa eka tinhla ta nhluvukiso leti landzelaka . 
Hi tshembisile ku tiyisisa vusirheleri emindzilikaneni ya hina na mahlaluko yo nghena ha wona . 
Hi tindzhudzhuzela hi nkoka wa swihlawuriwa leswi hi swi nyikaka . 
Hi humesa phesente yin'we eka tigese ta rihlaza ta misava hinkwayo . 
Hi va tshembisile leswaku hi ta languta xiphiqo lexi hi xihatla . 
Hi yisa emahlweni ndzingano ka swa rimbewu ku fana na tindzawulo hinkwato letin'wana . 
Hi vona leswaku nhluvuko wa swa thekinoloji wu katsa makhombo yo hlayanyana . 
Hi bumabumela leswaku u kunguhata ntirho wa wena u endla mimpfampfarhuto . 
Hi tiboha nakambe ku yisa emahlweni swikongomelo swa vaakindhawu va ka hina . 
Hi tiseketela hi ntlawa wa swirho swa vaakindhawu ku kuma vanhu vo fana na valavo . 
Hi seketela hi vamanana ku dyondza ku hlayisa vana va vona ekaya . 
Hi tama hi tiyisa eka xiboho xa hina xo hunguta ntsengo wa nhlayiso wa swa rihanyu . 
Hambiswiritano , hi tshama hi tshemba leswaku ntwanano wu ta fikeleriwa . 
Hi vekile ku lwa loku exikarhi ka hinkwayo minjhekanjhekisano ya misava hinkwayo . 
Ha va hoyozela eka ntirho wa vona na ku tikukumuxa kun'we na vona . 
Hi vonile van'wana va vona va kokeriwa ehandle ka swivandla swa mitirho ya vona swi ri erivaleni . 
Hi vula leswaku xivumbeko xi hlayisekile , kambe ku nga ri sayizi . 
Hi tivekela ntirho wo kunguhata ku endla leswi endlekaka , kun'we . 
Hi ta rhangela hi ku kombisa naswona hi ta tsutsuma loko va ri karhi va famba kunene . 
Hi ta ya emahlweni na leswi hi ndlela leyi nga ehleketiwa kahle . 
Hi avelanile miehleketo na mintokoto e gondzweni ro ya eka singita rolero . 
Hi fanele hi ya emahlweni hi vumba milawu leyi loko yi karhi yi cincacinca . 
A hi fanelanga hi teka xikongomelo lexi tanihi ku navela lo ku nga fikelelekiki . 
Ho lava ntsena ku kucetela hi ndlela ya kahle mahanyelo ya vatirhisi va patu . 
Hi vulavula hi karhi hi tsakela ku rhula hikuva vanhu va hina va tsakela ku rhula ku nga ri nyimpi . 
Hi yima laha namuntlha ku tsundzuka switshembiso swoleswo . 
Hikokwalaho hi tiboha ku tiyisisa leswaku ku hlwela loku nga fanelangiki ka papalatiwa . 
Hikokwalaho hi twa hi ri na vuxaka byo hlawuleka na dorobankulu leri . 
Hikokwalaho hi ringanyeta leswaku ndhawu yo ringeta yo hambana yi hlawuriwa . 
Hikokwalaho hi fikelerile yinhla laha a ku ri na mpimo wa nkhuluko wo karhi . 
Hikokwalaho hi tumbuluxile xitsariwa xa pholisi na nawu wa manghenelo . 
Hikokwalaho hi ti kuma hi karhi hi vulavulela lava chavaka ngopfu ku endla sweswo . 
Hi tshemba leswaku ku tirha eka mhaka leyi ku ta hatlisisiwa . 
Hi nyika vanhu van'wana mpfumelelo wo endla tano hi nga titwi . 
Hi twisisa vusweti lebyi nga sala laha ka xifundzhankulu xa hina . 
Hi twisisa xiyimo lexi mfumo wa hina wu nga ka xona ; rhisexini . 
Hi khutaza vatswari ku rhumela vana eswikolweni . 
Hi khutaza vanhu ku lehisa mbilu loko mhaka ya ha ololoxiwa . 
Hi lava ku lulamisa xiyimo lexi xo ka xi nga ri kahle hi xihatla . 
Hi lava ku tlakusa mpimo wa ku kula eka xifundzhankulu hi xihatla . 
Hi lava ku fikelela ku twanana eka timhaka ta nkoka hi xihatla 
Hi languta malembe mambirhi lama taka ma ri la ma nga na khombo 
Hi languta swihehlo leswi swi ri swa nkoka . 
Hi lava vumundzuku byo nyuka no humelela bya tiko ra hina . 
Hi lava ku olovisa vutleketli exikarhi ka rivala ra swihahampfhuka na le xivindzini xa doroba . 
Hi lava mipimo ya le henhla ya phurofexinalizimi na milawu . 
Hi lava vulavisisi byi ya emahlweni ku nga ri na ku kavanyetiwa . 
Hi lava lava nga thoriwa ku va va leteriwa na ku leteriwa na kambe 
Hi lava ku papalata ku kavanyeta lo ku vangaka hi ku hlwela ku titsarisa . 
Hi lava ku aka tiko leri un'wana na un'wana a twaka a sirhelelekile na ku laveka . 
Hi lava ku ndlandlamuxa na ku pfula tiholo ta hina ta swa timali . 
Hi lava ku valanga xiphiqo lexi vangaka mafu lama . 
Hi lava ku fika laha hi ya ka kona ; hi leswaku ku hundzuluxa . 
Hi lava ku twisisa leswaku hi swihi swipimelo leswi lawulaka ku angula ka mukhuva lowu . 
Hi lava tisisiteme ta mindzetelo ku va ti hlanganisiwa na tisisiteme to gireda leti olovisiweke . 
Hi amukela mahungu man'wana na man'wana la ma nga ta pfuna eka ndzavisiso . 
Hi yile kona hi ya n'wi rindzela , kambe a hi kotangi kun'wi kuma . 
A hi ri kusuhi na kusuhi kambe swi languteka onge a hi ri ekule na kule . 
A hi ri na n'wina hi moya , na ku avelana ka gome na ku vaviseka ka n'wina . 
Hi ta tlhela hi sungula nhlangano wa swa vupfhumba ku navetisa ndhawu liya . 
Hi ta va hi karhi hi kambela ku ya emahlweni kan'we loko nawu wu sungula ku tirha . 
Hi ta va hi karhi hi katsakanya swikongomiwa swa mapfhumba ya lembe leri . 
Hi ta va vatlangi va nkoka va matiko ya misava . 
Hi ta lomba hi vukheta , hi langutile xiyimo lexi . 
Hi ta ya emahlweni hi mi tivisa loko ku ri na mfambafambo wihi kumbe wihi . 
Hi ta aka ehenhla ka ntokoto lowu hi nga wu kuma eka nkarhi wa hina wa hofisi wo sungula . 
Hi ta hlayisa hi rirhandzu switsundzuxo swa mikarhi leyi hi nga va na yona na n'wina . 
Hi ta ya emahlweni hi kondletela minongonoko yo tiyisisa nawu wa " zero tolerance "  . 
Hi ta ya emahlweni hi ndlandlamuxa ku fikelela ka hina eka swivandla swa swilaveko swin'wana . 
Hi ta ya emahlweni hi ntiyiso hi tiyisa ku hlangana ka swa vupfhumba . 
Hi ta ya emahlweni hi endzela swikolo mavhiki mambirhi man'wana na man'wana . 
Hi ta ya na emahlweni na mafhumba yo ninginisa mo fana na wolawo . 
Hi ta tirhana na 400000 wa milandzu ya xihatla leyi hi nga yi langutela lembe leri . 
Hi ta phakela vukorhokeri bya masungulo byo hlayisa vutomi eka hinkwavo vanhu va hina . 
Hi ta tiyisisa mafambisele na matirhisele ya misava lama nga hetiseka na ku hlangana . 
Hi ta pfuna mfikelelo eka mikateko ya ti furanchayisi leyi fikelelekaka . 
Ngopfungopfu hi ta kongomisa eka ku sirhelela vantshwa . 
Hilaha ku nga heriki hi ta nwi tsundzuka tanihi mfungho wa nhlohlotelo eka hina hinkwerhu . 
Hi ta ya emahlweni ku tlula ku va vanhu va kwangulatilo ntsena . 
Hi ta fanele hi tirha edyambyini ku kuma ku humelela . 
Hi ta tirhisa swiphemu swin'wana swo tala swa qhingha eka lembe leri . 
Hi ta antswisa nkunguhato wa ku hambanahambana , mafambisele na nhlayiso . 
Hi ta antswisa ku thyakisiwa ka mbangu na nkunguhato na mafambisele ya thyaka . 
Hi ta fanele hi tshika ku langutana tanihi valala na lava hi lwetanaka na vona . 
A hi nga hambuki eka ntirho wo aka rixaka . 
A hi nga papalati vutihlamuleri bya hina eka vahakeri va swibalo lava . 
A hi nga tshiki ku teka rendzo rolero . 
A hi nga tiyiseli vukungundzwana bya muxaka wihi kumbe wihi laha ka xifundzhankulu lexi . 
A hi nga tiyiseli vutibasisi eka mphakelo wa vukorhokeri wa xiyimo xa le hansi . 
A hi nga tiyiseli ku va swikolo swi tirhisiwa tanihi swivandla swa nyimpi swa mitlawa ya vugevenga . 
Sweswi hi ta landzelela magoza yo hetisa xikwere . 
Hi ta lulamisa nghinghiriko wo n'wi xixima eka theme leyi landzelaka . 
Hi ta lulamisa laha handle naswona hi ta vona leswaku i mani a nga ta hlula . 
Hi ta nyika mbangu lowu nga hlayiseka lowu nga na ntlulelo wa mavabyi wa nhlayo ya le hansi . 
Hi ta herisa vugevenga na vukungundzwana eka vaakitiko va hina . 
Hi ta ringeta ku antswisa swin'wana swo tala eka nkarhi lowu wa sweswi . 
Hi ta mi seketela eka ku endla mapatu ma hina ma va mahlayisekile eka vatirhisi va mapatu hinkwavo . 
Hi ta teka magoza ku herisa madzolonga man'wana na man'wana lama nga endliwaka . 
Hi ta khoma njhekanjhekisano wolowo hi timhondzo . 
Hikokwalaho a hi nga ninginiki eka ku landza xikongomelo lexi . 
Hi navelela xipanu ku humelela eka ku nghenelela ka vona . 
Hi va navelela ku humelela hinkwako eka swikambelo swa vona . 
Hi mi navelela anivhesari ya malembe ya khume leyinene na malembe man'wana mo tala ma ha taka . 
Hi ta va hi ri na nkayivelo wa tibiliyoni ta tsevu ku va hi ti tirhisa eka vukorhokeri bya vanhu . 
Hi navela ku sungula tindhawu ta swa ndhavuko leti nga na nseketelo wa tiko . 
Hi lava ku ku hlayisa na ku hakela mali leyi hi ku kolotaka . 
Nakambe , hi lava ku rhurhela thonamente leyi hi ku humelela lokukulu . 
Hina , tanihi xiphemu a hi nga tsandzekisi ikhonomi . 
Ku hlakala ku fanele ku hunguteka hilaha swi nga kotekaka ha kona . 
Ambala swiambalo leswi tumbuluxaka xifaniso xa kahle xa khaphani . 
" Webcasting " na yona yi nga tirhisiwa ku dyondzisa eka tlilasi ya elekitironiki . 
Ha mi amukela eka xifundzhankulu lexi nga tala hi vuswikoti lebyi nga pimiwangiki . 
Mi tirhile swinene tlilasi ya 2006 ku va mi hlayisile ntolovelo ! 
Mi tirhile kahle n'wina va lulamisi ; matshalatshala lama a ma vi mosungula eka la mo tala . 
Kahlekahle , a ndzi tivi leswaku hikokwalaho ka yini u siya vamanana ehandle eka mhaka leyi . 
Kahlekahle , Ndzi pfumelelana na vonelo ra yena hi mbilu ya mina hinkwayo . 
Kahlekahle , vonelo ra swa nawu ri ve erivaleni swinene . 
Kahlekahle , va nga endla swoleswo . 
Kahlekahle , hi na tisete timbirhi ta tinhlengeletano . 
Hi ti ba xifuva hi mfikelelo lowu wa kahle swinene . 
Xana ku cinca ku endliwile ku lulamisa swivilelo swo karhi swin'wana na win'wana ? 
Xana vutinyiketi lebyi a nga byi endla eka maendlelo a byi fanerile kee ? 
Hi ta fanela hi kambela sweswo hi vukheta loko hi karhi hi ya emahlweni . 
Loko hi pimanisa,hi tiko lerintshwa ; hi na malembe ya 14 hi vukhale 
Hi vula leswaku a ku na xilaveko xo va munhu wihi kumbe wihi a yima ku tirhisa ririmi ra ka vona . 
Hi fanele hi tlakusa ku hlangana exikarhi ka vanhu . 
Hi vile na ku tlakuka ka nhlayo ko hlamarisa eka nhlayo ya vapfhumba lava endzelaka tiko ra hina . 
Hi vumbile swipanu swo tirha swa nhlanganelo na matiko man'wana . 
Swi nga va njhani u n'wi nyika khadi ya bindzu kutani u vula leswaku u fanele a hlamula ? 
Xana ndzi nga teka magoza wahi ku hlula mitlhontlho leyi ? 
Hi yihi mikateko ya ndlandlamuxo yin'wana yo engetela yi nga katsiwaka ? 
U nga nyika xitsundzuxo xihi eka vafambisi mayelana na mhaka leyi ? 
U nga nyika xitsundzuxo xihi eka ntangha ya wena eka mhaka leyi fanaka ? 
U nga nyika nyika xitsundzuxo xihi eka nwini mayelana na mahaka leyi ? 
Hi yihi mimbuyelo yo titoloveta ku tikhoma ? 
Xana swihlawulekisi swa magandzelelo leswi fanaka hi swihi ? 
Xana switandzhaku swa vuvabyi bya tinsu lebyi nga tumbela bya nkarhi wo leha hi swihi ? 
Xana matlhelo ya swilaveko swa vuvekisi hi wahi ? 
Hi swihi swilo swa nkoka leswi u faneleke ku swi tsundzuka mayelana na vutsoniwa ? 
Hi kwihi ku tikeriwankulu eka swifambo swa mani na mani ? 
Hi swihi swivangelo swo tama na ha ri la nga na xiave eka khamphani ? 
Hi swihi swilaveko swa papila ra ndzhaka leri nga enawini loko ndzi nga koti ku sayina vito ra mina ? 
Xana hi tihi timfanelo na vutihlamuleri bya mutswari la hlayisaka vana lava nga ri ki va yena ? 
Xana ntirho wa leswi hi wihi na tidyondzo eka vukhongeri byo hamabanahambana ? 
Hi wa hi maqhingha lama khumbaka ku cinca loku ? 
Hi yihi mimbuyelo minharhu ya ntlangu leyi nga humelelaka ? 
Xana u tshemba ku fikelela yini hi xihlawuriwa lexi ? 
Xana hi yihi mitirhonkulu ya wena eka ntirho lowu ? 
Hi swihi swivandla swo tirhisa mali leswi ndlandlamuxaka mikateko ya swa ikhonomi eka lava nga swela ? 
Xana ndzi nga endla yini loko n'wana wa mina a khomiwa hi ndlela yo ka yi nga fanelangi ? 
Xana hi nga kuma swihi mayelana na nambu loko hi famba eribuweni ? 
Xana hi nga dyondza yini eka nhenha leyi nga tisa ku cinca ka eka hina ? 
Xana swivangelo swo mecha swilo swo ka swi nga fambelani hi swihi ? 
Xana i yini leswi nga hi hlwerisaka eka ku fikelela swikongomelo swa hina ? 
Xana ndzi ta tirhisa swipimelo swihi ku kambela vadyondzi ? 
Xana u tokotile leswaku hi wihi nkhumbho wa nkoka wa vutsoniwa ? 
Xana loko u ri na malembe ya 15 a wu lava ku va yini naswona hikokwalaho ka yini ? 
Xana munhu u langutana na xiphiqo xihi eka yin'wana na yin'wana ya timhaka leti . 
Xana vanhu lava nga tsoniwa va vuyeriwa hi yini eka swa mitlangu ? 
Xana ku xavisiwa ka mimovha leyintshwa swi hoxa xandla hi ndlela yihi eka ku kula loku ? 
Xana mitila leyi yi ku byela yini mayelana na vumunhu bya muakelani ? 
Xana hi endla yini ku hambanisa exikarhi ka tihunyi na misinya ? 
Xana u endla yini hi nkarhi na siku ro senga leri nga vekiwa ? 
Xana u vona yini hi le khoneni ya le ndzeni ya tihlo ra wena ? 
Xana u twisisa yini hi theme ra muyimeri wo xavisa swifuwo ? 
Xana u tshemba ku fikelela yini hi ku tivula loku ? 
Leswi swi vula yini mayelana na ku nga yi emahlweni ka miehleketo ? 
Xana atikili yi ringanyeta leswaku swakudya leswi nga na rihanyo ra kahle hi swihi ? 
Xana ntirho lowu wo kambela wu komba yini mayelana na leswi ndzi nga swi dyondza ? 
Tinhlovo ti3 leti tirhisiwaka hakanyingi eka xifundza xa kholichi . 
Ku lulamisela mpfalambeleko ku nga endliwa eka tliliniki ya muganga . 
Xibedhlele xintshwantshwa xi ta akiwa ku sukela lembe leri . 
Bajete ya R140000 yi vekeriwe leswi . 
Bajete ya makhulukelo ya timali i xiphemu xa bajete ya swa timali eka purasi ra swa masi . 
Vukati bya ximfumo byi fanele ku herisiwa hi khoto . 
Mekhenizimi ya nhluvukiso leyi baseke ya hlamuseriwa hi ndlela leyi . 
Nhlamuselo yo va erivaleni ya leswaku xihoxo i ncini . 
Xileriso xo va erivaleni xo tumbuluxa ntirho na ku lwisa vusiwana ; 
Supu yo vonikela leyi phameriwaka ekusunguleni ka swakudya . 
Khampani na khampanitsongo ya khampani yeleyo . 
Nhlamulo yo hetiseka yi ta va swinonisi swo humesa swakudya swo engeteleleka . 
Sexini leyi bohaka yo nyika mahungu yi ta va kona hi siku ra : 
Ku boxiwile xivilelo mayelana na ntsengo wa tipulani ta bindzu leti nga andlariwa . 
Khoporethivhi yi vumberiwa ku khorhokela swirho . 
Kopi ya tifayilinkulu yi ta kumeka eka mulanguteri . 
Kopi ya nothisi yo apila yi ta nghenisiwa . 
Kopi ya papila leri yi nyikiwile vakhomixinari hinkwavo va swifundzankulu . 
Tiko ro fana na ra hina ri nge tshami ri voyamile swonghasi nkarhi lowo leha swonghasi . 
Ndhawu ya xiikhonomi ya vutumbuluxi yi ta tumbuluxiwa . 
Muxopaxopi wa swa vugevenga eka levhele yeleyo u boheka ku lulamisa n'wangulo . 
Maendlelo yo xopaxopa eka xiyenge lexi ya bumabumeriwa . 
Ndhingeko wukulu swinene wa swifambo swo engetela wa kumeka eka tindhawu tin'wana . 
Xiboho xo pfala ndhawu ya kona xi tekiwile hi 2006 . 
Xiboho xi endliwile xo katsa tindlela tinharhu leti rixaka ri nga hlawulaka eka tona , ku nga : 
Mbangu wo tsana a wu lulamelanga khwiri leri nga na ndlala . 
Ku sunguriwe n'wangulano , lowu nga vuya wu tswala mihandzu malembe lama nga landzela . 
Phepha ro letela nkanerisano ri hangalasiwile . 
Mpfapfarhuto wa qhinga ra switshivelwa swa bio wu hetisisiwile . 
Khomferense ya ntlawa ya ndyangu yi nga ngheneriwa hi vanhu lava landzelaka : 
Mutirhi wa le purasini u na xiphiqo xo nwa ngopfu . 
Mutirhi wa le purasini u thoriwa ro sungula eka purasi ra tiboyilara . 
Mupurasi u lava ku maketa xihumesiwa hi mali ya le henhla hilaha swi kotekaka hakona . 
Vangari vangani va vaonheriwa va hlamarisiwa hi ntokoto lowu va nga wu tiyisela . 
Mitiyiso yingari yingani yi pfuna ku vuyisa mavonelo na ku twisiseka mayelana na leswi . 
Mavhiki mangari mangani lama nga hundza , mfumo wu simekile nongoloko wa wona wo lwa na vusiwana . 
Vangari vangani ku tihlanganisiwile na vona hi riqingho hikuva a va nga kumeki . 
Khansele yo humelerisa ya xifundzankulu yo hetelela yi ta hlawuriwa haxawa . 
Nongoloko wa swa timali wa xikhompyuta a wu ta pfuna . 
Khiti ya xilamulelamhangu yi fanele ku va kona no hlayisiwa . 
A ku fanele ku rhanga ku tumbuluxiwa mbangu wa mafundzha . 
Phepha ra tifomula ri fanele ku khomanisiwa emakumu ka phepha ra swivutiso . 
Nongoloko wa vulawuri bya masungulo wu le ku endliweni . 
Munghana wa wena un'wana a nga na ntsakelo wo xava tixere eka khampani leyi . 
Xiviko lexi heleleke xo kongoma xiphemu xin'wana na xin'wana xi ta andlariwa . 
Van'wana nakambe va 1000 va ta leteriwa lembe na lembe eka malembe manharhu lama taka . 
Swin'wana swa mamiliyoni ya 5 swi le ku phakeriweni sweswi . 
Nhlengeletano yo fana na leyi a yi nga fanelanga ku va ya nkarhi wun'we ntsena . 
Masungulo lamanene yo akela swisiwana ya simekiwile . 
Ntlawa wa vulawuri wu le ka xiyimo xo tshembeka na xikolo . 
Muofisiri wa swa rihanyu u fanele ku landzelerisa na ku tiyisisa ku landzelela leswi . 
Xifundzankulu xa rihanyu lerinene i xifundzankulu xa ntsako , a vula . 
Tiphesente ta le henhlanyana ta timhaka ta kona ti hele hi xigwevo . 
Yindlu yi fanele ku va nchumu wo tinyungubyisa na ntsako eka n'wini . 
Nongoloko wo tumbuluxa mitirho wo pfuxeta malakatsa wu ta simekiwa . 
Xiletelo xa vutivi xa kumeka ku hlamula swivutiso . 
Mutirhi a nga endli ntirho wa yena hilaha a lerisiweke hakona . 
Ku pfumaleka ka timali swi siverile ku humelela ka purojeke . 
Nongoloko wa valangiwa wu nga yisiwa ntsena hi vandla . 
Ndzhwalo wa malembe yo tala wu susiwile emakatleni ya yena . 
Ku ta sala vana vatsongo swinene va ri hava vatswari hikwalaho ka sweswo . 
Vuhansi bya ntalo wa okisijeni byi kombisiwa hi ku lahlekeriwa hi muhlovo lowa wasi . 
Xiletelo xa sofutuwere na xona xi fanele ku va kona . 
Vugimonkulu bya 20 wa tikhirediti byi nga ha averiwa tidyondzo teto . 
Vugimonkulu bya 40 wa timaraka byi ta averiwa vundzeni . 
Ndlela yo tumbuluxa ntirhisano eka ku sivela vugevenga . 
Xitifiketi xa n'anga xi ta tirha 12 wa tin'hweti ntsena . 
Xirho xi nge susiwi ehofisini handle ka loko ku vile na vulavisisi lebyi faneleke . 
Memorandamu ya ntwanano yi lulamisiwile na ku kaneriwa . 
Xibazana xi ta fambisa va mahungu ku ya na ku vuya eka ivhente ya kona . 
Senthara ya migingirikonyingi yi ta nyiketiwa muganga . 
Masipala yi fanele ku va na akhawuntinkulu ya bangi . 
Xikholwakholwana a swi vuli leswaku xi lava ku dyondzisa . 
Ku ta endliwa oditi ya rixaka ya vutshunguri byo sungula . 
Xilaveko xo simeka tikhoto to engetela na xona xi voniwile . 
Xilaveko xo inthanexilayiza phurofayili ya ivhente yi voniwile . 
Ndzavisiso wa swilaveko wa edliwa mayelana na timhaka ta muganga . 
Milawu yintshwa ya matikhomelo leyi nga pfala vangwa eka ndlela ya matshinyelo . 
Sisiteme yintshwa yo lawula yi le ku humelerisiweni sweswi . 
Nhlangano wuntshwa lowu hlanganisaka vatirhisi hinkwavo na vahakeri va xibalo . 
Mimovha yintshwa yo tleketla vavabyi se ya kumeka . 
Misava yintshwa yi pfukile eka nkuma wa mikarhi leyi nga hundza ya hina leyi nyamalalaka hi rivilo . 
Xitiviso xa ku tshika xi va xiphemu xa rhekodo . 
Swiirhalanganyi swo hlaya leswi nga sivelaka ku nghena leswi nga tumbuluxaka monopholi swi nga va : 
Timhaka to hlayanyana ti nga va swivangelo swa ku wa loku : 
Tiphurojeke ta tindlu to hlayanyana a ti humelela etindhawini to hambana ta doroba . 
Migingiriko yo hlayanyana leyi endliwaka hi ndzawulo . 
A ku ta laveka swinghenisiwa na migingiriko swo hlayanyana . 
Maphepha yo hlayanyana ya tiyisise nkahoxeko wa mikambelo ya xihatla . 
Tidokumente to pfuna ta kumeka ku va ti humesiwa ka khomphyuta , ku katsa : 
Xiphemu xa kotara ya khalendara xi tekiwa xi ri kotara leyi heleleke . 
Vutirhisani byi fanele ku twanana hi mitirho na vutihlamuleri bya byona . 
Vutirhisani byi fanele ku avelana ndzavisiso na mahungu ya vugevenga . 
Museketeri , swin'we na un'we wa vahlaseri , na yena u vavisiwile . 
Phemiti leyi nga humesiwa ehansi ka xiyenge lexi yi nga tshuki yi hundziseriwa kun'wana .  . 
Munhu a nga tsarisiwa na bodo ya phurofexinali yo tlula yin'we . 
Ndzavisiso wo ringetela eka xifundzankulu wu le kusuhi no hela . 
Phurojeke yo ringetela yo tirhisa swikenara swo khoma hi voko yi herile . 
Ndhawu leyi a yi ri vuhlapfa se yi endliwe ya mafundzha . 
Thempuleti yo pulana leyi katsaka leswi landzelaka : 
Vukambelamufi byi ta endliwa ku kuma xivangelo xa rifu . 
Mukhomiwa loyi a nga n'wana a nga fanelanga ku ala ku pfumelela ntiviso . 
Phurosese yi sunguriwile na mutsundzuxi ku lulamisa pulani ya bindzu . 
Nongoloko wa ku va vanhu va fikelela tiopochuniti . 
Nongoloko wo hluvukisa vuandlalelo na wona wu le ku sunguriweni . 
Komiti ya phurojeke yi hlawuriwile ku pfuneta hi vulavisisi . 
Phurojeke yo fana na yeleyo naswona yi lava tiawara to tala ku yi heta . 
Phurojeke leyi nga na komiti leyi nga haverisiwa switirho hinkwaswo yi nge pfuki yi endle xihoxo . 
Xileriso xa nsirhelelo xi na swipimelo . 
Nghenelelo wo va na vuxiyaxiya kutani wu ta vumbiwa endzhaku ka sweswo . 
Khwexinere yi ta lulamisiwa yi rhendzelekisiwa eka vakhumbeki hinkwavo . 
Kulelo ra 27% ntsena , hambiswiritano , ri fikeleriwile . 
Rhexiyo ya 1:1 kumbe ku tlula kwalaho yi tekiwa yi amukeleka . 
Xilipi xa muholo xa sweswi ( xi nga tluli tsevu wa tin'hweti hi vukhale ) xi ri vumbhoni bya muholo . 
Ntwananiso wa mifambafambo eka ndzulamiselo wa ku lahlekeriwa hi khirediti ; 
Muongori loyi a nga tsarisiwa u ta va mulanguteri wa vukorhokeri bya vuongori . 
Xitifiketi xa ntsariso a xi hundziseriwi kun'wana . 
Xikongomelo xa 2014 xo yelana i ku hunguta ku nga thoriwi na vusweti hi hafu . 
Muxavisi a nga fanelanga ku xavisela vana va le hansi ka 16 wa malembe swibuluki . 
Papila ra nxaviso ra mpfapfarhutiwa ku tivisa nchumu kumbe nkorhokelo . 
Xirhalanganyi xa vumbirhi xa nkoka eka ku hlayisa i mpfumaleko wa vutivi bya swa timali . 
Mhaka ya matikhomelo lamanene ya kayivela eka swa mabindzu namuntlha . 
Sete ya tinomboro yi yimeriwile eka layini ya tinomboro laha hansi : 
Ku wanyana ka kombisiwa lembe leri , ku fikela sweswi . 
Komiti ya soxali na matikhomelo lamanene yi na mitirho leyi landzelaka : 
Xikhenso xo hlawuleka eka vaseketeri va mihlangano . 
Komiti yo hlawuleka yi nga tivumbela maendlelo ya yona n'wini . 
Ku kombisa khaqa , ku leha ka nkarhi wo ringeta . 
Xitatimende xa swipimelo swa xinawu leswi faneleke kumbe timhaka . 
Xitatimende xa swiboho swo kongoma leswi komberiwaka . 
Xitatimende xa ku hikwalaho ka yini u kholwa leswaku xiboho lexi bumabumeriwaka xi fanele ku nyikiwa . 
Xileriso xo pfumelela ndzavisiso wa nkarhi wo ringeta . 
Qhinga ro tirhana na misalelandzhaku na rona ra bumabumeriwa . 
Xichudeni xi le henhla ma muako wa vuhenhla byo karhi . 
Ku dyondza Dyondzo ya mindyangu leyi rhangeriwaka hi vana na yona yi herile . 
Kungu ra dyondzo i kungu leri katsaka nkarhi wa lembe rin'we ra akademiki . 
Rimba ra pholisi yo humelela ri fanele ku tlherisa ku wa loku . 
Sensasi leyi humelerisiwaka kahle yi le ka hina hinkwerhu . 
Nkatsakanyo i ku vula hi marito ya wena ka ndzima leyi nga dyondziwa . 
Nkatsakanyo wa migingiriko yo tiveka ya vhiki wu katsa : 
Thagete ya 92% yi vekeriwile nkarhi lowu wu nga eku langutiweni . 
Ntlawa wo tirha wu vumbiwile ku humelerisa maqhinga lama nga bumabumeriwa . 
Mudyondzisi u na yena exibedhlele eka nkarhi lowu . 
Mudyondzisi u ta va a ri entirhweni siku na siku eka xin'wana na xin'wana xa swikolo . 
Photifoliyo ya mudyondzisi yi fanele ku ngheniseriwa senthara yin'wana na yin'wana . 
Thimi yi na ntsengo wutsongo wa swirho na vufambisi byo avelana . 
Mekhenizimi yo hluvukisa no hundzisa thekinoloji . 
Thelegiramu kumbe posokarata yi nga pfuna ntlawa ku ehleketa xitori . 
Nandzelelano wa mivulavurisano wo nghenelela no bohana wu landzerile . 
Nxungeto wa xivono lexi i khombo ra vumbabva . 
Ntsengo wa R92 wa mamiliyoni wu vekeriwe nongoloko lowu . 
Mamiliyoni ya 10 ya vaakatiko va hina va kuma mudende . 
Ntsengo wa 1000 wa tiyuniti a wu fanele ku akiwa hi swiyimo swimbirhi . 
1383 wa swikombelo swo riheriwa swi amukeriwile . 
19 wa switici swa maphorisa swi herile . 
20 wa tioditi ti endliwile eka nkarhi lowu nga eku langutiweni . 
21 wa vangheneri va hlawuriwile ku va eka thimi ya rixaka . 
26081 wa swibamu swi herisiwile eka tin'hweti timbirhi leti nga hundza . 
32 wa tithimi ti ta nghenela thonamente . 
3680 wa tidilivhari ti endliwile kwala lembeni . 
890 wa vatirhelamfumo va swa timali va thoriwile . 
R172444 yi tirhisiwile eka nkarhi wolowo . 
R6,8 wa mamiliyoni yi tirhisiwile ku hluvukisa tiphurojeke leti . 
R7,7 wa mabiliyoni yi averiwile . 
Ntsengo wa makumenharhun'we wa vukoteki bya swa mitirho wu tumbuluxiwile . 
Layisense yo chayela leyi faneleke na ku amukela ku fambafamba swa laveka . 
Tinxakaxaka ta migingiriko yo dyondza na mitirho yo asesa swa tirhisiwa . 
Tinxakaxaka ta timhandze ta tirhisiwa eka ntirho wo aka . 
Muvhoti a nge vi na vhoti yo tlula yin'we eka mfumo wa muganga hi un'we un'we . 
Bodo ya swa mati yi fanele ku lulamisa na ku amukela xitaximende xa pholisi . 
Switori swo tala swi tshama swi ri karhi swi humelela eka swihangalasamahungu . 
Sexini yo tirha yi khomiwile na vahahisi . 
Kopi yo tsariwa ya tikhomente yi fanele ku nyiketiwa eka mitshamo yo yingisela timhaka . 
Vuswikoti byo hlengeleta mahungu hi vurhon'wana na hi vuxokoxoko . 
Vuswikoti byo hundzisa miehleketo no endla swivulwa . 
Kota ku rhekoda na ku ntlawahata mahungu ku suka eka swihlovo . 
Kota ku hlawula swihlovo ku kuma mahungu ku hlamula swivutiso . 
Tindhawu to hlambela a ti ri kona ti ri ka xiyimo lexinene . 
12% ta tiko ti nga tirhiseriwa ku tumbuluxa swibyariwa . 
15 wa tisenthara ti tumbuluxiwile eka swo tala swa swifundzankulu leswa kaye . 
76% wa vavhoti lava nga tsarisiwa va nghenerile nhlawulo . 
R56 wa mamiliyoni yi tirhisiwile ku aka swikolo leswi . 
Mayelana na swiviko swa matirhiselo ya mali ku tlula mpimo hi ndzawulo . 
Tigirafu leti nga laha henhla ti nga tirhisiwa eka ku kanela na ku pimanisa : 
Ku saseka ngopfu ka swa akhademiki ku vumba vanhu vo tiya va ntirho wa hina . 
Nghwetlisiso i ku cinca ka rivilo mayelana na nkarhi . 
Amukela nhlamulo yo fanela yo ka yi nga tluli 6 wa marito . 
Amukela tin'wana hinkwato to fanela laha swi faneleke . 
Amukela nhlamuselo yin'wana na yin'wana yo titumbuluxela ya nhlokomhaka . 
Amukela nhlamulo yin'wana na yin'wana yo fanela tanihi leti landzelaka , exikarhi ka tin'wana : 
Amukela na ku hetisisa ntirho wa yena eka ntlawa . 
Fikelela khomphyuta na tipurogireme leti landzelaka : 
Ku fikelela ku tumbuluxa swa ndzimo swi seketela misinya leyi landzelaka : 
Ku fikelela swikhomanhundzu ku fanele ku va hi ndlela yo fikelela swikepe ya nkarhi hinkwawo . 
Ku fikelela vululami eka mitlawa leyo tlhengusiwa na miganga . 
Ku fikelela misava na ku tlakusa ntalo wa swilo swi tshame swi ri ntlhontlho . 
Ku fikelela vukorhokeri bya khwaliti bya rihanyu lerinene ku vile na ku ya emahlweni ko vonaka . 
Ku fikelela tindlela ta nseketelo , ku katsa vuleteri . 
Mfikeleleko - ku olova loku mahungu ya nga kumekaka hakona ; 
Mfikeleleko eka na ku tshembeka hi vanhu hinkwavo na miganga . 
Fikeleriwa hi na ku tshembiwa hi vanhu hinkwavo na miganga . 
Tinghozi ti nga humelela , hambi ndhawu yi tsarisiwile kumbe e-e . 
Hlayisa mitsengo ya vana lava nga endliwa vuhandzuri hi ku olova ko engeteleleka . 
Ku ya hi yena , leswi swi tsanisa vukorhokeri . 
Ku ya hi xifundzankulu , a ku nga ri na ku kayivela ka vadyondzisi . 
Hi ndlela yeleyo , a a hehliwa hi ku yiva timbuti . 
Hlamusela hi ndlela ya nkahoxeko goza leri nga rona ri faneleke ku hlawuriwa ku va ri ku tekiwa . 
Ku fikelela nhlayiso wa timali a swi vanga hi ku kavanyeta vukorhokeri . 
Akinoleja vadyondzi lava tivaka swo tala hi nhlokomhaka leyi . 
Akinoleja leswaku ndzi mani , leswaku hi vamani na leswaku van'wana i vamani . 
Ku tsemakanya nkarhi wa malembexidzana , hi hlohleteriwa ku endla hi nga kanakani . 
Teka magoza loko vakoloti va nga landzeleli ntwanano wa xikweleti . 
Ku endla hi ku tshembeka i swa nkoka eka ku hlayisa ku tshembiwa hi mani na mani . 
Swiendlo swa tiyunyoni swi nga hunguta vutumbuluxi . 
Tirhisa hi nkhinkhi tindlela ta nsirheleleko laha swi faneleke . 
Tlakusa hi nkhinkhi ku hambanahambana ko hetiseka ka ndzhaka ya hina . 
Migingiriko , xirhangana xa ntirho wa siku na siku wa xirhapa xa swakudya , yi katsa : 
Milawunkulu i milawu leyi yi pasisiwaka hi palamende ya rixaka kumbe ya xifundzankulu . 
Kahlekahle , a ndzi si ehleketa ku fika kwalaho mayelana na munhu wa kona . 
Matikhomelo yo titoloveta ya kavanyetiwa hi ndlela yo vonaka eka swivandla swiimbirhi kumbe ku tlula . 
Engetela xivandla xo tsalela leswaku u ta kota ku engetela adirese ya imeyili . 
Engetela xin'we xa leswi landzelaka eka layini ya basi leyi nyikiweke : 
Ku laveka mali yin'wana ku herisa nsalelandzhaku lowu . 
Mahungu ya matirhelo yo engeteleleka ya kombisiwile eka tafula leri nga laha hansi . 
Swivangelo swo engeteleleka swa nawu wuntshwa swi katsa : 
Maendlelo yo engeteleleka yo welidela ya tlhela ya nghenisiwa eka levhele leyi . 
Tirhana na misalelandzhaku na ku hambana hi swifundza ka miandlalelo ya swa soxali . 
Tirhana na swilaveko swa vanhu vo tirha swa ntirho wuntshwa . 
Ku tirhana na ku onhiwa ka timfanelo ta vanhu na ku lava ku lulamisa loku pfunaka . 
Ku tirhana na xiyimo xa le henhla xa ku nga thoriwi , tanihi vatumbuluxi va mitirho . 
Damarhela swinene eka vuxihundla na swilaveko swo sirhelela data . 
Damarhela swinawana na maendlelo ya vuhlayiseki swo fambelana na le ntirhweni . 
Swidamarheto swi na ntirho wukulu eka mitirho yo lunghisa ya siku na siku epurasini . 
Ku pfuna na ku nga pfuni ka tindlela tin'wana ; 
Swo pfuna swa sisiteme eka nkarhi wo yirisa mfambafambo wa vanhu a swi ri : 
Xitsundzuxo na xona xi nyikiwile eka ku lawula ndlela yo cinca . 
Tikomiti to tsundzuxa ti wela eka ntlawa wa vumbirhi wa tikomiti . 
Ana , mbekiso wo tlula hinkwayo lowu munhu a nga wu endlaka hi le ka dyondzo . 
Endzhaku ka ku kombela switsundzuxo ko enta , ku endliwe mipfuxeto . 
Endzhaku ka ku ehleketiwa nakambe , xitlhenguso lexi xi ta susiwa . 
Endzhaku ka ku heta xiviko xa vona , xileriso xa vona xi ndlandlamuxiwile . 
Endzhaku ka nkombiso , mitirho ya vutshila yi ta tlheriseriwa eka vatshila . 
Nakambe ndzi ri : swiyimo swi hi sindzisa ku endla ku antswa . 
Nakambe ndza vula , ndzi nga tipfinyingi , leswaku a ndzi endlanga na xin'we xa leswimbirhi . 
Nakambe , ntirho wa tiphurofexini wu nge tshikeleleki ku ringana . 
Nakambe ha vutisa , xana ntokoto wo pimaniseka na wona hi wihi ? 
Nakambe , ku fanele ku xiyiwa leswaku ku nga tlumbaniwi na vadyondzi van'wana . 
Nakambe , hungu ra ntiyiso ra tiko ra hina ri hi byela leswaku , malembe ya 10 lama nga hundza : 
Nakambe , ku na timhaka ta vutleketli na ku fikelela timakete leswi faneleke ku tirhaniwa na swona . 
Nakambe , mi nga hlawula ku kuma swo fana na swona emisaveni hinkwayo . 
Ku fularhelana na hinkwaswo leswi , ku na xihumelelo xa ku fanana ka swa misava hinkwayo . 
Twanana hi timekhenizimi to hlela no aka vuswikoti . 
Twanana mayelana na loyi a faneleke ku fundziwa vusiku bya namuntlha a swi nga olovi . 
Mitwanano yi fikeleriwile eka swiphemu swo tala kutani hikwalaho ka sweswo : 
Vurimi i xin'wana xa switswongamitirho leswikulu swinene swa hina . 
Vurimi hi wona ntirho wu ri woxe lowu nga pindzula na ku tumbuluxa mitirho . 
Vupfhumba bya vurimi byi nga vumba xiphemu xa nkoka xa purasi ra maperekisi. 
Mpfuneto wu ta fanela ku tlakuka swinene ku tlula tilevhele ta sweswi . 
Ntirhiso wo biha wa xihoko wu tikomba hi tindlela tin'wana to hambanahambana . 
Xihoko na ntirhiso wo biha wa swidzidzirisi naswona swi na xiave eka nxaniso wo ya hi rimbewu . 
Xihoko na ku dzaha i swivangelo swikulukumba swa swiphiqo etikweni ra hina . 
Hinkwavo va hlohleteriwa ku tirha swin'we ku vumba rixaka ra vahlayi . 
Swiphemu hinkwaswo swa nhlokomhaka ya asayimente swi angarheriwile . 
Vana hinkwavo na vantshwa lava lavaka nseketelo va fanele ku kuma nseketelo wolowo . 
Vana hinkwavo va le hansi ka 14 va fanele ku helekekiwa hi munhunkulu. 
Timanejara ta sekete hinkwato a ti vika eka yena . 
Swiboho hinkwaswo swa bodo ya thendara yihi na yihi swi ta rhekodiwa . 
Tindhawu hinkwato ta vulawuri bya xifundza ti ta herisiwa . 
Vadyondzisi va ku chayela hinkwavo va laveka leswaku va tsarisa . 
Mahlo hinkwawo ya le ka tikonkulu lerikulu leri na tiko leri ro saseka . 
Hinkwato timasipala ta xifundza ta ntlhanu ti pfunetiwile hi ndlela leyi . 
Swikombiso hinkwaswo hileswaku ku kula loku ku ta ya emahlweni . 
Hinkwavo lava tsakelaka na lava va khumbekaka va amukeriwa ku nghenela . 
Leswi swi hi byelaka swona ntsena i ku : lulamisani ku pfumala ku ringanana ka mikarhi leyi nga hundza . 
Tinhlayonhlayo ta tinxaka hinkwato ti nga tshahiwa ku seketela leswi . 
Tindzimi hinkwato ti nga dyondzisiwa eka tilevhele leti landzelaka : 
Swibohelelo hinkwaswo swi nyikiwa hi xikepe naswona i swingolongondzwana swa xikepe . 
Vadyondzi hinkwavo va fanele ku xixima timfanelo ta vadyondzi van'wana . 
Tilevhele hinkwato ta vulawuri ti nga khumbeka hi riqingho . 
Swihangalasamahungu hinkwaswo swa rhambiwa , vuxokoxoko byi hi ndlela leyi : 
Swihangalasamahungu hinkwaswo , swin'we na swiyimbeleri , swa rhambiwa ku nghenela ivhente . 
Swirho hinkwaswo leswi a swi nghenela na swona swi komberiwile ku ta na xitlangiso . 
Swirho hinkwaswo swa swihangalasamahungu swa rhambiwa ku nghenela mitivisamahungu himimbirhi . 
Timasipala hinkwato ti tshama ti ri karhi ti monithariwa eka tilevhele to hambana . 
Swifundzankulu hinkwaswo swa kaye swi yimeriwile eka komiti leyi . 
Hinkwavo ka vona , handle ka xichudeni xin'we , a va nga thoriwanga . 
Hinkwaswo leswi swi ta seketela ikhonomi ya eneji yo tirha ku antswa . 
Misava leyi hinkwayo yi ta tshikiwa hi xikongomelo lexi . 
Hinkwerhu ka hina , hi ndlela ya kunene , a hi tshunxiwile . 
Hinkwerhu ka hina hi fanele ku tiboha ku tirha mitirho ya hina ha un'we . 
Hinkwerhu ka hina a hi fanele ku dyondza eka modlolo wa yena wa vufambisi . 
Timbati hinkwato ta tihofisi ti fanele ku tshama ti pfuriwile mikarhi hinkwayo . 
Mihlangano hinkwayo kutani yi ta va na nkarhi wun'wana wo kombela timali . 
Ku durheriwa kun'wana hinkwako ku ta va ka akhawunti ya varhumiwa van'wana na van'wana . 
Tihakelo hinkwato ti ntlawahatiwa tanihi ku durheriwa ka sweswi . 
Ku xupuriwa kun'wana hinkwako ku fanele ku susiwa eka timaraka hinkwato leti nga kumeka . 
Mati man'wana hinkwawo ya ta kumeka ku va ya phakeriwa nakambe . 
Mitwiwo hinkwayo , tanihi vantshwa , yi tikisiwile . 
Vangheneri hinkwavo va fanele ku va na vutivi bya swiyimo swa makete . 
Vanhu hinkwavo va ta ringana emahlweni ka tikhoto na tihuvo . 
Swifundzankulu hinkwaswo swi vika ntirhiso wa mali wa kunene n'hweti na n'hweti . 
Tinhlamulo hinkwato ta swivutiso swa palamende i timhaka ta rhekhodo ya mani na mani . 
Swilaveko hinkwaswo swa ntirho swi katsiwile eka nhlamulo . 
Hinkwavo va fanele ku hlohletela vangheneri eka migingiriko leyi . 
Tisoxaliweka hinkwato ti humelerisa modlolo lowu wo nghenelela . 
Vahleri na vaviki va mahungu ya mitlangu hinkwavo va rhambiwa ku nghenela hi ndlela leyi : 
Swinghenisiwa hinkwaswo swi dyondziwile naswona mihundzuluxo leyi a yi laveka yi endliwile . 
Miehleketo na switshunxo hinkwaswo leswi mi nga swi lavisisa . 
Hinkwaswo swiphemu swa relevant swa xiviko a swi ntimisiwile . 
Tinozolo hinkwato ta xirhendzelekiso xa le xikarhi i ta sayizi yin'we . 
Ku kwetlembetana hinkwako loku ka tipolitiki ku pfuna ntsena ku heta vanhu matimba . 
Vaanguri hinkwavo a va tiva ta xitediyamu xa mphikizano wa muganga . 
Hinkwaswo leswi i tiasayimente ta nkarhi lowu taka . 
Mikayakayo leyi hinkwayo yi na ku karhata eka swisiwana . 
Mihluvuko leyi hinkwayo na swifikeleriwa swi lava ku tlangeriwa . 
Swikimi leswi hinkwaswo leswi nga pfuxetiwa swi ta tirha . 
Hinkwavo lava nga eka phurojeke va hakeriwa xitayipende xa R2100 hi n'hweti . 
Hinkwavo lava lavaka ku swi vona va nga fakazela ku humelela loku hi nga va na kona . 
Hinkwato tikhomandara ta hina tinharhu ti pasile khoso hi tinyeleti . 
Swikhomelo swa mati hinkwaswo swi fanele ku funengetiwa nkarhi hinkwawo . 
Ntirho hinkwawo wu fanele ku endliwa ehansi ka vulanguteri bya mudyondzisi . 
Ntirho hinkwawo lowu tumbuluxiwaka hi wena wu fanele ku va matshalatshala ya wena n'wini . 
Hinkwavo , hinkwavo va ndzi yowetela , kambe ndzi ta vulavula . 
Ku ya hi mahungundlela , nhundzu leyi landzelaka yi susiwile emovheni : 
Avela maraka yi1 ntsena loko swin'wana swa swilaveko swi fikeleriwile . 
Avela maraka yo angarhela hi ku tirhisa xivumbeko . 
Ku avela switirhisiwa eka tindhawu leti faneleke i hafu ntsena ya nyimpi . 
Pfumelela timinete ta ntlhanu tin'wana ku humelerisa phurosese leyi yo hlanganisa . 
Pfumelela ku nga ri hansi ka 10 ra masiku ya ntirho ku va tidokumente ta wena ti phurosesiwa . 
Ndzi pfumeleleni ku sungula mbulavulo lowu wo koma hi ku rungula xitori xo tsananyana . 
Swi pfumelela matiko ku kombisa swikili swa wona na vutivi bya maendlelo . 
Swi pfumelela munhu ku pimanisa handle ko voyamela tlhelo hinkwaswo leswi swi nga endlekaka . 
Ku lava ku ringana swiphemu hinkwaswo swa xitumbuluxiwa swi leteriwa hi ntolovelo . 
Ku fambelana na xiphiqo xa swa tinhlayohlayo , ku na nkanakano wa maendlelo . 
Ku vile ku leteriwile ntsengo wa 15500 wa swirho . 
Ku vile ku khomiwile ku tlula 200 wa lava va ehleketeleriwaka ku va va ri vaonhi . 
Qhinga ro tata ku tirha ri vile ri tswala mihandzu . 
Ku vile ku na tiphurojeke to ringetela leti nga kona , leti katsaka : 
Naswona xiyani leswaku ku hlanganisa leswi nga laha henhla naswona i ndlela yin'wana . 
Naswona xiya hilaha va tirhaka swin'we hakona na ku tirhisa xivandla . 
Naswona swa ntikelo , i nkoka wa mapfhumba yo lemuxa . 
Naswona , landzelerisa minghenelelo laha swi lavekaka . 
Naswona , vuandlalo na ndzhendzeleko wa tithirayengele letimbirhi swa ringana . 
Naswona , nkambelo wu endliwa loko ku ve na ku vikiwa ka mhaka yo pfinyiwa . 
Naswona , eka komiti ya ririmi ya xifundza eka ntirho wa vona . 
Hundzula xikopu kumbe u tirhisa nawu lowu nga kona . 
Hikwalaho maendlelo man'wana yo pimanisa na wona ya nga tirhisiwa 
Hambiloko swi chavisanyana , mitshamo leyi yo yingisela timhaka hakanyingi a yi pfuleriwa mani na mani . 
Nkarhi hinkwawo ehleketa vuhlayiseki bya vadyondzi va wena . 
Vukorhokeri bya tiambulense i mahala eka vavasati lava susaka khwiri . 
Tiambulense ti tirherile 400000 wa timhaka hi 2002 . 
Mihundzuluxo yi ta ehleketiwa ntsena loko ku ri ku hakunenenene a yi papaleteki. 
Exikarhi ka minghenelelo yin'wana ya nkoka , hi ta hatlisisa : 
Exikarhi ka swin'wana va nga swi vula a ku ri na leswi landzelaka leswaku : 
Exikarhi ka timhaka leti nga vumba swirhalanganya a ku na leswi landzelaka : 
Exikarhi ka timhakankulu leti nga kaneriwa eka khongirese a ku ri na : 
Exikarhi ka tiphurojeke ta vupfhumba leti nga endlekaka leti nga humelelaka i : 
Exikarhi ka swin'wana , magoza lama landzelaka ma sunguriwile : 
Exikarhi ka hina , hi fanele ku tiva leswi hi faneleke ku swi endla ku kotisa xifundzankulu ku kula . 
Mitsemo ya swirho , loko ku pimanyisiwa , yi twisiseka hi ku olova no vonaka . 
Vuswikoti byo hundzisa mahungu hi mfanelo i bya nkoka . 
Vuswikoti byo tiva timakete leti kongomisiwaka bya kombisiwa . 
Xivumbeko lexi amukelekaka a xi fanele xi landzeleriwile . 
Mutlangi u fanele ku tirhisa miehleketo ya yena ku twisisa ndzima ya ntlangu . 
Mitirho ya 108 yo engetelela yi ta tumbuluxiwa le ndlwini yo paka . 
R20 million yo engetelela a yi laveke ku kuma muchini lowutsongo wo susa swithyakisi. 
Bajete yo engetelela ( laha swi lavekaka ) yi khomanisiwile . 
Kamara ro hlayisela ro engetelela xi akiwile kwala lembeni . 
Bajete yo hundzuluxa yi fanele ku va eka fomo leyi vekiweke . 
Ntwanano wu fikeleriwile fambisa tiphurosese hi ku hatlisa . 
Alawense yo kuma tithulusi to tirhisa eka bindzu . 
Ntsengo wa R1 million wu vekeriwele mitirhisano leyi . 
Ntsengo wa R21 million wu vekeriwe tinhundzu na mikorhokelo . 
Ntsengo wa R282 million wu averiwile eka theme ya le xikarhi . 
Ntsengo lowu hlamuseriwaka wu ri hakelo ya lembe na lembe . 
Xitiviso mayelana na swona xi ta endliwa endzhakunyana ka swona . 
Xi tiviso xa mukomberi loyi a langiwaka xi ta endliwa ku nga ri khale . 
Xikombelo xo tiviwa xi ta heleketiwa hi : 
Apulikhexini i xikombelo xo tsariwa xa xiboho . 
Ntsundzuko wo fanela wa nyimpi wu languteriwile . 
Pulani leyi nga amukeriwa yi tirha ku sukela eka siku ro hangalasiwa . 
Nchumu wo asesa , wo simekiwa eka swipimelo , wu fanele ku dizayiniwa 
Vuandlalelo bya swo burisana swo pfuna i bya nkoka hikuva byi : 
Muthoriwa a nga pfuniwa hi muyimeri . 
Mavonelo ya ndzemuko wa mbangu se ya tumbuluxiwile . 
Ndhurho wa nkoka wu ta va wa vulawuri bya phurojeke . 
Kwalomu ka mamiliyoni ya nkombo ya vanhu va a vuyeriwa hi tikhoto leti . 
Ku hangalasiwa ka vadyondzi hi ku ringanana eswikolweni hinkwaswo ku ta fanela ku kumiwa . 
Xikombiso xa ku kuma koloko i ku nghenisiwa ka xitoko xo xavisa . 
Xitshunxo xa xihatla xa xiphiqo lexi i xa nkoka . 
Mutivisisi u ta va ekusuhi ku tsundzuxa vanhu matshikelo yak u dzaha . 
Dokumente ya vutitivisi yi ta humesiwa yi rhumeriwa eka wena . 
Phemiti yo nghenisa etikweni ya laveka ku nghenisa etikweni swimakiwa swa bayoloji , tanihi : 
Phemiti yo nghenisa etikweni yi tirha 6 wa tin'hwetiku sukela eka siku ro humesiwa . 
Murhangeri wo tiyimela u ta fambisa tinhlengeletano . 
Nkalandzingano wu na sete ya mikoka leyi vumbaka sete ya switshunxo . 
Muakatiko loyi a nga na vutivi hi loyi a nga ta teka swiboho swa vutihlamuleri . 
Ku nyikiwa R1 billion yo sungula hi malembe manharhu . 
Matirhele ya xindzhakwandzhakwana i xindzhakwandzhakwana lexi na xona xi nga matirhele . 
Ntsengokayivela wu voniwa wu ri ntsengo wun'wana na wun'wana wa le hansi ka R1 miliyoni . 
Ndzavisiso wa ntungu kutani wa endliwa ku : 
Mbalango wa sele na swiphemu swa yona na swihlawulekisi . 
Ntwisiso wa pfhumba ra tikhoporethivhi na ku lomba swisiwana . 
Nongoloko lowu nga hetisisiwa wu ta phakiwa ku nga ri hansi ka malembe mambirhi man'wana na man'wana . 
Xopaxopa ku tiya na ku tsana ka swa timali ta bindzu . 
Xopaxopa ku khina ka ndhawu mayelana na ku rhekoda vugevenga . 
Xopaxopa mahungu na data leswi nga hlengeletiwa eka swihlovo swo hambana . 
Xopaxopa misinya tanihi tiphurosese kumbe phurosese endzeni ka sisiteme . 
Xopaxopa swihlawulekisi swa masungulo swa phepha ro balansa. 
Xopaxopa mivuyelo yo phurofayila vugevenga na muonheriwa . 
Xopaxopa qhinga ra bindzu ra nhlangano wo karhi . 
Xopaxopa nhlawulo wa marito ku hlamusela leswi vuriwaka na nkoka wa kona . 
Xopaxopa pholisi ya matholelo na maendlelo eka yuniti ya bindzu . 
Xopaxopa xiphiqo lexi ku vona leswi swi vulaka swona eka mimfuwo yo hambana . 
Xopaxopa vuxaka exikarhi ka khiriminoloji na nawu . 
Xopaxopa vupfhumba ku suka eka mavonelo ya ikhonominkulu . 
Xopaxopa mahungu hinkwawo na data swo huma eka ku kambela ko borha . 
Naswona a ndzi toya mayelana na ku soriwa hi swihangalasamahungunyingi . 
Naswona xiphemu xikulu xa swona xi ta ta laha . 
Naswona mirhi hinkwayo ya nsimu yi ta phokotela mavoko . 
Naswona loko hi ri karhi hi n'wi xixima namuntlha , a hi tikambeni . 
Naswona ku aka vuswikoti yi fanele ku ya yi ri karhi yi tlakuka ku tshembiwa . 
Naswona eka nsinya wa ku ringeta koloko , ku na swivandla swinharhu swa nkoka swa ntirho . 
Naswona eka matiko yo tala tanihi ra mina , sweswo a swi kali swi ehleketeka . 
Naswona eka vo tala va vona , nghingiriko wa kona a wu le rivaleni kumbe ku olova . 
Naswona ku suka eka ku nghenela ku humelela ku humelela ka hinkwavo ! 
Naswona hi nga langutela njhani vutshuri loko ku fikelela ka masungulo ku nga kumeki ? 
Na leswaku switshivelwa swi khumba timali na ndhurho wa swakudya ? 
Naswona loko yi nga khiwanga vuxika bya ha sungula , yi ta biwa hi gwitsi . 
Naswona endyangwini wun'wana na wun'wana hi ringeta ku kuma lava nga tisaka ku cinca . 
Naswona eka swin'wana , ha rhangela hi ku titsongahata kambe hi ku tinyungubyisa . 
Naswona loko swi ri karhi swi ya va ta lava swiyimo . 
Naswona swi ve eka ku langutela ko leha ku fana na ka ndlopfu . 
Naswona swa hi dyeleta , tanihi doroba na rixaka , vumundzuku bya hina . 
Naswona vo tala va ho tlulanyana ku va va ha ri vana na vona . 
Naswona nkokelano lowu wo akisa wu nge tshunxeki . 
Kutani mamiliyoni ya vana se va kota ku kuma dyondzo ya mahala . 
Kutani sweswi ku tlula 2 wa mabiliyoni wa vanhu va langutane na ku kayivela ka tihunyi . 
Se manjhe hi tshame na nkayakayo lowu wa vanhu . 
Kutani loko ku fikeleriwa vanhu va hina hinkwavo na hungu leri ra nkoka swonghasi . 
Naswona nhlangano wa mapato wa hina wa vaviseka nkarhi wolowo . 
Naswona nongoloko wa hina hinkwawo wa ntlhanu wa malembe wu simekiwe eka miehleketo yeleyo . 
Naswona vanhu vo hava matimu i vanhu vo hava moya . 
Naswona u tlherisela eka khoto leyi leswi u nga swi endla hikwalaho ka yona . 
Hikwalaho mavonelo himambirhi ya vekiwile etafuleni ku kotisa ku twisisa . 
Hikwalaho , njhekanjhekisano a wa ha ri mayelana na khomunizimi na khapitalizimi . 
Hikwalaho , ntirho lowukulu lowu hi langutaneke na wona a hi ku ndlandlamuxa tipholisi tintshwa . 
Hikwalaho , va hangalasile tinhlayo teto kutani hinkwerhu hi kunguhata ku ya hi tona . 
Naswona sweswo swi tumbuluxe madzananyana ya mitirho eka masipala un'wana na un'wana . 
Naswona leswi swi katsa ku letela na ku hundzisa thekinoloji . 
Na leswaku a a pfumelerile angarhelo wo anama wa ntwanano . 
Na leswaku hi seketela leswi hi milawu leyi twalaka . 
Naswona hi wona ntlhontlho lowu ndzi ehleketaka leswaku hi wona hi wu andlalaka . 
Naswona ku beleriwa ka lwangu leriya ku le ku humeleleni . 
Naswona vatswari a va tivi na mpaluxo lowu wo tsema nhlana . 
Naswona xifundza xi na xiave lexi kulaka xa swisiwanasiwana swa misava . 
Naswona nghingiriko wo wisa eka xibalo wu sungurile ku tirha hi ku hetiseka . 
Naswona ndlela leyi hi fanisaka ha yona leswi , i ku tota muhlovo ehenhla kumbe ehansi . 
Kutani hi nga sungula ku tlhantlha tin'wana ta tindlela ta masiku lawa . 
Kutani mi sungula endlelo ro nghena eka nseketelano wa vanhu . 
Kutani u nga vutisa leswaku swo sivela ku cinca swi nga va yini ? 
Naswona ku na vatswari , na vadyondzi hi voxe . 
Naswona va tibohile ku endla swilo swo hambana eka muganga lowu wu ri woxe . 
Naswona vonelo leri ri nge pfumeleriwi ku ya emahlweni . 
Naswona leswi swi tikomba eka swivandla hinkwaswo swa ikhonomi ya hina . 
Naswona xivuriso lexi xa fanela na le ka dyondzo na vuleteri . 
Naswona hi kholwa leswaku ku hava tiko leri amukelaka muakelani wo ka a nga tshamisekanga . 
Naswona a hi lavi ku swi endla hi ndlela yo kavanyeta kumbe yo mpfhumpfhelana . 
Naswona ha swi tiva leswi ku tirhisa xihoko hi ndlela yi biha swi nga swi endlaka eka vanhu na mindyangu . 
Naswona hi ta va vona va ri na vutihlamuleri eka vukorhokeri mayelana na leswi . 
Naswona munhu u kuma yini loko a hlaya swiviko swa nkarhinyana ? 
Naswona u nga va na nkucetelo muni ku endla leswaku swi humelela ? 
Naswona loko va vekisa eka xifundza , a va voni mindzilakana . 
Naswona loko ntlangu wa chese wu ri karhi wu ya emahlweni , nkarhi wa nkoka wu le ku lahlekeni . 
Kambe , hambi nyimpi yo tika kanjhani , a hi nga tinyiketi . 
Naswona , hi ndlela yo fana , ku nyika ntsengo wa nkoka wa vuvekisi . 
Naswona , ina , mujeko wa tiko wa boha eka museketeri un'wana na un'wana . 
Mavabyi ya swifuwo i ntlhontlho lowukulu eka andzisa swifuwo . 
Livhi ya lembe na lembe yi vekiwile eka nkarhi lowu livhi yi faneleke . 
Mathikithi man'wana ya 500 ya vile ya phakeriwe swikolo . 
Xiphemu xin'wana xo karhata i ku tshamela ku wa ka nxavo wa nsuku . 
Xiphemu xin'wana hileswaku ku na xihumelelo xikulukumba xa vukhamba bya le xitarateni. 
Xihlawulekisi xin'wana xa ntolovelotsongo lowu a ku ri ku tshamela ku tirhisa switlhavatlhavana . 
Nkongomiso wun'wana lembe leri wu ta va eka ku basa ka swikolo . 
Vito rin'wana ra mbangu wa le ndzeni i mbangunkulu. 
Yin'wana a yi tirhana na nhluvukiso wa vadyondzisi na ku hlela . 
Ndlela yin'wana yo vulavurisana i ya ku hangalasa . 
Hlamula swivutiso swo hambanahamba ku kombisa ku twisisa . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swa ntlhanu swo ringana 100 wa timaraka . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swa mune eka phepha leri ra swivutiso . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swinharhu swa xiyenge lexi eka buku ya wena yo hlamulela . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swimbirhi swa leswi swa muneeka xiyenge lexi . 
Hlamula swivutiso swin'wana na swin'wana swimbirhi swa xiyenge lexi eka buku yo hlamulela . 
Hlamula xivutiso xin'wana na xin'wana xi ri nchumu wun'we - u nga hambanyisi swiyengentsongo . 
Hlamula hi marito ya wena , handle ka loko u komberiwe ntshaho . 
Hlamula xivutiso lexi landzelaka , hi ku landza ndzimana leyi nga laha henhla : 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka mayelana na tisisiteme ta kholoyidi . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka mayelana na ku phurosesa mavele . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka mayelana na tisisiteme ta mphomiso . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka mayelana na tigirafu ta : 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka , hi ku landza xiyimo lexi . 
Hlamula xivutiso lexi nga eka maphepha yo hlamulela lama nga khomanisiwa laha . 
Ku cinca kun'wana na kun'wana ka data a ku fanele ku humesa nkoka wa hexi wo hambana . 
Khoto yin'wana na yin'wana ya xiavo yi ta va khoto ya rhekhodo . 
Ku tsana kumbe ku lahlekeriwa swi katsiwile eka tinotsi to tivisa . 
Yin'wana na yin'wana ye mitlangelo leyi nga vuriwa . 
Switoloveto swa rito swin'wana na swin'wana swo fanela swi ta amukeriwa . 
Mahungu man'wana na man'wana lama faneleke ya fanele ku khireditiwa. 
Munhu un'wana na un'wana loyi a nga eka ntirho wo tirhana na nhundzu exikepeni . 
Swibumabumelo swin'wana na swin'wana mayelana na swikumiwa swo tano . 
Timhaka hinkwato to fanela a ti fanele ku amukeriwa , ku nga ri ntsena leti nga xiyiwa laha . 
Muxaka wun'wana na wun'wana wu nga tirhisiwa ku nga landziwi nandzelelano . 
Ehandle ko nyikela tindlu leswi swa ha vula vutumbuluxi bya mitirho . 
Vamangari va na mfanelo yo xopaxopa swiviko leswi . 
Vaendli va swikombelo va pasile va nga endlanga swikambelo swa le patwini ; 
Vaendli va swikombelo va ta boheka ku kambisisiwa hi tlhelo ra swa vuhlayiseki . 
Fomo yo endla xikombelo xa vhisa yi tatiwile hi mfanelo . 
Tifomo to endla xikombelo ti kumeka mahala . 
Swikombelo swi nga kongomisiwa eka adirese leyi landzelaka : 
Swikombelo swa timali swi fanele ku landzelela mikarhi yo pfala ya ndzhendzeleko lowu . 
Swikombelo swa tipurojeke leti landzelaka swi amukeriwile : 
Tirhisa maendlelo lama faneleke ya vuhlayiseki hi nkarhi wa phurosese . 
Tirhisa vutivi bya sisiteme ya matirhele ya tikhompyuta . 
Tirhisa milawu , tipholisi na maendlelo yo maketa . 
Tirhisa swintshuxo leswi faneleke ku ololoxa swiphiqo swa tikhasimende . 
Tirhisa leswi landzelaka eka vundzeni na tikhonsepe hinkwato leti faneleke ! 
Tirhisa milawu ya ku hlanganisa timatheriyali to hambana . 
Tirhisa matwisiselo ya xifaniso xo dirohiwa ku vumba xifaniso xa le miehleketweni . 
Thola muchayeri wo kongoma loyi a nga ta ka a nga tirhisi xihoko . 
Switirho leswi faneleke swa metse swi nga tirhisiwa . 
Magoza lama fanele ya rihanyu ya karhata ku ya lemuka na wona . 
Ku ringana kwalomu ka tiphesente ta 86 ta vanhu ti vhotile . 
Xana ku na magoza kumbe sisiteme yo karhi leyi simekiweke ku swi lulamisa ke ? 
Ku na vanhu evuton'wini bya wena lava u faneleke ku va komba tintswalo ? 
Xana hi susumetiwa hi xivono xin'we xa tiko ra hina ? 
Xana u muyimeri loyi a tsariselaka un'wana munhu ke ? 
Xana u tiva timasipala tin'wana leti sunguleke sweswo ke ? 
Xana u na ku titshembha leswaku switshembiso leswi hinkwaswo swi ta fikeleriwa ? 
Xana wa swi hlamusela swirho swa wena hi ku laveka ka ku cinca ? 
Xana wa tirha eka levhele ya le hansi emugangeni wa ka n'wina ? 
Tindhawu leti tokotaka ku kavanyetiwa ka mphakelo wa gezi hi leti landzelaka : 
Vutshila i xiphemu xa nkoka xa ndzhavuko wa munhu . 
Mitirho ya vutshila yi fanele ku va yi endliwile yi hela eka tin'hweti ta 24 to hetelela . 
Loko ndzi ri karhi ndzi gimeta nhlengeletano leyi , mi nge ndzi katsakanya timhakankulu leti . 
Loko ndzi ri karhi ndzi halahala laha kamareni leyi , ndzi vona swikandza swo hlaya ndzi swi tivaka . 
Loko ndzi languta ndzhaku emalembeni lawaya , ndzi vona ku humelela lokukulu . 
Tanihileswi ndzi vulaka , loko u nga yi hlayanga , u komberiwa ku endla tano . 
Tanihiloko xi ri xitirhisiwa xa nkoka xa vufambisi bya ncinco , swikongomelo swa xona i : 
Tanihi ndzawulo swin'we na mfumo hi le ku tlhontlhiweni . 
Tanihi muthori lonkulu etikweni hi le ku rhangeleni hi ku va xikombiso . 
Hikokwalaho ka nkhitikano lowu , senthara yi tshama yi ri na tilayeni to leha . 
Hikokwalaho ka swona , 40 wa mitirho ya le mugangeni yi tumbulukile , naswona hinkwayo yi kumile hi vavasati . 
Hikokwalaho ka swona , ntsengo wa 22534 wa vaehleketeriwa wu hlanganisiwa na swivandla swa vugevenga . 
Hikokwalaho ka swona u xanisiwa hi nsusumeto wa ngati wa le henhla . 
Hikokwalaho ka swona , switirhisiwa swi nga tsandzeka ku ya laha mbuyelo wu nga henhla . 
Hikokwalaho ka swona , ntirho wa tlhandlekelana ku fika laha wu tikaka ku wu tirha . 
Hikokwalaho ka swona , hi fikelerile magoza lama landzelaka landzelaka : 
Tanihiloko se swi boxiwile , mitirho yo hlela ya nkamafundzha a yi rhekodiwi . 
Hi ku ya hilaha swi tivekaka hakona , muxaka lowu wa xitsongwatsongwana a wu na nxungeto eka vanhu . 
Loko swi ta eka timhaka ta ku pfinya , xiphiqo xo fana lexi xa tihumelerisa . 
Loko manyala ya swa timali ya ya emahlweni , leri ri na hinkwaswo . 
Tanihi hi mfumo , hi tiyimiserile ku hlula nyimpi leyi ! 
Tanihi mfumo , a hi naveli ku tsandzekisa vanhu hivomu . 
Tanihi vanhu , lava matimba va avelana swilo swo tala na lavo pfumala matimba . 
Eka mphikizano wun'wana na wun'wana ku fanele ku van a muhluri un'we eka hinkwavo . 
Tanihileswi rixaka ri cincaka , ku tshama ku ri na xilaveko xo antswisa nawu . 
Hikwalaho , a hi ta vona nkoka wa vukona bya wena eka ntirho wo simeka . 
Loko nongoloko wu karhi wu ya emahlweni , nkoteko na mitlhontlho yintswa ya tumbuluka . 
Tanihileswi a ku pfumaleka nkarhi swinene , leri ri lo va goza ra nkarhinyana . 
Leswi lebyi byi nga vuvabyi bya vhayirali , ku hava vutshunguri byo karhi . 
Loko swi ta eka madzolonga lama humulelaka , ku na ku hambana ka mavonele . 
Loko hi karhi hi aka madorobankulu ya mundzuku hi fanele ku kuma dyondzo eka swikombiso leswi . 
Tanihiloko hi kombisile ekusunguleni , loko hi kokisana swin'we ha humelela . 
Loko hi karhi hi ya emahlweni hi xi tekela enhlokweni xilaveko xa ku : 
Loko hi karhi hi endla ntirho lowu wa nkoka , hi xihi xiletelo xa hina xa nandzeleriso ? 
Loko hi karhi hi ringeta ku herisa mikhukhu , ku tumbuluka yo tala nkarhi hinkwawo . 
Tahileswi swi nga tano hi maendlelo hinkwawo ya nsivelambeleko , ku na khombo ritsongo ra ku tsandzeka . 
Tahileswi swi nga tano hi nongoloko wun'wana na wun'wana wa sayizi leyi , swiphiqo swa tumbuluka . 
Tanihi vavasati hi fanele ku tshamela ku vutisa swivutiso swo fana na leswi : 
Tanihileswi mi swi tivaka hinkwenu , ku khapasitheta wansati i ku nyika rixaka matimba . 
Tanihiloko ndzi ri na ku langutela , swi tano eka vavasati va le ka xiphemu xa le xikarhi xa vutomi vo fana na mina . 
Byela vadyondzi ku reflect hi leswi landzelaka kutani va rhekoda tinhlamulo : 
Vutisa swivutiso kutani u vutisa mavonelo hi atikili leyi . 
Kombela muchuchisi wa vaaki ku hlaya xitatimende xa wena hinkwaxo . 
Tivutise xivutiso xa leswaku ku humelele yini hi n'wini lowo sungula . 
Ku biwa ka vatirhi hi van'wamapurasi a ku katsiwanga . 
Nhlengeletano yo lemuka yi landzeriwa hi rhipoto hi komiti . 
Hlela no rhekoda swihlawulekisi swa swihalaki . 
Hlela xiyimo xa nhlohletelo eka xipano xo karhi . 
Hlela nxavo wa xitirhiwa ku suka eka xikombiso lexi u nyikiweke . 
Hlela mavekelo ya minxavo ya switirhisiwa na vukorhoki eka xikombiso lexi u nyikiweke . 
Hlela nkoka na ku hetiseka ka mahlayiselo ya tirhekodo hi tikhoto . 
Hlela nkoteko wo tirha wa bajete ya timali ya instichuxini hi yoxe . 
Mahlalelo ya nga endliwa hi ku tirhisa swivumbeko swo hambanahambana swo hlela . 
Mahlalelo i xiphemu xa nkoka xa ku dyondzisa na ku dyondza . 
Mahlalelo ya tidyondzo ya endliwile hi ku tiyimela ka yin'wana na yin'wana . 
Mahlalelo ya fanele ku tekela enhlokweni mianakanyo na maanlalelo . 
Mitirho yo hlela yi endliwa yi va rivaleni naswona yi nga ri na vukanakanisi . 
Nhundzu leyi kumekeke hi migingiriko leyi nga riki enawini , hilaha swi hlamuseriweke eka dlilosari . 
Pfuneta eka ku hlengeleta na vulawuri bya rhipoto . 
Mpfuno wa ku endla mpfapfarhuto wa tipulani ta bindzu wa nyikiwa . 
Mpfuno wa nyikiwa eka tiphurojeke letintshwa kumbe to engetela . 
Pfunetile hi ku endla tipulani to lawula nkayakayo hi swikolo ; 
Eka 7.5% , se yi le ka xiyimo xa le hansi ku tlula hinkwaswo eka malembe ya 22 . 
Hi ku keluta kunene , swi nga tikomba onge yiyenge xa vurimi xi na nandzu . 
Exivindzini xa wona , wu lava maendlelo ya xidemokirasi na nhluvukiso . 
Eku heteleleni , hinkwerhu hi tshunxekile ku tirhela vumundzuku bya hina swin'we . 
Va kwalomu ka 1.5% a va tirhi , kambe a va le ku laveni ka ntirho eka nkarhi lowu . 
Ku nga ri hansi ka ntlhanu wa vaxanisiwa va dlayiwile ekaya eka rona doroba relero . 
Swi endla leswaku xitatimende xi va xa ntiyiso . 
Ku nga ri hansi ka n'wexanharhu wa swirho swa mihlangano leyi a ku fanele ku va vavasati . 
Eka nkarhi wa sweswi 34 wa miganga yi tirhisa fasilithi leyi . 
Eka nkarhi wun'wana u chayerile a huma endleleni a nghena ekhwatini . 
Eka nkarhi wolowo vaehleketeleriwa vanharhu a va khomiwile . 
Ekusunguleni ndzi vurile leswaku ndzi wela eka lava thoriweke . 
Ekusunguleni , ntsengo hinkwawo wo khapa wa vatirhi a wu ri 28744 . 
Eku heleni ka 2002 , 4499 wa madokodela ya meno ya tsarisiwile . 
Eku heleni ka tiholodeyi , hi lava ku fikisa un'wana na un'wana ekaya a hlayisekile . 
Eka nkarhi wa sweswi , hi na 300 wa vanhu ntsena vo suka etiwadini ta le makaya . 
Hi nkarhi wu ri wun'we , u tsundzuxile ku papalata ku rivateka . 
Hi nkarhi wa ku vika , sofutiwere a yi nga si tirhisiwa . 
Hi nkarhi wolowo , hakelo yin'wana na yin'wana ya amukeriwa hi munyiki wa vukorhokeri . 
Eka swiyimo swo hambana swa vutsongo , exikarhi , vukulu hambi ku ri vukulukulu. 
Eka nkarhi lowu a yi ri ngopfu khampani ya baleyi . 
Eka nkarhi lowu , mi nge ndzi mi navelela ku humelela eka ku tirhisana ka n'wina eka swa mabindzu . 
Eka nkarhi lowu , a hi swi tivi loko nxungeto lowu wu ri ntiyiso kumbe e-e . 
Nkarhi wun'wana , swi nga tikomba onge swilo a swi lavi ku tirha . 
Mati ya sungula ku huma ya khuluka hi nkarhi muni ethangeni ? 
Mihlaselo yi fanele wu kongomisiwa eka masocha na tithagete ta vuthu ntsena . 
Mpimo wa nghenelo eka tindhawu ta tidyondzo wu tlakukile . 
Ku va va tekerile swilo leswi enhlokweni swi va vekile laha va nga kona namuntlha . 
Varhangeri va komberile leswaku ku hatlisisiwa ndzhundzuluko wa phurayivhetazexini . 
Papalata ku tirha swiphemu swo fana na matirhiselo ya ririmi swi ri swoxe . 
Papalata leswi hi tindlela hinkwato eku tswariweni na le ndzhaku ka ku tswariwa ka ricece ra wena . 
Nyika timaraka ta ririmi hi ku landza tafula leri landzelaka . 
Mapfhumba yo tlakusa ndzemuko na ku maketa swo kongomisiwa eka vakhumbeki hinkwavo . 
Beyili ya ntsengo wa R1500 yi nyikiwile kutani yi hakeriwa hi xirho . 
Vuxokoxoko bya bangi - u ta lava yin'we ya tidokhumente leti landzelaka : 
Swirhalanganyi swi sivela valala ku va va nghena eka timakete . 
Ku ya hi migangiso ya tiphurojeke leyi tisiweke hi xifundzankulu . 
Vuandlalelo bya masungulo bya pfumaleka eka tindhawu leti nga swela ta swifundzankulu swo tala . 
Kota ku amukela na ku pfuna ku fikelela swipimelo . 
Lemuka swilaveko swa vaxavi kutani u tumbuluxa switirhiwa hi mfanelo . 
Lemuka xiyimo xa maxele na ndlela leyi ya nga cincaka hi ku hatlisa hayona . 
Tiyisisa leswaku mitirho na swipimelo swa fikeleleka . 
Nyikiwa matimba ku landzelela ntirhovutomi wa nkoka eka swa vurimi . 
Hikuva masiku hinkwawo vanhu va khumbeka eka swa ikhonomiki . 
Hikuva ya fayeka , yi fanele yi kondleteriwa na ku rhandziwa . 
Hikokwalaho ka leswi , nhluvukiso wa vuswikoti wu humelerile hi swiphaketana swa le swihundleni. 
Hikokwalaho ka leswi va humile enhlengeletanini handle ko lela . 
Hikuva ku humela eka nhluvukiso wa xithekinoloji a ku tlakuki . 
Hikuva a hi vulavuli na va matimba ku va kombela ku hi nghenisa . 
Vas ungula ku khumbheka hi laha swendlo swa vona khumbhaka van'wana . 
Loko ndzi nga si ku vutisa ndzi vutisile tolo kutani wena u vutisa namuntlha . 
Ku si fika Nhlangula hi lava leswaku ndzawulo yi fikelerisa leswi landzelaka : 
Loko mukomberi wa ntirho a nga si thoriwa ku fanele ku landzeleriwa phurosese . 
Loko hi nga si vona muxaka wa misisi hi fanele ku vona vukwembu . 
Sungula ku tilanguta kun'we na timhaka ta wena tanihi xiphemu xa vun'we lebyikulu . 
Ku nghenelela hi tlhelo ra swa ximunhu na swo akiwa ka laveka . 
Ku tshamela ku wiseteriwa hi ndlela leyi swi fana na nxaniseko wa vana . 
Laha hansi ku na nxaxamelo wa vanhu lava ngheneleke tinhlengeletano ku fika namuntlha : 
Laha hansi ku na nxaxamelo wa swipimelo leswi faneleke ku ringanisiwa . 
Laha hansi ku nai nkatsakanyo wa swiendleko swa nkoka eka phurosese leyi : 
Laha hansi ku na nkatsakanyo wa tinhlokomhaka ta mbulavulo wa kona . 
Laha hansi ku na xikombiso xa xitsariwa xo komba mali leyi nga nghena na xo komba xikweleti . 
Mbuyelo wo antswa wu vula ku koteka ka dyondzo ya le henhla . 
Tidokumente ta swikombelo swa vukorhokeri ti fanele ya tekiwa hikuva ku hava swikombelo swo rhumeriwa hi poso . 
Tidokumente ta swikombelo swa vukorhokeri ya ta nyiketiwa eka nhlengeletano ya sayiti leyi bohaka . 
Tidokumente ta swikombelo swa vukorhokeri lama fikaka endzhaku ka siku ro pfala a ya nga amukeriwi ku va ya ta langutiwa . 
Mabindzu lamakulu ya sungurile hi nkhinkhi ku lava ku dlaya xihlawuhlawu . 
Dyondzo ya vutomi bya muganga kumbe murhangeri wa swa tipolitiki . 
Vantshwa va Vantima va tiko hinkwaro va yimile va kanetana na pholisi leyi . 
Ku huhumisa swi na nkoka eka ku phurosesa matsavu . 
Tisampulu ta ngati ti tekiwile ku tiyisisa swivangelo swa swikombiso leswi swa mavabyi . 
Tibodo ta ndzavisiso ti simekiwile ku lavisisa ku lahlekeriwa loku . 
Tibuku i buloho leri tsemakanyaka gova exikarhi ka nkarhi lowu nga hundza na lowu taka . 
Hi vumbirhi i ya le makaya naswona ya hlanganile na vusiwana lebyikulu . 
Hivambirhi va boheka ku enetisa swilaveko swa ta masangu swa loun'wana . 
Hivambirhi va nga twisisa misava naswona xa nkoka swinene , va tlhela va yi cinca . 
Milandzu himimbirhi yi hundziseriwile emahlweni ku yisa emahlweni hi ndzavisiso . 
Himambirhi mahlalelo ya mafundzha na ya nkamafundzha ya lava ku kunguhatiwa ka ha ri na nkarhi . 
Hivambirhi vavanuna na vavasati va khome khiya ro nyika matimba eka vavasati . 
Vavanuna hivambirhi va hlundzukile kambe va komba nhlundzuko wa vona ku hambana . 
Hitimbirhi timhaka eswikolweni leswi a ti nga ri enawini . 
Hivambirhi va tisa vuswikoti na ntokoto eka swivandla leswi swa nkoka . 
Hivambirhi vanhu lava va komberiwile hi ku kongoma ku ta emahlweni . 
Hivambirhi ka hina hi lava sisiteme ya xibalo leyi eka yona un'wana na un'wana a hakelaka xiave xo amukeleka . 
Hivumbirhi vaakatiko va hina ha un'we ha un'we na ikhonomi ya hina yi lava ku kula . 
Tirhipoto hitimbirhi ti khomile swikombelo swa nghenelelo wa xinawu . 
Tinhlamulo leti hitimbirhi ti enetisa swipimelo hikwalaho ta amukeleka . 
Hi kvumbirhi bya n'wina , wena na xifambo xa wena mi fanele ku va mi lulamerile patu . 
Bubutsa byongo , lavisisa na ku kunguhatela ntirho wo tsariwa . 
Ku hohloka ka vulawuri bya vatswari ehenhla ka vana emindyangwini . 
Ku ba mati eka vatirhelamfumo va le kaya i vugevenga ematikweni yo tala . 
Ku hunguta mpfumalantivo wa swa tikhompyuta exikarhi ka miganga ya le makaya na le madorobeni . 
Hlamusela hi ku komisa nkucetelo lowu onhaka wa ku tirhisiwa ma michini ngopfu emapurasini . 
Hlamusela theme ra bayofuwele hi ku komisa kutani u nyika swikombiso swimbirhi . 
Hlamusela hi ku komisa leswi rin'wana na rin'wana ra matheme lawa ri vulaka swona . 
Hlamusela hi ku komisa u ri karhi u tshaha vumbhoni exivutisweni . 
Mianakanyo ya vutlhari yi nga humelela eka levhele yin'wana na yin'wana ya nhlangano . 
Buti , xilo xelexo xa famba swinene . Ndzi twa vanhu va vulavula hi xona . 
Mpimanyeto i xiphemu xa nkoka eka bindzu ra swa vurimi . 
Mimpimanyeto yi kongomisiwa eka vanhu , vutomi bya vona na ntshamiseko wa vona . 
Aka nhlanganiso wa xifundza swin'we ku endlela ndlandlamuko wa ikhonomi . 
Vuandlalelo bya miako byi fanele byi lendzelerisa swilaveko leswi landzelaka : 
Swikombelo swa tibasari swi endla kwalomu ka tin'hweti tinharhu ku swi phurosesa . 
Mabindzu etikweni ra hina ya le mavokweni ya valungu hi xitalo . 
Mabindzu ya fanele ku tsarisela vatirhi ndzindzakhombo lowu bohaka . 
Mpfapfarhuto wa bindzu wu ta hetisisiwa na ejensi yo simeka tiphurojeke yin'wana na yin'wana . 
Ku kombela ehandleka tiphurosese ta bindzu ku le ku endliweni . 
Mabindzu ya na vulawuri byitsongo ehanhla ka nxavo wa ximakiwa . 
Mabindzu ya ta hlohleteriwa ku nghenisa tijeneretara . 
Kambe ndza ha kuma swilo leswi endlaka ku ri ndzi hlamala leswaku u vula yini . 
Kambe ndzi ta vona , hikuva ndzi nge yi le , wa tiva . 
Kambe xiyimo xa mavonele lama akaka hi yona ndhawu ya kahle yo sungula . 
Kambe naswona , leswaku u nghenisa eka swona , swihlawulekisi swo avelana . 
Kambe swi hlamule hi ku tshembheka na ku titsongahata loku ku swi faneleke . 
Kambe tivonele , swi ta na vutihlamuleri . 
Kambe hi nkarhi wolowo mitshungu leyi hlengeletanaka yo kaneta a yi yirisiwile . 
Kambe vana , ngopfungopfu , a va tivi leswaku va vona kahle ku fika kwihi . 
Kambe nhluvukiso wu vula swo tala ku tlula vukorhokeri bya mati ntsena . 
Kambe u nga pfumeleli ntokoto wun'we wu lawula vumundzuku bya wena . 
Kambe hambi ku ri ku famba ko nonoka a ku vula leswaku u karhi wa tshinela exikolweni . 
Kambe na xin'wana xa nkoka swinene i ku khomana exikarhi ka vanhu va hina vambirhi . 
Kambe a a rhandza vanhu va rona na ku khathala hi vumundzuku bya rona . 
Kambe loko u fambafamba la ndhawini leyi u ta kuma na ikhonomi ya vunharhu . 
Kambe swi kongomisa eka vukhamba bya soxali lebyi ndzi vulaka byona . 
Kambe swi tshama hi vuswona swi ri leswi sweswi swi vuriwaka ku pfuka ka ku nghwetla kumbirhi ko hambana . 
Kambe i swa nkoka eka hina ku nyika hakelo eka ku tikarhata . 
Kambe u nge ndzi tshikelela leswaku van'okisi va hi nyikile vuvekisi . 
Kambe mali yo tala a yi nga faneli yi ta yi suka eka mpfuno wa nhluvukiso wa ximfumo . 
Kambe matiko yo tala ya laha Afrika a ya na yona mielheketo yeleyo . 
Kambe a ku nga vi na ku kanakana leswaku mitlhontlho ya ha ri yikulu . 
Kambe hakunene natswo wa phudingi wu ringiwa hi ku yi dya . 
Kambe hi ku angarhela munhu a nga lemuka leswaku swilo swi onhakile rini . 
Kambe matiko man'wana ya fambile hi magoza yo hambana tanihilaha a swi pfumeleriwa . 
Kambe u komberiwa ku tivonela na swona u nga endli hi ndlela yo pfumala vutihlamuleri . 
Kambe swendleko swa sweswi ti vitanile mpfumelelano lowuya wu va xivutiso . 
Kambe vusiwana bya kona i ku ri swikolo swa hina swikombiso swinene . 
Kambe man'wana ya mavonele yo tsana hi ikhonomi ya hi hlamarisa . 
Kambe maxaxamelelo ya le dzongeni na wona ya ta cinca . 
Kambe vukulu bya nhlayo ya mafu a byi nga vikiwanga . 
Kambe vutshembeki na vunjhingha bya vahakeri va xibalo byina nkoka . 
Kambe mhaka leyi nga kanetekiki hi leswaku : hi le ku fambeni ! 
Kambe xivutiso i ku : Xana vavhoti va ha tshemba switshembiso leswi ? 
Kambe ntiyiso lowu vavaka hi leswaku makhombo ya ha papalateka . 
Kambe byona vuteki lebyi bya mahungu byi ndzi byerile swin'wana swilo . 
Kambe maribye lama nga ndleleni ya ta hundzuka madyiribye ya mundzuku . 
Kambe nyimpi yo lwela ntshuxeko yi yile emahlweni hi nsindziso . 
Kambe a ku na masungulo lawa eka wona ku nga ta tumbuluxiwa switirhisiwa . 
Kambe ku ta tshama ku ri na mpimo wa nkokelano eka mafumele ya dorobankulu . 
Kambe masagwati lawa ya humelela eka xiyimo xo karhi . 
Kambe yona minongoloko leyi ya ku lawula yi hundzukile nkokarinoko wa ku sihalala . 
Kambe ku cincacinca loku ka a ti nge fikeleriwi hi siku rin'we . 
Kambe hinkwavo va humesela erivaleni leswaku moya wa munhu a wu tivi rixaka hi nhlonge . 
Kambe va le hansi ngopfu ka ntshamiseko wo va va nga endli nchumu . 
Kambe a va fanelanga ku vilela ; leyi i mihloti ya ntsako . 
Kambe vutihlamuleri lebyi byi avelaniwa na tiejensi tin'wana . 
Kambe ku va ntirhovutomi wa nhlawulo wa le makumu a hi mhaka leyi tshamisekeke . 
Kambe timhaka timbirhi ta pfuna nakambe ku hlula xirhalanganyi lexi . 
Kambe swifambo leswi nga mintlhamu ya rifu a swi nge pfumeleriwi emapatwini . 
Kambe hi tshemba leswaku ku tiyisela ka vuyerisa minkarhi hinkwayo . 
Kambe hi kombela n'wina ku ba pempe hi vatirhelamfumo va vukungundzwana . 
Kambe a hi nge vi na mpfanganiso ntsena ntsena . 
Kambe hi vile na ntsundzuxo wa matimba kutani hi fanele ku amukela hi teka magoza . 
Kambe hi hlamurile hi mfanelo , hikwalaho hi xanisekile swo va hansi ka lavan'wana . 
Kambe ku avanyisa loku anakanyiweke kahle na ku va ko sungula a swi ringananga . 
Xana va endla yini hi ku kala ku hetiseka ka vona ? 
Xana swi vula yini ku va mudyondzisi wa nhlohletelo ? 
Kambe sweswo swi vula yini eka tioparexini ta ndzawulo yin'wana na yin'wana . 
Kambe leswi swi vula yini ka tioparexini eka tindzawulo . 
Kambe loko swi hoxeka swi nga endla tano hi rivilo leri chavisaka . 
Kambe mi nga languta ekule njhani ku hundza switirhisiwa swa hina swa nhlayiso wa rihanyu . 
Kambe nseketelo wa wena na wona wu humelela tanihi xikombiso xa vutihlamuleri bya nhlanganelo . 
Kambe eka vanhu vo tala a ku vanga na ku papalata vusiwana lebyo chavisa . 
Kambe , i xiyimo xa mina lexintshwa xa vuhlayisi lexi ndzi faneleke ku xi hundzuluxa namuntlha . 
Kambe i nge ndzi tatisa , ku dzunisa ka muxaka lowu nakona kun a switandzhaku . 
Kambe hambiswiritano eka vona , mavonele wo va ntiyiso . 
Kambe va tatitisile hi ku vula leswaku va sungurile ku lemuka ntolovelo . 
Xava swibye leswi tlhelaka swi tirhiseka ku hunguta nhlayo ya thyaka . 
Hi ku lemuka ka un'wana na un'wana , ku hluvuka ko hlamarisa ku fikeleriwile . 
Loko wo landzelela swikombiso leswi u ta swi tiva . 
Hi nkarhi wolowo nhlayo leyikulu ya vanhu a yi hlanganile ejarateni . 
Hi ku sula kumbe ku cincisa xiyengetsongo . 
Eku hluvukiseni ka wadi xibedhlele xi ta kota ku : 
Hi ku tirha swin'we hi nga aka Afrika Dzonga ya milorho ya hina . 
Khakhuleta swibalo na tihakelo tin'wana ta xinawu u swi katsa eka bajete . 
Khakhuleta ntsengo wa mpindzulo wa giroso hi nkahoxeko . 
Khankuleta nhlakalo wa mpimo wa ntswalo wu ri hi tiphesente . 
Khakhuleta mpfhuka exikarhi ka swikepe swimbirhi eka nkarhi wolowo . 
Khakhuleta ntswalo lowu a nga ta wu hakela eka nkarhi wolowo . 
Khakhuleta vukulu bya rivilo hi nkarhinyana endzhaku ka ku tlumba . 
Khakhuleta vuxikarhi bya muholo wa n'hweti yin'wana na yin'wana ya vatirhi . 
Khakhuleta nhlayo ya vaxisati lava veke xiphemu xa survey . 
Khakhuleta nhlayo ya matheme eka nandzelelano wun'wana na wun'wana . 
Khakhuleta tiphesente ta mati lama nga ka machipisi . 
Khakhuleta ntsengo hinkwawo wa products ku suka ka swikombiso lewi u nyikiweke . 
Khakhuleta ntsengo hinkwawo wa switirhisiwa swo endla khekhe ra chokoleti . 
Khakhuleta ntsengo wa xitoko xo pfala wa minhumu ya xitoko mimbirhi . 
Nkhakhuleto wa minxavo ya ku endla ntshovelo na ntsengo wa nxavo . 
Ndzi fowunele eka riqingho ra sele loko ku ri na swin'wana swa nkoka . 
Ndzi fowunele eka riqingho ra sele ; Ndzi na ndlela yo ku tlherisela hi ku fowuna . 
Mufowuni : Ndzi tshemba leswaku lowu hi wona ntoloveto lowu u wu simekaka sweswi . 
Ndzi nga languta eka pheji ya nhungu ku vuyisa mianakanyo ya mina ke ? 
Ndzi nga ha kongomisa eka vubofu kumbe nhlamulo yin'wana na yin'wana ya nhlohletelo . 
Xana vadyondzi va nga languteriwa ku hetisa ntirho hi mfanelo . 
Swi nga tisa mbuyelo wa swa ikhonomi hi ku famba ka nkarhi . 
Xana ku bvumba ku nga endleka ku suka eka mbuyelo kumbe switiviwa . 
Xana kereke ya namuntlha yi nga tekiwa tanihi ripfalo ra rixaka ? 
Xana u nga hlamusela miehleketo leyi seketelaka maendlelo ya wena ? 
U nga hi nyikika vuxokoxoko byo tala hi phfumba ra tigizara . 
Xana u nga hi nyika masungulo ya tshamele ra ntirhovutomi wa wena ku fika sweswi . 
Mukamberiwa u kombisile ku pfumala ntwisiso wa nhlokomhaka . 
Mukamberiwa u fanele ku hlamusela ku nga ri hansi ka vanhu vambirhi lava a va ri ebazini . 
Vakamberiwa a va languteriwi ku hlamula hi vuxokoxoko byo tani . 
Vakamberiwa va languteriwa ku hlamula swivutiso ku suka ka swiyenge swimbirhi . 
Vakamberiwa va languteriwa ku tsala hi nhlokomhaka yin'we ntsena . 
Vakamberiwa va nga hlamusela swifaniso hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Vakamberiwa va nga ha nghenisa tipoyinti leti landzelaka eka tinhlamulo ta vona . 
Vakamberiwa va sungula hi ku hlaya swivutiso hinkwaswo . 
Vakamberiwa va nga hlamusela swifaniso hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Vakamberiwa va nga titsarisela tidyondzo to tala hi laha va swi lavaka . 
Vakamberiwa va fanele ku hlamula tinhlamulo timbirhi eka ta nhungu . 
Vakamberiwa va fanele ku nyika point yin'we ya ntlhontlho wu wun'wana na wun'wana . 
Vakamberiwa a va fanelanga leswaku hi ku olova va kopisa swiphemu swa xitsariwa . 
Vakamberiwa va fanele va pfumela kumbe ku alelana na xitatimende . 
Vakamberiwa va fanele ku katsa swilo leswi landzelaka eka tinhlamulo ta vona : 
Vakamberiwa va fanele ku tirhisa minkutlunyo leyi eka tinhlamulo ta vona : 
Vakamberiwa va ta fanela ku tsakela ku hlaya na ku tsala . 
Tinhlamulo ta vakamberiwa ti fanele ku amukeriwa ku ya hi nkoka wa tona . 
Tinhlamulo ta vakamberiwa . ti fanele ku hleriwa handle ko voyamela tlhelo hilaha swi nga kotekaka . 
Ntsengonkulu wu vumbiwa ntsena hi mali leyi tirhisiweke eka matumbuluxele ya mbuyelo . 
Nhlayiso na nseketelo eka vabohiwa i masungulo yo yisa eka ku ntshuxiwa . 
Ndzemukiso wa ntirhovutomi eka lava sukaka exikolweni wu fanele ku humelela . 
Vulawuri bya kheyisi i xitirhisiwa xo olova na ku va xikombisiso lexi yaka emahlweni . 
Ava tinxaka ta vapfhumba hi ku ya hi swilaveko swa vona . 
Ku tlangela ndzhavuko wa hina I xiphemu xa nkoka xa ku aka rixaka . 
Exikarhi ka ku humelela ka xipano ku na mbulavurisano . 
Exikarhi ka ku akiwa ka masungulo lawa yo tiya ku na mathicara . 
Exikarhi ka leswi ku na ikhonomy yin'we leyi hlanganisiweke leyi vuyerisaka hinkwavo . 
Migingiriko yin'wana yi veka vanhu ekhombyeni ro tluleriwa hi mavabyi . 
Eintlaweni yin'wana erixakeni ra hina yi vusweti byi ya emahlweni . 
Tinxaka tin'wana ta tiwulu ti nga hlovohatiwa hi ku olova ku tlula tin'wana . 
Swihlawulekisi swin'wana swa tiwulu swi na nkoka eka endlelo ra tona . 
Titlhontlhe ku tirhisa tithekinoloji to hambana . 
Mitlhontlho leyi langutanaka na maphorisa hi siku yi tele . 
Mitlhontlho ya vathori lava nga xiximeki mintwanano yo hela ka ntirho . 
Mitlhontlho leyi sungulaka ku hi byela leswaku a hi fanelanga ku tipfumelela ku koka milenge . 
Cinca mayimele ya pheji ya va lamo hingakanya . 
Cinca marito lama khwatihatiweke exivulweni xin'wana na xin'wana . 
Ku cinca nxaxamelo wa marito ya ntshaho swa pfumeleleka . 
Ku cinca ka adirese swi ta tivisiwa matsalana hi ku tsala Kunene . 
Minkanerisano ya tsalwa ra timfanelo yi ya mahlweni eka swiyenge leswi landzelaka : 
Tsalwa ra timfanelo ri herile eka swiyenge leswi landzelaka : 
Kambisisa switirho hinkwaswo ku kuma ku fanela ntirho na vuhlayiseki . 
Kambisisa leswaku swiletelo hinkwaswo swi landzeleriwile . 
Kambisisa leswaku mpfapfarhuto wa makumu wu fanerile vatirhisi . 
Kambisisa leswaku sisiteme yi nghenisiwile hi ku ya hi swilaveko swa kona . 
Kambisisa leswaku u tirhisile nomboro yinene ya akhawunti yi ri rheferense . 
Kambisisa vumbhoni bya swifikeleriwa na minthwaso ya soxaliweka , 
Kambisisa loko swiletelo hinkwaswo swi landzelerisiwile . 
Kambisisa loko muchini wu ri eka xiyimo xa kahle xo tirha . 
Kambisisa loko switirho swi ri eka xiyimo xo karhi xo tirha . 
Ticheke ti ta tsaleriwa swirho n'hweti leyi taka . 
Mafu ya vana i xikombiso xa nkoka xa swipimo swa mahanyelo . 
Honiso wa vana wu nga va mhaka ya soxali kumbe nandzu wa vugevenga . 
Vana i rifuwo na vumundzuku bya rixaka rin'wana na rin'wana . 
Vana va vile na nkateko wo hoax mali endzeni ka thangi . 
Vana va fanele va kuma hlayiseko , nseketelo na nsirhelelo . 
Sweswi vana etikweni hinkwaro va endla vutiolori bya nkarhi hinkwawo . 
Vana va namutlha va kuma vutiolori ku tlula vana va khale . 
Vana va tivisiwile hi khombo ro tirhisa swidzidziharisi . 
Vana lava tshamaka switarateni va tshamela ku xanisiwa na ku tsan'wiwa . 
Hlawula ndlela ya ntirhovutomi leyi nga na swihlawuleko swo hambana na minkoteko . 
Hlawula package ya vaxavi lava kongomisiweke kutani u nyika xivangelo xa nhlawulo wa wena . 
Hlawula xiphiqo xa kunene xa vutomi eka xiyimo xa muganga . 
Hlawula maendlelo yo yelanisa ku landzelela na ku seketela nhlawulo lowu . 
Hlawula yin'we ya tinhlokomhaka kutani u tsala ndzimana yo koma . 
Hlawula xintshuxo xo antswa kutani u endla xikombiso xa xikalo xo kamba : 
Hlawula nhlamulo leyinene eka leti endlekaka leti nyikiweke . 
Hlawula muxaka lowunene wa matheriyali ku wu tirhisela thempuleti . 
Hlawula muxaka lowunene wa matheriyali na switirho swa phurosese . 
Hlawula swa xichavo ku tlula hinkwaswo ku hetisa xivulwa : 
Hlawula rito leri nga fanelangiki eka ntlawa wun'wana na wun'wana wa marito laha hansi . 
Tikereke , swikolo na tiholo ta muganga na tona ti ta tirhisiwa . 
Ku rhurharhurha ko vuyelela ku hela ku yisa emahlweni ku pfumala ntshamiseko etindhawini ta le makaya . 
Tshaha swihlovo ku ya ntolovelo wa xitirhisiwa lexi nga tirhisiwa . 
Madorobankulu ya ta lava nseketelo wa vuswikoti ku teka mitirho leyi yintshwa . 
Vanhu na mfumo va fanele ku tlanga swiphemu swo seketelana . 
Vanhu va angurileeka ku ba hungwe . 
Ntlawahata tiasetehi ku ya hi tiasete ta nkarhi wo leha na ta sweswi . 
Ntlawahata milandzu ku ya hi milandzu ya nkarhi wo leha na ya sweswi . 
Titlilasi eka swikolo leswi landzelaka ti herile : 
Tipulani ta vulawuri byo basisa na thyaka ro tiyela ti le ku hetisisiweni. 
Swikongomelo swo twisiseka swi vekiwile na vutihlamuleri byi nyikiwile . 
Swi le rivaleni leswaku rimba ra pholisi ra rixaka ri ta pfuna . 
Swi le rivaleni leswaku mpimo wa nseketelo wu pfumelela xiyimo lexi fambaka na xona xo endla . 
Swi le rivaleni leswaku vanhu hinkwavo vo twisisa va ta pfumelelana na xikombelo lexi . 
Tlhava laha ku kuma nongoloko hinkwawo wa tihofisi ta timasipala to vutisa . 
Tlhava eka bokisi leri u tihlawulelaka ku kuma man'wana mahungu . 
Tlhava eka sete ya data leyi u lavaka yona ku pfula xihangalasiwa. 
Tlhava exifanisweni ku kuma man'wana mahungu hi tiko leri rhurhelaka . 
Tlhava eka batheni yo rhumela loko u lunghekile ku rhumela poso . 
Titliliniki ti le ku akiweni kumbe ku ndlandlamuxiwa etikweni hinkwaro . 
Mitlawa yi se yi simekiwile na swilaveko swa yona swi amukeriwile . 
Ntirhisano na avelano wa mahungu exikarhi ka valanguteri ; 
Swirho swo khooptiwa i swirho swa muganga leswi nga riki vatswari . 
Swirho swo khooputiwa a swi na timfanelo to vhota eka huvo ya vulawuri . 
Nhlanganelo wa vuhumelerisi i ndlela yo hlanganisa timali ta tifilimi . 
Khodi yi nga vuyeleriwa ku fika eka vugimonkulu bya mikarhi mi3 . 
Tirhisana hi ntlawa ku andlala mbiko wa nomo . 
Tirhisana na , na ku ehleketa hi swilaveko swa swirho hinkwaswo swa ntlawa . 
Mitirhisano na tiyunivhesiti ku lemukisa hi vukungundzwana . 
Hlengeleta switirho na swingolongondzwana leswi faneleke ku hetisa ntirho . 
Hlengeleta mahungu ya hinkwaswo swa makhombo na vulawuri bya makhombo ; 
Nhlengeleto wa tinhlayohlayo hi swikongomelo swa vulawuri . 
Ku ta na ririmi ro olova hi swona swi fanelaka . 
Khomenta eka nchumu wun'wana na wun'wana na ku nyika switsundzixo eka n'wini wa yona . 
Khomenta mayelana na xitatimende lexi hi ku kongomisa eka ku pulana na ku pulana nakambe . 
Vula loko swipensisi leswi swi lawuriwile kahle kumbe e-e . 
Tikhomente na swinghenisiwa swi fanele rhumeriwa eka : 
Tikhomente naswona ta komberiwa mayelana na mathelelo lamantshwa . 
Tikhomente ti fanele ku tirhisiwa ku hlamusela matirhelo ya mudyondzi . 
Tikhomente ti komba byento bya miehleketo mayelana na phurosese na xikumiwa xa kona . 
Khomixini hi mhaka yin'wana na yin'wana leyi vekiweke hi nawu . 
Tinhlengeletano ta komiti eka mune ku fika eka tsevu wa mavhiki man'wana na man'wana . 
Varimi vo rima swin'we va suka eka tindhawu ta vurimi leto manyana . 
Tivisa qhinga ra bindzu eka yuniti kumbe xibindzwana . 
Tivisa swivandla swo lava ku antswisiwa eka swirho leswi faneleke swa vatirhi . 
Hundzisa vutivi na ntwisiso hi xivumbeko xo tsala . 
Vulavurisana na mabindzu lama faneleke eka swa mitirho swa khonsitirakixini . 
Vulavurisana na vakhumbeki eka mimbhurisano yo va erivaleni no tshembeka . 
Tivisa xiboho xa wena eka tintangha ta wena hinkwato . 
Tivisa na ku hangalasa mahungu eka timhaka mayelana na timhaka ta mafumele . 
Mbulavurisano wu nga hlohleteriwa hi ku endla vadyondzi va : 
Mbulavirisano I ku endla leswaku miehleketo ya wena yi teveka eka van'wana . 
Miganga yi hlohleteriwa ku lemuka tiphurojeke . 
Swirho swa muganga a swi ri kona ku va timbhoni ta ivhente leyi . 
Vun'wini bya xikolo hi vamuganga i xisirhelelo xo tlula hinkwaswo . 
Ku nghenela ka muganga swi vula swo tala ku tlula ku lava ntsundzuxo . 
Nseketelo wa muganga wa xitereko a wu nga siveleki . 
Tikhampani ti endlile minongoloko ya vutihlamuleri eka rixaka . 
Khampani yi nga tirhisa ku hlela ku humelela ka ndzingeto wa vona wa bindzu . 
Xibalo xa khampani xa hakeriwa kumbe ku nyikiwa eka lembeximali ; 
Pimanyisa swilaveko swa masungulo swa vanhu va mitlawa yo hambana ya soxiyo-ikhonomiki . 
Pimanyisa nkoka wa matimba ya tirholo timbirhi ta xikwa . 
Pimanyisa mimpimo ya matirhele ya swiphemu . 
Pimanyisa ku tiya na ku tsana ka tindzimi to phurogirema . 
Pimanyisa nhlamulo ya wena na ta vanghenikuloni etlilasini . 
Mpimanyiso wu endliwile malembe ya ntlhanu man'wana na man'wana ku suka hi 1970 . 
Vaakikulorhi , switirhisiwa swikulu swi nyikeriwile eka nongoloko lowu . 
Vadyondzisi va vuswikoti hi vona khiya ra dyondzo ya khwaliti .  . 
Mphikizano wo huma eka nhova wu nga va xiphiqo lexikulu eka swimidyana . 
Mphikizano i wa nkoka eka ku tlakusa matirhelo lamanene ya ikhonomi na ku ka ka yona . 
Endla nongoloko wa swipimo ku ku pfuna ku hlawula xintshuxo xo antswa . 
Endla nongoloko ku kombisa swihlawulekisi swo fana na bajete ya nkhuluko wa timali . 
Hlengeleta swiviko hi nandzelelano wa ku hetiwa ka mitirho . 
Tatisa fomo ya xikombelo hi ndlela leyi vekiweke . 
Tirhekodo leti heleke no va ta mfanelo ta vunkota a ti hlayisiwanga . 
Nhlamuselo yo helela ya nxaviselano lowu ringanyetiwaka . 
Dokumenthexini yo helela yo fanela yi tirhisiwa kahle . 
Tatisa tifomo ta xikombelo hi mahungu lama landzelaka : 
Hetisa xivulwa lexi landzelaka hi ku tatisa hi rito rin'we : 
Hetisa tinoto leti kayivelaka eka xikoro xa vuyimbeleri lexi nga laha henhla . 
Nandzelelo wa rimba wu kombisiwile eka tafula ra 1 . 
Landzelela milawu leyi faneleke ya vanhu vo tirha . 
Swibumabumelo swo angarhela swi amukeriwile mayelana na swivandla hiswimbirhi . 
Tikhompyuta ti olovisile vulawuri na maendlelo ekhixini . 
Rivalela ku hlwela ka ku nghenisiwa ka dokumente eka mhaka leyi . 
Endla oditi ya vuswikoti ku lemuka mavangwa eka yuniti ya bindzu . 
Endla vufambisi byo angarhela eka ndzawulo . 
Ntiyisiso wo landzelela milawu wa ndhawu ku ya hi swipimo . 
Ha mi tlangerisa no mi navelela mikateko etidyondzweni ta n'wina . 
Hi tlangerisa hinkwenu mametiriki ya hina lama paseke . 
Hi tlangerisa hinkwenu lava mi fundzhiwaka laha madyambu lawa . 
Mpfumelelano na wona wu fikeleriwile wa fomula yintshwa ya maavele ya timali ta tiko . 
Mpfumelelano wu fikeleriwile wa leswaku ku fanele ku tsariwa maphepha yo komba tlhelo . 
Hikwalaho , migingiriko eka xivandla lexi xa nkoka yi ta kongoma eka : 
Hikwalaho , a ku na mpfapfarhuto wa nawu lowu ringanyetiweke eka nkarhi wa sweswi . 
Hikwalaho , mutshamaxitulu wa hina a nga kona eka nhlengeletano leyi ya hinkwerhu . 
Hikwalaho , tsevu wa mixaviselano yi yimisiwile . 
Nhlayiso na mafumele lamanene swa hlangana ku va ku van a ku hetiseka . 
Ehleketa mixaxamelo leyi landzelaka eka mhaka yin'wana na yin'wana : 
Ehleketa leswi u nga na swona eka layiburari leyitsongo ku tlula hinkwato leyi hlawuriweke . 
Ehleketa loko ntirho wu endla tlilasi yi kota ku vulavurisana swinene kumbe switsongo . 
Matimba yo tala ya vutumbuluxi ya yimerile ku tirhisiwa . 
Ku nga phewi ka swipimo leswi sindzisiwaka hi mihlangano ya misava . 
Endla nchumu wu nthlontlha vuswikoti lebyi lemukiweke leswaku byi hleriwa . 
Ku aka swi sungurile etimbaleni ta xikolo . 
Mbuyiselo lowu akaka i xiphemu xa nkoka xa mahlelelo ya fomethivhi . 
Swikweleti swa vatirhisi swi tikela timasipala hinkwato etikweni hinkwaro . 
Vatirhisi va hlangana na mitokoto na mikucetelo yo hambana . 
Vuxokoxoko byo tihlanganisa bya va mafambiselo na va vuthekiniki : 
Milandzu ya xitshuketa yi katsiwile eka tinotsi ta mpaluxo . 
Ku ya emahleni ka ikhonomi leyi nga kuliki etindhawini to swela ngopfu a swi honisiwa . 
Yisa emahlweni no ndlandlamuxa vuvekisi bya mani na mani eka vuandlalelo . 
Vakontirakitara wa komberiwa ku va kona eka yin'we ya tinhlengeletano . 
Hoxa xandla eka ku simeka maendlelo na swipimo swa kahle swa xiinthanexinali ; 
Vatirhisi va hlangana na mitokoto na mikucetelo yo hambana . 
Vuxokoxoko byo tihlanganisa bya vamafambisele na vavuthekiniki : 
Milandzu ya xitshuketa yi katsiwile eka tinotsi ta mpaluxo . 
Ku ya emahlweni ka ikhonomi leyi nga kuliki etindhawini to swela ngopfu a swi honisiwa , 
Yisa emahlweni no ndlandlamuxa vuvekisi eka vaakatiko hi vuandlalelo . 
Vakontirakitara wa komberiwa ku va kona eka un'we wa tinhlengeletano . 
Hoxa xandla eka ku simeka maendlelo na swipimo swa kahle swa xiinthanexinali ; 
Hoxa xandla eka nongoloko wa hina wa nhluvukiso wa vanhu vo tirha . 
Hoxa xandla eka nhluvukiso lowu heleleke wa munhu wa xichudeni . 
Hoxa xandla eka nhluvukiso wo katsa hinkwaswo wa xichudeni hi ku lulamusa : 
Hoxa xandla eka nhluvukiso wa vutivi eka levhele ya le henhla . 
Hoxa xandla eka ntlawa hi ku pfa a wu tlhontlha . 
Hoxa xandla eka ku tumbuluxa muholo na mitirho . 
Tikhoporethivhi emisaveni hinkwayo ti landzelela misinya ya masungula ya nkombo . 
Tikhoporethivhi ti fanele ti tirha swin'we na tikhoporethivhi tin'wana . 
Hlanganisa ku endliwa ka vuleteri lebyinene na ndzavisiso . 
Vuhlanganisi byi humelela eka tilevhele to hambana eka mitlawa yo hambana . 
Mpimo wo hakela wa mabindzu na wa vanhu ntsena wu hungutiwile hi ndlela yo vonaka . 
Nkwama wa mpfuneto wa mabindzu wu ya eka minongoloko na tipurojeke ta vutumbuluxi . 
Matirhiselo lama nga wona ya vuswikoti bya masungulo na tiphurosese to aka . 
Ntivo lowu nga wona wa tikhemikhali wa hlamuseriwa . 
Ririmi lerinene na ririmi ra nkarito swi fanele swi tirhisiwa . 
Lulamisa xihoxo xaxitwananisi exivulweni lexi landzelaka : 
Khakhuleta hi mfanelo ntsengo lowu lavekaka ku vuyisa ndzinganiso . 
Hlamusela hi mfanelo xikongomelo xa muxaka wun'wana na wun'wana wa sisiteme yo angarhela . 
Kombisa hi mfanelo xikongomelo xa endlelo rin'wana na rin'wana ro lulamisa . 
Hlavutela hi mfanelo leswi tinhlayohlayo leti landzelaka ti vulaka swona : 
U nga ha komberiwa ku nyika mahungu yo engetela . 
Mi nga kanela timhaka leti landzelaka , exikarhi ka tin'wana . 
U nga ha kuma xiviko na phodikhasiti swa xihumelelo laha . 
A wu fanelanga ku vula matheriyali wa switirhisiwa wihi kumbe wihi . 
U nga tsundzuka leswaku hi tivisile hi phurojeke leyi lembe leri nga hundza . 
U nga ha pota xihumelelo hi ndlela yo ka u nga tiboxi , loko u swi lava . 
U nga tsala swileriso hi xivumbeko xa tipoyinti loko u hlawula swona . 
Ku hlangana ka n'wina laha , hikwalaho , a hi xihoxo . 
Mi nga rhandza ku hlawula laha hansi , yin'we ya leswi swi nga endlekaka , ku yi kanela . 
Naswona mi fanele ku tsarisela ku vhota eka nhlawulo wa haxawa ! 
U fanele ku ringeta ku langutana emahlweni na vanhu lava nga ku rhendzela nkarhi hinkwawo . 
U fanele ku apulayela phemiti yintshwa loko yi hundzeriwe hi nkarhi . 
U fanele ku khomanisa leswi landzelaka eka fomo ya wena ya xikombelo . 
U fanele ku ringeta ku landzelela xiletelo xa maavelo ya nkarhi lexi nga bumabumeriwa . 
U fanele ku tisa tikopi leti nga tiyisisiwa ta leswi landzelaka : 
U fanele ku hlayela ehenhla ku fika eka 120 , hi ku hatlisa hilaha swi kotekaka hakona . 
U fanele ku va na xo titivisa eka wena , ku teka khadi . 
U nga titwi u xungetiwa , makwerhu ; a wu yi helo . 
U fanele ku tshama u kongomile u ya emahlweni na ku dyondza hi matimba . 
U fanele ku twisisa hilaha swifambo swa mani na mani swi faneleke ku tirha hakona . 
U fanele u tirhisa awara yin'wana na yin'wana ya siku rin'wana na rin'wana ku lulamisa . 
Mi fanele ku tirha hi matimba ku tumbuluxa tiikhonomi to hanya ta miganga . 
U dinga ku va na balansi exikarhi ka ku dizayina na vutwisisi bya bindzu . 
U dinga mali ku hakelela riqingho na timboni . 
U dinga tidatabesi ta masungulo ku seketela nxopaxopo . 
Se u na tinyiko na swikili swo avelana na van'wana . 
U lava tifayili leti nga longoloxiwa laha hansi ku hlamula swivutiso . 
A mi fanele ku swi koxa eka n'wina vini na le ka vanhu lava nga eka tithimi ta n'wina . 
A mi fanelanga ku vulavula hi mhaka ya kona na timbhoni tin'wana . 
U fanele ku hakelela ntsariso wa mfungho kan'we ntsena . 
U komba ku tsakela ka wena ku tirha hi swihlawulekisi leswi : 
U vulavula hi ku hundzuka , kambe u vule ku hundzuka ko landzula . 
U vulavule hi ku herisiwa ka kontiraka . 
U hi byelehilaha mabindzu ya wena a ya tikeriwa hakona ku komba mpindzulo . 
Mi hi byele leswaku mi karhele ku khomiwa tanihi swigevenga . 
Mi twisisa ku tshuka lokukulukumba na ku kayakaya ka vantshwa . 
U ta tivisiwa loko khadi ri lulamile ku ta tekiwa . 
U ta xupuriwa loko u honisa swileriso leswi . 
U ta kuma mipaluxo yin'wana eka buku leyi yintshwa leyi . 
U ta hela u tiva ndlela yo tipfuna hayona eka ndlela yo ya ekuhumeleleni ! 
U ta dinga switirhisiwa leswi landzelaka ku heta ntirho : 
U ta tshama u ri karhi u kuma mbuyiselo wa mivuyelo . 
A wu ta tiyisisa leswaku a yi nga ta kota ku vekisa eka tindhawu to karhi . 
Se a mi ta fanela ku dyondzisa hi vuntshwa vadyondzisi va n'wina . 
Se a wu ta ku : " xana hi fikelele yini eka nhlengeletano leyi ? " 
N'wina , tanihi vadyondzisi , hi n'wina tshaku ra sisiteme ya hina ya dyondzo . 
Vantshwa hi vona rhizoso ya nkoka ku tlula hinkwato ta tiko ra hina . 
Mali ya wena ya alawense yi hlayeriwa hi siku ra ku famba ka wena . 
Tinhlamulo ta wena kumbe ti le ka lava vo karhata ku tlula hinkwavo . 
Xikombelo xa wena xi nga langutiwa ku va xi nyikiwa mali loko : 
Khoriyogirafi ya wena , ku ya hi swipimo leswi landzelaka swo hlela : 
Tikhomente ta wena ti nga pfuna ku endla ndhawu ya hina yi antswela un'wana na un'wana . 
Ku tinyiketela ka wena eka mbangu lowu baseke ku tswale mihandzu . 
Ku tikarhata ka wena na ku tirha hi matimba a swi hundzanga swi nga voniwi . 
Ku tikarhata ka wena ku ta tswala mihandzu leyi nga ta phamela tiko hinkwaro . 
Vathoriwa va wena va fanele ku va va ri na tidokumente leti landzelaka ti lulamile : 
Muthori wa wena u fanele ku hlayela leswaku ku fanele ku susiwa mali muni . 
Ntokoto wa wena na vutivitivi swi ta hi pfuna ku fikelela leswi . 
Ku dirowa ka wena hi voko ko tshunxeka ku fanele ku katsa leswi landzelaka : 
Swinghenisiwa swa wena swi ta hi letela ku tumbuluxa rixakankulu ro lulama no ringanela . 
Insitithuxini ya n'wina ya rhambiwa ku ta teka mahungu ya mikarhi leyi . 
Ku nghenelela ka n'wina eka swiyimo swo tano ku nga va ka ntikelo swinene . 
Ntirho wa n'wina , na wa hina , i ku tlakusa swiyimo swo landzelela swileriso 
Papila ra wena ri fanele ku katsa timhaka leti landzelaka : 
Mali ya wena ya layisense yi nga tlherisiwa eka swiyimo swin'wana . 
Ku hoxa xandla ka wena loku ko aka na ku tiyisa swi pfunile ku tlurisa . 
Ntirho wa n'wina , tanihi vatleketli , wu angarhela matlhelo himambirhi ya bodara . 
Ku tinyiketela ka wena a swi hundzi swi nga xiyiwanga hi mfumo wa hina na vanhu . 
Ntirho wa wena wa vumbirhi i ku ta karhateka hi vumundzuku bya wena n'wini . 
Mativonelo ya wena ya vumbiwa hi ntsengo wa swiphemu . 
Ntlawa wa n'wina wo dyondza wu lava ku kuma ntikelo wa munghana . 
Vantshwa va vumba phesente yo vonaka ya vanhu . 
" Xirho " swi vula xirho xa bodo xo fambisa na xo ka xi nga ri xo fambisa ; 
Malakatsa lama vangiwaka hi xihumelelo ya fanele ku hungutiwa , ya tirhisiwa nakambe ya pfuxetiwa . 
Mitlhontlho leyi nga le mahlweni , hambiloko yi chavisa , a yi tsandzi ku fikeleleka . 
Tanihi muakelani wa vona a ri yexe , hi tsakela ku va tlangerisa , a ya emahlweni . 
Tatana Xipikara Nkulukumba , leti hakunene i tithagete tikulukumba , kambe hi na ku tshemba . 
Namuntlha hi tlangela nkhinkhi , ku tinyiketela na ku tirha hi matimba . 
Xitatimende xa muchaviseki xirho , hikwalaho , a hi xona , ku ya hi ntiyiso . 
Mpimo wa ximfumo wa ku nga thoriwi eka nkarhi wa kona a wu hlayeriwa kwalomu ka 30% . 
Endzhaku ka sweswo , va vekiwa eka nkarhi wo ringetiwa tin'hweti ta 12 tin'wana . 
Hi ku vona ka wena , xana leswi swi nga yimela nkoka wa kahle wa tixere leti ? 
Hi nge hanyi eka miganga ya swidakana , hi honisa swilaveko swa van'wana . 
Rhisexini naswona ya nyika mikarhi eka tiyunyoni , hambiswiritano . 
Kombisa vutivi bya tipholisi ta dyondzo , maendlelo na tisisiteme . 
Van'wana va swi veka mayelana ya vumunhu , ku hanyisana ka vanhu . 
Mhaka ya kona a yi humelelanga eka nhlengeletano , kunenenene na le ka mimovha . 
Leswi swi fanele ku hakeriwa , hambileswi u nga lulamisa ku nga landzeleli milawu ka wena . 
Khombo ra kona , vambirhi va vanhu lava nga vaviseka va vuye va hundza emisaveni exibedhlele . 
Vo fanela ku tlhela va kongomisa , naswona hi yona ndlela yi ri yoxeleyi va nga humelelaka hayona . 
Ikhonomi ya Afrika na rixakankulu , na tisisiteme tin'wana ta soxiyo-ikhonomiki . 
Tlakusa vutivi , ku amukela hi ku angarhela , na ku tirhisa khondomu ya xisati . 
Yi na makete ya nkarhi hinkwawo , ku katsa mfumo na masipala . 
Hi ringeta , hi sensasi , ku tiva leswaku ku na vanhu vangani eka lembexikhume leri . 
Xana mudyondzisi u ta hlengeletisa ku yini vumbhoni hi ndlela leyinene , yo tshembeka ? 
Hi ku vona ka wena , xana vukhongeri byi na ku khoma hi matimba eka Maafrika-Dzonga ? 
Naswona hi na xiyenge xo hanya , xo ka xi nga ri xo pindzula , eka xifundzankulu xa hina . 
Evuchavelahwahwa , a hi nghenile eka nyimpi yo chavisa yo lwa na nala wa tihanyi . 
Vatirhi va nga kuma ku leteriwa , , ku fika eka xiyimo xo tlakuka xa nseketelavutomi. 
Eka mbulavulo wa yena wa xiyimo xa tiko , u hi tsundzuxile leswaku : 
Tipulani hinkwato ta vutshamo ti ta tirhiwa hi Ekurhuleni , a vula . 
Hi marito man'wana , va xavisile swivekisiwa swa vona swa tirhandi va xava tidolara . 
Lulamisela xihumelelo , tanihi nkhuvo wo nyika masagwati , exikolweni xa n'wina . 
Eka kharikhulamu leyi , ku dyondza na ku asesa swi khomanile swinene . 
Ku fikela namuntlha , a nga yisanga vito ra munhu wo tano . 
Leswi swi katsa : nseketelo wo landza ku tshama , wa vini vantshwa va misava yo tano . 
U ri u na xivono xa : Dorobankulu leri nyanyulaka vatshami va migingiriko . 
A hi yeni emahlweni na hungu : Ku hava wansati loyi a faneleke ku fa a ri karhi a nyika vutomi . 
Hi Ravumbirhi vhiki leri taka , hi ta simeka mpfuxeto wa hina wa xifundzankulu wa khume ra malembe . 
Mbuyelo wa Dyondzo wa 4 : Twisisa nkoka wa ku vika swa timali . 
Hlamusela swikayiveti swa ku tirhisa maendlelo lawa ku seta swivumbeko swa hina . 
Lembe leri , siku ro pfala ra mphikizano lowu i 7 Hukuri . 
Ku fikela namuntlha , swihumelelo leswi landzelaka ta xithekinikali swi vile kona hi ndlela yo humelela swinene : 
Tanihi vaakatiko , timfanelo ta wena ti tiyisisiwile eka vumbiwa ra hina ro rhandzeka . 
Hlamula swivutiso leswi landzelaka mayelana na switatara swa movha swa star-delta. 
Nkateko wa kona , tata wa mina a a ri mufambisi wa timhaka lonene kutani hi vile na makumu lamanene . 
U kayivela masaka ya 10 ya swinonisi , lama nga tivekiki laha ya nga kona . 
Senthara leyi naswona yi tiyisisa mfumo wo pfumeta swa xiilekitironiki lowu nyikaka : 
Ntlangu wa bolo ya milenge a wu yi hi rixaka , jenda , rimbewu , vukhale na vukhongeri . 
R40 wa timiliyoni yin'wana yi ta vekiseriwa tilayiburari ta swikolo , lembe leri . 
Ku antswisa vukorhokeri byo hlawuleka a hi mhaka ya nkarhi wun'we ntsena , kambe i phurosese . 
Eka mali leyi , R630000 yi ta tirhiseriwa Mapfhumba yo Sivela Vantshwa . 
Hambileswi ntirho lowu wu nga vaka wu heta matimba , wa laveka . 
Loko hi ri karhi hi vulavula hi vusiwana bya Valungu , a hi byi kaneleni hi mfanelo . 
Ku tlanga xiphemu swi komba goza leri ri nga tekiwaka eka xiyimo xo karhi . 
Ndzi xivumbiwa xo hlawuleka , ku hambana na vanakulorhi eka Afrika hinkwaro . 
Hi ku vona ka mfumo , swi ta lava minghenelelo yo tala yo hambana . 
Hilaha hi tivaka hakona hinkwerhu , Timbuktu yi yimela hinkwaswo leswi nga swinene hi hina . 
Hilaha munhu a tivaka hakona , ku vumba hi vuntshwa ku na nkhumbo wo karhi eka matimba yo tirha ya vatirhi . 
Hambiswiritano , xiphemu xikulu xa mifambafambo leyi a yi ri mirhurho ya nkarhinyana . 
Hikwalaho , hi nga si vona mavonelo ya matlilapisi , hi fanele ku vona Moya . 
A hi ku hlula hi mavuthu , a hi ku hlula ka valala . 
Mi nga va na ku nonoka eka mpimo wa ku kula , sweswo a hi risexini . 
Hi Projeke yo Katsa Muganga na Nhluvukiso ya hina , hi kongoma ku : 
Eka mina , mhaka ya ku va swa misava hinkwayo yi katsa tidayinamiki to hlayanyana to hambana . 
Ku endlela ku veka mhaka erivaleni , ku landzeleriwile maendlelo lama landzelaka : 
Ku dlayelela , mbangu wa sweswi wa ikhonomi wu tsakisa swinene . 
Ndzi ehleketa leswaku va nga ku , vonani , hi khomeleni leswi lexiya a xi ri xitatimende hoxeka . 
Ku vuriwa leswaku : eka lava va nyikiweke swo tala , ku languteriwa swo tala . 
Hilaha Cook a swi vekaka hakona : Misava yo hi rhendzela yi le ka xiyimo xo tshama yi ri karhi yi cinca . 
Van'wana va vona i va timhaka to tika , tanihi ku pfinya na ku dlaya , a vula . 
Swa hlundzukisa , ndzi fanele ku pfumela , ku va van'watipolitiki va bumabumela maphephahungu . 
Ntirho wa tindlela ta mahanyelo exikarhi ka vanhu , tiinstithuxini na vukhongeri hi wihi ? 
Holobye a nga languta nakambe swiboho , swiendlo na tipholisi ta Bodo . 
Eka swa ikhonomi , tiko a ri khiriwile naswona ikhonomi a yi ri ka nkayakayo . 
Kusukela eka nkarhi wolowo , vuxaka bya hina byi ye byi kula . 
Ku engetela kwalaho , vatholi va katsa swo hambana eka tindhawu ta vona ta mitirho . 
Loko hi tsandzeka eka leswi , matimu a ya nga vi na tintswalo eka ku hi ahlula ka wona . 
Xifundzankulu xa hina , Mfumo wa hina , na vanhu va hina va na swo tala swo swi tlangela . 
Hinkwaswo swi funengetiwile eka tintswalo leti ta vavasati , ku va sirhelela , 
Un'wana na un'wana u tsakile swinene hikuva hi wona a hi wu lava , a vula . 
Ina , xivutiso xa mina se xi vutisiwile , kambe ndzi ta ya eka xivutiso xin'wana . 
Ku va hi nga rivali siku , ku na myuziyamu yo hlayisa miehleketo ya kona yi tshama yi ri karhi yi hanya . 
Nawumbisi wa Vulawuri bya Xibalo , 2010 , lowu nga nghenisiwa hi Holobye wa Timali . 
Sofutiwere yi fanele , exikarhi ka swin'wana , yi pfuneta hi ku tirhana na swivutiso . 
Hi swi tiva kahle leswaku ku lahleka vutomi byingani , ku lamatiwa vanhu vangani . 
Hilaha yi nga nyikiwa matimba hi hina , TRC yi lwela ku kumisisa ntiyiso . 
Xana ntirho wa kona wu katsa ku hlanganisiwa ka vutivi , swikili na mikoka ? 
Swa xiakademiki na mitlangu swa seketelana , hikwalaho endla ku ringaringana ka kahle . 
Ku langutela ka hina ka nkarhi lowu taka ka ku tumbuluxa mitirho , tindlu na vuhlayiseki swa nyawula . 
Loko ku vekiwa mixavo ya switumbuluxiwa swa wayeni , ku nga tirhisiwa tindlela tinharhu . 
Vo tala i vantshwa , leswi kombaka ntlhontlho lowukulu wa swikili lowu hi langutaneke na wona . 
Hi tlhelo ra yona , AU yi tshama yi tinyiketerile ku tshunxa madzolonga ya Afrika . 
Lexi i xitibiyelelo xo tiveka , lexi mikarhi yin'wana xi twalaka . 
Mitirho leyi landzelaka yi faneriwile hi ntsariso wa vun'wini , loko ku ri ku swo sungula ku va kona . 
Ku endla sweswo , tikhoto ti fanele ku fikeleleka , ti tirhiseka hi vanhu na ku va na vuswikoti . 
Loko ku lo humelela swin'wana swo ka swi nga ri kahle , kwalaho hi nga teka magoza yo swi lulamisa . 
Swikongomelo swa kona i swikulu na ku va swa tinxakaxaka naswona swi katsa , exikarhi ka swin'wana : 
Se sweswo swi nga twala onge ndzi vulavula hi ku tirhisa swihitani , hikwalaho mi nge ndzi hlamusela . 
Xiyimo xi lava sweswo , hikwalaho a hi fanelanga ku etlela swilo swi karhi swi tika . 
Eka nkarhi lowu , u fanele ku kuma vutshunguri vhiki rin'we n'hweti yin'wana na yin'wana . 
Hilaha va vulaka hakona ; nkalavululami kun'wana na kun'wana i nxungeto eka vululami hinkwako . 
Loko o kumiwa na ku voniwa nandzu , munhu a nga heta malembe manharhu ejele . 
Se leswi hi nga va na vanyikeri vo engeteleleka , hi vile na micincisano ya tisayizi titsongonyana. 
Mbuyelo i ku , hakanyingi , i ntsena tifeme ta vukulu bya le xikarhi ti talaka ku hakela swibalo . 
Hi va vonile va vuyisa timendlele ekaya - 19 wa tona , malembe manharhu lama nga hundza . 
Naswona endzeni ka vutihlamuleri byebyo , ku na ku landzelela swinawana swa masungulo . 
Nkhakhuleto wa ndhurho i ndhuro lowu nga wa mfumo , ku nga ri ndhurho lowu yaka eka khasimende . 
Khiya rin'we ri hlayisiwa ri ri xihundla hi n'wini wa rona , naswona ri tiveka ri ri khiya ra xihundla . 
Endzhaku ka nkarhi wo leha Nkul Mpanza a nga hlamuli , hi n'wi tsalele papila . 
Pfuneta hi ku kuma , ku hlela na ku pima laha ku nga vaka na makhombo . 
Xopaxopa n'wangulano na ku endla , na vuxaka na ximunhuhatwa na nkongomelo . 
Van'wana va vutisile xivutiso , hikwalaho ka yini Ndzawulo ya Vutshila na Mfuwo ? 
Hi amukerile xirhambo ku hlangana eCairo , Egypt hi Ndzati 2010 . 
Ndzi komberile un'wana na un'wana wa n'wina ku tlangela leswi , Siku ra Ntshunxeko ra hina , hi ku xixima . 
Ndzi ta n'wi bela riqingho , hikuva loko wena wo n'wi bela a nge swi lavi , waswivo . 
Hilaha Phirimiya Moloto a nga vula hakona le ndzhaku , hi na ikhonomi yo kayivela swikili . 
Eka mune leswi nga longoloxiwa , muxaka lowu wa vuvekisi wu na khombo rikulu ku tlula hinkwayo . 
Dirama leyi i ya nghenelelano , naswona yi le ku kombiweni eka swikolo swin'wana . 
I ntirho wa n'wina , tanihi vaofisiri va swa swifambamagondzweni , ku sirhelela na ku korhokela mani na mani . 
Va thwasile na hi 2002 , kambe va tsandzeka ku hundza magoza ya mitlawa . 
Va tshukisiwe ku tlula mpimo , na rihanyu ra vona ri karhateka ngopfu . 
Lowu i nkarhi wa vutumbuluxi lebyikulu ku tlurisa , wa ku ehleketa ka ntshunxeko lowukulu ku tlurisa . 
Mfumo , hi ku tirha hi DAC , wu ta va un'we exikarhi ka vavekisi lavo tala . 
Hambiswiritano , data leyi i ya nkahoxeko wo hambanahambana , vutshembeki na khwaliti . 
Tanihi le ka bajete ya lembe leri nga hundza , vuvekisi eka vuandlalelo byi vekiwe emahlweni . 
Loko leswi swi rivariwile , vasirheleri hivoxe va hundzuka vaxanisiwa . 
Mujeko wo basa wu ri na xifaniso xa nyankwave wa ntima : ku na nyankwave eka ndhawu yeleyo . 
Hambileswi akhawunti yi nga pfariwa , hakelo ya laveka eka vukorhokeri lebyi nga nyikiwa . 
Hi hungutile xikweleti xa hina , ngopfungopfu xikweleti xa tiko rin'wana na xa nkarhi wo koma . 
Leswi swi endliwile eka tilevhele ta rixaka , xifundzankulu na xifundza . 
Noffke , un'wana wa vo huma kusungula , u hatlise a duvuriwa hi xibamu xa muchini a fa . 
Loko phakeji yo ka ya nga vitanisi , a wu ta va u yi antswisise ku yini ? 
Yi avanyise pulatifomo hi swiphemu swimbirhi : xiteji xa le ndzhaku na xiteji . 
Xitici xa Matimba xa Majuba a xi le kusuhi na mayini , tanihi michini yin'wana . 
Loko SADC yi kala yi amukela xirhambo xa yona , yi ta hundzela eZimbabwe . 
Leyi i Masipala ya le Makaya , leyi a hi Bloemfontein kumbe dorobankulu lerikulu . 
Ekusunguleni a ku katsiwe 10 wa matiko , ku katsa rin'we ntsena ra Afrika . 
Mindzilo a yi fanelanga ku tshikiwa yi nga languteriwanga , naswona yi fanele ku timiwa endzhaku ka ku tirhisiwa . 
Loko ndzi ku mfumo ndzi vula wa Rixaka , wa Xifundzankulu swin'we na Mifumo ya Mbangu . 
Ku amukeriwa hi waxinuna , hambiswiritano , a swi na nkucetelo wo vonaka ku ya hi tinhlayo . 
EAfrika-Dzonga , xikombiso , Vumbiwa ra hina ri vula ku nga ri na ku kanakanisa leswaku : 
Sungula ku tekela enhlokweni swilaveko , ku navela na mavonelo ya van'wana ; 
Tanihi vo tala eka muganga lowu , na mina ndzi kuriseriwe eka ndhawu ya Vantima ya vusweti . 
Naswona ndzi vula leswaku swi lulamile , i ndlela yo komba ku khensa ka vona . 
Hikwalaho ka sweswo , SAPS yi ya emahlweni ku ndlandlamuxa ntalo wa ntlawa wa vatirhi va yona . 
Handle ka lavambirhi , eka ku tirhisana , nhluvukiso wu nge koti ku yiseka emahlweni . 
Loko u ri karhi u nghena eka vuphorisa , tiva leswaku a hi xin'wana na xin'wana xi nga ta olova . 
Wa ndzi hlohletela ku ya emahlweni ndzi lwela ku antswisela vavasati hinkwavo . 
Hambi eka misava yo ka yi nga hetisekanga , vana a va fanele ku tshikiwa va va vana . 
Ku na madyelo yo hlanganela kwala kusuhi , kambe a nga ma tirhisi . 
Mikarhi yo tala , leswi na swona swi fambelana na matirhiselo yo biha ya xihoko na swidzidzirisi . 
Vuxokoxoko byo engetela byi kumekile , kambe byi landzelerisiwile handle ko humelela . 
Hi ku tirha swin'we , hi nga sungula ku aka nakambe na ku tshamisekisa rixakankulu ra hina . 
Loko ku endliwa tipulani ta bindzu , ti simekiwa eka bajete leyi tivekaka . 
Timfanelo ta vadavuki va tiko relero , hi ku kongomisa eka vadavuki va vavasati na vanhwanyana . 
Ku khomanana , rito ro tiveka ro rhandziwa swonghasi , hi yona ndlela ya kona . 
Hungu ra mina eka hinkwavo lava nga pasa i ku , hi ndlela yo olova , ha mi tlangerisa ! 
Endzhaku ka loko dzolonga ra Mozambique ri endlekile , ku ta tumbuluxiwa xiviko . 
Eka matiko yo tala lama ha hluvukaka , tiinstithuxini ta muxaka wihi kumbe wihi i ku tirha hi matimba . 
U tshama ehansi na vona , u andlala xiphiqo hi ku anama , u vutisa loko hi nga kanela . 
Eka nkarhi wo leha , ku tirhisa movha wa phureyivhete a swi na vutlhari , kumbe ku yiseka emahlweni . 
Loko timhaka to cinca hi ndlela yihi kumbe yihi , mavonelo ya ta hundzuka ku ya hi sweswo . 
Tanihi holobye na manana , ndzi ri Halala Vantshwa , Halala . 
Se loko u ku xana ndzi boxile ku vilela ka mina , i mhaka yin'wana yeleyo . 
Handle ka mali , eka lava va nga swi kotaka , leswi swi nge fikeleleki . 
Swilaveko swa ku nghena eAfrika-Dzonga , i mani a faneleke ku apulayela visa ? 
Laha mi tirhise maribye , lawa mi nga yangiki ka vhengele ro xavisa swo aka , ku ya xava . 
Pholisi ya hina yi le rivaleni : hi nge kayiveti vanhu mphakelo wa mati wa masungulo . 
Hi nkarhi wa ntungu , mihlangano leyi landzelaka a yi katsiwile eka : 
Eka swiambalo na mapesa na kona , tindlela to hambana ti tirhisiwile . 
Vanhu lava , hina leyi , Hina leyi , vanhu - a hi xitumbuluxiwa xa swihangalasamahungu . 
Hi ku vona vundzhaku lebyi , tanihi ANC hi seketela Nawumbisi lowu wo hundzuluxa . 
Ndzawulo na yona yi tinyiketerile ku sivela vuxisi , matirhiselo yo biha na matirhiselo yo hoxeka . 
Ku tirhisana na nhluvukiso wa swa vanhu , ngopfungopfu eka xiyimo xa xifundzankulu . 
Hambiloko hi swi naverile swonghasi , a hi nga ta va hi swi kotile ku swi endla hi ku hatlisa ku tlula leswi . 
Ku teka vutihlamuleri eka tioditi leti taka ta rimbewu , vantshwa na vutsoniwa . 
E-e , a xi si lulama , swi vonaka onge xi ta va xi lulamile mundzuku namixo . 
A yi ta vona SAPS yi nyika mahungu , ntokoto na vutivi . 
Afrika yi nga va ndhawu yo hlangana ya tinxaka , tiko ra mbuyelelano . 
Mikarhi ya hina yo tsakisa , hambiswiritano , a yi vanga ndzhukano kambe nkateko . 
Ku tikatsa eka timhaka , tanihi vuleteri bya minongonoko ya ta mbangu . .  . 
Se Afrika a yi na vusiwana ku ringana , naswona a yi ringananga ku va nxungeto wa nsirheleleko ? 
Hi ku vona ka wena , xana xivulavuri xi endla swona ku va xi antsweriwa hi ku va Nkalavupfumeri ? 
Xivutiso lexi tumbulukaka i : Xana matirhelo ya khoto a ya fanele ku pimisiwa ku yini ? 
Xiya leswaku laha hansi , Vukriste byi vuriwe ntsena tanihi xikombiso . 
Ku vona kumbe ku yingisela mathiriyali , ku fanele ku rhanga ku lulamisiwa nkarhi wu nga si fika . 
Swi ri swa rixaka ro fana , swi ri na ntumbuluko wo fana , ntsengo , xivumbeko , sw . na sw . 
Inge ndzi fanisa , hi ku komisa , rimba leri nga kungeleriwa bajete ya 2010 . 
A hi si va eku hluleni ka nyimpi , hambiswiritano hi ri hi na ku tshemba . 
Dyondzo yi simekeke eka rihanyu , nsivelamavabyi na maendlelo ya vusirheleleki . 
Tanihi Ndzawulo , hi tilulamisela ku kongomana na mitlhontlho leyi . 
Maendlelo yo kambela tintangha i ku : vativitivi va kambela tiko hi vuntangha . 
Hi ku lawuriwa hi xiyengetsongo xa 2 . theme ya hofisi ya swirho i malembe manharu . 
Swi sivela tiko eka ku tokotisisa ku tlula mpimo - xiphiqo xa bindzu ro tshunxeka . 
Loko vuhlonga byi herisiwa , Maburuthixi a va dinga xihlovo xintshwa xa vatirhi . 
Lembe leri nga hundza a ku vile ku fikeleriwile ku hunguteka hi 16% , ka mafu ya le magondzweni . 
Endla swimakiwa , u tirhisa tirhesipi leti u nga ti hlawulela ku ti humelerisa . 
Loko u kala u kuma xitifiketi xa ku velekiwa , u kota ku fikelela tidokumente ta hina hinkwato . 
Socha leri nga dlayangiki naswona a ri nga koti ku dlaya vavasati , vana na lavo tsana . 
Loko hi ehleketa siku rin'wana na rin'wana vhiki leri nga hundza , i tiawara tingani leti u nga ti tirha hakunene ? 
Vaendzi lava vo tsandzeka ku ku nyika nongonoko wa mavito , va ta aleriwa ku nghena . 
U nga hlawula : Loko u lava ku kambela phurogireme ya wena ku ya emahlweni , endla leswi landzelaka : 
Pfumelela tinxaka ta swihangalasamahungu , tithekiniki na maendlelo . 
Hi kombela van'wamimovha ku hi tiyisela , naswona hi kombela ku rivaleriwa ku kavanyeta . 
Loko u apulayela xivandla xo tlula xin'we , nghenisa swikombelo swo hambana . 
Tiyuniti to tshama ti lulamele ku lwa , ti lulamile , ti nyikile na ku seketela hilaka swi lavekaka hakona . 
Vunavi : Byiu katsa , kambe a byi heleli eka swimakiwa , titlilayente na vukorhokeri . 
Hi tinyiketele ntshunxeko , vululami na demokirasi ya ku va vanhu va va na ku hoxa xandla . 
Hlamusela ntirho wa ncino erixakeni , emfuweni na le migangeni . 
Hilaha swi kombisiweke eka tafula leri nga laha henhla , ncinco wa phesente wa xiviri i -9.13% . 
Loko wo tshuka u lave ku nghenisa apili ya le ndzeni , u fanele ku tatisa fomo ya C. 
Eka nkarhi lowu , swifuwo swa tluleta eka vanhu na swigalana . 
Hi vile na nkanerisano laha hi boheke leswaku timaraka ta tihafu a ti fanelanga . 
Ku aka Vuswikoti na Nhluvukiso wa Instithuxini : Ku Languta eka Swa Mati . 
Timbati leti a ti pfarisisiwile malembe yo tala , to na swipfuketana to pfuleka . 
Matimu ya hlayisile leswaku hina -Afrika-Dzonga na India - hi avelana mikarhi ya khale yo fana . 
Endzhaku ka ku hela ka ntshamo wa vumbirhi , ku hlela ku hetisiwile . 
Amukela swivutiso leswi ku ya hi matimu , swi nga nkahoxeko , handle ko khumba ntlangu . 
A byi ri vukorhokeri lebyi pfunaka , lebyi nga durhiki naswona bya xiphurofexinali . 
Handle ka loko sisiteme ya nongonoko wa mahakelelo yi pfuxetiwile , fayili yi ta landzuriwa . 
Phurojeke yi nga teka n'hweti kumbe timbirhi , ku ya hi matshamelo ya tlilasi . 
Xa nkoka swinene , kambe , i ku landzelerisa Mbalango wa Markinor . 
Hi siku ro rhula , loko ndzi yingisela hi vukheta , ndzi kota ku twa ku hefemula ka yena . 
Loko u adoputa n'wana , n'wana yoloye u hundzuka wa wena onge u lo n'wi tswala . 
Eka xirhangana xin'wana na xin'wana , a ku vekiwile tithagete ta ntlhanu ti tlhela ti hlamuseriwa . 
Ina , hi tirhile ku tlula malembe lama nga hundza , kambe rifu rin'we ri tele ku tlula mpimo . 
Namuntlha ku antswa ku tlula tolo , naswona mundzuku u ta tlula namuntlha . 
Xo sungula , mhaka ya misava yi famba ku ya hi muganga . 
Hikwlaho , hambiloko hi tinyungubyisa hi vahumeleri va hina , a hi enerisekangi . 
Tirha u hlayisekile mikarhi hinkwayo , u landzelela milawu ya rihanyo na nhlayiseko . 
Ku endla leswi , data yo yelana ku tsemakanya matiko yo hambana , eka nkarhi wo leha , ya laveka . 
Sisiteme leyi i xintshunxo xa xithekiniiki xa xilelekitironiki , lexi tisaka xintshunxo lexi nga laviki khadi na phepha . 
Loko ku hleriwa matirhelo ya SAPS eka ku tisa xintshunxo eka vugevenga , ku tirhisiwa swipimo swimbirhi swo hambana . 
Ekusunguleni ka 2004 , a ku ri na 588 wa milandzu , milavisiso na vuchichisi leswi a swi ya emahlweni . 
Eka phurojeke ya hina ya Nhluvukiso wa Kharikhulamu , minongoloko ya nkoka leyi nga ta vumbiwa na ku tirhisiwa i : 
Ntwanano lowu wa hetisiwa hi ndlela leyi , wu ri wa makumembirhi wa malembe , ku sungula hi 1 Nyenyankulu 2000 . 
Hlamusela swihlayiselamahungu ku ya hi matirhiselo , mitirho , na swihlawulekisi swa matirhiselo ya tona . 
Mininjhere wa masipala leyi khumbekaka , endzhaku ka ku tihlanganisa na Khomixini , u fanele ku : 
Vuvekisi byin'we bya muxaka wolowo , lebyi ndzi tsakelaka ku mi tivisa byona i Phurojeke ya N'okiso wa Malahla eLephalale . 
Leswi rhangeke eka nxaxamelo wa swirilo swa vona a ku ri tindlu , rihanyo , vugevenga na ku nga thoriwi ka mpimo wa le henhla swinene . 
N'wangulo wa sisiteme i ku bambatela kumbe ku xupula hi tihanyi handle ko landza mpimo . 
Ntalo lowu wa mimovha , ngopfungopfu eka swidorbana swa timetiropoliteni , wu vanga ntlimbano . 
Leswi swi vangiwa hileswi tanihi nhlangano wa vukorhokeri bya swa timali , bindzu ra wona ri nga tiya ngopfu hi vanhu lava tirhaka kona . 
Kahlekahle , loko pulani ya oditi yi tirhisiwa , yi fanele ku tisa mphakelo wa vukorhokeri wo antswa . 
Naswona hi hundzile thagete ya 12 wa tibuloko ta vulawuri , leti a ti tshembisiwile n'wexemu . 
Ku fanele ku tekiwa magoza yo tiya ku lawula na ku lwisana na vuvabyi lebyi byo siveleka , kambe byi hetaka matimba . 
Tinhlayonhlayo ta ximfumo ta hlengeletiwa na ku nyiketiwa vatirhisi hinkwavo , ku nga ri ntsena vativitivi vatsongo . 
Xirhalanganya , ku ya hi vaavanyisi , hileswaku un'wana na un'wana wa hina u ehleketa na ku tirha ku hambana na van'wana . 
Leswi swi katsa mihlangano ya tifeme , tiinstithuxini ta swa timali na tindhawu leti phakelaka switirhisiwa . 
Puresidente hibyakwe u na leswi a fanele ku swi endla : hlangana na Puresidente ya Finland ekamareni ro wisela ra kwala tlhelo . 
Eka lembeximali leri nga eku pfuxetiweni , va Inthelijense ya swa Vugevenga va tumbuluxile 1725208 wa swihumesiwa . 
Etindhawini laha tiphurojeke ta muxaka lowu ti nga simekiwa , swiyimo swa vugevenga swi hungutekile hi ndlela yo vonaka . 
Vusweti byi fambisana swinene na muvala , laha Maafrika va nga vona va nga tala eka ku va swisiwana . 
A hi nge va herisa lotari mundzuku ; a va ta fanela ku phakela mali liya . 
Kwalomu ka 85% wa riguru , mihandzu na matsavu swa Afrika swo rhumeriwa ehandle , swi tundziwa hi EU . 
Pfhumba ra malembenyingi leri simekiweke hi 2000 ri katsa tiphurojeke tinharhu to hlawuleka . 
Eka xitatimende xa yena xo amukela ntirho hi Mudyaxihi 1998 , a swi ri erivaleni leswaku Jenerali Nyanda a a nga ri xitshakatankaka xa munhu . 
Vutshuri byi hoxa xandla eka ku tumbuluxa tinhundzu tintshwa , mitirho yintshwa na mali yo sungula bindzu yintshwa . 
U ta fanela naswona ku humesa tidokumente to karhi , ku katsa na tikopi leti nga tiyisisiwa ta leswi landzelaka : 
Swin'wana swa ha ri kona , timbhoni leti hanyaka ta nseketelano wa Afrika-Dzonga na vanhu va Afrika . 
Hikwalaho ka migingiriko leyi ku sukela hi Mawuwani , ku khomiwile vaehleketeleriwa va tinhlayo leti landzelaka . 
Vaonhi lava lavaka vutshunguri byo karhi byin'wana , hilaha swi kotekaka hakona , va tshunguriwa eswibedhlele swa mfumo . 
Vukumeki bya mati byi na nkoka eka ku kota ku hanya , eka tifeme na le ka switirhisiwa swin'wana swa ntumbuluko . 
Swipimo leswi landzeriwaka eka ku dyondzisa , ku dyondza na migingiriko yo hlela hi nkarhi wun'we . 
Hambileswi ku nga riki na nyimpi leyi vonakaka eDarfur , hi pfumela leswaku ntirho wo kondletela ku rhula wu fanele ku ya emahlweni . 
Swin'we na khomixini ya nkarhinyana , hi tirhile hi nga karhali ku tiyisisa leswaku ku na ku cinca . 
Foramu leyi yi ta kongomana na mabindzu , nhluvukiso na ku hunguta vusweti exikarhi ka Afrika na Japan . 
Ku hlayisa xitshembiso swi ta tlakusa mhaka ya ntirhiso , nsivelo , ntshungulo na nhlayiso eka swiyimo hinkwato . 
Hlamusela nkucetelo wa switirhisiwa leswi nga kona , tinxaka ta titlilayente na mbangu , eka ku tlakusiwa . 
I phurojeke ya vutirhisani , ya swiyenge swinharhu swa mfumo leswi tirhaka swin'we swi hlanganile . 
Leswi swi vula leswaku vanhu va Kapa-Vuxa , ngopfungopfu vadyondzi , va na ku fambafamba kutsongo . 
Leswi i swa nkoka hikuva mihandzu ya tigiranadala ya nyenyela eka misava yo tsakama ku tlula mpimo . 
Ku khorwiwa leswaku loko maendlelo lama ya nseketelo ya kala ya va kona , mabindzu lamatsongo ya ta humelela . 
Rixaka leri nga na mieheleketo yo fikelela vun'we , ntshunxeko eka vusweti na ndzhuti wa ximunhu . 
Yuniti ya oditi ya le ndzeni yi fanele yi va leyi tiyimeleke , yi ri hava ku pimeriwa ku kuma mahungu . 
Ku sivela tihakelo ta ntswalo , tiyisisa leswaku tihakelo ti endliwa hi nkarhi . 
Hi lava ku vumba sisiteme ya mfumo wa muganga yo angula , ya vutihlamuleri , yo pfuna na ku tirha kahle . 
JSC yi vekile swilaveko na swiletelo swo thola , leswi hangalasiweke evanhwini . 
Transvaal mayelana na xitifikheti xa nkwama wo lamulela , kombela xitifikheti xa muxaka wolowo . 
Vukorhokeri bya tiambulense bya phurayivhete na byona bya korhokela muganga , ngopfungopfu hi ndlela ya phurayivhete . 
Nsirhelelo wa hina wa rixaka i ndzilo lowu hina , swin'we na rixaka hi tiyimiseleke ku wu kondletela . 
U nge kumi mali ya mpfuno ya mfumo loko u tshama eka ndhawu leyi seketeriwaka hi mfumo hi timali . 
I swihatlisisi swa vuvekisi , naswona swi pfula swivandla swo cinca xiyimo xa ndhawu . 
Ku kuma mahungu man'wana mayelana na timasipala , xiya tidokumente leti landzelaka eka webusayiti ya SARS : 
Leswi swi endle leswaku ku va na swikolo swa kwalomu ka 400 swo akiwa hi vaakandhawu , ngopfungopfu eKwazulu-Natal . 
Hi tlhelo rin'wana , xana mfumo wu nga antswisa njhani vukorhekeri bya swihangalasamahungu ? 
Loko swigevenga swi nga gweviwi , hi languta Ndzawulo ya Vululami . 
Kambe ku ya hi kungu ra HRD , swi kule ku tlula swikili swo pfumaleka . 
Loko munhu loyi a nga ekusuhi na wena a lahlekile , tivisa maphorisa . 
Leswi swi kongomisa ngopfu eka vavasati , vatirhi , vatsoniwa na vana . 
Mi nge ndzi swi veka erivaleni : Ku hakela vatirhi va le mapurasini hi wayeni a swi le nawini . 
Loko swo pasisiwa , mi ta sungula ku kuma miholo eka nkarhi wa tin'hweti tinharhu . 
Leswi swi vile na nkucetelo wo vonaka , swi engetela ntirho na nkwama . 
Eka swiyimo hiswimbirhi , mpimanyeto wa nkoxo wa livhi leyi tekiweke na wona wu kombisiwile . 
Nkwama wu kongome eka ku : tumbuluxa mitirho hi ku ndlandlamuxa vupfhumba . 
Hi 1990 loku wu khomiwa ro sungula , a wu ngheneriwile hi 15 wa matiko . 
Swirho swa pfumeleriwa ku va na vayimeri va xinawu , kambe swa tihakelela . 
Ku tswariwa ka n'wana eAfrika-Dzonga ku fanele ku vikiwa , hi wona nawu wolowo . 
Eka swa mitlangu , muganga wa Maindiya wu endlile matimu yo hlamarisa . 
A ku ri ku hlula ka HINA , a ku ri demokhirasi ya HINA , leti a ti ri tiinstithuxini ta HINA . 
Nkongomelo wa nhlengeletano a ku ri , Ku kondletela Ntwanano wa Matiko wo lulama no sirheleleka . 
Hambileswi tinhlayonhlayo leti ti chavisaka , a ku vonaki ku wisa evugimamusi . 
Ku nyika xikombiso , hi vonile xiviko eka vhiki leri xa maphorisa lawa a ya ri eku tirheleni ka mitirho ya le tlhelo . 
Eka malembe ya khumentlhanu lama hundzeke , nseketelo wa wena wa ANC a wu si tshama wu cinca . 
Hi fanele ku rhangisa ntshamiseko , demokirasi na nhluvukiso wa vanhu na ikhonomi . 
Leswi swi katsa vuvabyi bya Down lebyi hlaselaka miri na hilaha wu tirhaka hakona . 
Hi vile na nkulo wo hlamarisa eka malembe mambrihi , xikombiso eka vuaki . 
Yi simekiwile eka mipimo minharhu : malembe yo hanya lama languteriweke , dyondzo na GDP . 
I vutirhisani lebyi nga na nkoka emisaveni hinkwayo , naswona i wa Maafrika . 
Se ku tumbuluka xivutiso : Xana mhaka leyi ya ku kula loku avelaniwaka i ncini ? 
Kongomisa eka swiphiqo leswi vantshwa va langutaneke na swona swo fana na vugevenga , swidzidziharisi na matirhiselo yo biha ya byalwa . 
Vatshamaxitulukulobye va Nhlegeletano ya Vaofisiri Lavakulu va Khomixini yo Hlangana . 
Xo sungula , gezi ri nyika vana nkarhi wo hlaya tibuku navusiku . 
Vana a va fanele ku tsemakanya MR 577 , kutani leswi a swi nga va khombo eka vona . 
Mitirhonyana ya 80 yi languteriwile , leswi nga ta swi endla mabindzu ya mpimo wa le xikarhi . 
Hikokwalaho , eka lembe rin'we , nkarhi wo va a nga ri kona wu nge hundzi mavhiki ya tsevu . 
Hi Mawuwani 2004 , Mfumo wa Afrika-Dzonga wu simekile Bondo ya Bindzu yintshwa . 
Veketela vundzeni ku ya hi manghenelo , miri na mahetelelo . 
Nhundzu ya Varhangeri va Matiko , Vaxidipulomati na Vayimeri van'wana va Matiko ya le Handle . 
Va hlayisa vavabyi lava nga na mavabyi yo fana na khensa , HIV na AIDS . 
Mutirhisani wa hina un'wana , ri nga Dorobankulu ra Joni , u nyikerile hi ndhawu . 
EKwazulu-Natal ku na tiphurojeke leti se ti karhi ti akiwaka . 
Nhlanganiso wu fanele ku tirhisiwa ku fuwisa ku dyondza , ku dyondzisa na ku asesa . 
Ntirho wa tindhawu ta vuhangalasamahungu to ka ti nga pasisiwangiki na wona se wu hundzukile wa nkoka . 
U fanele ku va na vumbhoni bya ntsariso , vutshamo , midurheriwo na vutitivisi . 
Eka ku hlela ku cinca , mpfuxeto wu tirhisa tinhlayonhlayo letinene ku tlurisa , leti nga kona . 
Hikwalaho , va komberile mukondleteri leswaku a va nyika ndhawu . 
Ku tlhela ku va na mivuyelo yo tala leyi nga eka tindhawu to ka ti nga fambelani na vusirheleri . 
Siku ro pfala ra nkarhi wo sungula wa swikombelo i Ravuntlhanu ra 3 Khotavuxika . 
Naswona hilaha xipano xi vulaka hakona , ku humeleletela ka rixaka ka fanela ku tlangeriwa . 
Elembeni ku na mavhiki ya makumemune yo dyondzisa , ku dyondza na ku asesa . 
Ku na maqhinga yo rhangela , lama seketelaka Ikapa Elihlumayo . 
Tirhisa vutivi bya tiphateni to hlaya ta mapeletelo , milawu na swiaki . 
Yunivhese leyin'wana i xitumbuluxiwa xa miehleketo ya munhu , yi ri na lojiki ya yona n'wini . 
Ndza mi khensa , fambani mi hlayisekile mi tlhelela etindhawini ta n'wina ta ntirho wo tika ! 
Xana rhengu ri kuceterisa ku yini marhengu man'wana , minongoloko na tiphurojeke ? 
Swi ndzi byela swilo swo hlaya swo tsakisa na leswi swi nga vaka swi chavisa : 
Mayelana na ku rhwala ndzhwalo , ku ta nyikiwa dokumente ya ndlela ya xihahampfhuka . 
Ku ya hi ku kumeka ka mali , Bona Lesedi yi nga pfula hi 2008 . 
Loko phurojeke yi hela , ya kamberiwa ku vona leswaku hi swihi swi tirhaka eka yona . 
Ku ya hi vonelo ra US , va nge swi koti ku tshika xikan'wekan'we ku lomba . 
Hlamusela switandzhaku , ku vuyerisa na swipimelo swa ndzavisiso wa makete . 
Swi tano na hi tigiridi ta gezi , na masimu lama ku tshamaka switsotso swo hambana . 
Ha mi khensa eka ku tiboha ka n'wina , ku tikarhata , ku tinyiketela na xinakulobye xa n'wina . 
Ku kuma mahungu man'wana mayelana na tindlela to hlayisa gezi emakaya , hi kombela mi endzela : 
Swiengetelelo swo karhi leswi nga bohiwaka nkarhi na nkarhi swi nga ha tirha . 
Loko ndyangu wu lahlekeriwile hi murhandziwa , wu nga ha hlangana na swiyimo swo tala . 
Ku endlela ku herisa ntolovelo lowu , ku endliwile leswaku mivuyelo ya le tlhelo ya miholo yi therisiwa hi xitalo . 
Eka xitsemakanyo xa wena kombisa ndhawu ya swihlawulekisi leswi landzelaka : 
Eka tithagete leti , ndzawulo yi fikelerilenyana swikongomelo swa yona . 
Xo sungula , tidokumente ti pfampfarhutiwe ku nga ri na ku hambuka , hi vayimeri va nawu , ku nga ri timbhoni . 
Loko ko sungula ku nyikiwa switirhisiwa , ku tumbuluxa vuswikoti swi nga ha landza . 
Loko u enerisiwa hi leswi u nga xiswona , mativonelo ya wena n'wini ya ta va lamanene . 
Swivangelonkulu swa vutsoniwa lebyi i vuvabyi , tinghozi na madzolonga . 
Tanihi xiphemu xa nxopaxopo wa yena , Mary u hlayerile tinhlayonhlayo ta vamanana . 
Hi nga kota ku kuma nkoka wa nxavo lowu aviweke , kambe hi nge koti ku kuma nkoka wa ntiyiso kumbe vutshembeki . 
Xiya leswaku swiyenge hinkwaswo swi tatisiwile , ku katsa na tandza laha swi faneleke . 
Leswi i swinene , swi kongome nkarhi lowu taka naswona swi tisa ntshembo eka vana va mina . 
Xana ku ta va na ndlela yo vulavurisana sweswi , na lava nga katsiwa ? 
Exikarhi ka minongonoko yin'wana , foramu yi ta rhangela nongonoko wa ku endla wa : 
Eka mhaka leyi , ku pimanisa tindhawu leti tirhisanaka swi ta va swi nga fanelangi . 
Mayelana na mafambiselo , xiviko xi kongomisa eka swiyinge swa mune swa vuswikoti . 
Mundzuku hi nga ha boheka ku vula hi ku - a ka ha laveki mati , ku laveka ndzilo nkarhi lowu taka ! 
Eka vona hi ri - cincani matikhomelo ya n'wina hikuva nkarhi wa n'wina se wa hela . 
Chanele yo hlayisa ya vumbirhi , hambiswiritano , yi tala ku va na nkucetelo wo fularhelana na leswi languteriweke . 
N'hweti ya Ndzati lembe rin'wana na rin'wana i n'hweti yo tlangela ndzhaka eAfrika-Dzonga . 
Naswona swi khumba hina , swi kombisa rifuwo ra ndhawu leyi hi yi vulaka kaya . 
Hilaha mutirhikulorhi Prof James a nga vula hakona namuntlha , ndza tshaha : 
Ku kambela ku fanele ku endliwa hi vatirhi lava nga na vutinyiketeri na vutihlamuleri . 
Hi Nyenyanyana lembe leri , yona oyili yoleyo a yi pompiwa hi $10 hi barele . 
Leswi swi kotekaka swinene ku va hi ya emahlweni , a hi fanelanga ku kangan'wa. 
Naswona sweswo swi fikeleriwa ntsena hi n'wangulano , mbhurisano na ku pfunana hi miehleketo . 
Ku tswariwa ka Afrika-Dzonga lontshwa , laha hinkwavo va nga va nkoka wo ringana , ku le kusuhi . 
Eka n'hweti leyi nga hundza , ku hangalasiwile swiphemu swimbirhi swa nkoka swa ndzavisiso . 
Va ta hlangana eWashington ; leswi i xiphemu xa ku tirhisana ka vona ka nkarhi hinkwawo . 
Hikwalaho ka swivangelo leswi hinkwaswo , khonferense ya namuntlha yi humelela eka nkarhi lowu faneleke ku tlurisa . 
Ku averiwa hinkwako i ka malembe manharhu , hambileswi ku vhoteriwaka lembe rin'we ntsena . 
Loko ku ri na munhu loyi a nga xiximiki nawu , ku ta tirhaniwa na yena swinene . 
Kuma na ku hlamusela mikoka , swikholwakholwana na mboyamelotlhelorin'we tanihilaha swi hlamuseriweke hakona eka xitshuriwa . 
Hi tlhele hi hlayisela ku lahlekeriwa ka poso , na swin'wananyana swo ka swi nga ri swa nkoka . 
Handle ka xona , ha hluleka eka ntirho wa hina wa ku va mfumo wa vutirhlamuleri , wo angulela mitirho ya wona . 
Vahlaseri vambirhi va vavisekile , lava un'wana wa vona a nga lova endleleni yo ya exibedhlele . 
Vanhu lava va hakela muthele , kambe swa va nonon'hwela hambi ku ri ku ri ku va na rifuwo leri nga ra vona . 
Hilaha ntokoto wu nga tikomba hakona ematikweni man'wana , leswi hakanyingi swa siveleka . 
Loko u wela eka ntlawa lowu , u nga tiyisisa leswaku u tshama u ri hava HIV . 
Hlamusela hi ku tirhisa swikombiso , khonsepe ya mivuyelo ya nchumu kumbe vukorhokeri . 
A wu ngheneriwilehi vatirhisani ku suka eka swa mabindzu , mitirho na mfumo . 
Mhaka yin'we leyi tiyeke i rifu , naswona hi yona goza ro hetelela ra nkalantwisiseko . 
Kutani mi nge ndzi swi vula hi ku nonoka : A Hi VULAVULI na swigevenga leswi dlayaka valwetani va swona . 
Kambe vachaviseki swirho leswi xiximekaka , hi fanele ku hloniphana ku katsa na Mutshamaxitulu . 
Hi nkarhi wo lwela ntshunxeko , a ku ri na switereka swo tala na ku tshama ku ya emitirhweni . 
Yi yimile ebodareni ya tiko , yi tamele sutukhesi , yi ri hava phasipoto . 
U nga si nghenisa xikombelo xo kuma layisense , u fanele ku va na layisense ya mudyondzi . 
Leswi , hi ndlela yo ka swi nga siveleki , swi ta tlakusa vupfhumba na ku kondletela migingiriko ya ikhonomi . 
A nga va a ri ntsongo eka vathoriwa va yena , kambe hinkwavo va xiximana . 
Ku tumbuluxa na ku maketa swakudya , swiambalo na switirhisiwa swo olova swa vhanixara . 
Maendlelo ya hina ya langutile hi ku ringana , nsivelo , nhlayiso na ntshungulo . 
Afrika-Dzonga a ri kambeli nhundzu yin'wana na yin'wana , sweswo swi nge koteki . 
Tikhome u nga phikizani na huvo , muyimeri wa nawu kumbemuchuchisi . 
Tanihi xiphemu xa xileriso xo tivisa xa yona , Huvo yi kume leswi landzelaka : 
Mafurha ya tleketleriwa hi xiporo , pato na tiphayiphi , kumbe nhlangano wa swona . 
Va swi vula hilaha swi nga hakona , a va kanakani ku boxa leswi nga emiehleketweni ya vona . 
Loko ndzi endzela ndhawu ya kona n'wexemu , tindlu a ti ri eku hlakaleni . 
Eka nkarhi lowu , hambiswiritano , n'wini wa ndhawu a nga vekiwa eka xiyimo xo karhata swinene . 
Kutani va yile eka kamara ra le handle ra le kusuhi , va heleketiwa hi muehleketeleriwa . 
Ku tirhana na mitlhontlho leyi , hi humelerile eka ku hundzuluxa Nawunkulu wa kona hi 2005 . 
Ku aka ntshembo i swa nkoka eka ku hlangana ka vanhu kun'wana na kun'wana , ku katsa na xikolo . 
Nyenyana yi vonaka yi ri eku haheni , leswi swi nga switandzhaku sa ntumbuluko swa ku kula na rivilo . 
Handle ka rihanyu lerinene , nhlango wu nge tirhi hi ndlela yo pfuna . 
Eka tithagete ta hina ta Paseka , hi vekile swikongomelo swa Kaya ra Rihanyu Lerinene ra Hinkwavo . 
Swivandla eka ta swihlahla , swicelwa na tikhemikhali swi fenele swi ri leswi tsakisaka . 
Mimbuyelo ya Nkoka na ya Nhluvukiso , ku katsa na swikongomelo leswi landzelaka : 
U endla mivulavulo emigangeni hi xikongomelo xo hunguta ku hangalaka ka HIV . 
Ndzi tiva munghana loyi wa mina a ri kule , vanhu lavaya va fambile , va le kule . 
Nkateko wa yena a a tiva purasi kutani a kota ku ambambela ndlela . 
U nga tshami ntsena kwalaho hikuva entiyisweni a ku humeleli nchumu eka nkarhi lowu taka . 
Kwalaho hikona ku nga na ndzhuti , vutshembeki na nkhinkhi wa Afrika-Dzonga 
Swiphiqo swi kumeka hi ku olova , kambe switshunxo a swi tali ku olova . 
Xana hi wihi nandzu wa CEO , xana ku ve na ntshamo wo tshinya ke ? 
Ku fikelela xivono lexi , ku vekiwile swiyenge swa mune swa matirhelo swa nkoka . 
Nyika swivangelo swo ringana hi ku tsala , leswaku hikwalaho ka yini u lava ku cinca xivongo . 
Leswi swi tisa nkanganyiseko wa michumu mimbirhi eka wun'we , swi kombisa ku cinca loku a nga na kona . 
Vatirhelamfumo i vanhu lava nga na miehleketo- hilaha madyambu lawa ya nga ta komba hakona . 
Eka swifundzankulu leswin'wana swa mune , a ku ri na vaonhi va 7 va xisati . 
Va na mitshamo leyi nga riki ehansi ka mimbirhi hi lembe , va rhendzeleka va pfuna tindhawu to tala ta le makaya . 
Hikwalaho , eka malembe wolawo vululami na nhluvuko wa vanhu a swi vula soxalizimi . 
Mfumo wu ta va wa xivumbeko xa swiyenge swa rixaka , xifundzankulu na xikaya . 
MGD yin'wana na yin'wana yi famba na swikombo tanihi ndlela yo pima ku humelela . 
Loko tiphurosese leti se ti hetisiwile , ku ta nyikiwa switiviso leswi faneleke . 
Bindzu - hitlhelo , xifaniso xa vuwena - hitlhelo , leswi swa tivonakarisa siku na siku . 
Nhlamuselo yo enta ya sisiteme , ku katsa na swifaniso swo yimela . 
Miri ya vona leyi nga kulangiki ngopfu ya tluleteka mavabyi hi ku olova . 
Telkom yi ta nyikiwa tilayisense tinharhu , yin'wana na yin'wana yi ri na nkarhi wa 25 wa malembe . 
Naswona swi cinca ndlela leyi hi vulavulaka na ku ehleketa hayona , kumbe mavumbelo ya ntokoto wa hina . 
Hi ndlela leyi vuyimeri bya rimbewu na ku nyika vaxisati matimba swa tiyisiwa . 
South Korea yi vumbile Foramu ya Korea-Afrika , ya mboyamelatlhelorin'we eka swa ikhonomi . 
Hilaha u nga vonaka hakona eka tinhlayo leti nga laha hansi , Ndzawulo ya mina yi rhangela Xifundzankulu . 
Ku landzela Tisayense ta Ntumbuluko , leti hi nga vaka hi ti tivanyana . 
Vo tala va n'wina mi hava gezi , mi tirhisa pharafini na tihunyi ku tshivela ndzilo . 
Mitlawa leyi Hlawuriweke swi vula Vantima , vavasati na vatsoniwa . 
Ku na swiphiqo swo tala swo hambanahambana swa mavabyi ya miehleketo leswi nga na swikombiso swo hambanahambana . 
Ku tisa ku cinca loku lavekaka , Nawunkulu wu fanele ku hundzuluxiwa hi ndlela leyi : 
Kambe hi tlhela hi va na mimbuyelo yo karhi ya dyondzontsongo leyi ntirho wu hleriwaka hi yona . 
Nhlamulo ya hina nkarhi hinkwayo ya olova na ku kongoma ; ku na swo tala swo swi tlangela . 
Hi ku tirhisana hi ta vumba Kapa-Vuxa leyi tirhelaka hinkwavo . 
Manana Xipikara , ndzi kombela Huvo ya Rixaka ku pasisa nawumbisi lowu . 
Kahlekahle Mfumo na nhlangano lowu nga na vunyingi , a va na tinhlamulo hinkwato . 
Mufambisi wa Nongonoko , ntirho wa hina eka Samiti leyi a hi ku tlhela hi sungula hi vuntshwa . 
Hakanyingi ma swi tiva - kumbe a mi fanele ku swi tiva - leswaku ku na yini endzhaku ka tilori ta n'wina . 
Kambe loko N'wendzamhala yi hundzile , ndzi lava ku khutaza leswaku ku xiyisisa swi ya emahlweni . 
Loko ko tshuka ku vile na tivhoti to ringana , mutshamaxitulu u na vhoti yo tsema . 
Namuntlha hina tanihi Mfumo hi nga vula leswi - Hi yingisile naswona hi angurile . 
Kombela ku pfuniwa laha swi faneleke , ku fikelela swilaveko na masiku yo heta ntirho . 
Ntlhontlho wa mina eka hina hinkwerhu eka xintshunxo lexi xa vunharhu wa olova : Kuma nseketelo . 
Lembe ro Hlela - Lembe leri muholo wa muthori wu tlakukeke ha rona 
Nkarhi hinkwawo a yi ri na rixaka leri leri hanyaka , na nxaxamelo wo tiya wa swihangalasamahungu 
Hi ta endla tindlela timbirhi , kutani u nga hlawula leswaku u ta landzela yihi . 
Kambe hi na vana vangani eAfrika-Dzonga loko hi pimanisa ? 
Varhambiwa lava va ta tshama eka mavuthu , leswi nga ta endla leswaku ku va na Afrika-Dzonga ro hlayiseka . 
Laha i khale hi hetile ; swo tala swa switediyamu swi le ku tirhisiweni . 
Vakhemisi lava nyikaka mirhi , exikarhi ka swin'wana , va languteriwa ku pfuna eka : 
Tanihi xifundza na tikonkulu , hi kota ku yima loko hi tirhisana , kasi hi ta wa loko hi tirha hexe . 
Vatinyiketeri va ta rhambiwa eAfrika-Dzonga , eAfrika na le matikweni ya misava . 
Eka ku humelerisa mitirho ya yona , Foramu yi ta lava ku fikelela ku twanana . 
Ku hambana na sweswo , siku ra nhlawulo a ri rhurile . 
Eka phurosese leyi , xana a wu swi lemukile leswaku tikhonsepe leti ti vula yini ke ? 
Xana swi vangiwa hi byirokirasi , hi tipholisi leti va nga ti laviki , hi valanguteri ke ? 
U nga languti ntsena tinhlayo leto saseka ta ximfumo , xivono xa Q7 a xi ringanangi . 
Loko hi yime laha 25 wa malembe lama nga hundza , a ku ri na swilo swo tala leswi a hi nga swi tivi . 
Kambe xa nkoka swinene , hi lava vapfhumba va tshamiseka va tiphina . 
Kahlekahle van'wana va hina a hi endlangi leswi a nga swi endla , ku hlaya kunene Mbulavulo . 
Hlamusela hi swikombiso , nkoka wo ndhundhuzela na ku lemuka vanhu ha un'we . 
Tirhisa nkarhi wun'wana na wun'wana wo olova , na XIN'WE xa leswi landzelaka tahihi motifi ya ncino . 
Hilaha se swi kombisiweke hakona , Qhinga ra kona ra angarhela eka matirhelo ya rona . 
Ku ya hi sweswo ke , a hi ta swi kota ku teka swiboho swihi na swihi leswi lavekaka . 
Ku leha ka tilenaxipi ka hambana , kambe hi ntolovelo a ti le hansi ka lembe . 
Naswona i vavasati tanihi vahlayisi , lava byarhaka vutihlamuleri byo karhi . 
Swivutiso leswi hi langutaneke na swona namuntlha hi leswi : Xana ha wu fikelela ntlhontlho lowu ? 
Hi nkarhi wa nkambelo wa ntolovelo , ku kumekile leswaku mimovha yi vavisekile . 
Marito lawa ya nkhwatihatiwile , naswona ya hlamuseriwile ehansi ka pheji yin'wana na yin'wana . 
Katsa vuxokoxoko ku seketela xikombelo xa wena , tanihi vumbhoni bya ntirho . 
Vatirhi va tlharihile naswona va pfuna , kambe ndlela ya kona ya ha vava . 
Ku va hi humelela , tipulani ta hina na maqhinga swi fanele swi komba mitiyiso leyintshwa . 
Loko u kaneta xikombelo , xikombelo xolexo xi ta susiwa eka phurofayili ya wena . 
Ndzi ehleketa leswaku ndzi twile u ku malume wa vona i gqweta eMeryton . 
Leswi a swi hlamarisi tanihileswi ndhurho wa swa vutshunguri wu engetelekaka ku ya hi vukulu . 
Mitlhontlho eka swa dyondzo i yikulu , kutani tanihi mfumo hi lava vatirhisani . 
Loko va nyikiwile lifiti va duvurile no dlaya n'wini wa movha . 
A nga tirhanga na mina ku fikela namuntlha , hambi ku kanela bindzu na mina . 
A swi nga vavisi ntsena xikhwama xa wena , kambe na ku tekela vanhu vutomi bya vona . 
Mahungu ya nkahoxeko ya fanele ku nyikiwa vadyondzi , vadyondzisi na vatswari . 
Tanihiloko mi twile Holobye Erwin , hi langutanile na xiyimo xa xihatla . 
Rito ra ku layicha , xikombiso , tanihi le ka ku pangela ka le ndzeni , ri kombisa matimba . 
Xikolo xi kumeka emakaya endhawini ya vusiwana ya Kapa-Vupeladyambu . 
A a tlutile a tsemakanya lwandle ra Indian , a rhendzeleka hi Kapa a ya eAtlantiki . 
Leswi ku nga sala ehansi ka masiku ya 56 , ku langutela ku le henhla swinene sweswi . 
U ta vhakela na Tikhomixini ta Nawu ta Nghilandi , Scotland na Ireland . 
Va tsutsumele eka ndhawu laha ku nga va na ku duvulana na vahlaseri . 
Swi kongomisa eka ntirhisano exikarhi ka mudyondzisi , mudyondzi na vutivi . 
Letsema , ku nga khonsepe ya ntirho wa muganga , yi hluvukisiwile ngopfu hi vavasati . 
Eka ku ringeta ku kuma xintshuxo , ntlawa wo tirha wu hlawurile tindlela ta mune leti endlekaka 
Hi ku vona ka mina , ku humesa swigwevo hi nkarhi i xiphemu xa vutihlamuleri . 
Ku tatisa eka swona , tiko ri na 11 wa tindzimi ta ximfumo ku tlakusa ku hambanahambana . 
Rhipoto yi kanela tipholisi ta ikhonominkulu , na timhaka ta xivumbeko na swa vanhu . 
Wun'wana wa mitlhontlho leyikulu eka dyondzo i mpimo wa ku tshika ka vadyondzi . 
Ajenda yi tlatlambela ngopfu , mitirho leyo tika na ndlela ya kona a swi nga olovi . 
Handle ko tsan'wa na ku boxa vuxokoxoko , hi langutanile na mitlhontlho yo fana . 
Loko u humelela u ta nyikiwa xitifikheti xa ntsariso . 
Loko u nga endli leswi , mahlo ya wena ya ta languteka ya honokile hi ku hlamala . 
Eka Holobye wa swa Timali , xana u nga hi tivisa hi xikweleti xa Bangi ya Misava ? 
Namuntlha hi tshunxekile hikuva nkarhi lowu nga hundza vantshwa va tinyiketerile swinene . 
Milawu hinkwayo leyi lawuriwaka hi ndzawulo yi nga kumeka eka webusayiti . 
Va vile na matimba ya tipolitiki ku hundza 40 wa malembe kambe vavasati a va ri kwihi ? 
Vavasati va khomiwa hi ndlela ya vukheta na nsirhelelo ku ya hi leswi nga eka ketubah . 
Ndzi ehleketa leswaku tanihiloko ndzi vurile eku sunguleni , Kapa-Vupeladyambu yi na swiphiqo swo tala . 
Nawu lowuntshwa wu simekiwile eka mpfumelelano exikarhi ka mfumo , mabindzu na vatirhi . 
Loko u ri na xiphiqo ku dawunilowuda fomo u nga endla leswi landzelaka : 
Phurojeke yi lemukiwile , yi kunguhatiwa no humelerisiwa hi vanhu va le mugangeni . 
Tanihi Maafrika , ha tinyungubyisa leswaku leswi , ku engetela , na swona i mahlori ya Xiafrika . 
Ku hava tiko leri faneleke ku tiyisela ku nghenisa etikweni swakudya , na hina a hi fanelanga . 
Vo tala va vona sweswi va na nhlayiseko wa rihanyu lowunene , dyondzo na vutumbelo . 
Lawa i maendlelo yo lawula ya le ndzeni - phurosese yin'we yi kambela leyin'wana . 
A ndzi ehleketi leswaku swi ta heta masiku , swi ta leha , a vula . 
Mikarhi leyi nga hundza , hina tanihi komiti hi endlile tendzo ta nkambisiso wa swihoxo etikhoto . 
Loko ntirho wu fika emakumu , kwalaho nomboro ya vutitivisi yi ta cinciwa . 
Handle ka vuxokoxoko bya ntiyiso , hi ta va ho ambambela exinyamini . 
Mayelana na swikongomelo swa swendlo swa wena , ndzi fanelele ku kombisa swivilelo swo karhi . 
Tanihileswi vo tala va n'wina mi swi tivaka , hi khomile Samiti ya AU hi Sunguti ya 2006 eSudan . 
Yindlu yi ta va ekusuhi na xitediyamu , laha Imbizo leyikulu yi nga ta khomeriwa kona . 
Vavanuna lavambirhi va tshamaka eMacassar va tiveka eka vatirhi le muchinini . 
Mfikelelo wa mahungu ya mahala ya mfumo hi vantshwa , vo pfumala mitirho na vavasati . 
A ku nga nghenisiwanga nchumu etibukwini ta mabindzu na Switatimende swa Bangi . 
Swa vugevenga a swi fanele leswaku munhu a tivula hinkwaswo na hi ntiyiso , eka swiyimo swin'wana . 
Makumembirhi wa tiphurojeke ti sunguriwile , leti hinkwato ti nga hetiwa hi Nyenyenkulu ya 2006 . 
Tanihiloko ndzi kombisile , mapatu lama faneleke ku pfuriwa i ya Gegede na Mhlana . 
Hi marito lawa matsongo ndza mi amukela na ku navelela hinkwerhu nhlengeletano yo tswala mihandzu . 
U ringanyeta leswaku maendlelo lama mantshwa hi wona ya hi vuyiselaka eka masungulo . 
Ku fanana eka swiyimo swin'wana swo fana na timali ta mivuyelo , swi nga va swi fanela . 
Vutumbuluxi bya ntirho , loko byi pimiwa hi swihumesiwa hi munhu a ri un'we , byi le hansi ngopfu . 
Lowu i ntlhontlho wo ya mahlweni eka sisiteme lowu nyanyisiwaka hi nsalelandzhaku wa ntirho . 
Loko ku nga fikeleriwi ntwanano kumbe ntshamiseko , swi fanele swi rhekodiwa na swona . 
Hambileswi ku nga na mitlhontlho leyi , sisiteme ya hina ya rihanyu yi famba kahle . 
U nghenela na mitlangu , migingiriko ya ndhavuko na vulanguteri bya tihositele . 
Se leyi a yi hleriwanga , hikwalaho loko mi yi kuma mi ta twisisa leswi hi swi vulaka . 
Ku vhota , ko va noto yin'we eka okhesitira ya demokirasi : swi nga kotekisa ku yini ? 
Hi ku pima hi nongonoko wa madyambu lawa , ndzi na ntshembo leswaku hi ta va na vusiku lebynene. 
Ntirho wa wena na wona i wa nkoka - loko ku nga ri ku nkarhi wun'wana swi tlula kwalaho - ku tlula mfumo wihi kumbe wihi . 
Holobye u ta vulavula na vadyondzi , na ku sayina xiboho . 
Loku i ku wa ku suka eka lembe leri hundzeke leri a ri ri eka mpimo wo landzelele milawu wa 92% . 
Nxavo wa misava , ku ya hi vuhleri byo tiyimela , a wu ri R6 900 000 . 
Rixaka leri hundzukaka ro fana na ra hina a ri boheki ku va leri nga hluvukangiki . 
Va languteka onge va le ka riphume , va te dziribya va ri karhi va yimbelela . 
Va khomiwile hikuva a va tsemakanyile mindzilakana va ri hava phemiti . 
Kota ku tirha ehansi ka ntshikilelo , u fikelela masiku lama vekiweke na ku susumeta ku fikelela thagete . 
Mayelana na vamhani na vatata wa hina , vana na vaghana va hina na vaakelani . 
Ku kota ku twisiseka , mipimanyiso ya muxaka lowu yi fanele ku simekiwa eka ndzinganiso . 
Kambe hi nge tilanguti hi nga fani na van'wana ntsena hikokwalaho ka vundzhaku . 
Va ku nyika tinhlamulo letinene kambe ti ri hi ndlela leyi nga hlohleteriki ku titshembha . 
Vukosi byo tala - na varhangeri vo tala va tipolitiki- a va ri maxaka . 
Kuma switshuxo swa ta swifambo hi ndlela yo landzelelanisa swilo , ya lojiki , na ya vuswikoti . 
Swirhangana swi ya emahlweni na ku cinca kambe nkoka wu tshamisa sweswo naswona wa khomelela . 
Vo tala va vadyandzhaka a va ri vadyuhari , lonkulu wa kona a velekiwe hi 1921 . 
Loko u ri muakatiko wa Afrika-Dzonga , ntsariso wa wena wu ta teka tsevu wa mavhiki . 
U arile ku va nyika mali , kutani un'we a tsema hovhorolo ya yena hi mukwana . 
Engetela vuvekisi eka swa tindlu , mapatu na vuandlalelo bya swa ikhonomi . 
Swifaniso swi lava ku hlawuriwa hi vukheta - swi fanele ku va na nkwetlembetanonyana . 
Vahleri va swi tiva kahle leswaku i vamani vatshuri va switori swo khumba switwiwa ? 
Ku fularhelana na leswi , nhlayo ya mbuyiselo ya le Kapa-Vupeladyambu i 72% 
Kwalomu ka 350 wa swipisisi swi kona nkarhi hinkwawo , swin'wana swo tala naswona swi rhekodiwile . 
Vukambatikonta bya nhlengelo , loko byi ri hansi ka milawu ya le kaya leyi faneleke , byi hoxa xandla eka : 
Hi ku vona ka wena , hi swihi swihlawulekisi swa 5 swo sungula swa muthoriwa lonene ? 
Xana ikhonomi ya hina yi ta va ya tinxaka to hambana , yi engetela mphikizano na ku ndlandlamuxa ku katsa ? 
Exikarhi ka swin'wana , hi endla leswi ku sirhelela vakarhatiwa vo hlongoriwa emapurasini swi nga ri nawini . 
Holobye wa Vutshila na Mfuwo u vulavurile eka nhlengeletano ya xiyimo xa le henhla hi mhaka leyi . 
Leswi a swi ta tswala eka vona , vaakatiko va vutihlamuleri na vo angulela matirhelo ya vona . 
Eka to tala timhaka leti funghiweke , mpimo wa tihakelo ta vutshamo byo fanela puresidente ehodela wu boxiwile . 
Loko ndzi languta ku thola lokuya , a ndzi kalanga ndzi ti languta timhaka teto . 
Hlawula ndlela ya njhekajekisano , h.l. ku nga va ku pfumela kumbe ku kaneta xitatimende xa kona . 
Kombisa hilaha swifaniso leswi tekiweke eka ntumbuluko swi fuwisaka hakona leswi vuriwaka hi muphati . 
Leswi hi nga na mitlhontlho leyi hi kongomaneke na yona , nkanerisano lowu wu fanerile , na ku fika hi nkarhi . 
Hi ngo ho ka hi nga wu heti enkarhini wa vutomi bya hina , kambe hi endlile masungulo . 
Etikweni leri , a wu ri ntirho wa ncinco wo tlula ekule ndzilakana . 
Eka nkarhi wa sweswi Khomixini ya Nawu yi le ku languteni ka swinghenisiwa leswi nga amukeriwa . 
Hi boxile , xikombiso , xivandla xa tikhemikhali . 
Theme leyi hi ta kongomisa , exikarhi ka swin'wana , eka ntlawa wa hina wa 2011 . 
Kahle-kahle hi nawu munhu a nga fanelangi ku vulavula hi swilo leswi a nga swi vonangiki . 
Eka hafu yo sungula ya 1999 hi kumile ntlakuko wa mali leyi nghenaka wa R22 wa mabiliyoni . 
Hambiswiritano , nkarhi wo tiyingisela hakunene wa laveka ; ndzi yima na wena . 
Hi ku leteriwa hi Ndzimana leyi , swikepe leswi landzelaka swa fanela ku tsarisiwa . 
Ku endla mfaniso , hi aka mimovha kambe a hi leteli vachayeri . 
Nhlamulo ya hina i ya ndzingano kambe yi kombisa ku tika ka magoza lama hi ma tekeke . 
Hi vekile tipholisi , switirhisiwa , tigiranti na vutihlamuleri ku va kona . 
A hi mina ntsena ndzi faneleke ku khathala hikuva mina a ndzi nga ololoxo swiphiqo ndzi ri ndzexe . 
Vuxaka na Yuropa laha EU yi nga xikarhi byi na nkoka wa xiikhonomi . 
Mfumo lowu wu na mboyamelatlhelo eka vana , vantshwa , vavasati na vakulukumba . 
Ku yimelela madzolonga loku a ku tshama ku ri emahlweni a ka ha ri kona . 
Emalembeni yo tala vavasati va kombisile mpfumaleko wa vululami ka nkandzingano wa rimbewu . 
A swi kanakanisi Tat Xipikara leswaku tindlu to xiximeka ti vuyerisa vaaki . 
Leswi swi ta katsa xintshuxankwetlembetano na ku dyondzisa ntolovelo wa demakirasi . 
Tiyisisa leswaku switshembiso leswi hi swi endlaka ka vanhu va hina hi leswi hi nga ta swi humelerisa . 
Tikhoporethivhi i mihlangano yo tinyikela , ku hava loyi a nga sindzisiwaka ku yi nghenela . 
Kambe swa tika ku swi humelerisa loko swi ku hlamarisa leswaku i yini . 
Hi nga hlawula ku endla magandlati , hi ndlela leyi hi pfuna van'wana ku tipfuna . 
Hungu ro ya ka mavuthu ya hina ya vuhlayiseki ra olova : A ku nga tiyiseriwi madzolonga . 
Xileriso xa kona xi anamile swinene ku vula leswaku , swilo hinkwaswo leswi welaka hansi ka Mfumo . 
Nkoka a wu ve wona nsusumeto wa maanakanyelo ya hina hinkwawo , nkunguhato na ku endla . 
Laha ku va na xivutiso xa nkoka - xana vanhu va tiyimisele ku amukela yini ? 
A , hi ku vona ka mina u nge aki ikhonomi yo tiya u ri karhi u honisa timfanelo ta vatirhi . 
Ndhawu yi kongoma vaakatiko na tiinstithuxini , vukorhokeri na vakhumbeki . 
Tipulani ta vuxokoxoko ti ta hangalasiwa hi nkarhi wa ntolovelo , hi Nyenyankulu haxawa . 
Xilo xo sungula , swilo leswi u swi nghenisaka etikweni swi fanele swi nga kumeki laha . 
Xiphiqo xikulu lexi tiko ra hina ri lwaka na xona , i mhaka ya swikili leswo kala . 
Nawu lowu , hilaha swi nga lavekaka hakona , wu ta tirha na le ka ku apila ko hingakanyana . 
Swi vula leswaku ku na swilo swo tala swo tsakisa leswi humelelaka , ho fanele ku swi xiya . 
Leswi swi vula leswaku eka 10 wa swivilelo swa vumbabva , a ku endliwi nchumu ! 
Nkulukumba Puresidente , hi xichavo , mi nge ndzi mi kavanyeta . 
Leswi swi vula leswaku , tanihi xifundzankulu , hi fanele ku pfinya tihembe hi endla leswaku swi humelela . 
Ku endlela ku hatlisisa tikhomente ta mani na mani , ku nyikiwa leswi landzelaka leswi nga endlekaka . 
Leswaku lexi nga xa nkoka ahi ku xana wa dlilobalayiza , i ku u dlilobalayizisa ku yini . 
Leswi swi simekiwile , hambileswi swa ha riki swintshwa loko hi pima , swi le ku tirheni . 
Xi nge phikizani na vaphikizani va hina va mpfuka wo leha , naswona hi le ku saleleni endzhaku . 
Ku timeka loku ka gezi ku ta humela nkarhi lowu nga sala wa Mudyaxihi , Khotavuxika na nkarhi wo tala wa Mawuwani . 
Dlilobalayizexini yi nghenelela hinkwako , naswona yi khumbe swiyenge hinkwaswo swa ku hanya ka vanhu . 
Mayelana na leswi , mfumo wu kombela swihangalasamahungu ku pfuna eka pfhumba leri ra sivhiki . 
Leswi swi fambelana na vutitivi bya rixaka ; swi fambelana na vutinyungubyisi bya hina tanihi Maafrika-Dzonga . 
Vanhu vo tala , ku katsa Holobye , va va sorile va va vula swo biha . 
Swi huma eka vusiwana , ku hela matimba na swiyimo swa le hansi swinene swo hanya na ikhonomi . 
Hi ku vona ka wena , xana swa amukeleka ku dyondzisa vana ku dlaya tinyoka tin'wana ? 
Swi endliwa hi ku tirhisana swin'we swinene na mfuwo wa mbangu leswi swi ta katsa : 
Eka vana lava nga landzeleriwa ku fika eka malembe manharhu , nhungu ehenhla ka 10 va ha ri eku hlayisiweni . 
Ina tilori leti ta ha ri kwala , a a hemba , ta ha ri kwala . 
Swin'wana i swa ku dansa , dirama naswona swin'wana swi tlakusa ndzemukiso wa vugevenga na swidzidzirisi . 
Eka nkarhi wo vulavurisana hi oda , rhandi yi bindzula hi khume eka dolara . 
Xirho xi nga tshika vuxirho eka Bodo hi ku nyika nothisi hi ku tsala , eka Holobye . 
Leswi , hitlhelo , swi endla leswaku vululami byi hlwela , leswi swi nga ku kayeta vululami . 
Ndhurho wa ku lombe ka le henhlanyana , hambiswiritano , i kutlakuka ka mali leyi tirhisiwaka eka ntswalo . 
Leswi swa ha ri ku lahlekeriwa hi vutomi byo pfumala nandzu ka mahala nakambe , ku vula holobye . 
Va ringetile ku hlasela kambirhi le ndzhaku , kambe va tsandzeka ku swi humelerisa . 
Hi ringeterile , hikuva a hi ri swin'we tanihi vaseketelani vo tshembeka . 
Ku kuma mahungu man'wana , u nga tihlanganisa naswona na Vatirhi va Palamende ya Xifundzankulu : 
Swin'we hi lukile mano -Nghingiriko wa Ndlela yo ya eka Rifuwo na ku Tumbuluxa Mitirho . 
Xivono xi nga vonaka onge i xinghunghumana lexi nga ekula , kambe sweswo hi kona ku tiya ka xona lokukulu . 
Hi ku nyiketela tiawara to leha na ku ehleketa swinene , va endle ku hlawula ko tika . 
Van'wana va vana lava va hava na nchumu , hambi yi ri yunifomo ya xikolo . 
Hikwalaho ku kula ko avelana ku tshama ku ri xiyimo lexi ngo naveriwa , mhaka leyi hi tirhelaka ku yi fikelela siku na siku . 
Munhu u fanele ku va na ntiyiso a vutisa , xana ndza fanela na ku va na vuswikoti byo endla ntirho lowu ? 
Mundzuku , hi siku ra Afrika , norho wa Ingrid Jonker wu ta humelela . 
A ku nga vi na risexini , a ndzi tivi leswaku va swi kuma kwihi sweswo . 
Exikarhi ka nkarhi luwa na sweswi , ku hundze swo tala . 
A va twisisanga leswi a swi humelela - naswona a ku titimela swinene na ku va na mpfula . 
Ndzi na ku tshemba leswaku vachayeri va mimovha , vakhandziyi na van'wamilenge va ta va na ku xiyaxiya . 
Xihumelelo xa kona xi vuye xi vikiwa eka mukamberi , hilaha swi lavekaka hakona hi Nawunkulu wa OHS . 
Endzhaku ka ku konanisiwa , u amukerile ku va a vile na xiave eka vukhamba bya kona . 
Vanghana va hina eka gondzo leri ku fanele ku va ku tshemba , ku tiyimisela na ku vuolovi . 
Hinkwaswo swikolo swa hina i xirhangana xa hina , ngopfungopfu leswi ongiwaka hi vusweti . 
Timhaka leti ti katsa ku tirhisa xihoko na swidzidzirisi hi ndlela yo biha , nxaniso wa vana na vunghwavava . 
Ndzi tsakile leswaku kaye wa malembe endzhaku ka sweswo , vasathana va le Rwanda va humesiwa . 
Vadyondzi va giredi ya 10 hinkwavo vat a va na nkombo wa tidyondzo , mune wa tona ti ri leti bohaka . 
Tifomo ta xikombelo leti nga tatiwa na ku sayiniwa , ti kombisa na muxaka wa ntsariso . 
Kokstad i ndhawu yo saseka , ya matimu yo fuwa na switirhisiwa swa ntikelo . 
Ku hava kopi ya rhipotoyi kumekaka hikuva a ku na ntlawa wo tirha lowu nga tumbuluxiwa . 
Swi vulaleswaku hi tat a eka mhaka yeleyo endzhakunyana , hi yi katsa na leyin'wana . 
Loko mikarhi yi ri karhi yi cinca , ndlela leyi tikhoto ti tirhanaka na timholovo . 
Kumbexana , xikulukumba ku tlula hinkwaswo , sisiteme ya tiphenxeni yi pfuxetiwe swinene . 
Hikwalaho ka xivangelo xo fana , hi le ku humeseni ka bukumpfuno hi tindzimi ta ximfumo ta ntlhanu . 
Se onge sweswo a swi nga ringananga , makhombo ya ntumbuluko na wona ya vange ku xaniseka . 
Sweswi , Afrika-Dzonga hinkwaro i ndhawu yikulu yo aka , hi ntiyiso . 
Hi dinga mfumo wa nawu ku tiyisisa tikontiraka , hambi ku ri exikarhi ka vaakatiko va le xihundleni . 
Ku engetela hi lembe , nkarhi wo tirha wa N'watinhlayohlayo-Jenerala ; 
Hi marito man'wana , nkarhi hinkwawo i vutihlamuleri bya un'wana , a byi pfuki byi ri bya hina vini . 
Vanhu ha un'we , na mihlanganova ahluriwa hi leswi va swi endlaka , ku nga ri leswi va swi vulaka . 
Ndzi lava ku vuyelela leswi ndzi nga swi vula ekusunguleni : nkarhi wa ku langutana na ntiyiso wu fikile . 
Hi kotile ku hlula sisiteme , leyi a yi seketerwa hi mfumo . 
Vadyondzi va vonaka va tiva swo tala hi tiko ra vona , ku ya hi vadyondzisi va vona . 
Ku hlohletela ku tumbuluxa swintshwa , ku katsa ku kongomisa eka mitlhontlho ya ku hundzuka ka tlilayimete . 
Hambi u antsweriwa hi yini kumbe yini , u fanele ku tiva leswaku timfanelo ta wena na leswi swi endlekaka hi swihi . 
Hilaha swi lavekaka hakona ku ya hi Vumbiwa , Milawumbisi mimbirhi ya laveka eka ku vumba milawu ya muthelo . 
Hi na matimba , vuswikoti na ku hisekela ku va switirho swa ntiyiso swa swa hundzuko . 
N'wangulo eka nkayakayo lowu wu fanele ku va wa misava hinkwayo , wu hlanganisiwile , wu olova na ku hatlisa . 
Hi ku nyanyuriwa hi ku saseka ka Tiko ra hina , na ku kufumela na ku hiseka ka Vanhu va ka hina . 
Ku fana na vanhu van'wana vo tala , ndzi na swivangelo swa mina n'wini ku va ndzi Denis Hurley 
Hinkwerhu ha pfumela leswaku handle ka sisiteme leyinene ya dyondzo , ku hava rixaka leri nga humelelaka . 
Ha swi tsakela , ha swi kota na ku va hi lulamile ku endla tiko leri na tikonkulu swi humelela . 
Taihileswi hi nga hlengeletano haleno namuntlha , hi tinjhini ta ku pfuka lokukulu ka swa swikili . 
Leswi se leswi swi nga vekiwa erivaleni , mitlawa hinkwayo yi fanele ku sungula ku tirha hi matimba . 
Ndzi nyumisiwe ngopfu hi nxupulo lowu , lowu ngo va ku phumunha kunene . 
Va na vuswikoti byo eyisa tidemokirasi ta xinawu , to ya hi vumbiwa . 
Leswi swi vula leswaku , hilaha Puresidente a nga vula hakona , ku engetela ku tirha hi matimba , hi ku hatlisa na hi ndlela ya vutlhari . 
Leswi swi kongoma ku lava na ku tlakusa vatirhi , ku ya eka ku thola na mivuyelo yak u thoriwa . 
Huvo ya Rixaka leyi , hi ku angarhela , yi hetelelaka yi ri na vuyimeri byo ringanela . 
Ku tlakusa timfanelo na vutihlamuleri swa vatswari , vadyondzisi na vadyondzi . 
Maphorisa , eka swiyimo sweswo , hakanyingi va hlamula kunene eka ku angula ka vona . 
Handle ka mikarhi yingari mingani , xivangelo a ku ri ku yiva , kumbe eka yingari mingani , ku rihisela . 
Loko ku va na ku bohana , vavabyi va ta rhumeriwa eka xiyimo lexi landzelaka xa vuhlayisi . 
Swi le rivaleni leswaku loko hi lehisa nkarhi wa ku ya emahlweni hi lomba , hi kurisa ndzhwalo wa ntswalo . 
Loko ku engeteleleka tihakelo leti hlengeletiwaka , ku ta va na mali yo antswisa vukorhokeri bya rihanyu . 
Eka Afrika-Dzonga wa khale , dyondzo ya le henhla a yi nga fikeleleki hi ku ringana eka hinkwavo . 
Swifundzankulu swi na swiphiqo swa timali , ngopfungopfu ndzawulo ya rihanyu . 
Mi nga hlongola vanhu vo tala hilaha mi lavaka hakona , kambe sweswo a swi nga tisi gezi . 
Eka nkarhi wa nhlengeletano , mitlawa himimbirhi yi ta vula mhaka ya yona yi nyika na vumbhoni . 
Eka vukhale bya tin'hweti tinharhu , swihancana swi nghenisiwa eka migingiriko yo dyondzisiwa ku hanya swin'we . 
Ndzi na ku tshemba leswaku leswi swi ta pfuneta ku tlherisela endzhaku ndlela leyi , ku heta Holobye . 
Phurojeke yi sunguriwe hi 1997 , hi xikongomelo xo aka 2000 wa tiyuniti . 
Hikwalaho ku kula ko avelana ku tshama ku ri xiyimo lexi ngo naveriwa , mhaka leyi hi tirhelaka ku yi fikelela siku na siku . 
Ku va u tiya emirini swi helela , u tlhela utshamisa xisweswo , u fanele ku tirha eka swiyimo hinkwaswo . 
Ntlhanu wa malembe ku ya emahlweni , ndza ha ri na akhawunti ya mina yo hlayisa mali na buku ya mina .  . 
Xana i ncini xin'wana lexi a ndzi ta lava ku xi tiva hi xifaniso lexi , na leswi xi yimelaka swona ? 
Maphorisa va vuye va pfala xiphemu xa Mew Way , leswaku va lawula xiyimo . 
Eka nkarhi lowu nga eku langutiweni , 94 wa maphorisa va fele entirhweni . 
Mi nge hi nga vi na swikipa , hi nga vi na tikepisi , a hi venin a ku tirha ka nkahi hinkwawo . 
A swi kali swi lava ku ya eka tikhoso to durha - wo landzelela vuxokoxoko . 
Rixaka ra hina ri le nyimpini yo lwa na mpfangano lowukulu wa madzolonga na rivengo . 
Handle ko navetisa , ndhurho wa mathikithi ya mitlangu a wu nga ta fikeleleka . 
Papalata swa masangu - leyi hi yona ndlela ya ntiyiso yi ri yoxe yo tisirhelela eka ku tluleriwa hi HIV . 
U nga si ehleketa ku nghena eka swona , twisisa swinene leswi vutirhisani byi vulaka swona . 
Phati yin'wana na yin'wana yi ta va na vhoti yin'we , handle ka leswi vekiweke eka pharagirafu ya 2 laha hansi . 
Loko swi nga nwiwi hi mfanelo na ku xiyiwa kahle , swi nga vanga vuxungu . 
Fifa yi yi veke eka xiyimo xo lava ku hetiseka xa 9 eka 10 - swin'wana swa swivangelo hi leswi . 
Yin'wana na yin'wana ya tiyuniti letintshwa to tumbuluxa , yi xavisa vulombe bya yona hi vito ra mfungho wolowo . 
Leswi swi ta landzeriwa hi swikili swo tirhisa imeyili , inthanete na sofutiwere ya hofisi . 
Bukumpfuno yi yi hangalasiwile hi ku landza Nawunkulu , na misinya ya Batho Pele . 
Ndza swi tiva leswi u nga swi endlaka hi titalenta ta wena , vutivi bya wena na vuswikoti bya wena . 
Laha swi endlekaka hi ta katsa ntirho lowu eka Ndlela yo Kula ya Nkoka 
Kahlekahle , Xipikara , swiphiqo swa soxiyo-ikhonomiki i swivandla swo tumbuluxa swintshwa . 
Eka nkarhi wa sweswi munhu loyi a nga nghenisiwa xirho xintshwa a nga ntlawahatiwi tanihi mutsoniwa . 
Endzhaku ka malembexikhume mambirhi ya ku va xiphemu xa ku tiyisisa nawu , se u hanya leswi a a swi navela . 
Ndzi hlangana na vanhu lava mundzuku , vanhu lava ndzi nga ku bela riqingho ndzi ri na vona . 
Eka malembe lama taka , ku tala ka ntirho wa hina laha ka tikonkulu ku ta ndlandlamuka ku ya emahlweni . 
Xopaxopa swilaveko na leswi tikhasimende ti langutelaka swona , u kuma tindlela leti nga kona ku fikelela leswi . 
Laha vakorhokeri vo tan ova nga kona , vat ala ku va eka tindhawu ta xidoroba . 
Ku dlayelela , 100 wa masiku yi nga si sungula , hinkwaswo swi lulamerile Khapu ya Misava . 
Ndzi mi navelela nkarhi wo tirha swin'we wo tirha hi matimba , wo kongomisa na ku va na mihandzu ! 
Xitereka lexi nga sungula hi Musumbhunuku lowu nga hundza wu vange ku kayivela ka mafurha . 
Hikwalaho a swi endleki ku va swi nga ri kona ; i swa xihatla ; hi nge he dyi nkarhi wa sekene yin'we nakambe . 
Hi nge hlayisi van'wana handle ka loko hi rhanga hi tihlayisa hina vini , a vula . 
Ntshikilelo lowukulu wo tirhisa mali i wa tigiranti , leti yaka emahlweni ti tlakuka hi ku hatlisa . 
Swichudeni leswi faneleke , hambiswiritano , swi nga languta na ku yingisela mathiriyali mahala . 
Hi velekiwe kwala , hi kulela kona na ku heta malembe yo tala yo nghena xikolo kwala . 
Nhlamulo ya mina yi ta va ina , hikuva ndzi fanele ku tlakusa ku tshemba nkarhi hinkwawo , makwerhu . 
Un'wana na un'wana eka khoporethivhinkulu u na rito ro ringana - xirho xin'we , vhoti yin'we . 
Ku tivonela loku ku hungutaka kambe ku nga herisi khombo , ku katsa : 
Hi nkarhi lowu , n'wini wa baki , Nkul Kotze na maphorisa va fikile . 
Naswona kun'wana na kun'wana laha ndzi nga rhumeriwaka kona , ndzi ta va rito ra xifundzankulu xa hina lexo rhandzeka ! 
Tindhawu letin'wana leti nga vuriwa ; na Forward Air Fields ti ta landzela hi ku ya hi nkarhi . 
Vadyondzisi va fanele ku lemuka theminoloji leyi nga hlanganisaka vadyondzi tinhloko . 
Hi sungule mbhasiso wutsongo lowu nga hundzuka nghingiriko wa nkarhi hinkwawo , a vula . 
Tiposo to engetela ti vuye ti tumbuluxiwa , kutani kwala lembeni leri tiposo ta 63 ti ta tatiwa . 
Xikombiso , hi siku ra 3 Sunguti 2005 , phephahungu ra Business Day ri khomente leswaku : 
Leyi i mhaka ya nkoka , loko hi ri karhi hi ringeta ku aka nhlengeleto wa swikili lowu lavekaka . 
Siku rin'wana na rin'wana ha tisola hikwalaho ka swikongomelo leswi hi nga si ku swi fikelelaka . 
Kaya rin'wana na rin'wana ri dinga ndlela yo tlula yin'we yo huma loko ko tshuka ku va na ku tshwa . 
Ku fa ka munhu un'wana na un'wana ka ndzi hunguta hikuva ndzi xiphemu xa vanhu hinkwavo . 
Xirho xin'wana na xin'wana xi na rito ro ringana eka swiboho hinkwaswo swa nkoka . 
Minete yin'wana na yin'wana leyi ndzi nga tshama eka vuyimelakudlawa a yi pakanise eka rifu . 
Kaya rin'wana na rin'wana rintshwa laha tikweni ri ta kota ku hlayisa gezi . 
Photifoliyo yin'wana na yin'wana yi hoxe xandla eka ku titwa kahle hi vukorhokeri . 
Ikhonomi yin'wana na yin'wana yi kombe nkulo wo nonoka eka ka ku bindzula ka yona . 
Xihumelelo xin'wana na xin'wana xo tano xi fanele ku tirhaniwa na xona hi ku hatlisa naswona handle ko kangan'wa. 
Mudyondzisi un'wana na un'wana u fanele ku va na nthwaso wo ka wu nga ri hansi ka malembe manharhu . 
Un'wana na un'wana u pfumelelana na swinawana leswi naswona swi lawula matikhomelo ya thimi . 
Un'wana na un'wana hi mikarhi u dinga mikarhi yo wisa eka siku ra yena ra ntirho . 
Un'wana na un'wana u hambana na van'wana kutani u ta khumbeka ku hambana hi nkarhalo . 
Kun'wana na kun'wana emisaveni leri hi rona rimba ra matirhele . 
Vumbhoni lebyi fambelanaka na wena byo huma eka un'wana a byi amukeleki . 
Kambela swidirowiwa swa mavumbele ku kuma angarhelo wa ntirho . 
Kambela sisiteme ya mafambisele na maendlele lama seketelaka ivhente . 
Kambela nkoka wa ku katsa kumbe ku nga katsi mahungu . 
Kambela xiave na ntirho wa Mfumo wa xifundzankulu . 
Kambela matafula lama nga laha hansi u nga si hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Vakamberi va fanele ku kumisisa magoza na tlhelo ra inthavhiyu . 
Swikombiso swi katsa leswi landzelaka ( exikarhi ka swin'wana ) : 
Swikombiso swa muholo lowu u nga fanelaka ku barisiwa eka wona swi katsa : 
Swikombiso swa mikoka leyi nga ya masungulo eka ndlela yo dyondza : 
Xitsundzuxo xo hlawuleka - ntsena loko u tiva laha xi nga kona . 
Tixifi to leha ku tlula mpimo kumbe mikarhi yo tirha swi fanele ku papaletiwa . 
Maphepha ya swivutiso ya xikombiso ya ta endliwa leswaku ya kumeka hi ndzawulo . 
Vuswikoti lebyi nga kona byi hlamuseriwa hi ndlela yo tlula hinkwato tanihi vuswikoti byo ntshunxa swiphiqo . 
Ndlandlamuxa sisiteme ya hina ya vuhlayiseki bya vanhu ku hunguta vusweti . 
Ndlandlamuxa vulawuri bya tiphenalithi eka ku ka ku nga landzeleriwi milawu . 
Langutela mbuyelo wa mali , hilaha a swi ta languteriwa hakona eka mbekiso . 
Hlamusela tisisiteme ta vunkonta mayelana na matshalatshala ya n'wini . 
Hlamusela na ku kombisa ndlela yo tumbuluxa fomo ya tafula ra databesi . 
Hlamusela no kombisa ndlela yo cinca sayizi ya swihlawuriwa eka xiviko . 
Hlamusela no kombisa vukheta byo veketela switirho . 
Hlamusela no kombisa ndlela yo khoma swiako swa khompyutarara . 
Hlamusela no kanela swikongomelo swa vuhlayiseki , rihanyu na mbangu . 
Hlamusela no kombisa swihlawulekisi swa swivumbeko swa data swo hambanahambana . 
Hlamusela no kombisa tikhonsepe ta switirhisiwa na tinhlamuselo . 
Hlamusela no veketela xipimo xo kota ku hlanganisa goji . 
Hlamusela maendlele lama faneleke ya vuhlayiseki hi nkarhi wa phurosese . 
Hlamusela hi ku komisa leswaku swi endlise ku yini ku va fika eka bolo leyi . 
Hlamusela u ri karhi u tshaha tinhlayo ku seketela mavonele ya wena . 
Hlamusela hilaha tikhemikali ti tivisisiwaka hakona hi ndlela ya nkahoxeko . 
Hlamusela hilaha wun'wana nawun'wana wa misinya leyi ya dizayini yi tirhisiwaka hayona . 
Hlamusela hilaha dyondzo yo pfumelela ku hambanahambana yi nga tirhisiwaka hakona . 
Hlamusela leswaku vumaketi byi humelela hi ndlela yihi eka nhlangano . 
Hlamusela hilaha tindlela to dyondzisa to kongoma ti nga fikelelaka hakona swilaveko swa swichudeni . 
Hlamusela hilaha leswi nga laha henhla swi khumbaka hakona ku va ntirho wu va na mihandzu . 
Hlamusela hilaha vundzeni bya leswi swi andlariwaka byi faneleke ku lulamisiwa hakona . 
Hlamusela ndlela leyi vulehi bya ku tiyisa bya phuphu ya xitili byi nga hungutiwaka hayona . 
Hlamusela hilaha ndzawulo ya vumaketi yi tirhaka hakona eka nhlangano . 
Hlamusela hilaha xikopu xa vumaketi xi nga engeteriwaka hakona loko swi laveka . 
Hlamusela hilaha sisiteme ya ticheke ta vaendzi yi tirhaka hakona . 
Hlamusela hilaha ku dumba ka thempuleti ku kucetelaka hakona mbuyelo wa ntirho . 
Hlamusela hilaha leswi swi khumbaka hakona xiyimo xa munhu hiyexe na xa ntirho . 
Hlamusela hilaha u nga kumisisaka hakona loko swi endleka ku kuma nseketelo wa timali . 
Hlamusela leswaku u titwa njhani loko u ri na vanhu lava nga na vutsoniwa . 
Hlamusela xibalo xa swinghenatikweni tanihi rhengu ra nsirhelelo . 
Hlamusela misinya , tipholisi na maendlele swa vumaketi . 
Hlamusela maendlele yo tirhiseka ku hunguta tinghozi eka ndhawu ya ntirho . 
Hlamusela maendlele yo tlhantlha no hlayisa swivumbo . 
Hlamusela swipimelo na tinotsi mayelana na swilaveko swa ntirho . 
Hlamusela tithekiniki to bajeta mayelana na muxaka wa bajete . 
Hlamusela matirhiselo ya switirho swo pima hi swona . 
Hlamusela matirhiselo yo kamba khwaliti eka maendlele yo tsema gasi . 
Hlamusela leswi swivumbeko swa xitili swi endlisaka swona endzilweni . 
Hlamusela swihlawulekisi swa timinete letinene to maketa . 
Hlamusela swiyimo leswi nga vanga ku pfaleriwa ka vona ejele . 
Hlamusela khonsepe ya nxopaxopo wa vukhale eka tikhasimende na vasapulayi . 
Hlamusela khonsepe ya mafambafambelo ya mali mayelana na rifuwo leri nga hundzuriwaka mali . 
Hlamusela khonsepe ya nhluvukiso wa matirhiselo yo hatlisa . 
Hlamusela khonsepe ya " ku pima " u tlhela u kombisa xikongomelo xo pima . 
Hlamusela khonsepe ya " matirhele yo vuyerisa " mayelana na rhexiyo ya ku humesa -ku nghenisa 
Hlamusela tikhonsepe ta maghenelelele lama akaka na lama onhaka . 
Hlamusela switandzhaku swa ku tsandzeka ku hlayisa tiphayiphi ti lemeriwile . 
Hlamusela switandzhaku swa ku tirhisa oyili yo ka yi nga ri yona . 
Hlamusela switandzhaku swa ku sisiteme yo seketela yo ka yi nga ri yona . 
Hlamusela ku hoxa xandla ka mukhiriminoloji eka milulamiso . 
Hlamusela ndlela leyi nga yona yo cukumeta malakatsa ya timatheriyali . 
Hlamusela ku hambana ka ndhurho exikarhi ka tisisiteme to hambana ta matirhelo . 
Hlamusela swipimo leswi faneleke ku tirhisiwa loko ku hlawuriwa mbewu yo andzisa . 
Hlamusela ku hambana exikarhi ka xihoxo xa ntlhandlamano wa miehleketo na xa vulongoloxamarito . 
Hlamusela ku hambana exikarhi ka photo ya nandzelelano na yo xaxamela . 
Hlamusela swivumbo swo hambana swa pulani ya bindzu . 
Hlamusela tinxaka to hambana ta matirhele yo vuyerisa ti ri na swikombiso . 
Hlamusela tinxaka to hambana ta nhova na malawulele ya nhova . 
Hlamusela switandzhaku swa xoko ya gezi emirini . 
Hlamusela timhaka leti nga kona eka ndzawulo ya vumaketi . 
Hlamusela phurosese yo tumbuluxa swiluva u nyika na swikombiso . 
Hlamusela leswi landzelaka mayelana na vun'wini bya kaya . 
Hlamusela mitirho na mahlayiselo ya hadiwere ya khompyutarara . 
Hlamusela mitirho ya tiyunyoni eka timhaka ta vatirhi . 
Hlamusela matimu ya vuhlanganisi bya vumaketi . 
Hlamusela swikhedzakhedza swa ku asesa ka nkarhi hinkwawo . 
Hlamusela swikhedzakhendzani swo to tirhela eka tindhawu leti pfaleriweke . 
Hlamusela nkoka na ku laveka ka mahungu ya dayari ya nkahoxeko . 
Hlamusela nkoka wa ku va u lulamerile ku fika ka tlilayente . 
Hlamusela nkoka wa mbuyiselo eka xichudeni . 
Hlamusela nkoka wo lemuka swilaveko swa titlilayente . 
Hlamusela nkoka wa ku hlayisa tiphayiphi ti basile na ku oma . 
Hlamusela nkoka wa ku lebul ku kombisa ku twisisa . 
Hlamusela nkoka wa ku phakeja eka ku vitanisa ku xava . 
Hlamusela nkoka wa ku hlamusela swilaveko swa purojeke . 
Hlamusela nkoka wa mbulavurisano lowu faneleke eka tindhawu ta ntirho . 
Hlamusela nkoka wa ndzemuko tanihi mhaka leyi hlohletelaka . 
Hlamusela nkoka wa tisisiteme ta ndzawulo wa xitoko ekhixini . 
Hlamusela nkoka wo tirhisa oyili leyi yi nga yona . 
Hlamusela tiayitheme leti faneleke ku katsiwa eka makanelwa ya nhlengeletano . 
Hlamusela leswi xivumbi xin'wana na xin'wana eka nhlayo leyi xi vulaka swona . 
Hlamusela leswi khwaliti ya le henhla yo dyondzisa no dyondza yi vulaka swona . 
Hlamusela leswi timatheriyali to seketela ku dyondza na ku dyondzisa swi vulaka swona . 
Hlamusela leswi tidayinamiki ta ku dyondzisa na ku dyondza swi vulaka swona . 
Hlamusela muxaka na xikongomelo swa ku phurosesa data . 
Hlamusela switandzhaku swo biha swa moya eka byanyi lebyi omisiweke byi pfaleriwa byi hlayiseriwa swifuwo . 
Hlamusela matumbulukele ya nhluvukiso wa tisisiteme ta mahungu . 
Hlamusela misinya ya hadiwere na sofutiwere swa khompyutarara . 
Hlamusela misinya ya madukumentele lamanene ya tipurogireme . 
Hlamusela misinya ya ku phorisa eka demokirasi yo va na vumbiwa . 
Hlamusela maendlele ya ku kuma mpfumelelo wo sungula ntirho . 
Hlamusela phurosese leyi humelelaka eka xivumbo xin'wana na xin'wana . 
Hlamusela xikongomelo xa xitatimende xa mali leyi nghenaka na leyi humaka . 
Hlamusela xikongomelo xa sisiteme yo seketela leyi tirhaka . 
Hlamusela xikongomelo , xivumbeko na ririmi leswi tirhisiwaka eka tindzimana to hambanahambana . 
Hlamusela swivangelo swo hlawula maendlele wowalawo . 
Hlamusela vuxaka exikarhi ka timakete ta fekitara na ta xitumbuluxwa . 
Hlamusela vuxaka exikarhi ka ntirho na vuhungasi . 
Hlamusela ntirhonkulu wa vatirhisi eka ikhonomi . 
Hlamusela ntirhonkulu wa xin'wana na xin'wana xa leswi landzelaka tanihi swihlovo swa hundzuluxelo : 
Hlamusela swikongomelo swa nkarhi wo koma na wo leha swa bindzu . 
Hlamusela magoza eka phurosese yo teka swiboho ya mutirhisi . 
Hlamusela magoza eka ndlela yo teka swiboho ya muxavi wa le ka nhlangano . 
Hlamusela matlhelo ya nkavelo na swilaveko swa timakete ta vatirhisi . 
Hlamusela thiyori ya nhlangano wa moya na xitshivelwaku tumbuluxa gasi . 
Hlamusela thiyori ya ikhonomi ya xikaloeka xitsalwana xa nhlokomhaka leyi . 
Hlamuselatinxaka ta swihundzisi leti tirhisiwaka eka thelekhomunikhexini . 
Hlamusela tinxaka na xikongomelo xa makanelwa ya tinhlengeletano . 
Hlamusela tinxaka ta nhlohletelo leti humelelaka . 
Hlamusela ntirhiso wa pholisi na pulani swo maketa eka nhlangano . 
Hlamusela misinya yo tirha ya masungulo yo hambanahambana . 
Hlamusela tindlela to sivela dzolonga eka mbangu wo aka . 
Hlamusela leswaku pholisi ya vumaketi na pulani ya vumaketi i yini . 
Hlamusela leswi humelelaka loko ku ba swi humelela . 
Hlamusela leswi ku vuriwaka swona hi muhlayisi wa vuswikoti ( musirheleri )  . 
Hlamusela leswi muvulavuri a a chava swona hi vana . 
Hlamusela nkarhi lowu bindzu ri faneleke ku humesa muxaka wun'wana na wun'wana wa xibalo . 
Hlamusela laha xihumelelo lexi xi humelelaka kona naswona rini . 
Hlamusela loko amoniya se yi nga tumbuluxiwa hi ndlela yo bindzula kumbe e-e . 
Hlamusela leswaku hikwalaho ka yini tinxaka tin'wana ta ndzindzakhombo ti fanele ku endliwa leswaku ti boha . 
Hlamusela leswaku hikwalaho ka yini swi ri swa nkoka ku bohelela swiseketeri swa lwangu . 
Hlamusela leswaku hikwalaho ka yini ku fanele ku tirhisiwa sayizi ya wayeri leyi nga yona . 
Hlamusela leswaku hikwalaho ka yini xigafaniso lexi nga tirhisiwa eka ntila lowu xi fikelela ntirho waxona ? 
Hlamusela leswaku hikwalaho ka yini u veketele matikhomelo lawa hi nandzelelano lowu . 
Hlamusela nhlamulo ya wena hi ku kongomisa eka data leyi nyikiweke . 
Hlamusela , u ri karhi u nyika swikombiso , xilaveko xo cinca tixedulu . 
Valanga timatheriyali to kandziyisiwa tanihi swihlovo swa mahungu . 
Vula mavonelo lama nga ehleketisisiwa mayelana na timhaka ta mahanyelo lamanene na mikoka . 
Vula mavonelo ya wena mayelana na leswi webusayiti leyi yi nga ta humelerisa xiswona . 
Ndlandlamuxa pheteni u hlamusela leswi matheme ya tumbuluxisiwaka xiswona . 
Ku engetela nkarhi wa xivitanisi xa xibalo xa lenaxipi hi malembe ya ntlhanu man'wana . 
Mpfuxeto wa matimba swinenewa laveka ku hunguta ku lahlekeriwa loku . 
Ku xopela ka le handle ka maasesele ku ta va kona . 
Tilevhele ta le henhla ku tlula mpimo ta nkandzinganano ku ya hi rixaka na rimbewu . 
Ku olovisa matumbuluxele ya tibodo ta vuhlayisi bya le makaya . 
Ku olovisa ku ya emahlweni ka ku hlayisiwa ka ndzhaka ya hina . 
Ku olovisa mfikeleleko wa mikarhi yin'wana ya mitirho na mahungu . 
Ku olovisa ku tirha ko pakanisa hi vavasati vo tumbuluxa mabindzu eka tilevhele hinkwato . 
Ku olovisa ka vuleteri bya vaofisiri va swifundznkulu eka : 
Muolovisi a pfumelela swivutiso na nkanelo . 
Ndzetelo wa muolovisi wu endliwa hi masiku manharhu . 
Ku langutana na mavunwa ya matimu i vutihlamuleri bya vanhu bya masungulo . 
Timhaka leti langutiwaka hi nkarhi wa phurosese yo ringanyeta i : 
Loko ku tsandza leswi , masungulo ya mpimanyiso ya ta va ya hoxekile . 
Ku tsandzeka ku pota migingiriko leyi swi vula xidyoho xa vugevenga . 
Ndyangu i phuphu leyi muganga wu yimaka hayona . 
Van'wapurasi va fanele ku xiyaxiya swinenena ku hambanyisahambanyisa maendlele ya vona ya ntolovelo ya siku na siku . 
Van'wapurasi va vone onge a ku ri na mhaka ya enhleketelelano wo ya hi rixaka eka leswi a swi humelela . 
Migingiriko ya swa vupurasi a ya ha endleki eka vo tala . 
Nkarhalo wu nga kucetela rihanyu , vuhlayiseki na matirhelo . 
Swikombelo swo rhumeriwa hi fekisi kumbe imeyili a swi nga langutiwi . 
Mbuyiselo ku ya eka vadyondzi i wa nkoka eka ndlela yo dyondza . 
Vathoriwa va xisati va na mfanelo ya livhi ya vutswedyana ya mune wa tin'hweti . 
Ku chela swinonisi swi fanele ku lawuriwa hi nxopaxopo wa misava na matluka . 
Malembe ya khumentlhanu ya mfumo wa xidemokirasi ya tile ya tlhela ya hundza . 
Tihomu ta makumentlhanuntlhanu ta ha fanele ku tivisisiwa hi vini va tona . 
Ku asesa ko hetelela ku ta rhekodiwa eka xitirhisiwa xo asesa . 
Mpfapfarhuto wo hetelela wa nkatsakanyo wu fanele ku tsariwa ehansi ka vulanguteri . 
Xo hetelela , hi fanele ku tlhantlha nkandzingano lowu swi helela . 
Ndzawulo ya Tiamali yi ta endla leswaku vadyondzi va twisisa nkoka wo hakela xibalo . 
Swa timali swa timasipala to tala a swi le ka xiyimo xinene . 
Ku avela timali eka swa magondzo a hi xona xiphiqo xa magondzo xi ri xoxe . 
Ku hakela mivekiso leyi eka nkarhi lowu taka wu ta va ntlhontlho . 
Kuma tibuku hinkwato , hlaya mayelana na mutsari , na swin'wana . 
Kuma mahungu hi xin'wana na xin'wana xa switshunxo leswi nga vaka swona leswi endlekaka leswi u nga swi longoloxa . 
Kumisisa swin'wana swo engetela hi yena , matimu ya yena na ntirhovutomi . 
Kuma mahungu lama lavekaka na vuxokoxoko eka ndzimana . 
Kuma marito lama kayivelaka ku tatisa swivulwa leswi nga laha hansi . 
Ku kuma mutirhisani wo nyika matimba loyi a nga yena swi ta tisa ku hambana kukulu . 
Swingolongondzwana swo timela ndzilo leswi nga tirhisiwiki swi fanele ku tshama swi nga ri na nchumu . 
Mitlawa yo timela ndzilo yi le ku xiyeni ka swivandla swo hisa ngopfu eka ndhawu ya kona . 
Swibamu swi tirhisiwile eka kwalomu ka mbirhixanharhu wa mihlaselo . 
Xo sungula , vuandlalelo i yini naswona byi khumba njhani vutomi bya hina ? 
Xo sungula , vaxanisiwa va fanele ku pota emaphoriseni . 
Xo sungula , nsusumeto wa va swa tipolitiki nkarhi hinkwawo i ntlhontlho wo vonaka . 
Xo sungula , ikhonomi yi lava ku dyodzeka loku faneleke . 
Tipholisi ta swa timaliangarhela na ta swa timali ti na mitirho yo hambana . 
Minongonoko ya ntlhanu ya nkoka yi lawula ntirho wa ndzawulo . 
Ntlhanu wa vona va languteriwe ku thoriwa swa nkarhi hinkwawo . 
Ntlhanu wa swidyondzisamabindzu swi tumbuluxiwile , swi nga : 
Ku olova i swa nkoka ku va mucini a twisisa . 
Swihlanganiso swo olova swi ta tirhisiwa eka ku tirhisa loku . 
Macheletelo yo tirhisa mati ya nambu nga tirhisiwa eka yin'wana na yin'wana ya mitlawa ya matsavu . 
Tifuloro ta tipulenamu ti ta va xin'we xa leswi landzelaka : 
Tiphurosese ta fuluvhiyali -nkhuluko wa mati ehenhla ka Misava . 
Mpakaniso eka ku tinyiketela loku veke kona ku fikelela mihlawulo ya 1994 . 
Landzelela swileriso hi vukheta eka xivutiso xin'wana na xin'wana . 
Ku landza swona komiti yi nga endla swibumabumelo leswi landzelaka : 
Mixavo ya swakudya na swixavisiwa yi tlakukile swinene eka malembenyana lawa . 
Mixavo ya swakudya hi yin'wana ya makhombo lamakulu eka nkarhi wo koma eka inifilexini . 
Ku kuma nhlamuselo hi vuxokoxoko hi kombela u hlaya xiyenge lexi na fananaka na xona . 
Hi ku swi languta hi ku angarhela , a va na nandzu nakambe . 
Eka xin'wana na xin'wana xa swifundza leswa kaye , hi veka tihlo eka matirhisele ya timali . 
Xikombiso , khoporethivhi a yi swi koti ku tivula khampani . 
Xikombiso , tiasembuli ti nga va kona hambiloko ku ri xixika naswona ku titimela . 
Xikombiso , vanhu va tala ku hlangana va huma etindhawini to hambana . 
Xikombiso , xidyoho xa nawu wa ntolovelo xa ku pfinya xi kongoma rimbewu . 
Ku kuma mahungu man'wana mayelana na mali ya maphepha leyi nga antswisiwa : 
Ku kuma mahungu man'wana mi komberiwa ku tihlanganisa na vanhu lava landzelaka : 
Leswaku ku kula eka misava hinkwayo ku kota ku ya emahlweni , ku fanele ku ringanana na ku va ku avelaniwa . 
Ndzi ta ya emahlweni ndzi hakela ku fika rini ndzi ri karhi ndzi xaniseka ? 
Ku kuma mahungu mayekana na migingiriko eka swiyenge swo karhi : 
Ku va va hlohletela ntshembo eka nkarhi wo hela matimba , ha va xixima . 
Eka matiko ya miholo ya le hansi , a swi endleki ku fikelela midurho yo tano . 
Eka matiko yo tala vurimi i xisusumetinkulu xa nkulo wa ikhonomi . 
Eka malembe yo tala , vavasati va languteriwe ehansi . 
Eka ntirho wo maka , mifungho yin'wana na yona yi ta amukeriwa . 
Ku kuma mahungu man'wana ya ku cinca lokuntshwa mi komberiwa ku bela riqingho eka : 
Ku kuma mahungu man'wana , mi nga bela riqingho eka tinomboro leti landzelaka ta mahala . 
Eka nkarhi wo leha ku tlurisa , vavasati va vile varimi va misava . 
Eka ku ka a nga teki vutihlamuleri eka ku herisa vusiwana . 
Eka nkarhi wa sweswi , ntirho wa nkoka wo fikelela xivono lexi wu ya emahlweni . 
Eka vulawuri byin'wana bya miganga , swilaveko swi nga hambana . 
Hi xikongomelo xa xiletelo lexi , ku tirha tinhlamuselo leti landzelaka : 
Hikwalaho ka swin'wana n'wangulo a wu nga languteriwanga . 
Hikwalaho ka swin'wana , tindlopfu ku vulavuriwa ngopfu hi tona masiku lawa . 
Eka va matiriki na vona ndzi na swo swi vula swo hlawuleka . 
Hakanyingi , tikhonsepe to fambelana na tinomboro i to anakanyiwa . 
Hi xikongomelo xa atikili leyi , munhu u na xikongomelo laha : 
Mayelana na muxaka wa ntirhovutomi lowu ndzi wu lavaka a swi boha ku ya eyunivhesiti . 
Eka muxaka lowu wa ajenda hi ntiyiso hi na timhakankulu tinharhu . 
Hikwalaho ka sweswo sisiteme ya maxavelo ya swilo ya tiko ya hundzuluxiwile . 
Hikwalaho ka leswi , swiyenge leswi hinkwaswo na swin'wana swi fanele ku ndhundhuzeriwa . 
Eka nkarhi wo ka wu nga tluli malembe mambirhi , a yi tirhisiwanga hi ndzawulo . 
Eka hina , nhlangano na vun'we i swilo swa nkoka swinene . 
Eka hina , pulanete yi lava ku ponisiwa swin'we na vanhu va yona . 
Eka vukorhokeri bya swa mati , mfumo wa muganga wu ta teka xiboho . 
Hi le ka xiphemu xihi xa vutomi bya wena laha u dingaka ku pulana swinene ? 
Ku va u hlaya swinene , u fanele ku endzela layiburari nkarhi na nkarhi . 
Hikuva , loko ndzi yime laha namuntlha , ndzi langutane na ntiyiso wa kunene . 
Tilevhele ta ntamu ti lava leswaku ivhente yi va se yi kumisisiwile . 
Vanhu va matiko man'wana a va nga tshami laha tikweni hilaha ku nga heriki . 
Vuxaka bya xidipulomati bya mafundza byi tumbuluxiwile hi 1994 . 
Michumu leyi vumbiwaka i tibuloko to aka ta masungulo eka phurosese leyi . 
Maasesele yo vumba ya tiviwa naswona ya ri maasasele yo dyondza . 
Tifomo ti ta tatisiwa loko ku fikiwa eka instithuxini . 
Vumba makungu na ku sungula nkwama wa vuandlalelo wa xifundza ; 
Nkateko wa kona , mfikeleleko wa vukorhokeri bya muxaka wolowo wu le henhla ku tsemakanya mitlawa hinkwayo . 
Nkateko wa kona , se ku na swo tala swo fana exikarhi ka hina . 
Ku kondletela vutumbuluxamabindzu exikarhi ka vavasati i mpakaniso wo karhi . 
Swivandlankulu swa mune swi angarheriwa hi ndzavisiso lowu ku katsa : 
Mune eka nkombo i vavasati , naswona tsevu eka nkombo i Vantima . 
Mune wa makungu ya amukeriwile na ku hleriwa hi ku hela ka vhiki . 
Mune wa malembe lama nga hundza , nkulo wo susumetiwa hi vuandlalelo a yi ri miehleketo . 
Xa vumune , malawulelo ya tikontiraka ya fanele ku tiyisiwa . 
Mfikelelo wa mahala wu nyikiwa mabindzu lamatsongo lamantshwa kumbe ya khale . 
Vutshamo bya mahala byi ta koka van'wana ku ta tshama eka hodela yeleyo . 
Ntshunxeko hakunene wu bohanile , ku fana na rihanyelo. 
Ntshunxeko wo kombisa ritwelo na vutumbuluxi a swi tshikileriwile . 
Ku endzela ko vuyavuya na cincisano wa mahungu swi ya emahlweni . 
Hi ku vuyavuya , timhangu ti humelela emisaveni hinkwayo . 
Ku sukela hi 2001 , ku tekiwile ndlela ya swa timalinkulu yo ndlandlamuxa . 
Ku vuyeriwa loku heleleke ku fanele ku nyikeriwa nhlavutelo wa mungheneri yoloye . 
Tikhirediti to dyondza ta masungulo a hi xilaveko . 
Tikhirediti to dyondza ta masungulo a ti nga tirhi . 
Nseketelo wa timali wu simekiwe eka swilaveko swa matirhelo swa nongonokotsongo . 
Nseketelo wa timali wu nyikiwa hi ku landza tipulani ta tipurojeke . 
Nseketelo wa timali wu averiwa ku seketela mivalango hinkwayo ya swa soxali . 
Nseketelo wa timali ngopfungopfu wu tirhiseriwa ku hundzisela eka mikwama na vavuyeriwa . 
Nseketelo wa timali wu tirhiseriwa ku tumbuluxa marimba ya mivalango ya swa soxali . 
Nseketelo wa timali wu ta averiwa ku ya hi tipurojeke leti nga kumisisiwa . 
Nseketelo wa timali wu ta tirhiseriwa ku hundzisela eka swifundzankulu na timasipala . 
Timali ti aviwa hi ku tirhisa tinxaka ta mikarhi yo avela . 
Timali leti nga ta nkoka eka ku humelerisa kahle swirhangana na swikongomelo . 
Timali se ti phakeriwile ku tirhela swilaveko leswi landzelaka : 
Vuxokoxoko byin'wana byi ta kumeka loko byi komberiwa . 
Ku vevukisela vadendi i xiphemu xa phakeji ya xibalo ya lembe leri . 
Ntirho wun'wana wu ta endliwa mayelana na gezi . 
Nakambe , ku va kona ka mikokelano yo tano a hi xihumelelo xo fana xoxe . 
Naswona , nawu lowa khale a wu ri na rhekodo yo tsana eka ku tirhana na mikanetano . 
Naswona sisiteme yi na vuswikoti lebyi landzelaka : 
Naswona , maendlele yo thola ya ya emahlweni ya antswa . 
Naswona , xi kunguhata tindlela to sivela mafambafambelo ya timali hi ndlela yo ka yi nga ri nawini . 
Naswona , xitici xa maphorisa xa muganga a xi tirhi kahle . 
Naswona ; leswi i phuphu ya ku nyika vavasati matimba . 
Nkhumbo wa purojeke leyi wa nkarhi lowu taka na lowu languteriwaka wu katsa : 
Madzolonga yo simekiwa eka rimbewu ya voyamela ngopfu eka vavasati na vana . 
Madzolonga yo ya hi rimbewu yi fambelana na matimba na ku lawula . 
Mani na mani hi ku angarhela swi vula munhu un'wana na un'wana , kambe a swi katsi bangi yin'wana ; 
Malakatsa yo angarhela ya fanele ku hambanyisiwa na malakatsa ya nghozi . 
Hi ku angarhela , nseketelo wa timali wu ta va wa minongonoko ya swa vutshila . 
Hi ku angarhela , vanhu vo tala a va nga enerisiwi hi tilevhele ta miholo ya vona . 
Tumbuluxa miehleketo ya vumaketi ku xavisa michumu kumbe vukorhokeri . 
Herisa swikhomelo swo hava nchumu hi ndlela leyi faneleke . 
Ku kuma vutiolori lebyi faneleke evuhlangini a swi nga ri xiphiqo . 
Ku lulamisa masungulo , hi leswi a swi vulaka swona . 
Vanhwanyana va le khombyeni ku tlula vafana . 
Nyika nhlanhlo wo helela wa ku tiya na ku tsana ka leswo hambana leswi ku nga hlawuriwaka eka swona . 
Nyika swivangelo swa leswaku hikwalaho ka yini xihlovo xi fanele ku tshama xi funengetiwile . 
Nyika ndzimana leyi nhlokomhaka leyi faneleke ya marito yo ka ya nga tluli tsevu . 
Nyika xivangelo xo twala xa xin'wana na xin'wana xa switatimende leswi landzelaka : 
Nyika xivangelo xo twala xa ku tlakuka ko kongoma ka ndhurho wa ntirho hi yuniti . 
Nyika tinhlayo ku seketela nhlamulo ya wena u endla swibumabumelo eka xin'wana na xin'wana . 
Nyika mavito ya tiburawuzara na tinjhini to hlota leti nga ta tirhisiwa . 
Nyika xikombiso xin'we xa sayiti ya vutihlanganisi bya vanhu yo tiveka . 
Nyika xikombiso xin'we ku tiyisisa xitatimende lexi nga laha henhla . 
Nyika xivangelo xin'we xa man'wana na man'wana ya maendlele lama landzelaka eka ku teka xitoko . 
Nyika xivangelo xin'we xa ku lahlekeriwa ka le henhla hi matamatisi hi 2007 . 
Nyika theme rin'we ra yin'wana na yin'wana ya tinhlamuselo leti landzelaka . 
Nyika rito rin'we leri vulaka swo fularhelana na ku vanga swikweleti . 
Nyika vito ra loyi a nga vaka a ri mutshuri wa ntshaho lowu . 
Nyika nkoka wa makumu ya fotoelekitironiki . 
Nyika swivangelo swinharhu ku seketela nhlamulo ya wena . 
Nyika swikombiso swimbirhi swa milawu yo lawula switirhisiwa swa ntumbuluko . 
Nyika tindlela timbirhi tin'wana leti endlekaka handle ka ku yi hlayisa eka akhawunti ya bangi ya sweswi . 
Nyika swivangelo swimbirhi swa leswaku hikwalaho ka yini nhlawulo wu nga tshunxekanga na ku va wa ntiyiso . 
Hi nyike angarhelo wa purojeke hi marito yo ka ya nga tluli 500 . 
Hi ku vona leswi , inge ndzi ku tlherisela eka sensasi ya 1996 . 
Nyika vuxokoxoko , kambe hi ku komisa swinene , bya xikongomelo xa khomferense . 
Dlilobalayizexini yi kokotsanise misava eka xivandla na nkarhi . 
Eka misava hinkwayo ku na mphikizano wukulukumba wa swikili . 
Yana eka hofisi ya vuyimeri ya adopuxini ya xifundzankulu xin'wana na xin'wana lexi u xi hlawulaka . 
Xikongomelo xa vunharhu i ku tlakusa ndzinganano wa rimbewu na ku nyika matimba eka vavasati . 
Swikongomelo na swikongomelo swa nhluvukiso leswi ku nga twananiwa swona na tithagete . 
Swikongomelo i swa munhu wo karhi - vanhu van'wana va nge ku vekeli swikongomelo . 
Swikongomelo a swi fanelanga ku va swo olova ngopfu handle ka swona u lahlekeriwa hi ntsakelo eka swona . 
Swikongomelo a swi fanelanga ku nonoha ngopfu handle ka swona u nga hela matimba u tshika . 
Ku ya emahlweni , mitlhontlho leyi hi langutaneke na yona yi tshama yi ri karhi yi chavisa . 
Ndza tsaka ku twa rito ra wena nakambe , a wu ri kwihi tolo ? 
Nhundzu leyi rhumeriwaka eka adirese eka tiko leri ku rhumeriwaka eka rona . 
Malawulele ya timali ta vuleteri na dyondzo . 
Mikaneto ya mfumo ya mpfuneto wa xithekinikali i ku : 
Mfomo eka tilevhele hinkwato wu ta landzelela ndzhendzeleko wo pulana wo va na rhengu . 
Mfumo wu nge koti ku lulamisa ntlhontlho wa tindlu wu ri woxe . 
Mfumo wu sola swinene madzolonga lama nga heleketa xitereko . 
Mfumo wu tivisisile ntlhanu wa swiyenge swa xirhangana , swi nga : 
Mfumo wu antswisile mfikeleleko wa vukorhokeri swinenenene . 
Mfumo wu nghenelerile hikuva hi hlawurile hi ri karhi hi titwa ku endla tano . 
Mfumo na wona a wu sirhelelekanga eka ntiyiso lowu wo ka wu nga laveki . 
Mfumo wu tinyiketerile ku hluvukisa ntirho wo hanya swinene wa vuhahi bya le xibakabakeni . 
Mfumo wu tiyimiserile ku va wu herisile nsalelandzhaku lowu loko ku fika 2010 . 
Mfumo wu le ku kambisiseni ka mhaka ya antswiso wa vulawuri bya mabindzu lamatsongo . 
Mfumo wu fanele ku dyondzisa vanhu va wona ku phasa hlampfi , ku nga ri ku va vaphakeri va tihlampfi . 
Mfumo wu vona xiyenge xa mabindzu xi ri mutirhisani wa nkoka . 
Mifumo yi fanele ku simekiwa eka vutshembeki , ndzhuti na vutitsongahati . 
Mfumo wu fanele ku lava miehleketo ya xiyenge xa mabindzu mayelana na ku va wu tlhela wu humelela . 
Mfumo wu teka mitlhontlho leyi hi ndlela ya ntikelo swinene . 
Mfumo naswona wu ta tiyisisa nongonoko wa swa tindlu . 
Mfumo wu ta ya emahlweni wu susumeta ku hundzuka ka swa ikhonomi . 
Kungu ra mfumo ra nhluvukiso wa ikhonomi ro hlanganisiwa ri lava ku : 
Swirhangana leswikulu swa bajete ya mfumo eka theme ya le xikarhi swi katsa : 
Vagavhunara va kanerile na mhaka ya vulawuri bya cincisano . 
Swi khomeni hi mavoko mambirhi kutani mi ta va vahluri . 
Xiphemu lexikulu xa nseketelo wa timali xi ta averiwa nseketelo wa timali wa buloko . 
Maendlele yo va erivaleni ya ta hlohletela mphikizano . 
Xihoxo lexikulu mayelana na mafambisele ya timhaka . 
Vayimeri va mitlawa va andlala leswi eka sexini ya hinkwavo . 
Mitlawa ya vadyondzi yo ka va nga tluli 12 xikan'we . 
Nkulo wa ntsengo wa tigiranti ta vana ku ya hi muxaka wa giranti. 
Letela vadyondzi eka nhluvukiso wa tipulani hitimbirhi . 
Loko a va lo kanakana , a hi ta va hi nga ponanga . 
Hafu ya vatshami va laha misaveni va sweka hi ndzilo wa tihunyi . 
Ka ha ri na ku tirha hi matimba loku lavekaka ku tiyisisa leswaku hundzuko lowu wa humelela . 
Ku tirha hi matimba swi ta pfumelela mina na ndyangu wa mina ku va na vutumbelo na swakudya . 
Ntwananiso se wu languteriwile hi ku famba ka 2006 . 
Xana xiyimo lexiya xi cincile , leswi ku nga na mahungu lawa ? 
Xana maendlele mpfhuka ka nhlawulo a ya ri erivaleni ke ? 
U va na siku lerinene naswona u ndzi rhumela mbuyelo wa asayimente ya wena . 
Xana magoza ya vumbiwile ku languta swilaveko swa mudyondzi ? 
Xana hi tshama hi ehleta hi vaxanisiwa va siwgevenga leswi ? 
Xana u komberile nseketelo wa timali eka nhlangano wun'wana ? 
Loko ndzi dyondzile mhaka ya tindlu hi vurhon'wana , ndzi kumile swilo swo hlaya . 
Leswi ndzi nga vula leswi , mi nge ndzi yisa miehleketo ya mina eka ivhente ya namuntlha . 
Swihalako swo va na khombo swi fanele ku tirhaniwa na swona hi vatirhi lava nga leteriwa . 
Makhombo ( ndhambi na dyandza ) na angulo wa vanhu . 
Naswona u va komberile ku papalata muxaka wihi kumbe wihi wa vugevenga . 
Naswona u tekile ntirho wa dayirekitara eka yindlu ya mitlangu . 
U komberile swichudeni eka tidyondzo ta le henhla ku pakanisa eka : 
U sungula tanihi n'wapurasi loyi a ringetaka ku vuyetela vukati bya vovo . 
A nga koti ku hlamusela leswaku mali yi le kwihi . 
A a kota ku vona ntsena ku fika eka bonete ya movha . 
A nga xi rhandzelanga ntsena leswi a a kota ku vuyeriwa hi ku tikumela swa yena n'wini . 
A nga kombanga swikombiso swo chava swikandza swo ka a nga swi tivi . 
A nga vulavulanga na munhu naswona a a nga koti no vulavula nchumu . 
U tirhe ntirho wo hlawuleka mayelana na ku sungula phurosese leyi . 
U lovele etliliniki ya kwala kusuhi hikwalaho ka mivaviseko ya yena . 
U tsandzekile ku swi endla kutani waranti ya ku khomiwa ka yena yi humesiwile . 
U tlhele a hlamusela ntirho wa vatekaxiave eka purojeke . 
U nyika vumbhoni bya loyi a nga swi vona bya leswi nga humelela hi 1922 . 
A a nga ri na mikohleko loko a teka vufambisi . 
U kombisile naswona leswaku politiki yi fambe yi hundza televhixini . 
U lulamisile minyikelo yikulukumba yo hlaya ku fikelela leswi . 
U nyikiwile dizayini ya tafula ra databesi leyi langutekisaka xileswi : 
U thole vatirhi va 11 , lava hinkwavo ka vona va nga vavasati . 
U na nseketelo wa tijaji na le handle , mhaka yo ka yi nga hlamarisi . 
I xirho xa khale na xa vuswikoti swinene xa ndzawulo . 
I wanuna loyi a nyikaka tlhelo rintshwa swinene eka rito ra ntshembo . 
I murhangeri wo tiya loyi a nga hlayisa vanhu va yena swinene . 
U le ku lweni ka ku kuma ntirho tanihileswi a nga hava mithwaso ya mafundza . 
Sweswi u le ku wiseni ekaya endzhaku ka ku tshunguriwa loku ko sungula . 
A ngo va mudlayi na mupfinyi ntsena , u tlhela a va toya . 
U tsakile leswi a nga kota ku phuntisa boso ya yena . 
U lulamiseriwe ku endzela swifundzankulu swa ntlhanu swin'wana eka tin'hweti leti taka . 
Wo endla ntsena xitatimende lexi yisaka eka ku vutisiwa ka xivutiso . 
U seketeriwa hi ntlawa wa tidayirekitara to fambisa letikulu . 
U hele matimba ngopfu ku va a nga kumanga ndzilo . 
Endzhaku u humelele ekhoto kutani maphorisa ya le ku lavisiseni ka mhaka ya kona . 
U fanele a tshemba swinene leswaku vuhlayiseki bya yena byi tiyisisiwile . 
U pfule ntsena rivanti , a siya gede ya vuhlayiseki yi pfalekile . 
Na yena ta tihlanganisa na soxaliweka ekhoto . 
U tshame a tiyile leswaku xitshunxo xi ta kumeka . 
U te 590 wa swifundza swa ha fanele ku hetisiwa . 
U vule leswaku mfumo a wu nga ha tiyiseli vutsandzeki . 
U vule leswaku a wu ri nkarhi wo vava ku tlula hinkwayo eka yena tanihi phorisa . 
U swi vule tolo , i mhaka leyi nga laviki leswaku u vutisa . 
U te vanhu vo tala lava khale a va nga thoriwanga , se va na mitirho . 
U te maphorisa ya fenele ku engetela ku vonaka ka vona eka ndhawu ya kona . 
U vule leswaku maphorisa a va rindza ndhawu leyi khumbekaka . 
U vule leswaku vadyondzisi a va endle hinkwaswo ku lulamisa vadyondzi . 
U ri va teke mavhiki manharhu ku kunguhata nhlaselo . 
U lwisa miehleketo mimbirhi yo fularhelana . 
A a fanele ku tivutisa swivutiso mayelana na xiphemu lexi a xi tlangaka . 
U komba ku tinyiketela lokukulu eka ku tirha ko hlawuleka . 
Kutani u hi nyike vuxokoxoko bya ntokoto wa yena wa vukungundzwana lebyi . 
Kutani u tsutsumele endlwini yo sungula leyi a nga yi vona yi pfuriwe rivanti . 
A a ri muphurofexinali wo hetiseka loyi a a tinyiketerile eka ntirho wa yena . 
A a ri munhu wo tiyisa voko eku tshinyeni loyi a a tinyiketerile eka ntirho wa yena . 
U khanile eka mhaka leyin'wana . 
Na yena a a pumbiwile eka mhaka yeleyo kutani a a lave ku tinyiketa . 
Naswona a a hlamarisiwe ngopfu hi nseketelo lowu thimi yi nga wu kuma . 
U byeriwe ku ya eka khompatimente ya ntlawa wa vunharhu . 
U kumiwe etinyaweni hi hosi ya muxanisiwa ya xisati . 
U thoriwe hi mhaka ya mithwaso leyi a nga yi kuma . 
U voniwe nandzu kutani a gweviwa ku tshama ekhotsweni 15 wa malembe . 
Ntirho wa hina eka lulamisa nkavelo wa misava a xi ve xitsundzuxo eka yena . 
A a karhatekile swinene hi muxaka wa dzolonga ra nhlaselo . 
A a vulavula na mina kutani u lava hi hlangana hi awara ya mune . 
A a tlula hinkwavo exikarhi ka lavo antswa . 
A ngaka - xo antswa i ku va wena u tihlanganisa na yena . 
Ku phakela vukorhokeri bya swa rihanyu i swa masungulo eka swifundzankulu . 
Vatirhi va swa rihanyu va ta hlayisa rijisitara ra milandzu hinkwayo ya vuxanisi . 
Vatirhi va swa rihanyu hi vona mbilu ya vuhlayisi bya swa rihanyu eka xifundzankulu xa hina . 
Ku twa na ku yingisela hiswimbirhi swi na nkhumbo eka madyondzelo yo pfuna . 
Hikwalaho maendlele avareji yo pimiwa a ya ta va wona yo fanela kahle . 
Hikwalaho , hetisa xitatemende lexi landzelaka ku xi endla xi va ntiyiso : 
Hikwalaho , xikweleti a xi fanele ku va ntshuneto ntsena eka ndzwalo wa xibalo . 
Hikwalaho , yi na 100 wa tiphesente wa xiave xa makete lowu . 
Ku hoxa xandla ka yena eka dimokirasi leyi na swona swi ta pfumariwa . 
Swikambelo swa yena swo nyupela swi fambe kahle , ku fikela sweswi , hinkwaswo swi famba kahle . 
Ku lova ka yena nkarhi wu nga si fika swi hi tseme nhlana hinkwerhu . 
Laha ntiyisiso wa mpfumelelo wo kota ku nghena exitediyamu wu ta tiyisisiwa . 
Laha na kona , ku tshembiwa leswaku yindlu yin'wana na yin'wana yi ta hundzuka kaya . 
Hileswi switsundzuxo swingari swingani swa ku fikelela ndzinganano wa kahle . 
Hileswi swin'wana swa leswikulu swa timalinkulu leswi nga fikeleriwa kusukela hi 1994 . 
Hileswi swilaveko leswi nga vekiwa eka switiyisiso : guarantees . 
Laha munhu u fanele ku tshama a ri karhi a tsundzuka timhaka ta leswaku : 
Laha , vuxirho bya boha swinene na ku va byo angarhela . 
Laha , vuvekisi bya hina byo tlula hinkwabyo i sisiteme ya dyondzo . 
Laha , swikolo swi avelana vutivitivi na mitirho leyinene . 
Hey makwerhu , a ndzi swi kotanga ku ku qinghela tolo . 
Hey , loko u ndzi qinghela , a a ha ku va eriqinghweni . 
Swi le henhla ku ringana ku ka swi nga fikeleriwi hi makhamba , vaonhi na swifuwo . 
Ku kula ngopfu ka ku tala ka vanhu na ndzhwalo wa vahlayisiwa . 
Leswi nga swa le henhla swinene eka tin'wana ta tipurojekenkulu i : 
Tata wa yena wa ngati a a nghena a huma ejele naswona se u lovile . 
Layisense ya yena yo chayela yi yimisiwile tin'hweti ta kaye . 
Nhlamuselo ya yena i ku a nga swi lemukanga leswaku muxanisiwa i wansati . 
Kokwanaxinuna wa yena a a ri n'wamapurasi wo rima swo tihanyisa ntsena eka ndhawu yeleyo . 
Vunanga bya yena byi ta nyanyula tinxaka to tala leti ta ha taka . 
Lerhi ra yena a ri vonaka ri nga si cinciwa masiku yo tala . 
Matimu ya ta hi sola loko hi nga teki magoza sweswi . 
Tshama eka xiyimo lexi kutani u tlhela u ololoka u ku thwixi ! 
Vini va makaya na vona va hlohleteriwe ku ka va nga xavisi rifuwo ra vona . 
Vatirhi va nhlayiso wa vanhu va ri emakaya va fanele ku pfuniwa mayelana na leswi . 
Ku pfumala kaya eka xifundzankulu lexi swi ya emahlweni swi va ntlhontlho lowu yaka emahlweni . 
Ku tinyiketela hinkwako eka ku asesa ko aka ku pakanisa leswi landzelaka : 
Hi tshemba leswaku van'wana na vona va ta kuma nhlohletelo eka swona . 
Hi tshemba leswaku va ta hangalasa na switori leswi . 
Ku kambela swa tihomoni swi nga endliwa leswaku ku tekiwa xiboho xa matshungulelo . 
Sayizi ya ndyangu a yi vonaki yi ri yona yi lawulaka ku eneriseka evuton'wini . 
Mindyangu yi nyikiwile nomboro ku nga si sungula phurosese yo hlawula . 
Tindlu leti ti nga lo akiwa xiphemu ntsena , kambe timali ti herile ; 
Mphakelo wa tindlu wu fanele ku va hi ndlela ya rimba leri ku nga twananiwa rona . 
Swa tindlu naswona swi vula ku va vanhu va khatalelana . 
Swilaveko swa tindlu etindhawini ta le makaya a swi si hlayeriwa . 
Timali to pfuna swa tindlu ti fanele ku fikelela vanhu lava ti nga endleriwa vona . 
Tindlela to seketela mhaka ya tindlu ti fanele ku tirha timhaka leti hi ndlela yo va erivaleni . 
Nkokankulu wa swa tindlu eka ku fikelela swikongomelo leswi wu le rivaleni . 
Xana vadyondzi va katsiwa njhani eka ku asesa ? 
Xana swi twisisiwa njhani ku suka eka mavonelo ya vukhongeri byo hambanahambana ? 
Xana mfumo wa muganga wu nga nghenelela njhani eka ku sivela vugevenga ? 
Xana munhu a nga tshama njhani a ri karhi a tiva ku hundzuka loku humelelaka eka xiyenge xexo ? 
Xana hi nga nghena njhani hinkwerhu hi tisa ku hambana ? 
Xana hi nga hluvukisa njhani ku kota ku tikhoma evuton'wini bya hina ? 
Swi ta njhani ku va vanhu van'wana va vonaka onge va tiva ndlela yo humelele ? 
Xana vadyondzi va xi twe xi ri njhani xitoloveto xo hluvukisa mepe wa miehleketo ? 
Xana ndzi kunguhatisa ku yini ntirho wo hlela eka nongonoko wa matirhele ? 
Xana nghingiriko wa miri na nghingiriko wa miehleketo swi seketelanisa ku yini ? 
Xana swisiwana swi endlisa ku yini bindzu eka mbangu wa vupfumari hi ndlela leyi ? 
Xana tihakelo exikarhi ka vukorhokeri bya mabazi byo hambanahambana ti hambana njhani ? 
Xana hi lunghisisa ku yini swidingo swa nkarhi lowu taka swa eneji , mati na vutleketli ? 
Xana hi vumbisa ku yini nkhomano exikarhi ka vanhu lava laha ? 
Xana hi nga endlisa ku yini ku sivela tinsulavoya eswikolweni swa hina ? 
Xana hi swi tivisa ku yini ku nambu wa karhi wa hlayisiwa ? 
Xana hi ndlandlamuxisa ku yini pfhumba ro hangalasa mahungu na ku nghenisa vaakitiko ? 
Xana hi avelanisa ku yini mpingu wa tihakelo ta leswi xikan'we na vuvekisi byin'wana ? 
Xana hi yi tirhisisa ku yini thekinoloji ku endlela ku hlayisa mati ? 
Xana mhaka ya ku xopaxopa vunene yi nghenisa ku yini eka mhaka leyi ? 
Xana mfumo wu kunguhatisa ku yini ku tlakusa ku nyikiwa ka matimba eka vaxanisiwa ? 
Xana leswi mimfungho yi vulaka swona swi cincisa ku yini hi ku famba ka nkarhi ? 
Xana vadyondzisi va amukerise ku yini ku antswisiwa ka maasesele ? 
Xana swi le ku cinceni hi ndlela yihi , naswona hi swihi leswi nga landzelaka swi humelela ? 
Xana insitituxini yi lulamisa njhani timhaka ta ndzinganano ? 
Xana ku dyondza ku lulamisisiwa ku yini leswaku ku fanela xiyimo xa n'wina ? 
Xana xibalo xa nkarhinyana xi khakhuletisiwa ku yini nkarhi wa vumbirhi ? 
Xana pulani leyi yi tirhisisiwa ku yini eka xiyimo xa xifundzankulu ? 
Xana ndzi nga ya emahlweni ndzi tirhisa timfanelo ta mutirhisi leta khale ku fika rini ? 
Xana swi teka nkarhi wo fika kwihi naswona hikwalaho ka yini vanhu va yima etilayinini ? 
Xana swi teka nkarhi wo fika kwihi ku va nondzo wu tirhiwa ? 
Xana ku na vathoriwa vangani endhawini ya wena ya ntirho ? 
Xana u na timinete tingani ku tatisa phepha ? 
Xana i minkavelo yingani leyi a faneleke ku yi xava ku kuma vulawuri bya khampani ? 
Xana i kangani u twa vunanga lebyi landzelaka eka ntirho lowu ? 
Xana tikithi ra xitulu xin'wana na xin'wana xa leswi landzelaka ri durha mali muni ? 
Xana ku fika kwihi ku lahlekeriwa loku nga vaka kona hikwalaho ka ku tlakuka ka nsirhelelo ? 
Xana u twa ntshikelelo wo fika kwihi ku humelela exikolweni ? 
Xana matiko ma nga tilulamisa hi ndlela yihi ku tirhana na ku pfumaleka loku ka ku tshemba ? 
Xana swi ve na ku humelela ku fika kwihi mayelana na mbuyelelano ? 
Leswi swihangalasamahungu swi yisisaka xiswona emahlweni swifaniso swa vavasati . 
Ndlela leyi mutswari loyi a nga riki na mfanelo yo hlayisa a nga fikelelaka hayona vana . 
Ndlela yo kunguhatela ku asesa eka tilevhele tinharhu ta nkunguhato ? 
Ndlela yo kunguhatela swidingo swo hambahambana swa vadyondzi . 
Ku nga va khombo lerikulu ngopfu loko vutivi bya vona byi nga fa na vona . 
Xana ndzi ta swi tivisa ku yini leswaku ndzi humelerile ku fikelele xikongomelo xa mina ? 
Xana ndzi ta swi tivisa ku yini loko xikombelo xa mina xi humelerile ? 
Xana vaakindhawu va ta vuyeriwa njhani hi purojeke ya wena ? 
Xana muxavi u ta vuyeriwa njhani eka sisiteme leyi ya vuhumelerisi ? 
Xana u ta katsisa ku yini thekinoloji eka ntirho wa wena ? 
Xana hi ta lava ku vona ku xilo lexi xi lulamisisiwa ku yini , ku ya emahlweni ? 
Xana a wu ta va u titwise ku yini loko a wu vile eka xiyimo xa vona ? 
Ndlela leyi na wena u nga vikaka hayona vukanganyisi byin'wana na byin'wana kumbe vumbavha . 
Ndlela leyi u vhotaka hayona i vutihlawuleri bya wena ehandle ka laha u tirhaka kona . 
Hambiloko va nga va va nga landzendzelangi ndlela ya xidemokirasi , na vova va vile na vutihlamuleri . 
Hambiswiritano , sweswi ndzi fanele ku hundzisela eka wena xiphemu xa vutihlamuleri . 
Hambiswiritano , maendlele lama vekiweke ma fanele ku landzeleriwa . 
Hambiswiritano , mpimo wa le henhla wa ntlawa lowu na wona wu ta va na mimbuyelo yo biha . 
Hambiswiritano , mibejo yi ta tisiwa hi ku fambelana na ntswalo . 
Hambiswiritano , swipimelo swa ku thoriwa i vulawuri bya xifundzankulu . 
Hambiswiritano , na loko hi ri karhi hi kula , mitlhontlho leyintshwa ya humelela . 
Hambiswiritano , eka swiyimo swin'wana ku ta tirhisiwa mpimo wa zero . 
Hambiswiritano , ntswalo a wu hakeriwi loko swipimelo swin'wana swi nga fikeleriwi . 
Hambiswiritano , swi vonaka swinene ku onge ku tirhisiwile muxaka wun'wana wa xibamu . 
Hambiswiritano , ku hava tipholisi to karhi leti nga ku langutiweni hi vuntshwa enkarhini lowu . 
Hambiswiritano , a hi mibejo hinkwayo loku ehleketisiwaka hi vuenti . 
Hambiswiritano , swivangelo swo ala ku nghenelela , swa nyikiwa . 
Hambiswiritano , rihanyu lerinene ra le non'wini swi vula swo tlula ku hlayisa matino ya hina ntsena . 
Hambiswiritano , van'wana va tsutsuma hi milenge va baleka ndhawu leyi vugevenga byi humeleleke kona . 
Hambiswiritano , ku sukela hi 1994 ku vile na ku vuyeriwa ko vonaka . 
Hambiswiritano , ku sukela eka nkarhi wolowo timhaka letintshwa ti ya emahlweni yi vikiwa . 
Hambiswiritano , magoza man'wana lama hi ma tekeke ma vile ni mimbuyelo leyi nga languteriwangiki . 
Hambiswiritano , van'wana a vavasati a va tirhisi hi ku hetiseka vukorhokeri lebyi . 
Hambiswiritana , mikarhi yin'wana ku cinca a ku amukeriwi mikarhi hinkwayo . 
Hambiswiritano , vadyondzisi va languteriwa ku famba va hundza eka leswi nga ka bukumpfuno . 
Hambiswritano , timhaka leti landzelaka ti vangile ku hlwela loku nga amukelekiki loku landzelaka : 
Hambiswiritano , swikongomelo swa xihatla leswi landzelaka swa karhi swa fikeleriwa sweswi : 
Hambiswiritano , mfumo a wu ta xava misava loko vanhu va lava ku yi xavisa . 
Hambiswiritano , xiletelo xi ngo ho ka xi nga ku nyiki tinhlamulo hinkwato . 
Hambiswiritano , vaofisiri vo lavisisa va na mavonelo yo hambana . 
Hambiswiritano , leswi khwaliti ya switiviwa swi vulaka swona a swi tali ku kombisisiwa . 
Hambiswritano , leswi swilo swi phutserisiwaka xiswona swi tala ku kanganyisa . 
Hambiswiritano , ntirho wo hlanganisa swikolo leswimbirhi wu sungurile . 
Hambiswiritano , purojeke a yi langutane na mitlhontlho yak u londziwa ka misava . 
Hambiswirtano , mpimo wo rhurhela emadorobeni wa ha ndlandalamuka . 
Hambiswiritano , xiviko lexi a va ri na xona xi kumekile hi ku yiviwa . 
Hambiswiritano , xipfeleri xa vumbirhi xi ringana na zero xi na yona nhlamulo : 
Hambiswiritano , ku tirhisiwa ka mahungu ka hambanahambana eka swifundza leswa 52 . 
Hambiswiritano , ku yisiwa laha va faneleke ku ya tirha kona ku hlwerisiwile hi ku pfumaleka ka timali . 
Hambiswiritano , ku na tindhawu ta ntirho leti nga hlayisekangiki . Hambiswiritano , mivuyelo leyi a yi aviwangi hi ku ringana . 
Hambiswiritano , swiringanyeto leswi swi ya hi ku hlavuteriwa ka swona . 
Hambiswiritano , va nga kuma ku vevukeriwa eka levhi loko : 
Hambiswiritano , ku hundzisa loku ka vun'wini a ku langutisisiwanga hi vuenti eka nkambisiso lowu : 
Hambiswiritano , modlolo lowu a wu tirhangi hilaha a swi languteriwe hakona laha kaya . 
Hambiswiritano , tipulani to pfuxetiwa ka tindhawu ta le madorobeni a ti lulamile . 
Hambiswiritano , hi nge lwi nyimpi ya xihoko na swidzidziharisi hi ri hexe . 
Hambiswiritano , a hi si tiva swo ringana mayelana na swikhedzakhedza swa vuthoriwa . 
Hambiswiritano , ha ha langutane na tlhontlho wa maehleketelele yo karhi eka timhaka tin'wana . 
Hambiswiritano , hakanyingi hi xi pfumalaka i nxopaxopo lowu ringaneke . 
Hambiswiritano , u nga ha nghenisa xikombelo loko u nga fikeleli swipimelo leswi . 
Nkucetelo wa vanhu eka tiekhosisiteme na switandzhaku swa kona . 
Rhengu ra nhluvukiso wa vatirhi ri humelerisiwile . 
Leswi vatirhi va tirhaka swona ku nga ri khale swi rhangisiwe emahlweni ku tlula munhu . 
Timfanelo ta ximunhu na ku onhiwa ka tona swi na swivumbeko swo hambanahamabana . 
Timfanelo ta ximunhu i ta misava hinkwayo , a ti hambanyiseki naswona ti na vuxaka . 
Tindhawu to tshamisa vanhu a yo va mhaka yo aka tindlu ntsena . 
Swiengetelankahelo swi ta khomanisiwa na laha leswi tisaka mati swi kumekaka kona . 
Madzana ya vavasati va khomiwile va ya heta nkarhi ekhotsweni . 
Na mina ndzi nghenelela eka migingiriko ya vona lelswaku va ta titwa va ri va nkoka . 
Na mina ndzi ehleketa leswaku ku seketela loku humaka eka vanhu va tiko na vaseketeri va rhagibi swi ta pfuna . 
Na mina ndzi navela ku n'wi hoyozela ku va a vile mutlangi wa xipano lonene . 
Ndzi munhu wa xisati naswona ndzi tshamaka eka ndhawu ya vusweti . 
Ndzi le kusuhi na ku famba , xana u nga ta hi kwalomu ka awara ya mbirhi . 
Na mina ndza xi lemuka xiphiqo xa tipulani leti seketeriwaka hi mali yo ka yi nga enelanga . 
Ndzi khutaza vanhu lavantshwa ku anakanyisisa hi ntirhovutomi wa vuongori . 
Ndzi kombela ku rhula - ku phyuphya emiehleketweni na vutihlamuleri . 
Ndzi tshemba swinene leswaku vuxaka bya hina byi ta tiyisiwa ngopfu ku endza loku . 
Ndzi khorwisiwa swinene hi mbuyelo lowu angarheriweke eka nongonoko wa hina wamasiku mambirhi . 
Ndzi tshemba swinene leswaku hi na malembe ya migingiriko yo engeteleka endzhaku ka sweswo . 
Ndzi landzelela leswi humelelaka etimhakeni leti hi vukheta lebyikulu . 
Ndzi khensa nkarhi hinkwawo leswinene na leswo tika swa nhlangano lowuya . 
Ndzi tinyiketa hi mbilu hinkwayo ku hluvukisa tinyiko ta vadyondzi va hina hinkwavo . 
Ndzi ta lavisisa mahanyele ya vadyondzi va tlilasi ya mina . 
Ndzi twa ndzi kurisiwile swinene ku va ndzi ri kona eka nhlengeletano leyi madyambu lawa . 
Ndzo vula ntsena ku , eka ku kambisana a wu kumi hinkwaswo . 
A ndzi nga ha hundziseri mitwanano eka lava nga riki mitlawa . 
Ndza tsaka ku tivisa leswaku timali ta xibalo ti antswile hi 210-11 . 
Ndza tinyungubyisa ndzi tivisa leswaku purojeke yo foroma switina yi famba kahle swinene . 
Ndzi hisekela swinene ku fikisa mhaka leyi emakumu handle ko hlwela . 
Ndzi tsemeke nhlana hi mhaka ya leswaku mudyondzi a nga tlhaviwa etlilasini . 
Ndzi twela ndyangu ku vava swin'we na vaakindhawu va n'wana loyi . 
Ndzi tshemba leswaku a ndzo fanela ku hlamula xivutiso xexo . 
Ndzi tshemba leswaku vufambisi bya mitirho ya vumaki lebyi nga kona laha byi nga tiyisa leswi . 
Ndzi tshemba ku mi vile na ku vona kusungula swikombiwa swa hina . 
Ndzi vulavula hi vadyondzisi lava ku dyondzisa hi ku va ku ri vutomi bya vona ku nga ri lava dyondziselaka ku tihanyisa . 
Ndzi vilelerisiwa ngofu hi leswi humelelaka . 
Ndzi langutela ku leswi swi ta hetisiwa eka nkarhi wa tsevu wa tin'hweti . 
Ndzi yile eka mutsari wa papila ku vulavula hi xiyimo . 
Ndzi tlhela vutisa : Xana wolowo i ntlhontlho , kumbe xexo i xiyimo xo biha ? 
Ndzi kombela un'wana na un'wana wa n'wina ku nyiketela nkarhi wa yena na matimba . 
Ndza vutisa : Xana xidemokirasi xi vula yini eka vanhu lava hanyaka evusiwanini lebyikulu ? 
Ndzi tivutisile : Xana munhu luya hi yena a nga na vuswikoti by tlula hinkwavo ku endla ntirho ? 
Ndzi tshembele eka n'wina , naswona hi ku pfuna ka n'wina , hi nga nga hlula tintshava. 
Ndzi tshemba leswaku swi vula swin'wana hi leswi munhu a anga swona na vumunhu bya yena . 
Ndzi tshemba leswaku ku landzelela milawu swi fanele ku twisiseka hi ku hetiseka . 
Ndzi tshemba leswaku a a tinyiketerile swinene eka leswi a a kholwa eka swona . 
Ndzi tshemba leswaku oditi yi nyika masungulo lama twalaka ya mavonele ya mina . 
Ndzi tshemba leswaku mphikiso lowu wu tshikileriwe ku tlula mpimo . 
Ndzi ri lava khumbekaka eka mitirho leyi ya tingana na vugevenga va fanele ku swi tshika ! 
Ndzi mi tshembhisa hakunene leswaku ku fika ka yena swi languteriwile hi ku hiseka lokukulu . 
Ndzi nge vulavuleli mavandla ya tipolitiki lama phakelaka swakudya . 
Ndzi tiyisisa leswaku ntirho hinkwawo lowu wu nga eka photifoliyo leyi i ntirho wa mina n'wini . 
Ndzi khandziyile tambha kutani ndzi ehleketa leswaku lexi i xihlale . 
Ndzi tshinya mitirho leyi yo pfumala vumunhu hi marito ya vukari lebyikulu . 
A ndzi nga tsundzuki ku xivutiso xi ri yini , kahlekahle . 
A ndzi nga khandiyi bazi leswaku ndzi ta khomiwa , a vula endzhaku . 
A ndzi ri tirhisanga rito ra ku komba ku vilela eka xitatimende xa mina . 
A ndzi vulangi ku va ta khomiwa eka tin'hweti tinharhu . 
A ndzi sungulanga vutomi ndzi ri leswi ndzi nga swona namuntlha , ndzi ri na leswi ndzi nga na swona sweswi . 
A ndzi kunguhatanga ku vekela swa matirhele swo engetela laha . 
Ndzi swi endla hi mbilu yo tsundzuka swa khale , vuthlamuleri , na ku titsongahata . 
A ndzi na vuxokoxoko bya laha va nga ta rhurheriwa kona . 
A dzi tivi ku i vuvalangi bya njhani lebyi munhu yoloye a a ta va a byi endlile . 
A ndzi tivi ku i yini lexi a xi ta vumba mhaka ya xihatla eka mhaka leyi . 
A ndzi vileri , ndzi ta n'wi byela ku wa va tiva vanhu lava . 
A ndzi voni leswaku u nga kota njhani ku ringeta ku swi yimelela ? 
A ndzi ehleketi leswaku ku na xilo na xin'we lexi hoxaka xandla eka swona . 
A ndzi lavi ku ya emahlweni ndzi ehleketelela emhakeni leyi . 
Ndzi ku khutaza ku rhandza ntirho wa wena , hikuva leswi swi ta endla ku u ya emahlweni . 
Ndzi engetelerilenkarhi wo tirha ka tikomiti hi lembe rin'we . 
Ndzi twa leswi wu ri nhlaselo wa vutshembeki bya mina swi nga fanelanga . 
Ndzi tlhela ndzi tiyisisa ku timhaka leti nyikiweke i ntiyiso naswona hi tona . 
A ndzi twa ku vava laha na lahaya , kambe a swi fanerile ; ku pfuleka ka ku twa ku vava , ku pfumaleka ka mbuyelo ! 
A ndzi fanele ku lawula xitulu xa mavhilwa xa mina xikan'we na rhakete ya mina . 
Ndzi twile naswona swa mudyondzi loyi a nga hlaseriwa mpundzu lowu . 
Ndzi twa ndzi thoveke ngopfu mbilu hi angulo lowu hi wu kumeke eka mhaka leyi . 
A ndzi ri karhi ndzi dyondza lembe hinkwaro - ndzi ri ndzexe na le ntlaweni wo dyondza . 
Ndzi tinyiketele ku tshama ndzi ri karhi ndzi tirhisana na vona . 
Ndzi tinyikete twa hi mani na mani leswaku ndzi ta endzela matiko himambirhi hindzexe . 
A ndzi si tshama evuton'wini bya mina ndzi byela munhu ku dlaya un'wana . 
A ndzi si tshama ndzi va na rifuwo , hambi a ri muringani wa mina . 
A ndzi si nghena tlilasi ya ikhonomikisi nkarhi wo lehanyana sweswi . 
Ndzi longoloxe ntsena tindhawu tingari tingangi laha u nga hi pfunaka kona . 
Ndzi n'wi vonile , ndzi n'wi nun'hwetile naswona ndzi n'wi khumbile . 
Ndzi fanele ku tshemba leswaku loko ndzi lulamisa swakudya swa mina kahle , swi ta xaviwa swinene . 
Ndzi fanele ku hlawula exikarhi ka tihadidirayivhi timbirhi to hambana . 
Ndzi ringete ku ka ndzi ndzi endli xihoxo ; ndzi pfe ndzi khuguka kun'wana . 
Ndzi ringete ku vumba xifaniso xin'wana xo lava ku fana na mozeyiki . 
Ndzi tshemba leswaku hinkwavo vatekaxiave na vona va ta nghena hi ndlela yo aka maendlele ya vona . 
Ndzi tshemba leswaku van'wamatimu va hina va ta teka siku leri ri ri ra nkoka xinkan'we na njhekanjhekisana lowu . 
Ndzi ni ku tshemba leswaku namuntlha , ku fuma van'wana loku ku ta herisiwa . 
Ndzi tshemba leswaku leswi swi le rivaleni swinene hikuva a swi kali swi lava ku kanerisana . 
Ndzi lava tshikilela mhaka leyi hi ndlela ya xifilosofi endzhakunyana . 
Ndzi yima na yena eka leswi a swi vuleke ku xixima nhenha leyi ya vanhu va ka hina . 
Ndzi lava ntsena ku hlamula hi ku hatlisa switatimende swa swirho swimbirhi . 
Ndza swi tiva leswaku vutihlamuleri lebyi u nga langutana na byona bya tika swinene . 
Ndza swi tiva leswaku u virisa mati loko swi fanerile ku endlela leswaku ya va ya hlayisekele ku ma tirhisa . 
Ndza swi tiva leswaku mikarhi ya wena yi tlimbanile swinene , kambe u endlile nkarhi ku ta va laha . 
Ndzi rhandza ku va ndzi ri mina naswona a ndzi lavi vanhu va ndzi hlayisa . 
Ndzi vula ku a swo laveka ku a kombisa xo karhi . 
Ndzi vula ku , un'wana na un'wana a nga hatla a vona nxavo wa kahle swonghasi loko a wu vona . 
Ndzi vula ku , xana hi seketelela yena qhinga ro huma ? 
Ndzi vula ku , xana xa ha endla ndzavisiso hi swiphiqo leswi hi langutaneke na swona ? 
Mina loyi ndzi rivalerile kutani sweswi ndzi kombela wena leswaku u rivalelela. 
A ndzi kalanga ndzi swi kunguhatela sweswo , hikuva a ndzi si tshama ndzi swi lorha . 
A ndzi tshamanga ndzi ehleketa ku ndzi nga pfuka ndzi kume yindlu ya kahle yo fana na leyi . 
Ndzi kunguhata ku endla switiviso hi mhaka leyi ku nga ri khale . 
Ndzi amukerile mahungu yo hlawuriwa ka mina hi matitwele yo hlanganahlanganana . 
Ndza ala ku tshika purojeke leyi yi kavanyetiwa ku ya emahlweni . 
Ndzi teka mitlhontlho hinkwayo eka dyondzo yi yi ri ya nkoka swinene . 
Ndzi teka xihumelelo lexi xi xa le henhla eka lembe ra swihumelelo swa le henhla 
Ndza tsana hi ku gega ka van'wana leswaku ndzi venga Vayuda . 
Ndzi vona swihambukele swa magoji ku rindza loko ku ri hava mati . 
Ndzi fanele ku vula ku mikarhi yo wisa ka palamende a hi mikarhi yo ya eka holideyi . 
Ndzi tshemba swinene ku leswi a swi nga humeleli hi purojeke . 
Ndzi vulavurile ekusunguleni hi mhaka ya ku va hi dlayisiwa hi ku humelela ka hina . 
Ndzi yimile laha ndzi titwa leswaku hakunene ndzi vuye ekaya . 
Ndza ha vona onge timhaka to yelana na rimbewu ta ha ri kona etikweni ra hina . 
Ndzi kombisa ku xitori xexo swi nga tika ngopfu ku xi hlamusela . 
Ndzi teka xivandla xo hava nchumu ndzi xi vula xiteji xo pfumala swilo . 
Ndzi va nkhensa hi mbilu hinkwayo ku va va pfumerile ku teka riendzo leri . 
Ndza ni nkhensa na ku mi navelela leswinene eka mikanelo ya n'wina leyi nga ta landzela . 
Ndzi nkhensa loko mi ndzi yingiserile na nseketelo wa n'wina wa tintswalo . 
Se sweswi ndzi lava ku tlakusa timhaka tin'wana leti yelanaka na tikhoto to hlawuleka . 
Ndzi ehleketa ku a ndzi lave ku va dokodela kumbe swin'wana swa mitirho ya vutshunguri . 
Ndzi ehleketa ku swin'wana na swin'wana leswi nga vuriwaka ku yelana na sweswo swi to va ku kumbetela ntsena . 
Ndzi ehleketa ku xexo i xiphemu xa mpakaniso lowu hi lavaka wona . 
Ndzi ehleketa ku nkanerisano wa vusiku bya namuntlha wu tshamisekile swinene . 
Ndzi ehleketa ku mfumo hinkwawo wu lava ku vona timhaka ti ahluriwa hi xihatla . 
Ndzi ehleketa ku va fanele ku n'wi kumela swin'wana swo olova leswi a nga ta swi lawula . 
A ndzi ehleketa ku ndzi nge he pfuki ndzi vonile kambe tihomu ta mina leti a ti lahlekile ! 
A ndzi ehleketa ku leyi a ku ri ndlela yo katsa un'wana na un'wana . 
Na mina ndzi vutisa vafambimbisi lavakulu swivutiso leswi . 
Ndzi tshemba ku vaofisiri lava fambisaka ntirho va ta hi khomela loko swa ririmi swi nga ri swona . 
Ndzi twa ku vanhu van'wana va dyondzisiwe ku byala mirhi . 
Ndzi swi twisisa hi ku olova leswi ndzi nga ku dyondzisiweni swona . 
Ndzi kombela lava nga si sungulaka ku tirhisa swidzidziharisi , va nga sunguli . 
Ndzi lava ku mi twisa fenya na miehleketo yin'wana yitsongo . 
Ndzi lava ku vula swin'wana nakambe mayelana na vaseketeri lava na valandzelerisi . 
Ndzi lava ku nkhensa swilo leswi endleke leswi lavekaka . 
Ndzi lava ku kombela leswaku swi hlayiwa , swi gayeriwa , swi kambisisiwa na ku xopaxopiwa . 
Ndzi lava leswaku hi tirha hi matimba swinene eka xitshunxo lexi xa vunharhu . 
A ndzi lava ku n'wi tivisa eka vatirhi va yena lavantshwa na tihofisi letintshwa . 
A ndzi ri na 14 wa malembe loko hi sindzisiwa ku rhurha ; a swi vava . 
A ndzi tshemba leswaku un'wana u ta vutisa xivutiso lexi . 
A ndzo kamba nhlamulo ya xivutiso xo sungula . 
A ndzi nga ta va tshika va ndzi konanisa ku ri hava mbhoni . 
A ndzi leva ngopfu tolo , a wu fanele u ndzi vonile . 
A ndzi fanele ku xava swin'wana kutani swi ndzi hlwerisile . 
Ndzi xiya xiya hi ku tsakela leswi nga ku humeleleni emhakeni leyi . 
Ndzi amukela vusirheleri lebyo engetela lebyi nyikiwaka vana . 
Ndzi ta va ndzi langutele mahungunkulu lama nga ta vangiwa hi khoferense leyi . 
Ndzi ta ku hlamusela nakambe loko ndzi tlhela ndzi vulavula na wena . 
Ndzi ta fanela ku vutisa ku xi durha mali muni . 
Ndzi ta longoloxa swin'wana swa ku humelela loku endzhakunyana eka mbulavulo wa mina . 
Ndzi ta kombisa byin'wana bya vukorhokeri lebyi eka vana lava khumbekaka : 
Ndzi ta teka poto kutani hi ta ri tirhisa swin'we na buti wa mina . 
Hikokwalaho ndzi ta khumba ntsena timhaka tingari tingani leti ndzi kholwaka ti fanerile . 
Ndzi ta khumba hi ku komisa swivandla leswimbirhi endzhakunyana . 
Ndzi navelela vadyondzi va hina hinkwavo lava nga ka matiriki leswinene , ndzi va khutaza ku tshama va kongomile . 
Ndzi navelela vatsavi hivambirhi ku ya emahlweni va humelela eka mphikizano lowu . 
Ndzi va navelela hinkwaswo leswinene eka leswi va swi endlaka . 
Ndzi navelela khoferense leyi ku humelela hinkwako eka mikanelo ya yona ! 
Ndzi navela ku amukela ku nkhensiwa ka hina eka ntirho lowo hlamarisa ! 
Ndzi navela ku hlawula swingari swingani ndzi ta vula xanchumu xo hlawuleka hi swona . 
Ndzi navelela hinkwenu simpoziyamu yo tlhontlha no humelela . 
Ndzi navelela hinkwenu ku humelela na vutomi byo hanya hi ku tiphina . 
Ndzi navelela n'wina na mindyangangu ya n'wina vuhlayiseki eka nkarhi wa ntsako . 
Ndzi mi navelela hinkwaswo leswinene eka mikanelo ya n'wina . 
Ndzi mi navelela ku humelela lokukulu loku yaka emahlweni eka mikanelo ya n'wina hinkwayo . 
Ndzi mi navelela ku humelela eka leswi mi swi endlaka hi purojeke . 
A ndzi ta pfumelelana swinene na n'wina hi tlhelo ra mhaka ya swikili . 
Ndzi nge tsaki ku twa leswaku apili ya mina a yi tekeriwanaga enhlokweni . 
Ndzi lava , hi ku yimela vona , ku amukela mphokotelo wa n'wina . 
A ndzi ta hlaya papila leri loko a ndzi ri na nkarhi wo ringana . 
A ndzi ta vulavula hi timasipala tin'wana loko andzi ri na nkarhi wo engeteleleka . 
Swiyimeri swi tirhisiwa ku kombisa timhaka leti nga ta nkoka eka xiletelo : 
Swiendliwa leswi fanaka kutani swi phikizana ntsena hi mixavo ya swona . 
Kombisa timfanelo ta masungulo na vutihlamuleri etlilasini . 
Kombisa lava faneleke ku rhambiwa , ku vuriwa na swivangelo . 
Kombisa xiphiqo xa vulavisisi bya vugevenga emugangeni . 
Kombisa nongonoko wa nkoka wa xiendliwa xo karhi . 
Kombisa mbangu wa laha ku tirheriwaka kona lowu nga vangaka matirhele yo tsana . 
Kombisa na ku amukela ku hambana exikarhi ka swirho swa ntlawa . 
Kombisa na ku xopaxopa swilaveko swa timali na xivumbeko xa matirhiselo ya timali . 
Kuma na ku hlengeleta tipholisi ta masungulo ta matholelena mafambisele ya kona . 
Kombisa na ku lulamisa xihoxo eka xin'wana na xi'wana xa swivulwa leswi landzelaka : 
Kombisa na ku hlamusela minongoloko ya tikhonsepe ta swivumbeko swa switiviwa . 
Kombisa na ku hlamusela timakete to hambanahambana ta vaxavi . 
Kombisa na ku hlela ntikelo wa xitayili na switirhisiwa swa vutsari . 
Kombisa na ku hlamusela tinxaka to hambanahambana ta midurheriwa . 
Kombisa na ku hlamusela swiyimo swa xihatla hi ku hatlisa naswona swi ri hava xihoxo . 
Kombisa na ku hlamusela leswi nxopanxopo wa swidingo wu endlisiwaka xiswona . 
Kombisa na ku hlamusela tikhonsepe leti tirhisiwaka eka ku dyondza ka mitlawa . 
Kombisa na ku hlamusela tinxaka to hambanahambana ta macheletele. 
Kombisa na ku hlamusela swivumbi leswikulu swa swakudya swa rihanyu lerinene . 
Kombisa na ku hlamusela swidingo na swikongomelo swa swirho swa ntlawa . 
Kombisa na ku hlamusela magoza eka mhaka yo adoputa . 
Kombisa na ku hlamusela vakhumbeki vo hambanahambana na swidingo swa vona . 
Kombisa na ku hlamusela , na swikombiso , leswi ku tirha hi ntlawa swi pfunaka swona . 
Kombisa na ku kuma swingolongondwana leswi nga swona , leswi faneleke ku hlanganisiwa . 
Kombisa na ku kunguhatela vatirhi lava nga ta laveka eka ntirho lowu sunguriwaka . 
Kombisa na ku rhekoda swivandla leswi faneleke ku antswisiwa . 
Kombisa swilo swin'wana swa ntlhanu swa swin'wana na swin'wana leswi endlaka leswaku xi tsakeriwa ngopfu . 
Kombisa swiendliwa leswi faneleke na vukorhokeri ku fikelela swidingo swo karhi . 
Kombisa switirho na swingolongonwana leswi faneleke swa ntirho . 
Kombisa tindhawu laha leswi swi endlekaka swi nga pimekaka. 
Kombisa tindhawu ta antswiso wabindzu mayelana na mitirhisano . 
Kuma swivangelo swa swihoxo eka matshamelo yo karhi . 
Kombisa swivilelo leswi faneleke ku hundziseriwa eka vatirhi lava faneleke . 
Kombisa leswi nga tsandzisaka kutani u teka xiboho xa loko matshalatshala ma nga humeleriseka . 
Kombisa tisisiteme to lawula endzeni ka nhlangano . 
Kombisa vaxavi hi ku ya hi maendlele lama toloveriweke . 
Kombisa michini yo tsema na tigirisi leswi tirhisiwaka entirhweni wa kona . 
Kombisa maendlele yo hambanahambana yo hluvukisa tisisiteme . 
Kombisa tielemente ta maendlele ya vuhangalasamahungu bya ku maketa . 
Kombisa tielemente leti nga endlaka leswaku ntlawa wu pfumala ku hiteka . 
Kombisa timhaka leti hlohlotelaka modlolo wa mbulavurisano . 
Kombisa ku pfumala ku ringanana endzeni ka na le xikarhi ka miganga . 
Kombisa mahungu lawa ntlawa wu fanele ku va na wona leswaku wu ta endla kahle ntirho wa wona . 
Kombisa timhaka leti fambelanaka na vuhangalasamahungu bya ku maketa . 
Kombisa magoza yo ku sivela ku onha ka huwa . 
Kombisa mahungu lama faneleke ku tivisiwa na tipurojeke leti nga ta tlakusiwa . 
Kombisa vahu va ri vona swihlovo swa vundzeni bya leswi dyondziwaka . 
Kombisa tindlela leti endlekaka to kurisa vueneteki bya vakorhokeriwa . 
Kombisa swiphemu swa xiphiqo leswi nga endlaka leswaku ku kota ku tekiwa magoza yo karhi . 
Kombisa timhaka leti faneleke leti kongomaka ndzavisiso . 
Kombisa vatekaxiave mayelana na ku hunguteka ka vugevenga . 
Kombisa mitirho ya ndzulamiso kutani u yi andlala leswaku yi ta tirhisiwa . 
Kombisa swihlovo swa mahungu mayelana na ku tithola . 
Kombisa minongonoko ya nkoka yo kota ku nghena emakete ya misava hinkwayo . 
Kombisa vaamukeri lava muxaka wun'wana na wun'wana wa xiviko wu kongomisiweke eka vona . 
Kombisa tiakhawunti leti faneleke ku hundzuluxiwa ekuheleni ka n'hweti . 
Kombisa swikongomelo swa bindzu swa nhlangano wo karhi . 
Kombisa mitlawa ya leswi tirhisiwaka eka tisisiteme ta khompyutarara. 
Kuma swivangelo swa xihoxo lexi kumekeke eka swikombiso leswi fambelanaka na swona . 
Kombisa leswi vangelaka ku hlayisiwa ka hadiwere ya khompyutara . 
Kombisa switsandzisi u tlhela u longoloxa timhaka leti katsiwaka . 
Kombisa fomula leyi nga yona leyi faneleke ku tirhisiwa eka swikombiso leswi endlekaka . 
Kombisa nongonoko wa mphakelo wa nhlengeletano ya swa vumaketi . 
Kombisa swilaveko swa nkoka swa kamarankulu ya tikhompyutara . 
Kombisa timhaka leti dingekaka ku hetisa goza rin'wana na rin'wana . 
Kombisa swilongoloxiwa leswi faneleke ku va kona eka ajenda . 
Kombisa migingiriko ya nkoka leyi lavekaka ku hetisa purojeke yeleyo . 
Kombisa khiyi ya laha ntirho lowu wu sungulaka kona na laha wu helaka kona . 
Kombisa nsinya wa vulawuri lowu nga tirhisiwaka ku lulamisa swiphiqo leswi . 
Kombisa ntsengo wa tisele eka batiri leyi nga laha henhla . 
Kombisa pulani u tlhela u hlamusela loko swiringanyeto swi nga humeleriseka . 
Kombisa xivangelo xo hikwalaho ka yini ku nga ri na maendlele man'wana lama nga ta tirhaka . 
Kombisa vayingiseri lava ku kongomisiweke eka vona na xikongomelo xa kona xa ntirho . 
Vula thekinoloji leyi kombisiweke eka xifaniso lexi nga laha henhla . 
Kombisa sisiteme ya tigirisi leyi faneleke ku kamberiwa . 
Kombisa tinxaka ta timatheriyali to seketelaku dyondza na ku dyondzisa . 
Kombisa tinxaka to hambanahambana ta nseketelo na swikhomiso swo tiyisa . 
Kombisa tinxaka timbirhi ta timatheriyali ta kholoyidi leti kumekaka emisaveni . 
Kombisa tinxaka matheriyali hi ku xopaxopa matirhisele . 
Kombisa mitlawatlawa yo hambanahambana ya vukhongeri emisaveni . 
Kombisa tindlela to kambisisa matirhele ya wena n'wini . 
Kombisa leswaku hi byihi vutivi , vuswikoti na mikoka leswi nga ta asesiwa . 
Kombisa ku hi wihi eka nhlangano a nga na vutihlamuleri eka ntirho wun'wana na wun'wana . 
Kombisa , u longoloxa na ku kanela swiphiqo swa vanhu eka miganga ya vona . 
Vukombisi byi hlamusela leswi u nga swona loko u yelanisiwa na van'wana . 
Loko ndzi nga pfuna hi ku tirhisa vito ra mina , kumbexana hi nga lunghisa swilo . 
Loko ndzi lava man'wana mahungu , i mani loyi ndzi nga tihlanganisaka na yena xana ? 
Loko swinghenisiwa hinkwaswo leswi nga kaneriwa laha swi nga tirhisiwa , hi ta hlula . 
Loko muthoriwa a kumile xileriso swi vula leswaku xivandla lexi xa boha . 
Loko muxaka wun'wana wa xihlanganiso wu tirhisiwa , na wona wu fanele wu tirha hi ku hetiseka . 
Loko xin'wana xa leswi nga laha henhla xi tirhiseka , tatisa swivutiso leswi landzelaka : 
Loko xihlawuhlawu xi hanya , swi vula ku a hi endli ntirho wa hina . 
Loko wa xinuna kumbe wa xisati a humelela , khoto yi yingisela vumbhoni bya n'wina hivambirhi . 
Loko swi hundzuka mphikizano , a hi fanelanga ku swi vula ntirhisano . 
Loko swi tshikiwa swi nga langutiwi , hi nga va na mphikzano lowu onhaka . 
Loko swi nga ri tano , xana ndzi tekile magoza lama faneleke ku lunghisa xihoxo ? 
Loko swi nga ri tano , xana mitwanano leyi nga kona yi fanele ku tirhiwa hi ndlela yihi ? 
Loko swi nga ri tano , va fanele va hatlisa va tiyisisa ku va rhumeriwa tikopi . 
Loko swi ri tano , ku kula ko khaqa , ka mitiko ku ta kumisisiwa ku yini ? 
Loko swi ri tano , u komberiwa ku nyika vuxokoxoko eka phepha rin'wana ro hambana . 
Loko swi ri tano , xana hi yihi mivuyelo ya mikanerisano kumbe miletelodyondzo yeleyo ? 
Loko swi ri tano , xana hi wahi magoza lawa a nga ta ma teka mayelana na van'watikontiraka lava tshovaka ntwanano ? 
Loko swiritano , xana ntsengo hinkwawo wa thendara leyi nyikiweke a wu ri mali muni ? 
Loko khampani yi kanetana na leswi , yi ya ekhoto . 
Loko xitatimende xi nga ri xona , nyika nhlamulo leyi nga yona . 
Loko ku ri na tiphaka , vana va ta tlangela eka tona . 
Loko ku ri na vutihlamuleri , xana vaavanyisi va na vutihlamuleri eka mani ? 
Loko ku ri na vumbhoni , vanhu va fanele ku humesa vumbhoni byebyo . 
Loko ku nga ri na nchumu , hakunene hi ta ya fika kwale . 
Loko va yima ku kondza va kumiwa , va ta langutana mixupulo yo tika swinene . 
Loko leswi swi tsandza , vanhu va tiko va ta pfumala ko tsutsumela kona . 
Loko leswi ya ri matshalatshala ya ntlawa , kwalaho mbuyelo wu fanele ku hlanganisiwa . 
Loko swi khumba mati , nkarhi wo humelela wu ta lehanyana . 
Loko hi yima hi xikongomelo xin'we , ku hava nchumu lexi nga yimaka endleleni ya hina . 
Loko ho kota ku kopisa sweswo , swi nga va kahle ngopfu . 
Loko hi nga rhangeri , a hi nyiki vana va hina modlolo lowu va nga ta wu landzelela . 
Loko ku ri ina , xana u na xona xitifikheti lexi lavekaka xa oditi ? 
Loko ku ri ina , nyika vuxokoxoko bya xiave xa wena eka purojeke leyi . 
Loko ku ri ina , xana a xi ri xihi xivangelo xo herisiwa ka ku rijisitariwa ka wena ? 
Loko u landzeleriwa hi movha , u nga tshuki u ringeta ku tsutsuma u wu siya . 
Loko ku ri ku u ta tirhisa swidzidziharisi , timaraka ta wena ti ta ya ehansi . 
Loko u nga rijisitariwanga , a wu na phurofayili ya wena leyi nga ta ku pfuna . 
Loko u ri muhlaseriwa wa vugevenga , u nga tala ku va na nchavo lowukulu . 
Loko u swi kota , nyika vuxoxoko bya ndlela leyi ku fikiwaka ha yona eka ku teka xiboho . 
Loko u nga swi koti ku tirhisa databesi leyi nyikiweke , endla leswi landzelaka : 
Loko u hakele xibalo xo tlula mpimo , u ta kuma ntlheriselo . 
Loko mi fikelela ntwanano , mi fanele ku wu tsala ehansi mi tlhela mi wu sayina . 
Loko u vulavula na yena hi ririmi ra yena , sweswo swi ya embilwini ya yena . 
Loko u ehleketa ndzhaku hi tlhelo ra vuhlangi bya wena , xana swi langutekisa ku yini eka wena ? 
Loko ku ri ku u ta ndzi khensa , a hlamula , a swi ve swa wena u ri wexe . 
Loko u lava ku dyondza swo engetela , u komberiwa ku languta pheji ra khampani ya hina . 
Kombisisa nkucetelo wa thekinoloji eka ku rhekodiwa ka vugevenga . 
Simeka minongonoko na tipurojeke leti nga na ntikelo etikweni na le swifundzheni ; 
Simeka pholisi leyi ku twananiweke ha yona na maendlele yo hundzisa . 
Ku simekiwa na ku landzelela tipholisi leti faneleke na milawu . 
Ku simekiwa ka tipurojeke ku ta humelela hi tindlela to hambanahambana . 
Ku simekiwa ka ntwanano wa matirhele lowu sayiniweke . 
Ku simekiwa ka nongonoko lowu ku tsemakanya mitlawatlawa yo hambanahambana . 
Ku simeka ku fanele ku va ehandle ka mitirho ya swikolo swa mafundza . 
Ku vekiwa ka mipimo ya switundiwa swi tirha hi ku humesiwa ka tiphemiti 
Ku tundza hi ku hundza hi le matikweni ya vunharhu swi tala ku ka swi nga pfumeleriwi . 
Ku antswisa ku fikelela mitirho ya mfumo na mahungu hi ku : 
Ku antswisa vuswikoti bya munhu na mindyangu ku kota ku fikelela vukorhokeri . 
Ku antswisa vuswikoti bya vutirheli eka swifundzankulu na le ntsungeni . 
Ku antswisa nkoka wa vutomi bya vona na bya vaakindhawu va ka vona . 
Ku antswisa tithekiniki to tsala ku sivela ku heta nkarhi . 
Ntirhisano wo antswa exikarhi ka vatwisiwakuvava , maphorisa na vachuchisi . 
Maphikizanele mo antswa ya laha tikweni etimakete ta le matikweni mambe . 
Miholo yo antswa ya vatirhi va swa vutshunguri ku pfumeleriwanile hi yona . 
Matimba yo tirha ya vatirhi lama antswisiweke na wona ya ta yisa eka ku antswa ka khwaliti ya vuhlayisi . 
Ku antswa eka matirhele ya tikhoto i mhaka leyi vonakaka swinene . 
Ku antswa eka malawulele ya swipfuno swa timali na tisisiteme ta mafambisele ; 
Leswi antswisiweke eka fomula swa hlamuseriwa eka xiyenge lexi . 
Ku antswisiwa ka vuandlalelo bya vukorhokeri bya swa rihanyu ku vile xikongomelonkulu xa 2002 . 
Ku antswisa ka matirhisele lamanene hi swiyenge hinkwaswo leswi tirhisaka mati ; 
Ku antswisa vuxaka exikarhi ka mfumo wa xifundznkulu na wa muganga . 
Hi 1994 , 32% wa vanhu va ka hina a va kota ku fikelela gezi . 
Hi 1996 , hi sivele ku yisiwa ematikweni ya le handle tinxaka hinkwato ta swibuluki swo fuhlekiwa ehansi . 
Hi 1999 , yindlu yi tivisiwile yi ri ndhawu leyi yi nga ya ndzhaka ya tiko . 
Hi 2003 , ndzawulo a yi ri hava vuswikoti byo dizayina eka yona . 
Hi 2005 , ku nyikiwile mpfumelelo wo akiwa ka 900 wa tiyuniti . 
Hi 2007 , pulani ya bindzu yi yisiwile eka xifundznkulu . 
Eka swiyimo swingariswingani , lava nga tshama va va mahlonga va tlakukile va va vafambisi va matiko . 
Ku engetelela kwalaho , gqweta ri na mfanelo ya midurho leyi faneleke . 
Ku engetelelela ka ku karhala emirini , ku tlhela ku ri na ku karhala emiehleketweni . 
Ku engetelela eka leswi , mathekisi a ma tirhi hi ku landza minongonoko . 
Ku engetelela , 5 wa timaraka ti ta averiwa xivumbeko . 
Ku engetelela , ku tirhisiwa ka swidzidziharisi swi na xiave xo biha eka vuhlayiseki bya vutleketli . 
Ku engetelela , makhadi ya swiviko ma fanele ku katsa leswi landzelaka : 
Ku engetelela , sisiteme ya tibonasi ya tirha na le ka vatirhi . 
Ku engetelela , tinhlamuselo leti landzelaka ti ta tirhisiwa : 
Eka nguva yo hlangana , lebyi i vukorhokeri bya vanhu byo pfumala mindzilekano . 
Eku xopaxopiweni ka xiyimo xa vona , ku kumekile leswi landzelaka : 
Naswona , ku kombela switsundzuxo ku nge teki masiku yo tlula 60 . 
Loko ku amukeriwa nhluvuko lowu , hi tikume hi fike ka xiyimo xa ku va hinkwerhu hi ri vahluri . 
Eka tibayothekinoloji ku na magoza yo hlayanyana lama ku faneleke ku hundziwa eka wona . 
Eka timkaka hitimbirhi , leswi livhi yi pimanyeteriweke ku durha swona na swona nghenisiwile . 
Eka mikarhi yin'wana , u nga ha tlhela u komberiwa ku hakela dipositi . 
Hi ku gimeta , ndzi khensa vatirhi va mina va hofisi ya holobye lavo tirha hi ku tikarhata . 
Loko ku hlanganisiwa , ntsengo hinkwawo wa lava rhumeriweke kun'wana i 1120 . 
Loko u endla ntirho wa purojeke , u ta tirhisa swikili leswi landzelaka : 
Hi ku gimeta , ndza mi khensa swirho swa komiti ya photifoliyo . 
Hi ku gimeta , xana vutihlamuleri bya vahlayisi va ndzhaka byi katsa yini ? 
Hi tindlela to hamabanahambana , mitshunxeko yi khumba vutomi bya hina , ku suka eka matlhelo yo hambana . 
Hi ku endla leswi , va sungula ndlela ya ku hola . 
Eka xin'wana na xin'wana , xana swi durhe mali muni ku hira movha ? 
Eku tlakuseni ka ikhonomi , hi na lava landzelaka lava fikeke eka goza ro hetelela ra mphikizano : 
Eka matlhelo himambirhi , matimba ya leswi matheriyali wu endliweke hi swona ma hunguteka . 
Hi ntiyiso , mfumo wu fambisa hi ku tirhisana na vanhu . 
Hi ntiyiso , swi lava ku amukeriwa leswaku vanhu va fanele ku fuma . 
Ku rhekodiwile tinxaka ta tinyanyanyana to tlula 300 . 
Ku vula ntiyiso , loko wo ya languta nawu wa hina , nawu wa hina wu le mahlweni swinene . 
Ku vula ntiyiso , swi languteka onge hi nga hatlisisa ku hisa ka leswi nga ku humeleleni . 
Ku vula ntiyiso , van'wana va teka vupfhumba ku ri nsuku lowuntshwa - tanihi leswi byi nga wona . 
Ku vula ntiyiso , hi vile na nkanerisano wo anama wa nkoka . 
Eka nkarhi lowu taka , ku ta va na mitirho ya vadyondzisi lava thwaseke kahle . 
Loko ku ri koxe , ku cinca swi nkoka wutsongo kumbe swi va hava nchumu . 
Eka leswi wu swi kumeke , , ndzavisiso wa vaakindhawu wu hi byela leswaku : 
Ngopfungopfu , ku tlangela loku na wena ka ku khumba . 
Hi mikarhi yo tala , vakolotisi lava khumbekaka va ta va vakolotisi va ndhawu yoleyo . 
Hi mikarhi yo tala , xikolo xi phamelaka n'wana hi ku ntiyiso . 
Hi mikarhi yo tala , va nga fanela ku famba mikarhi leyo leha siku rin'wana na rin'wana . 
Hi mikarhi yo tala , hi kume ku ndhundhuzeriwa hi vahu lavo tala hikwalaho ka ku tikarhata ka hina . 
Hi mikarhi leyo tala , ku pfinya swi humelela exikarhi ka vanhu lava nga na vuxaka bya le kusuhi swinene . 
Eka timasipala to tala , tibajete ti le ku langutiweni hi vuntshwa . 
Hi tindlelato tala , mafambisele ya hina ya timali sweswi ma langutiwa wu ri modlolo . 
Eka mikarhi yo tala , vaakindhawu lava va le tindhawini leti pfumalaka mati . 
Ematikweni yo tala , swo hlayanyana swi tirhisiwa hi nkarhi wun'we . 
Ku endlela ku heta ndzima yo sungula , a ku averiwile 40 wa timinete . 
Hi marito man'wana , ku ndlandlamuxa vuswikoti hi tinetiweke . 
Hi marito man'wana , leswi fanaka swi fanele ku pimanisiwa na leswi fanaka . 
Hi marito man'wana , munhu a nga swi koti ku pfumela nandzu emhakeni ya ku herisa vukati . 
Hi marito man'wana , lava nga henhla ka malembe ya 75 va kuma ku hunguteriwa ko engeteleleka ka xibalo . 
Hi marito man'wana , lava vona vinyi va vavisiweke hi swiendlo swo hoxeka . 
Eka rixaka ra hina ra nkwangulatilo , ku na mifuwo yo tala . 
A ri na kutsongo layisense yo chayela movha lowutsongo . 
Hi ntiyiso , mphakelo wa vukorhokeri swi khumba vanhu lava hi va tirhelaka . 
Mayelana na matikhomele , munhu yoloye u lava ku tinghenisa eka matikhomele : 
Hi ku komisa , gondzo ro ta fika eka samiti ya namuntlha a ri tele swirhalanganyo . 
Hi ku endla sweswo , a swi fanele ku tirha hi ku hatlisa , hi matimba na hi vutlhari swo engeteleleka . 
Eka swiyimo swin'wana , ncincano wa ntirho wu nga hunguta ku karhala ku tlula mpimo . 
Eka swiyimo swin'wana , tinhlayo ti nga pima ku hambana exikarhi ka matiko . 
Eka swiyimo swin'wana , swi pfilunganyisile matirhele lama nga kona ya mfumo . 
Eka swiyimo swin'wana , xin'wana na xin'wana lexi dyondzisiwaka xa rivariwa eka levhele leyi landzelaka . 
Eka mikarhi yin'wana , helikhopita ya tirhisiwa ku hlotana na vaehleketeleriwa . 
Eka mikarhi yin'wana , swidingo swa vanhu va tiko swi rhanga emahlweni . 
Hambiloko ku ri na ntshunxeko wa swa tipolitiki , vutomi kahlekahle byi rhelelele eka xiyimo xo biha swinene . 
Eka swiyimo swo tano , yi lerisa leswaku apili yi twiwa hi khoto leyi heleleke . 
Hi ku katsakanya , ku na mikongomelo leyi fanaka eka swiviko leswi vuriweke laha henhla : 
Ku ya hi ku seketela hi timali , leswi swi tala ku veka vavasati eka ntlawa wa lava weriwaka swinene hi khombo . 
Ku ya hi ku lava ku antswisa matirhele ya mudyondzi un'wana na un'wana , hi ta : 
Ku ya hi ku korhokela vahu , vutihlamuleri bya hina byi na swiave swimbirhi . 
Ku ya hi xileriso xa khoto , ku lerisiwile leswaku : 
Hi lembexidzana ra vu19 , vahaxarito va fikile endhawin yeleyo . 
Ku ya hi leswi ngo anakanyiwa , kumbexana hi wona nsinya wa maendlele . 
Ntirho wo rhurhisa wu ta nyika nkarhi lowunene ngopfu wo teka swifaniso . 
Tihakelo na vuxokoxoko bya xibalo xa vatirhi swi hi ndlela leyi landzelaka . 
Xiviko xi komba swivangelo leswi landzelaka swa ku kala ku thoriwa ka le henhla : 
Xiviko xi fanele ku ntlawahatiwa ku ya hi tiadirese . 
Xiviko xi fanele ku tsariwa xi landza tinhlokomhakana leti nga nyikiwa . 
Xiviko xi nyika mikumbetelo mayelana na ku nona leyi nga hoxeka . 
Xiviko a xi nga ri kona eka nhlengeletano yo hetelela . 
Xiviko xi ta katsa mikhetekanyo yo anama leyi landzelaka : 
Vuxokoxoko byo yimela byi fanele ku va byi hetisekerile : 
Muyimeri u ta va na timfanelo hinkwato ta xirho xexo . 
Mahungu lama lavekaka a ma kumeki sweswisweswi . 
Swilaveko swi kombisisiwile hi vukorhokeri bya vuhlayiseki . 
Xiboho xi hunguta swinenenene ku kavanyetiwa ka mutirhisi . 
Angulo wo huma eka mfumo wa rixaka na wona a wo fana hi ku biha . 
Mikarhi yo angula , hikwalaho , a yi nonoka swinene . 
Miangulo yi ta va ya muxaka wo tivisa . 
Lava van'wana hinkwavo a va swi tivanga leswaku hikwalaho ka yini va yile emapurasini . 
Leyin'wana migingiriko ya tihlamusela . 
Lava van'wana va ntlawa va hlalela , va angula na ku nyika switsundzuxo . 
Leyi nga sala yi ta hlayisiwa eka akhawunti ya bangi ya sweswi . 
Ku vumba hi vuntshwa a swi pfumalanga mitlhontlho . 
Mbuyelo wa kona i ku lavo fuma va nyanya ku fuma ; swisiwana swi nyanya ku va swisiwana . 
Mivuyelo a yi hambananga ngopfu eka timodlolo hinkwato . 
Mivuyelo ya mbalango wun'wana na wun'wana yi ya hi timhaka to hambanahambana . 
Mivuyelo ya swikambelwana na swikambelo yi fanele ku rhekodiwa . 
Mbuyelo wa xiperimente wu fanele ku vuyeleriwa hi ndlela yo humelela . 
Mivuyelo ya timodlolo to tlhelela endzhaku yi vikiwa eka matafula lama nga laha hansi . 
Mivubuyelo ya nxopaxopo lowu yi kaneriwa laha hansi . 
Mivuyelo ya ndzavisiso lowu ya ha yimeriwile . 
Mali yo lombisa yi koke vavekisi vantshwa na lavatsongonyana . 
Xiyenge xa mitirho xa nxaviso xi avanyisiwe hi mitlawa ya mune . 
Ku languta hi vuntshwa ku languteriwe ku lulamisa timhaka leti landzelaka ta nkoka . 
Endlelo ro languta hi vuntshwa ri ta katsa mitlawa leyi landzelaka : 
Fomula leyi nga pfuxetiwa yi ta nghenisiwa hi magoza eka nkarhi wa malembe manharhu . 
Ndzinganyeto lowu nga pfuxetiwa a wu nga tivisiwi ku fikela nkarhi wa nhlengeletano wa 10nm . 
Mpfuxeto wa mahungu wu humelela hi nkarhi wa goza ro kambela . 
Mfanelo yo khomiwa kahle na hi ku ringana . 
Mhaka ya ku va ku nga va na khombo loko yi pimanisiwa na vuvekisi i xisivelo xikulukumba . 
Ku fambisa swingolongodzwana hi pato a swi teka kwalomu ka nkombo wa mavhiki . 
Nkombiso wo jikajika wu ta va hi xivumbeko xa khiti ya ntlangu ya swa mitirho . 
Gondzo ro ya etiheleni , loko va vula , ri andlaleriwe hi swikongomelo leswinene swo tala . 
Ntirho wa mfumo ko tala wu vile eka mhaka ya ku bumabumela swo karhi . 
Ntirho wa ku kambela na ku lawula khwaliti swa hlamuseriwa . 
Ntirho wa vumaketi a hi ku tumbuluxa leswi laviwaka , kambe ku swi enerisa . 
Lwangu ra yindlu leyi ri endliwile hi mazenge . 
Ku va xifundzankulu xa hina xi ri ndhawu ya le makaya na swona swi vanga swiphiqo swo tala . 
Swikambelo swo fana swa 6 swi ta tirhiseriwa tisexini hinkwato ta xikambelo . 
Swa nkarhi wo koma na swa nkarhi wo leha swi fanele ku fana . 
Swo fana na swona swi fanele ku tirha eka mbulavurisano wa mfumo . 
Maendlele man'we ya fanele ku tirhisiwa eka Tigiiredi ta 10 na 12 . 
Eka mikarhi himimbirhi ku tirhisiwe swikhatelo swa swimila swo ringana . 
Ku ta tirha xitandati xin'we xa vuphurofexinali . 
Thekiniki yo fana yi nga ha tirhiseriwa tiofisiri ta mani na mani . 
Ku tirhisiwe rixaka ro fana ra ximila , h.l. rhadixi . 
Xitici xa maphorisa xa satalayiti xi karhatiwa hi ku kayivela ka vatirhi . 
Mpimo wa nkhumbo lowuya wu sungula ku twala . 
Nongonoko lowu nga emahlweni ka n'wina mundzuku i wo helela na ku tsakisa . 
Xikolo xi thola vatswari ku byala na ku xavisa switshovelwa. 
Xikolo xi fanele ku lawula netiweke loko se yi nghenisiwile . 
Misava ya xikolo leyi vuriwaka , i ndhawu ya tiko . 
Xikolo xi ta veka xivumbeko xa tindlela leti to vika hi tona . 
Swikolo swi tirhela vana va malembe ya 3 ku fika eka 25 . 
Ku hlawula ka vatswari vo hlayisa swi endliwa hi tisoxaliweka . 
Ku hlota munhu loyi a faneleke a ya ri maendlele yo leha na ku dziva . 
Ku hlota vaehleketeleriwa lava nga sala swi yile emahlweni . 
Nongonoko wo hlota no ponisa wu le ku tirheni ku sukela hi 1948 . 
Nguva ya lembe leyi mavele yo oma ya tshoveriwaka hi yona . 
Vugevenga bya vumbirhi byi khumba ku va n'wana a dyondzisiwa timhaka ta swa masangu . 
Mavonele ya vumbirhi ya vumbile xivangelo xo hakela . 
Mhaka ya vumbirhi a ku ri leswaku mpfuxeto a wu fanele wo ya ehenhla . 
Goza ra vumbirhi ro hambukisa nambu ri hetiwe kahle . 
Mhakankulu ya vumbirhi i ku sivela vugevenga byova na madzolonga . 
Xiphemu xa vumatsalana na xona xi endla vulavisisi bya swinawana swa khoto . 
Xiphemu xa vumatsalana na xona xi nyikiwile ku endla leswi landzelaka : 
Xiphemu xa vumatsalana xi ta seketela matiko lama nga swirho hi ku : 
Matsalana u ta va yena a nga na vutihlamuleri ku sukela sweswi . 
Tindlela ta nsirheleleko ti tirhisiwile hi ku famba ka lembe ra 2003 . 
Mbewu ya vugevenga na ku pfumala nawu hakanyingi yi byariwa munhu a ha ri ntsongo . 
Vukorhokeri bya kona bya kumeka eka titliliniki hinkwato ta vutshunguri byo sungula . 
Vukorhokeri lebyi nyikiwaka byi seketela swivandla leswi landzelaka : 
Tisexini ti khomiwile eka swifundza leswi landzelaka : 
Ku avelana mahungu hi ndlela ya xivumbeko xo karhi na swona swi ta pfuna . 
Nkoka wa nhlengeletano leyi wu nge tshikeleriwi ku ringana . 
Xiyimo xi lava nxopaxopo wo va na vuxokoxoko na ku endla hi ku hatlisa . 
Xiyimo a xi nga languteriwanga naswona a ku nga si tshama ku va na xo fana na xona . 
Xiyimo xi ta tlheriseriwa endzhaku hi nkarhi wo komanyana . 
Xiyimo mayelana na vaongori xa karhata swinene . 
Tipurojeke leta tsevu ti wela ehansi ka mikhetekayo leyi landzelaka : 
Sayizi ya tilogo a yi fanelanga ku tlula 30mm hi ku leha . 
Nhlonge hi xona xirho xikulu ku tlula hinkwaswo naswona i ndzalama . 
Soxaliweka a nga kombela naswona ku hlangana na wena ekaya ka wena . 
Soxaliweka kutani u ta lulamisa pulani yo hluvukisa yo kongoma un'we . 
Nongoloko wa sofutiwere wu tirhisiwle eka swiyimo swo hlayanyana , swi nga : 
Misava yi fanele ku kamberiwa ku nga si cheriwa swinonisi . 
Xihlovo xa ntlulelo wa vuvabyi eka ku tlula hafu ya vavabyi a ku ri ku lumiwa hi swigalana. 
Swihlovo leswi hi swi tirhisaka swa hambana ; ku laveka swikili swintshwa . 
Swikombiso swo kongoma , leswi nga longoloxiwa , i swo nyiika mahungu ntsena . 
Mbulavulo wu ta landzeriwa hi sexini yo koma ya swivutiso na tinhlamulo . 
Mivuyelo a yi nga vi ya swa ikhonomi ntsena kambe na swo hanya ka vanhu . 
Moya wa swa misava hinkwayo wa hanya ku ya emahlweni eka milawu ya hina ya mati . 
Xiyimo xi lulamisiwile ku amukela swikulukumba leswi taka . 
Tiko ri nge pfuki ri honisile vutihlamuleri bya rona eka vanhu va rona . 
Xitatimende xi gimeta mhaka leyi hi ku vula xi tiyisa leswaku : 
Xitatimende xi na mahungu hinkwawo yo seketela . 
Tinhlayohlayo ti endla leswaku hi vona xilaveko xo ku endla loku tiyisisiweke . 
Tinhlayohlayo ti tlhontlha swivutiso swo engeteleleka , na tinhlamulo titsongo . 
Xitoko a xi xaviwi kahle hikuva ku na timodlolo tintshwa eka makete . 
Ku hlayisiwa ka semende laha ku tirheriwaka kona i swa nkoka swinene . 
Pulani yo angarhela na ya bindzu swi ta teka maendlele ya tindlela tinharhu : 
Ku hlawula ka nkoka loku hi nga ku endla ku vile ku le ku tswaleni ka mihandzu . 
Rimba ra nkoka ri kombisile swivandla swa mune swa nkoka swo nghenelela . 
Swikongomelo swa nkoka na mitirho ya thimi i ku : 
Ku nghenelela ka nkoka loku hi nga ku angarhela eka kungu leri i : 
Kungu ri vumbiwa hi mipimo leyi landzelaka : 
Kungu ri katsa ku tiboha loku landzelaka : 
Kungu ri ta hangalasiwa ku nga ri khale ku kuma miehleketo ya mani na mani . 
Angulo wo tiya ehenhla ka swirhumelwahandle swa hina i vumbhoni bya tipholisi ta hina . 
Xichudeni xi ta kota ku hlamusela tikhonsepe to hluvukisa tisisiteme . 
Ku dyondziwa ka makulelo ya n'wana loko a ha ri ntsongo i swa nkoka hi ku va swi : 
Dyondzo ya kona yi lulamisiseriwe ku va ngopfungopfu ya mitalo . 
Dyondzo a yi endleriwe ku kongomisa ku lulamisa ntlhanu wa timhakankulu . 
Dyondzo yi ta endla naswona swibumabumelo swa pholisi . 
Khebulu ya le hansi ka lwandle yi vekeriwe ku va yi ri ku tirheni loko ku fika 2008 . 
Minongonokotsongo yi kombisa tinxaka to hambana ta mihundziso . 
Ku humelela ka tshalatshala ku ta tshama ehenhla ka misinya ya masungulo yingari yingani . 
Nkatsakanyo wu fanele ku hlayiwa na ku asesiwa hinkwawo ka wona . 
Samanisi ri kombisa naswona switandzhaku swa ku tsandzeka ku landzelela milawu . 
Ku phakela ku fanele ku hlanganisiwa na vulaveki hi ndlela yo avela . 
Mivuyelo ya mbalango yi xiyiwile na ku amukeriwa hi nhlngeletano . 
Muehleketeleriwa u khumbeka na le ka milandzu mimbirhi yin'wana ya vukhamba . 
Sisiteme naswona yi pfumelela swakudya swo ya hi vukhongeri na mfuwo . 
Sisiteme yi vumbiwa hi swifundzho swa masungulo na swa vumbirhi . 
Sisiteme naswona yi hungutile swinene mafambiselo yo ka ya nga ri wona . 
Sisiteme ya kona i nchumu wo tinyiketela , wo simekiwa emugangeni . 
Sisiteme ya kona yi kota ku hlayisa mahungu hinkwawo lama nga sikeniwa . 
Sisiteme yo pima matirhelo ya vadyondzisi se yi kona . 
Tafula leri nga laha hansi ri na mivuyelo ya mihlawulo ya 1994 . 
Tafula leri nga laha hansi i ra nkoka eka goza ro kunguhata mapurasi . 
Tafula leri nga laha hansi ri kombisa xiyimo mayelana na leswi : 
Tafula ri na tirhekodo ta swichudeni swa khale swa xikolo xa kona . 
Matafula lama nga laha hansi ya komba vuxokoxoko mayelana na leswi . 
Mikanerisano yi fambisiwe eka xiyimo xa vuxaka swinene . 
Lembe leri nga kongomiseriwa mfikelelo wa mbhasiso wa misava hinkwayo i 2014 . 
Ntirho wa kona wu nga endliwa eka mbangu wo encenyetiwa . 
Ntirho wa kona wu vumbiwa hi migingiriko mimbirhi leyi landzelaka : 
Ntirho wo ringananisa matlhelo mambirhi lama fularhelanaka i yo tsetseka swinene . 
Ntirho wa kona wu dinga ku tlula ntsena ku landzelelanisa magoza . 
Ntlawa wo tirha wu endla swibumabumelo swo hlayanyana swa timhaka ta timali , ku katsa : 
Ntlawa wo tirha wa swa switshivelwa swo endliwa hi michumu yo hanya wu tumbuluxiwile naswona ntirho wu sungurile . 
Mitirho ya kona i ya rixaka - rixaka , mfuwo na ikhonomi . 
Mitirho eka purasi ro byala handle ka misava yi tele na ku hambanahambana . 
Bodo ya swa xibalo a yi laviwi ku rhekoda maendlele ya yona . 
Mpingu wa xibalo wo pima wa swo nwa swo va na xihoko wu ta langutiwa hi vuntshwa . 
Xibalo xa nkarhi lowo sungula xi hlayeriwa hi ndlela leyi : 
Rijisitara ra xibalo ri na 10 wa mamiliyoni wa vanhu . 
Makhomele ya xibalo ya swibamati yi nga engetela eka ku homboloka loku . 
Ku barisiwa ka tikhampani to cela nsuku ku simekiwe eka matirhelo mambirhi maendlele mambirhi . 
Xiyenge xa ntirho xa xibalo i xintshwa , hambiloko xi nga ri xitsongo hi vukhale . 
Muhakeri wa xibalo u tiva kahle leswaku u fanele ku hakela mali muni . 
Mudyondzisi u na 30 wa timinete ku asesa swihumesiwa . 
Mudyondzisi u fanele ku katsa xiyimeri eka mpfapfarhuto wo sungula . 
Vadyondzisi a va tala ku tumbuluxa timatheriyali ta vona vini . 
Thimi yi fanele ku tshama yi ri karhi yi landzelerisa mikarhi ya vaturhisi eka inthanete . 
Thekinoloji ya kona ya olova ku yi twisisa , leswi yi endlaka leswaku yi hundziseka . 
Tempele yi mbundzuxiwile leswaku ku ta akiwa kereke ya Masurumani. 
Magoza ya khume yo angarhela yo teka swiboho ya katsa : 
Theme ra human secularism ri tirhisiwe ro sungula hi va1950 . 
Theme ra xisimekiwa xa nkarhi hinkwawo ri katsa , kambe a ri heleli eka : 
Swipimelo swa nkarhi lowu nga vekiwa wa mutsundzuxi hi swona swi rhangaka . 
Swifambisi swo kambela ti fanele ku humelela hi le ka rin'we ra matlhelo yo koma ya bokisi . 
Ndzimana yi nyikeriwe ngopfungopfu swigimeto swa dyondzo ya le handle . 
Mikongomelo yi nga seketeriwa hi nhlawulo wa vurhon'wana wa tindzimana . 
Mikongomelo leyi hi nga yi kanela eka tisexini ta hinkwerhu a yi ri : 
Xirhangana lexikulu xa vunharhu a ku swa nxaviso na nhlanganiso wa swifundza . 
Phuphu ya vunharhu i xiboho na ku lulamisa tiinstituxini ta systemic . 
Tibondo tinharhu letintshwa ti ta langutiwa ti ri leti nga nyikiwaka nxavo wuntshwa . 
Vanharhu lava ha riki exibedhlele va le ka xiyimo xo tshamiseka . 
Nkarhi wa swilogene na switshembiso swahava wu hundzile . 
Nkarhi wa ku aka hi vuntshwa na ku vuyelelana wu fikile . 
Nkarhi wa xitsalwana xa kona a wu fanele ku helela eka lembe releri . 
Nkarhi wo hundzuluxa switshembiso leswi nga kona swi va ku ya emahlweni ka kunene hi sweswi . 
Nhlokomhaka yi hlamusela leswi humelelaka eka xitlhokovetselo . 
Tindhawu ta tithoyilete a ti nga hlayisiwi kahle naswona a ti nga tirhi . 
Thoni na rijisitara swa papila swi fanele ku va swa mafundza . 
Burachi ya meno yi fanele ku siviwa tin'hweti tinharhu tin'wana na tin'wana . 
Ntsengo hinkwawo lowu nga bajeteriwa hi masipala a wu tiviwi . 
Ntsengo wa vavuyeriwa hinkwavo wu vile 64110 . 
Ntsengo hinkwawo wa vatirhi va swa nhlawulo eka xifundzankulu i 28458 . 
Ntsengo hinkwawo wa mindyangu leyi nga valangiwa eka wadi yin'wana na yin'wana a wu ri hi ndlela leyi : 
Mifumo ya ndhavuko yi ta hlayisa swifambo swa kona . 
Ndzetelo wu hi pfunile ku antswisa matimba ya byongo bya hina . 
Ndzetelo wa vadyondzantirho wu humelela eka tindhawu ta ntirho to hambanahambana . 
Nongonoko wo letela wu fanele , exikarhika swin'wana , wu katsa leswi landzelaka : 
Ku hundzuluxa maendlele eka vulawuri bya ntsengo wa vanhu vo tirha . 
Ndlela ya maendlelo yi tiyisisa nkhumbo wa pholisi ya ku ka ku nga hakeriwi xikolofisi . 
Tiinstituxini letimbirhi ti dizayineriwe swikongomelo swo hambana . 
Timhaka timbirhi letikulu leti vangaka ku tlakuka loku i : 
Vavanuna lavaya vambirhi a va yanga kule va nga si khomiwa . 
Swifundzankulu leswimbrhi swi na vutirhisani lebyi fambeke ku tlula 15 wa malembe . 
Mithwaso lemimbirhi yi ringana na malembe mambirhi lama taleke yo dyondza . 
Muxaka wa sisiteme yo hlawula leyi nga tirhisiwa yi fanele ku vuriwa . 
Xiphiqo xa ku kala ku thoriwa , hambiswiritano , xi nge tshunxiwi hi ku sirhelela . 
Mitlhontlho yo fana yoxe ya matiko ya hina yi lava switshunxo swo fana swoxe . 
Yuniti yi ta pakanisa nakona eka mitlawa yo karhi ya vaehleketeriwa . 
Yunivhesiti yi hi nyikile ndhawu ya ku va hi lulamisa . 
Xihatla xo humelerisa xi lava nseketelo wa n'wina wo helela . 
Ntirhiso na nandzeleriso wa swikongomelo swa hlamuseriwa . 
Ntirhiso wa sisiteme yo byala handle ka misava yi hlayisa mati . 
Ntirhiso wa xixisi a wu nga voniwi wu amukeleka . 
Ntirhiso wa swikalo swo hambana eka tinxaka hinkwato ta swidiroriwa . 
Ntirhiso wa mivuyelo ya ndzavisiso wa timakete wa hlamuseriwa . 
Ku pfuna ka nhlamuselo ya mudyohi hakanyingi ku na swivutiso . 
Nkoka na ntirho wo karhi lowu endliwaka mayelana na kontiraka yo karhi . 
Nkoka wa ntirho lowu nga lulamiseriwa eka tikontiraka leti . 
Nkoka wa juwelari leyi nga tekiwa a wu si tiveka . 
Nkoka wa rhandi wa chika mayelana na dolara . 
Nkoka wa tisimpoziyamu leti wu nge pfuki wu twisisiwe hi ntalo . 
Nkoka wa ntirho na wa ntolovelo wa matirhele wa hlamuseriwa wu ri na swikombiso . 
Midurho yo hambanahambana leyi faneleke ku langutaniwa na yona hi munyiki wa switirhisiwa i : 
Tihofisi to hambana ta swa rimbewu eka swifundzankulu swo hambana . 
Swiyimo leswo hambana swi na swilaveko swo kongoma . 
Muxavisi a nge swi koti ku hlela hambi wu ri wihi wa tidyondzo leti nga longoloxiwa laha henhla . 
Vukoteki bya bindzu lebyi veke byi vile byi kombisiwile hi mufuranchayisara . 
Vaxanisiwa se va lotleleriwe endzeni ka kamara yo titimerisa swilo . 
Vhayirasi yi nga tlulela swifuwo na swihari swo hambanahambana . 
Vhisa yi vula xikongomelo na nkarhi wa vuendzi . 
Xivono xa purojeke leyi i ku tumbuluxa tinyeleti ta mundzuku namuntlha . 
Nongonoko wa vatinyiketi wu ya emahlweni ku ya hi makungu . 
Mitirho ya vatinyiketi yi ta katsa , exikarhi ka yin'wana , ku : 
Makhumbi ya yindlu ya fanele ku akiwa hi switina leswo sasekisa . 
Nyimpi ya vusweti bya misava hinkwayo yi lava ku nghingiriko wa misava hinkwayo . 
Xilemukiso eka tilebulu ta mirhi yin'wana xi hlayeka hi ndlela leyi landzelaka : 
Xileriso xo khoma xi nga ha humesiwa hi siku relero . 
Vulawuri bya vukorhokeri bya swa mati byi fanele ku hangalasa nkatsakanyo wa xiviko xa byona . 
Vaakandhawu lavo basa swi le rivaleni leswaku a va va vona va ri valala . 
Vangwa leri yaka emahlweni ri pfuleka a swa ha endleki leswaku va tumbeteriwa rona . 
Mikarhi yo anama leyi nyikiwaka hi vupfhumba a yi khensiwi . 
Ku pfumela ku vutisa na ku hlamula swivutiso leswo nonoha hina vini ; 
Tidokumente to word processing na spreadsheet documents ti fanele ku hlanganisiwa . 
Ndzimana ya marito a yi siyi handle tindzimana to rungula hi nomo kumbe ta vukhongeri . 
Rito ra " xivitanisi " ri vula leswaku hi hanana hi mali . 
Marito ya " rikombanxavo ra xibalo " eka ndhawu yo vonaka ya dokumente . 
Ntirho a wu pfuki wu herile , hikuva nawu a wu yimanga ndhawu yin'we . 
Ntirho wu fanele ku fambelana na mikhetekanyo leyi landzelaka : 
Ndzetelodyondzo wu langutile swiviko na mikongomelo ehenhla ka leswi landzelaka : 
Miletelodyondzo yi sungule vhiki leri nga hundza naswona yi ya emahlweni vhiki leri . 
Misava a yi si vona ntlakuko wo kurisa xileswi ku sukela hi va1970 . 
Phepha ra xikambelo ro tsariwa ri nga katsa leswi landzelaka : 
Vadyohi lavatsongo va tiyimiserile vutomi bya le handle ka vugevenga . 
Vantshwa va lulamerile ku nyanyuriwa ku va va tirha . 
Vanthwa va tiko ra hina i ndzalama ya rixaka . 
Nongonoko wa vantshwa wu ta khatheleriwa hi ndlela yo engeteleleka lembe leri . 
Migingiriko ya vona na yona yi pimeriwe nkarhi wa tiawara ta loko dyambu ra ha vona . 
Xikongomelo xa vona i ku tumbuluxa 3 , 2 wa timiliyoni wa miphongolo hi siku . 
Xitiyanhlana xa vona xi lava ku kombisiwa na hi matiko layo fuma ku tlula vona . 
Mabindzu eka nkarhi wa sweswi ya le ku leteriweni eka senthara . 
U vurile leswaku mhaka ya vona yi tlheriseriwe endzhaku ku fikela n'hweti leyi taka . 
Vana va vona va ta tlangela ebyanyini kumbe ehansi ka mirhi . 
Xitsalwana xi fanele ku katsa man'wana ya mahungu lama landzelaka : 
Vutomi na ku tinyiketela ka vona swi hi tisele ntshunxeko . 
Mipfumelelo ya vona yi fanele ku fambelana na pholisi ya mfumo . 
Matlangele ya vona ya na migingiriko na ku tala hi fenya . 
Miangulo ya vona yi le ka matafula lama nga laha hansi . 
Vukorhokeri bya vona a byi hlawuli rixaka rihi kumbe rihi ra vanhu . 
Xa vona , hikwalaho , i mpfumelelo wo hluvukisa . 
Kutani ndzi ta rhandza ku tivisisa swiyimo swimbirhi swa le henhla swa hundzuluxo wa xibalo . 
Kutani vatswari va ta tiva leswaku u lava ku teka . 
Kutani ku na mitlhontlho ya nhluvukiso wa tindhawu ta le makaya . 
Kutani ku vile na kungu ro tsakisa mayelana na ku seketela swirhangana swintshwa hi timali . 
Kutani va khakhuletile leswaku ku nga va ku humile rhadiyexini yo tanihikwihi . 
Kutani hi tshamile hi tipfumelela ku ku tsandzekisiwa . 
Kutani mi nga va mi tirhisa xivumbeko xo karhi eka ntirho wa kona . 
Kutani , hlaya swivutiso leswi u hlawula leswi u lavaka ku hlamula swona . 
Ku na vangheneri vo tiyimela va 139 etikweni hinkwaro . 
Ku na tinxaka tingari tingani ta ku hlangana na va swihangalasamahungu leti hi ti fambisaka . 
Ku na tindlu ta khumembirhi tin'wana leti faneleke ku akiwa loko purojeke yi ri karhi yi kula . 
Naswona ku na mihundzuluxo leyi kunguhateriweke mfumo wa mbangu . 
Naswona ku na swipimelo mayelana na ku gweva na vuyimeri bya xinawu . 
Naswona ku na tindhawu tin'wana ta ntirhisano leti nga endlekaka . 
Ku na tindlela to ka ti nga ri hansi ka tinharhu leti swidzidziharisi swi nga khumbaka vugevenga hatona : 
Ku na timhaka to karhi leti faneleke ku tsundzukiwa loko u kunguhata xirhapa xa wena xa mihandzu . 
Ku tshama ku ri na tinyimpi to va na madzolonga to lwela ku lawula tiasosiyexini . 
Eka nkarhi wa sweswi ku na 752 wa vanhu lava nga thoriwa hi purojeke . 
Ku na mitlawa ya swifundza ya nhungu leyi nga ta languta timhaka to karhi . 
Ku na vatirhi va khumen'we lava nga thoriwa . 
Ku na mikhetekanyo ya ntlhanu leyi nga kona eka thayipoloji ya tiko . 
Ku na mune wa tinxaka ta vutumbeti bya vun'wini eka swa ntirho yo aka michumu . 
Ku na swikongomelonkulu swa mune swa nongonoko wa swipfuno swa timali . 
Ku na swivangelo swa mune swa ku va mi fanele ku endla oditi ya swa vuhlayiseki . 
Ka ha ri na mavangwa lama ha riki kona eka ndlela ya hina yo phakela . 
Ku na timekhenizim to ka ti nga ringananga to rindza vahlayisi . 
Ku na leswi veke swi nga humelela swa matiko hinkwawo leswi hi nga dyondzaka eka swona . 
Ku na leswi faneleke ku ehleketiwa swa ntiyiso na ku yiseka emahlweni . 
Ku na switirhisiwa swo ka swi nga enelanga swo seketela instithuxini ; 
Ku na swikombiso swo tala leswi vadyondzi va nga vaka va swi hlawurile ku va va swi dyondza . 
Ku na swidingo swo tala swa timhaka ta rihanyu swa vana exikolweni . 
Ku na mikarhi yo tala laha swo tlula hinkwaswo swa munhu swi nga vaka swi nga lulamanga ku ringana . 
Ku na ku hlanganisa ko tala loku nga endliwaka hi ndlela yo ka yi nga sindzisi . 
Ku na swivangelo swo tala swa ku va matirhele ya vadyondzi ya asesiwa . 
Ku na tindlela to tala to humelerisa vutihlamumuleri byo tano bya misava hinkwayo . 
Ku hundza malembe yo tala endzhaku ka ku ngheniwa hi vuvabyi laha munhu a vonakaka onge u hanye kahle . 
A ku na swa timali leswi hakeriwaka ku nghenela lenaxipi . 
A ku na tidirayivhara tokotis ku veketela tipurintara . 
A ku na tihakelo eka ku tsarisa ku tswariwa ka n'wana . 
A ku na leswi khumbaka vumbiwa leswi tivekaka . 
A ku na mitirho yin'wana yo hlayisa leyi ya ha faneleke ku endliwa . 
A ku na ku cinca kukulu eka ku cinciwa ka samanisi . 
A ku na swihlanganiso swo ya hi magoza exikarhi ka swivumbo leswimbirhi . 
Ku na swin'wana swi nga fikeleriwa hi ndzawulo eka ntirho wo aka swilo . 
Ku na timhaka tin'wana ti vilerisaka leti hi faneleke ku ti languta . 
Ku na swilaveko swin'wana leswaku ku va na ku kula ka ikhonomi ko hatlisa na ku yiseka emahlweni . 
Swa endleka ku ve na mifayeko yo tala leyi nga humelela hi ndlela yeleyo . 
Ku na migingiriko eka ndzawulo yin'wana na yin'wana , leyi pakanisaka eka vantshwa . 
Ku na khombo na ku durheriwa eka nongonoko wa maendlele . 
Ku na swikombiso swa tidyondzo ta nkombo ta swo karhi leti nga ta kaneriwa laha hansi . 
Ku na timhaka to hlayanyana eka vulawuri bya vuxaka : 
Ku na swiyenge swa nkoka swo hlayanyana leswi pakanisiwaka swa nkarhi lowu wa ha taka . 
Ku na swiphiqo swo hlayanyana leswi fambelanaka na mpimo wa vusiwana : 
Ku na swirho swa tsevu swa nkoka swa vutirhisani byin'wana na byin'wana . 
Ka ha ri na makhombo makulunyana eka leswi inifulexini yi langutekisaka xiswona . 
Ku na leswi nga endlekaka swo tsakisa no vitanisa eka swifundza hiswimbirhi . 
Ku na tinxaka leti landzelaka ta timasipala ta nkhetekanyo wa C : 
Ku na tinxaka tinharhu ta nseketelo wa timali lowu nyikiwaka hi ndzawulo . 
Ku na swivilelo swinharhu swikulukumba leswi endlaka leswaku yuniti leyi yi laveka . 
Ku na swikongomelonkulu swinharhu swa switandati swo asesa . 
Ku na mihundzuluxo minharhu ya nkoka ya xinawana xa 12 . 
Ku na tinxaka tinharhu ta vurhurheri bya swa mabindzu , byi nga : 
Ku na tidyondzo timbirhi ta nkoka leti xihumelelo lexi xi hi tsundzuxaka tona . 
Ku na swikambelo swimbirhi eka inthanete leswi u nga swi tatisaka . 
Ku na tinxaka timbirhi ta vaphakeri lava nga hakerisiwaka xibalo , ti nga : 
Ku na tindlela timbirhi to lawula purojeke yo puregirema : 
Ku na tindlela to hambana to hlengeleta vumbhoni . 
Ku na swivangelo swo tala swa leswaku hikwalaho ka yini u nga lava ku cinca xivongo . 
Ku na tikhampani titsongo ngopfu ta xithekinikali leti nga ta vavasati na ku fambisiwa hi vona . 
Ku na tindlela to swi endla na ku hanya vutomi byo ka byi nga ri na swidzidziharisi . 
Ku na , eka nkarhi wa sweswi , 594 wa swipfuneto swo tano eka tiko hinkwaro . 
Kahlekahle , ku na swikombiso swa matiko ya tindziminyingi lama humelelaka . 
Naswona ku nga va na ku hlangana na migingiriko leyi landzelaka leyi yaka emahlweni : 
A ku vile na ku hundzuka exikarhi ka vun'wini bya swa vuhangalasamahungu swa swo purintiwa . 
A swo fanela leswaku ku va na vululami , kambe vululami hi ndlela yo anama swinene . 
Ku vile na ku hunguteka ko vonaka ka vugevenga eka mikhetekanyo yin'wana . 
Ku vile na ku antswisiwa swinene eka sisiteme yo humesa tinkonta . 
Ku vile na ku laveka ko engeteleleka ka tikhoso leti eka swifundza leswi . 
Ku vile na mbulavurisano na vanhu hi ku angarhela eka magoza yo hambana . 
A ku vanga na maendlele yo tumbuluxa doroba ra Vantima laha . 
Ku vile na nkarhi wun'we laha ntsumbu wu nga hlovisiwa . 
Ku vile na ku hundzisiwa ka timali exikarhi ka minongonoko yo hambana . 
Naswona ku vile na ku antswisiwa kukulukumba eka ku hlengeleta xibalo . 
Ku vile na swivilelo mayelana na mahungu yo hlanganisa nhloko . 
Ku vile na tidyondzo to tala leti nga dyondziwa na ku avelana maendlelo lamanene . 
A ku nga si va na xiphiqo na ticheke ta yena eka nkarhi lowu nga hundza . 
Ku vile na swiviko swa madzolonga yo hlohleteriwa hi swa tipolitiki . 
Ku vile na madzolonga na ku kokelana loku a ku nga papalateki . 
Ku na vuyimeri byo saseka mayelana na ndhawu ya nhlengeletano ya hina namuntlha . 
Ku na ku hlawula ka 82 wa miandlalo na migingiriko . 
Ku na xilaveko xa le henhla xa eneji eka mikarhi yo leha . 
Ku na ku pfumaleka ka swo sivela vukhamba eka mafasitere ya le mahlweni . 
Ku na nhlangano wa nawu wa magqweta eka xin'wana na xin'wana xa swifundzankulu . 
Ku na xilaveko xo sivela ku tirhisiwa ka nhundzu ya xikolo hi ndlela yo biha . 
Ku na xilaveko xa hikumbirhi ku leteriwa ka matirhele ka masungulo na ka le henhla . 
Ku na nkhumbo wo biha eka ntirhiso wa mali mayelana na vuvekisi . 
Ku na munhu wo ka a nga ri na swandla eka khomferense . 
Ku na mpimo wa lowu nga vekiwa wa mpimo wa minimamu wo hakela . 
Ku na xiphemu xa vatirhi va hina lexi nga tholekiki . 
Ku na fomula leyi nga vekiwa naswona a hi masiku mambirhi kumbe manharhu , u nga vilely . 
Ku na nkombiso wutsongo lowu u nga wu vonaka hi nkarhi wa wena . 
Ku tlhela ku va na nkorhokelo wa vativisisi wa vavabyi va le ndzeni wa vana va le hansi ka 12 . 
Naswona ku na nseketelo wa timali wo engetela wo hlanganisa wa dyondzo ya le henhla . 
Ku na nghingiriko wo nyika vukorhokeri bya mahala bya mbhasiso . 
Ku tlhela ku va na layiburari ya le ka inthanete ya tidokumente leti faneleke . 
Naswona ku na mukhomixinara un'we loyi a nga hlawuriwa hi ndlela yo ka yi nga ri ya nkarhi hinkwawo . 
Nkarhi hinkwawo u na xitorinyana mayelana na ku thya mavito . 
Ku na nkayivelo wa le henhla ku tlurisa wa swikili kutani ku kala ku thoriwa ku tele ku tlurisa . 
Ku na ndlela yin'wana yo phakela vatirhisi eka mitlawa . 
Ku na nhlamulo yo olova , yo ka yi nga hlaseleki , ya xivutiso xexo . 
Ku na ku hlangana ka le rivaleni exikarhi ka leswi na vutumbuluxi bya mitirho . 
Ku na xilaveko lexi yaka emahlweni xa ku dyondzisa ku hanya hi ndlela yo akisa . 
Ku na ku vonaka ngopfu ka vuxaka bya ntshamiseko wo tlula mpimo . 
Ku na tlhelo rin'wana ro vambhela na leri , eka ku kayivela loku . 
Ku na tihanyi naswona ku na madzolonga , kambe leswi a swo humelela hi xihoxo . 
Ku na nhlangano wo vonaka swinene wa vuswikoti bya thiyori na ku tirhisa kunene . 
Ku na mali yo vonaka leyi nghenaka hi ku navetisa . 
Ku na vumbhoni bya ndzulamiso wa vurhon'wana ku endlela tiinthavhiyu . 
Ku hava xivangelo xo tumbuluxa nxavo wa makete . .  . 
Ku hava ntirhiso wa mali wo kongoma eka nongonoko lowu , ko va na mihundziso ntsena . 
Ku hava nsalelandzhaku wa ku hlayisa eka netiweke ya rixaka . 
Ku hava ndhawu yo paka ya mani na mani exitediyamu . 
Ku hava ku lulamisa hi ku rhula handle ka nyimpi kumbe xinyimpana . 
Ku hava xinawana xo yelana na xona eka khoto ya majisitarata . 
Ku hava vutshunguri byo karhi , kambe ntlhavelo wa tirha swinene . 
A ku na nxungeto wa mphakelo wa mirhi eka ndhawu yeleyo . 
A ku na xikalo xa muholo xo ringanana xa tindhuna eka nkarhi lowu . 
A ku na mali yo tala yo ringana yo tirhisela swa mabyatso swa hina na varindzi va ribuwa ra lwandle . 
Ku hava nchumu lexi nga hoxeka kumbe xo ka xi nga amukeleki eka leswi . 
Ku hava lexi nga rindziwa swinenenene . 
Ku hava nchumu xo komba leswaku leswi i mayimele yo lava ku lwa . 
Ku hava nchumu lexi nga riki xa demokiratiki kumbe xo ka xi nga yi hi vumbiwa eka leswi . 
Ku na maehleketele ya tlhelo rin'wana lama nge ku ku tirha timhaka hi ku xavelela swi tsandzekile . 
Ku na nhlamulo yin'we ntsena leyi nga yona eka xivutiso xin'wana na xin'wana . 
Ku na ku miyela kutani ndza swi tiva hi ntokoto leswaku ku ta landza yini . 
Ku na vumbhoni byo talanyana lebyi nga tumbetiwa eka tilayuburari ta misava . 
Ku na vukotekinyana byo ndlandlamukela ehenhla . 
Ku na xin'wana a ndzi fanele ku ya xi teka hi ku hatlisa tolo . 
Ku na xin'wana lexi susumetaka na xo vitanisa mayelana na khwaliti . 
Ku na ku kula ko tiya eka makete ya tindhawu to tshama . 
Ku na ku hoxa xandla ko pimiwa ka swiyenge swa ikhonomiki . 
Hikwalaho ku na xilaveko xo va ku va na ku nghenelela ku lulamisa xiyimo . 
Ku na ndzhuti wutsongo ngopfu eka vuandlalelo bya madoroba ya Vantima ya hina . 
Ku nga va na xikopu xo languta vusiwana hi tindlela to hambana . 
A ku fanelanga ku va na le hansi ka nhungu wa tinhlengeletano to hlawuleka hi lembe . 
Ku fanele ku va na ku fambelana loku vonakaka exikarhi ka xitsalwana xa wena na xifaniso . 
Ku fanele ku va na xivandla xa le tlhelo xo phamelela vana eka xona . 
Ku fanele ku va na ku endlelana na xikongomelo lexi nga erivaleni . 
Ku fanele ku va na ku languta hi vuntswa ko famba hi sisiteme ka tibesilayini ku tiyisisa : 
A ku fanelanga ku va na nghenelelo wa tiko naswona a ku fanelanga ku va na ku lawula mixavo . 
Kwalaho na kona , ku vile na ku tinyiketa ku tlhela ku amukeriwa xihlambanyo . 
A ku ri na moya wo karhi lowu a wu ri kona eka ndhawu leyi . 
A ku ri na nkarhi laha ku susa milawu a yi ri mhaka ya ntolovelo ku tlurisa . 
A ku ri na nkayakayo wukulukumba ku tlurisa na ku hohloka ko hetelela , a vula . 
Naswona a ku ri na ntlhontlho wa van'wapurasi lava a va onha masirha . 
Ku vuriwile na swa vuhlayisi byo ka byi nga fambi kahle . 
A ku ri hava gezi leri a ri hoxiwile eka kampa ya kona . 
A ku ri hava timali ta ku hlayisa vuandlalelo na vukorhokeri . 
A ku nga ri na xivandla lexi a xi nga lavi ntirho wukulukumba na milulamiso yikulukumba . 
A ku ri na mindyangu ya 614 eka ndhawu yo tshama yo ka yi nga ri ya mafundza . 
Naswona a ku ri na vanhu va mune va vatsoniwa eka purojeke . 
A ku ri na swo endliwa swo hambana leswi a swi ri ku endliweni . 
A ku ri na ku hambana exikarhi ka tikopi letimbirhi . 
A ku ri na swilo swa nkoka leswi a swi hoxekile eka sisiteme ya vululami , a engetela . 
A ku ri na vanhu vo tala swonghasi hinkwako , naswona a swi tsakisa , a vula . 
A ku ri na swikolo swo tala leswi a swi lava ku langutiwa na ku va ku endliwa swin'wana . 
A ku ri na tifayili to tlula 2 wa timiliyoni leti a ti fanele ku herisiwa . 
A ku vanga na rifuwo leri nga hundzisiwa eka lembe leri nga eku langutiweni hi vuntshwa . 
A ku vanga na mikanerisano eka nhlengeletano leyi . 
A ku vanga na swivangelo leswi nga nyikiwa ku va swikaneto swi hlwerile ku tisiwa . 
Hi ntolovelo a ku ri na masiku yo tirha ya 20 en'hwetini . 
A ku ri na madokodela manharhu ntsena eka vanhu va 100000 van'wana na van'wana . 
Naswona ku ta va na mikarhi yo pimiwa ya swiendliwa na michumu yo hlawuleke . 
Ku ta va na nkombiso wa swakudya swa laha tikweni na swa ndhavuko . 
Ku ta va na nkarhi wo teka swifaniso na ku vutisa swivutiso . 
Ku ta va na ku vuyeriwa kun'wana ka swa ikhonomi ku suka eka purojeke . 
Ku ta va na ku rhula , vuhlayiseki na ntshamiseko ! 
Ku ta va na swo tala swo engeteleleka swo swi tokota no tiphina hi swona , ku katsa bolo ya milenge . 
Hikwalaho , a ndzi kholwi leswaku u fanele ku tlhutlhisana enon'wini na vona . 
Hikwalaho , ndzi seketela maendlele lama nga eku tekeleriweni exikolweni lexi . 
Hikwalaho , ndzi ehleketa leswaku a swi tirheki ku veka tithagete . 
Hikwalaho , angulo wo twala i ku va hi tshama hi pakanise eka ku sivela . 
Hikwalaho , mahungu hinkwawo mayelana na mhaka ya kona ya nge paluxiwi . 
Hikwalaho , ku va byandlalo byi va bya makisimamu ku anama ka nsimu ku fanele ku va 4m. 
Hikwalaho , ku hava pulaninkulu yi nga eku lulamisiweni . 
Hikwalaho , a a tsaka swinene hi nghingiriko hinkwawo . 
Hikwalaho , ndzawulo yi kunguhatile sisiteme yo seketela leyi nga hlanganisiwa . 
Hikwalaho , timhaka ta mune ta nkoka ku ya emahlweni i : 
Hikwalaho , mhaka ya ringananisa yi va ya nkoka ku tlurisa . 
Hikwalaho , nkoka lowu nga vaka kona wa vumakelo lebyi a wu ehleketeki . 
Hikwalaho , ha tinyungubyisa , ngopfungopfu hi vavasati va hina vo ambala yunifomo . 
Hikwalaho , hi nge tshikeleli ku ringana ntirho wa phanele leyi . 
Hikwalaho , xana sosayiti ya vutivi yi ri na ndzinganano a yi ta langutekisa ku yini ? 
Hikwalaho , ndzi ri na wena u ri karhi u ndzi seketela , xana a ndzi ta hoxa njhani ? 
Hikwalaho , a mi fanele ku endla minghenelelo ya tinxaka to hambanahambana . 
Swiendlo leswi swi endle switsongo ku sivela ku ndlandlamuka , hambiswiritano . 
Migingiriko leyi yi nga aviwa hi mikhetekanyo leyi landzelaka : 
Mitwanano leyi a yi fanele ku tlakusa hiswimbirhi miholo na mpindzuriso . 
Hinkwaswo leswi swi rhwele xiyimo xa tinhlayonhlayo ta ximfumo . 
Leswi na swin'wana swivutiso swo tala swi lava mahungu na vurhangeri . 
Leti na tin'wana timhaka ti komba xiyimo xo tsana xa ikhonomi . 
Maendlele lawa ya ta yisiwa emahlweni na ku tiyisiwa eka lembe leri . 
Hinkwaswo leswi swi hlamuseriwe kahle eka pholisi ya hina ya eneji . 
Hinkwaswo leswi i swiendlo swo ka swi nga ri enawini leswi tumbeleke onge i switereko swo va enawini . 
Leswi hinkwaswo i migingiriko ya nkoka yo hundzuluxa swilo . 
Leyi hinkwayo i minongonoko leyi nga kongomisiwa eka ku aka rixaka ro hanya kahlel leritsongo . 
Leti na tona i swiyenge leswi eka swona swilaveko swa sweswi swi nga swikulu ku tlula hinkwato . 
Leati i tiinstithuxini to tiyimela toxe naswona a ti lawuriwi hi mfumo . 
Leswi i swivandla hiswimbirhi leswi eka swona vahlayisi va nga tisaka ku hambana . 
Leyi yo va ntsena yin'wana ya vuhina leswi hi hanyaka na swona hi ku hambanahambana . 
Leyi i mitlhontlho leyi hi nga yi tivisisa naswona leyi lavaka ku tirhiwa hi xihatla . 
Swi le rivaleni leswaku siwyimo leswi hi tirhaka ehansi ka swona a swi tirheki . 
Leswi swi ringanyetiwa eka kwalomu ka R3 wa timiliyoni hi lembe . 
Leswi i swihumelelo swa misava hinkwayo leswi khumbaka lavo swela ku tlula hinkwavo va vanhu va ka hina . 
Leyi i mitlhontlho yikulukumba leyi ndzi tivaka leswaku vaofisiri va hina va ta yi kota swinene . 
Leswi i swiboho swa nkoka leswi khumbaka vumundzuku bya hina hinkwerhu . 
Leswi swi katsiwile eka timathiriyali to letela vadyondzisi leta nsinya wa kona . 
Leswi a hi vutinyiketeri lebyi ku nga langutaniwaka na byona handle ka ku tikeriwa ko karhi . 
Ku hava maendlelo yo olova eka xiyimo xa le ndzhaku ka nyimpi xin'wana na xin'wana . 
Leti a hi timhaka to olova ta tinhlamulo to olova . 
Leyi i mivulavurisano ya tipolitiki exikarhi ka matiko ya hina mambirhi . 
Let i i tipurojeke leti nga ta va to tumbuluxa mitirho hi muxaka wa tona . 
Lebyi i vuxaka lebyi nga vumbiwa ehenhla ka matimu yo leha swin'we . 
Let ii timfanelo leti tiyisisiwaka hi vumbiwa hiroxe . 
Leyi i mikavelo leyi nyikiwaka vatlakusi va khampani . 
Leswi swi kombiwa tanihi magoza eka modlolo wo kunguhata lowu nga laha henhla . 
Leswi hi swin'wana swa switori leswi nga tshama swi celeriwile eka malwandlenkulu ya hina . 
Lawa i matsalwavutomi lawa vantshwa va hina va faneleke ku ya dyondza . 
Leswi i mihlangano leyi mfumo wu lavaka ku yi hlohletela . 
Leti i timali leti vanhu vo ka va nga ri va tiko leri va hi khomisaka tona hi moya lowunene 
Lawa i makhombo ya mipimo ya ntswalo na khombo ro pfumaleka ka mbuyelo . 
Leyi i minghenelelo leyi thimi yi nga yi endla . 
Leswi i switsundzuko swa masiku ya mina yo rhandzeka exikolweni . 
Leyi i mitirho leyitsongotsongo leyi lavekaka eka vutirhisani . 
Lava i vanhu lava tivaka na lava va nga va rirhandzu ra vaaki va ndhawu ya ka vona .  . 
Leti i tiphuphu leti demokirasi ya hina yi nga akiwa ehenhla ka tona . 
Leswi i swinawana leswi tirhaka eka tiforamu ta maphorisa ta miganga . 
Leswi swa fana eka chachalaza ya ntungu na yo ya hi nguva . 
Lava i vahakeri va xibalo lava pfunaka tiko ra hina ku kula . 
Leswi se swi nghenisiwa eka maendlele yo hlela ya vurhon'wana swinene . 
Leswi i swivutiso swo nonoha swo va hava switshunxo swo olova . 
Leswi i switirhisiwa swo pfumala mpimo swo dyondzisa na ku dyondza . 
Leswi , hambiswiritano , i mipfuxeto ya ntolovelo no laveka . 
Swivandla leswi naswona swi ta faneriwa hi nseketelo wa vaakindhawu . 
Vavuyeriwa lava va wela eka mikhetakanyo mimbirhi : 
Mimbuyeriwo leyi yi nga ha va yikulu eka munhu loyi a nga na vutsoniwa . 
Swinyenyana leswi swi hava mfikelelo wo kongoma wa mapurasi ya tihuku . 
Tibondo leti ti ta tekiwa ti ri leti nga nyikiwaka nxavo wuntshwa nkarhi lowu taka . 
Timhaka leti ti nge khomiwi ku hambana na tin'wana . 
Mitlhontlho leyi yi nga avanyisiwa hi matlhelo mambirhi yo anama . 
Mitlhontlho leyi yi nga lumamiseka loko hi tirhisana . 
Micinco leyi yi ya emahlweni yi pfala mavangwa hi tlhelo ra mpfuno lowu . 
Titlilasi leti ti endleriwe ku seketela kharikhulamu ya xikolo ya rixaka . 
Mitlawa leyi yi nga tlhela yi tirhisiswa ku pulana . 
Tikontiraka leti ti ta va ta swigamo swa n'hweti hi n'hweti . 
Leswi swi nga endliwa etlilasini kumbe swi va ntirhokaya . 
Matiko lawa ma ntshunxekile hi vumbiwa . 
Tikhirediti leti ti ta hlohlotela ndzinganano wukulwanyana eka sisiteme ya xibalo . 
Vugevenga lebyi byi tala ku humelela exikarhi ka vanhu lava tivanaka . 
Vugevenga lebyi byi endliwile enkarhini wo ringana tsevu wa tin'hweti . 
Tidatabesi leti eka nkarhi wa sweswi a ti vuli leswi leyin'wana yi vulaka swona . 
Masiku lawa ma nga cincisaneriwa siku rin'wana na rin'wana hi ntwanano . 
Masiku lawa ku humelela hi vupulani bya purasi swi sungula emakete . 
Swiboho leswi swi ta tshama swi ri swo boha naswona swi nga tshemberiwa ka swona hi muxavisi 
Migingiriko leyi vangaka hasahasa yi nga ka yi nga tiyiseriwi . 
Tidokument leti ti hleriwa loko ti ri karhi ti tisiwa . 
Migingiriko leyi ya ikhonomi yi fanele ku tumbuluxiwa hi nkombo wa malembe . 
Swiyenge leswi hi xitalo swi katsa timali ta phexeni na mfumo . 
Mitirho leyi yi ta lava ku nghenisa vaakindhawu hi tindlela leti landzelaka : 
Swiletelo leswi swa xikambelo swi endliwa hi leswi landzelaka : 
Tindhawu ta vumakelo leti a ti le ndhawini ya swa vumaki . 
Tindhawu ta vumakelo leti ti vile xivangelo lexikulu xo vilela eku sunguleni hi 2002 . 
Matimba lawa ma ringana hi sayizi naswona ma komba ematlhelo yo fularhelana . 
Tifomula leti ti nge nyikiwi eka phepha ra tifomula . 
Tinhundzu leti ti durha ku tlula tinhundzu to ka ti nga bohi . 
Swipfuno leswi swi nga tirhisiwa ku yisa hansi tihakelo ta lenaxipi . 
Swiletelo leswi swi tirhiseriwa tihakelelo ta tipurojeke ntsena . 
Swiletelo leswi swi le ku phakeriweni eka swifundzankulu hinkwaswo . 
Swiletelo leswi swi tirhirisiwile ku teka khotexini ya le hansi ku tlula hinkwato leyi amukeriweke . 
Miehleketo leyi yi tshama yi ri tano eka swiyimo hinkwaswo . 
Leswi swi katsa vusweti , tindlu , na ku nga thoriwi . 
Leswi swi katsa vusweti , rihanyu leri nga hlayisekangiki na mfumaleko wa swa vutleketli . 
Mitlakuko leyi yi vavisa swinene lava nga na vusweti eka tindhawu ta hina . 
Tiintavhiyu leti ti nga ha tirhisiwa etlilasini tanihi switirhisiwa swa ntirho wa swa nomo .  . 
Mavonele lawa ya nawu ma kaneriwile eka khabinete ya xifundzankulu . 
Tilevhele leti ti hlamuseriwe ti ri ta le henhla , ta le xikarhi na ta le hansi . 
Tilogobuku leti na swikambelo swa mahala swi ta averiwa eka : 
Michumu leyi yi nge tshikiwi yi nga khumbiwanga naswona yi nga endliwanga nchumu . 
Lava va hlangana minkarhi hinkwayo ku kanela timhaka leti nga ka leswi khumbaka vona . 
Mitsundzuko leyi yi vulavula hi nkarhi wo khomisa tingana eka matimu ya hina . 
Leswi swi fanele ku tekiwa kumbe swi ta rhumeriwa hi imeyili loko swi komberiwa . 
Swikolo leswintshwa swi dizayiniwe ku swi va na swihlawulekisi leswi landzelaka : 
Switepe leswi landzelaka swi katsa , exikarhi ka swin'wana , leswi landzelaka : 
Vutirhisani lebyi byi ndlandlamukile byi ya ka tindhawu ta thelekhomunikhexini . 
Vanhu lava va tiveka kutani va fanele ku paluxiwa ! 
Vanhu lava hakunene a va ri vakulu swinene , wa swi vona . 
Mitolovelo leyi yi vile xiphemu xa vutomi bya vona ku suka khale na khale . 
Misinya leyi yi teka xivumbeko eka swilaveko swa vumbiwa leswaku : 
Swirhangana leswi swi kongomisiwile ku fikelela mimbuyelo leyi landzelaka : 
Swirhangana leswi swi khomanile . 
Swirhangana leswi swi fanele ku va swirhangana swa rixaka . 
Switumbuluxiwa leswi swi ta humeseriwa makete wo karhi lowu kongomisiweke . 
Minongonoko leyi i ya le ndzeni ka mihlangano yo hambanahambana . 
Minongonoko leyi yi nyikiwa ku suka eka tsevu ku fika khumembirhi wa tin'hweti . 
Minongonoko leyi a ku vulavuriwanga hi yona eku kaneleni loku . 
Minongonoko leyi yi ta seketeriwa hi 3 wa minongonoko yo tsemakanyana : 
Minongonoko leyi yi le ku tivisiweni sweswi hi karhiki ku ya emahlweni . 
Makungu lawa a hi mantshwa , naswona ma tshame ma nghenisiwa hi 1996 . 
Makungu lawa ma ta va na mbuyelo wo lahlekeriwa hi mali ya tiko ya R36 wa timiliyoni . 
Swivutiso leswi a swi hlamuleki hi ku olova , hambi hi xihatla . 
Leswi swi tlakusa vulemukisi bya mixaniso hi swivumbeko swo tumbela swa yona hinkwaswo . 
Mihundzuluxo leyi yi le ku ndlandlamuxiriweni eka vuhlayisi bya timali ta swifundzankulu . 
Swinawana leswi swi tirhiseriwa ku nyika ntiyisiso wa mpfumelelo wa vaxiyaxiyi . 
Swinawana leswi swi simeka tikomiti ta vuhlanganisi to olovisa leswi . 
Swiviko leswi swa kumeka eka vukandziyisi bya mfumo . 
Leswi swi lava ku nghenelela swinene ka vatirhisani va le handle . 
Swilaveko leswi swi kongomisiwe ku hundzuka swipimelo swa mfumo . 
Vatatisi lava va tirhisiwile naswona va ta tirhisiwa nkarhi lowu taka hi ndlela leyi : 
Swiyimo leswi na vutihlamuleri a swo va leswi sweswi swi ngo va ku tumbuluxiweni . 
Swiyimo leswi swi tala ku tlheleriseriwa endzhaku kutani ku vavisekaka mphakelo wa vukorhokeri . 
Milawu leyi yi nyika tindlela tin'wana to herisa madzolonga . 
Swiyenge leswi swi katsa swa migodi , vurimi na vupfhuma . 
Vukorhokeri lebyi byi phakeriwa hi ku tirhisa tsevu wa minongonoko . 
Vukorhokeri lebyi byi endleriwa vanhu mahala . 
Mikanerisano leyi yi ta fika eka swiphemu swin'wana leswi nga kule swinene swa tiko . 
Mikayivelo leyi yi veka ntshikelelo eka tihakelelo ta mitirho ley endliwaka . 
Leswi swi fanele ku fambisiwa hi ndlela ya xibindzu ku tiyisisa ku yiseka emahlweni . 
Tindhawu leti se ti lulamerile ku akiwa ka tindlu letinene . 
Vuswikoti na maehleketelele lawa swi vumba tshaku ra dyondzo ya vutomi hinkwabyo 
Mahanyelo lawa yo biha ma na nkucetelo ngopfu eka vanhu va ka hina lavatsongo . 
Switandati leswi swi tirha eka swiyimo leswi landzelaka : 
Switori leswi swi fanele ku tirhisiwa nkarhi na nkarhi eku humesiweni ka tifilimi . 
Vutirhisano lebyi bya nkoka byi fanele ku endliwa eka tilevhele timbirhi . 
Tisindiromu leti ti vangiwa hi mpfumaleko wa ntshamiseko wa jenetiki . 
Swibalo leswi swi tirhisiwa ntsena ku va xihlovo xa mali ya tiko .  .  .  . .  . 
Matlhelo lamanharhu ya misava ma hlangananile nkarhi hinkwawo . 
Tifekitara letimbirhi ti fanele ku kumisisiwa ti nga ri swin'we . 
Mixaka leyi yo hambanahambana ya vuleteri a yi khomananangi kahle swin'we . 
Leswi a swi simekiwe eka avhareji ya ntirhiso wa n'hweti na n'hweti . 
Leswi swi vile swona tiphuphu ta hina to lwela ntshuxeko . 
Leswi swi ta tivisiwa loko se ku fikiwile makumu . 
Leswi swi ta vekiwa endhawini leyi nga kusuhi na vavuyeriwa va swa vurimi na va tindhawu ta le makaya . 
Leswi swi ta hundzuriwa nawu eka lembeximali leri . 
Leswi swi ta humelela ku suka eka mfumo wa rixaka ku ya eka mfumo wa mbangu . 
Leswi swi ta katsa mindyangu leyi nga vuswetini ngopfu eka swifundzankulu hinkwaswo . 
Leswi swi ta hundzula tshamelo na xiyimo xa vavasati . 
Marito lawa ma vulavula hi nkanetano exikarhi ko ya emahlweni na ku cinca . 
Vatirhi lava a va nga sivi vatirhi va mfumo . 
Va amukerile mimbuyelo ntsena endzhaku ka nkombo wa malembe . 
Va engetelela leswaku van'wamapurasi van'wana a va khomi vatirhi va vona kahle . 
Va pfumelelanile na ajenda yoleyo naswona a va ri ku kanerisaneni hi ajenda yoleyo . 
Hinkwavo va ngirimelele endhawini leyi nyikiweke hi tihlo leri nga tilweni . 
Va tlhele va twanana ku kucetela swifundza swa valangi swa vona ku : 
Va tlhela va pfuna eka timhaka ta vugevenga na ta vumbiwa . 
Va tlhela va kombela ku cinciwa ka ku hambanyisiwa ku ya hi rimbewu hi ku angarhela . 
Va tlhele va tihlanganisa na mindyangu ya vanhu lava nga vaviseka . 
Naswona swi na vuxokoxoko bya purojeke ya doroba ra Vantima . 
Va tlhele va boxa ku va va venga vaxanisi . 
Va tlhela va vona nkoka wo va bindzu ra vona ri va na mali yo ringana . 
Va le ku fikeleleni ka swikongomelo swinharhu hi purojeke yin'we . 
Va tlhela un'wana na u'wana a va na vutihlamuleri byo yi simeka . 
Va tlhela va va lava pfunetaka ku hlamusela tinhlamulo ta xivutiso lexi nga twisisekangiki . 
Va vutisa mayelana na nchumu lowu , naswona a ndzi kalangi ndzi wu vona . 
Va na vutivi lebyikulu hi tlhelo ra swakudya swa rihanyu lerinene na nhlayiso wa vana . 
Va hangalasiwe hi ndzinganano ku fikelela tindhawini leti khumbiwaka hi vugevenga . 
Va languteriwe ku va kaya loko varingani va vona va vuya entirhweni . 
Va languteriwe ku hakela swikweleti swa vona hi 30 wa masiku . 
Va ntshuxekile ku komba mavonelo wahi na wahi lawa va nga na wona . 
Va helele hi matimba kutani va dinga ku nghenelela ka hina na mfumo . 
A va lavi nchumu wun'wana loko ku nga ri matimba hinkwawo . 
Va katsiwile eka kharikhulamu hi ndlela ya kona . 
A va le ku vumbeni ka tindhawu leti hlanganisaka hinkwavo hi ku hetiseka . 
A swi rivariwanga kambe ku tlhela ku tlheleriwa eka swona hi tindlela to tala to hambanahambana . 
Va voniwa va ha khomelele eka mikhuva ya ntshikelelo . 
Va vulavula hi ku vumba mfumo wa nhlanganelo wa nkarhinyana . 
Hi vona masungulo yo ya emahlweni yo saseka ya mphakelo wa vukorhokeri . 
Hi vona vachayeri va matirhele na mphakelo wa vukorhokeri . 
Hikokwalaho va nyikiwa mpfumelelo wo ka va nga khomiwi ndzhenga wolowo , a vula . 
Va leteriwe ku tiyisa ku tinyiketela hi ku hetiseka eka vuhlayisi . 
Hi vona varhangeri emisaveni eku tshunguleni na ndzavisiso wa rifuva . 
Va , hikwalaho ka swona , dinga swinene nseketelo wa ximoya . 
Va khomile munhu wa kona kwalomu ka tsevu wa tikilomitara ku suka eka ndhawu ya xihumelelo . 
Va nghenele xinkhubyana endzhaku ka ku andlariwa ka bajete . 
Va hundzukile switsutsu hikwalaho ka leswi va swi vekiseke eka xumankulu xa vanhu . 
Va sungule ku kondletela hi ndlela leyi va endlisaka swona namuntlha . 
Va nga tlhela va kombetela eka tindlela letintshwa ta ntivovuaki emisaveni . 
Sweswi va nga kota ku nyika masikuxidzi ya loko va ta tilunghisela ku : 
Va nga vuyeriwa ntsena hi nghenelelo wo tano . 
Va vumba 63% wa vavuyeriwa hinkwavo va purojeke leyi . 
Va vumba 80% wa swirho swa nhlangano . 
Va nga ha vutisiwa hi tlhelo ra swimila leswi nga eribuweni na le ndzeni ka nambu . 
Va tsandzekile ku humesa layisense kutani vaehleketeleriwa lavambirhi va khomiwile . 
A va hi tshikanga hambileswi a va twa ku vava ngopfu . 
Va endlile ntsena leswi a va swi kota , va khomile vaehleketeriwa . 
A va dingi ku tsala swikumiwa swa vona hi xitalo . 
A va fikeleli ku va va vuriwa vamafandleve eka timhaka ta swipotso . 
A va lavi ku honisa swinghenisiwa loko nkarhi wo amukela ku nghenela wu hundzile . 
Va heleketile vana emakaya hi mimovha ya maphorisa . 
Swi va kona ku endlela leswaku leswi tirhiwaka ekhoto swi hatlisa na ku chipa . 
Va langutele vukorhokeri bya nkoka naswona va byi langutele sweswi . 
Va langutele mphakelo wa vukorhokeri wa xiyimo xa la henhla nkarhi hinkwawo . 
Va langutane na swirhalanganyo swo kula ku fana na swa hina . 
Va twe switici swa maphorisa swi ri kule ngopfu na mapurasi . 
Va kume nkarhi wo dyondza hi ta ku tirha hi ntlawa na ntirhisano . 
Va hi kombenyana swa vumundzuku bya hina . 
Va kumile mahungu eka swihlovo swa vona vinyi . 
Va hi letela sweswi tanihilaha va leteleke hakona varhangeri lavakulu va tiko ra hina . 
Va simekile nongonoko wolowo wu suka ka vahumelerisi vo yima voxe . 
Va swi kotile ku hlota muehleketeriwa va n'wi kuma hi 24 wa tiawara . 
Va pfuniwile ku nghena eka ikhonomi ya dijitali . 
Swi lawuriwile ehansi ka matshamelo yo tika swinene . 
Va sungurile ku hundzisele vuswikoti na vutivi bya vona eka van'wana . 
Va tumbuluxile mitirho laha mitirho khale a yi nga ri kona . 
Va na ntshembo , naswona va langutele ka hina ku kombisa ntshembo wolowo . 
Va na swiringanyeto kutani loko u va nyika ntirho , va endla ntirho wolowo . 
A swi va vileli ku vavisa vaakitiko vo kala nandzu . 
A va bohangi ku endla mikavelo naswona ndzi twa ndzi tshamisekile hi sweswo . 
Hi mikarhi na mikarhi swi vile mifungo ya vun'we bya tiko na vurhandzatiko . 
Va tikombile leswaku a va na byona vutivi byo hlawula vaavanyisi . 
Va ha ku ndzi nyiketa ku nga ri khale xiviko xa vona xa makumu . 
Va na matimba yo thola na ku hlongola mfumo wun'wana na wun'wana lowu va wu lavaka . 
Swi fuwisa njhekajekisano naswona swi hi yimisa hi swikunwana . 
Va hatlisile va vitana maphorisa ku ta va pfuna . 
Va simekile purojeke yo ringeta kutani va yi landzelerisa . 
Va nga aviwa naswona va huma mitlawa mimbirhi ku olovisa ku asesa . 
Va nga ha lerisa vatwisiwakuvava ku etlela ehansi va miyela . 
Va nga yingiseriwa hi ku olova swinene ku tlula leswi hina mikarhi yin'wana swi nga vaka swona . 
Va hlangane vusiku lebyi nga hundza kutani va ta sungula mimbhurisano namuntlha . 
Va kucetela na ku hlanganisa switirhisiwa ku endlela ku tisa ku cinca ka vutomi bya vanhu . 
Va fanele naswona va hlohlotela ndzinganano na ku tumbuluxa no hlayisa mitirho . 
Va fanele va leteriwile ku ringanela mitirho yoleyo . 
Va fanele ku nyikiwa nkarhi wolowo . 
Va fanele ku khomiwa va nga heleriwi mbilu naswona va pfuniwa ntsena loko va swi komberile . 
Va fanele ku humelerisa mikarhi ya vutumbuluxamabindzu . 
Va fanele xo sungula va yimisa ku lwa ka nkarhi hinkwawo . 
Va fanele ringanyeta tindlela to antswisa ndhawu ya hina . 
Va fanele va tirhisa swingolongondzwana loko swi laveka naswona va fanele ku swi hlayisa kahle . 
Va tirha mitirho ya vona ehansi ka matshamelo lamo tika swinene . 
Va titlakulerile va rhangela endleleni yo hundza eka mikarhi yo tika . 
Va endle wonge va le ku laveni ka muehleketeriwa wa vudlayi endhawini yeleyo . 
Va humesile 25000 wa swikipa lembe leri a ri hundzile . 
Va ngundzuvanye yinydlu kambe a va kumanga nchumu . 
Va nkhensa matirhelo ya xiyimo xa le henhla eka swiyenge swo hambanahambana swa tiawadi . 
Va swi lemukile leswaku xikoweto a xi huma eka xitici xa gezi lexi onhakeke . 
A va pfumeli naswitsongo swiringanyeto swa ndzhundzuluko wa vanhu . 
Va vula leswaku a ku na swo sivela vukhamba emafasitereni . 
Va vula ku hi fanele ku titoloveta eka dlilobalayizexini , hi fanele ku paluxa xunwa lebyi . 
Va vonaka hi mikarhi yo tala va hlawula leswi nga swona , va nga zangi va ehleketa . 
Va veka mitirho leyin'wana ya vona etlhelo ku va ta kota ku endla swo hlota . 
Va avelana vuxaka byo xiximana , ku khensa na rirhandzu . 
Va hundziserile xumankulu hi xikongomelo xo aka rixaka . 
Naswona va fenele ku heta mirhi hinkwayo leyi va nyikiwaka . 
Swi fanele ku ngheisiwa xipimankarhi ku endlela nhlayiso lowunene lowu nga kotekaka . 
Va fanele ku sirheleriwa eka tintswalo ta vuyimeri byo ka byi nga ri byona . 
Va fanele ku va vona va lulamisaka mitlangu leyi . 
Va fanele ku va na mahungu hi vanyiki va tibasari . 
Va fanele ku tiva ka ha ri na nkarhi leswaku hi swihi swipimo leswi va nga ta asesiwa hi swona . 
Vo famba hi nkarhi wo fana na lowu ikhonomi yi fambaka hi wona . 
Vo kongoma swichudeni na vatirhi ku va sirhelela . 
Va teka nkarhi wo leha swinene ku dyondza na ku rivala swilo hi ku olova . 
Va fanele endzhaku va taeka mfumo endzhaku ka loko va teke xiboho xexo . 
Va n'wi byela ku ka a nga yimi , kambe u sungule ku lwa na vona . 
Na vona a va ri vana vo hlayisiwa , swi ri rivaleni leswaku xo sika. 
Va hi khomile hi ku xiximeka swinene na xichavo hinkwerhu evuchavelahwahwa . 
Va hundzule mpfumaleko wo humelela wu va nkarhi lowunene etimakete to rhumela swilo ehandle . 
Va tirhisile mabakiti ya mati ku ringeta ku timela ndzilo . 
Swi tala ku ka swi nga teki mavhiki lama nga hansi ka mune ku heta . 
Va lava ku kanetana na sweswo , u nge kanetani na ntiyiso ! 
Va amukeriwile exibedhlele va ri ka xiyimo xo biha . 
Va leteriwile naswona eka swiyenge swo fana na malawuleleya timali . 
A va ri na ku tshemba leswaku swirilo swa vona swi nge weli etindleveni leti pfalekeke . 
A va ri misava ya mina naswona a ndzi lava leswwaku va va na leswinene ku tlurisa . 
Va ta tlhela va kombisiwa matirhisele mantshwa ya chizi . 
Va ta khomiwa kutani va ta swi hakelela swinene . 
Swi ta ndlandlamuxiwa ku ya emahlweni loko timali to engetela ti kumeka . 
Va ta rhamberiwa ku tirha mitirho leyi landzelaka : 
Va ta twa va antswa , kutani va ta tiphina hi vutomi hi ku engeteleka . 
Va ta nyika vatswari na vahlayisi nkarhi wo ringanela ku swi tisa . 
Va ta ku tivisa hi ku tsala mbuyelo wa xikombelo xa wena . 
Va nge byeli vanhu van'wana hi ta swiphiqo swa wena . 
Sweswi se va ta phikizana na vanhu lavatsongo vo huma eka 50 wa matiko . 
Va ta vona hilaha va nga rhendzelekaka hakona va tshunxekile . 
Kutani va ta ya mahlweni eka ndlela leyi hundzaka hi le xikarhi ka doroba . 
Hi ndlela yeleyo swi ta fikeleleka hi ku olova hi vaendzi va hina . 
Va tirhile hi ku tikarhata nakona va kuma ku pfuniwa loko va ku dinga . 
Ehleketa hi yin'wana migingiriko yo hungasa leyi ku tsakisaka . 
Xa vunharhu , ku siva ku hambanisiwa hi dijitali i ntlhotlho lowuntshwa . 
Khumenharhu wa tikhoto ta vaakindhawu ti tumbuluxiwile . 
Khumenharhu wa tindhawu to tshama leti nga riki ta nkarhi hinkwawo a ti kumeka endhawini . 
Nghingiriko lowu wu le ku landzelerisiweni swinene hi ndzawulo . 
Leswi swi kongomisiwile ku hlohlotela vupfhumba bya vutihlamuleri hi 2010 na ku tlula . 
Xihahampfhuka lexi ngopfungopfu i xihahampfhuka xa ntleketlo . 
Leswi swi pfumelela leswaku ku va na vuswikoti , ku pfuneka na ku fambisa rifuwo hi ku olova . 
Leswi swi hi pfumelela ku sungula ku pulana swa nkarhi wo leha . 
Leswi swi tlhela swi pfumelela ku aka vuswikoti lebyikulu na ku cincanisa vuswikoti . 
Ntsengo lowu wu nga kumeka naswona hi ku tirhisa tafula ra xibalo ra lembe na lembe . 
Ntsengo lowu wu katsiwile eka tihakelo hinkwato ta R1481 leti kombisiweke laha henhla . 
Ntsengo lowu wu kumekile eka xirho lexi khumbekaka . 
Leswi swi fika eka ku kula ka ntiyiso ka R5 wa tibiliyoni hi tsevu wa malembe . 
Nxopaxopo lowu wu humesile mbuyelo lowu landzelaka : 
Leswi swi komba swi ri swa kahle eka malangutekele ya inifulexeni . 
Ku hlela loku ku ta tshama ku ri karhi ku ya emahlweni ku kondza ku hela 2007 . 
Endlelo leri i ro amukeriwa emisaveni hinkwayo . 
Endlelo leri ri ta va na nsusumeto wo hatlisisa mphakelo wa tindlu . 
Ndhawu leyi yi fanele ku va ekule na laha ku lulamiseriwaka swakudya kona . 
Ndhawu leyi ya ntirho ya ha lava ku xopisisiwa swinene na ku langutisisiwa . 
Ku asesa loku ku landzelerisa na ku seketela ku dyondzisa na ku dyondza . 
Xipimanyeto lexi xi tlhela xi tirha na le ka timhaka ta monopoli . .  . 
Leswi swi hundzuke xiphemu xo hetiseka xa mafambisele ya tiko malembexidzana lama nga hundza . 
Leswi swi hundzuka ntlhotlho wa nkoka eka xiyenge xa vakandziyisi . 
Nghingiriko lowu wa xitiyanhlana wu yisa emahlweni xitatimende xa swikongomelo lexi landzelaka : 
Buku leyi hi paluxeriwe yona hi nkarhi lowu nga wona : 
Bindzu leri ri nga ka ri nga ndlandlamuki exikarhi ka madzolonga . 
Leswi swo lava vulemukisi na pfhumba ra dyondzo . 
Pfhumba leri ri ta engetela na ku seketela matshalatshala lawa . 
Leswi swi nga kombisiwa hi swikombiso leswi landzelaka : 
Leswi swi nga endliwa ntsena loko mati ma hungutekile . 
Leswi swi nga tisa nhlayiso wa switshivelwa wo tala ku fika eka 65% . 
Mhaka leyi yi kombisa ku tsana eka mafambiselo ya matholele ya hina . 
Senthara leyi yi ta nyika vukorhokeri bya nkoka eka vaakindhawu va matikoxikaya . 
Dorobankulu leri i ra vaakindhawu va rona , ku nga ri van'watipolitiki va rona . 
Ku tinyiketela loku a ku yelanani na switirhisiwa leswi ri kumeke swona . 
Komiti leyi yi nyika foramu xiviko xo humelela . nhluvuko . 
Leswi swi hi boha ku vutisa , xana hi humelele ku fika kwihi ? 
Leswi swi sorisa ntirhisano wa vuleri bya le masin'wini . 
Khonsepe leyi i nchumu lowu vo tala se va nga vaka va yi tiva . 
Khonsepe leyi yi nga hlohloteriwa hi ku tekela nhlokweni nkarhi na nxavo . 
Khonferense leyi yi yi vitaneriwa ku humesa switirho leswi faneleke . 
Khonferense leyi i xin'wana xa xwiendleko swo dyondza na ku avelana . 
Fomo leyi ya xipfumelo se yi fanele ku khomanisiwa na samanisi ro herisa vukati . 
Leswi i xiphemu xa le henhla swinene lexi hakeleriwaka hi n'wana un'we etikweni . 
Mikanerisano leyi yi humelele endhawini ya vaendzi . 
Mikanerisano yi ta katsa timhaka ta mixupulo na mimbuyelo . 
Mitolovelo ya madzolonga leyi nga yimiki yin a ntshikelelo eka van'wamapurasi . 
Ntirhovutshila wo dunga miehleketo lowu wu pfuxe huwa yikulu eka swihangalasamahungu . 
Leswi swi nga koteka nakona swi fanele ku ndlandlamuka loko hi tirhisa thekinololoji ya vutshila bya xiyimo xa le henhla . 
Leswi swi nga pulaneriwa 4 wa mahelo ya vhiki eka lembe . 
Leswi swi nga tsandzisa swikongomelo leswi kunguhatiwereke nongonoko wo karhi . 
Leswi swi nga vula xikarhi ka mudyondzi un'we eka mune kumbe ntlhanu wa vadyondzi lava nga xikolweni . 
Leswi swi tumbuluxa matshamelo yo famba ku ya eka swiyimo leswinthwa swa nongonoko . 
Data leyi yi le ku xopaxopiweni exikarhi ka kotara leyi yo hetelela ya 2009 . 
Xiboho lexi xi na switandzhaku leswi kaneriwaka eka tafula leri nga lahansi . 
Xiboho lexi xi khumba ntsena vana vo huma mindyangwini ya vusweti . 
Xiboho lexi xo tereka a xi ehleketiwangi kahle naswona a xo laveka . 
Hunguteko lowu wu tile hi switsongotsongo emalembeni layo tala . 
Hunguteko lowu wu nga va wu vangiwile hi ku antswa ka tindlela ta vusirheleri . 
Nhlamuselo leyi yi angarhela timhaka leti hinkwato ta matimba na vulawuri . 
Leswi swi lava ntiyiselo eku tolokiweni ka vumbhoni ; 
Leswi swi lava ku gingirikela ku nghelela ka tiko leri ra ha hluvukaka . 
Leswi swi kombisa ntiyiselo wa le henhla eka vaakindhawu lava . 
Ndzawulo leyi yi na van'wana vavanuna na vavasati vo hlamarisa swinene . 
Nhluvuko lowu wu fanele wu katsa vukorhokeri hinkwabyo xikan'we eka doroba leriya . 
Mikanerisano leyi a yi pakanisiwe eka tsevu wa tindhawu to anama ta swidingo . 
Dokumente leyi yi khome swiyenge swa mune leswi landzelaka : 
Dokumente leyi i dokumente ya pholisi leyi avanysiweke yi huma mune wa tichaputara : 
Dokumente leyi yi fanele ku vekiwa endzeni ka photifoliyo ya dizayini . 
Dokumente leyi yi kombisa maendlelo lama tirhisiwaka ku hlengeleta mahungu . 
Dokumente leyi yi kombisa ku tirheti i yini na leswi ti tirhisaka swona . 
Dokumente leyi a yi fanelanga ku leha ku tlula tipheji timbirhi . 
Leswi a swi hunguti ku hiseka ka hina , kumbe hambi ku handza ka hina timhaka . 
Leswi a swi katsi nkalakuhakelela vukorhokeri bya mati . 
Leswi a swi katsi rifuwo ra n'wini ra murhangeri wa ndhavuko . 
Leswi a swi vitanisi timfanelo ta vumbiwa ta mukomberi wihi na wihi . 
Leswi a swi sivi ririmi ra le kaya kambe swi dyondziwa hi ku phetana . 
Leswi a swi ringanyeti ku nyimpi yo fikelela yi fanele ku hela . 
Norho lowu vaamukeri va tibasari vusiku bya namuntlha va avelana wona . 
Misava leyi hi hanyaka ka yona yi tshama yi ri ku cinceni hi xihatla . 
Nkhumbeko lowu wu kambirhi ka nkhumbheko eka vafana . 
Leswi swi tiyisisa angulo wo kongoma eka swidingo swa rihanyu ra vaakindhawu . 
Leswi swi tiyisisa ntshamiseko wa pholisi ya matiko mambe na swikongomelo swo bindzurisa . 
Episodi leyi yi tlhela yi tshikelela ntsena ku dingeka ka nawu wo tano . 
Xitirhisiwa lexi xi fanele ku oparetiwa hi vafambisi va xikepe . 
Mpimanyeto lowu wu endliwa ntsena eka tipurojeke ta mitirho leyi endliwaka . 
Xikombiso lexi a ku na xidingo xo xi landzeleriwa hi ku helela ka xona . 
Leswi a swi katsi tinomboro letin'wana hinkwato leti ndzi mi nyikeke tona . 
Ntirho lowu wu le ku hlanganisiweni na swifundzankulu leswi khumbekaka . 
Ntirho lowu wu ta hetisiwa eka nkarhi lowu xi pimeriweke wona . 
Xithirhisiwa lexi xi ta vekiwa eka 41 wa tindhawu hi 2008 . 
N'wapurasi loyi u dinga ku tirhisa vatirhi vo ka va nga ri va nkarhi hinkwawo nkarhi na nkarhi . 
Fesitivhali leyi r ova ntsena rin'wana ra maqhinga ya hina ku endla sweswo . 
Nsimu leyi yi fanele ku ringana na swibalo hinkwaswo leswi koxiweke , swi hlanganisiwe hinkwaswo . 
Ntsengo lowu wu kusuhi na 80 wa tiphesente leti khomixini a yi ti languterile . 
Ntsengo lowu a wu landzeleli xisayense nakona wu tlakuka mikarhi hinkwayo . 
Ntsengo lowu a wu tiyisisiwangi nakona wu nga va ehenhlanyana . 
Leswi swi landzelela mpimo wo kula wa 3 wa tiphesente eka kotara yosungula . 
Mpfumaleko lowu wa swakudya i mhaka leyi vangaka ku vilela lokukulu . 
Muxaka lowu wa vun'wini bya khampani wu lava minimamu ya nkombo wa swirho : 
Rimba leri ri seketela xivono xa nhlayiseko wa vutleketli bya vanhu hinkwavo . 
Ntshunxeko lowu wu , hitlhelo , humelerisile mitirho leyo tala . 
Vangwa leri hi xitalo ri languteka ku va xiphiqo xa tlhelo ra swiphakeriwa . 
Mfumo lowu wu va phakela vukorhokeri byebyo . 
Xipfuno lexi xa mali xi averiwile R6 wa tibiliyoni eka theme ya le xikarhi . 
Ntlawa lowu hi wona lowu nga hansi swinene eka phiramidi . 
Ntlawa lowu wa vahu wu tiveka hi vutshila bya wona byo penda matambha : 
Ntlawa lowu a wu ta swinene wu lavile ku vula ku wu twa wu nga hlayisekangi . 
Mpimo lowu wa ku kula wu le henhla ku tlula avhareji ya mpimo wa tiko . 
Leswi swi humelele eka mhaka ya 25 makaya ya Valungu na 15 wa makaya ya Vantima . 
Leswi swi ve matshamelo lama yaka emahlweni hilaha ku nga heriki . 
Leswi swi tikombisile ku va swi pfuna ku antswisa vuxaka bya mindyangu . 
Lexi xi vile xipimelo eka nikarhi hinkwayo leyi hi nga tirhisana . 
Leswi swi cincile vutmi bya mina kutani ndzi twa kahle swinene hikwalaho ka swona . 
Leswi swi pfunetile vuyimbeleri bya laha kaya ku fikelela vayingisi va misava hinkwayo . 
Leswi swi tlakusile swinene vuswikoti bya xona byo tirha leswi xi bohekaka ku swi tirha . 
Lesiw swi ndlandlamuxile switundziwa swa hina ku tlula swixaviselavambe swa hina . 
Leswi swi tiyisisile ntirhisano na ntshamiseko eka vuhlanganisi . 
Leswi swi pfuna ku tiyisisa fambelo ra ntirhisano . 
Mpfumaleko wa ndzinganiso lowu wu fike ku tlula biliyoni wa tidolara lembe leri nga hundza . 
Ku humelela loku ku ve kona hikwalaho ka migingiriko yo hunguta minxavo . 
Leswi swi katsa ku pima mitirho na ku nga thoriwi . 
Leswi swi katsa 2 400 00 wa vana lava nga hansi ka malembe ya 9 . 
Leswi swi katsa maendlelo yo sivela na ku hluvukisa eka nseketelo . 
Leswi swi katsa swidyondzeki leswi tirhaka ehandle ka matiko ya swona . 
Leswi swi katsa hiswimbirhi ntlawa na vanhu lava vuyeriwaka . 
Leswi swi katsa ku dayiginosa na ku fambisa timhaka ta vutshunguri . 
Leswi swi katsa na mahungu hi ku rhijisitara na khansele . 
Leswi swi katsa ku endla ku nseketelo wa mali wu kumeka laha swi faneleke . 
Leswi swi katsa swichudeni leswi yaka matikweni man'wana ku ya dyondza . 
Leswi swi katsa mivekiso ya nkoka eka mapatu na miako ya tiko . 
Leswi swi katsa thekinoloji , maendlelo , mitirho leyi endliwaka na vuleteri . 
Leswi swi katsa ku nyika tilayisense na tiphemiti . 
Leswi swi katsa ku humelerisa sisiteme ya mabazi yo famba hi ku hatlisa swinene . 
Leswi swi katsa vuleteri na ku fikelela swilaveko . 
Leswi swi komba ku tiyisela ka hina ku endla ku vana va hlya ! 
Leswi swi komba ku vavhoti va twisisa dimokirasi . 
Mahungu lawa ma nga tirhisiwa ku ringanyeta matalele eka vavanuna . 
Insitituti leyi yi ta nyika vuleteri eka matlhelo lawa ; 
Xitirho lexi xi ta tirhisiwa exikarhi ka theme ya vumune . 
Xeduli lexi xa inthavhiyu xi angarherile swiphemu leswi landzelaka : 
Leswi vuriwaka i hi leswi nga ta hlamuriwa eka xifundznkulu lexi : 
Leswi i ku yisa emahlweni leswi mfumo a wu ri ku swi endleni ku suka 2000 . 
Leyi i mhaka yo lava ku ehletiwa na ku kunguhateriwa nhluvuko . 
Lowu i ntirho wa rixaka ra misava na tifekitara tin'wana . 
Leri i goza lerikulu ro ya mahlweni ku pima nghingiriko wa ikhonomi . 
Leri i riedzo leri nga riki ra lava timbilu to tsana . 
Leri i tlhelo leri tshamaka ri valangiwa ra vupfhumba endawini leyi . 
Leyi i ndzhaka leyi nga ta ka yi nga kukuleriwi le kule hi visiku byin'we . 
Loku i ku humelela ko tlula mpimo loku hundzeke ku langutela . 
Leyi i mhaka laha mimbhurisano yin'wana ya ha lavekaka . 
Lowu i mpfuno lowuntshwa wa mali lowu sunguriweke eka mikavelo ya timali ya 20011 . 
Lowu i nongonokotsongo lowuntshwa , lowu kumaka mali hi mihundziselo endzeni ka nongonoko . 
Lexi i xitsundzuxo xa vukari eka swigevenga eka xifundzankulu . 
Lawa i maendlelo yo hambana na maendlelo ya hina yo olovisa ya tipolitiki . 
Lowu i nandzu wo tika swinene lowu vanhu votala va wu tekaka wu vevukile . 
Leyi i sete ya swipimelo swa ntolovelo lowu languteriweke . 
Lowu i ntlangu wo vabya , lowu nyikaka ntirho wa mathekisi vito ro biha . 
Lebyi i vumbhoni bya wena bya ku va na xivindzi na ku tiyisela , a vula . 
Lexi i xitsundzuxo xo tsariwa hi ku lava matirhelo yo tshinya . 
Leswi swi kwalomu ka tiphesente timbirhi na hafu wa ku kula ka swihumelerisiwa swa xifundza xa hina . 
Leswi i ku hi mintsengo leya ha ku humesiwaka hi 2002 . 
Leswi swi humelela hi ku ta hi le ka levhele ya makumele ya swilo ya mfumo . 
Leswi swi lulamisiwa hi maendlelo yo hambanahambana yo hanya kahle emirini . 
Leswi se swi le ku humeleleni nakona swi ya hundza eka tilevhele timbirhi : 
Leswi na swona swi na nkoka eka xiyenge xa vana . 
Leyi i ndhawu ya ntshikelelo wa mati ; laveko wu hundza mphakelo laha . 
Lexi i xifaniso lexi hi nyikaka vutitshembi naswona xi hi tisela mimbuyelo . 
Leswi i ku antswa ku suka eka 253 lava thoriweke lembe leri nga hundza . 
Leswi swi hi phyuphyisa timbilu hina van'wana hi tshameke laha . 
Leyi i thendara leyi pfulekeleke matiko hinkwawo . 
Lei i mhaka leyi khumbaka matikhomele ya hina tani hi vanhu . 
Lowu i muxaka wun'wana wa fomula leyi tivekaka ya girafu ya khubu . 
Leswi swi vekiwe ka mune wa switlhomo swa maqhinga , ku nga : 
Leswi swi vekiwe eka avhareji mintsengo ya lembe hi lembe leyi kumekeke na ku pimiwa . 
Leswi swi endla hi mhaka yo ku furanta i vugevenga lebyi nga na swtandzhaku swo biha . 
Leswi swi le rivaleni ku ku hlawuriwe pholisi leyi sunguleke ku hakela mikavelo . 
Leswi i ku hlanganisa tiikhonomi timbirhi eka tiko rin'we . 
Leswi swi na nkoka ku kombisa mitirho ya makete leyi nga ya nkoka . 
Leswi swi humelela tanihi ntlhotlho wa nkoka eka hina eka misava hinkwayo . 
Leswi swi endliwa hi ku tirhisana na vadyondzisi na valeteri . 
Leswi swi endleriwa ku nyika muvhoti vurhokeri lebyinene exiticini . 
Leswi swi endleriwa ku tiyisisa ku vadyondzi va tikhodela vona vinyi . 
Leswi swi vangiwa hi tiphalisi ta elekitiriki ebyongweni . 
Leswi swi vangiwa hi tafula ra le henhla ra mati na mpimontsongo wa vundzeni byo huma . 
Leswi i swa nkoka swinene eka swifundza swa hina swa tindhawu ta le makaya . 
Leswi swi na ntiyiso swinene eka sisiteme leyintshwa yo fana na ya hina . 
Lexi i xiphemu lexi lavekaka eka mitirho ya ntolovevo ya tipolitiki . 
Leswi hi swona hi xiviri swi endlaka ku xiyenge xa 165 xi kombetela ka matirhelo ma'wana . 
Loku i ku tsala ka le miehletweni loku vangiwaka hi xinyanyuisi . 
Leswi hi vuswona swi vula swin'wana , hikuva xichayachayana a xi twali . 
Leyi i ndlela yin'wana ntsena leyi doroba leri ri ku tirhelaka hi yona . 
Leswi swa laveka ku pfuneta mivekiso eka tithekinoloji to tiya . 
Lawa i maendlelo ya ntolovelo eka swivumbeko swa vusocha . 
Leyi a hi nyimpi leyi nga lweriwaka ensin'wini . 
Lowu a hi wona nkarhi wo rila ku luzekeriwa ka hina . 
Lexi a hi xitatimende xo omisa nhloko na ku tikukumuxa ko chipa . 
Lexi a hi xivutiso xa vavasati , hambileswi xi vutisiweke hi vavasati . 
Leswi a hi swa tiphilisi , muchini i wa mina . 
Leswi a swo vangiwa ntsena hikokwalaho ka ku pfumaleka ka vuswikoti lebyi kayivelaka . 
Lowu a hi ntivombulavulo wa tipolitiki , kambe i swilaveko leswi nga swona . 
Lexi a hi xin'wana hi nga tshama hi xi hlayisa nkarhi lowu nga hundza . 
Leswi a hi hanyelo leri fanelaka muofisiri wihi na wihi eka vandla ra maphorisa . 
Leswi swi le kule na le kusuhi na xikongomelo xa hunguteko wa mbirhixanharhu loko ku fika 2015 . 
Lexi i xivandla xin'wana laha leswi vangamaka hinkwaswo swi tiyeka ku a hi nsuku . 
Lei i xivangelo xin'we ku hi nge vi na ntlangu lembe rin'wana na rin'wana . 
Lexi hi xona xivangelo xo tshembha ku hi ta fikelela mintlhotlho ya vuswikoti . 
Lexi i xiphemu xa pfhumba ra mfumo ku hlohlotela ku hlayisa . 
Leswi swi tano ngopfu eka xiyenge xa switshiveriwa swa swilahaki . 
Lawa i matikhomelo ya tipolitiki lama tolovelekeke swinene no amukeleka . 
Leswi hi swona hi mpela leswi komititsongo ya mitlawanharhu a yi kanela swona . 
Leswi swi vangiwile ngopfu hi ku yisiwa henhla ka swipmelo swa oditi . 
Leswi swi le ku tirhiweni hi xihatla hi ndzawulo . 
Leswi swi va tano hambiloko ku ri na mintlhotlho leyi vanhu lavatsongo va hlanganaka na yona . 
Leyi hi ntiyiso i dyondzo leyi nga na switandzhaku eka misava hinkwayo . 
Leyi i purojeke leyikulu ngopfu ya tindlu yi nga tshama yi endliwa . 
Loku i ku hlawula loku hi ndlela yin'wana ku hlamuselaka hanyelo ra yena . 
Loku i ku vava loku hinkwerhu hi hlanganile hi fambaka hi ku rhwarile . 
Lexi i xihayeko xa vundzhakunxa ndzawulo lexi nga ta tirhisisa eka mitlangu ya laha kaya . 
Lexi i xiphemu lexi vonakaka xa nkoka xa vaoditi va rixaka . 
Lowu i ntirho lowu heleke , lowu nga ta asesiwa . 
La hi le makumukumu edzongeni laha vanhu va kumekeke kona ku fika sweswi . 
Leyi i ndzhaka leyi eka nkarhi lowu wena na hina hi siyeriweke yona . 
Lebyi hi byona vutomi lebyi hi byona a tinyiketa yena n'wini hi ku tsaka . 
Leri i endlelo leri hi mikarhi yo tala ri tirhisiwaka ku asesa khombo ra ku onhakeriwa . 
Lawa i maehleketelelo lawa a hi fanele ku lwisana na wona hi 1994 . 
Loku mbuyelo wa xiyimo xa le henhla lowu kumeke hi ku tirhisa nongonoko lowu . 
Lowu i nsinya lowu fambisanaka na ku asesa ka nkarhi hinkwawo . 
Leyi i sensasi ya rixaka ya vunharhu ku suka ku sungule dimokirasi . 
Lawa i mavonelo lawa ndzi ma tekaka eka mijekajekisano hinkwayo eka mfumo . 
Ley i levhele yo kanakanisa yo biha ngopfu yi nga si tshamaka yi va kona eka mfumo wa xifundza . 
Leswi i ku sivela ku tiviwa ka loyi a tsandzekeke ku endla leswi nga swona : 
Leswi a swi fanelangi naswitsongo naswona i ku tlula nawu . 
Leswi swi le henhla ku suka eka nharhu kumbe mune wa leswi a swi tirhiwa hi 2000 . 
Leswi swi na nkoka swinene loko tindlela ta vuhlayiseki ti tekeriwa nhlokweni . 
Leswi hi swona leswi rixaka , leri khathalelaka vutomi swin'we , ri nga swona . 
Leswi hi swona leswi lavo tala va makhomuredi ya hina va swi lweleke na ku swi fela . 
Leswi hi swona leswi lavantshwa va 1996 va nyikeleke vutomi bya vona swona . 
Laha ki kona laha nghelelo wa vadyondzisi wu lavekaka ngopfu . 
Laha hi kona laha mphakelo wa vukorhokeri bya siku na siku wu humelelaka kona . 
Laha hi kona laha u nga ta kota ku hlalela mitlangu mahala ! 
Leswi hi swona swi endlaka ku hi kuma ndhawu leyi swi hlanganaka kona hi xialijebura . 
Leswi swi na xikongomeloiwe xo anamisa damu ra hina ra vuswikoti . 
Leswi swi , hambiswiritano , faneriwile hi ku rnga swi kaneriwa loko ntirho wu karhi wu ya mahlweni . 
Mhaka a yi ri yo kanakanisa swinene yi tlhela yi teka nkarhi . 
Leswi swi nyika ntsena nantswo wa nongonoko wa migingiriko . 
Muxaka lowu wa vugevenga wu nge pfumeleriwi . 
Vutivi lebyi bya laveka eku mpfapfarhuteni ka mitirho ya tikhubu . 
Vurhangeri lebyi byi fanele byi tikombisa hi swiendlo na mikoka . 
Leswi swi yisa ka mihlweriso na swphiqo leswi nga fanelangiki swa timali . 
Leswi swi yisa ka ku kombisa ku vilela ko ka ku nga fanelangi eka xifundzankulu . 
Leswi swi siya xikopi xo yisa mahlweni mivekiso eka indasitiri leyi . 
Leswi swi yise ku onhakeriweni lokukulu ka indasitiri ya swiluva swa nhova . 
Leswi swi endla ku va tlanga xiave xa masungulo eka vulawuri bya fole . 
Nongoloko lowu wu khome mpimanyeto wo durha ka sweswo swi nga ta endliwa . 
Maketele lowu wu ta pfuna hi mpela ku aka vaakindhawu va rihanyu lerinene . 
Mhaka leyi hi yona leyi nkarhi na nkarhi ku kaneriwaka hi yona . 
Leswi swi nga funengeta swiphiqo leswikulu ngopfu swa ku hlangana na nkoka . 
Leswi swi , kumbexana , nga va xona xivangelo xo hikwalaho ka yini van'wana va vona va ri na vukukundzwana. 
Leswi swi vula ku nhlayo yi nga ri yingani ya mbangu lowu nga tshamisekangiki wa makaya . 
Leswi swi vula gidedi yin'we yi fanele ku tateriwa xeduli . 
Leswi swi vula ku kwalomu ka 4 , 31 wa timilyoni ta vanhu hi ximfumo va pfuma mitirho . 
Leswi swi vula ku mikarhi yo hundzuluka ka mhaka yaleyo yi hatlisa ngopfu . 
Leswi swi vula ku xitafu xa ndhawu leyi ku dyodiwaka kona xi nga ka xi nga : 
Leswi swi vula ku michumu yi lahlekeriwile hi swin'wana swotala swo hambanahambana swa tialelesi ta yona . 
Leswi swi vula ku a ku na ku kanakana . 
Leswi swi vula ku tidyondzo ta mfuwo wo voniwa ti tsakela : 
Leswi swi vula nomboro ya vanhu dlaweke hi nghozi yin'we leyi vutleke vutomi . 
Leswi swi vula ku lulamisa rihika , ku nga ri ku nyika ndziriso wa rona . 
Endlelo leri ri ta vuyisa ku titshembha na ndzhuti eka vanhu va ka hina . 
Mekhenizimi lowu , na wona , wu tala ku ka wu nga tekeriwi nhlokweni hi tinhloko ta makhotso . 
Humeselo erivaleni lowu hi swihalangalasamahungu wu komba swinene nhluvuko eka ndlela leyi . 
Nhlengletano leyi yi navetisiwle tanihi leyi khomeriwaka ndhawini leyi ku lwiwaka kona 
Modlolo lowu wu ta nyika vuxokoxoko lebyi yelanaka na vutsoniwa . 
Nkarhi lowu wa ntsakelo , nseketelo na no tikhoma awu fanelanga ku cukumetiwa . 
Laha ku nga landzeleriwangiki milawu , swihoxo swi ta tshikeleriwa . 
U ta dirowa xirhendzevutana lexitsongo exikarhi ka xirhendzevutana lexi . 
Eka xiyimo xo tirhisa khompyutara , hlamusela hi ku komisa ntirho wa muchayeri . 
Eku heteleleni ku ta va na switichi swa maphorisa swa 198 . 
Loko swo endleka ku herisiwa mphalalo , xana i swipfuno swihi leswi nga ta va kona ? 
Eka xikombiso lexi ku na mpimo wa ncicelano wa tiphesente ta 25 lowu tirhisiweke . 
Eka xiyimo lexi , swi nga endleka hi pfumela ku landzelela kumbe hi ala hi ku hetiseka . 
Hi ta khensa tinghwazi ta hina leti loveke enkarhini lowu taka . 
Eka xiyimo xa nkarhi wo leha mafambelo na longo swi ta khumbeka . 
Eka xiyimo xin'wana xiboho xi ta amukeriwa kambe ku ta van a xirilo . 
Ku hambana loku a ku tivisiwanga eka swifundzankulu leswin'wana swa mune . 
Ku na vaxisati vambirhi lava khumbekaka eka swifundzankulu leswin'wana swa mune . 
Enkarhini lowu hundzeke ntirho lowu a wu endliwa hi mfumo hikwalaho ka matimba ya wona yo lawula mabindzu wu ri woxe 
A hi hluriwanga hi masocha yo va ni matimba yo fana na ya vona enkarhini lowu hundzeke . 
Vanhu vo tala va tekeriwile timfanelo ta vona . 
Ku tundzuxana loku a ku endliwa nkarhinyana enkarhini lowu hundzeke . 
Eka timakete leti hetisekeke , ku na tifeme to tala ngopfu . 
Ku na ku tshikeleriwa ka rito ra ndzhaka eka pholisi . 
Enkarhini wa sweswi swiboho swi endliwa hi tindlela to hambana . 
Eka xiyimo lexi nga kona sweswi , ku na ku kanetana ka swilo leswi nga kona eka pholisi . 
Valwelantshunxeko vo tala va dlawile hikwalaho ka swiendleko leswi . 
Eka xitshembiso xa vumundzuku bya hina na ku fundzheka ka nkarhi lowu hundzeke . 
Hi tiyimiserile ku tirhana na ntlhontlho exifundzeninkulu . 
Va xavisile ntsena 175 hi nkarhi lowu fanaka lembe leri . 
Sofutiwere yi nga antswisiwa ekule hi ndlela yo fana . 
Va fanele ku katsa mahungu lama landzelaka eka nkanelo wa vona . 
Eka swivandla leswi i 50% ntsena wa tiphurojeke ta nkoka leti nga ku tirhisiweni . 
Eka xiyimo lexi , nseketelo wa ntirhisano wu ta va ni xikongomelo xo : 
Eka xiyimo lexi , ku humelela ka hina ku twsiseka kahle : 
Hi ta tata swivandla swa mintirho leswi nga kona hinkwaswo eka lembe-ximali leri hi nga eka rona . 
Hikwalaho ndzi na swivutiso swimbirhi leswi ndzi rhandzaka ku swi vutisa minhlangano yo yimela vatirhi . 
Hikwalaho ka leswi , ku simekiwile phurojeke ya ndzingeto . 
Hikwalaho ku na matshalatshala ya mune lama fanele ku tivisiwa . 
Hikwalaho , magoza lama nga erivaleni ma ta katsa : 
Hikwalaho xiyenge xi le ku endleni ka ntirho lowu landzelaka : 
Hikwalaho fambiselo ra khotonkulu ri na nhlohletelo . 
Hikwalaho makungu ya tipholisi ta xiyenge ya tshembisa . 
Hikwalaho hi na ku tshemba ka leswaku hi ta va ni ntirhisano wa kahle lowu nga ta heta nkarhi wo leha . 
Hikwalaho hi ve ni ku humelela ka xiyimo xa le henhla . 
Hikwalaho hi ta pakanisa eka thekinoloji ya rihanyu lembe leri . 
Hikwalaho ku na xilaveko xo tumbuluxa tindlela to engetela timali . 
Hi ndlela leyi , vuhlayiselo byi na ntirho wa nkoka eka matimu ya tinxaka na vaaki . 
Hi ndlela leyi ku ta endliwa vukorhokeri hi ndlela yo antswa . 
Hi ndlela leyi , vadyondzisi va ta kota ku dyondzisa ntlawa wo tlula wun'we . 
Hi ndlela leyi , hi tiyisisa ku humelela ka munhu loyi a dumeke enkarhini lowu taka . 
Eka minkanelo leyi hi tshikelerile ngopfu eka timhaka to tanihi : 
Hi ndlela yo fana u endla leswi hi ndlela yo lulama , yo tshembeka na ndzhuti . 
Xana ndzi nga tsakela ku tirha eka mitirho ya muxaka wihi ? 
Ndza swi tiva leswaku wena u murhangeri loyi a nga ta rhangela hi ndlela ya kahle . 
Eka nhlamulo ya wena u nga kombisa xin'wana xa leswimbirhi leswi landzelaka : 
Eka tinhlamulo ta wena , hlamusela hilaha u nga kotaka hakona . 
Xana hi ku vona ka wena , u vona swi fanerile ku va va xupuriwa hi ndlela leyi ? 
Xana hi ku vona ka wena , va fanele va hlawula yini ? 
Hi ku tirhisa marito ya wena , xana ntshaho lowu wu vula yini ? 
Xana hi ku vona ka wena xiyimo lexi xi nga ololoxiwa kahle njhani ? 
Ku tsandzeka ku vulavurisana swi ta vanga leswaku ku va ni ku tsandzeka . 
Ku pfumala nkahoxeko ka muxaka lowu ku tala ku hlamuseriwa tanihi swikombiso leswi nga riki na swihoxo . 
Katsa swinhlokwana swa swihumesiwa na swinghenisiwa eka xiringaniso . 
Katsa tinhlamulo leti humaka eka mavonelo ya mulawuri . 
Katsa mahungu lama landzelaka ku nga ri hi ku ya landzelelanisa : 
Katsa leswi landzelaka eka papila rin'wana na rin'wana ra xilaveko xin'wana na xin'wana 
Ku katsiwa i rito leri talaka ku tirhisiwa loko ku vulavuriwa hi mitirho . 
Vusweti byo pfumala muholo byi nga pimiwa hi tindlela timbirhi to hambana : 
Ku tirhisiwile marhangeri yo hoxeka eka swivulwa leswi landzelaka . 
Xivumbeko lexi hoxekeke xi fanele ku va ni nxupulo lowu landzelaka : 
Ku engetela mfikelelo eka vutshunguri , nhlayiso na nseketelo . 
Ku engetela swixaviselavambe ehandle ko engeteleka ka ntshovelo . 
Ku engeteleka ka ntshovelo wa swa vurimi i swi na nkoka swinene eka ikhonomi leyi . 
Ku engeteleka ka mpfuneto ku tlhela ku nyika swipfuno swo engetela . 
Ku engeteleka ka mfikelelo wa vukorhokeri bya kahle eka vaaki . 
Ku engeteleka ka vuvekisi eka vutleketli i swa nkoka . 
Swi engetela khombo ra mawa hikwalaho ka ku cinca ka xiyimo xa le xikarhi xa misava . 
Ku engeteleka ka minxavo ya tinhundzu swa amukeriwa hi varimi . 
Ku engeteleka ka mahiselo a swi na nkhumbo eka ntshovelo wa swimakiwa . 
Loko ku yiwa emahlweni , leyi ku nga va ndlela leyi mfumo wu nga yi tirhisaka ku endla ntirho wa yona . 
Hakunene tiko ra hina ri na ku kayivela lokukulu ka vusthsila . 
Hakunene swofamba swa vaaki a swa ha ri vukosi , kambe i xilaveko . 
Hakunene ku tika ka swiyimo swa vumunhu swi le ku ku engetelekeni . 
Hakunene vusweti i vugevenga byo tika ngopfu . 
Hakunene hi le ku ringeteni ko lwa na vusweti na ndlala . 
Hakunene , hi nga vona ku sungula ka vumundzuku bya kahle endzhaku ka xiyimo xo tika xa timakete ta misava hinkwayo . 
Hakunene a hi ta va hi ri evuswetini loko a va nga hoxanga xandla . 
Hakunene u tiyisile xiphemu xa maqhinga i xa misava hinkwayo . 
Kombisa nkarhi lowu ehleketeriwaka wosungula na masiku yo hela ka phurojeke . 
Kombisa minkhetekanyo ya ntlhanu leyi tirhisiwaka ku swi hlamusela . 
Kombisa leswaku xitatimende xa mali leyi nghenaka na matirhiselo ya mali swi tala ku laveka kangani . 
Kombisa nsuso etlehlo ka xihoxo kutani u tlhela u wu kombisa eka ntsengo hinkwawo . 
Kombisa muxaka wa mahungu ya vundzeni lama lavekaka eka ku kunguhatiwa ka dyondzo . 
Kombisa letere eka dayagiramu hi ndlela leyi landzelaka : 
Kombisa xifundzankulu lexi nga na ntsengo wa le henhla wa tihakelo ta swakudya . 
Kombisa swinawana swa le magondzweni swa movha wa muxaka wolowo . 
Kombisa nkarhi hi ku tirhisa tiawara hi nkarhi lowu homu yi nyanyukaka . 
Kombisa leswaku ku hlamuseriwa yini loko ku vulavuriwa hi mpakaniso lowu faneleke . 
Kombisa leswi faneleke ku kamberiwa endzhaku ka loko ku welidela ku herile . 
Kombisa ya nhlayo ya marito ya wena endzhaku ka nkomiso wa wena . 
Kombisa ntila wavumbirhi wa adirese ya poso ya mutirhi . 
Swikombiso swi kombisa leswaku tikhoto to hlawuleka ti tirha hi ndlela ya kahle . 
Swikombiso swa ku ya emahlweni loku / ku humelela swi katsa timhaka leti landzelaka : 
Nawu wa laha tikweni wu ta lawuriwa hi ku tirhisa swinawana swa nawu . 
Tiphurojeke ta vanhu hi voxe ti nga simekiwa hi ku tirhisa swiyimo . 
Vahakeri va xibalo va ta pfuneka ngopfu na vona . 
Mavabyi lawa ya tala ku dlaya vanhu vo tala ku tlula hilaha swi tiviwaka hakona . 
Ntokoto wa le eka vumaki kumbe swiringanyeto swa le eka vumaki swi ta pfuna swinene . 
Swilaveko swa xikweleti leswi nga tirheki hi ndlela ya kahle a swi pfuni nchumu eka nawu . 
Ku pfumala ku ringana eka muholo ku tlakukile . 
Tivisa vana hi mimbuyelo yo biha ya ku onha nhundzu . 
Tivisa muchuchisi hi xihatla hi vukona bya wena . 
Ikhonomi yo kala yi nga ri ya ximfumo ya tika ku yi lawula no va ku nga tirhisiwa minhlangano yo yimela vatirhi eka yona . 
Ikhonomi yo kala yi nga ri ya ximfumo ya tika ku yi lawula hikwalaho ka ndlela leyi tirhaka hi yona . 
Nitrho wa xiyenge xo kala xi nga ri xa mfumo a wu fambi kahle . 
Mikhukhu yi ta tshama yi ri nthlontlho hi mayelana na ku pfinya . 
Mahungu na mavonelo swa lahleka loko ku karhi ku yiwa emahlweni . 
Mahungu yo huma eka mavandla ya dyondzo na vuleteri : 
Mahungu lama kumekaka eka mindzavisiso ku kombisa nhlamulo : 
Mahungu eka tafula leri kumekaka laha henhla ya hlamuseriwile hi ndlela leyi landzelaka : 
Mahungu ya tlhela ya nyikiwa loko ku yelanisiwa eka timhaka . 
Nhluvukiso wa switirhisiwa leswaku ku herisiwa vusweti . 
Switirhisiwa swa antswisiwa naswona ku le ku akiweni ka magondzo . 
Ku na switirhisiwa leswi nga kona swa mapurasi ya tihomu ta nyama ni masi . 
Switirhisiwa a swi ri ku onhakeni hikwalaho ko engeteleka ka vaaki edorobeninkulu . 
Ku sunguriwa ka swilaveko swo hlawuleka na nseketelo eka sisiteme hinkwayo . 
Kombisa no hluvukisa endlelo leri nga ta vutisa swivutiso . 
Sungula matshalatshala ya ntlawa hi ku tirhisa miehleketo kumbe ku titwa ka yena . 
Matshalatshala yo tlakusa swiyimo swa vutivi na mapfhumba ya ntsariso ; 
Ku tumbuluxiwa lokuntshwa eka tisisteme ta le ndzeni ta mfumo . 
Nghenisa mfungho lowu nga ta kombisa ntalo lowu hetisekeke . 
Kambela xivandla xa ntirho leswaku ku va ni swiyimo swo hlayiseka swa le ntirhweni . 
Kambela , pima no teka goza leri faneleke eka leswi landzelaka : 
Nkambelo i endlelo ro hambana loko ri pimanisiwa na nhlayiso . 
Nhlohletelo wu nga hlamuseriwa tanihi masungulo ya xiviri ya vukhongeri hinkwabyo . 
Ku nghenisiwa ka switirhisiwa swa gezi hi ndlela leyi hlayisekeke . 
Ematshan'weni yo aka yindlu , u ta aka ndyangu . 
U n'wi pfinyile mikarhi yo tala ematshan'weni yo a n'wi pfuna . 
Leswi swi ta hetelela hi ku khotsiwa kasi nkarhi wun'wana rifu . 
Khombo ra kona a hi hinkwavo lava koteke ku vuya ekaya hi siku leri ra khombo / mahlomulo . 
Ematshan'weni timhaka ta swivumbeko ti tala ku nyikiwa nkarhi wo tala ngopfu . 
Ematshan'weni ya leswi , nhlamuselo ya mfuwo yi ya emahlweni yi lahleka hikwalaho ka matikhomelo yo kala ma nga ri kahle . 
Ematshan'weni va nga leteriwa hi ku tirhisa nkwama lowu . 
Ku hlanganisiwa ka humelela endzeni ni le eka tidyondzo hinkwato . 
Ntswalo wa mali leyi vekisiweke wu fanele na wona wu hlamuseriwa : 
Tisenthara ta swa timali ta matiko ya misava ti tala ku va ni swikongomelo swo yelana . 
Thekinoloji ya inthanete yi tala ku tirhisiwa ngopfu eka xiyenge xa swa vutshunguri . 
Hlamusela no lavisisa mahungu ya sisiteme ya khompyutara ; 
Hlamusela no kambela mahungu na switiviwa swo huma eka swihlovo . 
Hlahluva no hlamusela marito lama nga kona eka kontiraka hi ku tirhisa ririmi ro olova . 
Hlamusela mifungho ya xiyimo xa xihatla eka muako hi ndlela ya kahle . 
Hlamusela ku tirha kahle ka swa timali eka bindzu . 
Hlamusela ntirho lowu endliwaka hi mfuwo eka mabindzu ya misava hinkwayo . 
Nghenelela kutani u ololoxa swiphiqo laha swi nga kona na loko swi fanerile . 
Sungula ntsengo lowutsongo wa swilo leswi tshamaka endzeni ka xigwitsirisi eka xikhomelo . 
Tivisa vanhu eka van'wana hi ndlela leyi kombisaka ximfumo . 
Ku sunguriwa ka mphamelo : nkoka wa swakudya na mati . 
Nongonoko wa tinhundzu wu tekiwa wu ri na nkoka hi ndlela leyi landzelaka : 
Lavisisa tindlela na tinxaka to hambana ta maasesele . 
Lavisisa swihlovo swo hambana swa ndzingano ku endla bindzu lerintshwa . 
Lavisisa no kanerisana hi tinxaka ta ku homboloka ka madyelo leti talaka ku humelela . 
Lavisisa no tivisa makungu yo hlaya ya maasesele . 
Lavisisa no longoloxa milawu yo dyondza hi ku tirhisana . 
Lavisisa tindlela leti tirhisiwaka eka ku dyondza hi ku tirhisana . 
Ku lavisisa xiyimo xa matimu yo karhi . 
Ku vekisa eka mfumo wa muganga na ntshamiseko wa vanhu . 
Vuvekisi byi le ku hungutekeni hambi ku ri eka vumaki byo yimbula . 
Xana vafana ni vanhwana havumbirhi va nyikiwa nkarhi wo ringana ? 
Xana swa hlamarisa ku va va hakerile akhawunti hi xihatla hilaha va swi koteke hakona ? 
Xana ko va ku vulavula ka mfumo ntsena kumbe ku na ku hambana ka xiviri ? 
Ku hakeriwa xibalo xo ringana xa tiphesente ta 20 hi ku ya hi nkoka wa nyikelo . 
Xana ku tiyimisela ka hina lokuntshwa ka 2005 ku ya emahlweni ? 
Swi khumba ku titwa ni swilaveko swa dyondzo swa swirho hinkwaswo swa ntlawa . 
Xana ku vhotela ku hlawula eka swilo swo hambana hi yona ndlela yi ri yoxe leyi nga tirhisiwaka ? 
Xana lawa hi wona makumu ya vurhumiwa byo miyela ? 
Xana ku phakeriwa ka mati eka mutirhisi un'wana na un'wana loyi a kumekaka eka ntlawa ku kahle ? 
Xana xiyimo lexi vumbhoni byi humaka eka xona xi le rivaleni ? 
Xana mfungho lowu landzelaka wu fanerile ni le eka ntlawa wo fana wa tinhlamuselo ? 
Xana xitatimende lexi landzelaka i ntiyiso kumbe ko va mavonelo ? 
Xana wanuna loyi a nga eka khathuni u tikomba a tsakile ku ya exitolo xa le khoneni ? 
Xana ku na mpimanyeto wo va hakela loko swo endleka va fika ? 
Xana ku na ndlela yo sungula ncino kumbe kumbe wo ti endlekela ehandle ko vula leswaku wu sungula njhani ? 
Xana ku na ku cinca ka endlelo ra mahakelelo ya xibalo xa nkarhinyana ( provisional tax ) ? 
Xana ku na xivangelo xo va lavanharhu van'wana va nga nghenisiwanga eka nongonoko ? 
Xana leswi i maasesele ya kahle ya nkarhi wa le xikarhi ka 1920 na 1934 ? 
Xana leswi swi endliwe munhu un'we kumbe a tirhisana na van'wana ? 
Swi tirhisiwa tanihi ndlela yo endla leswaku vanhu va tshama va gingirika . 
Xana mfumo wa wena wu vilerisiwa hi ntolovelo lowu ? 
Hambanisa switirhisiwa hi ku tirhisa muchini ku suka eka mswihlovo swa matimba swin'wana . 
Pfala ndhawu leyi no alela vanhu ni swiharhi leswaku swi ngheni . 
Swi engetela eka ntokoto wa muvabyi wa vukorhokeri bya swa rihanyu . 
Swi khumba wanuna na wansati swi nga ri na mhaka ku u tshama ematikoxikaya kumbe etindhawini tale madorobeni . 
Swi hi pfumelela ku tirhisa tiambulense eka swiyimo swa xihatla swa xiviri . 
Swi tlhela swi tisa mitlhontlho ni swiphiqo swo tala ngopfu 
Swi tlhela swi vulavula hi ku tlheriseriwa timfanelo ni vun'winyi bya misava . 
Swi tlhela swi khutaza nhluvukiso wa mabindzu lamatsongo eka vumaki . 
Swi tlhela swi tlakusa vuswikoti bya hina byo pulana no fambisa swihlovo . 
Swi tlhela swi hi nyika switsundzuxo hi mayelana na vulawuri bya mavabyi na k uya sivela . 
Swi tlhela swi fambisa vulawuri bya swikweleti na ku hakeriwa ka swikweleti . 
Swi tlhela swi hlayisa switirhisiwa swo hlaya swa masipala endhawini . 
Swi tlhela swi langutela milandzu yo tala leyi yisiwaka ekhoto hi mafokisi . 
Swi tlhela swi amukela nkulo wa mindzhendzheleko eka vumaki . 
Swi tlhela swi vulavula hi nkarhi lowu nga fikiki emakumu eka ku khavisiwa . 
Swi tlhela swi boxa vukhale bya mpfumelelo wo nghena evukatini lowu ku nga malembe ya 18 . 
Swi tlhela swi kambela ku hambana exikarhi ka ntshunxeko ni matimba . 
Swi hundzuluxa swiyenge leswi ku tivisiweke swiphiqo eka swona ntsena . 
Swi tikomba onge ntolovelo lowu wa ha ya emahlweni ; 
Swi sungula exikandzeni no hangalakela ehansi ka miri . 
Swi tisa ntshovelo lowu nga durheki wa furexe eka vanhu . 
Swi hlohletela ku tshika ku vutianakanyi , makolo na madzolonga . 
Swi humelele hi nkarhi lowu a ri ku humeleleni . 
Swi nga tikomba tanihi ku pfuniwa hi mfumo wa le xikarhi . 
Swi nga fambelanisiwa na swilaveko swa swilo swa xiviri swa le tikweni . 
Swi nga endliwa hi ku yisiwa hi voko kumbe hi poso leyi tsarisiweke . 
Swi nga endliwa hi tatana , vanhu lava tekaneke , munhu loyi a nga si tekaka / tekiwaka kumbe vandyangu . 
Swi nga onhiwa hi ku olova loko swi tirhisiwa eka mihandzu leyi nga ni timitsu . 
Ha swi tiva leswaku leswi a swi nge humeleli hi xihatla . 
Swi nga tekiwa tanihi xiyimo lexi rhangelaka ku thsunxiwa ka mubohiwa ka nkarhinyana . 
A swi amukeleki hikuva ku na ku lahleka vutomi bya vanhu lava nga hava nandzu . 
Yi rhwala vakhandziyi vo hundza 12 miliyoni hi lembe . 
Yi pfuna ntsena eka makete yokarhi , swo tanihi ntlawa wa malembe yokarhi . 
Swi cince xivumbeko xa mina , kambe hi le tlhelo swi ndzi pfunile leswaku ndzi tshunxeka . 
Swi tiyisisa nkoka lowu hi wu vekaka eka dyondzo exifundzeninkulu lexi . 
Yi vumbiwa hi mavandla ya dyondzo ya ntlhanu , xikombiso : 
Swi hoxa xandla eka ku tlakusa xidemokirasi xa hina lexi xa ha hluvukaka . 
Leswi ku nga va goza rosungula ra vutomi bya kahle ni lebyi fuweke . 
Swi hambukisa miehleketo ya hina eka timhaka leti nga ni nkoka swinene . 
Swi tisa mnavonelo lama faneleke ku avelaniwa namuntlha . 
A swi lavi gezi , mati kumbe ku hlanganisiwa ka nkululo . 
A swi nyiki vito ra kahle eka mfumo na vukorhokeri bya vanhu . 
A swi hi pfuni ku hluvukisa matsalwa yo tala ngopfu . 
Swi tlakusa ku tirhisana ni ku tshembana exikarhi ka vavasati na vavanuna va hina hinkwavo . 
Swi pakanisa eka ku nyika matimba eka mafambiselo ya ntirho wa swifundzankulu . 
Swi pakanisa eka ntirhisano wa mfumo eka ntirho wa wona wa nkoka . 
Swi tlhela swi pfuna vadyondzi ku kota ku nghena eka dyondzo ya le henhla . 
I ntsako eka mina ku mi amukela hinkwenu eka ntirho lowu hi hlanganiseke namuntlha . 
Swi nyika ntshembo eka vantshwa va hina leswaku vumundzuku byi ta va byi antswa ku tlula namuntlha . 
Xi na nxavo lowu kumbeteriwaka wa nkoka wo tlula R1 miliyoni . 
I nkateko eka mina ku tikuma ndzi ri na munhu wo fana na yena . 
Swi avanyisiwile hi swiyenge leswaku swi ku pfuna . 
Swi tumbuluxiwile ku kuma timali ta swikweleti na ndzingano wa swa timali ; 
A ku ri ntirho wa hina naswona swi ta tshama swi ri ntirho wa hina ku yisa emahlweni ntirho wa vona . 
Swi pfune tiko ku va ri humelela laha van'wana va nga tsandzeka kona . 
Swi antswile ngopfu elembeni leri , naswona ndzi vula leswaku a hi yeni emahlweni . 
Swi hi pfunile ku va hi fikelela vuswikoti bya hina bya xiviri . 
Swi onhe xiyimo xa ikhonomi na ku lahlekeriwa hi vutomi . 
Swi ndzi endle ndzi kula tanihi munhu eka vumaki bya swihangalasamahungu . 
Swi kombisiwile leswaku minkumbetelo a yi nga ri na ntiyiso . 
Swi nyikile vutinyungubyisi bya vutomi bya xikhale endhawini . 
Swi ve ni nkhumbo lowukulu eka mavonelo yo hambana . 
Swi tise switshunxo eka swiyimo swin'wana laha ku nga ni mitlhontlho . 
Swi hundzeriwe hi nkarhi hikwalaho ka leswi landzelaka : 
Swi tivise matiko ya 15 lama nga ta nyikiwa mpfuneto wa swa timali . 
Swi katsa mati ya le hansi ka misava xikan'we na mati lama nga ehenhla ka misava . 
Swi kombisa xiyimo xa xiviri xa ikhonomi . 
Swi hlohletela xiyimo xa ntshamiseko wa swa ikhonomi etikweni . 
I vugevenga ku tirhisa tindlela to tsemakanya leti nga riki enawini . I mhaka ya nkoka ya masungulo eka mphikizano wun'wana na wun'wana . 
I xitirhisiwa , hikwalaho xi fanele ku tirha hi ndlela leyi languteriweke . 
I ntiyiso leswaku tinhlayo na swiyimo swo kota ku tsala na ku hlaya swi ya ehansi / tsandzeka . 
I xikombiso xa nkoka xa ku humelela kumbe ku tsandzeka ka rixaka ra hina . 
I tiko ro saseka swinene kambe leri nga ni mati yatsongo . 
I ntokoto wa vutomi wa kahle wa vaaki vo hambana . 
I xihlanganisi xa nkoka lexi hlanganisaka vaaki va matikoxikaya yo tala . 
I xihlovo xa nkoka xo khutaza vutitivisi bya rixaka . 
I matimba lama lavekaka lama hi ehleketaka leswaku ya fanele ku endliwa milawu . 
I ndhawu leyi ndyangu wu faneleke ku dyondzisa hi minkoka ya ntshamiseko wa vaaki / vanhu . 
I ntirho wa nkoka laha ku nga ni maphorisa lama vonekaka . 
I ndlela yo pima nkoka wa ntirho wa swa mbangu . 
I ku humelela ka mitshembo na milorho leyi a hi ri na yona . 
I ndlela ya kahle swinene leyi tirhisiwaka ku endla ntirho . 
I ntirho wo hlawuleka lowu lavaka vuswikoti byo karhi . 
I ntlhontlho wo lwa ni ku rivala laha hi humaka kona . 
I ntlhontlho lowu nga yisiwaka emahlweni hi ku twanana . 
I xiendleko xa nkoka lexi cinceke matimu ya hina . 
I vuyimeri lebyi ndzi byi tivaka leswaku a hi nge byi papalati . .  . 
Swi vulavula hi xifundzankulu lexi hundzukeke xidemokirasi lexi nga eku tirheni . 
Swi vulavula hi ku tumbuluxa vukorhokeri laha a byi nga ri kona . 
I ndlela yo endla leswaku lava nga ni matimba va kota ku tihlamuela . 
Swi vulavula hi ku katsiwa , ku herisa vusweti ni nhluvukiso . 
Swi vulavula hi ku katsiwa ni ku kurisa ku nyikiwa matimba . 
Swi na nkoka lowukulu leswaku hi tshama hi tsundzuka leswi . 
Swi tlhela swi vulavula hi ku va kahle eka lava hlawulaka ku landzelela . 
Swi kahle ku ya kamberiwa lembe rin'wana na rin'wana . 
Swa haxiwa nakambe eka switichi swa radiyo swa vaaki swo tala . 
Ku tlhela ku languiteriwa leswaku ntwanano wa gasi wu ta sayiniwa . 
Hi tlhelo i kaya ra ntanga wa swiharhi ra ndhuma emisaveni hinkwayo . 
Nakambe i swa nkoka , hambiswiritano ku kunguhata leswaku ku endliwa maasesele yo kala ya nga ri ya ximfumo . 
Ku na makungu ya leswaku ku leteriwa vamajisitarata van'wana . 
Swi tlhela swi tirhisiwa tanihi xikombiso lexi nga tirhisiwaka eka swifundzankulu swin'wana . 
Ku languteriwa leswaku xiyimo lexi xi ta fika emakumu hi 2009 . 
Swi tikomba onge nkarhi wu yimile kumbe wu hi hundzile . 
I ndyangu lowu vana va dyondzaka minkoka yo xixima no fundzha . 
Swi tiyile eka endlelo na ku tshembeka masiku hinkwawo . 
Swi vangiwa hi manana loyi a nwaka xihoko enkarhini lowu a biheke emirini . 
Yi kumeka exikarhi laha yi nga hundzuriwaka ku va senthara ya swa timali ya xifundza . 
I nhlamuselo ya xiyimo xa mfumo . 
Swi na nkoka lowukulu eka mitirho ya ndzavisiso ya mfumo . 
Swi endliwa hi ku tirhisana swin'we na mfumo wa xifundzankulu . 
Swi endliwile hi xikongomelo xo yisa emahlweni ntshuxeko wa vanhu na ku humelela ka vanhu . 
Swa tika ku hlamusela theme ra " mutsundzuxi "  . 
Swi endliwa hi ku tumbuluxa tihakelo hi ku tirhisa tindlela to hambana . 
Swa olova ku tumbuluxa swirhapa swa swakudya leswaku ku va ni swakudya swa vana lava twaka ndlala . 
Swa olova ku hlula vanhu lava nga riki na mhaka ni vumundzuku bya vona . 
Swi tlhela swi khumba ku tivisiwa ka swirhalanganyi na mitlhontlho . 
I swa nkoka ku hlayela mindzhwalo leyi rhwariwaka hi xipelupelu xin'wana na xin'wana . 
Ku kumbeteriwa leswaku vanhu vo lava ku ringana 800000 va ta humelela . 
Ku pimanyetiwa leswaku ntshovelo wa le xikarhi i 2.5 wa tithani hi hekitara . 
Ku languteriwa leswaku xiyenge xi ta kula ku ringana kanharhu emisaveni hinkwayo hi 2020 . 
I vutihlamuleri bya muntshwa un'wana na un'wana leswaku a va muyimeri loyi a tisaka ku cinca . 
Ku languteriwa leswaku kontiraka yo phakela yi ta va kona ekusunguleni ka 2009 . 
Ku languteriwa leswaku swikoxo hinkwaswo leswi saleleke endzhaku swi ta hakeriwa hi 2011 . 
Ku languteriwa leswaku ku ta khomiwa vaehleketeriwa vo tala . 
Swi simekiwe eka ku tekela enhlokweni vumunhu eka munhu un'wana na un'wana . 
A swi kombisi ku va ni vutihlamuleri eka muchayeri loko a chayela hi rivilo lerikulu ngopfu . 
Hi na ku tshemba ka leswaku ku aka ku ta sungula lembe leri . 
I swa nkoka ku tiyisisa nkoka hi ku teka sampula ya mihandzu . 
I swa nkoka ku va ku asesiwa mimbuyelo ya vutshila bya ntlawa . 
I swa nkoka ku teka magoza hi xihatla loko ku ri na ku ehleketeriwa ko biha emirini loku nga lavekiki . 
I swa nkoka ku tiva swivandla leswi nga riki kahle eka xifaniso . 
I swa nkoka ku tshama munhu a hanye kahle emirini . 
I swa nkoka ku lwa ni vugevenga edorobeninkulu hinkwaro . 
I swa nkoka ku teka tisampula ta mihandzu hi nkarhi wa ntshovelo . 
I swa nkoka ku tiyisisa switiviwa leswi nghenisiweke eka tafula . 
I swa nkoka ku tekela enhlokweni nkoka wa ririmi ra le kaya ra mudyondzi . 
I swa nkoka ku va hi tshama hi endla swilo hinkwaswo hi ndlela ya kahle . 
Nhlengeletano leyi hi yona leyi eka yona ku bohiwaka no hakerisiwa tihakelo ta xikolo . 
Swi le mavokweni ya n'wina ku va mi endla nhlengeletano leyi yi humelela . 
I ntsako lowukulu eka mina ku va na n'wina enkarhini lowu wa vhiki ra matimu . 
I ntsako eka mina ku tikuma ndzi ri exikarhi ka n'wina namuntlha . 
Enkarhini wa sweswi swi na xikongomelo xo hluvukisa vaaki lava gingirikaka . 
Swi na mitirho yo tala naswona swi nga tumbuluxa mitirho yo tala . 
Swi tala ku tiyisisiwa eka xiyimo xa le ntirhweni . 
A xi nge tali ku wela ehansi loko xi komile . 
Swi tala kumeka eka vana lava nga na malembe ya le xikarhi ka 0-5 hi vukhale . 
Swa khenseka ku vona ku kula eka ku nghenelela . 
Leri a hi pfhumba ra xifundzankulu kumbe ra rixaka . 
A swi kali swi lava ku va swi tirhisiwa eka mihandzu ni matsavu ya matluka . 
A ku languteriwanga leswaku ku ta barisiwa xibalo . 
A va le ku lweleni ko kuma mali kambe va lwela ku dzuneka ko va va humelerile ! 
A swi kahle hikuva swi endla leswaku vana va nga tiphini hi vun'wana bya vona . 
A swi kali swi lava leswaku ku kandziyisiwa tixedulu ta matheme ya 1 ku fika 3 . 
A swi koteki ku nghenisa xiendleko xin'wana na xin'wana eka memorandamu leyi . 
Leswi a swi vuli leswaku hi hava swilo swa kahle leswi kombisaka swifaniso swa milandzu . 
A swi si tiveka leswaku xana nhlarhu yi nyengile rini naswona njhani eka n'wini wa yona . 
A swi si tiveka leswaku xitichi lexintshwa xi ta akiwa rini . 
Sweswi se swa kumeka ni le eka vahlayisi . 
Sweswi i nkarhi wo va ndzi pfula ximfumo xitirhisiwa lexi . 
I mafundzha eka mina ku pfula ximfumo mitlangu leyi . 
Se hi swi vonile leswaku minkanerisano leyi yi fanele ku ya emahlweni . 
Se ku hele tin'hweti leti hundzaka khumembirhi ku sukela loko nawu lowu wu amukeriwile . 
I vadyondzisi va hina lava talaka ku va exikarhi ka mipfilumpfilu ya mahanyelo na vululamisi . 
Swi tala ku vuyeleriwa leswaku vantshwa va hina hi vona vumundzuku bya hina . 
I ntwanano ntsena lowu nga ta endla leswaku hi va ni vumundzuku lebyi nga ta heta nkarhi wo leha . 
Ku pfumeleriwa munhu un'wana na un'wana , swi nga ri na mhaka leswaku u kurile kumbe na tinxaka hinkwato . 
I ko tihlawulela , loku lawuriwaka hi leswi muendli wa xikombelo a swi tsakelaka . 
I xikongomelo xa hina ku hunguta makhombo ya le magondzweni hi 5% lembe rin'wana na rin'wana . 
Yi hakeriwa wena tanihi muamukeri , ku nga ri munhu un'wana . 
Swa koteka ku kumisisa rimbewu ra switumbulukwa swo hambana . 
Ri tala ku vulavuriwa ngopfu eswifundzeninkulu leswi landzelaka : 
Yi na vutihlamuleri bya nkatsano wa magondzo ya rixaka wo ringana 16170 km . 
Ku vuriwa leswaku u rahe bakiti . 
Yi kunguhatiwe ku va yi hlangana kamune hi lembe . 
Swa ha ri swa nkoka , hambiswiritano , ku twisisa matirhelo ya masungulo . 
I endlelo leri nga ta tiyisisa leswi faneleke ku humelela . 
I xiseketelo xa vuswikoti bya vatirhi va hina xikan'we na vutshila bya hina . 
I ku cinca loku seketelaka ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
I nongonoko lowukulu swinene wo rhurhisa mali ya khexe . 
I nhlamulo leyi twisisekaka ya xiyimo xa mitlhontlho . 
I ku siviwa ka vurhangeri byin'we hi byin'wana . 
I ndzhendzheleko wo lwela ntshunxeko wa mahanyelo na ikhonomi . 
I sayense na mianakanyo ya dyondzo no dyondza . 
I hungu leri faneleke ku hangalasiwa ekerekeni hinkwayo . 
I ntiyiso lowu hi tsakelaka ku wu cinca . 
I vutumbuluxi lebyi hi byi tirhisaka ku kota ku aka ikhonomi ya xiyimo xa le henhla . 
Sweswi i nkarhi wo va vonelo leri ku rivariwa hi rona . 
Seswi i nkarhi wo suka eka ntolovelo wo endla swilo hi ndlela yokarhi . 
Swi fanele ku fikeleriwa ku nga ri hi vulavisisi kambe hi ku swi anakanya . 
Swa tika eka lava khumbekaka kambe a hi mahungu ya kahle . 
Xana i ntyiso leswaku mavandla lama nga riki ya mfumo ya le ku ngheneleleni . 
A swi amukeleki ku va vanhu lava pfumalaka va kuma vukorhokeri byo kala byi nga ri kahle . 
A swi le rivaleni leswaku minkavelo ya ku pfuneta yi vulavula hi yini . 
A swi tsakisi ku swi endla kambe swa tshunxa ku swi fikelela . 
Swi tirhisiwa ku tumbuluxa leswi vadyondzi se va swi tivaka ni leswi va nga swi endlaka . 
Swi tala ku va swi komile no va ni dyondzo ya matikhomelo ya kahle . 
U yile emahlweni a ku : hi leswi vanhu va hina va swi tsakelaka na leswi vanhu va hina va faneleke ku swi kuma . 
Swi tala ku amukeriwa leswaku sisiteme ya nhlayiso a yi tirhi kahle . 
Swi le matimbeni ya wena naswona i vutihlamuleri bya wena . 
Hi wena u nga ta endla swiboho hi vuvekisi na hi tirhiselo ra mali . 
I mfanelo ya wena ku tirhisa mfanelo ya vumbiwa ya wena . 
Hikwalaho a hi mfumo ntsena lowu a wu fanele ku hundzuka kumbe ku heleriwa hi ntirho . 
Kutani ke i ndhawu ya kahle swinene eka hina ku va hi tiphina hi swakudya swa hina . 
A swi yi hi xiyimo xa mahanyelo , xa ikhonomi , xa rixaka kumbe ntivombangu . 
Swi tikomba onge vanhu va le ku endleni ka ntirho wo kala wu nga nyawuli eka xiyimo lexi . 
Swi nga tlhela swi katsa ku tumbuluxa na ku qambha . 
Leswi swi nga tekiwa swi hlamusela vun'we bya vukhongeri . 
Swi nga languteka swi tika swinene kambe vutivi byi hi pfumelela leswaku hi tilulamisa . 
Swi nga teka mavhiki mambirhi ku va mfungho wa vutitivisi wu tsarisiwa . 
Swi nga teka ku ringana mavhiki ya tsevu ku lulamisa xikombelo xa wena . 
Swi nga teka ku ringana masiku manharhu ku va mpfumelelo wo tundza wu nyiketiwa . 
Swi vula nhlayiso wa vaxavi na ku titsona swo tala loko ku yiwa emahlweni . 
Swi vula ku pakanisa eka ku hluvukisiwa ka vutshila bya vanhu va ka hina . 
Swi vula ku tirhisa hi ku hetiseka timfanelo ta ximunhu ta ikonomi ni mfuwo . 
Swi vula ku tumbuluxa mitirho ngopfu-ngopfu eka xiyenge xa vumaki . 
Swi vula ku nyika vuleteri na ku hluvukisiwa ka swikili . 
Swi fanele ku tlhela swi va pfuneta ku xavisa ntshovelo wa vona . 
Swi fanele ku fambisiwa hi vukheta ku tiyisisa leswaku swi yisiwa emahlweni . 
Ri fanele ku sayiniwa hi wena ni mudyondzisi wa wena . 
Swi fanele ku endliwa ehandle ko chava , ku ya hi xin'wanamanana kumbe ku nghenelela . 
Swi lava leswaku mutirhisi un'wana na un'wana wa gondzo u fanele ku va ni vutihlamuleri . 
Swi pfuneta eka swo tala , hi ndlela yo saseka na hi ndlela ya xiviri . 
Swi nyika ndlela yo thola vatirhi vo tala swinene endzhandzheni wa malwandle . 
Swi lulamisa vanhu ku va veka etlhelo ku ya hi nghohe na ku pfumala ku tiyiselana . 
Swi tlakusa na ku seketela ndzavisiso lowu kotekaka wa masungulo . 
Swi kunguhata mpimanyeto wa le xikarhi wa swivumbeko swa ku hundzuluxiwa . 
Swi nyika timhaka to hlaya leti ndzi nga ta kala ndzi nga tiboxi sweswi hikwalaho ka nkarhi . 
Swi nyika switiviwa eka mintolovelo ya nhluvukiso ni ntokoto . 
Swi nyika hinkwerhu ka hina nkarhi wo endla makungu hi ri swin'we . 
Swi nyika manghenelo eka kharikhulamu ya mudyondzi . 
Swi veka vutihamuleri bya nkoka eka ku hola mali eka wanuna . 
Swi hunguta xiyimo xa ntshunxeko wa wena ni le eka tipholisi ta swa timali . 
Swi kombisa ku engeteleka ka xiviri ka 3.9 wa tiphesente enkarhini wa le xikarhi . 
Swi tshama swi ri kahle ku fikela loko swi siviwa hi makungu ya minxavo leyintshwa . 
Swi yimela ku engeteleka ka ku lava ku ringana R530 miliyoni . 
Swi yimela misava hi ku ya hi mavonelo ya mutlangi wa ntlangu . 
Swi lava ku hiseka ko endla bindzu swin'we . 
Swi lava vurhangeri lebyi nga ni nhlohletelo no va ni xivono ku suka eka hina hinkwerhu . 
Swi lava leswaku swi va ni tilayisense ku kota ku tirha hi ku ya hi nawu . 
Swi kombisa mhaka ya mimfuwonyingi ya vamabulandlela va ku cinca . 
Swi tikomba tanihi loko n'winyi wa misava a nga ri ku kanerisaneni hi ndlela ya kahle . 
Swi tikomba eka mina ku ri ku tlhela ku vuyeleriwa xiyimo lexi a xi ri kona ni khale . 
Swi pfuna eka swikongomelo swo lulamisa na ku tlherisela ku ringana ; 
Swi fanele ku pfumelela ku dyondza tindlela ta vutshila ta mune hinkwato ka tona . 
Swi fanele ku tlhela swi tlakusa tindlela timbirhi ta ntokoto . 
Swi fanele ku va nhundzu eka munhu loyi a tshamaka endyangwini . 
Swi fanele ku tshikeleriwa leswaku mimpimanyeto leyi ya tihakelo yi yimela swokarhi . 
Swi fanele ku tirhisiwa ku tlakusa vutomi bya vaaki lava . 
Swi fanele ku sungula eka hina , mindyangu ya hina ni vanghana va hina . 
Swi fanele ku va ni nkhumbo lowu yaka emahlweni ni ku tlakusa swipfuno swo huma matlhelo yo hambana : 
A swi fanelanga ku ya emahlweni swi amukeriwa hi munhu un'wana na un'wana . 
Swi sungule ku tiveka ngopfu laha ku sunguleke mintlawa yo hlaya swinene . 
Swi vulavula hi xiviri xa nhluvukiso wa miehleketo eka mfumo . 
Swi vulavula ni vantshwa hi ririmi leri va ri twisisaka . 
Swi hlamusela kahle ndlela leyi swivono leswi ni tipholisi swi nga ta simekiwa hakona . 
Swi sungule eka xiyimo lexitsongo leswaku swi ta endla ntirho wukulukumba . 
Swa ha ya emahlweni ni sweswi loku u nghena eka tiwebusayiti . 
Swi seketela migingiriko yin'wana eka swiyenge swo hambana . 
Swi seketela magoza yo lwa ni vugevenga hi tindlela leti landzelaka : 
Swi teka tin'hweti ta tsevu ku lulamisa xikombelo xa wena . 
Swi teka exikarhi ka tin'hweti timbirhi ku fika lembe ku kambela swikombelo . 
Swi humelela ntsena exikarhi ka vaakelani ni swirho sw andyangu . 
Sw iteka ku ringana mavhiki ya ntlhanu ntsena loko u nyiketile matsalwa hinkwawo hi nkarhi . 
Kutani swi fanele ku kombisa loko xiphiqo xi lulamisiwile . 
Leswi kutani swi hi nyika nhlamuselo yo koma ya minhlaselo ya le mapurasini hi ku angarhela . 
Swi teke tin'hweti to hlaya ku va nongonoko lowu wu humelela . 
Swi va tekeke sik urin'we ntsena ku va va hlawula no hlasela purasi . 
Swi hlanganisa hi ku tirha tanihi xitirho xo aka rixaka . 
Swi tirhisa vuhlanganisi tanihi mhaka ya nkoka ematshan'weni yo tirhisa ku tshinya . 
A swi hoxeke ngopfu ku va endlelo leri ri amukeriwa hi munhu loyi . 
A ku ri nkayakayo naswona lembe rin'wana na rin'wana swi sungule ku hunguteka hi katsongo . 
A ku ri mfumo wa xifederali lowu a wu vumbiwe hi swirho swa khume swo huma eka swihlala . 
A ku ri ku humelela lokukulu hi ku landza ntirho wa vuxaka bya ntirhisano wa mfumo . 
U vule leswaku a ku ri ku hambanyisiwa loku kunguhatiweke hikwalaho ka rivengo eka hina . 
A swi laveka leswaku a kavanyetiwa enkarhini lowu . 
Ku pfumelelaniwile leswaku tinhlengeletano leti ti fanele ku khomiwa lembe na lembe enkarhini lowu taka . 
Ku tekiwile xiboho xa leswaku ku swilo swo tala leswi nga tiviwiki . 
Nakambe a ku ri enkarhini lowu laha ku nga va ni swikweleti . 
Nakambe a swi ri erivaleni leswaku vaaki a va tirhisa swin'we pompo yin'we . 
Swi tlhele swi kombisa leswaku vukorhokeri a byi nga fikelele vana . 
A mku ri ikhonomi leyi a yi ri ku weni , laha a ku ri na swikweleti swo tala na ku pfumaleka ka mitirho lokukulu swinene . 
A swi tika ku va ndzawulo yi landzelerisa vinyi va tikontiraka . 
A ku ri nkarhi wa yena hi ku vula ka yena leswaku a va munhu loyi a hanhyaka vutomi bya ntolovelo . 
Ndzi nyikile nseketelo wa eka nhlengeletano leyi . 
Hambiswiritano ku pfumelelaniwile leswaku xiyenge xa 23 xi nga antswisiwa . 
U kombise vutihlamuleri hi ku siva switirhisiwa swa khale . 
A ku ri maqhinga ya mahanyelo ni ya tipolitiki lama a ma hundza vuswikoti bya vona . 
Ku vuriwile leswaku vatirhi va yile emahlweni va hundzuka . 
A ku ri na ku ehleketeriwa ka leswaku swidzidziharisi a swi yiviwile hi maphorisa . 
Nakambe a ku ri lembe ra madzolonga , ku halaka ka ngati na rifu . 
Hakunene a ku ri nyimpi yo tika swinene leyi vamanana a va yi sungurile . 
Nakambe swi ta swa nkokelo wa kahle eka ku tisa bindzu ra vuendzi . 
Swi ta tlhela nakambe swi sungula xipfuna xa kahle na mafambiselo ya swofamba . 
Swi ta lava leswaku ku va ni moya wa kahle wa ntirhisano no pfumelelana . 
Swi ta ndlandlamuxiwa ku katsa vafambisinkulu van'wana elembeni leri . 
Swi ta seketeriwa hi tindlela tin'wana to hambana leti nga riki ta xilekitironiki . 
Swi ta sungula ku tirhisiwa eka malembe ya 5 ku fika 7 lama landzelaka . 
Swi ta ya emahlweni ku fikela loko munhu un'wana na un'wana a tiphina hi ndzhuti wa yena . 
Swi ta vanga swirhalanganyi swo engetela eka nhluvukiso . 
Swi ta fanele ku endliwa hi ku ya hi sisiteme , ku dyondzisiwa , ku pimiwa no languteriwa . 
Swi ta katsa vadyondzi vo tlula 200000 ekusunguleni . 
Swi ta lava vurhangeri na mafambiselo yo tiya / ya kahle . 
Swi ta lava rixaka hinkwaro ri yima hi milenge ku kota ku lulamisa sisiteme ya dyondzo ya hina . 
Swi ta teka masiku ya khume kuva cheke yi va yi lulamile . 
Swi ta hi kambela hinkwerhu , nkarhi wun'wana hi tindlela to tika . 
A swi nge hi tekeli nkarhi wo leha ku va hi lulamisa xiphiqo xa vona . 
A swi nge olovi ku teka vutihlamuleri bya minongonoko hi tindlela tin'wana . 
Swi ta sirhelela mirhi ya miliyoni ni ku dya mali yitsongo . 
Swi kahle ku ndzi sungula hi ku ti tivisa . 
Mpimanyeto wa yona wu fanele ku engeteleka , naswona vatirhi wa wona va faneleke ku engeteleka . 
Ku hlanganisiwa na ku tirhisana swin'we ni tisisiteme tin'wana ta le misaveni hinkwayo . 
Ku hoxa xandla ka swona eka ndzivalelano swi ve ni swivutiso . 
I swiendlo swa vugevenga leswi khumbeke vanhu hinkwavo . 
Swa tsakisa ku tikuma ndzi ri wanhwana ndzi ri ndzexe kambe kun a mitlhontlho yo tala . 
Nkhumbo wa swona wu ta tiveka emalembenixikhume lama nga ta landzela . 
Ntumbuluko wa wona wo katsana wu katsa swiyenge hinkwaswo swa vuhlayiseki . 
Makungu ya swona i ku tlakusa mfikelelo wa xikweleti na ndzingano wa swa timali : 
Switatimendhe ni migingiriko ya wona swi fanele ku kombisa ku tiyimisela loku . 
Ntirho wa yona wu na ku yelana na vumundzuku bya ntirh owa xifundzankulu xa hina . 
A swi amukeleki ku va hi lahlekeriwa hi vutomi bya munhu un'we egondzweni . 
I ku cinca ka mavonelo leswi ku nga goza ra miehleketo leri lavekaka . 
I ndhawu yo hlawuleka laha hi nga va ni mintokoto leyi hi nga ta kala hi nga yi rivali . 
Leswi swi vula leswaku havumbirhi mfumo ni lava fumiwaka va fanele ku va ni rito . 
Swi fanele ku va ni matimu ya laha tikweni . 
O nge a nga vulavuli na mina . 
A swi olovanga tanihi hi ku lulamisa misava no byala swimila . 
A swi hetisekanga ku vula leswaku hi na mavuthu lama nga ta ya endhawini . 
A hi mfumo lowu lavaka leswaku ku va ni ku tlhela ku hlanganisiwa ka vanhu . 
A swi tali ku hilaha swi khorwiwaka hi kona , endlelo ra xihlawuhlawu . 
Ndza swi tiva na mina leswaku vahlapfa lava nga emixaxeni va tikomba va nga ri na ku tsakela ko tlhelela laha va humaka kona . 
Swa ndzi tsakisa ku tiva leswaku mi leteriwile tanihi varhangeri na vafambisi . 
Ndzi na ku tsakela ko va hi ringeta matimba yo endla switshembiso . 
Ndzi vula leswaku i xivilelo lexi ndzi xi twisisaka . 
Ndza tshemba leswaku u ta pfumelelana na mina ku lowu i nawu lwou ku nga khale hi wu yimerile . 
Ndzi tshemba leswaku hinkwenu ka n'wina ; ntlhontlho lowu wa mi tikela . 
Ndzi tshemba leswaku eka swiyimo swo hlaya , va swikotile ku humelela nkarhinyana . 
Ndzi endzerile matiko yo tala emisaveni ku ya vona ntlangu wa bolo ya milenge . 
Ntirho wu katsa swivandla leswi landzelaka swa vutihlamuleri : 
Vukamberi byo tirhisana i ndlela yi ri yin'we yo hunguta xiphiqo lexi . 
Vaavanyisi na vatirhi va mfumo va humesiwile ekhoto . 
Ku ta endliwa vuavanyisi hi ku rhekhoda makanelwa . 
Ku va ni vulawuri i matimba ya khoto yo va yi kota ku yingisela ni ku boha hi swikoxo . 
Hikwalaho ko va nkandziyiso wa khudzu wu hlawulekile emisaveni , na wena u tano . 
Kambela loko ku ri leswaku i ndhawu leyi talaka ku va ni malariya . 
Hi kombela u hi byela leswaku xana hi kongome tlhelo rihi . 
Ko va ntsena minkanerisano swin'we na vatirhi hi swiboho swa ntirho . 
Hlayisa nyiketo wa vona eka nkarhi lowu vekiweke . 
Timhaka ta nkoka enkarhini lowu ku vikiwa eka wona ti yelana na leswi landzelaka : 
Timhaka ta nkoka leti kandziyisiweke ehansi ka nongonoko lowu ti yelana na leswi landzelaka : 
Tsala nomboro ya xikambelo ya wena ehenhla ka tsalwa . 
Mahungu ya nkoka ya pfhumba ra dyondzo ra ndyangu wa hina hi lama landzelaka : 
Tiphurojeke ta nkoka leti se ti pfunetiwaka ti katsa leti landzelaka : 
Swibumabumelo swa nkoka leswi humaka eka endlelo ra ndzavisiso lowu a ku ri : 
Swilaveko swa nkoka ni vulawuri byo landzeleriwa byi katsa : 
Swa nkoka eka tirhana ni mitlhontlho leyi , I miehleketo leyi landzelaka : 
Tiva no tivisa swikombiso swa nkoka ni ku tenga . 
Tiva leswaku wena u hava swikombiso leswi nga ta nyika switshunxo hinkwaswo . 
Vutivi byi hlanganisa mianakanyo , vutshila ni minkoka . 
Vutivi bya tipholisi leti yelanaka na nhluvukiso wa vamanana . 
Vutivi lebyi vangiwaka hi nkhumbo wa timhaka leti kumekaka ehandle eka swilo swo hambana . 
Vutivi lebyi faneleke ku dyondzisiwa hi katsongo tsongo eka xiyimo lexi ; byi katsa : 
Fungha swiphemu swo hambana swa xifaniso lexi hlanganisiweke . 
Fungha thireyi yo omisa ya wena leswaku yi kota ku tiveka endzhaku . 
Tihakelo ta vatirhi hi yin'wana ya tirhekhodi leti nga kona eka bindzu ra purasi . 
Vatirhi i xiphenu xa nkoka xa yuniti ya ntirho wa masi . 
Swihlovo swa vatirhi a swi fani etindhawini hinkwato . 
Ku pfumaleka ka mfikelelo wa timali ta tindlu swi tshama swi ri xiphiqo lexi vuyelelaka . 
Ku pfumale ka timali ni vuswikoti ku hluvukisa makungu ya xiyenge ; 
Ku pfumaleka ka mahungu lama nyiketiweke swi nga vanga leswaku ku va ni mindziho leyi hakeriwaka . 
Ku pfumaleka ka ku cinca ka swivumbeko leswi lavekaka eku hlayiseni ntshovelo . 
Vamanana na vatatana , ndzi ta tlhelela eka mhaka leyi endzhaku loko ndzi ri karhi ndzi vulavula . 
Vamanana na vatatana leswi hi swona leswi nhlengeletano ya tidyondzo leyi yi lavaka ku swi fikelela . 
Mitlhontlho ya misava yi vile xirhalanganyi eka ku akiwa ka tindlu . 
Ririmi ro dyondza no dyondzisa ni timhaka tin'wana ta ririmi : 
Tiyuniti ta tindzimi eka tindzawulo ta mfumo eswifundzeninkulu . 
Tindzimi i swihangalasamahungu swa minkoka ni mfuwo . 
Lembe leri hundzeke hi vone endlelo ro enta ra ku kanerisana hi miholo . 
Xohetelela , swa koteka no tirha ku ringana tiawara ta khumenhungu hi siku . 
Lava hlwelaka ku fika va ta khotsiwa siku rero . 
Endzhaku siku leri landzelaka ndzi twile leswaku mutirhi u tshunxiwile. 
Ku simekiwa ka swihangalasamahungu leswi antswaka ni pfhumba ra ku tivisa . 
Ku simekiwa ka swiletelo swa nhlayiso swa vuavanyisi . 
Mimfumo ya milawu yin a nkhumbo lowu komngomaka eka vumaki . 
Milawu yi kahle loko ya ha ku endliwa no va yi kota ku humelela ku ya emahlweni . 
Rhangela mindzhendzheleko ya ku kulak a ikhonomi enkarhini lowu nga hundzukeki . 
Vurhangeri swi vula ku va xikombiso xa kahle no va ni vutihlamuleri . 
Korhamela emahlweni hilaha u nga kotaka hakona kutani u ololoxa nhlana wa wena wu ku thwii . 
Dyondza no vulavula hi timhaka ta kahle leti u tivonaka ematikweni man'wana . 
Dyondza no tirha hi ndlela ya kahle , u ri wexe swin'we na van'wana ; 
Ku humelela ka vadyondzi ku nga asesiwa hi mintlawa eka mitirho yin'wana . 
Vadyondzi va ya emahlweni va dyondzisiwa hi tipheteni evuton'wini bya vona . 
Vadyondzi va languteriwa ku humesa no nyiketa minkhaviso . 
Vadyondzi a va swikoti ku tsundzuka leswi va swi voneke kumbe ku swi twa . 
Vadyondzi va fanele ku nyika mpimanyiso wo koma wa xin'we xa leswi . 
Vadyondzi va fanele ku alela swidzidziharisi na matlharhi ya khombo . 
Vadyondzi va amukelekile ku tirhisa swikombiso leswi kumbe va nga kuma swa vona . 
Vadyondzi va fanele ku nyika miehleketo ya vona hi xivono xa ku kayiwa ka vanhu ; 
Vadyondzi va dyondza no kombisa dyondzo ya vona hi tindlela to hambana . 
Vadyondzi va fanele ku nyika vumbhoni bya leswaku va nga kota ku endla swilo swin'wana . 
Vadyondzi va fanele ku kuma maraca eka nhlamulo yin'wana na yin'wana leyi lulameke . 
Vadyondzi va fanele ku vona misava leyi va hanyaka eka yona hi ndlela ya vona . 
Vadyondzi va fanele ku kombisa xichavo eka mavopnelo ya van'wana . 
Vadyondzi va fanele ku languata xin'wana xa swikombiso leswi tirhisiwaka . 
Vadyondzi va fanele ku kota ku tirhisa ntivomarito , xikombiso : 
Vadyondzi va hlawula sisiteme yo antswa swinene ku endla phurojeke ya ndzingeto . 
Vadyondzi va fanele ku papalata magoza ya vuxisi : 
Vadyondzi va fanele ku avanyisiwa hi mintlawa yo ringana khumembirhi . 
Vadyondzi va fanele ku khutaziwa ku nghenela eka maasesele yo kala ya nga ri ya ximfumo . 
Vadyondzi va ta hluvukisa vutwisisi bya vona bya masungulo ni vutivi bya : 
Vadyondzi va ta twisisa nhlamuselo ya theme ra nyangwa . 
Vadyondzi va ta twisisa leswi swi vulaka swona ku va ni xivumbeko xa xiphurofexinali . 
Nhlamulo ya mudyondzi leyi lavaka ku hlayisiwa . 
Swilo swo dyondza ni swa vuleteri leswi lavekaka hi leswi landzelaka : 
Rendzo ra dyondzo ri lehile naswona ri heta nkarhi wo leha . 
Ku dyondza swi lava ku tirhiwa , ku tirha hi matimba ko tiyimisela na ku tirhisa leswi dyondziweke . 
Vukorhokeri bya swa nawu eka khume ra malembe lama hundzeke byi hundzuke bya misava hinkwayo . 
Hi ku ya hi nawu ku thoriwile mutirhi wa swa mahungu . 
Milawu yi amukeriwile ku fikelea switshembiso leswi lavekaka . 
Vulehi bya xitsalwana lexi vadyondzi va faneleke ku xi tsala : 
Leswi a swi nga languetriwanga ngopfu a ku ri ku tiva leswaku a hi nkulo hinkwawo lowu wu nga ta heta nkarhi wo leha . 
Ndzi ta hlawula lexo sungula tanihi xiphiwo xa mahungu . 
Ndzi rhandza ku pakanisa eka xivandla xa mafambiselo ya vurhangeri na khoto . 
Ndzi rhandza ku hlamusela hi ku tirhisa timhaka timbirhi ntsena leti vilerisaka . 
Ndza ha languta nhwana loyi ku vona leswi a nga kotaka ku swi endla . 
Ndza ha tlhelela eka nhlamuselo yo koma ya mina , leyi vulavulaka hi pholisi ya swa timali . 
Ndzi ta sungula hi ku vulavula hi ntlhontlho wa swa timali na endlelo ra mpimanyeto . 
Ndzi pfumeleleni ndzi vula leswaku ku lwela ntshunxeko ka vamanana a ku sungulanga no hela hi 1956 . 
Hinkwerhu ka hina a hi hundzukeni masungukati leswaku hi fikelela vumundzuku lebyinene . 
Hinkwerhu a byarheni mahungu lama loko hi tlhelela emakaya : 
Hinkwerhu a hi seketeleni ntlangu lowu wo xonga swonghasi . 
U vule leswaku a hi lehiseni timbilu kutani a hlula eka nkarhi wo tirha lowu landzelaka . 
A hi akeni masungulo yo tiya lama hi ma sunguleke hi 1994 . 
A hi akeni matimba lama , a hi hlayiseni swin'we . 
A hi yeni emahlweni hi pfunana swin'we eka ntirhisano lowu . 
A hi yeni emahlweni hi aka tiko leri nga ni vanhu lava hlayisanaka leri tlhelaka ri katsana . 
A hi hlambanyeni sweswi tanihi hilaha hi hlambanyeke hakona enkarhini lowu hundzeke leswaku a hi nge heli matimba . 
A hi tekeni leswi nga kahle ematikweni ya misava no cukumeta leswi nga riki kahle ! 
A hi tiphineni hi makumu ya rendzo ra hina hi ndlela leyi kombisaka vutihlamuleri na ku twelana . 
A hi khenseni vana va hina- va le ku humeleleni . 
A hi tlheleleni eka swilo swa masungulo ; n'wana wa wena i n'wana wa mina . 
A hi tshembeni leswaku ntirhisano lowu wu ta hi nyika matimba yo kota ku ya emahlweni . 
A hi cukumeteni xihlawuhlawu na ku nyika vanhu hinkwavo nkarhi wo va endla swokarhi . 
A hi dyondzeni ni ku antswisa mintokoto ya hina ya nkarhi lowu nga hundza . 
A hi hlayiseni vun'we lebyi hi byi voneke emikarhini ya minkitsikitsi . 
A hi endleni swilo hi ndlela ya kahle . Hi lava vanhu lava va 576000 . 
A hi kambeleni mbuyelo wa vukamberi bya mfumo bya khume ra malembe . 
A hi hlayiseni mbangu wa hina leswaku wu va kahle na ku va ni vumundzuku byo antswa swinene . 
A hi sirheleleni vana , vakulukumba ni vanhu lava va nga hava matimba . 
A hi sunguleni hi xivutiso xohetelela . 
A hi va byeleni ntiyiso , leswaku ku hava ku vuyeriwa loku nga taka ehandle ko twa ku vava . 
A hi hlanganeni hi herisa tihanyi ta madzolonga ya le mindyangwini ni ku pfinya . 
A hi hluleni ku hambana ka nkarhi lowu nga hundza tanihi vamanana . 
A hi dzikiseni ku lwa na swiendlo leswi swo tika na swa vubaribari . 
A hi tiyisiseni leswaku hi vahlayisi va nkoka lava swi tirhisaka hi ndlela ya vutlharhi . 
A hi languteni xikombiso xa ku engetela ni ku susa . 
A hi fonelaneni , ndzi ta tlhela ndzi ku fonela kambe mundzuku . 
A hi languteni xiyimo xa xirhendzevutana xin'we lexi kumekaka endzeni ka xin'wana . 
A hi tiyisiseni leswaku vanhu lava faneleke va swi kuma hi ku hetiseka . 
A hi tirhisaneni no tirha ehansi ka swipimelo swa nawu . 
Swiyimo swa ku engeteleka eka vuvekisi lebyi kongomaka bya timakete timbe : 
Ku tirhisa swihlovo swa matimba swa mavandla hinkwawo swi nga endla leswaku hi va ni nkokelo . 
Layiburari leyi nga ni mfikelelo wa inthanete na sofutiwere yo yelanisa . 
Pholisi ya ndzindzakhombo leyi nga boheki . 
Vutomi ngopfu-ngopfu bya vamanana lava hi va hlayisaka . 
Tisisiteme to lumeka ta twisisiwa no hlayisiwa . 
Ku fana na swona miehleketo leyi ya tiko ra hina a yi nge humeleli . 
Ku endliwa vulavisisi byo hlanganisa swin'we na ntirho wa le handle . 
Longoloxa no kanela hi mimbuyelo yo tirhisa swikhomelo leswi nga amukelekiki . 
Longoloxa no kanela hi swivangelo swo alela swikhomelo swa swigwitsirisi . 
Longoloxa no hlamusela hi mimbuyelo yo biha ya makungu yo ka ya nga ri kahle . 
Longoloxa no hlamusela maendlelo lama lavekaka ku tumbuluxa pulani ya bindzu . 
Longoloxa no hlamusela swilaveko swa xitifikheti xa nyiketo . 
Longoloxa swin'wana swa swikongomelo swinharhu swa nhluvukiso wa swifundza . 
Longoloxa swin'wana swa swivangelo swinharhu swa ku aviwa loku nga ringaneki ka miholo ni rifuwo . 
Longoloxa swin'wana swa swilo swinharhu leswi tirhisiwaka eka muholo wa tinhlayo ta munhu un'wana na un'wana . 
Longoloxa swin'wana swa timhaka timbirhi leti kucetelaka mphakelo wa vatirhi . 
Longoloxa swin'wana swa swikongomelo swimbirhi swa mavandla lama boxiweke laha ehenhla . 
Longoloxa vutihlamuleri bya mune bya mfumo byo hlayisa vuhlayiseki bya swakudya . 
Longoloxa ntsena lesiw kumeka eka xivandla wena xa ntirho . 
Longoloxa tipholisi ta nkoka na maendlelo ya nhlangano . 
Longoloxa timhaka ta masungulo ta xikombiso xa vuhlanganisi . 
Longoloxa timhaka leti khumbhaka mpimo wa ku cinca ka mpfindluso wa tikhemikali . 
Longoloxa timhaka leti kucetelaka xiyimo xa ndzinganiso . 
Longoloxa mintlawa ya nkoka ya mune ya swakudya eka phiramidi . 
Longoloxa mitirho ya swiphemu swa switirhisiwa swo hambana . 
Longoloxa mitirho ya mafambiselo eka nhlangano . 
Longoloxa swivangelo leswi nga tshukaka swi va kona eka ku hambana ka matimba ya swilo . 
Longoloxa swivangelo swa leswaku hikwalaho ka yini khamphani yi fanele ku va ni pholisi ya vuxavisi . 
Longoloxa swiyimo swimbirhi leswi nga riki na vuhlayiseki leswi nga vangaka khombo . 
Longoloxa marito mambirhi lama u nga tiveki tinhlamuselo ta wona kutani u kanela hi wona . 
Laha hansi ku longoloxiwile swilo leswi tirhisiwaka eka ku fuleriwa ka lwangu . 
Laha hansi ku longoloxiwile swin'wana swa mintolovelo ya mincino leyi talaka ku tirhisiwa . 
Yingisela tinoto ta 1 ku fika eka 16 kutani u tivisa xivumbeko xa nkongomelo wa tona . 
Yingisela van'wana no hlamusela mavonelo ya vona hi ndlela kombisaka ku twisisa ; 
Yingisela risimu ra 2 kanharhu na kamune . 
Ku yingisela no vulavula i swa nkoka eku dyondzeni tidyondzo hinkwato . 
Swifuwo i xivilelo xa nkoka xa ntirho wa le purasini . 
Vaxavi va le kusuhi na vambe xikan'we na swihangalasamahungu a va ri kona eka xiendleko . 
Vaaki va le kusuhi va ta katsiwa ngopfu na vona eka mphakelo wa vukorhokeri . 
Nhluvukiso wa ikhonomi ya le kusuhi wa tika no va ntirho wo nonoka swinene . 
Mfumo wa miganga wu na ntirho wa nkoka eka xiyimo xa makungu ya ntirho . 
Mfumo wa miganga wu na vutihlamuleri bya ku phakela vukorhokeri bya le kusuhi . 
Vamasipala va muganga va ni vutihlamuleri bya mitirho leyi landzelaka : 
Vaphakeri va vukorhokeri va le kusuhi va ni tikontiraka to fambisa vuleteri . 
Kuma vundzeni bya matsalwa lama longoloxiweke eka pheji ya vumbirhi . 
Nghena namuntlha kutani u dyondza swo tala eka malembe ya vadyondzi va wena ! 
Ku na tilayeni to leha swinene hikwalaho ko pfumaleka ka byetlelo . 
A ku si nyikiwa timfanelo to phasa tinhlampfi ta nkarhi wo leha . 
Makungu ya nkarhi wo leha I endlelo ra khale ematikweni yo tala . 
Makungu ya nkarhi wo leha eka nhluvukiso na nkulo a swi ri ehansi ka nxungeto . 
Languta ekusuhi na wena kutani u tiva ndhawu leyi u tshamaka eka yona . 
Loko hi languta endzhaku ku humelela ka malembe ya makumentlhanu lama nga hundza ka hlamarisa . 
Mapapila lama nga khomanisiwangiki , lama nyiketiwa ehandle ko va ya landzelelana a ya nge asesiwi . 
Mahuma yo olova kumbe nchuluko ku tlula mavhiki mambirhi . 
Xikongomelo xa nyimpi a ku ri ku phanga nhundzu . 
Xiyimo xa le hansi xa huwa hi nkarhi wa ntirho swa laveka . 
Ku xarha ku na nkoka swinene eka vutomi bya njhini . 
Hlayisa ndzawulo ya ximanguva-lawa , leyi tirhaka kahle na vuswikoti bya xiyimo xa le henhla . 
Hlayisa vutihlanganisi swin'we ni tikhasimende to hambana . 
Hlayisa vutihlanganisi swin'we ni vaseketeri hinkwavo lava faneleke . 
Nhlayiso wu nyika swivandla swo dyondzela mitirho ni ku tumbuluxa mitirho . 
Ku humelela lokukulu eka dyondzo emalembeni ya khume lama hundzeke ku katse : 
Xiyaxiya kahle xiyimo xa matirhelo ya xofamba . 
Endla nongonoko wa swikholwakholwana swa wena hi mayelana na ku dyondzisa ni ku dyondza . 
Endla tafula leri nga ta n'wi pfuna ku kuma ntsengo wa tioda letikulu . 
Tiyisisa leswaku tifayili hinkwato ti nga kota ku hlayiwa . 
Tiyisisa leswaku ku kanerisaniwa hi mimpimo ni ku yi hlamusela hi ndlela leyi nga erivaleni . 
Endla leswaku nhluvukiso wu va lowu hetaka nkarhi wo leha ni ku tirha kahle . 
Endla swibumabumelo leswi faneleke ku fikelela swiendleko leswi hetaka nkarhi wo leha . 
Tsala ehansi hi miehleketo , maendlelo leswi kumiwaka leswi nga ta laveka . 
Endla xilaveko xa ntswalo lowu saleleke endzhaku eka dipoziti ya wena leyi nga hundzukeki . 
Tiyisisa leswaku a wu khumbi mirhi . 
Tiyisisa leswaku vana va languteriwa hi ndlela ya kahle . 
Tiyisisa leswaku tinhlamulo ta wena ti longoloxiwile hi ndlela ya kahle . 
Tiyisisa leswaku yindlu ya wena yi pfariwile no kala yi nghenisi moya . 
Tiyisisa leswaku hakelo ya wena yi endliwile ku nga si rhumeriwa xikweleti . 
Tivisa vantshwa hi khombo ra vugevenga , swidzidziharisi na ku tirhisa xihoko hi ndlela yo biha . 
Ku endla nongonoko ku tiyisisa leswak uvanhu hinkwavo lava faneleke va kota ku pfuniwa . 
Ku endla migingiriko ya ntirho wa nhluvukiso wa swa ikhonomi . 
Ku endla swofamba swa vaaki swi nga durhi ngopfu eka vatirhisi . 
Ku lawula ku simekiwa ka mafambiselo ya mahungu . 
Ku lawula ku tirhisiwa ni ku languteriwa ka swihlovo hinkwaswo hi ndlela leyi kotekaka . 
Mafambiselo ni ku languteriwa ka tiphurojeke eka mitirho leyi yelanaka . 
Mafambiselo ya vuswikoti eka xiyenge xa swa rihanyu swi ta tshama swi ri ntlhontlho . 
Vafambisi va fanele ku nyika vurhangeri lebyi nga erivaleni hi ku tirhisa xitirhisiwa lexi lavekaka . 
Ku kharanganyiwa ka rivoni ra ntumbuluko swi tirhisiwa hi ndlela leyi pfunaka . 
Munhu u tshembela eka mphakelo wa mati yo tenga leswaku a kota ku hanya . 
Ku tirhisiwile swikombiso ni minkanetano yo tala ku seketela vuxopaxoperi . 
Vo tala a va tiphini hi mihandzu ya ntshunxeko wa vona lowu va wu tweleke ku vava . 
Tikhamphani to tala ti nyika vuleteri bya vutshila eka vatirhi va tona . 
Minongonoko yo tala yo sivela vugevenga yi hunguta swiyimlo swa vugevenga . 
Swiboho swo tala swi kuceteriwa hi ntshikelelo wo huma eka vanghana . 
Swihlovo swo tala swi nyika mahungu hi mayelana ni vugevenga . 
Swivandla swo tala swa mitirho a swi tali ku tirhisiwa etikweni leri . 
Vathori vo tala va tivisile leswaku se va tsandzeka . 
Mitshembo yo tala yi sungule hi xivono n ntirho wa vanhu vo hlawuleka . 
Tiphurojeke ta kahle to tala ta tsandzeka hikwalaho ka mafambiselo ya tiphurojeke yo kala ya nga ri kahle . 
Vamasipala vo tala a va swi koti ku endla vukorhokeri bya vona bya masungulo ; 
Vatirhikulorhi va mina ( vo fana na mina ) a va tshama emalokixini . 
Vanhu vo tala va ka hina va tekeriwile misava ya vona . 
Vo tala va vona i va xanisiwa va ntungu wa xihlawuhlawu xa le mapurasini . 
Vo tala va vona a va hambanisiwile ni mindyangu ya vona . 
Swo tala swa leswi swi ta va erivaleni ku suka eka mpakaniso wa vutivi lowu u wu hlawuleke . 
Vo tala va n'wina lava nga kona laha namuntlha mi tala ku swi vula swidakana . 
Vanhu vo tala se va hlamuserile timali ta swa mahanyelo kumbe ntirho wa vona . 
Vanhu vo tala lava vekiseke eka timakete ta le matikweni ya le handle va lahlekeriwile hi mali yo tala ngopfu . 
Vanhu vo tala lava khale a va swerile sweswi se va antswa swinene . 
Vanhu vo tala lava a va ri hava mitirho se va tirha . 
Swiyenge swo tala swa vaaki va hina swi le ku kuleni hi ku nonoka . 
Swilo swo tala swi tala ku vuriwa hi mavandla ya mfumo . 
Ku hlaya mepe na vulavisisi I vutshila bya vutomi bya nkoka lowukulu . 
Ntirho wa mimepe wu fanele ku nghenisiwa eka dyondzo ya mianakanyo elembeni hinkwaro . 
Swi tikomba ku ri na vavasati vo tala lava a va nga ri hava ntirho ku ringana malembe lama nga ehansi ka manharhu . 
Vamereki a va fanelanga ku kanakana ku vuyerisa matsalelo ya xiyimo xa le henhla . 
Vamereki va fanele ku amukela tinhlamuselo ta swiyimo swo hambana . 
Timakete swi nga endleka ti nga rito rosungula kumbe rito ro hetelela eka nhluvukiso wa vumunhu . 
Timaraka ti nyikiwa ntsena eka nhlamulo ku nga ri eka yuniti ntsena . 
Matematiki yi asesiwa hi ku landza swiyimo swa vuswikoti swa nkombo . 
Matematiki i ya nkoka swinene naswona ndzi lava vadyondzi va tirha kahle swinene . 
Tiawara ta maksimamu ta ntirho wa ntolovelo tanihi laha swi tivisiweke hakona i : 
Ndzi kombela u ndzi nyika nomboro laha ndzi nga tihlanganisaka na wena kona endzhaku ka nkarhi ? 
Onge ntirhisano wa n'wina wu nga ya emahlweni wu kula no va kahle emalembeni lama nga ta landzela . 
Onge minkanerisano ya n'wina yi nga tswala mihandzu ya kahle eka matiko ya hina havumbirhi ka wona . 
Pimanyisa ku humelela ka xiendleko loko swi pimanisiwa na swikongomelo leswi a swi vekiwile . 
Tindlela to antswisa vukorhokeri tin a nkhumbo wa kahle kun'wana . 
Nyama yi vumba xikumiwa xa nkoka eka bindzu ro fuwa swifuwo . 
Nongonoko wa swihangalasamahungu wa nhlengeletano ya mahungu endzhaku ka nhlengeletano : 
Swikolo swo dyondzela vudokodela a swi na vuswikoti byo letela vatirhi lava ringaneleke . 
Ku fikelela swilaveko swa varimi lava sweleke na vanhu va le makaya lava sweleke ; 
Tinhlengeletano ta muxaka lowu I ta ntolovelo endzeni ka ndzawulo . 
Swirho swi languteriwe ku hoxa xandla hi ku hlayisa mali n'hweti na n'hweti . 
Swirho swi languteriwa ku hoax xandla hi ku hakela tihakelo ta vuxirho . 
Swirho leswi nga riki valawurinkulu , a swi tirhi tanihi swirho swa nakrhi hinkwawo . 
Swirho leswi nga na timhaka titsongo swi nyikiwa tindlu leti nga kona . 
Ku tlangeriwa ka matimu ya ku lwela ntshunxeko endhawini . 
Vavanuna a va fanelanga ku siva swivandla swa mitirho leswi v aka kona . 
Vuswikoti bya miehleketo a byi nge hambanisiwi na vuswikoti bya miri . 
Mabindzu lamatsongo a ya nge sindzisiwi leswaku ya titsarisela xibalo xa mpindzulo . 
Ku rhurhela emadorobeni - ku na ku cinca ku suka ematikoxikaya ku ya etindhawini ta le madorobeni . 
Tsundzuka hi le tlhelo loku hi vona ku engeteleka ka vukungundzwana sweswi . .  . 
Swa mina swi tlhela swi tirhisiwa ku kombisa leswi nga swa mina . 
Swicelwa na eneji swi tala ku tirhana na timhaka leti . 
Hungutani ku phanga ku hlomiwile ni ku lahlekeriwa hi switirhisiwa ni swichelachelani . 
Hungutani tihakelo ta swa milawu leti talaka ku va ehenhla ngopfu ; 
Xilaveko xa minimamu - vuswikoti bya ku hlaya ni ku tsala . 
Ku dziva ka minimamu ku ta ya hi tafula leri nga laha hansi : 
Vaholobye va ni tinhlengeletano mikarhi hinkwayo swin'we ni vaseketeri va nkoka . 
Ku tala ku va ni mmpfumelohava exikarhi ka vona . 
Ku hungutiwa ka matimba swi endliwa hi xikongomelo xo hunguta ku tika ka makhombo hi ku tirhisa : 
Hlanganisa murhi wo tlhavela swin'we na mpfangano wutsongo . 
Ku ringanisiwa ka mitriho ya maasesele swi fanele ku humelela eka swiyimo swinharhu . 
Vanhu va ximanguvalawa a va tshama exifundzeni ku ringana malembe lama tlulaka 100000 . 
Mali yi nga rhumeriwa kumbe ku nghenisiwa eka bangi leyi landzelaka : 
Kambela ni ku pimanisa maendlelo ya mphakelo wa hofisi ni maendlelo . 
Matshalatshala yo kambela ya vana lava sweleke ni mindyangu . 
Ku yelanisiwa ka n'hweti na n'hweti ni tisisiteme ta buku ya tihakelo ta mali ya khexe swi fanele ku simekiwa . 
Xilaveko lexikulu xa vukorhokeri byo fana na mati , swofamba , dyondzo , sw . n . sw . 
Ku hangalasiwa ko lava ku ringana ka nghingiriko wa swa ikhonomi . 
Ku ta hangalasiwa mahungu yo tala endzhaku ka loko makungu ya tiyisisiwile . 
Maphorisa yo tala lama nga entirhweni swi ta endla leswaku ku khomiwa vanhu vo tala . 
Ku ve ni tivhoti to tlula 100 miliyoni leti endliweke eka pfhumba rosungula . 
Vadyondzisi vo tlula 1000 va nghenerile tinhlengeletano . 
Ku amukeriwile swivilelo swo tlula 1200 enkarhini lowu nga ehansi ka lembe rin'we . 
Vanhu vo tlula 150000 va sindzisiwe ku baleka va sukela mindyangu ya vona . 
Ku tlula 2000 wa varhumiwa va nghenerile nhlengeletano . 
Vapfuneti vo tlula 2664 lava nga hava ntirho a va katsiwile eka phurojeke leyi . 
Ku tlula 30 wa tikhamphani ti kombise ku tsakela phakeji leyi . 
Ku tlula 90 wa tiphesente ta vaakatiko va ni gezi . 
Ku aviwile ku tlula R133 miliyoni ku kota ku tirhana na makhombo . 
Ku tlula R250 miliyoni yi tekiwile hi mfumo . 
Ku nga endliwa xikombelo xa hakelo ya nkarhinyana xo tlula xin'we . 
Vanhu vo tlula timiliyoni timbirhi va tirhisa vukorhokeri bya switimela siku rin'wana na rin'wana . 
Minhlangano ya vatirhi yo tala yi vule leswaku yin a makungu yo sungula switereka hi ku tirhidsana swin'we . 
Vavasati vo tala va kombise leswaku se a va wise ku tirha loko va pimanisiwa ni vavanuna . 
Nimixo , nindzhenga , nimadyambu - na nivusiku . 
Xa nkoka ngopfu eka vupulani i swilaveko swa vundzeni leswi landzelaka : 
Vana vo tala lava tsandzekaka ku pasa matiriki va swerile . 
Swo tala swo hlayisiwa ka mafurha swi fambelana na timhaka ta mahanyelo . 
Vatirhi vo tala a va dyondzaka swinyawula kumbe a va dyondzanga . 
Swilo swo tala swi huma eka swiviko na swihangalasiwa leswi nga tshama swi va kona . 
Mimovha yo tala leyintshwa yi tirhisa . 
Swakudya swo tala swa swimila swa tswongiwa . 
Vanhu vo tala lava dzahaka va ta va va tshikile hi nkarhi lowu . 
Mimpfuneto ya swa mahanyelo yo tala yi yimisiwile . 
Ntirho wo tala wu endliwa hi voko naswona wu heta nkarhi wo leha . 
Hambiswiritano , vo tala va vona a va nge khomiwi hi vuvabyi . 
Swo tala swa swilo leswi swo homboloka swi tala kuy tlhelela eka xiyimo xa kahle hi swoxe . 
Migingiriko yo tala leyi yi nga lulamisiwa hi ku hela ka vhiki . 
To tala ta tikhoto leti tintshwa ti ta kumeka etindhawini ta le matikoxikaya . 
Vinyi va switolo vo tala lava nga ni mintirhisano ya le xihundleni va tala ku va va hlanganisiwa hi ku tirhisa inthanete . 
Madoroba ni miganga yo tala yi khumbiwile hi makhombo . 
Vavasati vo tala va ha siyiwe ehandle eka ikhonomi ya xiyimo xavumbirhi . 
Bumabumela leswaku hikwalaho ka yini u bohile ku hlawula xitshunxo lexi . 
Ku na matsalwa yo tala lama faneleke ku kamberiwa . 
Hi endle swilo tala swo hambana , leswi hi swona leswi hi nga xiswona , hi tano ; 
Ku fambafamba ku fanele ku koteka endzhaku ka nghingiriko wa kahle . 
Ku yisa emahlweni makungu lama pfunaka vamasipala ya le ku tirhisiweni . 
Ku laveka leswak uu endla swo tala leswaku u ta kota ku endla mitirho ya wena . 
Ku engeteleka ka le henhla ku ta va eka ku hatlisisa ku tlhela ku lulamisiwa ka tinhundzu ta khale . 
Ku endliwile swo tala ku lulamisela wena . 
Swihangalasamahungunyingi swi nga hlanganisiwa eka vutshial bya tikhonsepe . 
Milandzu yo tala a ti rhekhodiwanga hi ndlela yo fana ematikweni hinkwawo . 
Vamasipala va lawuriwa hi ku tirhisa nawu wa rixaka ni swifundzankulu . 
Vamasipala va languteriwa ku tirha ni ku hlayisa switirhisiwa . 
Vamasipala lava pfunekeke eka endlelo ler iva katsa : 
Vamasipala va kamberiwile eka timhaka timbirhi ta nkoka : 
Ku dlaya i vugevenga lebyi faneleke ku yelanisiwa ngopfu exikarhi ka matiko . 
Swi fanele mikarhi hinkwayo swi landzelela milawu ya nhlayiso wo endliwa ka mirhi . 
Swi fanele ku va swa munhu ni ku kala swi nga sindzisiwi eka vanhu van'wana . 
Swi fanele ku tirhisiwa ntsena eka vukorhokeri bya ntirho wa matiko ya le handle . 
Adirese ya mina namuntlha I xitoloveto lexi nga ni vutihlamuleri . 
Xikombelo xa mina eka vadyondzi lava dyondzelaka tidyondzo ta le henhla i ku va va pakanisa eka : 
Mina ni ndyangu wa mkina hi tshama eka yindlu leyi ndzi yi xaveke hi ku tirhisa xipfuno xa swa timali . 
Ndyangu wa mina wu fayekile hkikwalaho ka nkarhi lowu ndi wu tshameke ekhotsweni . 
Xikongomelo xa mina xo va ndzi tlakuka a hi xo lava ku kavanyeta . 
Hofisi ya mina yi nga nyika vuxokoxoko bya tiphurojeke leti hi pfuneteke . 
Xivutiso xa mina xi kongomisiwe eka swandla swa vaholobye hi swimbirhi . 
Swivangelo swa mina swo vilerisiwa hi xiboho swi khomanisiwile . 
Swivilelo swa mina swa vuhlayiseki a hi swa magondzo ya hina ntsena . 
Mhaka yavumbirhi ya nkoka eka mina I nkoka wa nhlayiso wa swa rihanyu . 
Ndzi rila nimindyangu ya lava siyiweke hi ticece ta vona . 
Swilo swa mina swi tiyile no va ni khombo , swi tiye ngopfu swinene . 
Boxa ni ku hlamusela swinharhu swa leswi landzelaka leswi faneleke : 
Boxa ni ku kanela swikongomelo swin'wana swa leswi swa mune swa pholisi ya swa ikhonomi ya mfumo . 
Boxa ni ku kanela hi mimbuyelo yin'wana ya leyimbirhi ya ku tlakuka ka minxavo . 
Boxa no hlamusela vukamberi lebyi faneleke ku endliwa loko ku nga si tirhisiwa sisiteme . 
Boxa no hlamusela tindlela to tirhisa tisisiteme ta swigwitsirisi . 
Boxa tirhekhodo to yelana ta vatirhi leti faneleke ku hlayisiwa . 
Boxa nongonoko wun'we lowu tivekaka ngopfu lowu tirhisiwaka hi xikongomelo lexi . 
Boxa hakelo yo engetela yin'we leyi hi nga ta fanela ku yi hakela . 
Boxa mitirho ya 3 leyi u nga ta tsakela ku yi tirha yona endzhaku ka loko u hetile xikolo . 
Boxa swihalwulekisi swa wulu leswi tirhisiwaka eka ntlawahato wa yona . 
Boxa ximakiwa xa dizayini no kanela minkucetelo yimbirhi eka ntirho lowu . 
Boxa vito ra tsalwa leri tirhisiweke ku tsala ntwanano wa vona . 
Boxa swilo leswi vangaka swikombiso swa nkayivelo lowu landzelaka : 
Boxa ntlawa lowu faneriweke hi ku xavisa nyama ya homu ya xiyimo xa le henhla . 
Boxa muxaka wa mali leyi tirhisiwaka sweswi laha ehenhla . 
Boxa xiphemu xa xipombondzwana lexi funghiweke hi C. 
Boxa vito ra ndhawu laha xiendleko lexi hlamuseriweke eka xitlhokovetselo xi humeleleke kona . 
Boxa xikongomelo lexi xakudya xa xifaki xi tirhisiwaka eka xona . 
Boxa muxaka wa gezii leri tirhisiwaka eka endlelo leri ro welidela . 
Boxa muxaka wa muhandzu lowu hlamuseriweke eka xifaniso lexi laha ehenhla . 
Boxa swipfuno swinharhu swa muxaka wa ku hlanganisiwa ka muxaka lowu . 
Boxa timhaka tinharhu leti nga kucetelaka muhlovo wa misava . 
Boxa swakudya swinharhu leswi nga ni mphamelo wa kahle wa phuroteyini . 
Boxa mavito ya vanghana vambirhi lava hlanganeke na yena ku nga si va ni nhlengeletano . 
Boxa swikumiwa swimbirhi leswi endliwaka hi xitachi xa koroni . 
Boxa swihlovo swimbirhi leswi faneleke ku sungula bindzu leri . 
Mavito ya vanhu lava se voniweke ya nga humesiwa hi ku endla xikombelo . 
Ku akiwa ka rixaka swi katsa ku pfuxetiwa / akiwa hi vuntshwa na nhluvukiso . 
Ku na mapfhumba yo tivisa ya rixaka na ya swifundzankulu lama nga ku endliweni . 
Mimepe ya magondzo ya rixaka , ya swifundza ni mimepe ya le migangeni ; mepe wa misava ya swa vuendzi ; 
Ku na tisenthara ta 36 ta vuswkioti eka xiyimo xosungula etikweni hinkwaro . 
Ku tala ku va ni ku tsandzeka na timhaka leti nga languteriwangiki . 
Mintanga ya swihari na yona i bindzu lerikulu exifundzenikulu . 
Ku lava ku ringana 80% va vone vumundzuku bya kahle etikweni . 
Matiko hinkwawo ya nghenisile xandla eka ku pfumaleka ka mafurha . 
Ku lava ku ringana hafu ya vatirhi hinkwavo hi lembe ra 2002 a va ri vatirhi va nkarhinyana . 
Leswi swi vula leswaku ku na xilaveko xo aviwa ka matimba . 
A ka ha ri na ku ya emahlweni ko titoloveta no seketeriwa eku rhekhodeni tinhlayo . 
Swi lava ku tshama ku tsundzuxaniwa hi mayelana no tekela enhlokweni ku titwa ka vanhu van'wana . 
A ku na nhundzu kumbe swipfuno leswi xavisiwaka . 
Mintlhotlho leyi a yi nge lulamisiwi mfumo hambi ku ri timakete . 
Ku tirhisana na swiyenge swin'wana swa milawu swi fanele ku antswisiwa . 
Ku tirhisana na vaseketeri van'wana etikweni hinkwaro ni le misaveni hinkwayo . 
U nga rhangi emahlweni kambe tiyimiseli ku fikelela swilo swo tala . 
Hambiswiritano , tinhlayo leti ti yimela mpimo wa mfikelelo . 
Ku na xilaveko xa xihatla xa vutshila bya mafambiselo lamantshwa na lama antswaka . 
Ticece leti ta ha ku tswariwaka na vana va malembe yo fika eka 5 . 
Lembe leri taka hi ta swi hunguta ku fika eka tiphesente ta 3 . 
Lembe leri taka u fanele ku dyondza no tsundzuka nongonoko wa marito ya 30 . 
U vule leswaku a kun a bindzu kumbe ntirho lowu nga pimanisiwaka na vutomi bya vatirhi . 
A ku na mpimanyeto wa le xikarhi lowu pimanyisiweke hikwalaho ka xikongomelo lexi . 
A ku na n'wana loyi a nga ta va ni vumundzuku bya kahle loko a nga tivi ku hlaya na ku tsala . 
A ku na milawu ya manghenelo ya xikolo leyi nga kona enkarhini wa sweswi . 
A ku na nkonaniso lowu pfumeleriwak exikarhi ka mavandla . 
A ku na xiendlo lexi voniwaka xi ri xitsongo naswona nkarhi wun'wana na wun'wana wu fanele ku tirhisiwa . 
A ku laveki xihlawuhlawu ku ya hi rixaka , rimbewu , vukhongeri kumbe muholo . 
Ku hava tiko leri avaneke leri nga tiyisisa vuhlayiseki bya rona . 
A ku na poso ya xilekitironiki leyi faneleke ku rhumeriwa hi nkarhi wa xitereka . 
A ku na tinhlayo ta swa timali leti faneleke ku humesiwa enkarhini lowu . 
A ku na ku hambana kun'wana loku tivisiweke eka ntlawa wa vavasati lavatsongo lowu . 
A ku na gasi leyi faneleke ku pfumeleriwa leswaku yi nghena eka moyakhubu . 
A ku mahlangano lama nga ta pfumeleriwa eka ku lawula ku nghenisiwa ka tintambhu . 
Tipholisi ta hina ta tindlu a ta ha vuli leswaku hi fanele hi endla swo fana eka vanhu hinkwavo . 
A ku na xirho lexi faneleke ku tirha nkarhi wo tlula kambirhi hi ku landzelelana . 
A ku na tikhamphani to tlula ntlhanu leti nga ta nghenisiwa eka nongonoko . 
A ku na vamasipala lava hangalasiweke enkarhini wa le xikarhi ka 2000 ku fikela 2004 . 
A ku na mimovha yintshwa leyi xaviweke elembeni-ximali . 
A ku na migingiriko yin'wana leyi pfumeleriwaka eka xitulu xa mavhilwa swo tanihi ku phasa tihlampfi . 
A ku na mutirhi un'wan loyi a pfumeleriwaka eka muchini wo fufutela . 
A ku na hakelo leyi lavekaka ku va u tsarisiwa eka nhlayisa-switiviwa . 
A ku na vanhu lava nga ta pfumeleriwa ku nghena / va kona endzhaku ka mikarhi leyi tivisiweke . 
A ku na matimba lama nyikiweke ku pfumelela tirhiselo leri ra mali . 
A ku na ku hungutiwa loku pfumeleriwaka eka vatirhi lava phakelaka vukorhokeri . 
A kun a rhekhodi ya hakelo yoleyo leyi nga kona eka ndzawulo . 
A ku na xiboho lexi nga ta amukeriwa hi mayelana na ntshamo wa nhlengelo . 
A ku na milawu leyi tluriweke hi mayelana na xofamba lexi . 
A ku na vukorhokeri lebyi kavanyetiweke hi ku ya hi mahungu lama nga kona . 
A ku na magoza yo hlawuleka lama tekiweke hikwalaho ko va ku nga ri na swiyimo leswi khumbekeke . 
A ku na mfumo lowu nga tisirhelelaka kahle loko wu tirha wu ri woxe . 
A ku na kufambafamba loku voniweke kumbe loku vikiweke ku fikela namuntlha . 
Ku hava sisiteme leyi nga tirhaka kahle loko yi nga simekiwanga eka vanhu . 
A ku na nhlonge leyi hlayisekeke- leswi i xikombiso xo onheka ka nhlonge . 
A ku na matlharhi lama faneleke ku pfumeleriwa etimbaleni ta xikolo . 
E-e , i ri ndzi ku byela va tshamela ku ndzi byela leswi ndzi faneleke ku swi vula . 
E-e , ku hava xiboho lexi tekiweke hi mayelana na leswi . 
E-e , a ku laveki mbuyelo wa xibalo xa nkarhinyana lowu laveka hi nkarhi wavunharhu . 
E-e , hikuva khamphani yi pfarile bindzu ra yona . 
E-e , a ko va ku hiseka emalembeni yak hale . 
E-e , ndzawulo ya mina a yi tivisiwanga hi vukamberi bya tinkota kumbe mbuyelo wa byona . 
E-e , ku hava munhu loyi a komberiweke ku tshika ntirho ku fikela sweswi . 
E-e , mhaka yoleyo a ku kaneriwanga hi yona enhlengeletanweni . 
E-e , a ku na leswi cinceke eka endlelo ra mahakelelo ya xibalo xa nkarhinyana . 
E-e , ku hava swirho leswi kombiseke ku chava loku . 
E-e , a swi katsananga hi ndlela yoleyo . 
E-e , a hi langutelanga ku nghenelela ka swa milawu kun'wana enkarhini wa sweswi . 
E-e , wa swi tiva leswaku u tirha njhani . U yimele mali . 
Ku hava munhu loyi a nga na vutihlamuleri byo tiseketela hi vandla ra tipolitiki rin'wana na rin'wana . 
Ku hava munhu loyi a nga na matimba yo nghenelela swine no yimisa ku akiwa . 
Ku hava munhu loyi a nga na makungu yo kala a nga ri na mhaka enkarhini lowu wa nkoka . 
Ku hava munhu na un'we loyi a nga languta vundzeni hinkwabyo bya mbulavulo . 
Ku hava munhu loyi a nga ta pfumeleriwa ku sukela xitereka ku nga si fika 14:00 . 
Tifomo to langha ti kumeka eka yin'wana ya tindhawu leti landzelaka : 
Ku hava tiko na rin'we leri hundzuleke endlelo leri , kutanio swi vula a ku si va ni ku cinca . 
Ku hava na un'we exikarhi ka vona loyi a tikumeke a ri eka xiyimo lexi a xi nga fanelanga . 
A ku na na yin'we ya timhaka letinharhu leyi rhangisiweke emahlweni hilaha swi faneleke hakona . 
Ku fanele ku nyikiwa matimba vuswikoti bya mavandla yo kala ya ngari ya mfumo . 
Kumbe mavonelo ya nhluvukiso wa tirhele ra swa michini . 
Kumbe nongonoko lowu kanetanaka na ntlawa wa rixaka rihi kumbe rihi hi tindlela tin'wana . 
Tiawara ta ntolovelo ta ntirho ku ta va 40 wa tiawara hi vhiki , leti nga ta va ti ri hi ndlela leyi landzelaka : 
Mikarhi yo tala masalela ya tala ku tirhisiwa ngopfu ku hluvukisa bindzu ra ntirhisano . 
Mimpimo ya mafambiselo ya vuswikoti bya vatirhi yi ta hluvukisiwa . 
A hi vugevenga hinkwabyo lebyi tlakukeke hi mpimo wo fama exikarhi ka 1994 na 2000 . 
A hi swimakiwa swa thyaka swa le makaya hinkwaswo leswi nga tlhelaka swi tirhisiwa . 
A hi maasesele lama simekiweke eka ku xiyaxiya lama lavaka ku rhekhodiwa . 
A ku na mahungu yo ringana hi mikarhi yo tala , ku laveka nseketelo . 
A swi fanelanga hikuva a ku na siku ro pfuxeta leri vekiweke . 
A hi mhaka yo va hina van'watipolitiki hi nga swikoti ku ba nhloko ya mhaka ! 
A hi mhaka y ova mimpimo ya nkulo wa hina yi nga tshamisekanga . 
A hi khale sweswi , khale ka vadyondzi va yena a va ri mavokweni ya nawu . 
A ku si tshama ku vuriwa leswaku kun a ku voyamela tlhelo rin'we loku hi veke na kona . 
A ku na kun'we ka ku pfinyiwa loku rhekhodiweke ka vahlaseri va le mapurasini loku hlamuseriweke . 
A hi titshembi ntsena kambe ha tinyungubyisa swinene hi ku humelela ka hina . 
A hi xifundzankulu xa muthori ntsena , kumbe xifundzankulu xa n'wamapurasi . 
Tiva leswaku ko va xivutiso xin'we ntsena lexi humaka eka ntshaho . 
Tiva leswaku swikombiso leswi a swi katsi swilo leswi nga humelelaka hinkwaswo . 
Tiva leswaku va nga nyiketa mitirho yo hlaya endzeni ka ntlawa . 
Tsundzuka leswaku u nga hlawula exikarhi ka xivutiso xa 2 na xivutiso xa 3 . 
Tiva leswaku loko nyiketo wa wena wu nga ringani , a wu nge amukeriwi . 
Xiyaxiya hi vukheta ku tlakuka hi xihatla ka minxavo ya swakudya na minxavo ya mafurha ; 
A ku tekiwanga nchumu endlwini naswona a ku munhu loyi a nga vaviseka . 
Vona hilaha mintila ya ndzhambalalo yi tsemakanyaka girafu eka ku tlula xiandla xin'we . 
Ehandle ka swilaveko swa nawu wun'wana na wun'wana . 
Ndzi byele , xana leswi ko va ntlhontlho ntsena kumbe i xiphiqo ? 
Se ntirho wo tika wo maka maphepha wu ta sungula . 
Xivutiso lexi nga kona sweswi vamanana na vatatana i xa leswaku : xana hi kongome kwihi ? 
Sweswi tirhisa vutshila lebyi u byi dyondzeke ku olovisa leswi landzelaka : 
Sweswi hi nga pakanisa eka mpfuxo wo antswa wa nkarhi wo leha eka vavabyi . 
Sweswi hi fanele ku endla xin'wana na xin'wana ku endla leswaku vadlayi va khomiwa , a vula . 
Sweswi hi tirhisa vutivi bya hina bya milawu yo tlakusa nhlayo hi ku susa swiangi . 
Sweswi u na switirho swa kahle ku va u kota ku sungula kahle . 
Sweswi , leswi a loviseke xi swona - sweswo swi ta lavisisiwa hi maphorisa . 
Sweswi , xana leswi a swi nge tati tirhiselo ra mali ya ndhawu ? 
Sweswi , mi nge ndzi vula nakambe loko hinkwenu mi nga si sungula ku chavisiwa hi mayelana na leswi . 
Sweswi , a hi languteni eka swirhendzewutana leswi nga na le xikarhi loku a ku nga ri kona ekusunguleni . 
Sweswi , buku leyi , yi kandziyisiwile hi 2004 , tanihi buku yintshwa yo helela . 
Tinomboro kumbe maqulu ma nga ha tirhisiwa ku kombisa ndhawu yin'wana na yin'wana yintshwa . 
Vutivi bya tinhlayo i vuswikoti byo tirhisa na ku twisisa tinomboro . 
Vuxiyaxiya byi nga ha endliwa endzhaku ko heta ntirho . 
Xiya na ku hlamusela maendlelo ya xilamulelamhangu na pholisi . 
Xiya leswi sisiteme , kumbe sisiteme yo yelana , yi tirhisaka swona sweswi . 
Xiya matirhelo yo hlayiseka eka ntirho hinkwawo . 
Kuma mpimo wa cinco lowu u wu lavaka na matiko man'wana . 
Kuma xiviko xa nxaviso na ku endla mbiko eka xiviko . 
Kuma mahungu yo angarhela ya vapfhumba eka tiko ro karhi . 
Ku kuma mpfumelelo a swi fanelangi ku va xirhalanganya . 
Swi le rivaleni , leswaku munhu u seketela kungu leri andlariweke emahlweni ka hina . 
Swi le rivaleni , leswaku leswi swi endle ntirho wa hina wu tika ku sukela hi 1994 . 
Swi le rivaleni , leswaku leswi swi katsa lava nga phenxenini na lava ha riki vatsongo swinene . 
Vutshila bya ntirho swi vula ku kota ku tirha ntirho na ku amukela vuleteri byintshwa . 
Swi tano , ndzi vutisa xivutiso hikuva a ndzi tivi nhlamulo . 
Swi tano , vutherorisi i vubihi lebyi faneleke ku lwisiwa . 
Swi tano , mhaka leyi yi fanele ku sungula eka vafambisi . 
Swi tano , nkayakayo lowu wu khumbhe hi ndlela yo ka yi nga ri kahle mpimo wa ku kula ka hina . 
Swi tano , i mani a nga ta twa ku ndhundhuzela ko ti ba xifuva ka vona . 
Swi tano , hi lave leswaku leswi swi va maendlelo yo enta swinene ya vuthori . 
Swikongomelo leswi landzelaka , hi swin'wana swo yelana : 
Eka vanhu lava , ndzi byeriwa leswaku 67 a ku ri vantshwa , 60 wa vavasati va na 60 wa vavanuna . 
Eka vona , 75% wa lavo tsana ngopfu na ku ka va nga sirhelelekangi va tshama etindhawini ta le makaya . 
Eka vona , R800 wa mamiliyoni a yi ri hi xivumbeko xa vuvekisi bya matiko mambe . 
Vaonhi va teka vutihlamuleri bya vugevenga bya vona na ku endla xan'wanchumu ku tisa ku cinca . 
Vaonhi va ta khomiwa hi ndlela yo tika na magoza yo tika swinene . 
Ririmi ro khunguvanyisa na ku tlhontlha ri fanele ku papalatiwa . 
Ku nyika swinavetisi swa mali ku lulamisa rheyisi. 
Ku nyika swivutiso leswi talaka ku vutisiwa na mahlamulele ya swona . 
Ku lulamisela nhlawulo ka ximfumo ku le ku endliweni . 
Nhlayo ya ximfumo yi katsa ku olovisa nkumbetelo ko hlayanyana . 
Vaofisiri va langutela ndzinganyeto wo hetelela ku tlhela wu va wa le henhla . 
Hakanyingi vanhu va tala ku papalata munhu , hikuva va nyuma . 
Hakanyingi , mafambiselo a ma endliwa hi mfumo wa xifundzhankulu . 
Sweswi mixavo ya oyili ya wa naswona mixavo ya swakudya yi yile ehansi . 
Vanhu lavakulu va nga ha kumeka va ri voxe na ku chava . 
Vanhu lavakulu va tlawahatiwa tanihi ntlawa lowu nga sirhelelekangi . 
Hi Mugqivela hi vile na nhlengeletano ya komitintsongo ya swa timali . 
Hi mpimo wa le xikarhi , nkambela-vutivi wu teke nhlayo ya le hansi ya tiawara timbirhi ku va wu hela . 
Hi mpimo wa le xikarhi , sweswi ku na vanyikeri va 33 eka tiko rin'wana na rin'wana . 
Eka tiketani to leha , mifungho yi fanele ku va eka tindhawu to hlayanyana . 
Hi mikarhi yo tala va veka nala eka ku tisirhelela . 
Loko a vona maphorisa , muehleketeleriwa u ringetile ku baleka . 
Hi siku rolero a ndzi ri wo hetelela laha , ndzi teke nkarhi ndzi endzela rhavi ra nhlangano . 
Loko u ri mahlweni hi ndlela yoleyo , misava yi nga ka yi nga swikoti ku salela endzhaku . 
Eka khavhara ya le ndzhaku ya buku , ku na leswi landzelaka : 
Ku hambana na swona , magondzo mo tala ma ringana na ntlimbano wa le henhla . 
Ku hambana na swona , mindyangu ya le makaya leyi sweleke hi yona vavuyerinkulu. 
Hi siku ra nhlawulo , un'wana na un'wana i wo ringana eka un'wana . 
Eka swikombiso swo hetelela , hi tirhise maendlelo yo humelela swinene . 
Hi tlhelo lerin'wana , tibetiri a ti lavi ndhawu leyi nga na gezi . 
Eka gondzo ro huma eka mfumo wo lerisa , xintshuxo xin'wana na xin'wana xi na hakelo . 
Emagondzweni , hi khoma nyiko ya nghozi emavokweni ya hina . 
Eka siku leri , a hi pfumeleleni vaaka tiko na varhandza tiko ku tivisa : 
Eka siku leri , milorho ya muganga yo va na holo yi nga ta humelela . 
Loko bindzu ri tsarisiwile , ri va khamphani . 
Nakambe , ku humelela ka kahle hi timasipala leti . 
Nakambe , hi vuyisa hinkwavo eka tiprojeke leto saseka . 
Nakambe , timbati ta dyondzo ti ta pfuleka ! 
Nakambe , u nga kota ku hlawula ku vona ku fana ka misava . 
Loko swilaveko leswi hinkwaswo swi fikeleriwile , mpfumelelo wa nyikiwa . 
Loko hinkwaswo swi tshamisekile , xileriso xo herisa vukati xi ta nyikiwa . 
Loko se u titsariserile , u ta nyikiwa xitifikheti xa ntsariso . 
Loko swi tshamisekile , sisiteme ya ntlawa wa vona yi nga ha tirha . 
Loko endlelo leri ri hetisiwile , mfikelelo wa vuhangalasi bya mahungu wu ta sungula . 
Loko se hi kumile nhlayo-hansi ha andzisa na ku olovisa . 
Loko u endla sweswo , kutani u va mudzaberi na mutlangi hi nkarhi wun'we . 
Un'wana a nga ka a nga nyiki mpimanyeto wa le henhla wa nkoka . 
Siku rin'wana un'wana na un'wana u ta va na lwangu ehenhla ka tinhloko ta vona . 
Xiphemu xa pulani yoleyo xi fambelana na mhaka ya milambu leyi hlanganaka . 
Goza rin'we ra mavunwa , kutani valala va hina va ta va ehenhla ka hina . 
Wun'we ku suka eka mitlawa leyi landzelaka ya swileriso swa ku nyikela : 
Wun'we ku suka eka wun'wana na wun'wana wa mitlawa yin'wana wu nga ha tatisa . 
Hambi swi ri tano un'wana u fanele ku va na vukheta , loko a hlamusela swivumbeko leswi . 
Wun'we eka mindyangu ya mune laha tikweni sweswi wu le ka xifundzhankulu xa hina . 
Wun'wana i nhlengeleto wa mbalango eka vaendli va swo biha va vugevenga bya nyimpi . 
Wun'wana wu yime ku lungha ku va wu twiwa kasi leyin'wana ya ha lavisisiwa . 
Mfungho wun'we eka un'wana na un'wana , swivumbeko a swi lavi ku vuriwa . 
Sweswi xirho xin'wana xi langutana na milandzu ya vugevenga . 
Xin'wana xa swivumbeko swa girafu ya sina i nkarhi wa xona . 
Yin'wana ya timhaka leti landzelaka a hi mhaka ya ntshovelo : 
Xin'wana xa leswi landzelaka a hi tirhiselo ra mali ra ndyangu leri nga cinciki : 
Xin'wana xa leswi landzelaka a hi nkarhi wa nkoka wa ntshovelo : 
Un'wana wa vavanuna i xaka ra le ku suhi ra muxanisiwa hi ku tlhakisiwa . 
Yin'wana ya tindhawu to khorwisa ngopfu yi vile eka ku nghenelela ka hina eka nxavisela-vambe . 
Xin'wana xa swimakiwa leswi endliweke ku suka eka oyili ya xiluva xa dyambu i botere . 
Un'wana wa vona a ku ri mutirhi wa vatekani va vadyuhari . 
Un'wana wa vona a hlomile hi xibalesa kasi lo un'wana hi mukwana. 
Tin'wana ta timhaka leti i ku pfumaleka ka vutshila bya ntirho . 
Xin'wana xa leswi hi leswaku vinyi va miako leyi tsalatsariweke va yi basisile . 
Xin'wana xa leswi a xi tumbuluxiwile hi nhlangano wa vadyondzi . 
Xin'wana lexi nga tala hi ku tshembha na ku navela ku fikelela ! 
Ndlela yin'we yo tihlanganisa na vatirhisi hi ku tirhisa xinavetisi . 
Ndlela yin'we yo hlamusela tlhelo leri faneleke ku pendiwa i ku langha ndhawu yo kambela . 
Nxopaxopo lowu ya ka emahlweni wa nchaviso wa bindzu na mikateko . 
Nhluvukiso wo ya emahlweni wa ikhonomi ya hina wu tshembhela eka tinetiweke ta tikhamphani . 
Nhlamulo leyi ya ka emahlweni yi fanele ku nyikiwa nkarhi na nkarhi hi ku ringana . 
Vutirhisano byo ya emahlweni na muganga ku fikelela vana lava ringaneleke . 
Ntsena eka malembe ya 9 lama hundzeke , misava leyi tekiwaka tani hi muganga wun'we yi tile eka ku tlangela ka hina . 
Ntsena hi ku tiva xiyimo xa wena , u nga kotaka ku lawula vuvabyi . 
Ntsena vana lava nyiketiweke ku va va wundliwa va nga ta wundliwa . 
I mitirho ntsena leyi kamberiweke ximfumo yi lavaka ku rhekhodiwa . 
Ya na ntsena eka tindhawu leti u twaka tiri kahle na ku va tihlayisekile . 
I mutswari un'we ntsena loyi a nga endlaka xikombelo xa mipfuno . 
I fomo yin'we ntsena leyi faneleke ku rhumeriwa ya nkarhi wo karhi wa xibalo . 
I ku cinca kun'we ntsena loku cinciwaka hi nkarhi eka vulavisisi . 
Hlambela ntsena eka tindhawu laha ku nga na vanhu van'wana . 
I masiku ntsena ma livhi leyi faneleke ku nyikiwa mutirhi lama nga kona la nga ta rhumeriwa . 
Hi nga lulamisa xiphiqo lexi ntsena hi ku tumbuluxa mintirho . 
I vanhu ntsena lava leteriweke va nga khomaka thyaka ra nghozi . 
I swimakiwa ntsena leswi kombisiweke kahle na ku pfumeleriwa leswi nga ta tekeriwa enhlokweni . 
Switirho swo tirhisiwa hi voko na hi muchini na swingolongondzwana swa bindzu ro karhi . 
Mikateko yo yisa emahlweni vuvekisi , hambiswiritano , ya ha ri kona . 
Ku fanele ku tumbuluxiwa mikateko ya vadyondzi ku : 
Ku tirhisiwa kahle ka switirhisiwa swa matiko hinkwawo . 
Ku tirhisa kahle ka mafambiselo ya ntalo na ku pfuna ka matirhelo . 
Kumbe xana ku na swikombiso swa swivilelo leswi na swona hi faneleke ku swi lulamisa ? 
Kumbe u kuma vuxokoxoko byo tihlanganisa bya tindhawu tin'wana na tin'wana ta tsevu ta vahahisi va swihahampfhuka : 
Matimu ya nomo i xihlovo xa nkoka xa ku kuma leswi hundzeke . 
Mihlangano na mavandla lama nga na ntsakelo lama yimeriweke ma katsa : 
Mihlangano leyi nga eka swa vurimi : mitirho na swikombiso . 
Ku tilulamisa na ku tifambisa hi voxe na migingiriko ya vona : 
Vugevenga lebyi lulamisiweke i ntlhontlho wun'wana wa nkoka lowu mfumo wu wu languteke swinene . 
Swiyimo swin'wana swa vukorhokeri naswona swa hlamuseriwa . 
Tindzawulo tin'wana ti ta landzela ntlawa eka swilaveko swo sungula . 
Timhaka tin'wana leti nghenelelaka eka swivandla leswi swa mitirho i : 
Timhaka hinkwato ta misava hinkwayo leti faneleke ku tekeriwa enhlokweni i : 
Migingiriko yin'wana ya n'hweti ya ndzhaka yi katsa leyi landzelaka : 
Migingiriko yin'wana leyi hlanganisiweke na ku simekiwa yi katsa leyi landzelaka : 
Vangheneleri van'wana eka nhlengeletano va katsa : 
Vatirhisani van'wana va ta hi landzela ku nga ri khale . 
Swibumabumelo swin'wana leswi yelanaka swi katsa leswi landzelaka : 
Timhaka tin'wana leti nga katsiwaka ku seketela ku hambana ka mukamberiwa . 
Ku pfariwa ka magondzo ma'wana ku nga laveka ku papalata ntlimbano wa mimovha eka ndhawu . 
Van'wana vo va ntsena xiphemu xa ntlangu wa chess ya tipolotiki . 
Van'wana va pfuna ku sivela ku twa ku vava na ku xaniseka eka van'wana . 
Van'wana va te : n'wi nyikeni nkarhi , n'wi nyikeni nkarhi . 
Van'wana , hambi leswi va nga na marito , va vulavula hi mavoko ya vona . 
Handle ka swona , hikokwalaho ka yini hi lamula swilo swin'wana leswi nga swona ? 
Misinya ya hina ya vunkota na yona yi fanele ku va ya xikombiso . 
Ku humelela ka hina a ku ti hi ku olova , hikuva swirhalanganyi swi tela . 
Xikongomelo xa hina i ku va na vatirhi va swa vutshunguri va miganga va 3000 ku va va leteriwile hi 2007 . 
Xirilo xa hina xi vile xa ku vika ka kahle na ku nga voyameli tlhelo rin'we hi minkarhi hinkwayo . 
Manghenelo ya hina eka ku hlengeleta mali ya mfumo ku katsa ntwanano wa le rivaleni na swirho swa miganga . 
Vutshila bya hina byi fanele ku tirhela vanhu va hina na tiko ra hina mikarhi hinkwayo . 
Ku salela endzaku na ku hambana a swi nonohwi ku swi vona . 
Nyimpi ya hina ya vugevenga na yona yi lava ku nghenelela ka miganga . 
Mindzelekano ya hina yi katsa leyi ku nga ngheniwaka ha yona hi le moyeni , hi le lwandle na hi ndlela . 
Mahungu ya hina yo hlaya vanhu ya tlhele ya hundzuluxiwa ku ya eka tindzimi ta ximfumo . 
Matshalatshala ya hina yo hlanganela ya ta tiyisisa leswaku hi hlula ku hlupheka loku . 
Ku tiyimisela ka hina ku aka xifundzhankulu xo hlayiseka ku hundzuke ka matimba swinene . 
Ku tiyimisela ka hina ku landzelerisa na ku kambela nkoka i ka nkoka . 
Tifanelo ta hina ta vumbiwa ti nga nyikiwa kambe ti nga vuli nchumu . 
Tikonkulu ra hina na rona ri teke xiyimo xo tiya xo lwa na vutherorisi . 
Tikonkulu ra hina ri le ku fambeni ku suka eka mikarhi ya khale yo vava . 
Mpfuneto wa hina wu teka mfanelo ya vutomi tanihi wa nkoka swinene . 
Mpfuneto wa hina , hi ndlela yo nghenelela , wu katse : 
Manghenelo ya hina eka vusweti ya hambananyana . 
Ku chava ka hina lokukulu hi leswaku hi na matimba yo tlurisa . 
Ntshuxeko wa hina hi wona muhlurinkulu eka nhlawulo lowu taka . 
Mitlawa ya vukorhokeri ya hina yo hambana na yona ku tihlanganisiwe na yona . 
Ku hambana ka hina ku ta tlakusa ntokoto wa vaendzi va hina hinkwavo . 
Mpfapfarhuto wa vunanga bya hina eka maqhingha ya dyondzo ya endliwe ku suka eka vanhu va tsevu va nkoka . 
Ku tivona ka hina na nkoka wa hina a ku nge kuli ku tlula mitirho leyi hi nga na yona eka vaaki . 
Ku tihlanganisa ka hina i ka nkoka swinene ku tlula na le ku sunguleni , a vula . 
Ku nghena ka hina eka timakete letikulu ta misava na kona i ko tsakisa . 
Sisiteme ya hina ya swa timali yi tiyile na ku lawuriwa kahle . 
Goza ra hina ro sungula i ku cinca masungulo ku ya eka tinomboro ta le henhla . 
Ku pakanisa ka hina eka mphakelo ku ndlandlamukile na ku antswa . 
Kungu ra matimba ra hina ri lava ku va ra sayizi leyi faneleke na xivumbeko . 
Ntshuxeko wa hina wu nge vi wo helela handle ka nhluvukiso wa tindhawu ta le makaya . 
Ntshuxeko wa hina wa ku fambafamba , wo tihlawulela nhlangano , na wa mbulavulo wu tiyisisiwile . 
Xinghana xa hina xi ve kona nkarhi wo leha . 
Vumundzuku bya hina byi sungula kwala , hi ku nghenelela ka wena eka dyondzo . 
Vumundzuku bya hina , nkongomelo wo kongoma swinene eka matiko . 
Mfumo wa hina se wu sungurile ku antswisa vuvekisi bya mfumo byo nyika vukorhokeri bya masungulo . 
Mfumo wa hina wu kombisa nkarhi na nkarhi eka mpfuno wa hina . 
Ntshuxeko wa hina lowu hi nga wu kuma hi ku tika wu fanele ku ta na vutihlamuleri na ku tirha hi matimba . 
Kutani ndzhaka ya hina a hi mhaka ya ririmi , vunanga na ku cina ntsena . 
Ndzhaka ya hina i ya muxaka wa yona yi ri yoxe na ku saseka , naswona yi nga ka yi nga endliwi hi vuntshwa . 
Swikolo swa hina leswi khale a swi tsandzisiwile swi tirha kahle sweswi . 
Ndyangu wa hina wutsongo naswona hi ringeta ku tshama ku ri na moya wo amukelana . 
Ku tshembha ka hina eka nyimpi leyi i ka swikimi swa mitirho yo hetiseka . 
Tifeme ta hina a ti le ku kuleni naswona tifeme tintshwa a ti le ku endliweni . 
Tindlela ta hina to lawula ntlulelo ti fanele ku kamberiwa loko tipfuna kahle . 
Swikongomelo swa hina a hi ku susa mikanakano ya swa xibalo . 
Vuxaka bya hina bya matiko byi tiyisiwile swinene hi 2008 . 
Vuvekisi bya hina eka switirhisiwa byi kulu ku tlula bolo ya milenge . 
Vana va hina va tirhile ku tlula leswi a hi swi languterile lembe leri . 
Milawu ya swa vuthori yi tumbuluxe ku tiya swinene eka vanhu lava ringaneleke ku tirha . 
Mavandla ya hina ya vanhu lava ringaneleke ku tirha na wona ya na mitlhontlho leyi yelanaka . 
Tindzimi ta hina a hi ta mfumo , i ta hina . 
Ntlhontlho wa hina lowukulu a hi vun'winyi byo tala bya mimovha , kambe ku tirhisa movha . 
Ajenda leyikulu ya hina ya rixaka i ku tumbuluxa mitirho na ku lwa na vusweti . 
Swikongomisonkulu swa hina i vana na mitlawa yin'wana yo ka yi nga sirhelelekangi . 
Swirho swa hina i vatirhi va vuhlori va vutomi hinkwabyo . 
Mahungu ma hina ma le rivaleni ; hi le ku tekeni leswi nga swa hina . 
Rhekhodo ya hina ya rixaka yi tele hi ku tirhisiwa hi ndlela yo ka yi nga ri kahle xihundla xa munhu . 
Nawu wa hina wuntshwa wu lumbetiwe hi ku tlakusa tifanelo ta mihlangano ya vatirhi na vatirhi . 
Ntlhontlho wa hina lowu landzelaka i ku lawula na ku hunguta matirhiselo ya mali ya swa vulawuri . 
Xikongomelo xa hina xo vitana nhlengeletano leyi a xi ri hi kanharhu . 
Vuxiyaxiya bya hina na nxopaxopo swi tisa swivutiso swa nkoka . 
Mavandla yo kaneta ya endlile hinkwaswo ku tsan'wa endlelo leri . 
Matshalatshala ma hina man'wana ma vutleketli bya mani na mani ma ta katsa : 
Mimbuyelo ya hina eka nkarhi wa le xikarhi ku fikelela leswi yi katsa : 
Vatswari va hina va lava ku tiva swilo swingariswingani hi mayelana na mahlelelo ya masiku lama : 
Vanhu va hina a va ha ri vaxanisiwa va ku rhurhisiwa hi nkanu . 
Vanhu va hina va rivalerile na ku lava ku rhula na ku humelela kunga ri swin'wana . 
Vanhu va hina va ya emahlweni va langutana na ku tikeriwa . 
Vanhu va hina a va na ndlela yin'wana kamba ku lava vutumbelo eka tindhawu ta mikhukhu . 
Sweswi vanhu va hina va tiphina hi ntshuxeko wa mbulavulo , ku fambafamba na wo tihlawulela nhlangano . 
Vanhu va hina va lava migingiriko eka mitirho , ku kula vusweti . 
Xikombelo xa hina hi leswaku hi nga teki ku dlayiwa ka van'wamapurasi hi ku endla ka tipolotiki . 
Vavuyeriwa lavakulu va hina ku tshama ku ri vana na vatswari va vona . 
Leswi hi swi rhangisaka emahlweni eka mikongomelo ya tsevu hi leswi landzelaka : 
Xiphiqo xa hina hi lexi : hi na milandzu ya 2,1 miliyoni leyi vikiweke . 
Minongonoko ya hina yi ta tlhela yi pakanisa eka vuvabyi bya mbilu . 
Ku humelela ka hina eku akeni tihofisi tintshwa a ku si va loku tsakisaka . 
Projeke ya hina a yo va hava swiphiqo swa yona . 
Mfumo wa xifundzhankulu wa hina wu tiyimiserile ku endla kunenenene sweswo . 
Tirhekhodo ta hina ti vula leswaku hi cincile dyondzo . 
Ku hlanganisiwa ka swifundzha swa hina na ntirhisano na swona i swa nkoka swinene . 
Ku lawula na rimba ra swo endla milawu ya hina swi fanele ku seketela leswi . 
Himpela vuxaka bya hina byi hlayisekile swinene . 
Ku hlamula ka hina eka ku khensiwa loku i ka le rivaleni . 
Ku kambisisa ka hina eka tipholisi ta mfumo na minongonoko ku kume : 
Kumbe xana ndlela ya hina a yi ringanani , kumbe hi ehleketa tano . 
Nkarhi wun'wana ntirho wa hina wa tika na ku heta mbilu . 
Ntirho wa hina i ku fambisa maendlelo yo hundzisela . 
Ku vona ka hina ku vekiwe ku tiya naswona hi ta ya emahlweni hi tiyile ku fikela emakumu . 
Ku lulamisa ka vusirheleri bya miganga ya hina ku ha swimbirhi ku aviwa hi swiphemu na ku ka swi nga pfuni . 
Swintshuxo swa hina swi ta kongomisiwa eka xifaniso lexi nga etlhelo ka xona . 
Ku lwa ka hina ku kuma ntshuxeko lowu heleleke ka vanhu va hina a ku si fika emakumu . 
Nseketelo wa hina eka vadyondzisi na vadyondzi wu teke xivumbeko xa : 
Tisisiteme ta hina ta xibalo ti endliwe kahle eka mfumo wa hina wo tiyimela . 
Vadyondzisi va hina va nga ka va nga tirhi va ri voxe handle ka van'wana . 
Mianakanyo ya hina yi na vona eka nkarhi lowu wa nhlomulo . 
Vaendzi va hina va lava ku khutaziwa na ku va va lulamele 2010 . 
Matiko mambirhi ma hina na vanhu va na matimu yo huma eka ku lwa . 
Ripfumelo ra hina leri nga ninginisekiki eka ntshuxeko lowu faneleke ku nyikiwa ; 
Riendzo ra hina eka swifundzhankulu hi ntiyiso ku lulamise sweswo kahle . 
Nyimpi ya hina eka vusweti yi fanele ku ya emahlweni ku fikela loko ku va hava un'wana loyi a nga dyiku . 
Mphakelo wa hina wa mati sweswi a wu ringanelanga eka swilaveko swa hina . 
Vavasati na vana va hina va tshembhele eka hina ku va hi va sirhelela . 
Vanhu lavatsongo va fanele ku kuma dyondzo ya masungulo leyi antswisiweke swinene . 
Xa hina i matimu yo lwela misava leyi twisisekaka , na ku ringana swinene . 
Xa hina ku fanele ku va ntshuxeko wo katsa hinkwavo na ku va wo hetiseka . 
Kutani xa hina i nkarhi wo lava tindlela to antswa . 
Xa hina , hi ku tisola , a hi muganga wa vanhu lava vahlayaka . 
Mimbuyelo yi fanele ku fikeleriwa na ku lulamisiwa hi ndlela yo hlanganisa . 
Kombisa nkoka wa mbalango wa makete eka nxaviso . 
Kombisa minsinya ya matirhelo ya xiyenge . 
Kombisa swivangelo swa tixaka to hambana eka sofuwere yo fana . 
Hikokwalaho ku endla kontiraka i ndlela yo hlayisa mixavo swinene na ku va yo pfuna . 
Hi xivangelo xexo ku tlula 10000 wa vaseketeri va ta amukeriwa . 
Ku tlula 3 miliyoni ya mipfuno yi pasisiwile eka nkarhi lowu fanaka . 
Ku tlula 70% wa vaxanisiwa a va ri ehenhla ka vukhale bya 50 wa malembe . 
Ku tlula nhungu wa timiliyoni ta vana va na mfikelelo wa mpfuno wa timali . 
Ku tlula hafu ya vahlamuri lava va korwisiwile hi vukorhokeri hinkwabyo . 
Eka malembeximali manharhu lama landzelaka phesenteji leyi yi antswile . 
Eka malembe ya 14 lama hundzeke ikhonomi ya hina yi tirhile kahle swinene . 
Eka mihlayelo yimbirhi leyi hundzeke hi vile na ku tlakuka . 
Eka nkarhi lowu fanaka , hi lunghisile tindhawu ta 84,526 . 
Hi ku angarhela , mpimanyeto wa yona wu komba ku kula ka negetivhi. 
Hi ku angarhela , mimbuyelo leyi ya kahle swinene i mhaka ya swivangelo leswi : 
Hi ku angarhela , leswi i ku ya ehansi , hi ku cinca ka nomboro ya swa timali , ka 6,14% . 
Nkarhi wo engetele a wu nga lawuriwi na ku fambisiwa kahle hi mikarhi hinkwayo . 
Ku tirhisiwa ngopfu ka mati swi khumbha mbango hi ndlela yo ka yi nga ri kahle . 
Hi hakele ntsengo lowu a wu fanerile eka swirho ku va wa ntswalo wo avelana . 
Hambiswiritano , pharafini ri na swiphiqo leswi yelanaka na rihanyu na vuhlayiseki . 
Vatswari va languteriwa ku tiyisisa leswaku vana va vona va sawutisiwa . 
Vatswari va nga endla leswaku vana va vona va vafana na vana va endliwa . 
Vatswari va rhumeriwe mapapila ku ya sayina ku va va kombisa ku pfumela ka vona . 
Vatswari va fanele ku nghenelela nakambe eka vutomi bya vana va vona . 
Palamende yi n'wi navelela ku ya ephenxenini ko leha na ku va ko tsaka . 
Xiphemu xa rimba ra pholisi leyintshwa i ku kamba nkoka wa nxungeto wa lembe na lembe . 
Vangheneleri lava nga kona va longoloxa vutshila , vutivi na nkoka . 
Vangheneleri va ta hlela ntirho wa vona vinyi . 
Vangheneleri va ta vika hilaha swi kombisiweke hakona hi mufambisi . 
Ku nghenelela eka minongonoko yo hluvukisa vukorhokeri bya miganga ya vantshwa . 
Ku nghenelela eka minongonoko ya mpfuxo ku nga ri khale swi ta boha . 
Ku nghenelela i ko tinyiketela , na ku va ka mahala , eka hinkwavo lava nghenelelaka . 
Vuxokoxoko bya mayelana na samiti byi ta tivisiwa endzhaku nyana . 
Vuxokoxoko bya vana na vanhu lavakulu lava tshamaka swin'we . 
Vuxokoxoko bya nhlangano , ku katsa na vuxokoxoko lebyi landzelaka : 
Kumbexana hikuva ndzi tirha eka ndhawu leyi taleke hi vativi va swa ikhonomi . 
Vutirhisani a hi ndlela yo koma ku nghenelerisa miganga . 
Mapapila ya swikambelo swa nkarhi lowu nga hundza swi ta tlhela swi hangalasiwa eka swikolo swo hambana . 
Namarheta switembe ehansi ka fomo , laha ku kombisiweke . 
Ku pfuniwa ku kuma layisense ya mfumo na xibalo xa nhundzu xa vutivi . 
Matimu ya muvabyi ya tekiwa leswaku ku tiveka swiboho swa xitliliniki . 
Vavabyi va tshama laha namuntlha na ku tshama kun'wana mundzuku . 
Vavabyi lava va nga na mavabyi yan'wana bya tinso . 
Yimanyana timinete ti2 na ku yi tlanga ravumbirhi . 
Hakela vachayeri hi ku rhwala nhundzu yin'wana na yin'wana - leswi swi ta va khutaza ku tirha hi matimba . 
Nyika yingiso wo karhi eka ririmi , ku hambana ka rito na vayingiseri . 
Nyika yingiso wo hlawuleka eka mapeletelo na ku vumba xivulwa . 
Hikokwalaho hakelo ya khumbheka eka nkarhi lowu . 
Hakelo ya mpimo yi nga ha va , yi salele endzhaku kambe ntsena eka swiyimo swo hlawuleka . 
Hakelo yi nga endliwa hambi hi khexe kumbe hi cheke . 
Hakelo ya vukorhokeri bya mutirhi yi nyikiwa munhu loyi a tholeke vanhu hi ku yimela khamphani . 
Ku rhula ku pfa ku hi lahlekela eka tindhawu tin'wana ta tikonkulu ra hina . 
Vatirhi va ku rhula va tirhela miganga ya vona ku fikela lembe rin'we . 
Ku hlayisiwa ka ku rhula a ku heli na mihlawulo . 
Van'wamilenge na mimovha va ta hlayisiwa ku hambana . 
Vuhleri hi tangha ya wena a byi ringananga loko ku ri leswaku i maendlelo ya ri woxe lama tirhisiwaka . 
Ku dyondzisiwa hi ntangha ya wena swi hlamuseriwa ku va ndlela ya nkoka yo ya eka minongonoko yo lemukisa vanhu vo tala . 
Maqhingha yo dyondzisiwa hi ntangha ya wena ya kombise ku va ya pfuna . 
Mixupulo leyi khomanisiweke na migingiriko yoleyo yi tlakusiwile . 
Nxupulo na ntswalo swi ta hakerisiwa eka ku kayivela . 
Vaholi va phenxeni va fanelo va kota ku tshembha vahlayisi va vona . 
Vanhu va kamberiwa na ku tshunguriwa loko va ta eka tindhawu ta hina . 
Vanhu va nga ha va varhwari va xitsongwatsongwana malembe yo tala . 
Vanhu va nga tiendlela swakudya swa vona vinyi na ku endla swo tala ku va va swi xavisa . 
Vanhu va kuma vukhongeri ku ri xiphemu kumbe nchumu wo fanela wa vutomi . 
Vanhu va dlayiwa naswona vavasati va yiveriwa na ku pfinyiwa eka tindhawu teto . 
Karhi wun'wana vanhu va joyina vukhongeri byo karhi . 
Vanhu va tirhisa nkarhi wa vona wo tala na rifuwo eka vukhongeri . 
Hi mikarhi yo tala vanhu va lava ku hundzisela vutihlamuleri . 
Vanhu va tirhisa tithekinoloji na tisisiteme ku fikelela swilaveko na ku navela ka vona . 
Vanhu lava hanyaka na vutsoniwa va nga fikelela xitichi hi ku olova . 
Ku endla vulavisisi bya vuleteri hi ku ya hi vuhleri . 
Endla vuhleri bya xitliliniki ku va u endla nhlahluvo . 
Matirhelo yo hambana na swikongomelo hi mpela swi hlangananile . 
Matirhelo na ku landzelela i tindhawu ta ntikiso lowu endliwaka nakambe . 
Matirhelo ya tilevhele ta le hansi ya na nkhumbho eka tilevhele ta le henhla . 
Kumbe xana ku laveka matshalatshala mantshwa ma matimba . 
Kumbe xana dyondzonkulu a ku ri wa xiphemu xa masipala . 
Kumbe xana nkarhi wu fikile ku hlongorisa miehleketo leyi hi nkhinkhi . 
Kumbe xana eka khombo ra mina , ndzi ta endla hilaha a tsundzuxeke hakona . 
Kumbe xana hi fanele ku va na ku kambela mimovha ko tinyiketa na ku va ka mahala . 
Vuxokoxoko bya munhu loyi a thoriweke kumbe a nga ta thoriwa . 
Ringhohe ra munhu na vonelo ro khuma a swi na ndhawu eka vanhu va masiku lama . 
Eka mina , xana u lava ku humesa na ku tumbeta yini ? 
Nhluvukiso wa mirhi , vutomi , swa munhu na ntlakuso wa rihanyu . 
Langha xiendleko xa kahle , ehleketa hi vuenti bya ndzhaka . 
Langha matsavu hi nkarhi wa kahle leswaku u kuma nantswo wa nkoka . 
Swifaniso i xihlovo xa kahle xa xinyanyuri eka xihungwana . 
Vukhamba byo kandziyisa i nchaviso wun'wana lowu hi nga fanelangiki ku papalata ku wu langutisa . 
Vekela swiphemu swa kona eka xin'wana ku humesa ximakiwa . 
Kunguhata riendzo ku fikelela swilaveko swa vapfhumba . 
Kunguhata na ku hlanganisa ndzawulo ya vuthori eka rihanyu . 
Kunguhata na ku tsala mapapila ku suka eka mavonelo ya wena n'winyi . 
Kunguhata siku na ku ringeta ku fikelela xikongomelo xa wena hi siku rero . 
Ku kunguhatiwa ka vuhleri ku humelela eka tilevhele hinkwato tinharhu ta ku kunguhata . 
Ku kunguhata i ntirho wa mafambiselo laha kungu ra ntirho ri tumbuluxiwaka . 
Ku kunguhatiwa ka malulamiselo ya vutleketli sweswi swi le ku endliweni kahle . 
Makungu na wona ma kona ya ntanga wa swiharhi wo twanana ni swa mbango . 
U komberiwa ku tiphina hi nkhuvo na ku ya emahlweni u dyondza . 
Kuma xinamarhetiwa lexi landzelaka eka xitiviso lexi : 
U komberiwa ku hi pfuna ku khoma muonhi loyi a ehleketeleriwaka . 
U komberiwa ku hlayisa leswi ku kuma mfikelelo eka nkombiso hinkwawo . 
U komberiwa ku vula loko ku ri leswaku u lahlekeriwile hi timali tihi na tihi . 
U komberiwa ku xiyaxiya leswaku tsalwa leri ri ta xavisiwa hi R30,00 hi sete . 
U komberiwa ku xiyaxiya leswaku swirhambo swa vuhangalasa mahungu se swi hangalasiwile . 
U komberiwa ku xiyaxiya leswaku matsalwa lawa ma ta xavisiwa hi R30,00 hi sete . 
U komberiwa ku xiyaxiya leswaku u fanele ku nghena eka inthanete ku vona tsalwa leri . 
U komberiwa ku nyika swivangelo swa wena hi ku seketela mavonelo ya wena . 
U komberiwa ku wisa na ku tiphina madyambu hinkwawo na hina . Ndza khensa . 
U komberiwa ku vona nongonoko lowu namarhetiweke ku kuma mahungu hi xitalo . 
U komberiwa ku yima minete yin'we loko u nga se yi tlanga ravumbirhi . 
U komberiwa ku ambala rhiboni ya wena nkarhi hinkwawo wa pfhumba . 
Tiva leswaku , i miehleketo ntsena leyi tsariweke leyi nga ta amukeriwa . 
Longoloxa miehleketo na ku dirowa khevhe yo antswa eka miehleketo . 
Ku katsa na ntswalo wihi na wihi na mixupulo leyi nga hakeriwangiki eka nkarhi wo sungula . 
Ririmi ra swo phata , loko ri kanetana na mbulavulo wa siku na siku . 
Maphorisa a va baleki milandzu leyi va yi endlakeke. 
Maphorisa va lolohisa vavasati ku teka magoza . 
Maphorisa se va sungurile ku simeka nongonoko . 
Maphorisa ya vitaniwile naswona dokodela u tekiwile hi maphorisa . 
Tipholisi ti vumbe ku kula ka mpimo wa misava naswona tipholisi ti nga ha cinciwa . 
Tipholisi ti sivela mfikelelo wa vutivi na thekinoloji ya misava . 
Vurhangeri bya tipolitiki na bya tihosi byi rhangele maendlelo lawa eka levhele ya xikaya . 
Vayimelakulanghwa va tipolitiki va kotile ku endla mapfhumba ya nhlawulo . 
Tinyimpi ta tipolitiki ti endle ku nghenelela loku eka vutomi bya mindyangu . 
Van'watipolitiki - hinkwerhu ka hina - hi lava ku tsema tirhiboni eka magondzo mantshwa . 
Matirhiselo ya le hansi na mahlayiselo ya switirhisiwa leswi nga kona . 
Vanhu lava sweleke va lava nhlayiso wa hi xihatla wo tika , va le maxangwini . 
Vukorhokeri bya le hansi eka tindhawu to tala , handle ka ku va kona ka switirhisiwa . 
Ku hangalasiwa ka vaaki va tiko eka ndhawu leyi khumbhekaka . 
Mitirho ya tiphotifoliyo yi fanele ku vekiwa na leswi landzelaka emiehleketweni : 
Tindhawu leti kotekaka ta xihlamulano xa nhluvukiso wa vutshila . 
Swileriso swo hakela munhu ntsengo wo karhi hi poso na swileriso swo hakela ntsengo wo karhi hi bangi kumbe poso a swi pfumeleriwi tanihi tindlela ta mahakelelo . 
Malulamiselo ya mazambhala ku nga ha va xiphemu xo yisa vapfhumba epurasini . 
Vuswikoti byo tirha mitirho leyi vekiweke eka xivandla xa ntirho . 
Vusweti na ku onhiwa ka mbango swa yelana swinene . 
Swivangelo swa vusweti swi tele swinene naswona swi tikombisa hi tindlela to hambana . 
Vusweti i ku tsandzeka ku fikelela swilaveko swa wena swa masungulo . 
Ku hungutiwa ka vusweti ku tshembhele swinenenene ku nga ri ntsena eka mipfuno ya swa timali . 
Matsalwa lama rhangeke hi ku hlayiwa ku tumbuluxa ku twisisa ko angarhela ka vundzeni . 
Bvuma ku suka eka nhlokomhaka na khavhara leswaku xitori xi ri yini . 
Lulamisa xiviko hi ku nga landzeleli kumbe swipimelo swo ka swi nga hlayisekangi . 
Lulamisa na ku hlamusela switatimende swa timali ta xipanu . 
Lulamisa mpimanyeto wa nxavo wo sungula eka ku cinca . 
Lulamisa swimakiwa , hi ku tirhisa swiletelo leswi nyikiweke . 
Lulamisa misava hi ku landzelela swilaveko swa xirin'wa lexi hlawuriweke . 
Lulamisa ndhawu yo tlhantlhela ka yona swiphemuphemu . 
Ku lulamisela kungu ra bindzu i mhaka ya nkoka swinene eka ku hluvuka ka murimi . 
Ku lulamisela vumundzuku bya kahle swi sungula hi switsongo leswi hi swi endlaka sweswi . 
Nyika masungulo ya nkoka wa ku dyondzisa hi ku kambela leswi u swi dyondziseke. 
Nyika mahungu hi fomete leyi laviweke hi vundzeni . 
Nyika nkumo wa mbalango hi mbiko wa xitironiki . 
Nyika mbuyelo wa mbalango hi ku tirhisa thekinoloji ya khomphyutara . 
Nyika tihlamulo ta wena hi ku ya hi swileriso swa xivutiso xin'wana na xin'wana . 
Munyiki wa mbiko : Kumbe xana hi endla yini hi vuswikoti byo engetela lebyi hi nga na vona ? 
Vafambisi va nyikiwe matimba yo vulavula eka leswi landzelaka : 
Sivela vatirhi ku va swirho swa nhlangano wa vatirhi . 
Ku siveriwa ka nkayakayo wa matiko na wa swifundzha . 
Kutani nsivelo wu ta tshama wu ri mhaka ya nkoka eka pfhumba ra hina . 
Mafambiselo ya khale na ku fanela na vutshila bya vulawuri . 
Mitlangelo leyi hundzeke hinkwayo mikarhi yin'wana a yi nga fambi kahle . 
Vuxaka lebyi hundzeke byi fanele ku va bya rirhandzu . 
Nkarhi lowu hundzeke vaaki a va nga hi tekeli enhlokweni . 
Misinya leyi faneleke ku tekeriwa enhlokweni loko ku bohiwa xirin'wa lexi faneleke ku va xi rimiwa : 
Ku ta rhangisiwa emahlweni vatshami va sweswi va tindlu . 
Vabohiwa va na mfanelo yo hloniphiwa naswona va fanele ku khomiwa hi ndlela ya vumunhu . 
Vabohiwa va ta va va khomiwile ku va va xupuriwa . 
Vukorhokeri bya ambulense ya phurayivhete na byona byi tirhela vaaki . 
Timali ta phurayivhete ti tisiwile eka tiprojeke tintshwa ta magondzo ya hina . 
Nhundzu ya phurayivhete yi languteka yi nyikiwe mpfumelelo wo hetiseka . 
Swiphiqo eka rimba ra pholisi leyi nga kona swi kombisiwile . 
Swiphiqo swa tixaka leti landzelaka swi nga kambisisiwa : 
Swiphiqo a swi fanelangi ku tumbetiwa . 
Maendlelo na ku hlayisa matsavu leswaku ya ta tirhisiwa nkarhi lowu taka . 
Ku hlwerisa a swi nge pfuki swi endle leswaku swiphiqo swa hina swi nyamalala . 
Humesa sete ya kwalomu ka ntlhanu wa tikopi to hambana to sungula ta xidijiti. 
Muendli a nga ha alela swihumelerisiwa leswaku a tlakusa nxavo . 
Andziso wa tihlayo ta ximfumo wu fanele ku ya emahlweni . 
Nxavo wo andziso inifulexeni wu tlakukile swinene eka malembe lama . 
Swihumelerisiwa leswi pfunaka swi languteriwa ku va hi ka mbirhi eka nguva leyi taka . 
Minongonoko yi fanele ku fikelela swilaveko leswi landzelaka hi mayelana na vatirhi : 
Minongonoko yi fanele ku tlakusa nhluvukiso wa maehleketelelo eka vana . 
Minongonoko yo hunguta vusweti yi antswisile vutomi bya timiliyoni . 
Vadyondzisi va nongonoko va fanele ku tshama na leswi emiehleketweni : 
Ku humelela eka xiyenge ku vikiwile na ku katsiwa : 
Ku humelela eka mhaka leyi ku hundza leswi languteriweke hi ntsengo wa le henhla . 
Ku humelela ku le ku endliweni hi ku kongoma minongonoko ya mitirho ya vaaki leyi hlanganisiweke . 
Ku humelela ka ku fikelela swikongomisiwa swa malembe ya 5 hi loku landzelaka : 
Ku humelela ku ta pimiwa hi ku ya hi swikombo leswi pfumeleriweke. 
Tikomiti ta tiprojeke ti wela ehansi ka nkhetekanyo wa vumbirhi wa tikomiti . 
Projeke yi ta hetisisiwa hi swiphemu swa tikhilomitara ta mune . 
Tiprojeke ti nga kunguhatiwa ku kongomisa eka swilaveko leswi swo hlawuleka . 
Tiprojeke ti nga khavhara vukorhokeri byo hambana bya vaaki . 
Tiprojeke ti nga nghenisa vanhu kumbe ntlawa wa vadyondzi . 
Tiprojeke ti fanele ku va na vuswikoti byo seketela na ku tlakusa vupfhumba . 
Tiprojeke leti rhangisiwaka emahlweni na ku hluvukisiwa ti katsa : 
Ku tlakusa na ku nyika mfikelelo wo antswa eka tihlayo ta ximfumo . 
Ku tlakusa tilevhele ta le henhla ta mitirho na muholo wa xiviri . 
Ku tlakusa mikucetelo ya kahle ku fikelela mphikizano wo pfuna . 
Ku tlakusa ikhonomi na nhluvukiso wa swa vuthekiniki . 
Ku tlakusa ndzingano na ku nghenelela hi swirho swa vona . 
Ku tlakusiwa ka vuxaka bya kahle exikarhi ka vathori na vatirhi . 
Ku tlakusa vapfhumba va laha kaya eka ndhawu ya xifundzhatsongo xa masipala . 
Ku tlakusa mikateko yo valanga mahungu . 
Ku tlakusa vuvekisi bya phurayivhete eka swihumelerisiwa swa leswi kotekaka swa ikhonomi . 
Vumbhoni bya leswi byi nga katsa vumbhoni byo kombisa leswaku : 
Swivumbeko swa kahle swa mfumo na tisisiteme swi tumbuluxiwile . 
Ku hlamusela ka kahle ka tipholisi na leswi rixaka ri swi rhangisaka emahlweni . 
Ku ringanyeta tindlela to antswisa nkoka wa mphamelo wa swakudya swa wena n'winyi . 
Mihlangano yo langutela vunghwavava ku va yi endla leswi landzelaka : 
Ku sirhelela vanhu lava khumbhiweke hi madzolonga na vugevenga hi : 
Ku sirheleriwa ku fanele ku nyikiwa , ngopfungopfu eka tifeme ta nkoka swinene . 
Vanhu lava tinyungubyisaka va nga ka va nga pfumeleli ku vaaki va ntlawa wa vumbirhi . 
Vuswikoti lebyi seketeriweke byo tirha eka ndhawu ya ntshikelelo swinene . 
Nyika swikombiso swa 2-3 hilaha mahanyelo ya nga tirhisiwaka eka vutomi bya siku na siku . 
Nyika vuxokoxoko bya mayelana na nongonoko kumbe minongonoko leyi nga ta nyikiwa : 
Nyika swikombiso ku suka eka nhlangano lowu humeleleke . 
Nyika tinomboro kumbe nhlayelo wo seketela nhlamulo ya wena . 
Nyika vufambisi bya vukorhokeri bya swa timali na mpfuno . 
Ku nyika ku hambana ka madyondziselo , madyondzelo na mahlelelo ya migingiriko . 
Nyika vuyimeri bya netiweke ya tindhawu leti sirheleriweke ; 
Ku nyika hakelo leyi saleleke endzhaku eka vafambisi . 
Ku nyika ka mafambiselo yo angarhela ya ndzawulo . 
Nyika mahungu eka vanghenisaxandla hinkwavo eka pholisi na swiletelo . 
Nyika vukorhokeri bya swa nawu na maendlelo ya milawu eka mfumo . 
Nyika nseketelo wa swa mafambiselo eka swiendleko swa mpimanyeto . 
Nyika ndhawu yin'we ya xitsundzuxo xo koteka hi mayelana na nchumu wun'wana na wun'wana . 
Nyika nhlamulo nkarhi na nkarhi hi ku humelela ka mhaka ; 
Nyika maqhingha ya vurhangeri na vukorhokeri bya nseketelo . 
Nyika vuleteri eka vafambisi bya misinya ya mafambiselo ya nxungeto . 
Nyika rimba ra matirhelo ya endlelo ro lulamisa . 
Yi nyika vuleteri bya le rivaleni na ku pfuna eka timhaka ta ku tirhisiwa ka swipele . 
Nyika swikombiso swa rimba ra dyondzo na xedulu ya ntirho . 
Ku nyikiwa ka xitirhisiwa xo sirheleleka na ku fikeleleka hi ku olova ku va xi tirhisiwa hi mani na mani . 
Ku nyikiwa ka xivumbeko xa swiphemuphemu swa mahlelelo ; 
Ku nyikiwa ka nseketelo wo ya emahlweni eka ndhawu ya goza ro lulamisa . 
Ku nyikiwa ka mpfuno wa xithekiniki eka tindhawu to hlawuleka ta vuswikoti ; 
Swifundhzankulu swi komberiwile ku nyika switiviwa leswi lavekaka . 
Makungu ya rihanyo ya swifundzhankulu ya fanele ya landzelela pholisi ya rihanyu ya rixaka . 
Swihlawulekiso swa endliwa ku lawula malunghiselelo ya ntwanano wa swibalesa . 
Ku nghenelela ka vaaki ku tama ka ha ri ntlhontlho eka timasipala to tala . 
Xikweleti xa xiyenge xa mani na mani a xi ri ku kuleni ku tlula mpimo . 
Ku cinca ka vutirhelamfumo na minongonoko yo hlawuleka : 
Xikweleti xa xiyenge xa mfumo a xi ri ku kuleni ku tlula mpimo . 
Vadyondzi va tshika matematiki hikokwalaho ka ku pfumaleka ka vuswikoti byo wu dyondzisa . 
Veka matirhelo yo landzelerisa na ku kamba nkoka loku pfunaka . 
Veka hi ku olova , nxavo lowu ya ka ehenhla wa ku tumbuluxiwa ka mitirho . 
Ku rhangisa vanhu i ka nkoka eka ku cinca loku . 
Minongonoko yo tiyisisa nkoka yi simekiwile eswibedlhele hinkwaswo . 
Ku kambela nkoka eka swilo leswi welederiweke ka tirhisiwa . 
Nkoka ku ve xikongomiso lexi a xi languteriwile xa ku kula koloko . 
Nkoka a ka ha ri wona wo hlayisa wu ri woxe eka swikolo swingari swingani . 
Nkoka a hi xiengeteleriwa , kambe i swikhedzakhedzani swa nkoka swa ku humelela . 
Ku lahlekeriwa hi nkoka ku nga va hi swivangelo swa ku hlengeleta loku ka ha ku va ka kona . 
Vadyondzisi va nkoka va le xikarhi ka sisiteme yihi na yihi leyi tirhaka kahle . 
Swivutiso hi mayelana thendara leyi ku ha kongomisiwa eka : 
Ku vutisa hi yin'wana ya tindlela to fana ta ku hlela ko ka ku nga ri ka ximfumo . 
Swivutiso swi fanele ku hlamuriwa hi inki ya ntima kumbe ya wasi . 
Swivutiso swi ta huma eka swihungwana swimbirhi leswi pasisiweke . 
Tihloko ta swikolo to hlayanyana , hi ntiyiso , va nghenele mihlawulo . 
Tikhothexini ti fanele ku rhumeriwa swin'we na fomo ya xikombelo . 
Tshaha swivumbeko leswi faneleke ku seketela nhlamulo ya wena . 
Tshaha swivumbeko swa swikombo swa timali leti na ku nyika miehleketo eka xin'wana na xin'wana . 
Tshaha swivumbeko swinharhu swa swikombo swa timali ku seketela mavonelo ya vona . 
Xihlawula-mbala na ku tekela rimbewu ro karhi ehansi entirhweni , tanihi le mugangeni , swi nga ka swi nga pfumeleriwi . 
Humesela ehandle swilo leswi ku vilerisaka emugangeni wa wena . 
Ku pfinya i ndlela yin'wana yo xanisa leyi pfhumba ri pakaniseke na yona . 
Ku humelela ko hatlisa eku hluvukiseni ka xinawana xa miehleketo ya matimba yo rhanga ya bindzu ; 
Ku kula hi ku hatlisa ka xidoroba ku famba hi ku nonoka na ku kula loku . 
Swi nga antswa ku tirhisiwa swilo leswi tolovelekeke na ku va kona . 
Swa antswa u languta emahlweni na ku ya emahlweni u endla ntirho wa kahle lowu u nga ku wu endleni . 
Fikelelaku twisisa ka leswi matimu ya nomo ku nga swona . 
Ku fikelela makumu hi ku ya hi ku tekela enhlokweni vumbhoni lebyi ehleketiweke kahle . 
Hlaya swivutiso hinkwaswo na ku hlamula ntsena leswi vutisiweke . 
Hlaya atikili leyi nga laha hansi na ku hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Hlaya ndzimana leyi landzelaka na ku landzelela swileriso . 
Hlaya xiyimo xa mbono hi mayelana na varimi vambirhi va le masini . 
Hlaya ndzimana ya ku herisa vuxaka . 
Ku hlaya i gingiriko lowu faneleke ku khutaziwa eka mitlawa hinkwayo ya vukhale . 
Ku thoriwa nakambe ku pimiwile ku fika eka titheme tinharhu to landzelelana ta hofisi . 
Lulamisa nakambe vundzeni , loko swi fanerile , ku nyika nhluvuko . 
Ku ehleketa ku nga ha khutaziwa eka vadyondzi loko : 
Ku ehleketa ku va kona loko vanhu va endla miehleketo ya vona vinyi . 
Hunguto wa nyikiwa eka mikhetekanyo ya vahakeri va swibalo . 
Amukela vaendzi hi ku ya hi swipimelo swa nhlangano . 
Ku amukela nhundzu leyi yiviweke , u karhi u swi tiva leswaku yi lo yiviwa . 
Sweswi , hi tokotile ndhambi yo onha . 
Tiva swiphemuphemu swin'wana swa sisiteme ya vurimi bya nkarhi wo leha . 
Tiva misinya ya gezi na ku hlamula hi ku fanela . 
Tiva mifungho ya xitironiki ya swiphemuphemu eka ku hambana . 
Ku lemuka ntokoto swi nyikiwa eka maendlelo lama landzelaka : 
Ku lemuka vutshunguri bya xintu na mimirhi . 
Bumabumela xintshuxo xo tiya eka xiphiqo lexi nyikiweke ; 
Bumabumela xin'wana xa swifuwa leswi nga laha henhla eka mhaka leyi landzelaka : 
Mbumambumelo : lexi ku fanele ku va xikambelo xa buku yo pfuriwa . 
Rhekhoda na ku rhumela mahungu lama faneleke hi vukorhokeri lebyi laviwaka . 
Ku hlayisa matsalwa i xin'wana xa swilaveko swa andziso wa xiluva xa dyambu . 
Rhekhoda mixavelano yo engetelela eka buku ya marhasiti . 
Rhekhoda ku macincelo hi ku lulama eka jenali yo angarhela . 
rhekhoda ku hundzisela ko hetelela hi ku lulama eka jenali yo angarhela . 
Rhekhoda vutivinkulu na switirhisiwa swa kungu ra vuxavisi leri kumiweke . 
Rhekhoda tihlamulo ta wena eka swivutiso leswi landzelaka eka mepe wa le miehleketweni : 
Ku rhekhoda migingiriko yo dyondza swi ta teka xivumbeko xihi na xihi xin'we eka swo tala : 
Ku hlayisa tirhekhodo i swa ntirho wa nkoka eka yuniti ya andziso wa matandza . 
Vuhungasi i masungulo ya ku nghenelela ka munhu eka mitlangu . 
Tikhamphani to pfuxa hi vuntshwa ti hakela mixavo eka mikarhi yo tala . 
Dirowa nakambe tafula na ku tatisa mathemo lama lulameke ku suka eka nongonoko lowu nga laha henhla . 
Hunguta vusweti hi ku tlakusa mikateko ya hinkwenu . 
Ku hunguta ku pfumaleka ka mitirho i ndlela ya nkoka yo alela vusweti . 
Ku hungutiwa ka xitirho xo hisisa na ku horisa moya ku ya eka mpimo wa le hansi . 
Langutisa eka nongonoko lowu ringanyetiweke emakumu ka xedulu ya ntirho . 
Langutisa emasunguleni xikan'we na le ka xiyenge xa rito . 
Langutisa eka xileriso : veka laha vana va fikelaka . 
Langutisa eka bindzulo wa n'hweti yin'wana na yin'wana lowu kombisiweke eka nkarhi lowu . 
Langutisa eka xilipi xa le thilini lexi nga laha hansi ku va u hlamula swivutiso leswi landzelaka : 
Langutisa eka tsalwa leri tsariweke ehansi ka mepe eka xinavetiso . 
Langutisa eka webusayiti ku kuma xikombiso xa xikambelo xa le xikarhi ka lembe . 
Ku kambela swa khale ku ta endliwa hi nkarhi wa maendlelo yo hlawula . 
Papila ra nkoka wa mutirhi , ro vula tindhawu laha ku lavekaka ku humeseriwa erivaleni . 
Kombisa hi ku tirhisana eka ku teka swiboho na migingiriko ya ntlawa . 
Ehleketa swinene hi makhomaniselo ya switayela na maendlele yo dyondzisa . 
Ehleketa swinene hi nsinya lowu hlawuriweke na ku simekiwa . 
Ehleketa swinene hi xikongomelo lexi eka mbuyelo kumbe mahetelelo ya ntirho hi ku endla . 
Ku ehleketa swinene hi ku dyondza ka wena n'winyi i xiphemu xa nkoka xa ku dyondza . 
Tshika ku tirhisa swilaveko swa xithekiniki hinkwako laha swi kotekaka : 
Hi mayelana na nkhumbho wa muganga wa projeke , leswi landzelaka swi fikeleriwile : 
Swifundzha na swifundzhankulu swi tirhisiwile hi ku cincana eka xiviko lexi . 
Tifomo ta ntsariso na tona ti ta va kona . 
Ntsariso wa kontiraka ya nxaviso wu tshama wu ri wo pfuna nkarhi wo leha . 
ntsariso wa vana na hinkwavo lava faneleke ku kuma mipfuno ya swa timali ; 
Ku wisa nkarhi na nkarhi swi fanele ku katsiwa eka mikarhi yo tirha . 
Ku lawula vutleketli bya mani na mani bya le swifundzheninkulu na vukorhokeri bya vupfhumba . 
Mafambiselo na malangutiselo i nkoka swinene . 
Mpfuxo wa xitirhisiwa wu ta sungula endzhakunyana . 
Tinsimbhi to tiyisa ti lava ku pfariwa hi khonkhele . 
Vuxaka bya hambanyisiwa ku suka eka byin'wana . 
Vuxaka byi ta byi tlhela byi famba , dyondzo i ya wena vutomi hinkwabyo ! 
Vuxaka lebyi khumbhaka byin'wana bya kombisiwa . 
Humela ntsengo wa mpimo wa le hansi wa ku titimela eka moya-khubu . 
Vukhongeri byi tshama byi ri xiphemu xa ku tumbuluka ka munhu na ku hanya swin'we . 
Mihlangano ya vukhongeri yi lulamisile mitwanano ya ku rhula . 
Tsundzuka leswaku ku sivela swi antswa ku horisa . 
tsundzuka , u nga tshiki ku rhumela ka wena ku za ku va minete yo hetelela . 
Tsundzuka , u nga ha lava ku lwa nyimpi ku tlula kan'we ku va u ta hlula . 
Tsundzuka , rihanyu ra wena ra swa masangu i vutihlamuleri bya wena . 
Va tsundzuxe hi leswi u swi languteleke eka dyondzo leyi landzelaka . 
Susa tsalwa leri kombisaka ku vekeriwa ka tafula . 
Ku nyika vukorhokeri bya xiphorisa byo hlawuleka eka matiko-akelano . 
Xipakaniso lexi pfuxetiweke na ku tiyisisa eka matshalatshala ya nkarhi wa le xikarhi na wo leha . 
Ku lunghisa hi ku penda a swi nge pfumeleriwi . 
Endla nakambe xiringeto mikarhi yo tala ku kamba nkala hoxeko wa mimbuyelo . 
Endla nakambe xiringeto hi dayokisayidi-salifa ya matimba yo hambana . 
Endla nakambe xiringeto hi tixaka to hambana ta swimilana . 
Siva swilo swinharhu swo hetelela swa array hi leswi landzelaka : 
Ku endla nakambe tiprojeke leti humeleleke ; leswi swi le ku humeleleni sweswi . 
Nyika mbuyelo na ku katsa swikongomelo swa tidyondzo ku suka eka mitlawa hinkwayo ya vukhale . 
Vika ku hambana ku suka eka tipholisi na maendlelo ya vuhlayiseki na vusirheleri . 
Timhaka leti vikiweke ti lavisisiwile na ku kumeka ti nga ri na ntiyiso . 
Ku vikiwa ka ku homboloka hi mayelana na ku hangalasiwa loku . 
Swiviko swa ku xanisa na ku nga khomi kahle eka vuhlayiselo bya maphorisa ku ya emahlweni . 
Yimela tinomboro to tika hi ndlela yo faneke eka vundzeni . 
Vuyimeri byi rhumeriwile ku hundzisela emahlweni siku leri . 
Vayimeri ku suka eka vaaki na swa dyondzo ; 
Kombela tikhoyini na mali ya maphepha hi ku ya hi ntsengo lowu laviwaka . 
Kombela mahungu na xitsundzuxo ku suka eka vanhu lava faneleke . 
Ku laveka ku tirhisana exikarhi ka mabindzu lamakulu na lamatsongo . 
Lavisisa na ku xopaxopa mpimo wa mahanyelo ya miganga . 
Ndzavisiso na ku vuswikoti byo tsala eka vavasati eka mitirho-vutomi bya xinawu . 
Switiviwa swa ndzavisiso na mahungu hi ku tirhisa switirhisiwa swo hambana . 
Ndzavisiso hi mavonelo ya vaaki wu tsanana swinene . 
Swiboho leswi tekiweke e nhlengeletanweni swi le ku endliweni sweswi . 
Ku lulamisa nkwetlembetano lowu va ka kona hikokwalaho ka matirhelo yo ka ya nga ri kahle . 
Switirhisiwa na switirho swa bindzu a swi nga fikeleleki . 
Hlamula eka xinavetiso lexi vekiweke eka maphephahungu . 
Hlamula eka ntirho wun'we wa ku tsariwa ka mixavelano leyi landzelaka . 
Vahlamuri a va vutisiwile ku kombisa muxakankulu wa vutleketli bya vona . 
Vutihlamuleri bya nkongomiso wo angarhela na mafambiselo . 
Vutihlamuleri bya ku kuma na ku hlayisa kahle xitoko hinkwaxo . 
Ku wisa , ku tiphina na vuhungasi ku ta va mfanelo ya hinkwavo ; 
Ku vuyisela vululami ku fanele ku va swin'wana leswi hi faneleke ku swi kongoma . 
Ku vuyisela ku tshembheka ka mihlangano ya timasipala . 
Ku aleriwa eka tinhundzu ta vahlampfa leti pfariweke ku ta tlakuriwa . 
Mimbuyelo yi fanele ku va na mikumo ya nkarhi wo koma na wo leha . 
Ku ya ephenxenini i nkarhi wo khunguvanyekanyana eka leswi saleke endzhaku . 
Kuma pholisi ya nxaviso ku suka eka nhlangano . 
Ku hlengeleta mali loku vuyelelaka ku fanele ku endliwa ku hambana . 
Pfuxeta tihakelo hinkwato ta xikolo ku fikelela lava nga fikeleriki ku hakela . 
Pfuxeta na ku kamba nkomba nkoka wa minongonoko ya vuxaka bya vatirhisani na vukorhokeri . 
Pfuxeta maendlelo yo veka nxaviso lama nga kona hi mayelana na bindzu ra wena n'winyi . 
Pfuxeta makungu ya tidyondzo ku antswisa ku titoloveta . 
Pfuxeta timakete leti kongomisiweke na tindlela to ti fikelela . 
Ku pfuxetiwa ka mipfuno ya swa timali ta mihlangano ya nhlayiso . 
Tsala nakambe tibara ta 8 na 9 eka xikoro lexi pfuleke xa xin'wana xa leswi landzelaka : 
Tsala nakambe xivulwa lexi landzelaka eka nkarhi wa sweswi : 
Sweswi , mpimo wa mafambelo ya ku mangala wu ta langhiwa hi vamangalelani . 
Mixungeto yi langhiwa kahle na ku fambisiwa . 
Mixungeto leyi fambelanaka na nxaviso na swinavetiso . 
Mixungeto leyi fambelanaka na xitoko na tinhundzu tin'wana ta bindzu . 
Vugevenga bya swibalesa swa vona swa ntirho ku tshembhiwa ku va xivangelonkulu . 
Ku sunguriwa ku languteriwe ku sungula ekusunguleni ka 2008 . 
Nkarhi lowu swihoxo swi va ka kona wu ta vanga leswaku ku kombisiwa mahungu ya xihoxo . 
Swo vava , vanhu vo tala emisaveni a va dyi swakudya swo aka mirhi . 
Swo vava , mifumo yo tala eka matiko lama sweleke a ma na ntshuxeko wo hlawula . 
Swo vava , hi hlangana hi nkarhi wa swiphiqo eka vutomi bya rixaka ra hina . 
Vuhungasi byo hlayiseka bya vadyondzi eka muganga wa hina . 
Ku hlayiseka ka ku dyisa ricece ku tshama ka ha ri ntlhontlho lowukulu wa nongonoko lowu . 
Mimovha leyi hlayisekeke i xiphemu xa nkoka eku endleni leswaku magondzo ya hina ya hlayiseka . 
Magoza ya vuhlayiseki ma fanele ku tekiwa loko ku tleketliwa vana . 
Ku korwisa muxavi hi maendlelo ya swivilelo ku fika sweswi . 
Vula mipfumawulo leyi na ku komba xifaniso lexi nga xona . 
Vanhu lava rhandza ku vutisa leswi amukeriweke : xana ku na yini leswi hi swi tlangelaka ? 
Hakelo ya xikolo yi hakerisiwa vana ku va vana va nghena exikolweni . 
Mitlangu ya xikolo sweswi ntirho wa le ka ndzawulo ya mina . 
Swikolo swi fanele ku amukela magoza yo antswisa ku fika hi nkarhi . 
Swikolo swa onhiwa hi swivangelo swo hambana : 
Swikolo swi amukelekile ku tirhisa tixedulu ta 2007 loko swi lava . 
Swikolo swi nga endla swikombelo swa ku tlakuseriwa nomboro ya vadyondzisi hi ku tirhisa inthanete . 
Swikolo leswi khale a swi katekile swi fanele ku pfula tinyangwa ta swona eka hinkwavo . 
Swikolo swi kuma mali ya ntsengo wa R170,00 hi thani ya thyaka . 
Vadyondzi va sayense va hleriwa eka vuswikoti bya vona ku : 
Lava tindlela tintshwa na ta khale ku lulamisa timali ta tindlu . 
Vatirhi va tinguva , lava talaka ku va vavasati , va endla nkhetekanyo wun'wana . 
Xa vumbirhi , doroba ro basa na ku hlayisa mbango ri ta antswisa matitwele ya vanhu . 
Xa vumbirhi , wu fanele wu pakanisa eka mimbuyelo ku nga ri switsundzuxo . 
Xa vumbirhi , maphorisa ma fanele ku rhekhoda vugevenga eka tirhekhodo ta vona . 
Xa vumbirhi , nongonoko lowu wu fanele ku va wa maendlelo yo tirhela vanhu . 
Xa vumbirhi , ndzi khensa valulamisi va ndhawu na switirhisiwa . 
Xa vumbirhi , yi kongome ku kambela na ku tshungula vana lava khumbhekaka . 
Xa vumbirhi , u fanele ku tekela enhlokweni nongonoko wa vona lowu cincaka . 
Xa vumbirhi , ku kumeka ka vumbhoni swi ndlandlamukile hi xihatla . 
Xa vumbirhi , projeke se yi le ku humeseni mimbuyelo . 
Xa vumbirhi , ku na mipfuno leyi sweswi yi nga fikeleriwaka hi vahlampfa . 
Xa vumbirhi , hi le ku tirhaneni na leswi hi ku tirhisa kungu ra 5-point : 
xa vumbirhi , hi ta tiyisa minongonoko ya swiyenge swa mfumo yo thola . 
Swiyenge swi tirha kahle na vanhu , mbango , switirhisiwa na swo ka swi nga ri swa mfumo . 
Tihakelo ta vusirheleri ti nga ka ti nga pfumeleriwi ku teka swipimelo swa le hansi . 
Tidarata ta vusirheleri ti nga ha endliwa ku suka eka tinxaka to hambana ta darata . 
Vusirhelelo byi fanele ku pimiwa hi nxavo wa byona wa kahle lowu nga kona . 
Vusirheleri byi fanele ku antswisiwa , tanihi leswi mapurasi yo tala ya nga na vusirheleri byi tsongo . 
Vusirheleri byi ta nyikiwa eka tindhawu to paka . 
Vona hilaha u nga hi yisaka kahle eka tindhawu teto . 
Vona mirhi wa mahungu yo tivisa ya xiviko xa ku humelela . 
Lava tinomboro ta vuhlayiseki - kambe tiva lava u nga na vona . 
Hlawula fomete ya mbiko wa mpfapfarhuto wo hetelela . 
Hlawula na ku hlayisa switirho swo khoma hi voko leswi faneleke eka ntirho lowu . 
Hlawula na ku hlayisa xitirho xa wekixopo lexi faneleke eka ntirho lowu . 
Hlawula na ku tirhisa swihundzuri leswi namarhetiweke leswi faneleke eka ntirho lowu . 
Hlawula ku suka eka nongonoko wa mintirho leyi tsariweke laha hansi . 
Hlawula mahungu lama faneleke na swikombiso swa vundzeni . 
Hlawula mphakelo wa kahle wa matimba ya gezi na ku kombisa hilaha ya tirhisiwaka hakona . 
Hlawula , ku suka eka nongonoko lowu nga laha hansi , swikongomelo swa ntlhanu swa mpimanyeto . 
Hlawula , tirhisa na ku hlayisa switirho na michumu yo pima . 
Vutirhandzi swi fambisana na nkoka wa nhlangano wa hina . 
Vaxavisi va nga nghena na ku huma handle ko nghenelela kwihi na kwihi eka makete . 
Vaxavi va fanele ku ntshuxeka ku xavisa yini , hi mali muni naswona kwihi laha va ku lavaka . 
Nongonoko wa ku famba ka vaofisiri lavakulu wu ta va hi ndlela leyi : 
Tivhulopo to hambana ti fanele ku tirhisiwa eka khothexini yin'wana na yin'wana . 
Vugevenga bya ngopfu na bya nyimpi mikarhi yin'wana byi nga hlanganisiwa na ku tirhisiwa ka swidzidziharisi hi ndlela yo ka yi nga ri kahle . 
Yi tirha tanihi nete wa vuhlayiseki bya ku pfumaleka ka mitirho . 
Timhaka ta mphakelo wa vukorhokeri na ku tiyisisa nkoka leti yelanaka na : 
Ku sevhisiwa ka kopi ku tekiwa ku ri ku sevhisiwa ka tsalwa ra mampela . 
Vukorhokeri i bya mahala etitliliniki . 
Veka maendlelo ya le rivaleni , yo komisa eka vutivi na switirhisiwa . 
Veka masungulo ya dyondzo naswona i ya nkarhi hinkwawo . 
Ku veka swikongomiso eka ku antswisiwa ka xikolo xin'wana na xin'wana . 
Ku cinca ku ngari ku ngani ka endliwa eka nkongomelo eka ku hambana ka vunharhu . 
Maendlelo yo hlayanyana ya tirhisiwa ku langha mpimo wa le hansi wa muholo wo kota ku hanya : 
Swo hlayanyana swa leswi swi kombisiwile , swi katsa mitlawa yo tala yo hambana . 
Matshalatshala yo hlayanyana lama ya ka emahlweni ya kongome eku lulamiseni ka leswi : 
Mipimanyeto yo hlayanyana ya swifundzhankulu yi le hansi ka ntshikelelo eka tin'hweti leti hundzeke . 
Switirho swo hlayanyana swi nga pfuna eku humeleriseni ka leswi : 
Hi avele swiyimo laha u nga kota ku rivalela munhu un'wana . 
Ku avelana ku kula i mhaka ya ku humelela swinene na miganga yo ringanana swinene . 
Mikavelo yi nyikiwile leswaku ku ta hakeriwa ku xaviwa ka misava na miako . 
Ku avelana i mhaka yin'wana ; ku xanisa hi malunghiselelo ya ntwanano wa ntirho a swi amukeleki . 
A nga lavi mpfumelelo wa murhandziwa wa yena kumbe vatswari . 
U khutaze un'wana na un'wana loyi a ri kona ku va va tiva xiyimo xa vona . 
A ri hava mubedwa naswona a boheka ku etlela ehansi . 
U pfumele ku lahlekeriwa ka yena naswona u tiyimiserile ku ya emahlweni na vutomi bya yena . 
U tlhele a simeka ntlawa wo seketela wa le henhla eka vatirhikuloni . 
U na ntokoto wo rhanga wa mafambiselo ya tisisiteme ta rihanyo . 
U vule leswaku mfumo wu kolota vanhu va tiko leri ku kombela ku rivaleriwa . 
U na vuswikoti byo fikelela swilo swa le henhla eka dyondzo . 
U tsarile maphepha yo hlayanyana eka nhlokomhaka leyi . 
U twe huwa ehandle kutani a pfula rivati ku kamba . 
Yena hi yexe u tekile mitirho yo dyondzisa . 
U mutivinkulu wa hina naswona u ta hlamula swivutiso hinkwaswo swo tika . 
A nga tekiwangi , wa tiyimela na ku van a malembe ya 29 . 
U nyika minongonoko yo letela hi swa ntirho eka vona . 
U pfurile dirowara laha a ku ri na mali kona . 
U te ri ndzi fanele ku yimela rinqingho ra yena . 
U te maendlelo yalawo ya veka vutomi bya vanhu lava nga tiviki nchumu enghozini . 
U vone wanuna ekusuhi na mukhukhu na ku n'wi vutisa leswi a swi humelela . 
U fanele ku khutaziwa ku avelana hi Vutivi bya yena eka swifundzhankulu . 
U ri sayinerile kutani munhu wo rhwala nhundzu a famba . 
U n'wi byerile leswaku u fanele ku ehleketa kambirhi hi mayelana na leswi a swi tivaka . 
U lava ku ya emahlweni a hanyisa leswi a hanyisa swona khale . 
A ku ri yena mulwerinkulu wa ku rhula na vululami . 
U hetelele ku voniwa ekaya naswona a nge se tshama a voniwa nakambe . 
A nga tivi hi vuxokoxoko enhlengeletanweni . 
A vabya mikarhi hinkwayo loko vatsundzuxi va lava ku vulavula na yena . 
A nga ta xava nyama ya vana vambirhi loko a ri na kaye endlwini . 
U ta tirhisa papila ra dokodela ku kombisa leswaku a vabya . 
Nhlamuselo yo koma ya nhundzu na xiyimo xa yona : 
Ku kayivela ka vutshila swi yelana na tilevhele ta dyondzo . 
Swi fanele ku olova ku hlaya na ku olova ku twisisa . 
Swi fanele ku katsa masungulo , mirhi na mahetelelo . 
Xana swi nga tekiwa tanihi swa rixaka kumbe swa matiko mambe ? 
Loko xilaveko xo va kona , nhlengeletano yo yelana yi na ha kunguhatiwa . 
Loko swilo swo ka swi nga fambi kahle , fonela 107 hi xihatla . 
Loko leswi swo tekeriwa enhlokweni , tihlayo ta mphakelo ti nga ha tlakuka . 
Xana a hi nga fanelangi ku dyondza hinkwerhu loko hi karhi hi hoxa xandla ? 
Xana a hi nga fanelangi ku pakanisa sisiteme ya swa nawu wa hina eka misinya ya hina ? 
Kombeta mihlayelo hinkwayo eka swivutiso leswi landzelaka : 
Kombeta mihlayelo hinkwayo leswaku timaraka ti averiwa . 
Kombeta mihlayelo hinkwayo ku seketela nhlamulo ya wena . 
Kombisa hilaha nkongomelonkulu wa novhele wu tumbuluxiwile eka ntshaho lowu . 
Kombisa leswaku ndhawu ya yinhla-nharhu eka xifaniso lexi nga laha henhla xi nyikiwa hi : 
Yi kombise ku twisisa ka le rivaleni ka leswi mfungho wa rixaka wu nga ha kona . 
Yi kombisa levhele ya kahle ya mavonelo na ku twisisa . 
Yi kombisa levhele yo ringanela ya mavonelo na ku twisisa . 
Misayino yi yimela ntsena xiendleko eka nxavelano . 
Swikongomelo swa nkoka swo letela swa pfhumba swi katsa : 
Nkoka wo vonaka wu ngeteriwa eka ku hanya ka vona na endlelo ro hlayisa . 
Tiprojeke to yelana ti kula hakambirhi eka tindhawu tin'wana eka xifundzhankulu . 
Vekela ntsena , loko ku ri leswaku mitolovelo yi ta ya emahlweni , hi ta fikelela xikongomelo xa hina . 
Hi ku humelela xikan'we , hi le ku landzeleriseni swiphiqo swa hina na ku tikeriwa . 
Ku sukela hi 1993 , ku tirhisiwa ka mali ya vanhu hi mfumo ku hundzuke ka le hansi . 
Ku sukela hi 1994 , ntsengo wa switichi swa maphorisa swa 100 swi akiwile . 
Ku sukela eku sunguleni , mphikizano wu kurile hi sayizi . 
Ku sukela loko ku ve na ku lulamisiwa nakambe , nongonoko wu averiwe R736 miliyoni . 
Ku sukela loko ku ve na ku tivisa ko tinyungubyisa , xana ntiyiso namuntlha i yini ? 
Ku sukela loko ku sungule nkwetlembetano lowu , kwalomu ka vanhu va 12 va lovile . 
Ku sukela kwalaho , swihumelerisiwa swa yena swi antswile lembe na lembe . 
Ku sukela kwalaho , projeke yi yile emahlweni swinene . 
Ku sukela kwalaho , xifundzhankulu xi kombete ku kula ko ka ku nga se tshama ku voniwa . 
Yi kumeka eka doroba ritsongo , ri na ku von aka ntshava. 
Tiprojeke ta ntsevu ta swa vurimi hi ntsengo wa R1,7 miliyoni ti ta simekiwa . 
Tiprojeke ta mbhasiso ta tsevu tintshwa ti sunguriwile . 
Vadyondzi van'wana va tsevu va kumile swinyeletana eka tidyondzo to hlayanyana . 
Dirowa mimbuyelo ku kombisa hilaha ku layichiwa ku faneleke ku hlanganisiwa . 
Dirowa mifungho ya xitironiki ya swiphemuphemu eka ndhawu . 
Swifaniso swi nga ha tirhisiwa kombisa nhlamulo ya wena . 
Khombo ra kona i ku vutshila byi kumiwa ntsena entirhweni . 
Vutshila lebyi faneleke ku kurisiwa hi switsongotsongo eka nkarhi lowu i : 
Ku nga dyi swakudya swa nampundzu swi alela mirhi matimba lama lavekaka . 
Vuhlonga na ndzhaka ya swona swa ha vilerisa eka lembe-xidzana ra 21 . 
Mabindzu lamatsongo sweswi a ma kumi mbuyelo ku suka eka swiendleko . 
Mitlawa leyitsongo yi avelana magoza lama tirhisiwaka ku endla swiboho . 
Heniya yitsongo a hi nxungeto , kambe yi ta lava ku langutisiwa . 
Ku dzaha a ku pfumeleriwi eka ndhawu yihi na yihi laha ku hlayisiwaka nhundzu . 
Ku dzaha ku pfumeleriwile ntsena eka tindhawu leti vekiweke ta xikepe . 
Kutani ndzi kombela leswaku hi endla mpimanyeto wo tala wa rimbewu . 
Kutani a ndzi tshembhi leswaku ku ta va na ku kala ntshamiseko wa ikhonomi . 
Kutani ndzi ehleketa leswaku mahungu ya mina yo hetelela i : tshama u tiva hi nhluvuko . 
Kutani a ndzi tivi mixupulo yihi na yihi eka nkarhi lowu . 
Kutani ndza tshembha leswaku wa ha ri na nhlamulo ya yena eka rhekhodo eka mhaka leya . 
Ku fikela sweswi , ku tlula 750 wa valeteriwa va titsariserile eka projeke . 
Ku fikela sweswi , maphorisa ma nga landzelela vinyi va 16 va mimovha . 
Kutani ku kula na ku hanya kahle a swi vuli leswaku swi famba swin'we . 
Kutani hi ku komisa , holobye a nga nyikiwangi nkarhi wo tika . 
Kutani i ntirho wa mina wo tsakisa ku ku amukela laha kaya . 
Kutani swi vula leswaku u fanele ku va nyika vutshila byintshwa . 
Kutani i mhaka yo tika , a hi mhaka njhe ya yuniti yin'we . 
Kutani i nhluvukiso wukulu wuntshwa tanihi thekinoloji ya nyutliliya . 
Kutani i mhaka leyi a nga pfumeleriwa hi ku hetiseka ku yi endla . 
Kutani mabindzu lama matsongo leswi endlaka leswaku ma faneriwe hi ku nyikiwa yingiso wo hlawuleka . 
Leswaku munhu loyi a sweleke a lava ku fikelela mati . 
Kutani sweswo hi swona leswi sisiteme yi nga ta va xiswona . 
Kutani i xiyenge xa mfumo kutani xi van a vutihlamuleri byo karhi . 
Kutani ke , ndzi nyika ku khensa ko hlawuleka , nakambe , eka vaseketeri hinkwavo . 
Kutani va ta khomiwa loko va tlula mindzelekano ya hina . 
Kutani hi tirhana na tindlu tanihi xikongomiwa lexi khumbhaka ngopfu . 
Kutani u lava ku nghenelela ko hambana , hikokwalaho minongonoko leyi . 
Kutani , ndzi lava ku vula nakambe leswaku ku langutisa i ko helela . 
Kutani , ndzi tshembha leswaku sweswo swi ku pfunile ku olovisa miehleketo . 
Kutani , ndzi ri ku na timhaka to hambana eka muxaka lowu . 
Kutani , hinkwaswo leswi hi faneleke ku swi endla i ku tiolola , ku tiolola na ku tiolola ku va hi tshama hi ringanerile . 
Kutani , himpela ina , hi le ku lulamiseni ka mhaka yoleyo . 
Kutani , fambani kwale naku ya humelela , kambe mi nga kumeki mi yimile . 
Kutani , u tivone nandzu hi mhaka ya vumbhoni lebyi a byi nga kanakanisi . 
Kutani , xana hi fambisa njhani ku yisa emahlweni na ku cinca swin'we ? 
Kutani , I nkarhi wo hola na ku tsakisa ku va n'wana wa xikolo masiku lama . 
Kutani,ku tlula yini na yini , i ntirho wa ku nga twananiwi hi vuhlangani . 
Kutani , eka 2,1 miliyoni , eku heteleleni hi tirhana ntsena na 340000. 
Kutani , loko va ta va va sayinile hi ti 15 , ntwanano a wu tirhanga . 
Kutani , walawo i maendlelo lama swi nga erivaleni leswaku hi mahlayile hi nkhinkhi . 
Kutani , sweswo i xiphemu xa leswi vekeke ntshikelelo eka mphakelo wa gezi . 
Kutani , nxavo a wu yisiwe ehenhla kun'wana exikarhi . 
Kutani , ku na swo tala leswi faneleke ku endliwa , naswona a ndzi nge mikhomeleti ku ya emahlweni . 
Kutani , leswi swi nga hlamusela tindlela leyi vanhu va hanyaka hi ku hambana . 
Kutani , namuntlha , xana ha pasa xikambelo xa nhluvukiso ? 
Kutani , mundzuku ndzi ta ya ndzi ya vona munhu yoloye . 
Kutani , hi fanele hi khutaza vadyondzi vo tala va hina ku dyondza dyondzo . 
Kutani , hi tsakela ku tiva leswaku hikokwalaho ka yini hi nga hlangani ? 
Kutani , xana ku tirhela mfumo swi vula yini eka yena tanihi munhu ? 
Kutani , leswi swi nga hoxeka a hi ntlangu wa ntsengo wa ziro wa vatirhi loko va pimanisiwa na vathori . 
Kutani , xana i ntirho muni wa vulawuri bya xibalo na pholisi ya xibalo ? 
Kutani , xana i xiphemu xihi lexi hi nga xi , hi ripfalo ra kahle , endlaka ximanguva lawa ? 
Kutani , xana ku ta va gingiriko wo tshinya eka yena ? 
Kutani , u lava mihundziso ya nhundzu yo ko vonaka eka tindhawu leti . 
Ku vuyeriwa ka muganga hi ku nghenelela nkarhi na nkarhi eka nongonoko wa vutiolori : 
Minongonoko yo kondletela yi teka ku fika eka makizimamu ya tihlengeletano ta 12 . 
Vukorhokeri bya nhluvukiso wa vanhu eka vavasati hi byin'wana lebyi rhangisiwaka emahlweni . 
Miganga yi nga ka yi nga hanyi na ku humelela eka swiyimo leswi . 
Mafambiselo ya misava ya tlanga xiphemu xa nkoka eka xirhapa xa mihandzu ya mapencisi . 
Tigizara to tirhisa dyambu ti ta nyikiwa eka ndhawu leyi . 
Vun'we a byi kumiwi hi miehleketo . 
Vaaki van'wana va 300000 va ta vuyeriwa hi ku pfuniwa loku hi tindlela tin'wana . 
Vavasati van'wana va 727 na vana va 646 va le ku vuyeriweni hi nongonoko . 
Migingiriko yin'wana etlilasini ya na magoza yo hambana . 
Tindlela tin'wana to kuma swilo ti nga ha va to pfuna . 
Switiviso swin'wana hi mhaka leyi swi ta endliwa eku fambeni ka lembe leri . 
Van'wana futhi va nyumanyana hi yingiso . 
Tindhawu tin'wana ta gingiriko , leti tsalwa ri nga na tona , ti katsa : 
Tinhundzu tin'wana ti cinceriwe ku ya eka khexe kambe tin'wana a ti cinciwangi . 
Van'wana va vayoweri va dlayiwile mikwetlembetano . 
Vatirhisi van'wana va nga va va nga tivi ntiyiso wa ntsengo wo tirhisa swona . 
Van'wana va swi endla hi ku vulavula kasi van'wana hi migingiriko na swiendlo . 
Nkuriso wun'wana lowu endliweke eka nkandziyiso wu katsa : 
Ku antswisiwa kun'wana ku ve kona hi mayelana na tiawara ta tikhoto . 
Swilo swin'wana swintshwa leswi nga hluvukisiwa hi ku tirhisa projeke i : 
Mitirho yin'wana yi lava tilevhele ta le henhla ta mianakanyiso ku tlula yin'wana . 
Mitlhontlho yin'wana ya nkoka leyi nga ta langutiwa elembeni yi katsa : 
Van'wana va nga ka va nga dyondzanga ku vulavula hi marito ya vona . 
Van'wana va nga kaneta leswaku hina , himpela , hina nkucetelo wa le hansi eka mhaka leyi . 
Miehleketo yintshwa ya nyikiwa , yi ri na nseketelo wo ringana . 
Swipimelo swin'wana leswi bohaka leswi hi swi kumeke i : 
Vatlhakisi van'wana va movha na titiraka i xiphemu xa vugevenga lebyi kunguhatiweke . 
Swivilelo na swivutiso swin'wana swa varhumiwa a swi hlamuriwanga . 
Swin'wana swa leswi landzelaka swi nga va swo pfuna : 
Mitirho na matimba man'wana ya swifundzha swa timasipala yi katsa : 
Swin'wana swa nkoka swa vuhlanganisi lebyi swi katsa leswi landzelaka : 
Tiprojeke tin'wana letikulu leti langhiweke ehansi ka tindhawu leto rhanga i : 
Mikateko yin'wana yikulu yi kombisiwile laha hansi : 
Swiendleko swin'wana leswikulu swi kunguhatiweke swa pfhumba swi katsa : 
Mitlhontlho yin'wana yikulu leyi ndzawulo yi langutaneke na yona yi katsa : 
Mitlhontlho yin'wana yikulu ya nkoka leyi minongonokotsongo yi langutaneke na yona yi katsa : 
Mimbuyelo yin'wana ya ikhonomi ya miganga leyi voniweke yi katsa : 
Maqhingha man'wana lama tekeriwaka enhlokweni ya ta katsa : 
Tinhlokomhaka tin'wana leti angarheliwaka hi nhlengeletano ku ve leti landzelaka : 
Van'wana va vona va tirhile na ti- orchestra emisaveni hinkwayo . 
Van'wana va vona va nga ha va majaha na tintombhi ta van'wana va n'wina . 
Tin'wana ta tikhoto leti tirha tanihi to engetelela . 
Masungulo yan'wana ya ku cinca tipholisi leti ya katsa : 
Swin'wana swa swihlayisa switiviwa leswi swi nga va swi nga helelangi leswaku swi ta pfuxetiwa . 
Van'wana va n'wina mi dyondzele ndzhavuko na hilaha wu nga khutaziwaka . 
Van'wana va n'wina mi tirhisa miehleketo ku tumbuluxa tindlela to antswa to endla bindzu . 
Van'wana va vona ntsena mindzilo hi ku ya hi swiendlo swa vanhu na nkhumbho . 
Ku langha kun'wana loku nga tekeriwaka enhlokweni hi loku landzelaka : 
Vanhu van'wana va vula leswaku xigwevo xa rifu a xi fanelangi ku vuyisiwa . 
Vatlangi van'wana va languteriwe ku ya kamberiwa ravumbirhi vhiki leri . 
Swivutiso swin'wana swo letela mbalango i : 
Swiringanyeto swin'wana swi katsiwile hi vuxokoxoko ku tlula swin'wana . 
Van'wana va ri milawu ya matirhelo a yi cinci , ku na xilaveko govekanyana . 
Mixaka yin'wana yi thyakisa mati , tlakusa nxungeto wa vuvabyi . 
Ku nyikela kun'wana ko karhi loku languteriweke ku suka eka swirho swa bodo i : 
Ku leteriwa kun'wana ka maphorisa ku sungurile . 
Vutsandzeki byin'wana byi voniwile eka swivumbeko leswi . 
Van'wana a va nge swi twisisi leswaku hikokwalaho ka yini hi rila rifu ra yena . 
Van'wana a va nge swi twisisi leswaku hikokwalaho ka yini hi n'wi vitana nhenhakazi ya lwa ka hina . 
Van'wana , ekaya na le ntsungeni , va yi hlamusele tanihi xivindzi xa rixaka . 
Xin'wana xa kahle xi humile eka yena ku sukela loko a khomiwile . 
Swin'wana a swi fanelangi swi sindzisiwa eka ntlawa wun'we hi wun'wana . 
Nkarhi wun'wana migingiriko yo tshinya yi fanele ku tekiwa eka vatirhi . 
Nkarhi wu n'wana swi va eka rixaka ku xa ri va kahle . 
Nkarhi wun'wana swa tika ku vula leswaku i mani a nga na vutihlamuleri byo hetelela . 
Nkarhi wun'wana ku dyondza hi ku langutisa endzhaku ku nga ha va ka xikhale . 
Nkarhi wun'wana ku tinyungubyisa ku nga ha tshikisa munhu ku endla swilo swa kahle . 
Nkarhi wun'wana ntirho wa muxaka lowu wu nga ha endliwa eka mhaka ya misava ya ntiyiso . 
Nkarhi wun'wana loko vavasati va ehlekete leswaku , ku ya emahlweni na vutomi , va faneleke ku tirha tanihi vavanuna . 
Lulamisa vachayeri va wena , kumbe hina hi ta va lulamisa . 
Dyondzo yo hetiseka na yona yi teka nkarhi na ku durha . 
Swihlovo swa timhaka ta ajenda swi kombiwile na ku hlamuseriwa . 
Migingiriko ya mahlelelo yo hlawuleka na wona ya nga endliwa . 
Yingiso wo hlawuleka wu nyikiwa biotechnology na tithekinoloji ta tindhawu . 
Yingiso wo hlawuleka wu ta nyikiwa eka vana lava nga swilaveko swo hlawuleka . 
Tikhoto to hlawuleka ti tumbuluxiwile ku va ti tirhana na vugevenga bya swa masangu . 
Manghilazi yo hlawuleka yo welidara ya fanele ku va kona . 
Dyondzo yo koma na ku tinyiketela , leswi endlaka vuswikoti bya le henhla . 
Swo haka mimovha yo rhwala nhundzu swo hlawuleka swi fanele ku tirhisiwa laha swi faneleke . 
Tidyondzo to hlawuleka ti fanele ku hlamuseriwa hi vuenti hilaha swi kotekaka hakona . 
Nkoka wo karhi wa milawu yo phakela eka mixaviselano yo karhi . 
Ngopfungopfu , nseketelo wo tirhisana wu ta pakanisa eka : 
Vaseketeri va komberiwa landzelela milawu leyi landzelaka : 
Ku xava eka tindhawu ta vumaki swi ta va swa nkoka swinene . 
Mitlangu ya titlilaba i xiphemu xa nkoka xa nhluvukiso wa mitlangu leyi lulamisiweke . 
Vatirhi va fanele ku leteriwa eku tirhaneni na swilamulela mhangu . 
Vatirhi va tirhisa mahlayiselo na hakelo yo endza hi xikongomelo lexi . 
Makungu yo thola ya ta laveka tanihi ku rhangisa swin'wana emahlweni . 
Switeji swo tala a swi ri tindhawu ta swikwere nkarhi lowu nga hundza . 
Ku ringananisiwa ka xitirho xa ku landzelerisa milawu lexi tirhisiweke eka magondzo hinkwawo . 
Swipimelo swa vumbiwa leswaku ku hlanganisiwa ku nga papalateki . 
Swipimelo eka migingiriko ya madyondziselo na mahlelelo . 
Swipimelo a swi nge lavi nxopaxopo wa matsalwa yo tika . 
Sungula ndzimana yintshwa hi xivulwa lexi sungulaka hi ndlela leyi : 
Sungula ehansi mahlangano na ku ya ehenhla . 
Sungula xivutiso xin'wana na xin'wana eka xiyenge lexi eka papila rintshwa . 
Sungula nhlamulo eka xivutiso xin'wana na xin'wana eka papila rintshwa . 
Sungula xivutiso lexi eka papila rintshwa eka buku ya tinhlamulo . 
Hi sungurile ku kanerisana hi mitwanano na matiko lama landzelaka : 
Ku sikisiwa ka vaaki tanihi maendleo yo herisa swi yirisiwile . 
Nyika swipfuni na mitsandziso ya maendlele yo hambana ya ku nghenela . 
Nyika na ku hlamusela switandzhaku swa ku tirhisa muxaka wo ka wu nga ri wona wa oyili . 
Nyika na ku tirhisa nawu wa michini yo olova eka mihlayelo . 
Nyika ku hambana kwihi na kwihi kunharhu exikarhi ka bindzu ra rixaka na ra matiko . 
Nyika maendlele wahi na wahi yanharhu lama tirhisiweke ku tlakusa muholo wa rixaka . 
Nyika swikongomelo swihi na swihi swinharhu swa nhluvukiso wa swifundzha . 
nyika timhaka tihi na tihi timbirhi leti kucetelaka mphakelo wa mitirho . 
Nyika maendlelo ya khamphani ya matirhiselo ya xitirho xa vuhlanganisi . 
Nyika vuxokoxoko bya ntlhanu lebyi faneleke ku va kona eka ntwanano lowu . 
Misava ya le nhoveni ya Mfumo kumbe swiphemu swa yona yi nga ha pfariwa . 
Nyika vukorhokeri bya mune eka mavandla man'wana na man'wana lama landzelaka : 
Mali ya Mfumo yi nga ka yi nga tirhisiwi ku cinca ticheke ta phurayivhete . 
Nyika swivangelo swa leswaku hikokwalaho ka yini xikombelo xi endliwa hi ku yimela mumangali : 
Nyika xikongomelo xa vulavisisi lebyi kombisiweke eka xifaniso . 
Nyika sayizi ya le hansi ya xilamula lexi landzelaka ku va xi xaviseriwa-vambe : 
Nyika tindlela tinharhu hilaha ku hisa ku huma emirhini wa munhu . 
Nyika swilaveko swimbirhi swa vulawuri bya nkoka byo pfuna . 
Nyika tindlela timbirhi ta hilaha nkhenunkhenu wu nga sirheleleka hakona . 
Nyika tindlela timbirhi ta hilaha xiyimo lexi xi nga lulamisiwaka hakona . 
Nyika swihlawulekiso leswi endliweke swa vuhungasi : 
Vula laha mukoloti a nga na senthara ya mitswalo leyikulu ; 
Vula loko ndhawu yi ri nhundzu ya mukomberi : 
Vula loko leswi ku ri ndzinganiso wa kahle kumbe wo ka wu nga ri kahle . 
Mahungu ya tihlayo ya tala ku nyikiwa tanihi xitiviwa . 
Tihlayo hi mayelana na ntirho lowu endliweke ti fanele ku vekiwa eka tirhowu ta 21 ku fika 36 . 
Tihlayo ti fanele ku endla swo tlula ku pima xan'wanchumu eka nkarhi wun'wana . 
Ku tlakusa masimekelo ya nongonoko wa mitirho yo engetela ; 
Ku le ku tekiweni ka magoza yo kuma vutshamo lebyi faneleke bya nkarhi hinkwawo . 
Switikara , phepha ro pendiwa , sw.sw. swi nga ha tirhisiwa hi xikongomelo lexi . 
Na sweswi , eka mpimanyeto lowu averiweke , leswi yi swi rhangiseke emahlweni i ku : 
Nyanyula ku sungula bindzu eka vavasati na vantshwa . 
Tshika ku nwa xihoko loko u ehleketa ku lava ku biha emirhini . 
Hlayisa switirhi swo gaya na swingolongondzwana eka ndhawu yo hlayiseka . 
Hlayisa ximilana na swingolongondzwana eka ndhawu leyi faneleke ku sivela ku onhaka kwihi na kwihi . 
Maqhingha hi mayelana na ku lulamisa nongonoko ; 
Ku tiyisa vuhlayiseki emindzilekanini na le mahlalukweni ya hina yo nghena ha wona . 
Ku tiyisa matirhelo hi ku landzelerisa na ku kamba nkoka . 
Mihlangano leyi tiyeke a hi ntsena mfungho wa ntshuxeko lowu hanyeke kahle . 
Xivumbeko na mitirho ya swiphemuphemu leswi landzelaka : 
Veka mahungu hi ndlela yo landzelelana na hi ndlela yo twanana ku va ya ta nyikiwa . 
Swichudeni swi nyikiwa ntirho wo hlayisa tisisiteme to lumeka . 
Swichudeni swi ta tatisa ntlimbano wa nkombiso hi ku endla . 
Swichudeni swi fanele ku hlamula eka swiyimo swa ku vuyiseriwa mali leswi nyikiweke . 
Swichudeni swi nga ha hetisa switoloveto swa ku endla siku na siku . 
Swichudeni swi fanele ku longisiwa ha un'we un'we hi switirho leswi lavekaka . 
Swichudeni swi ta komberiwa ku rhumela swiviko swa hluvukiso hi kotara . 
Swichudeni swi ta fanela ku xopaxopa na ku vika hi mikumo na ku humelela . 
Swichudeni swi ta fanela ku tirha kahle ha un'we kumbe hi mitlawa . 
Tidyondzo loko u nghena eka mitirho-vutomi yo hambana . 
Hlaya tafula leri nyikiweke laha hansi kutani u hlamula swivutiso leswi landzelaka . 
Endzhaku ka sweswo , mudyondzisi u fanele ku kamberiwa ximfumo kan'we hi lembe . 
Vurimela-ku-dya a ku ri ntolovelo hi nkarhi wa malembe ya vutsongwana bya mina . 
Ku tirhisa swidzidziharisi hi ndlela yo ka yi nga ri kahle swi le ku onheni ka swivumbeko swa masungulo swa muganga . 
Tiyisisa nhlamulo ya wena hi ku tirhisa mahungu lama nga etafuleni . 
Ku hlanganisiwa ka mitsengo eka swivutiso ku fanele ku tsariwa eka ndzelekano lowu nga vokweni ra xinene . 
Ku humelela ka hlwela , kambe ka vonaka , hi mayelana na ku lwa na vuxisi . 
Mukhanselara yoloye u fanele ku tlhela a va muyimeri wa nxaviso . 
Xikombelo xolexo xi fanele ku famba na mahungu lama faneleke . 
Qhinga rolero ri fanele ku katsa kungu ro sivela vukungundzwana . 
Manghenelo yalawo ya laveka swinene hi ku ya hi mimbuyelo ya nhlawulo . 
Swintshuxo swoleswo swa laha kaya swi nga ha ololoxa swiphiqo swa laha kaya . 
Ku nga ringani kahle koloko ku lava ku tirhaniwa na kona hi ndlela ya tihanyi . 
Tipholisi na maendlelo yalawo ya fanele ku angarhela leswi landzelaka . 
Mahungu yalawo yo ngetelela ya ta kombisiwa eka swinawana . 
Tisisiteme toleto ti endla matirhelo yo hlayiseka na ku pfuna swinene . 
Tithekinoloji toleto a ti tali ku kumeka eka timakete ta mfikelelo wa mahala . 
Nkarhi lowu ringaneke wa nyikiwa ku kurisa vutshila eka fomo ya vutshila yan'wana na yin'wana . 
Ringanyeta tindlela timbirhi laha ku phasa tihlampfi swi nga ri nawini ku nga herisiwaka . 
Ringanyeta tindlela to antswisa vuhlanganisi bya le ndzeni . 
Ku tisunga , ku dlaya , ku xanisa n'wana na nsati / nuna swi le ku tlakukeni . 
Komisa miehleketo ya nkoka eka ndzimana ya 1 hi xivulwa xin'we . 
Mahlelelo ya xisamatiki ya vuriwa mahlelelo ya ku dyondza . 
Nyika nhlokomhaka a wena loko ku ri leswaku a yi fanele ku nyikiwa . 
Nseketelo wu tlhela wu nyikiwa eka vaxanisiwa va vugevenga bya mayelana na khomphyutara . 
Seketela ntshovelo wa tinhlayo ta ximfumo hi : 
Yi seketeriwile hi ku hlawuriwa ka hi ku vula dirama leyi faneleke . 
Tintambhu to manyanisa ku sivela a ti nge pfumeleriwi . 
A hi nge tithani ta 560000 ta phepha ti tirhisiwile hi lembe ra 2010 . 
Himpela vaahluri va fanele ku na xo xi vula hi mayelana na leswi timhaka ta khoto ti fambisisiwaka xiswona ? 
Minongonoko ya nkarhi wo leha ya tumbuluxiwa na ku hlayisiwa . 
Cinca ku tihlanganisa ku ya eka swiphemu swihi na swihi swinharhu . 
Vahlamberi va fanele ku tshama ehandle ka mati ku fikela loko fulege yi yisiwa ehansi . 
Tima switirhisiwa hinkwaswo swa gezi loko swi nga ri ku tirheni . 
Tafula ra 1 ri nyika nkomiso wa tihlamulo ku suka efemeni . 
Tafula ra 21 ri nyika nkomiso wa maavelo ya nkarhi . 
Ku tirhana na timhaka leti swi lava maendlelo mantshwa na ku ehleketa kuntshwa . 
Teka tlilasi ya inthanete leyi fambelanaka na ntirho wa wena . 
Tekela enhlokweni swilaveko swo hambana swa vadyondzi . 
Teka xin'we xa leswi landzelaka - loko xi nga ri xa wena kumbe xa munghana wa wena . 
Xiyaxiya swinene ku vuyelela ka timhaka . 
Teka tisampulu na ku rhekhoda mbuyelo wa bindzunyingi ra kholichi . 
Tekela enhlokweni vundzeni na vutivi bya nkoka na miehleketo . 
Ku yima u tiya eku soleni tinyimpi ta vavanuna van'wana . 
Vulavula na vadyondzi van'wana na ku lwa swin'we na muchavisi . 
Ntsalelano lowu endliwaka wu nga ri ni nomboro ya xiyelaniso wu nga ka wu nga tekeriwi enhlokweni . 
Hikokwalaho vukungundzwana byi nga tekiwa tanihi tlhontlho wa mafumelo . 
Vukungundzwana byi hoxa xandla eka vusweti na nhluvukiso wo tsana . 
Vukungundzwana i nxungeto wa tshamelamaxelo eka milorho ya hina . 
Nhlayelelo wa ntsengo eka mbango wa swa vurimi . 
Ntsengo wa nhundzu wu hlamuseriwa tanihi ntsengonkulu wa xikumiwa . 
Mintsengo ya ndhawu ya vumaki yi le hansi ka vulavisisi . 
Mintsengo , loko nghingiriko wu nga sirheleriwi , yi ta va hi ndlela leyi landzelaka : 
Vutsundzuxi na swiphemu swa nseketelo na swona swi tala ku kumeka swi nga ri kona . 
Vutsundzuxi bya nyikiwa kutani fomo ya xikombelo xo tano yi ta fanela ku sayiniwa . 
Vutsundzuxi byi fanele ku nyikiwa ku nga si ngheniwa eka maendlelo . 
Matiko ya pimiwile ku ya hi xiyimo xa wona xa ntshuxeko . 
Ku katsa ni leswi , ku vile ni n'wangulo lowu nga tivikaniki eka ku yingisela vaaki . 
Switlakulandzhwalo swi fanele ku vekeriwa swipimo leswi landzelaka : 
Tumbuluxa mbango lowu hlayisekeke eka vatirhi na tikhasimende . 
Tumbuluxa ndzemukiso wa ku lwisana ni vugevenga , swidzidziharisi na ku tirhisiwa ka xihoko hi ndlela yo homboloka . 
Tumbuluxa swiyenge swa switiviwa ku lulamisa na ku hlayisa switiviwa . 
Ku tumbuluxiwa ka swiyimo swa nhluvukiso lowu ikhonomi ya miganga leyi tiyeke ku yisa emahlweni . 
Ku tumbuluxiwa ka ntirho wa kahle na swidingo swa vutomi bya vanhu leswi tiyeke ku yisa emahlweni . 
Ndlandlamuxo wa xikweleti eka xiyenge xa le xihundleni xi antswisiwile ku yisa emahlweni . 
Tindlela leti nga hlawuriwaka ta xikweleti ti nga kumeka ti ri ni xiphiqo eka vatirhisi . 
Valombisi va hakeriwa eka n'hweti leyi landzelaka endzhaku kaloko ku xaviwile . 
Nsivelavugevenga wu nga humelerisiwa eka tilevhele tinharhu : 
Nsivelavugevenga wu tama wa ha ya emahlweni tanihi xipakanisonkulu xa vuphorisa . 
Nsivelavugevenga se wu hundzukile rinsimu ra chela , kambe xana swi vula yini ? 
Nsivelavugevenga swi vula swilo swo hambana eka vanhu vo hambana . 
Tinhlayohlayo ta swa vugevenga a ti nga humesiwi minkarhi hinkwayo . 
Kambisisa nkhaqato wa xitatimende lexi hi tihlo ra vunkhensivusori . 
Hi makambisiselo ya tihlo ra vunkhesivusori , swi nga tlhela swi kambisisa matirhelo ya swilunghisiwa . 
Ku sungurile ku baleselana exikarhi ka vaehleketeleriwa na maphorisa . 
Vutengi bya mfuwo na ndzingano wa rimbewu i minsinya ya masungulo . 
Mfuwo i mhaka ya ntiyiso naswona i xiphemunkulu xa ku hlangana hinkwako ka vanhu . 
Mfuwo i phuphu ya hilaha vanhu va tikhomaka hakona . 
Sweswi ku hava vaehleketeleriwa lava nga exitokisini xa maphorisa . 
Sweswi ku hava vaofisiri va nseketelo wa vadyondzi eswikolweni . 
Sweswi tindhawu ta vuvevukisi tin'wana timbirhi ti karhi ku tirha . 
Hofisi ya vulawuri bya swibalo swa tinhundzu yi tirha kan'we hi n'hweti , leswi ku nga mhaka leyi tekaka nhlwelelo swinene . 
Dyonzo na ndzetelo wa ncino swi dyondzisiwa hi ndlela leyi swi kucetelanaka. 
Ncino wu tirha mintirho ya tala yo hambana eka vaaki . 
Vacini i vanhu naswona va fanele ku va lava tiyeke na ku va ni rihanyu ra kahle . 
Vacini va dyondza ku hlayisa mmiri ya vona tanihi switirho swa vupaluxi . 
Switiviwa leswi hlengeletiweke ku suka eka tinxaka to hambana ta mhaka ya switshuketa na switandzhaku swa kona . 
Switiviwa swi tlherile swi hleriwa ku ya hi muxaka wa tindlu . 
Vanhu lava nga twiki va tala ku tirhisa ririmi ra swikoweto ku vulavula na van'wana . 
Ku tirhana ni vukanganyisi na hilaha kungu ra vukanganyisi ri faneleke ku hlengeletiwa hakona . 
Eka vatirhikulorhi , ndzi pfumeleleni ndzi gimeta hi ku boxa timhaka tintsongo leti khumbaka mina hi xiviri . 
Rifu , ri vuriwa ku va mahetelelo lama nga papalatekeki. 
Njhekajekisanani hi tinhlamuselo to hambana ta nchicho wa xiyimo xa vugevenga kumbe nsivelavugevenga . 
Valombi a va xiximi nawu wa xikweleti xa masiku ya30 . 
Anakanya hi ta swiphiqo leswi nga swa nkoka swinene . 
Hunguta matimba ya langavi swintsongo . 
Pholisi ya vusirheleri ku ya hi maendlelo ya ndzinganiso yi tekiwa tanihi xiphemuntsongo xa pholisi ya swa matikomambe . 
Hlamusela sisiteme ya bindzu ku suka eka xiyenge xo karhi xa bindzu . 
Hlamusela aligorizimi u tlhela u hlamusela leswi yi tirhisiwaka ku endla swona . 
Hlamusela swikongomelo na kungu ra nghingiriko kutani u tlhela u nyika na swikombiso swo karhi leswi hanyaka . 
Hlamusela khodi ya xiphaza kutani u tlhela u hlamusela leswi yi vulaka swona . 
Hlamusela matheme lama tirhisiwaka eka vumaki bya miako . 
Hlamusela nongoti wa switsotswana ku ya hi matheme lama fambelanaka ni vutumbuluxi bya swimilana . 
Hlamusela minongoti leyi landzelaka eka mhakankulu ya vukhongeri . 
Hlamusela nawu wa eneji ya xilemeriwa na ya ndlela ya matirhelo . 
Hlamusela ntivomarito lama fambelanaka ni timali ta matshalatshala lamantshwa . 
Hlamusela tiyuniti ta ntamu , ntirho , matimba na eneji . 
Ku hlamusela mahandza ya moya wa mafumelo ya matimba na madzolonga ehenhla ka vamanana . 
Swi hlwerisa ku hundziseriwa ka tiphurojeke ta tindlu : 
Avela mintirho kahle ku endlela leswaku ntirho wu endleka . 
Koxa swimakiwa swa swakudya : leswi vekiweke hi switirhisiwa swa ntumbuluko . 
Koxa leswaku munhu loyi a khumbekaka a hlayisa vuxokoxoko lebyi lulamisiweke . 
Xidemokirasi xoxe xi se xi hundzukile xipimo xa xiyimo xa rixaka . 
Minhlangano ya swa tipolitiki ya Democratic Party na African National Congress . 
Kombisa ntwisiso wa xiyimo xa le henhla wa swakudya swa swihari . 
Kombisa ntwisiso wa xivumbeko xa swa makondletelelo . 
Kombisa u tlhela u hlamusela maendlelo ya ku hlela vangwa ra sisiteme . 
Kombisa hilaha ku titsan'wa swi nga hoxaka hakona xandla eka vugevenga . 
Kombisa hilaha nsinya wa ndhavuko wu simekiwaka hakona . 
Kombisa maendlelo ya nhlelo wa le ndzeni wa vutivi . 
Kombisa vutivi bya nhlamuselo ya ximfumo ya ntirho . 
Kombisa mahumeleriselo lama lulameke ya xitirhisiwa xo tiendlela . 
Kombisa maendlelo lama lulameke ku basisa sisiteme . 
Kombisa minhlayelelo leyi faneleke leyi lavekaka eka maendlelo . 
Kombisa nkoka wa vahlanganisi exikarhi ka tindlela ta mahangalaselo ya swilo . 
Kombisa matirhelo ya xitimandzilo hi ndlela leyi nga yona handle ko kanakanisa . 
Kombisa tindlela leti nkhaviso wu nga ti tirhisaka ku vuyerisa vaaki . 
Swivandla swa nkombiso na ndzetelo swi se swi simekiwile etikweni hinkwaro . 
Swiphiqo swa meno leswi kumekaka ngopfu exikarhi ka vana va xikolo . 
Tindzawulo ti tolovetiwile ku tshama ti ri karhi ti landzelela mipimanyeto ya tona . 
Mpimanyeto wa tindzawulo ku ya hi minongonoko leyi hlamuseriwaka swi va erivaleni . 
Tindzawulo ti komberiwile ku hlela matirhelo ya tona . 
Ku ya hi mbuyelo , matshungulelo ya swa mbeleko ya ... 
Swiencenyeto swi ni nkoka eka swiphemu swo tala swa vutomi , xikombiso xin'we i : 
Ku nguriwa ka munyu wa mati ya le lwandle swi fanele ku lavisisiwa . 
Hlamusela u tlhela u andlala tindlela ta mbulavurisano entirhweni . 
Hlamusela u tlhela u andlala misinya ya mbulavurisano lowu hanyaka . 
Hlamusela u tlhela u paluxa mitirho ya michini leyintsongo . 
Hlamusela malulamiselo lamanene ya xiyenge xa le ntirhweni xa ku tlhantlha swimakiwa . 
Hlamusela maendlelo yo hambana ya ku hakelela thekinoloji ya tikhomphyuta . 
Hlamusela xin'wana na xin'wana xa leswi landzelaka mayelana ni ku tswalana : 
Hlamusela switshunxo leswi nga kona swa swiphiqo leswi fanaka . 
Hlamusela hilaha khasimende yi nga fikelelaka timali hakona eka matiko man'wana . 
Hlamusela swiolovisi mayelana ni nkoka wa swiphemu swa michini . 
Hlamusela maendlelo lama tirhanaka ni swiyimo swa xihatla . 
Hlamusela mhaka leyi faneleke ku kaneriwa hayona u tlhela u paluxa no hlamusela swiphemu swa yona . 
Hlamusela migingiriko leyi faneleke eka mbango wa swa vumaketi . 
Hlamusela vuxaka lebyi nga kona exikarhi ka lava nga ni xiave na nhlangano . 
Hlamusela maendlelo lama ringanisiweke ya nhlengeletano kun'we ni nkoka wa ku ya tirhisa . 
Hlamusela matirhiselo ya switayili swo hambanahambana swa vurhangeri . 
Hlamusela magoza lama faneleke lama mubi wa muchini wa le vhengeleni a faneleke ku ma landzelela . 
Hlamusela minkhetekanyo wa maendlelo ya sisiteme ya khomphyuta . 
Hlamusela swihlawulekisi swa nsinya hi xiheri . 
Hlamusela nongoti wa nhlohlotelo mayelana ni vumaketi . 
Hlamusela nhluvukiso wa kungu ra tisisiteme . 
Hlamusela tisisiteme ta malawulelo to hambanahambana eka nhlangano . 
Hlamusela ntirho wa switirhisiwa swa ku dyondza na ku dyondzisa . 
Hlamusela xikalo xa swa misava mayelana ni : 
Hlamusela xiave xa vugevenga eka vatwisiwakuvava va byona . 
Hlamusela nhlamuselo ya madyondziselo na madyondzelo ya munhu lama ntshuxekeke . 
Hlamusela maendlelo ya ku seketela na ku sirhelela vababembele . 
Hlamusela moya wa vutitwi bya vadyondzi na vadyondzisi hi siku rero . 
Hlamusela nkoka wa matheriyali lama faneleke ya mabasiselo . 
Hlamusela vuswikoti bya ku tirhisa tirhadiyo ku fikelela swikongomelo swa vusirheleri . 
Hlamusela minthwaso ya muthovheri loyi a swi thwaseleke . 
Hlamusela vuxaka lebyi nga kona exikarhi ka muvulavuri na makhelwana wakwe . 
Hlamusela swilaveko swa madyondzelo ya vutekaxiave . 
Hlamusela tilevhele tinharhu ta mafumelonkulu : 
Hlamusela mbhulo lowu xiyaxiyiwaka eminkarhini leyi . 
Hlamusela tinxaka ta swixungeto leti n'wamabindzuntsongo wa vupfhumba a nga langutisanaka na kona . 
Hlamusela nkoka wa switirhisiwa swa ntumbuluko leswi tiyeke ku yisa emahlweni . 
Hlamusela swihlawulekisi swinharhu swa khampana ya vaaki . 
Hlamusela tindlela to hambanahambana ta ku kuma tinomboro ta rinqingho . 
Hlamusela tindlela ta ku tiva varhumiwa lava faneleke eka nhlengeletano . 
Hlamusela laha mfungho wa xikombamatlakuselo ya swilo wu faneleke ku vekiwa kona . 
Hlamusela leswaku hikwalaho ka yini ku ri ni matirhiselo yo homboloka ya switirhisiwa . 
Nhlamuselo yi nga katsa swihlawulekisi swa miri wa munhu . 
Dizayina papila ra minxaviso leri tirhisiwaka eka mhakankulu ya swa vumaketi . 
Handle ka ku humelela , miganga yo tala ya le matikoxikaya yi ta fanela ku vuyeriwa . 
Handle ka papa ra ntima leri tshamaka ri ri karhi ri lengalenga emapapeni , hi ni xivangelo xa ku va ni ntshembo . 
Handle ka ku humelela , ku se ku paluxiwile mitlhontlho ya nkoka . 
Vuxokoxoko bya nkosi wakwe bya ha ta hetisisiwa . 
Vuxokoxoko bya ku andlariwa ka timhaka hi ndlela yo tsemakanya byi ta tivisiwa endzhakunyana . 
Vuxokoxoko bya ku andlariwa ka timhaka hi ndlela yo tsemakanya eka swihangalasamahungu byi ta khomiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Vuxokoxoko bya ku cinca loku byi andlariwile eka xiphemu xa vuntlhanu xa xikhominisiwa lexi . 
Vuxokoxoko bya nkarhi na ndhawu mayelana ni ku simeka hi lebyi landzelaka : 
Vuxokoxoko eka foramu leyi byi nyikiwile eka atikili leyi yo hlamusela yo koma . 
Kumisisa swiphemu swa nhluto leswi faneleke ku siviwa . 
Kumisisa swipimo swa mahanyelo na swiringaniso swa mafambiselo ya vaaki . 
Kumisisa xivangelonkulu xa swiphiqo leswi landzelaka ; 
Kumisisa swirhalanganya swa vuxokoxoko lebyi nyikiweke . 
Kumisisa mfambelano wa leswi rhangelaka switiviwa . 
Kumisisa mfambelaniso wa swikwere swintsongo swa ndzhati wa switiviwa . 
Kumisisa leswi landzelaka ku suka eka vuxokoxoko lebyi nyikiweke . 
Kumisisa xiave xa tithekiniki leti paluxiweke ehenhla ka nhlamuselo yo karhi . 
Kumisisa mali leyi ngheneke hi lembe ya swirho hi ndlela ya nkhaqato hilaha swi faneleke . 
Kumisisa mimpimo leyi nga va ka kona ya ku hunguta minxungeto leyi boxiweke . 
Kumisisa xivandla xa vuandlalo na vundzeni bya bokisi . 
Kumisisa loko xihikovuhlanganisi xi xaxamela ni swiletelo swa vudirowi . 
Kumisisa muxaka wa vumunhu bya wena nihilaha byi fambelanaka hakona ni kheriya ya wena . 
Tumbuluxa kharikhulamu ya ku lulamisa xiphiqo lexi . 
Tumbuluxa nhlamuselo yo tsemakanya ya dizayini ya ku ahlula xiphiqo lexi boxiweke laha henhla . 
Tumbuluxa papila ra swivutiso ra ku hlengeleta vuxokoxoko byo tala . 
Tumbuluxa ntlawa wa magoza ya nghingiriko lama simekiweke ehenhla ka swileriso swa ntirho . 
Tumbuluxa kungu ra ku simeka ra bindzuntsongo . 
Tumbuluxa xedulu xa macheletelo xa le ntirhweni . 
Tumbuluxa rimba ra pholisi ya swa timali kutani u hlanganisa ni pholisi ya swa mabindzunkulu . 
Tumbuluxa tithekiniki ta mahlayelo ku kuma vuxokoxoko byo tala . 
Tipholisi ta vululami na nawu leti tumbuluxiweke na ku tirhisiwa . 
Ku tumbuluxiwa na ku tlakusiwa ka matirhelo lamanene ya xiphurofexinali . 
Nhluvukiso na ku andlala ka swiletelo swa mpimanyeto eka minongonoko . 
Nhluvukiso wa swa timali wu nga ka wu nga vi lowu vulavulaka hi mali ntsena . 
Nhluvukiso wa kungu leri nga ni vuxokoxoko byo enta na kungu ra ku humelerisa . 
Nhluvukiso wa vuswikoti bya tindhawu ta swifundzha ; 
Nhluvukiso wa ku tekelela maqhinga ya ku cinca ka maxelo . 
Nhluvukiso wa vutivi bya vadyondzi , swikili na minkoka . 
Nhluvukiso wa thekinoloji wu tiyisisile swilangutelwa swa le ka vumaketi . 
Ku hangalaka ka vuvabyi bya chukele ku le henhla eka matiko lama ha hluvukaka . 
Kumisisa xivangelo xa vuvabyi kutani u tlhela u kumisisa xivangelonkulu xa leswi landzelaka : 
Xana ndzi xiyaxiyile mimpimo ya vuhlayiseki leyi lavekaka eka ntirho lowu ? 
Xana hi vulavurile tanihi ndlela ya mabulo ntsena tanihileswi ku vulavula swi olovaka no va xongelan'winyi ? 
Xana u vile ni mhaka ya nkoka leyi u nga ha yi tlhelelaka hi ku hetiseka ? 
Xana u ehleketile mayelana ni vun'winyi na mfikelelo eka vana va wena lava ha ri ki lavantsongo ? 
Ku hambana ka nkoka wa switiviwa exikarhi ka matiko na swona i xiphemu xo karhi . 
Swihari swo hambanahambana swi dya swiphemu swo hambanahambana swa byanyi . 
Swiphemu swo hambana swa mhaka leyi tiyeke ku yisa emahlweni swa hlamuseriwa . 
Minkhetekanyo yo hambana ya lavo tirha hi ku khomela yi se yi tumbuluxiwile . 
Tindzimi to hambana ti endla leswaku hi kota ku langutisa swilo leswi tivekaka swinene hi ndlela leyi hambaneke . 
Swirho swo hambanahambana swa komiti ya hina swi tirhisile miehleketo ya swona hi ntiyiso . 
Leswi ku nga hlawuriwaka eka swona swo hambanahambana kun'we ni tikontiraka ku suka eka tikhampana to hambanahambana . 
Tinxaka to hambanahambana ta mahlelelo ta tirhisiwa eswikolweni . 
Tinxaka ta mimepe to hambana ti fanele ku tirhisiwa ku kuma vuxokoxoko . 
Hambanisa exikarhi ka tinxaka ta switirhisiwa swa xiilektroniki na mintirho ya swona . 
Hambanisa , hi ku pfunetiwa hi tidayagiramu , exikarhi ka leswi landzelaka : 
Vadizayini va switirhisiwa swa xidijitali va fanele ku lemuka hilaha vanhu va hlayaka hakona . 
Vukulu na mimpimo ya xikumiwa xo hetelela . 
Tidipuloma eka swivandla leswi landzelaka ti nga va ti fanerile eka ntirho lowu . 
Ku letela leswaku ku endliwa rhekhodo ya mahumeleriselo lama landzelelanaka : 
Hikokwalaho , swiletelo swa maendlelo a swi humesiwi eka vabari va xibalo va muxaka wolowo . 
Vutsoniwa byi hoxa xandla hi ndlela leyikulu eka vusweti . 
Hlamusela xiyimo xaloko munhu un'wana a ku nyikile nkateko wa vumbirhi wa ku va u endla swo karhi . 
Hlamusela u tlhela u andlala endlelo ra xiyimo xa le henhla ra tisekhete ta xiilektroniki . 
Hlamusela mune wa swivumbi swin'wana na swin'wana leswi nga kucetelaka ntsengo wa xikumiwa . 
Hlamusela hilaha nghingiriko wa ku lulamisa kumbe wa ku lunghisa leswi onhakeke wu nga tekiwaka hakona loko swi fanerile . 
Hlamusela hilaha ku fikelela ka swikongomelo swa bindzu swi pimiwaka hakona . 
Hlamusela hilaha u nga ta tlakusa misinya leyi hi ku leteriwa hi : 
Hlamusela mianakanyonkulu : timfanelo na vutihlamuleri . 
Hlamusela timhaka ta xinawu na ta vumunhu mayelana ni nthyakiso wa mati . 
Hlamusela swiphemu leswinene na leswi nga riki leswinene swa tithekiniki to hambana . 
Hlamusela ndzhendzheleko wa muwundli mayelana ni ndzhendzheleko wa vutomi wa xikumiwa . 
Hlamusela vuxokoxoko bya masungulo mayelana ni lomu vana va humaka kona . 
Hlamusela mbuyelo wa ku tsalela webusayiti . 
Hlamusela switandzhaku swa ntlawa lowu pfumalaka nhlohlotelo . 
Hlamusela misinya leyi hanyaka ya mbulavurisano wa le ka vumaketi . 
Hlamusela xiave xa swa mbango xa matirhiselo ya gasi emakaya . 
Hlamusela swiphiqo swimbirhi leswi landzelaka swa vatirhi va le ka vumaki bya swa vurimi . 
Hlamusela xindzhuti xa vatsari lava ha sungulaka eka nongoti wa xiphemunkulu xa xitsariwa . 
Hlamusela switandzhaku swo rhwala nhundzu leyi tlulaka xikalo emimovheni . 
Hlamusela nkoka wa ku yingisela tanihi xivumbi xa ku hlohletela . 
Hlamusela nkucetelo wa ndzavisiso wa makete eka nhlangano . 
Hlamusela ndhawu ya vumaketi eka nhlangano . 
Hlamusela mahumeleriselo lama faneleke ku landzeleriwa loko u ri karhi u ongola ku vaviseka loku boxiweke laha henhla . 
Hlamusela mahumeleriselo ya ku odara swiphemu swo siva swin'wana . 
Hlamusela maendlelo ya ku rhekhoda vumbhoni bya matirhelo ya swixavisiwa . 
Hlamusela nkoka wa xinavetiso eka vumaketi . 
Hlamusela nkoka wa vumbhoni byin'wana na byin'wana bya vona . 
Hlamusela ntirho na nhlokomhaka kun'we ni vadyondzi . 
Hlamusela : Ndzivalelano wu tala ku teka nkarhi wo leha naswona i maendlelo . 
Mbhurisano mayelana ni nhlayiseko na vutihlamuleri bya le tlilasini . 
Mimbhurisano yi ta sungula xikan'wekan'we hi vufambisi eka mhaka leyi . 
Maafrika-Dzonga lava susiweke na vona va ta pakanisiwa . 
Humesela erivaleni ririmi ra miri leri paluxaka ku yingisa na ntsakelo wa ku pfuna . 
Humesela erivaleni hungu ra xitsundzuxo loko xiphemu lexi xi nga hetiwangi . 
Ku herisiwa ka minkhetekanyo leyi boxiweke laha henhla swi endliwa handle ka nkoxo wo karhi . 
Hambanisa exikarhi ka swimodeni , maqhinga na minongonoko . 
Vayeni lava fundzhekeke , a ndzi yimanga laha ndzexe . 
Ku hangalasiwa ka swona ku endliwile hi tindzawulo leti faneleke . 
Ku hambanahambana swi fambelana swinene ni vululami lebyi vuyeteriweke nakambe hi vuntshwa . 
Eka lembe leri hi nga eka rona , ku khomiwile tinhlengeletano ta ntlhanu . 
Eka lembeximali leri nga hundza ri ri roxe , nongonoko lowu wu nyikile : 
Eka lembe leri nga eku kambisisiweni , hakunene hi cincile vutomi bya vanhu vo tala . 
Eka endlelo leri , 220 wa mitirho ya nkarhi hinkwawo yi ta tumbuluxiwa . 
Eka nkarhi lowu , ku dyondza hi vundzenindzeni na ku bela enhlokweni swa endliwa . 
Vumanghimani : munhu wo koma ku tlula vanhu vo tala . 
Hi imeyilele mianakanyo ya wena ku engetela eka nxaxamelo lowu . 
Ku lahleka ka vutomi kun'wana na kun'wana loku nga fanelangiki , i ku lova ka vanhu vo tala ku tlula mpimo 
Mukomberi un'wana na un'wana u tivisiwa hi ku tsala hi swiboho leswi swi tekiweke . 
Mhaka yin'wana na yin'wana yi langutisisiwa ku ya hi swihlawulekisi swo twala . 
Xitifikheti xin'wana na xin'wana xi fanele ku yisiwa eka nkwama wa mfumo lowu faneleke . 
Migingiriko ya siku rin'wana na rin'wana yi ta tlhela yi landzeriwa hi nhlengeletano yo nyika vuxokoxoko . 
Xikombiso xin'wana na xin'wana xi famba swin'we na nhlamuselo yo koma . 
Mutirhelantokoto un'wana na un'wana u nghena eka kontiraka na ndzawulo . 
Xibukwana xin'wana na xin'wana xi fanele ku endliwa xi kumeka tanihilaha swi ndzawuleriweke hakona . 
Ku tihlanganisa kun'wana na kun'wana loku faneleke , hi kotara ya awara . 
Xin'wana na xin'wana xa swifundzakulu swa ka hina swa kaye xi na leswi xi nga na matimba eka swona na leswi xi nga tsana eka swona . 
Wun'wana na wun'wana wa mitila leyi landzelaka wu na xivumbeko lexi landzelaka : 
Rin'wana na rin'wana ra marito ya mbangu ri na nhlamuselo yo karhi . 
Rin'wana na rin'wana ra wona ri fanele ku va na khapasithi ya 1000 wa swivandla . 
Vandla rin'wana na rin'wana ri sola tlhelo lerin'wana ku va ri vangile madzolonga lama . 
Vukhongeri byin'wana na byin'wana byi langutiwa hi ku landza matwisiselo ya byona n'wini . 
Emasungulweni ya lembe leri hi simekile pholisi ya hina ya swa rimbewu . 
Dyana mihandzu yo tala na miroho ku aka sisiteme ya nsawutiso . 
Tirhijini ta swa mbangu ta misava hinkwayo : nhlamuselo yo angarhela ya tirhijini to hambanahambana 
Migingiriko ya ikhonomi yi nga tekiwa tanihi ku va yi ri ya ximfumo kumbe yi nga ri ya ximfumo . 
Swiyimo swa ikhonomi swi yile ehansi emisaveni hinkwayo . 
Ku kula ka ikhonomi swi seketela hi ku kongoma ndlandlamuko wa swipfuno swa timali ta mfumo . 
Ku dyondzisa vaakandhawu hi mayelana na nkoka wa ku kambela nomo wa xivelekelo . 
Dyondzo na rihanyu i swa nkoka lowukulu eka ku tshova ndzhendzeleko lowu . 
Dyondzo na nhluvukiso wa swikili , hi ntiyiso wo helela , swi humelela ko tala . 
Dyondzo i njhini leyikulu ya nhluvukiso wa munhu . 
Pholisi ya dyondzo yi leteriwa hi milawu leyi landzelaka : 
Dyondzo , dyondzo na dyondzo yo tala hi leswi tikonkulu ra ka hina ri swi lavaka . 
Dyondzo , nhlayiso wa rihanyu na vukorhokeri byin'wana bya masungulo swi le ku yeni ehansi . 
Vadyondzisi a va boheleriwi eka swikombiso leswi ntsena . 
Vadyondzi va fanele ku va exikolweni hi nkarhi naswona va ri eku dyondziseni . 
Vadyondzisi va fanele va tirhisa ndzhendzeleko wa vukambisisi eka makunguhatelo . 
Mabindzu na tisisiteme ta nseketelo na matirhelo lama vuyerisaka na ku va lama hatlisaka . 
Malawulelo lama vuyerisaka ya madzolonga na ku aka hi vuntshwa endzhaku ka madzolonga 
Maendlelo lama vuyerisaka ya ku teka swiboho na ku lawula matirhiselo 
Hi ndlela leyi vuyerisaka , ku cinca ka nkoka loku landzelaka ku le ku andlariweni . 
Tinetiweke na vukorhokeri bya vuhlanganisi lebyi hatlisaka na ku va lebyi tshamisekeke kahle . 
Matshalatshala yo enhlisa madurhelo na ku antswisa mphikizano lowu vuyerisaka , yo tanihi : 
Matandza lama hlayisiweke nkarhi wo leha ya lava ku langutisisiwa hi ndlela yo hlawuleka . 
Makumenhungu wa tiphesente ta tikomiti ta tiwadi ti simekiwile . 
Hambi tlhelo ra xinene kumbe ra ximatsi ri nga khumbeka . 
Kumbe vukona byi fanele ku endliwa byi va enawini , handle ka swona va fanele ku susiwa . 
Hlamusela hi ntalo hilaha timhaka letimbirhi ti kombisaka hakona mikongomelo leyi nga eka ntlangu . 
Vadyuhari kotala va lava vukorhokeri bya rihanyu lebyi kongomisaka . 
Vayimeri lava hlawuriweke va nga endla swilaveko swa vaakindhawu va ka vona swi tiveka . 
Nsirhelelo wa gezi wu ta nyikiwa ku tiyisisa leswaku ; 
Khumen'we wa malembe ya xidemokirasi ya na nkoka hakunene ku tlangeriwa . 
Ku herisa ku nga ringani ka rimbewu eka swiyimo hinkwaswo swa dyondzo hi 2015 ; 
Ntshikelelo wu le ka misinya yo angarhela na matirhiselo . 
Ntshikelelo wu le ka nhlayo leyi tataka xivandla xo sungula ku ya eximatsini . 
Ku tshikelela nxopaxopo wa timhaka ta ximfumo ta ntirho wa vutshila . 
Ku hoxa xandla ka xikimi xa vutshunguri xa vathori loku khumbaka vatirhi . 
Ku tumbuluxiwa ka mitirho eka matiko lama hluvukeke swi tama swa ha tsanile . 
Ndzingano wa matholelo a hi xilo xa manyunyu eka rixaka leri . 
Mitirho yi le ku tlakukeni hi ku hatlisa ku tlula eka nkarhi wihi kumbe wihi ku sukela hi va1960 . 
Swivandlanene swa mitirho , dyondzo na vuleteri 
Ku havexerisa entirhweni swi ya emahlweni , hambileswi swi nga hi ku nonoka . 
Ku hlohloteriwa ka nhluvukiso wa swibindzwana na ku sunguriwa ka mabindzu . 
Ku nghenelela eka mapfhumba lama nga na xikongomelo xa nhluvukiso wa tindhawu 
Ku nghenelela eka n'wangulano wa vanhu a swi ri rhengu ro sungula ra kungu ra hina . 
Ku antswisiwa ka xinawana , vulanguteri na vuhlayiseki bya vuvekisi  . 
Ku antswisa minongonoko ya ndzetelo na ku aka vuswikoti . 
Tiphineni hi siku ra nwina na mahelo ya vhiki lamo leha . 
Tiphineni hi mindyangu ya nwina - eka n'wina lava mi tekaka marendzo mi vuya ma ha hlayisekile 
Kutiphina hi tlhontlho wo tirhana na mitirho leyi tiyimeseke ; 
Ku tiphina hi timfanelo ta ximunhu eka tinghwavava na vaxavi va vona . 
Vuamukeriwa eka swivandla swa sayense na vuinjiniyara swa karhi ku tlakuka . 
Tiyisisa leswaku mihlanganiso hinkwayo yi endliwile kuyahi milawu . 
Tiyisisa leswaku ku va na vufambisi lebyi tirhaka naswona byi nga durhi ; 
Tiyisisa nseketelo wa khamphani eka muxavi na munhu a ri un'we . 
Tiyisisa leswaku vuhlanganisi byi endliwa swi fambelana na xinawana . 
Tiyisisa leswaku mudyondzi un'wana na un'wana u lulamerile ku kambela vadyondzi lavan'wana . 
Tiyisisa leswaku mali leyi eneleke yi averiwile mabindzu xidzi . 
Tiyisisa leswaku va tirhisa magoza yo famba yo hambanahambana eka ndhawu yoleyo . 
Tiyisisa leswaku loko u karhi u khida wa vonaka eka vanhu vanwana . 
Tiyisisa leswaku u na nkota kumbe kopi ya nkota ya wena . 
Tiyisisa nkoka na vutshembeki bya switiviwa swa rihanyu swa Xifundzhankulu 
Tiyisisa vuhlayiseki , dyondzo na nhluvuko wa vadyodzi lava . 
Ku tiyisisa leswaku vaakindhawu hinkwavo va ni mfikelelo eka mati yo basa loko ku fika 2010 ; 
Ku tiyisisa leswaku tiyindlu hinkwato ti na mfikelelo eka gezi loko ku fika 2012 ; 
Ku tiyisisa leswaku ku kumeka nhlengelo wa switiviwa wa mahungu lowu fambaka na mikarhi . 
Ku tiyisisa ku kumeka ka switirhisiwa leswi faneleke . 
Ku khutaziwile swikombelo swo nghenela mphikizano swo huma emadorobeni na matikoxikaya . 
Ku nghenela i mahala eka vamaki lavantshwa , kambe a swi olovi . 
Dyondzo ya ntivombangu i ya nkoka eka xidemokrasi lexi xa ha kulaka . 
Switirhisiwa swi aviwa loko ku ri na xilaveko xa ku swi tirha . 
Switirhisiwa leswi nga nyikeriwa ku tirhisiwa ku tlula mipimo leyi a swi nga tekeriwi enhlokweni . 
Switirhisiwa leswi tirhisiwaka swi fanele ku va swi ri na vuhlayiseki , swi basile na ku hlayisiwa kahle . 
Xitsalwana lexi kombisaka mitirho ya swiyenge swo hamabanahambana swa mfumo . 
Switsalwana swi fanele ku va swi vumbekile kahle na swona swi nyikiwa hi endlelo ra sistematiki 
Switsalwana swi ta kamberiwa eka swipimelo leswi landzelaka : 
Xa nkoka , ntirho wa hina wu katsa vanhu ku tiyisisa leswaku : 
Xa nkoka , pfhumba ri ta humesa leswi landzelaka : 
Tumbuluxa maedlelo ya vutsundzuxi ku kuma vaxavi . 
Tumbuluxa ndhavuko wa ndzemukiso wa vuhlayiseki bya vaakindhawu ; 
Tumbuluxa rimba ra makambelelo kutani u ri tirhisa . 
Kuma nkucetelo wa swivangelo swa nkoka eka swa vumaki . 
Kuma maendlelo lama lavekaka ku tsarisa bindzu ra wena . 
Tiva muxaka wa inthavhiyu leyi u yelaka yona . 
Ku tumbuluxiwa ka rhijistara ra ku hundzuluxiwa ka misava ra swilaveko swa ntlawa lowu kongomiweke . 
Ku tumbuluxiwa ka dyondzo na ndzetelo swo ya emahlweni ; 
Ku tumbuluxiwa ka maendlelo yo tshinya swa halmuseriwa . 
Pimanyeta yinhla ya ndzingano eka leswintshwa leswi lavaka ku ringetiwa . 
Maendlelo yo humesa vanhu eka muako loko ku tshuka ku ve na swibuluki kumbe mindzilo . 
Kambela switsariwa leswi seketelaka nghingiriko walowo . 
Kambela ximakiwa u xipimanisa na dizayini yo sungula . 
Kambela vuxaka exikarhi ka soxaliweke na ntivovugevenga . 
Kambela vukorhokeri bya nseketelo lebyi seketelaka nghingiriko wolowo . 
Ku kambela ku nyikiwa ka xitatimende xa swa timali hi ku angarhela . 
Hambileswi a ndzi karhi ndzi pfumela , a nga tikarhatanga hi ku langutisa dili ya mina . 
Na le ka tikhamphani ta swa mikhuvu , vavasati a va na ntirho lowutsongo kumbe wo pfumala nkoka . 
Swa nkoka swo engetela , vuvabyi bya tinsu i xiandzisa mavabyi . 
Hambi ku ri musi lowu nga kongomangiki wu na nghozi , ngopfu eka vana . 
Kutani ke , leswikulu swa kahle namutlha swi sungule swi ri leswitsongo . 
Hambi nseketelo wa ku antswisa mipimo wu sunguriwile . 
Na maendlelo ya nhlanyelo a a hi wona ngopfu . 
Hambi ku ri nhlayo ya timhaka leti faneleke ku tshikeleriwa yi le hansi swinene . 
Hambi ku ri projeke leyi hi yi pfulaka namutlha yi na gezi . 
Marito lama hi vulavulaka wona hakanyingi ma khuluka ma suka eka ku twisisa ka hina misava . 
Hambiswiritano , timasipala swi nga ha endla ti nga hakeli mali hinkwayo . 
Hambiloko ni pfumelelana na milawu ya yena , a nga ha ni tsakeli 
Migingiriko yi ta tlhela yi va kona eka Swifundzhankulu swin'wana ku xixima siku leri 
Hambiswiritano mbhayimbhayi ku honisa loku ku hi karhata ku ya emahlweni . 
Nandzu wunwana na wunwana lowu hundziseriwaka eka hina mbhayimbhayi wu hela wu tshuxiwile . 
N'wana un'wana na un'wana u na mfanelo ya swilaveko swa masungulo , swo fana na : 
Xivilelo xin'wana na xin'wana xa vaakitiko xi lavisisiwa hi ndlela leyi nga fanela ; 
Mikavelo leyi hakeriweke kumbe leyi averiweke lembeximali ; 
Xana ndzi tiva dyondzo ya ku va munhu a dyondza a ri kule ku ringanela ku va ndzi nga kota ku teka xiboho ke ? 
U nga amukeli wivili narin'we handle ka leri kandziyisiweke hi khomphyuta . 
U nga hlamuli swivutiso swimbirhi swa switsalwana leswi nga na nkongomelo wun'we . 
U nga ringeti ku hlaya papila hinkwaro ra swivutiso . 
U nga nwi byalwa kutani u tshika ku endla vutiolori . 
U nga tluleli endzeni ka xidan'wana loko u nga swi tivi leswaku xi entile ku fika kwihi . 
U nga tlheli u xi aka hambi xiyimo xo va njhani . 
U nga hlambeli endhawini yo karhi elwandle loko ku ri na swihadyana swo mamisa leswi karhatekeke . 
U nga rhumeli mali hi poso eka xiyimo xihi kumbe xihi . 
Xana vatswari va xiyaxiya tibuku ta xikolo ta vana va vona ke ? 
Tirha tinhlanga endzhaku ka ku twisisa vuxokoxoko lebyi nyikiweke . 
Xana hi na nhlamuselo yo fana ya leswi xiyimo xo hluvukisa swi vulaka swona ke ? 
Xana hina tanihi vatswari na varhangeri ha tinyungubyisa hi ntolovelo lowu ke ? 
Xana hi na xinakulobye na swikolo leswi nga kona emakaya ke ? 
Xana u na ku kaneta ko karhi eka xihlambanyo lexi vekiweke ke ? 
Xana u na vuxokoxoko byo ringanela ku va u kota ku hlawula nchumu wun'we eka leyin'wana ke ? 
Xana u nyikiwile matimba hinkwayo hi munghenisi wa xikombelo ke ? 
Xana u fanele ku pfula tihlo ra wena swinene leswaku u kota ku vona hinkwaxo ke ? 
Xana loko u kunguhata wa kombisa mimbuyelo yo dyondza ke ? 
Xana u fanele ku lava na ku tirhisa vuxokoxoko lebyintshwa ke ? 
Xana loko u endla vuyimbeleri u fanele ku tirhisa switirhisiwa swa ndhavuko leswi tivekaka ke ? 
Xana wa nghenela migingiriko yo hunguta ntshikelelo ke ? 
Xana u ehleketa leswaku vuyimbeleri byi nga cinca maehleketelo ya wena ke ? 
Xana u ehleketa leswaku vavasati lava tikeke va fanele ku nwa ntswamba wa muxaka lowu ke ? 
Xana u ehleketa leswaku muhlayi a nga ringeka a teka ntirho lowu ke ? 
Xana u ehleketa leswaku dizayini ya tirhiseka hi mitlawa hinkwayo ya vanhu ke ? 
Xana u lava ku tipfuxa hi vuntshwa ku fikelela nguva leyi ke ? 
Xana u lava ku tirha tiawara to tala wa ha kuma muholo lowu u wu kumaka sweswi ke ? 
Xana vatswari va wena va swi tiva kahlekahle leswaku vana va vona va nga va pfunisa ku yini ke ? 
Ku cinca na ku antswisa tsalwa hi nkarhi lowu ku twananiweke hi wona . 
Matsalwa lama kombisaka vuxokoxoko bya vun'wini na xiyimo xa wena , xikombiso : 
Vutivi lebyi tsariweke na ku hangalasiwa byi faneleke ku sirheleriwa . 
Matsalwa ya fanele ku hungutiwa na ku olovisiwa hilaha swi kotekaka hakona . 
Xana xintshunxo se xi kona kumbe xa ha fanele ku kumiwa ke ? 
Xana mafurha ( petiroli ) ya hoxa xandla eka ku cinca ka maxelo loku hi langutaneke na kona laha ke ? 
Xana ya seketela ntirho naswona hi swihi leswi fihliweke. 
A swi katsi hi vuenti dizayini kumbe matirhiselo . 
Xana makambelelo ya tirhisa mintirho leyi koxaka ku gingiriteka leyi humaka eka vutomi bya siku na siku ke ? 
Xana vumbhoni byi paluxa vuxokoxoko byin'wana byo karhi ke ? 
Xana xifaniso xi huma eka nkarhi lowu kombisiweke kumbe xi endliwile endzhaku ke ? 
Xana xifaniso xi kombisa leswi twisisiwaka hi xitori ke ? 
Ku endla leswi swi ta ndlandlamuxa swikongomelo swa hina loko hi ri karhi hi ya emahlweni . 
Mali ya tihakelo laha kaya yi famba ku ya hi xiyimo xa pholisi ya sweswi . 
Laha kaya pholisi ya hina ya ikhonomi yi kongomisiwe eka : 
U nga pfumeleli vana va wena va ya exihambukelweni xa mani na mani hi voxe . 
U nga weli endzingweni wa ku twa u tivenga eka leswi . 
U nga ringeti ku endla leswi u ri wexe - ku karihela vanhu swi nga va na khombo . 
Pfapfarhuta na ku hetisa rimba ra masungulo ra nkoxo wa riendzo . 
Dirowa dayagiramu yo longoloka ku kombisa ndzendzeleko wa vutomi wa munhu . 
Dirowa nxanxamelo wa switirho leswi u nga ta swi tirhisa ku tumbuluxa ndhawu yo pfalela swilo . 
Dirowa tidayagiramu na tichati to longoloka ntsena loko u komberiwile ku endla tano 
Tsala nxaxamelo wa swilo leswi u nga ta swi lava eka dayagiramu ya xielekitironiki . 
Tsala nxaxamelo lowu faneleke wa swivutiso swa inthavhiyu . 
Swidzidziharisi swi na khombo naswona swi ta hetelela swi ku onhile . 
Khumbi ra khadibodo hi ntolovelo ri tirhisiwa laha ku akiwaka kona . 
Hi 2003 , tiphurojeke ta nhlangano wa mabindzu a ti katsa leti landzelaka : 
Eka nhlengeletano yeleyo ku tlakusiwile timhaka leti landzelaka ta nkoka : 
Eka nguva leyi ku ta pfuriwa tin'wana to engetela ta 15 . 
Ku pfumelela swikweleti swo biha swi fanelo ku hungutiwa hi R75 . 
Ku nyikela vukorhokeri bya vuhahisi na vuhlahluvi bya maxelo . 
Mphakelo wa tindlu eka swisiwana i xi kongomelonkulu xa mfumo . 
Ku nyika vukorhokeri bya swa nawu eka swisiwana na vanhu lava pfumalaka . 
Mphakelo wa vukorhokeri lebyi wa ha tama wu fanerile . 
Ku endla xikombelo xa nkarhinyana xa papila ra vun'winyi a swi bohi . 
Vaaki-tiko va hlohleteriwa ku xava khadi ro manya . 
Vaaki-tiko va nga nyikela timbyana ta vukhale bya nkaye wa tinhweti ni malembe manharhu . 
Vaaki-tiko va fanerile ku langutela ku cinca kukulu eka nawu lowuntshwa . 
Vaaki-tiko va nga nghenisa xisolo eku nyikiweni ka layisese . 
Vaaki-tiko va fanele va twisisa leswaku ku ntshunxeka loku a hi ka nkarhi hinkwawo . 
Muchuchusi u ta ku byela loko u nga fanelangi ku nyika vumbhoni . 
Ku kambela vanhu ku ta endliwa na le ka mapfhumba yo simeka . 
Tirhele ra vutleketli bya vaaki-tiko byi le hansi ka xikhapitalisi . 
Buku yi vumbiwile hi tindzima leti landzelaka : 
Hangalaso wa xibukwana xa milawu ya matirhisele xa va tirhisi xa nhlaya-vanhu xi te hi nkarhi wa kahle . 
Xikongomelo xo lombisa mali hi ku angarhela xihumelela hi ndlela leyi : 
Xikongomelo xo tirhisa xigayo xa hlamuseriwa . 
Ku landzelela dyondzo ya nkoka swi tama swi ri xikongomelo nkulu xa hina . 
Minthwaso ya muwelederi la swi thwaseleke ya hlamuseriwa . 
Nkoka wa nkongomelo wuntshwa lowu katsaka : 
Nkoka wa nhlampfi yo tenga wu voniwa hi mahlo . 
Nkoka wa vukhorhokeri bya rihanyo nkarhi wun'wana a wu na ku tihlawulela . 
Nkoka wa switirhiwa swa tinhlayo ko tala wa ntlhotlhiwa. 
Nkoka wa xivandla xa vuhungaselo wu ta antswiwa . 
Xivutiso xi tala ku vutisiwa loko hi ntiyiso nawu wu laveka . 
Xivutiso I ku : Xana vadyondzisi va swi kota ku tirha hi xitirhisiwa lexi ? 
Mhaka ya tindzimi ta ndhavuko hakunene i nchmu wo vilerisa . 
Mhaka yaku i mani a fambisaka vutirhisano yi nga va ya nkanetano . 
Maphepha ya swivutiso ya fanele ya kombisa vuswikoti , vutivi na risima . 
Mhaka leyi hi yi kanelaka namuntlha , i ku xana hi humelele ku fika kwihi ? 
Nhlengeletano-vunwe yi hakeleriwe hi ku hetiseka hi nhlangano wa xihundla . 
Swiyimo ni nkomiso wa swona swi hi ndlela leyi landzelaka : 
Mpimo wa tlakuka loko nxavo wa movha wu tlakuka . 
Mimpimo yo tlhelela eka dyondzo ka rixaka i yikulu . 
Nkongomelo wa nhlangano lowu wu ta va wu katsile leswi landzelaka : 
Nhlamulo ya vana lava a yi amukeleki . 
Mhaka ya ntiyiso yo vavisa hileswaku nghozi leyi hakunene-nene a yi ta va yi papaletikile . 
Ntiyiso hileswaku yi phakerile ehansi ka 2% hi nkarhi walowo . 
Xivanngelo xo hikwalaho ka yini hi xavile lexi a ku ri kuva na vuswikoti bya vutlekethli bya le moyeni . 
Swiphemu swa swivangelo i ndhavuko ni matimu . 
Swivangelo ndzingano lowu nga heriki a swi tiki ku swi kuma : 
Miankanyo yi fanele ku simekiwa eka mhaka ya ntiyiso , kambe ku nga ri ntsena mahungu-ndlela . 
Rhisiti ri fanele ku hlayisiwa tanihi vumbhoni bya xikombelo xa wena . 
Ndzivalelano wa vanhu wu avanile hi ku ya hi matimu . 
Xiyenge xa ndzivalelano xi ni vutihlamuleri bya ku lamula loku . 
Rhekodi mayelana ni vulawuri bya timali yi hlangananile . 
Ntirho wa ku rhekhoda wu fanele ku hlayisiwa eka vundzeni bya mhaka minkarhi hinkwayo . 
Malawulelo ya ntshwa ya switirhisiwa ya fambisiwe kahle . 
Mfumo wa ntshikelelo a wu lava ku hi avanyisa ni ku endla leswaku hi vengana . 
Xifundha xi tiveka nakambe hi vuhumelerisi bya xona bya chizi ya xiyomo xa le henhla . 
Regisitara ri nga kamberiwa hi munhu wun'wana ni wu'nwana tanihila ha swi nga lerisiwaka ha kona . 
Minhlangano leyi tsarisiweke yi ni lunghelo ro pfuniwa hi timali . 
Komiti ya ntsariso yi fanele ku hlayisi rhekhodi ya matirhelo ya yona . 
Ntsariso wa valeteri va maendzo na wona wu kombise engetelo wa xihlatla . 
Xinawana xo yingisela swi nga ri enawini xa vuhlanganisi bya tiqingho ta le nyongeni . 
Swinawana swi vula leswaku hinkarhi wa nhlawulo : 
Nkunguhato wa mpfuxo wu fanele ku kombisa , exikarhi ka swinwana , leswi landzelaka : 
Tihakelo leti kongomeke tiendliwa eka swikweleti leswi kumekeke eka swibalo leswi tshamiseke . 
Vuxaka exikarhi ka hlaluko na byatso a hi minkarhi hinkwayo byi nga tshamiseka . 
Mpfuno lowu nyikiweke a wu pimeriwanga ntsena rifuwo kumbe bindzu . 
Swilo leswi saleke a swi tsandzi ku ololoxeka naswona swi nga hluriwa . 
Vulavula na vona kutani u vona loko ku ri na swin'wana leswi fambelanaka ni swihlawulekisi swa wena . 
Ku vulavula hi xona a swi nga tisi mihandzu , kambe nghingiriko hi wona wu nga tisaka swo karhi . 
Mi nge ndzi kombisa leswi ndzi vulaka swona , ku vulavula hi vukulu bya rixaka . 
Va nyike ntirho ku va u sungula ku tirha ku ya hi vuxokoxoko na swivutiso . 
Ku papalata xibalo na mithelo swi tama swa ha ri nxungeto lowukulu . 
Tinguva ta xibalo ti hela hi siku ro hetelela ra n'hweti ya khalendara . 
Vevukiso wa xibalo wu ta nyanyula ntirhiso na vutumbuluxi bya swona . 
Xibalo xa mali ya tiko hi xona xi hoxaka xandla swinene eka mpimanyeto wa mali ya tiko . 
Swibalo swi nga hlengeletiwa ku ya hi sisiteme ya mabalelo lama hluvukeke . 
Swibalo swa swimakiwa swa fole swi tlakusiwa hi avhareji ya 12 wa tiphesente . 
Dyondzisa vana va wena hi ta switandzhaku swa ku onhiwa ka nhundzu ya exikolweni . 
Vadyondzisi va kondleteriwa ku tirhisa xiletelo lexi kun'we ni : 
Vadyondzisi va nga tirhisa mimfuwo yo hambanahambana etlilasini . 
Vadyondzisi kusuka eka tinharhu hinkwato va ta katsiwa eka makambelelo . 
Vadyondzisi va tala ku tivona nandzu , kambe a va fanelangi ku tisola . 
Vadyondzisi va ta fanela ku tiyisisa mfikelelo wa kharikhulamu . 
Mitlawa leyi paluxaka ku hambanahambana i ya matimba , yi ni vuswikoti lebyi hetisekeke no va leyi vuyerisaka . 
Vuswikoti bya xithekiniki bya vatirhisamichini ku hlayisa switirho . 
Nseketelo wa xithekiniki na ndzetelo na swona swa nyikiwa loko swi dingeka . 
Swikolo swa thekinoloji swi fanele ku fikelela swilaveko leswi landzelaka : 
Vuyimana bya tithugamama byi tama bya ha ri tlhontlho eka xiyenge xa dyondzo . 
Ndzi byele hi ta tatana na manana wa wena , hambi hi ta wena . 
Khume ra vachuchisi va ta tisiwa ku ta tirha eka lembe leri . 
Khume ra malembe lama hundzeke , hinkwaswo leswi a swi ta langutiseka tanihi norho lowu nga fikelelikiki . 
Khume ra malembe lama hundzeke , dyondzo a ku ri xihlovo xa nkalatshembo . 
Endzhaku ka khume ra malembe hi nga swi vona leswaku marito yalawo a ya ri ya ku purofeta hakunene . 
Matsalwa ya thendara ya ta va kona ntsena eka nhlengeletano ya vathendari . 
Tithendara a ti nga haxiwi eka rhadiyo na le ka thelevhixini . 
Ku herisiwa ka vukorhokeri hikwalaho ka ku hungutiwa ka vatirhi . 
Kambela na ku hlela xintshuxo kutani u endla micinco leyi faneleke . 
Kambela na ku lunghisa nakambe handle ko onha nchumu , naswona hi ndlela leyi hlayisekeke . 
Kambela ntirho wa siku leri hundzeke kumbe xiphemu xin'wana xa nhlokomhaka . 
Kambela sisiteme ku tiyisisa leswaku a ku na swihingandlela swa mafurha . 
Nyika vumbhoni eka ntshamo wa ntshinyo kumbe ku tengiwa ka milandzu ya vugevenga . 
Ku kambela na ku hlawula lava nga ta tirha ntirho wo karhi swi ta endliwa hi vainjhiniyara lava . 
Switirhisiwa leswi simekiweke ehenhla ka tsalwa swi ta va xivumbeko xa nkoka xa matheriyali ya nseketelo . 
Ndzi nkhensa ndzi vuyelela eka xirhambo xa n'wina lexa musa na ndleve leyi mi ndzi nyikeke yona . 
Ndzi nkhensa ku va mi ndzi rhambile ku ta vulavula na nhlengeletano ya n'wina namuntlha . 
Ndzi nkhensa xivutiso xa wena lexa kahle swinene . 
Hi nkhensa tiqingho leti hi ti amukeleke mayelana ni xihoxo lexi - hi kombela ku rivaleriwa . 
Ndzi nkhensa ku tivisiwa hi ndlela leya musa swonghasi . 
Hi nkhensa munhu un'wana na un'wana swinene ngopfu eka swiphemu swa vuyimbeleri na vutlhokovetseri. 
Swikhenso eka vutiyimiseri , vurhangeri na switsundzuxo swa nkoka . 
Swikhenso vamakwerhu , mi vile tingwenya , ndzi kombela leswaku mi khomisa xisweswo eka ntirho lowu wa kahle . 
Leswaku hi siku ro karhi u nga kumeka u fambile ku ta fika laha u nga kona sweswi . 
Ku tiboha kwaloko hi leswi hundzuluxo wu vulaka swona kahlekahle . 
Sweswo swi hoxile xandla eka ntlakuko wa 2 , 4% wa mpimo wa vudlayi . 
Sweswo swi ya hi hina hinkwerhu ; kutani eka swona hi nga ka hi nga swi fambelanisi na nkoka wa mali ! 
Leswaku ku hambana na ku hambanahambana a swi dingi ku tisa ku avana . 
Leswaku ndzingano wu ni nkoka eka tlangu wa nkulo na nhluvukiso . 
Nkulo walowo wu tiyisisile leswaku wu kumeka wa ha ri tano eka malembe lama hinkwawo . 
Sweswo a swi vanga mfikelelo lowu nga tivikaniki . 
Walowo i mbhurisano wa nkoka lowu hi faneleke ku wu vekela siku rin'wana . 
Hi yona ndlela leyi swiboho mayelana ni swilo swo tanihi vuhlayiselo bya n'wana swi tekisiwaka xiswona . 
Sweswo a hi swona leswi hundzuluxo na havaxerisomatimba swi nga hi xiswona . 
Xexo i xiphemu xa leswi nghenaka swa modlolo wa nkulo lowu avelaniwaka . 
Sweswo hi swin'wana swa leswi hi tlangelaka swona hi masagwadi lama . 
Sweswo i matshalatshala ya vurhena lama tisiwaka hi ndzawulo , leswi hi lavaka ku swi bela mandla . 
Walowo i tlhontlho wa vurhangeri lowu nga emakatleni ya hina . 
Yaleyo i phurojeke yintshwa , loko mi yi tsakela , eka 18 wa tin'hweti leti landzelaka kumbe ku tlula . 
Walowo i ntivovuehleketi lowu rhangelaka vukorhokeri bya hina bya vudokodela lebyi fambaka emoyeni . 
Xexo i xitori lexi nga runguriwaka ntsena hi vatlhokovetseri . 
Walowo i tlhontlho wa qhinga wa vurhangeri bya hina . 
Sweswo hi leswi tivekaka tanihi xipfalanomo . 
Sweswo hi leswi vanhu va ka hina va dingaka swona , hikokwalaho a hi lavi ku kumeka hi va hlulekisile ku swi fikelela . 
Hi swona leswi endleke leswaku mfumo wu kumeka wu nyikile switirhisiwa eka swivandla leswi . 
Ku simekiwa kwaloko ku khomeriwile eka Xifundzankulu lexi . 
Sweswo swi vula leswaku ku ta namba xikan'wekan'we ku va ku hundza 3800 wa masweko . 
Munhu yaloye a hi nakulobye eka xinakulobye lexin'wana . 
Matimba yalawo ya khomiwile no tirhisiwa hi vanhu . 
Leswaku ntshamiseko wa nxavo wu ni mhaka a swi fanelanga ku va mhaka leyi kanetanaka . 
Masungulo ya xitirhisiwa xexo ya nga avanyisiwa hi swiphemu swinharhu . 
Leswaku switirhisiwa , ngopfungopfu ntirho , swi fanele ku va leswi fambafambaka . 
Swi nga va swi ri leswaku wa ha ku byeriwa hi ta mali eka vhiki leri ra ha ku hundzeka ? 
Sweswo swi hi mayelana ni mfuwo wa madzolonga na tihanyi . 
Qhinga rero ri ni masungulo ya rona , mfikelelo na nkoka wa dyondzo . 
Leswaku mijamelano leyi hi kona yi pfelela sweswi , i mfungho wa kahle hi tindlela to tala . 
Leswaku leswi a hi ku huhuleka ka swa mbala exikarhi ka ku hisekela ku tiva leswi nga swa nkalambala. 
Xexo xi vile xiphemu xa nkoka no va lexi humeleleke hi ndlela ya le henhla swinene eka maendlelo ya hina . 
Walowo wu vile nkarhi wo tsakisa evuton'wini bya mina . 
Yaleyo yi vile mianakanyo leyi langutisekeke tanihi leyi nga fikelelikiki . 
Leswaku hi ta kota ku fikelela milorho , milangutelo na mihisekelo ya hina . 
Walowo wu ta va tlhontlho hakunene naswona wu ta koxa vutumbuluxi lebyikulu . 
Sweswo swi ta hlayisa 100 biliyoni wa tidolara eka lembe ro sungula ri ri roxe . 
Ndzi ehleketa ku ri sweswo ku ta va ku ri ntumbuluko lowu nga hanyiki wa nkulo lowu avelaniwaka . 
Sweswo eka mina swi vula leswaku hi nga va hi ri eku endleni swilo swin'wana hi ndlela leyi nga yona . 
Xexo i xihlambanyo lexi tiko hinkwaro ri dingaka ku xi amukela . 
Sweswo hi swin'wana leswi nga weliki ehansi ka vutirhelaholobye lebyi . 
Walowo i moya wo angarhela lowu va nga le ku wu tirhiseni eka tiwubusayiti ta vona . 
Walowo i mbuyelo lowu u faneleke ku wu fikelela emakumu ka swona . 
Hi kona ndzi veke ni ntsakelo wa ku tiva swinene hi ta vumaki lebyi . 
100 ra vanhu va landzurile ku amukela vukorhokeri bya gqweta lerin'wana . 
Malembexidzana ya va1940 ya vile ya ku cinca ka matimba emisaveni hinkwayo . 
Ntsombano wa 2008 wu ta pakanisa eka mikongomelo leyi landzelaka : 
Mafu ya 4000 hi siku i nkayakayo wa vun'we bya vutitwi bya hina . 
Nhlayo ya 4000 i nhlayo leyi hi yi kumeke eka ndzawulo . 
Khomferense yi amukerile matsalwa lama landzelaka : 
Vuswikoti bya ku tisa ku cinca na ku teka swiboho swo tika . 
Vuswikoti bya ku humelerisa nongonoko wa nhluvukiso ; 
Leswi nga laha henhla swi katsa vuswikoti bya ku tirhisa minongoti hi nkhaqato . 
Leswi nga laha henhla swi vile ni xiave eka xitshembiso lexi hi xi endleke . 
Swikongomelotsongo leswi nga laha henhla a hi leswi heteka matimba hi ndlela yihi kumbe yihi . 
Xitatimende lexi nga laha henhla xi humesiwile tanihi xihlanganelwa hi ku yimela : 
Xivono lexi boxiweke laha henhla xi simekiwile ehenhla ka masungulo lama landzelaka : 
Ku tirhisiwa ka xihundla hi ndlela yo homboloka i nkwetlembetano wa mafumelo ya xidemokiratiki . 
Hatlisiso wa xiphemu lexi faneleke ku avelaniwa na rito ra hundzuluxo leswi se swi sunguleke n'waxemu . 
Vufambisi lebyi rhwexiweke vutihlamuleri byi fanele ku tumbuluxa yuniti yo oditi ya le ndzeni . 
Muhehliwa a nga rhwexiwanga nandzu wa vugevenga bya matanyula hikwalaho ka swivangelo swimbirhi . 
Migingiriko ya phurojeke leyi hi leyo hambanahambana no va leyi ya ha yaka emahlweni . 
Engetelo wa swiphemu swa ku tumbuluxa tinsimbi wu hlamuseriwile . 
Xibalo lexi engeteriweke xi nga ha pfa xi vekeriwile etlhelo eka swiyimo swo karhi . 
Tisete to engetela to letela ti ta katsa nhlayo yintshwa ya xitoko lexi hundziseriwaka emahlweni . 
Adirese ya murhumeri kun'we ni siku swi fanele ku nyikiwa . 
Mphakelo lowu eneleke wa swakudya i xikombiso xa nkoka xa nhlayiseko wa vanhu . 
Ku landzelela swileriso loko ku endliwa ntirho . 
Komiti yo tsundzuxa yi ta veka mafambiselo ya tihlengeletano ta yona . 
Mfikelelo wa swilaveko swa thekinoloji ya eneji leyi pfuxetiweke . 
Vuyimeri byi tlherile byi tumbuluxa na ku pasisa pholisi ya nsivelo wa vukanganyisi . 
Vuyimeri byi fanele ku ndlandlamuxa masungulo ya byona ya sweswi ya mabindzu lamatsongo lama tirhaka kahle . 
Vuyimeri byi dinga ku tirhana kahle ni vukanganyisi na vukungundzwana . 
Vuyimeri byi ta tirha hi matimba mikarhi hinkwayo ku nyika ndzhuti wa kahle mikarhi hinkwayo . 
Ajenda ya mimbhurisano yi languteriwa ku va leyi vuyerisaka swinene : 
Ajenda yi andlala maqhinga manharhu ya swirhangana : 
Ajenda yi fanele ku va rimba rimba leri khomekaka ra mbhurisano . 
Ntwanano wu katsa swivandla swo anama swa ntirhisano leswi landzelaka : 
Xikongomelo i ku tumbuluxa vuswikoti bya xiyimo xa le henhla swinene na ku va lebyi tiyimelaka eka Swifundzankulu . 
Xikongomelo xa pfhumba i ku hafula makhombo ya le magondzweni hi 2014 . 
Xikongomelo ku ta va ku ri ku tiyisisa vuhlayiseki eka vapfhumba va hina va laha kaya na va le matikomambe . 
Xikongomelo , hi ku tsemakanya , i ku tiyisisa vun'we bya rixaka eka nghingiriko wa ku tisa ku cinca . 
Bindzu leri nyikaka vukorhokeri bya swifambo swa le moyeni i ra xiyimo xa le henhla swinene , leswi yi nga ri ki mhaka yo olova ni swintsongo . 
Nxaxamerisokun'we wu endleriwa ku tisa ku lerisa na ku lawula ko antswa . 
Miavelo ya swiyenge swo hambanahambana i : 
Miavelo yi tekela enhlokweni vuswikoti bya xiyimo xa le henhla hi tindlela to tala . 
Ndlela yin'wana i ku kula ka madzolonga , njhamelano na ntlimbo . 
Ndhurho wa R12 , 3 miliyoni a wu pfumeleriwanga . 
Ntsengo wa mali leyi nga eka ndzhendzheleko wu nga khumba ikhonomi hinkwayo . 
Ntsengo wa xibalo lexi munhu a xi hakelaka wu lawula hi xiyimo xa mali ya munhu leyi nghenaka . 
Ntsengo wa mali ya mpfuno wu cinca lembe rin'wana na rin'wana . 
Ntsengo wa mudende wa mudyuhari wu cinca lembe rin'wana na rin'wana . 
Ntsengo wa mali lowu faneleke ku hakeriwa wu ta kombisiwa eka swinavetiso . 
Ntsengo wu ta vumba xiphemu xa vuhoxaxandla bya swirho swa ntlawa wakwe . 
Nxopaxopo wa leswi nghenisiweke hi 1898 wu se wu herile . 
Swihari na swona swi nga dya swimila hi ndlela leyi ntshuxekeke eka matiko lamambirhi . 
Xiviko xa lembe xi hlengeletiwile hi switeji swo hambanahambana . 
Nhlamulo i ku pimanyeta na tirha ehansi ka mpimanyeto wa wena ! 
Nhlamulo ya leswi yi ya hi maendlelo ya mbalango . 
Nhlamulo leyi hi yi nyikeke nkarhi luwa ni le ka mitirho yin'wana , ya ha ri tano ni sweswi . 
Muendlaxikombelo a nga komberiwa ku nghenela makambelelo ya vuswikoti bya xiyimo xa le henhla . 
Xikombelo na matlhentlhisiwelo ya xona endzhaku a ya ri lama hoxekeke hi tindlela to tala . 
Xikombelo xi fanele ku andlariwa hi ndlela leyi xaxamelaka ni xitiviso xa kona . 
Xikombelo xi fanele ku rhumeriwa hi ku tsala kunene naswona eka fomo leyi lawuleriweke xona . 
Maendlelo ya xikombelo a ya fanelanga ku teka nkarhi wo leha ku hundza tiawata timbirhi . 
Ku thoriwa ka mutsundzuxi wa swa mihundziselo ku ta landzela . 
Ku thoriwa ka vakoreketi va xikambelo a ko va xiyimo xa vukorhokeri . 
Manghenelo lama andlariweke laha henhla a hi lama hlawulekeke hi ndlela yaleyo hi tlhelo ra ntirhisano . 
Nghingiriko wa malulamiselo lowu faneleke wu hlamuseriwile . 
Akhayivhi yi yisiwile eka vuandlalo bya muako lowuntshwa . 
Xivandla lexi welaka eka tipharamita leti landzelaka : 
Matende ya vuthu ya siviwile hi tindlu letinene . 
Nxaxameto lowu nga ni xivumbeko xo karhi kun'we ni nandzelelano wa tipharamita laha swi faneleke . 
Ntirho wa makambelelo wu nyikiwa tanihi phurojeke leyi pfulekeke matlhelo hinkwawo : 
Van'wamatsambu va ni ntsakelo eka vuxokoxoko lebyi landzelaka : 
Mphutumo wu humelerile endzhaku ka siku leri wu kunguhatiweke ha rona . 
Miphutumo a yi fambelanisiwi ni rivengo ra ku ya hi tinxaka ( zenofobiya ) ntsena . 
Vukona bya vaakindhawu a ku ri bya xiyimo xa le henhla swinene . 
Nkokarinoko na nkhomelelo wa swikili swi tama swa ha ri tlhontlho . 
Oditi i mbuyelelo wa mbalango lowu fanaka ni lowu endliweke hi 2000 . 
Oditi yi ta gimetiwa hi mahelo ya lembeximali leri hi nga eka rona sweswi . 
Vukona bya ku yisa emahlweni dyondzo eka xivumbeko xin'we kumbe haswimbirhi ka swona . 
Avhareji ya vukhale bya numbenumbe wa swifambo swa dorobankulu i bya vukhale bya 15 wa malembe . 
Avhareji ya ndhurho wa vukhotsiwa yi pimanyetiwa eka R123 hi siku . 
Maswagwadi i nghimeto wa endlelo ra nkambisiso lowu ndlandlamukeke . 
Mitirho leyi saleleke endzhaku na kungu ra nghingiriko ku lulamisa leswi swi andlariwile laha hansi : 
Nsalo wa tihakelo se wu le ka ndzinganompimo . 
Nsalo wa tiphurojeke a wu fikelelanga siku leri pakanisiweke . 
Nsalo wu averiwile eka Swifundzankulu leswi saleke . 
Nsalo wu ta laveka eka xiyenge xa masipala . 
Sisiteme ya mabangele yi hava mipaluxo leyikulu ya mali ya matikomambe . 
Xihingakanyo lexi a xi tirhisiwa ku avanyisa vanhu a xa ha ri kona . 
Avelo wa masungulo i ntsengo lowu nga ta ya eka masipala wun'wana na wun'wana . 
Swivangelo swa masungulo swi tiyile , kambe na swona swirhalanganya swi kona . 
Swiphemu swa masungulo ya mamaketelo lamakulu swa twisiseka . 
Timfanelo ta masungulo ta ku lulamisa na ku tereka ti ta vekiwa xinawu . 
Matikhomelo ya miako ya tinsimbi endzilweni ya hlamuseriwile . 
Mivuyelo ya madyuhalelo ya kahle ya munhu hi munhu ya le rivaleni . 
1000 wa lava nga eka xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo va ta rhambiwa ku ya nghenela mphikizano wa R1000 . 
Dyondzo leyi kotekaka ya xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo yi ta nyikiwa eka vadyondzi lava . 
Vutshunguri bya xiyimo xa le henhla ku tlula hinkwaswo i ku tiyisa nsawutiso wa wena . 
Hi ku angarhela , bokisi ro nghenisa xikombelo ri va ri pfuriwile 24 wa tiawara hi siku , 7 wa masiku hi vhiki . 
Tsalwa ro thendara ri ta tlhela ri nyikiwa hi ndlela ya xiilekroniki . 
Swikombelo swa tithendara leswi rhumeriweke swi ta va leswi tirhaka eka vugimetarendzo ra tibondo . 
Mitlakuso leyikulu ku tlula hinkwayo eka mpimanyeto lowu yi ya eka mfumo hi ku angarhela . 
Mbhuluko a wu ri wa matimba ku tlula lowu veke kona eku sunguleni , va vurile tano . 
Huvo yi kongomisa eka ku tivumba hivuntshwa ku ndlandlamuxa ntirho wa yona eka vumundzuku . 
Huvo yi nga veka milawu ya mafambiselo ya tihlengeletano ta yona . 
Huvo yi fanele ku ringeta ku fikelela swiboho swa yona hi ku twanana . 
Huvo yi fanele ku khoma kwalomu ka tihlengeletano tinharhu lembe rin'wana na rin'wana . 
Huvo yi fanele ku hlayisa makanelwa ya leswi humeleleke eka nhlengeletano kun'we ni swiboho . 
Huvo ya vulavisisi bya mhangu a yi kumangi xihoxo xa ku vangiwa hi munhu . 
Huvo yi ta veka mutshamaxitulu wa komiti ya yona . 
Huvo yi ta avela R4.2 miliyoni eka nongonoko lowu . 
Mabunu a va ri ni matimba ya ku hi lawula hi ku rhandza tanihi xitshungu . 
Buku leyi yi lulamiseriwile ku ta simekiwa kwala kaya na le ndzhandzheni ku nga ri khale . 
Buku leyi hangalasiweke hi 1998 na yona yi vile ya matimba swinene . 
Hi ku angarhela , tibuku leti ta kumeka eka tilayiburari ta le xikolweni na ta vaaki . 
Xiyenge xa mfumo xa le makumu ya le hansi xa mimfumo minharhu i xa mfumo wa miganga . 
Bokisi leri u ri endleke ri ta funghiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Ku ya hi Xifundzankulu miavelo eka khoto yi ta aviwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Avanyiso wa vadyondzi ku ya hi giredi wu hi ndlela leyi landzelaka : 
Avanyiso wa nkavelo wa timaraka ta switsalwana wu hi ndlela leyi landzelaka : 
Swibumabumelo swo anama swa ndzetelodyondzo swi vile : 
Minongonoko ya vuhaxi yi endliwile mahala . 
Vumakwerhu bya munhu byi ta va mhaka leyi hundzaka ya xivulwahava . 
Mpimanyeto wu tisa switandzhaku leswi hi ku tirhisa xivumbeko xintshwa xa nongonoko . 
Mpimanyeto wu aviwile ku ya hi minongonoko minharhu : 
Mpimanyeto wu katsa ni swiyimo leswi nga si tivekaka . 
Mpimanyeto wu fanele ku rungula xitori xa mikoka leyi vaaki va yi papalataka . 
Mpimanyeto wa numbenumbe wa swifambo wu tlakusiwile hi R555 miliyoni . 
Muako wu ni rivanti ra nsimbi leri tshamaka ri pfuriwile mikarhi yo tala . 
Muako lowu a xi vekiwile eka wona a wo va ni makamara mambirhi ntsena . 
Sweswi muako wu tirhisiwa hi tindzawulo ta vufambisi bya dorobankulu . 
Ku akiwa ka xibedhlele xintshwa swi ta sungula nan'waka . 
Ntalo wa timali wu hangalasiwa ku ya fomula leyi simekiweke eka maendlelo . 
Ntalo wa leswi a wu suka eka tindhawu ta le madorobahulu . 
Munyiki wa basari u ta tsakela nkomiso lowu kombisaka leswi landzelaka : 
Tisenthara ta mabindzu ti ta nyika vukorhokeri lebyi landzelaka : 
Ndzhendzheleko wa bindzu i mbuyelo wa swiboho na swendlo swa vanhu . 
Bindzu a ri rhwali mpingo wa mitsengo leyi nga tsekatsekiki eka mhaka leyi . 
Bindzu ri ta riha R3500 hi n'hweti ku ya fikela haxawa . 
Pfhumba ri pakanisa eka rimbewu na vutsoniwa . 
Pfhumba ri le ndleleni ya ku kuma tivhoti leti hundzaka biliyoni . 
Vonelo ra mukamberiwa hi yexe ri fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Vuswikoti bya nsivelavugevenga byi hluvukisiwa eka levhele ya xitichi . 
Mhaka leyi hi langutisaneke na yona sweswi ku burisaniwa hi yona eka tihlengeletano ta vatirhi ta mikarhi hinkwayo . 
Swiyenge leswi ku yelanisiwaka eka swona eka tindzimana leti landzelaka i : 
Ntlawa wa vanhu lowu nga ta vuyeriwa wu katsa : 
Swivangelo hinkwaswo swa ku timeka ka gezi swi lavisisiwile . 
Maendlelo ya avanyiso wa tisele na xivangelo xo va swi ri swa nkoka . 
Yindlu ya huvo ya le palamende ya le xikarhi yi fanele ku tirhana ni ku hambana loku nga kona hi vukheta . 
Mianakanyonkulu kumbe nhlokomhaka yi fanele ku tsariwa le henhla exikarhi ka pheji . 
Senthara leyi hi nga le ku yi simekeni namuntlha hi wun'wana n'wangulo . 
Senthara yi ta vuyerisa valeteriwa lava nga ri ki ehansi ka 2000 hi lembe . 
Sevhikisi i vito leri thyiweke nomo wa xivelekelo xa wansati . 
Ku tihlanganisiwile na mutshamaxitulu wa komiti yaleyo . 
Tlhontlho wu tala ku sungula eka munhu un'wana ni un'wana . 
Tlhontlho lowu hi langutisaneke na wona i ku tlakusa mapaselo ya ka matiriki lama pfumelelaka vadyondzi ku yisa tidyondzo ta vona etiyunivhesiti . 
Tlhontlho lowu tamaka wa ha ri kona i ku tiyisisa ku tirha ku ya hi swiletelo leswi . 
Tlhontlho wa ku nyika swo tala kusuka eka leswitsongo wu ya emahlweni . 
Tlhontlho lowu hi langutisaneke na wona i ku pana vukoteki lebyi . 
Mithlontlho leyi langutisaneke ni mphakelo wa vukorhokeri eka xiyenge xa vuxaka bya vanhu . 
Swihlawulekisi swa malongoloxelo lama nga ni xivumbeko xo karhi swi longoloxiwile . 
Mufambisinkulu i muofisiri loyi a byarheke vutihlamuleri bya khansele . 
N'wana na mutswari wakwe kumbe na ntswatsi loyi a faneleke . 
N'wana u ta tlhaveriwa ku ya hi malembe yakwe ya ku velekiwa . 
Vana va fikelerile matitwele mantshwa ya vutitshembi eka vona vinyi . 
Vana va mundzuku a va fanelanga ku ya eku etleleni ni ndlala . 
Swiyimo leswi nga laha hansi swi lava nkokarinoko wo hlawuleka . 
Ntsengo wa nkoxo a wu hundzi ntsengo wa R7000 . 
Mabalana wa khoto u fanele ku tlhela a tsala mavitonkomiso yakwe eka micinco leyi endliweke . 
Tlilabu yi ta fikelela swilaveko swa vuxirho hi lembe . 
Ntirhisano wa vafambisi va mabindzu na timayini wu ta va wa nkoka swinene . 
Ncino lowu katsakanyiweke wu fanele ku teka vulehi bya kwalomu ka minete yin'we . 
Khomixini yi tirhanile na leswi tanihi swipimelo swinharhu swo hambana swa xiyelaniso . 
Khomixini yi bumabumela leswi landzelaka eka xiviko xa yona : 
Khomixini yi nga n'okisa komiti yin'wana na yin'wana nkarhi wun'wana na wun'wana . 
Khomixini yi nga tumbuluxa tikomiti kusuka exikarhi ka swirho swa yona . 
Khomixini yi ringanyeta micinco leyi landzelaka leyi ku nga hlawuriwaka eka yona mayelana ni nawu wo karhi : 
Khomixini yi ta endla leswaku ku hlayisiwa rhekhodo ya mafambiselo ya tihlengeletano ta yona . 
Khomixini yi ta sungula ntirho wa yona xikan'wekan'we . 
Khomixini yi ta nyika swakudyanyana tanihi lanci . 
Khomixinari a nga ha boha leswi landzeaka ku ya hi nawu : 
Khomixinari wa khoto u ta ku kombela ku andlala mhaka ya wena . 
Khomixinari u ta hlayisa rhejisitara ra vafambisamichini . 
Vakhomixinari hinkwavo va suka eka vundzhaku bya swa nawu . 
Mavonelo yo sungula ya khomixini ya katsa leswi landzelaka : 
Nongonoko wa khomixini wu tirha ntsena loko wu pasisiwile hi holobye . 
Swibumabumelo swa khomixini swi katsa leswi landzelaka : 
Komiti yi valangile swiviko swa vamaphephahungu swo hambanahambana mayelana ni mhaka leyi . 
Komiti yi tekiwa tanihi ya nkoka ku va yi nga hlela tsalwa leri . 
Komiti yi nga boha hi ta mafambiselo ya yona ya tihlengeletano . 
Komiti yi bumabumela leswi landzelaka eka ndzawulo . 
Komiti yi ta vumbiwa hi swirho swa 11 . 
Vaakindhawu na vona va fambisile mabindzu lama sukaka eka phurojeke . 
Swirho swa vaakindhawu swi nga hlengeleta leswi ringaneke ku phamela mindyangu ya swona . 
Vaakindhawu va n'wi seketela eka matshalatshala yakwe hinkwawo . 
Mbalango wa vaakindhawu i wukulu swinene no va lowu pfilunganeke ku wu endla . 
Khampana yi hlawurile netiweke yo korhokela khasimende . 
Mphikizano wu languteriwa ku va ntirho wa lembe rin'wana na rin'wana . 
Xikombelo lexi heleleke xi fanele ku sayiniwa hi gqweta ra tilayisense ta timfanelo ta vun'winyi bya vutivi bya swo karhi . 
Mitsengo ya ku tixaxamerisa ni matirhelo yo karhi yi fanele ku nghenisiwa eka swiboho . 
Ku burisaniwa hi xivumbeko xa pholisi ya vumaketi . 
Xivumbeko xa tiphanele xa hambana ku ya hi mhaka yin'wana na yin'wana . 
Xivumbeko xa seminara leyi xi seketela xitatimende lexi . 
Ntalo wa homoni ya phurojesteroni wu nga pimiwa emasini . 
Xivilelo xa ku hlayisa nkoka wa swa mbango na xona xi vile lexi tiyeke . 
Swiyimo se swi lulamile ku va ntirho wa ku endla kunene wu sungula . 
Khomferense yi ta kanela hi tihlokomhaka leti landzelaka : 
Switandzhaku swa ku tirhisa oyili leyi nga ri ki yona swa hlamuseriwa . 
Vumbiwa byi ta tsarisiwa ku ya hilaha byi heleketiweke hakona . 
Ku akiwa ka xiporo ku ta sungula ku nga ri khale . 
Ku akiwa ka xitichi xa gezi ku se ku sungurile hi matimba swinene . 
Vatirhi va ku aka na vona va nyikiwa ndyelo ya swakudya swa rihanyu lerinene siku rin'wana na rin'wana . 
Nomboro ya khontheyini yi fanele ku tirhisiwa ku fikelela vuxokoxoko lebyi . 
Vundzeni byi fanele ku kombisa ku cinca ka ndlela ya mitolovelo yo humelerisa swilo swo karhi . 
Vundzeni bya kavanyisa kun'wana na kun'wana ku hlamuseriwile laha hansi . 
Mhakankulu yi nga tekiwa kusuka eka matsalwa ya ndzawulelo . 
Mhakankulu yi lemukiwile loko ku ri karhi ku ehleketiwa hi yona eka levhele ya ntirho wa xedulu . 
Mukontiraka u xungetile ku yisa ndzawulo ekhoto . 
Leswi swi kombisiwile hi xivulwa lexi tisaka ku kanetana eka nandzu wa xinawu hi nkarhi wa swivutiso . 
Ku hambana loku nga kona exikarhi ka vanhu vambirhi lava ambaleke mpahla leyi va pfalaka miri na kona ku le rivaleni . 
Minyikelo yi engeteleriwile eka akhawunti ya miholo . 
Maendlelo ya swilo hi ndlela leyi toloveriweke no tiveka ya ta tirhisiwa eka swibalo leswi nga kona sweswi leswi landzelaka : 
Ntirhonkulu wa maphorisa i ku herisa ku humelela ka vugevenga . 
Xivandla xa mabindzu xi fanele ku hlayisa rhejisitara ra tilayisense . 
Matsalwa lama nga wona ya hetisiwile na ku heleketiwa . 
Vuxokoxoko lebyi nga byona bya swihahampfhuka swin'wana na swin'wana swimbirhi byi longoloxiwile . 
Ndhurho wa vukorhokeri wu ya hi swiyimo swimbirhi . 
Switandzhaku swa ndhurho wa phurojeke swa ha ta hetisiwa . 
Ndhurho wu ta vonaka eka switatimende swa hina swa swatimali . 
Huvo yi nga thola swirho swin'wana swimbirhi eka komitinkulu . 
Huvo yi nga ha n'okisa kumbe ku vumba komiti hi vuntshwa nkarhi wun'wana na wun'wana . 
Huvo yi nga rhamba vanhu lava nga ri ki swirho swa komiti ku ta nghenela nhlengeletano . 
Huvo yi fanele ku boha hi ta lembeximali ra yona . 
Huvo yi fanele ku boha nkarhi na ndhawu ya nhlengeletano yin'wana na yin'wana ya nkarhi lowu taka . 
Huvo yi fanele ku nyika munhu tikhopi ta milawu hamimbirhi . 
Huvo yi fanele ku nyika munhu loyi a tsarisiweke 60 wa masiku . 
Milandzu ya le khoto ya lava khumbekaka sweswi yi tshamisekisiwile ku va yi nga tengiwa . 
Khoto yi ni mavonelo lama pfulekeke ku tumbuluxa vevukiso lowu faneleke hi ndlela ya vutlhari . 
Khoto yi nga tirhisa xileriso xa nsirhelelo ku sivela muendlatihanyi eka : 
Khoto yi ta vumbiwa hi swirho leswi landzelaka : 
Swipimelo swa khoto swi vekiwile eka milawu ya khoto naswona hi leswi landzelaka : 
Loko swi ri tano , khoto yi ni vonele leri anameke ku tirha hilaha yi vonaka swi fanerile hakona . 
Khoto leyi ku endliweke xikombelo eka yona yi ta : 
Vugevenga lebyi faneleke xiyenge lexi hi lebyi landzelaka : 
Sisiteme ya vululami bya swa vugevenga yi le ku cincacinciweni hi ndlela leyi twisisekaka . 
Swihlawulekisi leswi vadyondzi va nga ta kamberiwa ku ya hi swona i : 
Swihlawulekisi leswi enetisaka hi ndlela ya matimba swa rito ro hundza hi rona eka switirhisiwa swa xiilektroniki hi leswi landzelaka : 
Swihlawulekisi swa ku kambela nkoka wa gede i : 
Swihlawulekisi swi nyikile leswi landzelaka : 
Swihlawulekisi leswi tekeriweke enhlokweni loko ku ri karhi ku nyikiwa swihanano a ku ri : 
Swihlawulekisi leswi tirhisiwaka eka dyondzo leyi yo pimanisa hi leswi landzelaka : 
Mimbuyelo ya nkoka yi koxa vadyondzi ku kota ku : 
Mimbuyelo ya nkoka leyi hi yi lavaka hi leyi landzelaka : 
Xivutiso xa nkoka lexi tamaka xa ha ri kona hi lexi nge : i mali muni leyi hi dingaka ku yi tirhisa ? 
Mfuwo wa vugevenga na madzolonga swi tekile vulawuri . 
Xiphemu xa sweswi xa nseketelo lowu xi xeduriwile ku tirha ku kondza ku fika 2009 . 
Xiviko xa sweswi xi ta kombisa leswaku ku pfinya swi yile ehansi hi 8% . 
Nxavo wo xavisa wa sweswi wu nga ha va wa le henhla ku tlula wa lava ku phikizaniwaka na vona . 
Ndhawu yo tirhela eka yona ya sweswi a yi seketeli nhlengeletano leyi yaka emahlweni sweswi . 
Kharikhulamu yi ta tshama yi ri karhi yi endzeriwa nakambe . 
Xitiko xa switiviwa xi angarhela nhlayo ya swiyenge swa vutivi bya xiyimo xa le henhla : 
Xitiko xa switiviwa xi ta katsa 20 wa marhavi ya vuxokoxoko . 
Siku ri fanele ku pasisiwa hi mulawurinkulu wa tirhekodo ta swa mafambiselo kumbe mabalana wa khoto . 
Siku ra ku sungula ra ha fanele ku ta tivisiwa . 
Siku ra ku rhumela ri fanele ku tiyisisiwa eka rhejisitara ra nkambisiso . 
Siku ra ku tengiwa ka nandzu wa ndzawulo ri vekiwile ku va ra 2007-03-15 . 
Siku leri ku humesiwaka xitiviso xa ku koka mali kumbe ku nghenisa mali . 
Nongonoko wa siku wu tshembisa ku va lowu nga ta tsakisa swinene . 
A swi vuli leswaku vadzingandleve vo va swimphuta hikwalaho ko ka va nga koti ku twa ntsena . 
Ntwanano wu nga ha tswala mikateko ya mitirho yo tala ku fikela eka 23000 . 
Jekajekisano wu vile lowu lerisaka na ku hlohletela haswimbirhi . 
Xiboho xa ku ka aphili a xi tekiwanga hi ndlela yo olova . 
Xiboho xa ku teka xiave i xo endla hi ku tinyiketela naswona xi katsa maendlelo mambirhi . 
Nkarhi wa ku teka xiboho xo hetelela ku humelerisa nghingiriko wo karhi na ku kucetela vumundzuku hi wona walowu . 
Nhlamuselo a yi katsi mphakelo wa vutshamo bya xibindzu . 
Nhlamuselo ya nkateko wa ntirho ? 
Vurhumiwa byi tsundzuxile masipala ku tsema byanyi eka xivandla lexi . 
Vurhumiwa byi xiyaxiyile leswaku ndyangu a wu nga sirheleriwangi hi tlhelo ra swa vuxaka bya vanhu . 
Micinco ya xidemokiratiki ya 1994 yi tisile ku cinca lokukulu swinene . 
Mbundzumuxo i xiphemu xa kontirakankulu leyi nyikiweke namuntlha . 
Mikombiso yi fanele ku endliwa hi ndlela ya xiilektroniki eka khomphyuta . 
Ndzawulo yi tlherile yi kuma switsundzuxo swa xinawu eka mhaka leyi . 
Ndzawulo yi rindzerile vuxokoxoko byin'wana kusuka emaphoriseni . 
Ndzawulo a yi katsangi munhu eka matirhiselo yan'wana na yan'wana ya mali eka mhaka leyi . 
Ndzawulo a yi vumbanga vuxaka exikarhi ka ku hambana . 
Ndzawulo yi hava vunakulobye byihi kumbe byihi bya vaaki-xihundla . 
Ndzawulo yi hava swibindzurisi leswi xaxametiweke . 
Ndzawulo yi ni pholisi ya mafambiselo ya swa nxungeto . 
Ndzawulo yi amukerile maqhinga ya swirhangana lama landzelaka : 
Ndzawulo yi amukerile maendlelo lama simekiweke ehenhla ka hundzuluxo . 
Ndzawulo yi amukerile nkalantiyiselo wa vukanganyisi hi matlhelo hinkwawo . 
Ndzawulo yi hava swiboho swa xiyimo xa le henhla kusuka eka maendlelo lama . 
Ndzawulo yi vekerile etlhelo R70 miliyoni ku fikelela leswi . 
Ndzawulo yi vekerile etlhelo ntsengo wa R2 miliyoni ku humelerisa phurojeke leyi . 
Ndzawulo yi ni minghenelelo leyi landzelaka : 
Ndzawulo na yona yi le ku endleni ka oditi mayelana ni swikili . 
Ndzawulo yi le ku hlahluveni ka swikombelo eka nkarhi wa sweswi . 
Ndzawulo sweswi yi le ku tholeni ka 24 wa vanhu lava nga ni vutsoniwa . 
Ndzawulo yi le ku tirhaneni ni qhinga ra ku lulamisa ntlimbano . 
Ndzawulo yi fanele ku hangalasa swiviko endzhaku ka malembe mambirhi man'wana na man'wana . 
Ndzawulo yi tirhisile mali ku ya hi mikumbetelo eka nongonoko lowu . 
Ndzawulo yi yima ni vonelo ra leswaku magondzo ya fanele ku va lama hlayisekeke . 
Ndzawulo a yi nga tivisiwanga mayelana ni ntsakelo wa ku rhurhisiwa . 
Ndzawulo yi ta landzelerisa mayelana ni mhaka leyi . 
Ndzawulo yi ta landzelela maendlelo lama landzelaka : 
Ndzawulo yi ta hakela vayimeri va dizayini lava thoriweke hi ndlela leyi . 
Ku nga ri khale ndzawulo yi ta sungula rimba rintshwa ra minyuziyamu . 
Ndzawulo yi ta tirhisa sisiteme leyi tanihi sisiteme ya mafambiselo ya nhundzu . 
Ndzawulo , eka lembeximali leri , yi fikelerile leswi landzelaka : 
Xikongomelonkulu xa ndzawulo i ku fikelela swipakanisi swa ku xopela hi ku tirhisa : 
N'wangulo wa ndzawulo wu kombisile ku nga twisiseki . 
Nhlamuselo yi hlavutela xiteji xa makunguhatelo ya maendlelo . 
Tidizayini ta swivumbeko i rifuwo ra khampana . 
Xitatimende lexi koxometeke xa vuvekisi bya nkwama xa ha ri eku tumbuluxiweni . 
Vuxokoxoko bya mahakelelo lama endliweke byi fanele ku tatiwa eka xiyenge lexi . 
Tithekinoloji ta nhluvukiso ta ku basisa timayini leti lwisanaka ni vatirhi . 
Nhluvukiso wu ta tlhela wu nyanyula mikateko ya vupfhumba . 
Ajenda ya mahluvukiselo yi katsakanya swiphemu swo hlaya . 
Mimbuyelo ya nhluvukiso yi langutisela vadyondzi lava tlhelaka va kota ku : 
Ku hambana exikarhi ka swikoweto swa nghozi na nxungeto swi fanele ku twisisiwa kahle . 
Maendlelo yo hambana ya ku yimbisa . 
Nkemakema lowu ndzi tsakelaka ku mi siya na wona , hi ndlela yo olova hi lowu nge : 
Vuvekisi byo kongoma bya matikomambe byi mbamberiwa kwalomu ka R15 biliyoni . 
Mulawuri u ta tivisiwa hi ta vutihlanganisi hinkwabyo . 
Mutsoniwa u fanele ku endla xiphemu xakwe xa mitirho ya laha ndlwini . 
Ntsandziso hileswaku muxaka lowu wa xivutiso wu nga hi siya hi dungekile tihloko . 
Ntshamo wo tshinya wu fanele ku fambisiwa hi huvo . 
Ku pfuleteriwa na ku humelerisiwa ka thekinoloji na michini leyintshwa . 
Mimbhurisano yi khomiwile hi moya lowunene . 
Mimbhurisano a yi leteriwa hi rimba leri landzelaka : 
Mahangalaselo ya vuxokoxoko bya ta maxelo na tshamelomaxele ( tlilayimete )  . 
Xiyenge xi letela lomu pholisi yi kongomisaka kona mayelana ni : 
Tsalwa ri tlhela ri tirhana ni swifikelelwa eka dyondzo . 
Tsalwa ri ta khoma tilevhele tinharhu ta vumbhoni na nxopaxopo . 
Mpfapfarhuto wa nawu a wu se tlakusiwa ni sweswi . 
Maandlalelo lama tsakisaka ya fanele ku tekela enhlokweni ku : 
Muchayeri u khomiwile no tlhela a pfaleriwa eswitokisini swa maphorisa . 
Muchayeri u phasekile emovheni kutani havambirhi ka vona va loverile laha nghozi yi humeleleke kona . 
Nkarhi lowu pimeriweke rendzo wu fanele ku va eka mpimotsongo wa masiku ya 11 . 
Nkarhi lowu pimeriweke xikambelo lexi i tiawara tinharhu . 
Misava hi yoxe i tiko rin'we , kambe vanhu i vaaki . 
Ndzhendzheleko wa swa ikhonomi wu sungula eka xiyenge xa ntirhiso . 
Ikhonomi yi le ka nkulo wa 3 wa tiphesente himpfhuka xa 2001 . 
Mudyondzisi a nga katsiwa eka xiyenge lexi xa malulamiselo ya loko ku nga se sunguriwa . 
Switandzhaku swa nkalavutshunguri bya mati swa hlamuseriwa . 
Nhungu wa vaendlavubihi va tikatsile eka ntlhanu wa miphutumo . 
Nhlawulo wu vile kona laha na swiyenge swo hlaya swi lulamisiweke . 
Sisiteme ya swa gezi yi fanele ku xaxamela ni swipimelo leswi landzelaka : 
Tisisiteme ta xiilektroniki ti nga fikeleleka hi ku olova . 
Lava nga na swa vona va sirheleriwile hikuva a swi vanga ni xiave eka vutomi bya vona . 
Ntshikilelo wu tlhela wu va eka mpfuno lowu hlamuseriweke wa khasimende . 
Mutirhi u kuma mimbuyelo hinkwayo leyi fambelanaka ni levhele leyi . 
Vatirhi va tala ku kumeka va hlwerile ku fika entirhweni kumbe va tekile nkarhi wa ku ya humula . 
Havexerisomatimba lowu vantshwa va nga na wona i nyiko ya ku hlawula kahle . 
Magqhino ya swona i mphakelo wa vukorhokeri byo tsana eka vaaki . 
Xedulu xa mahelo ya lembe xi ta nyikiwa hi hofisi ya xifundzha . 
Xiyenge xa eneji xi ni xiave hi ndlela leyi kongomeke eka micinco ya tshamelomaxelo ( tlilayimete )  . 
Vufambisi hinkwabyo na malulamiselo ya purasi leri swi le makatleni ya hina . 
Nkatsakanyo hinkwawo wu fanele ku hlayiwa no kamberiwa tanihi nchumu wun'we lowu heleleke . 
Nyangwa wa ku nghena eka muako wu fanele ku langutisa edzongeni . 
Xitirho xi amukeriwile kambe a xi se rhekhodiwa ni sweswi . 
Switirho leswi u nga swi kumaka kusuka eka ndzawulo swi katsa : 
Mimpimo ya ntlakuso leyi fambelanaka ya swiyenge leswin'wana a yi ri : 
Xipakaniso xa nkoka a ku fanele ku ri ku pima swifikeleriwa swa ndzawulo . 
Ku tumbuluxiwa ka xisirhelelo xa swa ikhonomi . 
Ku tumbuluxiwa ka tisisiteme ta nseketelo ta ku lwisana ni milandzu ya vadyondzi . 
Ku tumbuluxiwa ka maendlelo ya xintlawa eka mimbulavurisano . 
Ndhurho lowu mbamberiweke lowu faneleke ku komberiwa i R4 biliyoni . 
Ntsengo lowu mbamberiweke wa phurojeke i US$1.9 miliyoni . 
Mimbambelo leyi yelanisiwaka eka xiyengetsongo hi leyi landzelaka : 
Ntirho wu ta koka rinoko ra 70 wa vabi va golufu kusuka emisaveni hinkwayo . 
Mitirho leyi yi nyika bindzu eka vaakindhawu va laha mugangeni . 
Vumbhoni na xifikeleriwa swa xiyenge xin'wana na xin'wana swi hlamuseriwa laha hansi . 
Mitsengokwatsa leyi katsiweke a yi tiveki eka ndzawulo . 
Swikambelo swi ta vumbiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Hambiswiritano , zoni ya nsiyiwahandle i xipimo xa xilemukiso xa nkoka . 
Vukona bya xiyenge lexi nga ri ki xa ximfumo , xik. Vutitirhi . 
Ku tlherile ku tumbuluxiwa tikomiti ta matirhiselo ya mali na hundzuluxo wo tisa ku cinca ko antswa . 
Matirhiselo ya mali eka kotara ya vumune hi nongonoko ya vile lama landzelaka : 
Nhlamuselo yi andlala swihlawulekisi swa tisisiteme . 
Nhlokiso wa ku phasiwa ka tihlampfi hi ndlela leyi tlulaka mpimo wu fanele ku hungutiwa . 
Swivutiso swa ku tsala kunene leswi ndlandlamuxiweke swi pakanisa eka yin'we ya tilevhele leti landzelaka : 
Vutekaxiave bya vaaki lebyi koxometaka byi fanele ku beriwa mavoko . 
Xiyimo na vuanami leswi lwisanaka ni xiphiqo xa vatirhi va le mayini . 
Xiyimo xa ku xaxamela ni tipholisi ta vona ta vuvekisi leti pasisiweke . 
Ndyangu wu ta tlhela wu amukela vukorhokeri bya ndyangu ku suka eka soxaliweke . 
Nongonoko wa mpfuneto wa mutirhelapurasi a wa ha ri lowu tsaneke swinene . 
N'wamupurasi u humerile ehandle kutani a vutisa leswi a va endla swona lahaya . 
N'wamupurasi u fanele ku teka xiboho hi ta nkarhi lowu a faneleke ku maketa xitoko xakwe lexikulu swinene . 
Nyimpi ya ku lwisana ni vugevenga yi nga ka yi nga vi nyimpi leyi lwiwaka hi mimfumo ntsena . 
Nyimpi ya ku lwisana ni milandzu ya swa masangu i xirhangana xa rixaka . 
Leswi kumiweke swi ta vikiwa eka xiviko lexi hambaneke . 
Swi tikomba ku ri ndzilo wu sungurile hikwalaho ka swihoxo swa gezi . 
Xikoxo xo sungula i xa leswaku mimpimanyeto yi se yi averiwile mitirho yo tala ku tlula mpimo . 
Nongoti wo sungula lowu dyondzisaka i vun'we na ku hambanahambana . 
Xo sungula xi katsa vuleteri bya le ndzeni lebyi vumberiweke ku teka tin'hweti ta tsevu . 
Hambiswiritano , munhu wo sungula ku duvuriwa a a ri nsati wa n'wamupurasi . 
Xiphemu xo sungula xi katsile ku simekiwa ka mabazi . 
Xiphemu xo sungula a xi hlawulekisiwile hi migingiriko ya swa mitlangu . 
Swikongomelo swa nkombo swo sungula leswi kongomisaka eka ku fikelela leswi i : 
Xiteji xo sungula xa ku hluvukisa qhinga ra wena xi koxa ndzavisiso . 
Xitepe xo sungula eka maendlelo man'wana na man'wana ya makunguhatelo ku katsa ni ya vurimi i : 
Hundziselo wo sungula wu se wu gimetiwile tanihi xikombiso . 
Ku humelela ko sungula ku vile ka ku thwasa ka vabohiwa leswi swa ha ku humelelaka sweswinyana . 
Xipakanisi eka maendlelo ya nhlahluvo ya le henhla ka swiphemu swinharhu . 
Xipakaniso xa kona a ku ri ku kombisa hi ta matirhelo ya xiyimo xa le henhla ya ndzawulo . 
Yin'wana ya migingiriko leyi nga ta endliwa eka leyo tala yi katsa : 
Vuxokoxoko byo engetela lebyi landzelaka byi nyikiwile hi ndlela leyi landzelaka : 
Hambiswiritano , swilaveko swo engetela leswi landzelaka swi fanele ku hlengeletiwa hi : 
Mimfungho yo engetela leyi landzelaka na yona yi nga ha tirhisiwa : 
Micinconyana leyi landzelaka yi fanele ku tama ya ha tekeriwa enhlokweni : 
Leswi landzelaka leswi ku nga hlawuriwaka eka swona swi se swi kombisiwile : 
Ku thoriwa loku landzelaka ku endliwile eka tikomiti ta phurojeke : 
Leswi landzelaka i tinhlamuselo ta tiphurojeke leti : 
Leswi landzelaka i swikombiso swa switirho swa ku kandziyisa : 
Leswi landzelaka i swivandlankulu leswi tekeriwaka enhlokweni eka mali ya mpfuno yin'wana na yin'wana : 
Leswi landzelaka i tiphuphunkulu ta nongonoko lowu : 
Leswi landzelaka i swivangelo swa ku heleketa nkarhi lowu pimiweke wu se wu hundzile . 
Swiphemu swa xivumbeko leswi landzelaka swi fanele ku katsiwa . 
Mbuyelo wa oditi lowu landzelaka wu fambelana ni swihlawulekisi leswi nga laha henhla : 
Mitlhontlho leyi landzelaka leyi faneleke ku hluriwa yi ehleketeleriwa ku va leyi landzelaka : 
Ticheke leti landzelaka a ti nyiketiwanga ebangi ku ta endla tihakelo . 
Swihlawulekisi leswi landzelaka swi tirhisiwile ku nyika kontiraka . 
Swihlawulekisi leswi landzelaka swi ta tirhisiwa ku hlela vuencenyisi : 
Switiviwa leswi landzelaka swi kombisa xiyimo xa ndzima leyi khatsiweke . 
Vuxokoxoko lebyi landzelaka byi fanele ku nyikiwa : 
Swiphemu leswi landzelaka swi fanele ku va kona eka kungu ra dyondzo : 
Swivandla leswi landzelaka swa boha naswona swi fanele ku tatiwa : 
Swipimelo leswi landzelaka na swona swi ta humelerisiwa xikan'wekan'we : 
Vuxokoxoko lebyi landzelaka byi fanele ku va kona eka buku ya nongoloko wa mafambelo ( logobuku )  . 
Tikomiti ta le ndzeni leti landzelaka hi leti nga kona sweswi : 
Leswi landzelaka i nongoloko lowu heleleke wa vahumeleri va mphikizano wa masagwadi : 
Leswi landzelaka i xikombiso lexi yisaka emahlweni xa nhlamulo yo olova ya rito rin'we ya xikambelwana . 
Leswi landzelaka i kungu ra switirhisiwa leswi tirhaka epurasini ra swihari . 
Leswi landzelaka i xiyimeri xa mpfindluko wa tikhemikhali emisaveni . 
Leswi landzelaka i nongoloko lowu pfuxetiweke wa swikumiwa leswi lumbetiwaka . 
Leswi landzelaka i xiboho lexi ndzi xi rhumeleke : 
Leswi landzelaka i mbuyelo lowu languteriweke wa vulavisisi . 
Timhaka leti landzelaka ti nyikiwile nkokarinoko wo karhi . 
Swiphemunkulu leswi landzelaka swa makunguhatelo swi gimetiwile : 
Maendlelo lama landzelaka ya tirhisiwa ku tshama ya ri karhi ya langutela sisiteme : 
Leswi landzelaka swi fanele ku lulamisiwa lembe hinkwaro : 
Leswi landzelaka swi fanele ku katsiwa eka mbiko lowu tlhandlukeke : 
Swirhangana swa rixaka leswi landzelaka swi kombisiwile : 
Leswi landzelaka swi dinga ku tekeriwa enhlokweni mayelana ni masiku yo karhi lama vekeriweke swona : 
Matirhelo lama landzelaka ya khomiwile endzeni ka xifundzha : 
Leswi ku nga hlawuriwaka eka swona leswi landzelaka swi le ku tekeriweni enhlokweni eka ndzavisiso : 
Tindzimana leti landzelaka ti hlamusela tinxaka tintshwa ta mayikelo ya switifikheti . 
Tipoyinti leti landzelaka ti nga ha katsiwa eka xitsalwana , eka leswin'wana swo tala : 
Mihlangano leyi nga ri ki ya mfumo leyi landzelaka na yona yi nga pfuna ; 
Maendlelo lama landzelaka ya ta hetisisiwa : 
Mihandzu leyi landzelaka ya nyikiwa ehansi ka nongonoko lowu . 
Tiphurojeke leti landzelaka ti se ti gimetiwile naswona se ti le ku tirheni . 
Tiphurojeke leti landzelaka ti sunguriwile endzeni ka vumaki bya vhinyo . 
Swiringanyeto leswi landzelaka swi nga ha tlhela swi endliwa hi nkarhi wa nhlengeletano . 
Manyikelo ya swilo lama lulamisiweke ya tirha eka xitsundzuxo xo tsariwa kunene xo hetelela : 
Xivutiso lexi landzelaka xi nyikiwile vakamberiwa ku xi hlamula : 
Tindhawu ta vutshamo leti landzelaka ti katsiwile eka mimbambelo : 
Rhubiriki leyi landzelaka yi ta tirhisiwa ku hlela xitsalwana . 
Swiyenge leswi landzelaka swi vuyerisa vanyingi kusuka eka vupfhumba : 
Tifomo leti komisiweke leti landzelaka ti tirhisiwa eka mbango wa swa mitlangu . 
Leswi landzelaka swi fanele ku khomanisiwa eka fomo ya xikombelo : 
Leswi landzelaka swi fanele ku tirhisiwa tanihi nxaxamelo wo kambisisa . 
Vatirhi lava landzelaka va thoriwile hi bindzu : 
Tafula leri landzelaka ri kombisa vuxokoxoko mayelana ni leswi : 
Mihundziselo leyi landzelaka yi endliwile hi mitlawa leyi yelanaka : 
Van'wamapurasi vambirhi lava landzelaka havambirhi va le ka vumaki bya tihuku ta mandza . 
Hikwalaho , leswi landzelaka swi koxa nkokarinoko wo karhi : 
Fomo ya xirhambo xa xinawu yi ta va hi ndlela leyi lawuleriweke hakona . 
Fomo leyi nyikiweke laha yi ringanyetiwile ku olovisa sisiteme ya mavikelo . 
Fomo leyi faneleke ku tirhisiwa yi dizayiniwile na ku kamberiwa . 
Himpfhuka vana lava hlayisiwaka va yisiwa eka ndhawu ya vuhlayiseki . 
Mikarhi yo tala a swi kali swi lava leswaku vatswari lava wundlaka vana lava nga ri ki va ngati va ya ekhoto nakan'we . 
Mune wa switepe eka maendlelo ya makambelelo i : 
Mune wa minongonoko na swikongomelo swa yona swi hi ndlela leyi landzelaka : 
Mune wa mitlawa leyi hi yi tiviseke se sweswi yi tumbuluxiwile . 
Swibalo swa mune wa tin'hweti swa lembe rin'wana na rin'wana hi leswi landzelaka : 
Tlhontlhonkulu wa vumune i mfikelelo eka mikateko . 
Rimba ra mafambiselo ya swa khoto ri ta katsa : 
Rimba ri lemuka ntsengo wa leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni mayelana ni mfikelelo eka vululami . 
Rimba ri lemuka leswaku switirhisiwa swi fanele ku va leswi eneleke hi mfanelo . 
Ntshuxeko lowu hi wu lweleke wu tisile mikateko yo tala . 
Mbuyelo lowu heleleke wa mbuyeleriso wa leswi fanaka hi xivumbeko wu kona eka aphendikisi . 
Tsalwa leri heleleke ra xiboho xa 1814 ri hlayeka hi ndlela leyi landzelaka : 
Nkwama a wu bohanga hi ta pholisi ya xiave xa nhundzu ya swihalaki . 
Nkwama wu ta tlakusa vutumbuluxi bya mitirho ya 150000 eka malembe manharhu . 
Pholisi ya manyikelo ya timali ta ndzawulo yi vile ehansi ka nkambisiso wa matimba . 
Vumundzuku byi ku rindzerile laha handle , leswaku u ta ta vumba milorho ya wena . 
Garaji a yi khomananga ni yindlu leyikulu . 
Nhlengeletano a yi yimeriwile swinene hi va swa vuavanyisi . 
Mbango wa misava hinkwayo wu le hansi ka leswi tsakeriwaka ku ya hilaha a swi langutiseriwile hakona . 
Nkulo wa misava hinkwayo wa leswi fambisiwaka hi matimba a hi leswi swi humeleleke handle ka mitlhontlho ya swona . 
Makete wa ikhonomi ya misava hinkwayo wu kombisile vuswikoti lebyikulu lebyi vuyerisaka . 
Xikongomelo xa nkwama i ku tlakusa $1,2 billion , a engetela . 
Mfumo wu tumbuluxile mikateko ya mitirho leyi tlulaka 584 . 
Mfumo wu landzelerile endlelo leri hi marito na ntsakelo lowukulu . 
Mfumo a wu fanelanga ku sirhelela swilo swo tanihi sweswo . 
Mfumo wu fanele ku tiyisa xandla hi tlhelo ra ntolovelo wa ku rhangisa van'wana eka swa mabindzu . 
Mfumo a wu tirhisa kwalomu ka R7 biliyoni hi lembe eka vusirheleri . 
Mfumo wu ta tekela kahle enhlokweni miehleketo leyi a yi paluxeke . 
Mfumo wu nga ka wu nga papalati ntirho wa wona mayelana ni mhaka leyi . 
Mfumo wu nga ka wu nga hundzuki eka xiyimo lexi . 
Mfumo wu tsakela ku vulavula na varhangeri hinkwavo lava lavaka kurhula . 
Mafambiselo ya vuxokoxoko bya mfumo sweswi ya le hansi ka nkambisiso . 
Mali ya mpfuno yi fanele ku vonaka eka mpimanyeto wa masipala lowu amukelaka . 
Mali ya mpfuno ya le tlhelo ya mfambelano swa olova ku yi seketela . 
Mali ya mpfuno leyi vaendlaswikombelo va nga yi amukelaka a yi nga khumbeki . 
Timali ta mpfuno ti ta hangalaseriwa eka 10 wa tiphurojeke eka malembe manharhu lama taka . 
Khombo lerikulu ra swa ikhonomi eka nkarhi wa hina i vusweti . 
Tlhontlhonkulu ku tlula hinkwayo i wa ku thola na ku khoma vatirhi . 
Maphepha ya rihlaza ya ta humeseriwa eka vaaki ku ta vula swo karhi na ku khoma mbhurisano hi wona . 
Modlolo wa ku lombisa ntlawa hi wun'wana wa maqhinga lama humeleleke swinene ngopfu . 
Nkulo wa mali leyi nghenaka eka bindzu wu hangalasiwa eka swiyenge hinkwaswo . 
Mhaka yo tika ku tlula hinkwato eka hina i ku byala moya wa vutitshembi eka vadyondzisi . 
Nhloko ya makhotso yi bumabumerile leswaku ku humesiwa xileriso xa ku va rhurhisa . 
Tihloko ta swa tindlu sweswi ti le ku lulamiseni ka mhaka leyi . 
Rihanyu na xiyimo xa swakudya leswi akaka miri swa manana . 
Timhakankulu ta lembe ti katsile leswi landzelelaka : 
Ku tekiwa matimu ya varhandzana ku tlhela ku endliwa na swikambelo . 
Nguva ya masiku ya ku wisa ya funghiwa hi ntlakuko wa madzolonga hi ku angarhela . 
Ririmi ra le kaya ri ni nkoka ku va mudyondzi a hluvuka . 
Hi ku tisola , nhlamulo ya ntiyiso leyi nga kona eka nkarhi wa sweswi , hi leyi nge , " e-e " . 
Yindlu yi vuyile yi sechiwa , kambe a ku kumiwanga nchumu . 
Xiyenge xa le ndyangu xi koxa swipimelo leswi landzelaka : 
Minyikelo ya vanhu eka leswi yi humelela hi tindlela to hambanahambana . 
Ku xaniseka ka vanhu loku vangiwaka hi swona ku nga ka ku nga ha tiyiseriwi . 
Mianakanyo yi hundzuka muchini lowu endlaka vutshila . 
Mianakanyo ya vutekaxiave xa vaakindhawu i mhaka leyi hanyaka swinene . 
Mianakanyo ya hundziselo wa mitsengo ya tsakisa na ku va leyi pfunaka . 
Mianakanyo ya nhluvukiso wa vanhu a yo va na leyi tiyeke hi tlhelo ra xinawu ntsena . 
Xikombiso lexi nyikiweke laha hansi xi kombisa gerhe leyi nga tirhisiwaka eka xipelupelu . 
Ntirho wa xihatla lowu hi faneleke ku wu endla i wa ku titsarisela tanihi vavhoti . 
Nkhumbo wa mali ya mpfuno wa vanhu wu tlhela wu va ni xiave eka matirhiselo ya mali ya swilo leswi nga ri ki swakudya . 
Nkhumbo wa ntiyiso hi lowui tiyeke no va ni xivumbeko . 
Nkhumbo wu humelerile eka ku herisa ntlimbo lowu a wu ri kona exikarhi vona . 
Siku ra ku humelerisa swilaveko swa mpimohansi ku sungurile hi 1996 . 
Ku humelerisa vukorhokeri bya swa vuphorisa bya le magondzweni bya 24 wa tiawara eka Xifundzankulu . 
Nkoka wa mbalangondhawu wa xijumana na vutihlamuleri ; 
Nkoka wa andlalo wa xikongomelo eka phurojeke wu hlamuseriwile . 
Nkoka wa yuniti leyi wu nga ka wu nga tshikeleriwi ku tlula mpimo . 
Nkoka wa ku tirhisa oyili leyi nga yona wu hlamuseriwile . 
Muxavi wa swa le matikomambe u ta fanele ku hakela mali yo karhi hi litara yin'wana na yin'wana ehenhla ka sweswo . 
Ntolovelo lowu tivekaka wu khomisiwile tano ku ringana nkarhi hinkwawo wa xiperimente . 
Vangwa leri nga kona exikarhi ka mali leyi nghenaka ri kurile hakambirhi eka 40 wa malembe lama hundzeke . 
Mali leyi nghenaka ya vatswari lava hlayisaka vana a yi hlayiwi . 
Ku tlakuka ka ku tirhisiwa ka rhadiyo ku tiyisisile ku hangalaka lokukulu ka vuxokoxoko . 
Ntlakuko wa mpimo wa ku ya ehansi ka xiyimo xa magondzo ya Xifundzankulu . 
Vutifumi bya vuyimeri hinkwabyo byi tiyisisiwile . 
Tioditara leti tiyimelaka ti lava ku humesa xiviko lexi kombisaka ku salela endzhaku ka swo karhi eka matirhiselo ya swa timali . 
Xikombavundzeni bya buku xi fanele ku va ni vuxokoxoko lebyi landzelaka : 
Vumaki i cincaniso wa matikomambe wa nkoka lowu vuyerisaka tiko mali . 
Vumaki byi dinga ku sungula eka levhele ya purasi hi tlhelo ra vatirhi . 
Vumaki byi dinga vanhu vo tala lava nga ni swikili hakambirhi eka leswi byi nga xiswona sweswi . 
Xandla xa ikhonomi ya vumaki na xona xi nga ka xi nga tsan'wiwi . 
Sekhula ya vuxokoxoko yi fanele ku khomelela eka mimpimo leyi landzelaka : 
Vuxokoxoko lebyi kumiweke byi kuceteriwa hi hinkwaswo swa leswi landzelaka : 
Vuxokoxoko eka xiviko lexi byi vumbiwile matlhelo hinkwawo hi mune wa swiphemu . 
Vuxokoxoko byi vekeriwile kwala tlhelo exihukuveni xa vona . 
Vuhlanganisi bya vupimpi na byona i xihlovo xa nkoka xa vuxokoxoko . 
Nkatsakanyo wo sungula eka komititsongo wu katsa leswi landzelaka : 
N'wangulo wo sungula exikarhi ka mindyangu . 
Swinghenisiwa eka xiyenge xa 56 xa ndzimana yintshwa leyi landzelaka : 
Mukamberi u ta huma ni sampulu ya xikumiwa xo hetelela . 
Vukamberi byi ni vutihlamuleri ntsena eka komiti . 
Swileriso swa swiphemu swo hambanahambana hi leswi landzelaka : 
Xitirho xi tirhisiwile ku kala no pima switichi swa maphorisa hinkwaswo . 
Rifa leri languteriweke ri nga ka ri nga rivariwi hi ku famba ka mpfhuka . 
Xikongomelo i ku swi tirhisa swinene eka matimba ya vaaki . 
Vutleketli bya nhundzu kumbe vanhu emisaveni hinkwayo byi le ka mpimo wa ziro . 
Vulavisisi na vuchuchisi bya milandzu ya le khoto swi vile ehansi ka vulanguteri bya kahle swinene . 
Valavisisi va ringanyetile tidyondzo to engetela eka mhaka leyi . 
Matirhiselo ya timali lama nga yiki hi nawu a hi mihandzu ya mihundziselo ya vukanganyisi . 
Mhaka yi kumeka yi nga lulamisiwanga hi xiheri kumbe hi ndlela leyi enetisaka . 
Mhaka ya switirhisiwa leswi kalaka i mhakankulu eka xin'wana na xin'wana lexi hi xi endlaka . 
Kahlekahle mhaka leyi a ku vulavuriwanga hi yona tolo . 
Timhaka ti tele nakambe mitlhontlho yi tikomba yi ri karhi yi tlhandlekelana siku rin'wana ni rin'wana . 
Mhaka leyi hi langutisaneke na yona yi lava ku jekajekisana hi yona swinene . 
Mhaka leyi boxiweke yi lava ku jekajekisana hi yona swinene . 
Swiphemu swa makanelwa hi leswi ntshuxekeke naswona swi nga ha kota ku cinceka no nghenisa swin'wana leswi nga kona . 
Swiphemu swa vadyondzi hinkwavo swi fanele ku va kona ku ta hleriwa ehandle . 
Rendzo ri sungula loko tidyondzo ti sungula ku tilulamisela ku tlanga xiphemu xa tona . 
Jaji a yi tsemiwile nhlana hi vugevenga lebya tihanyi . 
Huvo ya nawu na yona yi ta tumbuluxa milawu ya khoto . 
Vachayerinkulu va swiyenge swa ndzawulo hi lava landzelaka : 
Swivumbinkulu leswi ndzi leteleke eka swiboho swa mina swi katsa leswi landzelaka : 
Swihlawulekisinkulu swa malulamiselo lawa hi nga eka wona sweswi ya hlamuseriwa laha hansi . 
Mhakankulu yi hi mayelana ni vurhangisamahlweni bya vuhlayiseki eswikolweni . 
Mahngunkulu ya nghenelelo lowu ya katsa : 
Vutibohi eka maqhingankulu ya ndzawulo a byi ri : 
Mhakankulu ya ku kota ku humelela eka nsivelavugevenga i ku kunguhata . 
Tinxaka ta vuleteri lebyi u nga byi kumaka kusuka eka ndzawulo ti katsa : 
Switirhisiwa swi ta hoxa xandla swinene eka ku fikelela xikongomelo lexi . 
Fundzu ri yimela vanhu lava hlayisaka emisaveni-jikelele . 
Vutivi byi tshikilela eka misinya na matirhiselo ya yona hi ku angarhela . 
Mpfumaleko wa pholisi ya nkambisiso leyi ringanisiweke ya rixaka . 
Mpfumaleko wa switirhisiwa swa le magondzweni wu sivela nhluvuko . 
Rhekhodo ya tinyimpfu leti mitheke i xiphemu xa rhekhodo ya ntshovelo wa le purasini . 
Xibuluki xi hlamuseriwile tanihi socha leri hetisekeke . 
Dyondzomhaka yo hetelela na yona i xikombiso xa madzolonga lama tlulaka mpimo . 
Ndza tshemba leswaku mhaka yo hetelela yi ta humelela , kahlekahle timhaka timbirhi to hetelela . 
Miphutumo leyi ya ha ku humelelaka a yi tikisile xandla swinene hi tlhelo ra xiyimo xa yona . 
Tinhlayohlayo ta sweswi ta vukorhokeri bya vaaki ti longoloxiwile laha hansi : 
Leswi swa ha ku boxiwaka swi nga lava nghenelelo wa nkarhi na nkarhi hi phuresidente . 
Nawu wu fanele ku tirha eka ndlhayiseto wa vulavisisi . 
Nawu wu koxa leswaku n'wana a seketeriwa kumbe a hlayisiwa hi : 
Mudyondzi u kota ku fikelela no tiyisa vuhlayiseki bya vumunhu byakwe . 
Mudyondzi a nga endlanga matshalatshala ya ku tlhuvutsa nhlokomhaka . 
Vadyondzi va fanele ku tirha ku ya hi swipimelo swa mpimotsongo leswi landzelaka : 
N'wangulo wa mudyondzi hi woxe kambe wu fanele ku seketeriwa . 
Matirhelo ya mudyondzi ya pimiwa ku ya hi swipimelo . 
Mimbuyelo ya dyondzo ya fana eka swiphemu hinkwaswo . 
Dyondzo leyi landzelaka eka ntlawa wa tidyondzo . 
Muleteri u valanga machudeni lama tirhaka eka ntlawa . 
Ndzhaka ya ku tirhana ni mitlimbo ya vuxaka bya vatirhi eka ikhonomi ya ximfumo . 
Ndzhaka ya ntshikilelo yi phewela swinene eka vamanana . 
Vulehi bya nhlamulo byi fanele ku va kwalomu ka 100 - 200 wa marito . 
Loko nkhuluko wa makete wu ri ehansi , swi vula leswaku mixavo yi kumeka yi ri ehenhla . 
Papila ri fanele ku kongomisiwa eka mininjhere wa xitolo . 
Papila ri fanele ku tsariwa hi xivumbeko xa tindzimana . 
Papila ri hundziseriwile eka Xifundzankulu ku va ri vekiwa laha ku hlayisekeke . 
Levhele ya nkulo wa ikhonomi hi 2006 ku vile loku kuceteriweke swinene hi mikoxo . 
Levhele ya dyondzo na yona yi tisa tlhontlho . 
Tilevhele leti hi ti rhekhodeke a hi leti khumbaka swinene rihanyu ra vanhu . 
Muthelo wu kongomisa eka ku hlohletela matirhiselo ya tibeke lama yisaka emahlweni . 
Layisense yi ta va leyi tirhaka ntsena loko bindzu ra wena ra ha tirha . 
Mifambelano exikarhi ka mitlangu na tindlela ta mahanyelo ya rihanyu lerinene ya tiveka swinene . 
Nongoloko wa ku nghenisiwa ka swikili laha tikweni wu hluvukisiwa lembe rin'wana na rin'wana . 
Nongoloko wu fanele ku va hi xivumbeko xa tipoyinti no tlhela ku tirhisiwa swivulwa leswi heleleke . 
Nongoloko wa mitirho ya ntlawa wo tano wu kumeka wu ri lowu leheke ku pfumala makumo . 
Milongoloko yi pfariwa kwalomu ka awara yin'we ku nga se fika nkarhi wun'wana na wun'wana wa ku dya swakudya . 
Vumaki bya vufuwi bya swihari i xiyenge swa vurimi xa rixaka lexi kulukumba ku tlula hinkwaswo . 
Vufambisi bya muganga byi nga endla leswaku ku va ni misava leyi nga ta nyikiwa ntirho wo karhi . 
Malulamiselo na makunguhatelo lama lavekaka ya tekeriwa enhlokweni . 
Xikongomelotsongo xa nkarhi wo leha i ku hundzisela swikili eka timasipala . 
Ku yisa emahlweni ka nkarhi wo leha ka xitediyamu ka ha tiyile . 
Nguva yo leha yi ta pfumelela ku cinca kwaloko ku va ku kunguhatiwa kahle 
Lahlekelo wa dorobankulu wu mbamberiwa ku va ehenhla ka R30000 . 
Milahleko ya tinomboro leti yi nga fambelanisiwa ni : 
Nxavo wa le hansi wu kongomisiwa ntsena eka yinhla ya manghenelo eka makete . 
Nguva ya ikhonominkulu ya tikonkulu hi leyi tshamisekeke swinene ngopfu . 
Leswikulu swa kahle swa ndzawulo swi katsa leswi landzelaka : 
Micinconkulu leyi nga kona eka milawu leyi pfuxetiweke hi leyi landzelaka : 
Mimbuyelonkulu ya mbalango yi vile leyi landzelaka : 
Xipakanisonkulu a ku ri ku tiyisisa vutixaxamerisi ni milawu . 
Xikongomelonkulu i ku herisa swikolo leswi akiweke hi misava na miako leyi nga hlayisekangiki . 
Swivangelonkulu swa matirhiselo ya timali lama engeteleriweke swi nga va leswi hoxaka xandla eka : 
Swivangelonkulu swa ku hlwela leswi tokotiweke eka masalelo ku vile : 
Vukorhokerinkulu lebyi nyikiweke hi ndzawulo byi fambelana ni : 
Vutibohinkulu na mitwanano leyi fikeleriweke swi katsa leswi landzelaka : 
Swivandla swa mixungetonkulu leswi paluxiweke i : 
Vunyingi bya vadyondzisi byi vuyerile exikolweni namuntlha ku ya lulamisa . 
Vunyingi bya nhlayo yaleyo byi yisiwile ku ya tirha eka levhele ya muganga . 
Vunyingi bya matirhiselo ya mali byi humelerile kusuka hi 2003 . 
Vunyingi bya tiphurojeke byi kumeka emakorhweni ya matikoxikaya ya vusweti . 
Vunyingi bya vona byi ta hi le mindyangwini leyi nga tshamisekangiki kahle ku ya hi ntolovelo . 
Vunyingi bya vantshwa lava byi ni mithwaso ya ximfumo ya dyondzo . 
Vufambisi lebyi byarheke vutihlamuleri byi tlheriserile nongonoko endzhaku . 
Mafambiselo , mahluvukiselo na mamaketelo ya mitanga yo hlayisa ntumbuluko . 
Manyuwali wu nyika swiletelo hi vundzeni mayelana ni leswi landzelaka : 
Xiyenge xa vutumbuluxi xi dinga ku ndlandlamuxa hi ndlela yo hambanahambana ku yisa eka timakete . 
Vuswikoti bya wanuna eka timhaka ta swa masangu byi ta tama bya ha ri tano ku fana ni loko a nga se yimba . 
Mepe wu kombisa ntshamiseko wa ntlhandlamano wa vatirhi etikweni . 
Maavelo ya timaraka ya ntlhanu wa mitirho ya le ndzeni ya hi ndlela leyi landzelaka : 
Nongoti wa makete wu twisiseka ku ya hi timhakankulu to hambanahambana . 
Nxavo wa le makete wa ku xavisa mavele ehandle ka tiko hi lowu fanaka eka leswimbirhi . 
Matheriyali wu katsa swikombiso leswi khomekaka eka mbango wa ku aka . 
Matheriyali wu fanele ku funghiwa hi nkhaqato na vundzeni bya wona . 
Mhaka se yi twiwile kutani ku rindzeriwile vuahluri . 
Mhaka yi ta kuma nkokarinoko mikarhi hinkwayo . 
Mhaka leyi muchaviseki a yelanisaka eka yona yi lulamisiwile khale . 
Mhaka leyi yi ta landzelerisiwa hi hofisi leyi hi nkarhi wa oditi leyi landzelaka . 
Nguva ya mpimohenhla wa ku fambisa tiphurojeke i khumembirhi wa tin'hweti . 
Mpimohenhla wa mihambuko leyi pfumeleriwaka hi leyi landzelaka : 
Mitsengo ya mbambelo yi kona eka matafula lama landzelaka . 
Swipimelo leswi i xiphemu xa nyimpi ya mfumo swa pfhumba ra vusweti . 
Vuhangalasamahungu bya rhambiwa ku ta nghenela ntirho . 
Vuhangalasamahungu bya rhambiwa ku ta nghenela ntirho na ku tlhela byi wu vika . 
Vuhangalasamahungu byi ni vutihlamuleri bya ku korhokela vaaki mitsakelo ya vona . 
Vuhangalasamahungu byi nyika pulatifomo yo pfilungana mayelana ni mhaka leyi . 
Nhlengeletano yi pfumelerile qhinga ra masungulo ra nkulo na hundzuluxo . 
Nhlengeletano yi bohile ku khoma tihlengeletano leti fanaka mikarhi leyi taka . 
Nhlengeletano yi vile kona tolo kambe xiviko xa muxaka walowo a xi nghenisiwanga . 
Swirho swi tshovile rivanti ra le mahlweni kutani swi ringeta ku nghena endlwini . 
Swirho swi hakela mali ya vuxirho ku ta wela eka tlilabu . 
Vavanuna lava endlaka vubihi lebyi va fanele ku kumiwa va tlhela va twisiwa ku vava . 
Matirhelo ya xiyimo xa le henhla lama paluxiweke eka xikombelo na wona ya ta tekeriwa enhlokweni . 
Maendlelo lama tirhisiweke hi muphutumi ku tshinelela mutwisiwakuvava . 
Maendlelo lama hluvukisiweke hi lama simekiweke ehenhla ka ntoloveto wa misava hinkwayo . 
Xigayo xi lulamerile ku tirha . 
Sayizi ya mpimotsongo yi ta endliwa tanihi ndlela leyi landzelaka : 
Mpimotsongo wa ntikelo wu ta endliwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Holobye u hlohleterile un'wana na un'wana ku tiyisisa leswaku hi dya hi ndlela ya rihanyu lerinene . 
Holobye u vile na tendzo ta le ntsungeni wa malwandle leti landzelaka : 
Holobye u fanele ku veka nawu hi ta mithwaso ya vakamberi . 
Holobye u ta thola xirho xa huvo tanihi xandla xa mutshamaxitulu . 
Holobye u ta avela vuxokoxoko exikarhi ka byin'wana bya lebyi landzelaka : 
Holobye u navelerile lava vaviseke ku hatlisa va hola . 
Vaholobye na vona va pfumelelanile ku khoma tihlengeletano ta nkarhi na nkarhi ku langutela makhatselo ya ndzima . 
Hisekelo hileswaku i ku kota ku vula swo karhi hi ndlela ya vutitshembi mayelana ni mihlawulo leyi . 
Hlohlotelo wa vaaki wu ta ya emahlweni handle ko kavanyetiwa . 
Muringanisi u ta burisana ni mudyondzisi hi leswi . 
Nkarhi lowu hi lavaka ku hundzela emahlweni ku nghenelela ku avana lokukulu exikarhi ka hina . 
Nkarhi lowu u sungulaka ku tirha na vona , nkoka wa wena wu namba wu hela xikan'we eka vona . 
Mali leyi lombiweke yi ta hakeriwa hi nguva leyi ringanaka 60 wa tin'hweti . 
Nangutelo na nkambisiso wa matirhelo ya masipala . 
Moya wa vutitwi a wu kahle ku ringanela mihunguto leyi vonakaka . 
Hikokwalaho , moya wa vutitwi lowu nga kona hi lowa ntshembo wa xiyimo xa le henhla na milangutelo ya matimba . 
Moya lowu nga kona eka nhlayo ya Valungu wu tsakerile ku cinca . 
Loko ku tirhisiwa endlelo ra vukorhokeri lebyi avelaniwaka mikarhi hinkwayo na hi ndlela leyi vuyerisaka . 
Loko ku byariwa mirhi yo tala , swi va leswinene ngopfu eka mbangu wa hina . 
Loko vanhu va kumeka ngopfu va ri ni ku kanakana , swi endla leswaku va kumeka ngopfu va ri karhi va khomelela eka miehleketo ya vona ntsena . 
Loko hi endla hi matimba , hi ta kumeka hi ri vanhu vo antswa swinene . 
N'wangulo lowu fanaka swinene wu vile wa ku lwisana ni ritshwa hi tindlela hinkwato . 
Gondzo ra mpfhuka wo tika swinene ri se ri fambiwile . 
Tsalwa ra nkoka swinene eka sisiteme yaleyo i xikombamabalelo . 
Magoza ya nkoka swinene ya ku endla leswaku tinsu ti tshama ti ri ni rihanyu lerinene ya katsa : 
Mhaka leyi ehleketeriwaka swinene hileswaku xihahampfhuka xi biwile hi ndlati . 
Swirhalanganyi leswikulu leswi nga mahingandlela emakete swi katsa : 
Manana u khomiwile na sweswi wa ha ri ejele . 
Vumaki bya mimovha byi avanyisiwile hi mune wa mitlawa . 
Vachayeri va swithuthuthu hi rivilo ra le henhla ku tlula mpimo va khomiwile hi siku rin'we hinkwavo ka vona . 
Masipala wu amukerile maendlelo ya ku tihlanganisa na vaaki . 
Masipala wu vile ehansi ka nxungeto lowukulu wa mikhukhulo na timhangu . 
Masipala a wu ri eka maendlelo ya ku kambisisa kungu ra bindzu ra wona . 
Vito ra nhlangano wa xibindzu wu fanele ku katsa marito lama landzelaka . 
Vito ra bangi leyi mutirhi a nga na akhawunti ya bangi kona . 
Mavito ya switarata leswi nga ta va swi pfariwile hi lama landzelaka : 
Mavito ya vakomberi lava humeleleke na lava nga humelelangiki : 
Murunguri u ni mavonelo ya kahle hi tlhelo ra rihanyu . 
Tihuvo ta rixaka leti seketeriweke hi ndzawulo i : 
Ndzawulo ya rixaka yi nga ka yi nga swi koti ku fikelela swikongomelo leswi yi ri yoxe . 
Vuhundzuluxi bya tibangi ku va ta mfumo byi ni nkoka ku endla leswaku sisiteme yi tirha . 
Vuhundzuluxi bya timayini ku va ta mfumo a hi pholisi ya mfumo na kan'we . 
Mpimanyeto wa rixaka wu ta nyika nhlamuselo ya hisekelo wa ku humelela na swirhangana swa hina . 
Vatswari va ngati a va nyikanga mpfumelelo lowu hetisekeke . 
Muxaka na xivangelo xa ku endla ntlawahato nakambe swi boxiwile . 
Muxaka wa ntirho wu letela mahlawulelo ya swambalo . 
Muxaka wa ntlimbo lowu hi angarheleke wu ya wu ri karhi wu cinca . 
Muxaka wa manyikelo ya mali eka leswo tala , wu ta katsa : 
Muxaka wa minghenelelo leyi lavekaka wu ta lulamisa madzolonga ya le mindyangwini . 
Muxaka wa swivandla swa mitirho wu kombisiwile eka xedulu lexi khomanisiweke . 
Xidingo xa ku tiyisisa masungulo ya mali ya masipala . 
Xidingo xa ku humelerisa miako leyi faneleke eka tinyangwa ta mahlaluko . 
Xidingo xa ku tlakusa makombelelo loko ku ri karhi ku bumabumeriwa ku engeteleriwa nkarhi . 
Xidingo xa ku hunguta nhlayo ya milandzu leyi yimeleke ku ya tengiwa ; 
Swiphemu leswi nga ri ki kahle swi ni ntikelo ku tlula leswinene leswi fikeleriweke hikwalaho ka swivangelo swa kahle . 
Xitandzhaku lexi nga ri ki kahle lexi xibalo xintshwa xi nga va ka na xona eka vuvekisi ; 
Vakaneri va pfumelelanile eka mpfapfarhuto wa leswi cinciweke kutani va tlhela va fungha hi misayino yo koma eka tsalwa ra kona . 
Makhelwana u yile endlwini ku ya lavisisa . 
Khevele leyintshwa yi languteriwa ku hatlisisa mihlanganiso kahle swinene . 
Kungu rintshwa leri twisisekaka ri langutisela nhlayo leyikulu ya minghenelelo . 
Dizayini leyintshwa yi fanele ku nyika nkoteko wa mabindzu lamatsongo . 
Ndhawu yintshwa yo vuvevukisi yi dizayiniwile kahle naswona yi ta va leyi fikelelekaka no va leyi hlayisekeke . 
Minongonoko leyintshwa ya swa timali ta ndzawulo yi katsa : 
Milawu leyintshwa ya vuxaka bya vatirhi yi tisa nguva yintshwa . 
Sisiteme leyintshwa yi tisa nhlayo ya mimbuyelo , ku katsa : 
Mimovha leyintshwa yi nga ha tirhisiwa eka mitirho yo tala leyi katsaka : 
Xivandla lexi landzelaka i xa xibalo xa ku humesiwa ka moyakhubu . 
Kavanyisa loku landzelaka ku valanga timhaka leti hi vuenti lebyikulu . 
Tinxaka ta mune ta makambelelo ti lawula hi swikili swa ku tsala . 
Nhlengeletano leyi landzelaka ni xiyenge lexi yi ta khomiwa ku nga ri khale . 
Malembe ya vumakumekaye hi vunyingi bya wona ya vile ya ntshembo wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Vahlawuriwa va lembe leri ra masagwadi hi lava landzelaka : 
Mitsengo leyi nga kotiki ku kumeka nakambe yi fanele ku hakeriwa ku ya hi : 
Milawu na swipimo swa mafambiselo ya timali ta mpfuno hi leswi landzelaka : 
Milawu na swipimo swa lomu ku holeriwaka kona hi leswi landzelaka : 
Tinoti leti nyikiweke laha hansi ti nyika nhlamuselo yo koma ya swivandla leswi : 
Nhlayo yi langutiseriwa ku kula hakambirhi eka lembexidzana leri landzelaka . 
Nhlayo yi langutiseriwa ku va eka ntsengonkulu wa 43 miliyoni hi 2010 . 
Nhlayo ya vakamberiwa lava paseke hi tinyeleti na yona yi yile ehenhla . 
Nhlayo ya tiinki ta michini leyi faneleke ku hlengeletiwa na yona yi yisiwile ehansi . 
Nhlayo ya vana lava kumaka mali ya mpfuno yi yile ehenhla . 
Nhlayo ya mafu lama fambelanaka ni ntungu lowu i tsevu . 
Nhlayo ya mimovha leyi xaviseriwaka ematikweni ya le handle yi langutiseriwa ku fika eka 200000 hi lembe . 
Nhlayo ya vanhu lava nga ejele yi tlakukile hi 4% . 
Nhlayo ya vanhu lava nga ehenhla ka malembe ya 15 hi ku velekiwa lava nga yangiki exikolweni yi le henhla swinene . 
Nhlayo ya vanhu lava thoriweke tanihi vahleri va vulavisisi bya xiyimo xa le henhla hi leyi landzelaka : 
Nhlayo ya minongonoko ya ku vuyelerisa xiyimo xa rihanyu ematshan'weni yi le ku kuleni . 
Nhlayo ya tinomboro ta riqingho yi ta tama ya ha ri tano . 
Xikongomelotsongo i ku nyika nseketelo wa swa timali eka van'wamabindzu lava ha ri ki lavatsongo . 
Swikongomelontsongo swa pfhumba leri leheke n'hweti hinkwayo ri katsa leswi landzelaka eka leswo tala : 
Hikokwalaho , mivalango yi tirha ku ringana nguva ya 15 wa malembe . 
Hofisi yi akiwile endzilekanini wa ndhawu ya mitlawa mimbirhi leyi lwaka . 
Muofisiri a swi tiva ku ya hi nawu loko vanhu va ri karhi va vulavula ntiyiso . 
Lowu i wa ximodeni no kumeka wu ri lowu hluvukeke kahle ku antswa . 
Loyi a nga ni torha ra ku dyondza na ku hisekela ku ringeta . 
Vutshunguri lebyi nga kona byoxe eka sweswo i levhele ya vutifumi hi tlhelo ra swa timali . 
Lava nga katsiwiki voxe i vanhu lava humesaka xibalo lava nga ni malembe lama hundzaka 65 wa malembe hi ku velekiwa . 
Leswi nga katsiwiki swoxe eka leswi i swinavetiso swa le ka thelevhixini . 
Nkarhi lowu u nga ndzi belaka riqingho hi wona ntsena i wa kwalomu ka 9 nimadyambu . 
Matimba hinkwawo ya le ka hina tanihi ndzawulo ku yisa matshalatshala lama emahlweni . 
Matimba hinkwawo ya le ka wena ku kombela khopi ya xitatimende . 
Nomo wa direyini wu fanele ku pfariwa hi nchumu lowu . 
Misinya ya ku tirhisa xiaki yi andlariwile . 
Madzingandleve i munhu loyi a hambaneke na munhu loyi a twaka . 
Nhlayo leyi tsakeriwaka swinene i ya hunguto lowu yaka emahlweni wa 300 . 
Mfuwo wa rixaka wu fuwile swinene no va lowu hluvukeke hi ndlela ya le henhla swinene . 
Tiyuniti ta swa vugevenga lebyi kunguhatiweke ti ni swikongomelotsongo leswi landzelaka : 
Vakondleteri va festivhali va tsakela ku kuma vuxokoxoko kusuka eka wena . 
Xitifikhetixidzi xa ku velekiwa kumbe tsalwa ra vutitivisi ra n'wana . 
Hunguxidzi ri hundzisiwa kusuka eka munhu un'we ri ya eka lon'wana . 
Tindzimi tin'wana ta ximfumo ti nga tirhisiwa ku olovisa madyondzelo . 
Leswi ku nga hlawuriwaka eka swona swin'wana i ku tlakusa muthelo na mimpimo ya ku xava swa le matikweni ya le handle . 
Leswin'wana swi fambelana ni xiyimo xa hundziselo wa swikili . 
Mavito ya vaofisiri lavan'wana vambirhi a ya se tiveka . 
Lon'wana u hlongoriwile , a yimisiwanyana entirhweni ku ringana tsevu wa tin'hweti . 
Mbuyelo wa swikombelo haswimbirhi a swi ri swa leswaku a swi pasisiwile . 
Nkoka hinkwawo wa vurimi wu le mali leyi hundzaka R130 biliyoni . 
Vunyingi lebyi nga ni swirho swa nhlayo leyikulukumba ku tlurisa mpimo eka huvo na yona i ya vavanuna va Valungu . 
N'winyi na un'wana wa vatirhi vakwe va khomiwile . 
Vinyi va misava i swifumi swa vanhu va Valungu . 
Ku vava loku va ku tweke ku vile ka xiyimo xa le henhla ku tlula rifu hi roxe . 
Phepha ra kona i ra xiyimo xa kahle naswona ri khomanisiwile hi ndlela leyi hlayisekeke . 
Vatswari va nga fikelela ntwanano kumbe khoto yi teka xiboho . 
Vatswari va muchudeni a va ni vutihlamuleri bya ku hakela mali ya xikweleti leyi lombiweke . 
Vatekaxiave na vona va ta kombisiwa hilaha va nga swi herisaka hakona . 
Mpimo wa vutekaxiave eka swa dyondzo wu tlakukile hi ndlela ya le henhla swinene . 
Vuxokoxoko bya nandzu byi fanele ku nghenisiwa eka rhejisitara ra nkambisiso . 
Vanakulobye va hluvukisile nongonoko hi ku famba ka lembe ra 2006 . 
Vhiki leri hundzeke ri vile ni tlhelo leri nga ri ki kahle eka vumaki bya mathekisi . 
Lembe leri hundzeke ri vile leri taleleke hi swihingakanyi swo tala ngopfu . 
Gondzo leri u nga ta ri famba a ri nga vi ro olova , kambe u ta fanela ku tiyisela . 
Siku ra muhola ri boxiwile eka xitiviso xa wena xa makambelelo . 
Miholo yi ta hakeriwa ku sukela endzhaku ku ya fikela eka siku leri u endleke xikombelo xa mpfuno wa swa timali ha rona . 
Vanhu lava hlengeletaneke laha madyambu lawa va ni matimba ya ku swi cinca sweswo . 
Vanhu va hi langutisile va ri ni ku langutisela ka leswa kahle swinene , leswi swona swi nga ntiyiso , u vurile . 
Sweswi vanhu va muganga lowu va nga fikelela vululami bya ntiyiso . 
Kontiraka ya vanhu ya vumundzuku byo antswa sweswi se yi teka xivumbeko xo karhi . 
Tiphesente ta mitlakuko eka ntlhanu wa malembe lama hundzeke hi leti landzelaka : 
Kahlekahle mimbuyelo ya mfumo lowuntshwa a hi leyi ndzi kokaka rinoko . 
Vaendlavubihi va vula leswaku swi va tekerile masiku mambirhi ku kunguhata mphutumo lowu . 
Munhu loyi a khomeke matomu u ta tsarisiwa tanihi dokodela ra swa vutshunguri . 
Munhu yaloye a nga le ku kumeni ka mpfuno kusuka eka nhlangano wun'wana na wun'wana . 
Nkateko wa ku teka swifaniso wu ta humelerisiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Xithombe lexi nga etafuleni ra wena i xa munhu wa nkoka evuton'wini bya wena . 
Xifaniso lexi nga laha hansi xi kombisa xin'wana xa swikumiwa leswi endliweke kusuka emasini . 
Xifaniso lexi nga laha hansi i xa mfungho wa bodhlela ra vhinyo . 
Chati ya xiphayi leyi nga laha hansi yi yimela mbuyelo wa ndzavisiso . 
Xiphemu xa maendlelo yo ringeta ya xitiko xa switiviwa xa swikili swa vukorhokeri bya vaaki xi le ku yisiweni emahlweni . 
Maendlelo yo ringeta ya phurojeke ya se ya tokotile ku tikeriwa ko karhi . 
Hambiswiritano , maendlelo yo ringeta ya tiphurojeke a ya nga lehisiwi ngopfu . 
Ndhawu leyi ku yingiseriwaka kona aphili yi vekiwa ku ya hi milawu . 
Kungu ri andlala qhinga ra ku lunghisa nakambe leswi hoxekeke . 
Kungu ri tivisiwile eka sekhula leyi rhumeriweke eswikolweni vhiki leri . 
Pulanete yi fanele ku sirheleriwa hi hina kusuka eka hina vinyi . 
Ntlawa lowu kunguhatiweke wa mitsandza wu se wu tumbuluxiwile nakona sweswi wu le ku tirheni . 
Goji ra ku byala eka rona ri fanele ku lawuriwa hi sisiteme ya rimintsu ra kona . 
Puloto ya misava leyi yindlu yi akiwaka eka yona yi ni vuanamo bya 14m . 
Mutlhokovetseri u tsundzuka no tsala hi swilo leswi humeleleke nkarhi lowu hundzeke . 
Tipoyinti ta xikombelo lexi ti averiwa hi ndlela leyi landzelaka : 
Maphorisa va nga va xihlovo xa kahle xa vuxokoxoko mayelana ni vugevenga . 
Maphorisa a va kotanga ku pfuna , laha va vuleke leswaku swi vile tano hikwalaho ka vumbhoni lebyi a byi nga ringanelangi . 
Maphorisa va tiyisisile leswaku a va ri ni nhlamuselo ya kahle ya muehleketeleriwa . 
Pholisi ya bangi yi fanele ku tiyisisa vuyisaemahlweni bya yona . 
Pholisi ya mitiyisiso ya vuhlayiseki a yi se endliwa . 
Pholisi exikarhi ka swikongomelotsongo swin'wana , yi lava ku : 
Swiphiqo swa nthyakiso wa mbango a swi se vonaka hikwalaho ka lahlekelo wa swikili . 
Swisiwana hi swona leswi nga eka nxungeto lowukulu wa ku xaniseka hikwalaho ka switandzhaku swa vugevenga bya madzolonga . 
Swisiwana swa laha misaveni swi langutisela ku hela ka madzolonga na tinyimpi hinkwakonkwako . 
Vanhu va swisiwana swa laha tikweni se va sungula ku hela timbilu nakambe . 
Komiti ya photifoliyo yi hava muvulavuleri un'wana . 
Xidingo lexi kotekaka xa xitirho xo hlawuleka xi fanele ku tekeriwa enhlokweni . 
Phositara yi nga katsa leswi landzelaka : 
Phositara yi fanele ku kombisa hi ta makhombo ya ku tirhisiwa ka swidzidziharisi hi ndlela yo homboloka . 
Matimba ya thekinoloji i ya xiyimo xa le henhla swinene naswona hi lama nga le henhla ka vuehleketeri bya hina . 
Ntolovetiso wu tiveka tanihi mafambiselo yo karhi ya sayiti . 
Masiku lama rhangeleke tivhoti to hlawuleka ya andlarile masungulo lamanene ya namuntlha . 
Maendlelo ya ndzawulelo ya ku titsarisela nakambe ya hi ndlela leyi landzelaka : 
Nsirhelelo wa xiyimo xa le henhla xa vumaki bya muganga ; 
Phuresidente u amukerile leswaku mfumo lowu a wu nga swi ehleketanga kahle eku sunguleni . 
Phuresidente u tiva kahle nawu lowu wa ndzinganiso . 
Maendlelo yo vevukisa ya phuresidente i ntirho lowu wa ha yaka emahlweni . 
Mufambisi wa huvo u fanele ku thoriwa hi muthori . 
Ndhurho lowu vekeriweke ntshovelo wu nga ka wu nga vi ehansi ka ntsengo wa nxavo wa wona . 
Swivandla swo sungula swa nkhaqato leswi faneleke ku tekeriwa enhlokweni i : 
Xikongomelotsongo i ku hluvukisa swikili swa le mugangeni wa hina . 
Ntirho wo sungula wa minghenelelo leyi ku ta va ku ri : 
Nsinya wa ku xava majesi lama endliweke laha kaya wu fanele ku xiximiwa . 
Nsinya wa vutihlamuleri bya maphorisa wu hlamuseriwile . 
Nsinya wa ku hambanisa matimba a wu khumbekaka helo . 
Ku purintiwa ka xiviko lexi a ku vuyelerisiwanga loko ku nga se fika lanci na dina . 
Vuhangalasamahungu bya maphephahungu byi vile ni xiave lexi vuyerisaka swinene mayelana ni mhaka leyi . 
Mihisekelo ya swirhangana leyi langutiseriweke eka 10 ra malembe lama ha taka yi katsa : 
Vabohiwa va tirhile kahle swinene tanihi ndlela ya ku kombisa ntsakelo wa vona wa ku cinca . 
Ha ha ri ni xiphiqo xa madzolonga lama kuteriwaka hi swa tipolitiki . 
Swiphiqo a hi leswi veke swi ya swi ri karhi swi va leswitsongo eka 16 wa malembe lama hundzeke . 
Maendlelo ya ku kuma poso ya wena hi matirhelo ya xiilektroniki ya olovile : 
Eka leswo tala maendlelo ya fanele ku katsa leswi landzelaka : 
Maendlelo ya ku tsarisa ya kona eka webusayiti . 
Endlelo hi tlhelo ra ku khomiwa ka vana hi ndlela yo homboloka ri hi ndlela leyi landzelaka hi ku tsemakanya : 
Endlelo ra ntiyisiso wa ku onhakeriwa endhawini leyi ra ha ya emahlweni . 
Endlelo ra nhluvukiso wa swiletelo a ri ri ra vutihlanganisi bya xiyimo xa le henhla swinene . 
Endlelo ra hundzuluxo wa swa nawu wu se wu nghenile eka xiteji xintshwa sweswi . 
Endlelo ra ku nyika mpfuno ri avanyisiwile hi swiphemu swimbirhi : 
Endlelo ra hundzuluxo ri se ri gimetiwile hi ndlela ya ku humelela ka le henhla swinene . 
Ku endliwa ka swivutiso swa ndzavisiso ku ya emahlweni . 
Mutshoveri u veka nxavo wa le henhla emakete . 
Swikumiwa leswi faneleke ku maketiwa swi fanele ku va leswi fanaka . 
Vutumbuluxi bya nhundzu ya timali hi ku angarhela byi tiveka tanihi mali . 
Swikumiwa leswi endliwaka hi bindzu i swa nkoka wa xiyimo xa le henhla swinene . 
Nongonoko wu tlhela wu nyika nseketelo eka tiphurojeke ta mfikelelo wa vaakindhawu . 
Nongonoko wu tlhela wu kombisa ntlawa lowukulu wa vanhu lava tluleriweke hi mavabyi . 
Nongonoko wu amukerile maendlelo ya mukontiraka . 
Nongonoko lowu wu humesile vaofisiri va maphorisa lava leteriweke kahle swinene . 
Nongonoko wu taleriwile ngopfu hi mihundziselo leyi fikaka eka 94% ta mpimanyeto . 
Nongonoko hi lowu wa ha yaka emahlweni naswona ku thoriwa ka lava ha dyondzaka ntirho ku le ku yeni emahlweni . 
Nongonoko wu ta fambelanisiwa ni swiyenge swo hambanahambana swa mfumo . 
Nongonoko wu ta andlariwa ku ya hi tinguva leti landzelaka : 
Nongonoko wu ta dinga switirhisiwa leswi ndlandlamukeke swa vanhu . 
Nhluvuko na swikumbetelwa swa tsakisa swinene . 
Tsalwa na kungu ra phurojeke swi pasisiwile . 
Phurojeke yi ni pindzurisi wa R12 miliyoni hi lembe . 
Phurojeke yi se yi tisile eleswi landzelaka ku fikela siku ra namuntlha : 
Phurojeke yi katsa kaye wa vatirhelapurasi lava tirheke epurasini . 
Phurojeke yi languteriwa ku sungula eka n'hweti leyi . 
Phurojeke yi dizayineriwile ku thola vamininjhere va tikhoto lava tinyiketeleke . 
Phurojeke yi avanyisiwile hi swiphemuntsongo swinharhu . 
Phurojeke yi mbamberiwa eka ndhurho wa kwalomu ka R9,4 miliyoni . 
Phurojeke yi le ku tlakuseni ka matirhelo ya xiyimo xa le henhla loko yi ri karhi yi hunguta ku nanayila ka khoto . 
Photifoliyo ya phurojeke na yona yi fanele ku yisiwa eka nkarhi lowu . 
Phurojeke yi heta tinguva tinharhu to sungula ta lembe . 
Phurojeke yi sungurile hi 2004 hi ku endliwa ka tiyuniti ta 636 . 
Phurojeke yi sunguriwile hi 2002 naswona ya karhi ku ya emahlweni . 
Phurojeke yi ta tlhela yi katsa hundziselo wa swikili eka mathwasana mantshwa . 
Phurojeke yi ta va yi ri karhi yi nghena eka xiphemu xa yona xa vunharhu hi 2008 . 
Phurojeke yi ta andlariwa eka Swifundzankulu hinkwaswo . 
Tiphurojeke ti languteriwa ku tumbuluxa mitirho yo karhi ya 500 leyi kongomisaka eka tona . 
Tiphurojeke ti hakeleriwa kusuka eka mpimanyeto wa nongonoko wa tona . 
Ndzinganyeto wu nyiketiwile eka mihlangano hinkwayo ya xiphurofexinali . 
Miringanyeto ya ku cinca yi wela ehansi ka mitlawa minharhu leyi hambaneke : 
Ku cinca loku ringanyetiweke ku katsa swiphemu haswimbirhi swa manghenelo . 
Nsirhelelo wa xitirho xo nyenyela , vuxokoxoko na swivandla ; 
Xifundzankulu na xona xa katsiwa eka tiphurojeke leti nga ni xiave lexi tiyeke xa swa mbango . 
Xifundzankulu xi fanele ku nyika nseketelo eka timasipala toleto . 
Swifundzankulu a swi ri ni vutihlamuleri bya ku hakelela varhumiwa va swona . 
Mfumo wa Xifundzankulu wu vekile ntirho tanihi xirhangana xa wona eka mhaka leyi . 
Mfumo wa Xifundzankulu hi wona wu nga ni nkavelo wu ri woxe ntsena eka khampana . 
Mfumo wa Xifundzankulu wu ta tiyisisa leswaku endlelo leri faneleke ra landzeleriwa . 
Kungu ra Xifundzankulu ra vafambi va le xiporweni ri ta hetisiwa ku nga ri khale . 
Swikombo swo karhi swa Xifundzankulu hi leswi landzelaka : 
