MARAGA: 70
﻿Memorandamu uyu u na masiaṱari a 13 .
﻿MEMORANDAMU
﻿GIREIDI 12
﻿KHETHEKANYO YA A: NGANEA
﻿MBUDZISO 1
﻿ADENDAMU YA PHINDULO NDAPFU. KHA HU SHUMISWE KHATHIHI NA RUBRIKI I RE MAGUMONI A MEMORANDAMU.
﻿Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga nḓila i tevhelaho:
﻿Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6
﻿Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga nḓila hei:
﻿Arali o wana maraga dza 4-5 u wana maraga 4
﻿Arali o wana maraga dza 2-3 u wana maraga 3 Arali o wana maraga dza 0-1 u wana maraga 2
﻿Mulaedza muhulwane.
﻿Mulaedza muhulwane ndi mafhungo mahulwane ane muṅwali a amba nga hao. Mafhungo haya muṅwali u vha o livhisa kha vhavhali, hu u itela u vha ṋea tshenzhemo ya zwa vhutshilo.
﻿Mutumbu
﻿Mulingiwa u wana thikhi ṱhanu kha mbuno na thikhedzo.
﻿Mulaedza muhulwane kha nganea iyi wo ḓisendeka kha lufuno.
﻿Muṅwali u tama u kaidza vhanna na vhafumakadzi siani ḽa u vha na vhafarekano ngauri a zwi fhaṱi miḓi yo dziaho.
﻿Izwi u sumbedza nga muanewadendele Mpho we a tshinya vhushaka havhuḓi muṱani wawe, a dovha a tshinyalelwa nga mushumo.
﻿Vhufarekano uhu hu lukisa Mpho maano a tshiṱuhu. U renga vhathu vha u vhulaha Mashudu.
﻿Magumo
﻿Muṅwali o kona u bveledza mulaedza hoyu zwavhuḓi nga u shumisa vhabvumbedzwa vho fhambanaho sa zwo bveledzwaho afho nṱha.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 2
﻿Phindulo dza mbudziso pfufhi:
﻿Ndi dzikhonani.
﻿Vho vha vhe vhafunani.
﻿O vha e mabalane.
﻿Ndi wa vhudokotela.
﻿Ndi vhunese.
﻿Mashudu o rwa Mpho.
﻿Mashudu o pwasha goloi ya Mpho.
﻿Zwivhili zwa zwenezwo
﻿U sa vha na maimo a nṱha.
﻿U vha mabalane muvhusoni.
﻿U gidima nga tshikorokoro tsha kale.
﻿O mu vhudza uri musidzana o dzhiiwa nga Mpho.
﻿O sinyuwa.
﻿Ndi goloi ya kale (yo no ṱahalaho) ine ya lidza dzitsimbi musi i tshi gidima.
﻿O takalela uri Mpho ndi dokotela.
﻿Vho vha vha tshi shuma vhoṱhe vhuongeloni ha Vuvha.
﻿Zwivhili zwa zwenezwo. 2 x 2
﻿Ee, vho dzhena vhoṱhe tshikolo tsha phuraimari.
﻿Ndo vha ndi nga si ye, vhunga Maria o vha o no sumbedza uri ha tsha mpfuna/Ndo vha ndi tshi ḓo ya uri ndi lwe na Mpho ane a khou dzhia musidzana wanga.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A:
﻿KANA/NA
﻿MBUDZISO 3
﻿ADENDAMU YA MBUDZISO NDAPFU. KHA HU SHUMISWE KHATHIHI NA RUBRIKI I RE MAGUMONI A MEMORANDAMU.
﻿Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga nḓila i tevhelaho:
﻿Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6
﻿Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga nḓila hei:
﻿Arali o wana maraga dza 4-5 u wana maraga 4
﻿Arali o wana maraga dza 2-3 u wana maraga 3
﻿Arali o wana maraga dza 0-1 u wana maraga 2
﻿Vhatambi ndi vhathukhumbulelwa vhane muṅwali a vha shumisa u bveledza bugu yawe. Vhatambi vha ḓirama vha tea u vha vhathu vhane vha ita zwiito zwine zwa bvelela vhutshiloni. Vhatambi vhenevha vha na tshakha dzavho dzo fhambanaho: mutambidendele, mutambimupikisi na mutambimuluṱanyi.
﻿Mutumbu
﻿Mulingiwa u wana thikhi ṱhanu kha mbuno na thikhedzo.
﻿Mutambidendele
﻿Mutambidendele ndi ane mafhungo oṱhe a vha o ḓisendeka khae. U na thaidzo dzine a tea u tandulula.
﻿Ane a vha muphresidennde.
﻿Mutambimupikisi
﻿Uyu ndi ane a hanedza zwi itwaho nga mutambidendele. Kha iyi ḓirama ndi De Wit. U hanedza mutambidendele nga zwi tevhelaho:
﻿U ṱoḓa u dzhiulula shango murahu.
﻿Ha tendi u vhuswa nga vharema.
﻿Hezwi zwoṱhe zwi sumba a tshi khou lwa na mutambidendele ane a vha muvhusi.
﻿Uyu ndi muya wa murwelahoṱhe. Kha aya mafhungo ndi Skosana.
﻿Phendelo
﻿KANA
﻿MBUDZISO 4
﻿Phindulo dza mbudziso pfufhi:
﻿Ho vha hu na mivhango ya u vhanga vhurangaphanḓa ha shango.
﻿Ndayotewa ndi bugu ya milayo yoṱhe ine ya vha ya shango.
﻿I tsivhudza lushaka nga pfanelo dzalwo.
﻿Ndi tsumbanḓila ya kuvhusele kwa shango.
﻿I thusa kha kulangele kwa vhubindudzi.
﻿Na phindulo iṅwe na iṅwe yo teaho i re na mbuno mbili
﻿U tsireledza lushaka.
﻿U fhaṱela vha shayaho dzinnḓu.
﻿U sika mishumo.
﻿U fhaṱa zwikolo. (na zwiṅwe).
﻿RDP ndi thandela/phurodzhekiti ine ndivho yayo ya vha u khwiṋisa kutshilele kwa vhathu (u fhaṱela vha shayaho dzinnḓu, u ita dzibada, maḓi na zwiṅwe).
﻿Ndi ngauri u khou ṱoḓa u funwa nga lushaka lune hu tshi itwa dzikhetho a tama vha tshi nga dovha vha mu khetha-vho.
﻿Nga u ita zwe a fhulufhedzisa lushaka lwa hawe, nahone nga nḓila i fushaho.
﻿Ndo vha ndi tshi ḓo tevhedza ndayotewa ya shango ḽa Afrika Tshipembe. Nda ima kha milayo yoṱhe yo tiwaho kha u langa shago. Nda dovha nda vha munna/musadzi ane a ima kha zwe a tshea zwone na u fhulufhedzea.
﻿Ndi ya khethululo nga lukanda hune vhatshena vha sa ṱoḓe u ṱangana na vharema nga mulandu wa lukanda lwavho.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B:
﻿KANA/NA
﻿KHETHEKANYO YA C: NGANEAPFUFHI
﻿ZWA VHUTSHILO - NA Milubi na LL Mafenya
﻿MBUDZISO 5
﻿ADENDAMU YA MBUDZISO NDAPFU: KHA HU SHUMISWE KHATHIHI NA RUBRIKI I RE MAGUMONI A MEMORANDAMU.
﻿Maraga dza tshivhumbeo na luambo dzi avhelwe nga nḓila i tevhelaho:
﻿Tshivhumbeo : (Mathomo, mutumbu, magumo) maraga 6
﻿Luambo: maraga 4 dzo avhelwa nga nḓila hei:
﻿Arali o wana maraga dza 4-5 u wana maraga 4
﻿Arali o wana maraga dza 2-3 u wana maraga 3
﻿Arali o wana maraga dza 0-1 u wana maraga 2
﻿Pfunzo ndi zwine muṅwali a tama u ri funza kha bugu yawe.
﻿Mutumbu
﻿Mulingiwa u wana thikhi ṱhanu kha mbuno na thikhedzo.
﻿Mufumakadzi a si tsha fhulufhedzea munna wawe u a zwi vhona. Vho-Gideon Dimbalala ho ḓa he vha zwi vhona zwauri Narina ha tsha fhulufhedzea, u vho ita zwa vhudzekani na vhaṅwe vhanna.
﻿Mulilo wa mbava a u orwi. Narina o vha na vhukonani na Nora we a vha a sa fhiri munna na ene a vho wela kha maitele a u sa pfuka vhanna.
﻿U itela u wana vhuṱanzi ha zwithu zwine a khou ṱoḓa u a luka maano. Vho-Gideon Dimbalala vho luka maano a u ya muṱanganoni u siho hu u itela u wana vhuṱanzi ha u sa fhulufhedzea ha mufumakadzi wavho.
﻿U shushedza hu a ita uri muthu a ambe ngoho ya mafhungo. Vho-Narina vho amba ngoho nge Vho-Gideon Dimbalala vha vha shushedza nga u ṱoḓa u vha thuntsha.
﻿Muthu o itaho zwithu zwo khakheaho u na mazhuluzhulu. Vho-Narina vho ri vha tshi vula nnḓu vha tshi bva kha zwa vhuaḓa, vha tshuwa musi vha tshi vhona Vho-Dimbalala ngomu nḓuni.
﻿Magumo
﻿Muṅwali vho kona u bvisela khagala mafhungo a zwa u sa fulufhedzea siani ḽa lufuno.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 6
﻿Phindulo dza mbudziso pfufhi:
﻿AI! NDI MINI?
﻿Avhaathu o sumbedza u vha na vivho musi Mangalani a tshi khou amba na Sofi/U vulea ha tshikete tsha sia zwirumbi nnḓa.
﻿Ndi ngauri vho ṱalana na mufumakadzi wavho wa u thoma nge vha balelwa nga u vha na vhana.
﻿Vho vha vhe fhethu hune ha ḽiwa, ha nwiwa.
﻿O vha e mudedekadzi/mugudisi/misiṱiresi.
﻿U ambisa vhasadzi vha vhaṅwe na u kambiwa.
﻿O vha o naka a dovha a lapfesa.
﻿Zwithu zwo vhifhaho zwine muthu a ita zwi fhedza zwo bvela khagala/U sa fhaṱutshedzwa nga vhana zwi pwasha muṱa/U sa fulufhedzea ha vhafunzi.
﻿Mangalani o ya a ita zwa vhudzekani na mufumakadzi wa Vho-Mathada thoiḽethe.
﻿Hai, o ri ha fhelekedzwi nga muthu.
﻿Hai, vho mala vhafumakadzi vhavhili.
﻿Kumedza.
﻿Mangalani.
﻿Hai, mufunzi ho ngo tea u ita zwa vhudzekani na mufumakadzi wa muṅwe.
﻿Zwi a pfisa vhuṱungu. Zwi a pfisa vhuṱungu musi u tshi wanedza musadzi wau a tshi khou ita zwa vhudzekani na muṅwe munna.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C:
﻿KANA/NA
﻿KHETHEKANYO YA D: VHURENDI
﻿Phindulo dza mbudziso pfufhi:
﻿MBUDZISO 7
﻿Ri londe haya hashu - T Mudau
﻿Shango, zwimela na phukha.
﻿Vhathu vho tshinyadza shango.
﻿Tseḓa - u ṱoḓa u ḽa u woṱhe.
﻿Mulingiwa kha wane maraga kha zwiṅwe na zwiṅwe zwe a ṋekedza.(Yawee. U sumbedza u pfa vhuṱungu. )
﻿U dinwa ngauri vhathu a vha tshe na vhuthu.
﻿KANA/NA
﻿MBUDZISO 8
﻿C - Vhathu vha khou tambula.
﻿B - Bivhilini.
﻿A - Ndi tshiṋoni tshi no tshela vhusiku.
﻿Ndi sathaya.
﻿Magalangafhasi - mahuyu a aṋwaho fhasi tsindeni ḽa muhuyu.
﻿O dinalea nga u vhona vhuṱudzi vhune ha khou itea.
﻿Ndi u bulwa ha maṱamba.
﻿KANA/NA
﻿MBUDZISO 9
﻿Khomba - musidzana o no vhaho thanga ya u malwa.
﻿Mutoli - luḓi lu wanalaho kha zwigili zwa ṋotshi.
﻿Ee. U khou i khoḓa.
﻿Musi ni tshi ṱangana na zwi konḓaho ni songo tshuwa.
﻿Ndi mihuvho na mifhululu zwi bvaho kha vhaṱaleli/u khuziwa.
﻿Ṋotshi.
﻿KANA/NA
﻿MBUDZISO 10
﻿U khou khoḓa a dovha a sasaladza. U naka na u vhifha 
﻿Miḓini hu a naka ha vha na mulalo nga ṅwambo wa tshelede. 
﻿U i vhona sa tshithu tshavhuḓi, a dovha a i vhona sa tshithu tshi songo lugaho.
﻿Wo vhifha nga muthu.
﻿Ndi ya magumoni a mitaladzi - abab. 
﻿Ndi a /e. 
﻿U shandula mbilu-vhuthu ya vha mbilu-tombo.
﻿Mirafho - dzitshaka.
﻿Sika - u fa nga ṋdala.
﻿Miṋa.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA D:
﻿Kha vha dzhiele nzhele phambano I re hone kha kuavhele kwa maraga dza tshivhumbeo na zwi re ngomu
﻿KHOUDU NA KUAVHELE KWA MARAGA
﻿ZWI RE NGOMU 
﻿TSHIVHUMBEO NA LUAMBO 
﻿Tshivhumbeo, nyelelo i re na ndunzhendunzhe na ḽikumedzwa. Luambo, khalo na tshitaila zwo shumiswaho kha phindulo
﻿Khoudu 7
﻿Maraga:
﻿Mihumbulo minzhi ya vhudzivha i tikedzwa u bva kha tshibveledzwa.
﻿Maraga:
﻿Tshivhumbeo tshi re na ndunzhendunzhe.
﻿Luambo, khalo na tshitaela zwo vhibvela, zwi a nyanyula nahone zwo lulama.
﻿Khoudu 6
﻿Vhuswikeleli ha nṱha
﻿Maraga:
﻿Phindulo yo dodombedzwaho.
﻿Ho ṋewa mihumbulo minzhi i pfalaho, i tikedzwaho u bva kha tshibveledzwa.
﻿Vhuswikeleli ha nṱha
﻿Maraga:
﻿Mihumbulo na kuhumbulele zwi a tevhelelea.
﻿Luambo, khalo na tshitaila zwo lulama nahone zwo tea ndivho.
﻿Khoudu 5
﻿Vhuswikeleli ho dziaho
﻿Maraga:
﻿Phindulo yo dodombedzwa lwa khwine.
﻿Miṅwe mihumbulo i pfalaho yo ṋewa, fhedzi hu si yoṱhe nahone i sa tikedziwe nga nḓla yo lavhelelwaho.
﻿Hu na tsumbo ya u pfesesa lushaka lwa maṅwalwa na tshibveledzwa.
﻿Vhuswikeleli ho dziaho
﻿Maraga:
﻿Tshivhumbeo tshi re khagala na nyelelo ya mihumbulo i re na ndunzhendunzhe.
﻿Marangaphanḓa na magumo na dziṅwe phara zwo dzudzanywa hu na ndunzhendunzhe.
﻿Nyelelo ya mihumbulo i a kona u tevhelelea.
﻿Luambo, khalo na tshitaila vhunzhi hazwo zwo lulama.
﻿Khoudu 4
﻿Vhuswikeleli vhu fushaho
﻿Maraga:
﻿Hu na dziṅwe mbuno dzi tikedzaho ṱhoho.
﻿Mihumbulo minzhi yo tikidzwa fhedzi a hu na vhuṱanzi vhu pfalaho/tendiseaho.
﻿Vhuswikeleli vhu fushaho
﻿Maraga:
﻿Hu na dziṅwe tsumbo dza tshivhumbeo.
﻿Vhukhakhi vhuṱuku ha luambo, khalo na tshitaila hunzhi zwo tea. Kanzhi hu na ndunzhendunzhe kha dziphara.
﻿Khoudu 3
﻿Vhuswikeleli ho linganelaho
﻿Maraga:
﻿Ndingedzo zwadzo dza u fhindula mbudziso.
﻿Mbudziso yo fhindulwa hu na vhudzivha vhuṱukusa.
﻿Mihumbulo a i ṱuṱuwedzi nahone hu na u tikedza huṱuku zwi bvaho kha tshibveledzwa.
﻿Vhuswikeleli ho linganelaho
﻿Maraga:
﻿Tshivhumbeo tshi sumbedza u shaea ha vhupulani.
﻿Mafhungo ha ngo dzudzanywa lune a tevhekana.
﻿Tsumbo dza vhukhakhi ha luambo. Khalo na tshitaila a zwo ngo tea ndivho ya maṅwalwa a akademi. Phara dzo khakhea.
﻿Khoudu 2
﻿Maraga:
﻿Phindulo yo dala ndovhololo nahone huṅwe yo bva.
﻿Mihumbulo a si ya vhudzivha, ṱhalutshedzo yo khakheaho/ Mihumbulo a i tikedzwi zwi tshi bva kha tshibveledzwa.
﻿Vhuswikeleli ha fhasi
﻿Maraga:
﻿ikumedzwa ḽa fhasi nahone ḽi ṱahedzaho tshivhumbeo tsho pulaniwaho zwi thithisa nyelelo ya muhumbulo.
﻿Luambo lwo khakheaho na tshitaila tshi si tshone zwi ita uri zwo ṅwalwaho zwi si vhe zwa vhukuma nahone tshitaila a tsho ngo tea ndivho ya u ṅwala ha akademi.
﻿Phara dzo khakhea.
﻿Khoudu 1
﻿U sa swikelela
﻿Maraga:
﻿Phindulo i sumbedza vhuṅwe vhushaka na ṱhoho fhedzi mihumbulo i a konḓa u tevhelela, kana yo bva tshoṱhe.
﻿U kundelwa kha ndingedzo ya u fhindula mbudziso. Mbuno ṱhukhu dzo lulamaho a dzi na thikhedzo u bva kha tshibveledzwa.
﻿U sa swikelela
﻿Maraga:
﻿Zwi a konḓa u amba uri mbudziso yo fhindulwa.
﻿A hu na vhutanzi ha tshivhumbeo tsho pulaniwaho kana thevhekano.
﻿Luambo lwa fhasi-fhasi. Tshitaila na khalo zwo khakheaho.
﻿A hu na dziphara kana ndunzhendunzhe.
