RIPHABULIKI YA AFRIKA TSHIPEMBE

MULAYOTIBE WA U KONISA WA SOUTH AFRICAN EXPRESS



(Sa zwo sumbedzwaho kha Buthano ḽa Lushaka ( zwo gaganywaho sa khethekanyo 75): manweledzo a ṱhalutshedzo ya Mulayotibe wo anḓadzwaho  kha Gazethe ya Muvhuso ya vhu 000 ya  [ kha vha dzhenise datumu])
(Ḽiṅwalo ḽa Tshiisimane ndi ḽiṅwalo ḽa tshiofisi ḽa Mulayotibe)


(MINISIṰA WA MABINDU A TSHITSHAVHA)









[B – 2007]

MULAYOTIBE

U itela uri hu vhe na phiriselo ya mikovhe, akhaunthu dza tshikolodo, vhuḓifhinduleli na garanthii kana phulufhedziso u bva Transnet Limited kha South African Express (Proprietary) Limited u ya kha Muvhuso, u itela uri hu vhe na u shandukiselwa kana u iswa ha South African Express (Proprietary) Limited kha khamphani dza tshitshavha dzine dza vha na lupfumo kana khephithala ya mukovhe yo katelwaho u ya nga Mulayo wa Dzikhamphani, wa 1961; na u ṋetshedza mafhungo a kwamaho zwenezwo.

Marangaphanḓa

Vhunga u dzhiiwa ha South African Express sa ndaka ya tshitirathedzhi zwi tshi ḓo thusa Muvhuso kha u bvela phanḓa na u ṋetshedza tshumelo nnzhi kha nḓila dzine dza si tou shumesa nga maanḓa;
Na uri vhunga Muvhuso u na dzangalelo ḽa u thusa kana u shela mulenzhe kha kha u angedzedza vhukoni ha tshumelo dza muyani dza dzingu ngomu Afrika Tshipembe, khonthinente dza Afrika Tshipembe na zwiṱangadzime zwi re tsini nadzo,

KHA U PHASISIWE nga Phalamennde ya Riphabuḽiki ya Afrika Tshipembe, sa nga nḓila i tevhelaho:- 
1. Dziṱhalutshedzo
Kha Mulayo hoyu, nga nnḓa ha musi zwi re ngomu zwo sumbedzwa nga iṅwe nḓila-
(1) “Mulayo wa Dzikhamphani” zwi amba Mulayo wa Dzikhamphani , wa 1973 (Mulayo wa vhu 61 wa 1973);
(2) “datumu ya tshandukiso” zwi amba ḓuvha ḽo vhewaho nga Minisiṱa u ya nga mbetshelwa dza khethekanyo 4(1);
(3)  “Mulayo wa Thevhekano lwa Mulayo” zwi amba thevhekano lwa Mulayo kha Mulayo kha Mulayo wa Tshumelo ya Vhuendi ha Afrika Tshipembe, wa 1989 (Mulayo wa vhu 9 wa 1989);  
(4) “Minisiṱa” zwi amba Minisiṱa wa Mabindu a Tshitshavha
(5)  “Zwo tewaho/zwo randelwaho” zwi amba zwo randelwaho nga Mulawana u ya nga khethekanyo 8;
(6) “PFMA” zwi amba Mulayo wa Ndangulo ya Masheleni a Tshitshavha, wa 1999 (Mulayo wa u 1 wa 1999);
(7) “SAX” zwi amba South African Express (Proprietary) Limited, na u thoma nga ḓuvha ḽa u shandukiselwa, South African Express Limited; 
(8) “mbilo dza SAX ” zwi amba tshelede yoṱhe i kolodiwaho nga SAX kha Transnet u bva kha vhusiku ha ḓuvha ḽi tevhelaho Datumu ya u Fhirisela;
(9) “nzwalelo dza SAX ” zwi amba mbilo dza SAX na dziṅwe ndaka,  vhuḓifhinduleli, dzipfanelo kana mbofho dza Transnet dzo sumbedzwaho kana dzo tiwaho dzine dza fanela u tevhelwa kha khethekanyo 3(1)a) kana, arali zwo tea, zwo sumbedzwaho kha khethekanyo 3(2);
(10)  “ mikovhe ya SAX ” zwi amba mikovhe yoṱhe kha tshelede yoṱhe ya SAX ine Transnet ya vha, nga ḓuvha ḽi rangelaho ḓuvha ḽa phiriselo, muṋe o ḓiṅwalisaho na u vha muḽaifa;
(11) “South African Express Limited” zwi amba South African Express Limited, khamphani ya tshitshavha yo itwaho bindu ḽi re mulayoni u ya nga Mulayo wa Dzikhamphani;
(12) “South African Express Bill  (Proprietary) Ltd” zwi amba South African Express, khamphani ya phuraivethe yo itwaho bindu ḽi re mulayoni u ya nga Mulayo wa Dzikhamphani;
(13) “Muvhuso” zwi amba Muvhuso wa Riphabuḽiki ya Afrika Tshipembe une wa khou shuma nga kha Minisiṱa; 
(14) “hoyu Mulayo” u katela Mulawana muṅwe na muṅwe u ya nga khethekanyo 8;
(15) “datumu ya Phirisela” zwi amba datumu ine u fhiriselwa ha mikovhe na dzimbilo ha khunyeledzwa nga fhasi ha mulanga vhukati ha Transnet na Muvhuso.
(16) “Transnet” zwi amba Transnet Limited, khamphani yo itwaho bindu ḽi re mulayoni u ya nga khethekanyo 2 ya Mulayo wa Thevhekano ya lwa Mulayo; 

2. Ndivho dza Mulayo
Ndivho dza Mulayo uyu  ndi u —
(a)	ita uri hu vhe na u fhiriswa ha Mikovhe ya  SAX, nzwalelo dza SAX na mbilo dza SAX u bva kha  Transnet u ya kha Muvhuso;
(b) Shandukiselwa ha South African Express (Proprietary) Limited kha khamphani ya tshitshavha i re na khephithala ya mikovhe;  na
 (c)	vhea SAX kha mutevhe sa tshiimiswa tshihulwane tsha tshitshavha kha shedulu 2 kha  PFMA
3. Phiriselo ya mikovhe na mbuelo dza SAX 
(1) Minisiṱa na Transnet, vho ṱanganelana na Minisiṱa wa zwa Gwama, vha fanela u ta kana u wana nga mulanga uri —
a) Ndi dzifhio mbilo dza SAX, ndaka, vhuḓifhinduleli, na dzipfanelo na dzimbofho zwa Transnet malugana na SAX zwine zwa vhumba nzwalelo dza SAX; na
b) Mbadelo dzo dzhielwaho nṱha dza phirisela dza mikovhe na mbuelo dza SAX kha Muvhuso.
(2) Nga nnḓa ha mulanga vhukati ha Minisiṱa na Transnet nga mafhungo maṅwe na maṅwe o bulwaho kha khethekanyo 3(1), mafhungo hayo a fanela u dzhielwa nṱha kana u tiwa nga Minisiṱa, khathihi na nga Minisiṱa wa zwa Gwama.  
(3) U bva  nga datumu ya phirisela—
a) Muvhuso u ḓo vha mufaramukovhe na muraḓo wa SAX; na 
b) Minisiṱa u ḓo shumisa pfanelo dzoṱhe dza kha mikovhe na nzwalelo dza SAX, o imela Muvhuso, hu tshi katelwa na pfanelo dza u vha mufaramukovhe na muraḓo wa SAX.
4. Ndivho na maanḓa a SAX
(1) Ndivho khulwane ya SAX ndi u ḓidzhenisa kha tshumelo dza zwa vhanameli vha bupo kana dza u hwala thundu, poswo kana marifhi, tshata ya muyani na dziṅwe tshumelo dza zwa muyani Afrika Tshipembe, kha khontinente ya Afrika na kha zwiṱangadzime zwa tsini.
(2) U ya nga ndivho dza khethekanyo 33(1) ya Mulayo wa Dzikhamphani, a hu na na ndivho na nthihi dza u thusa ndivho khulwane dza SAX dzo siiwaho nnḓa.
(3) Maanḓa a SAX o ṱalutshedzwa kha shedulu 2 ya Mulayo wa Dzikhamphani nahone a hu na na maanḓa na mathihi a no fana na eneo e a siiwa nnḓa.

5. U hadzima maanḓa a SAX
U ya nga PFMA, SAX i nga kha ḓi hadzima tshelede kana u bvisa garantii, tsireledzo, kana u dzhena kha ṱhiranzekisheni dziṅwe na dziṅwe dzo teaho u itela u swikelela ndivho dzayo dzo sumbedzwaho kha khethekanyo 4.
6. U shandukiselwa ha South African Express (Proprietary) Limited kha khamphani ya tshitshavha
(1) Nga murahu ha datumu ya phirisela, Minisiṱa o imela Muvhuso a nga humbela Muredzhisiṱarisi wa Dzikhamphani nga u tou ṅwala u shandukisela South African Express (Proprietary) Limited kha khamphani ya tshitshavha i re na khephithala ya mikovhe u ya nga Mulayo wa Dzikhamphani.
(2) Khumbelo i fanela u ḓa na memorandamu na atikili zwa dzangano ḽa khamphani yeneyo ine ya tea u –
(a) Vhumbiwa u ya nga Mulayo wa Dzikhamphani, u ya nga ha uyu Mulayo: na
   (b) Sainiwaho nga Minisiṱa o imela Muvhuso
(3) Musi khumbelo i tshi ṱanganedzwa na memorandamu na atikili zwo sainiwaho, Muredzhisiṱarisi wa Khamphani u fanela u –
(a) ṅwalisa u shandukiselwa ha South African Express (Pty) Ltd. Kha khamphani i re na khephithala ya mikovhe, khathihi na  memorandamu na dziatikili; na
(b) Vha bvise ṱhanziela yo khwiniswaho ya u sumbedza u vha bindu ḽi re mulayoni
(4) Dzina ḽa khamphani ya tshitshavha ḽo sumbedzwaho kha khethekanyo ṱhukhu ya (3) (a) ḽi fanela u vha South African Express Limited
(5) A hu na dziṅwe mbadelo dzo sumbedzwaho kha khethekanyo 63 (2) kha Mulayo wa Dzikhamphani dzine dza tea u badelwa u ya nga u ṅwaliswa ha memorandamu na atikili zwo sumbedzwaho kha khethekanyo ṱhukhu ya (3) (a).
(6) Muredzhisiṱarisi wa Dzikhamphani u fanela u bvisa idzo ndaela na u tendela u pambuwa kha milawana ine ya khou shumiswa u ya nga Mulayo wa Dzikhamphani na maṅwalo o randelwaho u ya ngawo arali a tshi vhona zwo tea u shumisa iyi khethekanyo.
(7) Khethekanyo 32, 44(1), 54(2), 66, 190 na 344(d) ya Mulayo wa Khamphani a dzi shumi kha South African Express Limited arali Muvhuso u tshi kha ḓi vha u na phesente dza 75 kana u fhira dza ṱhanganyelo ya mikovhe zwayo yo bviswaho kha Khamphani.
7. Zwine zwa kwamiwa nga u shandukiselwa
(1) U shandukiselwa ho sumbedzwaho kha khethekanyo 6(1) a hu kwami—
a) U bvela  phanḓa na u vha hone ha bindu(corporate) ḽa SAX nga fhasi ha Mulayo wa Dzikhamphani;
b) iṅwe na iṅwe ya dzipfanelo, vhuḓifhinduleli kana dzimbofho zwo waniwaho nga SAX phanḓa ha datumu ya u shandukisela; na
c) Nyimele dza tshumelo ya vhashumi vha SAX.
8. Milawana 
Minisiṱa vha nga, nga nḓivhadzo kha Gazethe ya Muvhuso, ita milawana malugana na ndaulo ya u thusedza kana u tikedza kana zwa u tshimbidza zwo teaho u itela u randela tshumiso yo teaho kana mulawana wa uyu Mulayo. 
       U khwiniswa ha Milayo
9. U thoma nga-
(a) Datumu ya phirisela, PFMA i khou u khwiniswa nga u dzhenisa kha shedulu 2 phanḓa ha tshiteṅwa tsha 16A ya tshiteṅwa tshi tevhelaho
   “16B. South African Express (Proprietary) Limited”; na 
(b) Datumu ya u shandukisela, PFMA hafha i khou khwiniswa nga u imelwa kha Shedulu ya tshiteṅwa 16B nga tshiteṅwa tshi tevhelaho:
   “16B. South African Express Limited”.
10. Ṱhoho ṱhukhu na u thoma u shuma
Mulayo hoyu u vhidzwa u pfi Mulayo wa Tshumelo ya Afrika Tshipembe, wa 2006 nahone u ḓo thoma u shuma nga datumu yo vhewaho nga Phuresidennde wa Riphabuḽiki ya Afrika Tshipembe nga nḓivhadzo kha Gazette.

MEMORANDAMU WA NDIVHO DZA MULAYOTIBE WA SOUTH AFRICAN EXPRESS, WA 2007

 1.	ḒIVHAZWAKALE

1.1	Nga 2004 Minisiṱa o tendela u bviswa ha ndaka dzine dza si vhe thundu kha Transnet Limited (“Transnet”) sa tshipiḓa tsha Transnet’s new four-point turn around strategy.  Minisiṱa wa Mabindu a Tshitshavha o tendelana na Transnet u pfukisela vhufaramukovhe hoṱhe ha Transnet, ho katelwa na mbilo kha SAX u ya nga mulanga wa thengiso ya mikovhe. Hoyu mulanga u ḓo ya nga musi nyimele dzo lavhelelwaho dzo fushwa, dzine dza katela u phasiswa ha mulayo muṅwe na muṅwe une wa ṱoḓea malugana na u ita phiriselo.

1.2	U itela uri SAX i tshimbimbilelane na SOE zwine zwa vha zwiimiswa zwa tshitshavha zwihulwane na u ita uri hu vhe na khonadzeo ya u shanduka kha ndambedzo na u ḓidzhenisa ha zwiimiswa zwa phuraivethe, SAX i nga kha ḓi shandukiselwa kha khamphani ya tshitshavha. Kanzhi khamphani dza tshitshavha dzi dzhielwa nṱha sa nḓila ya khwine ya bindu ya u swikelela mimakete ya khephithala na u konadzisa vhubindudzi ha matshelo ha sekithara ya phuraivete, hune zwa vha zwo tea. 

 2.	DZINDIVHO

Ndivho dzine dza tea u swikelelwa u ya nga ha u phasiswa ha Mulayotibe ndi dza u ita uri hu vhe na–

2.1 u fhiriselwa ha mikovhe ya SAX , nzwalelo na mbilo u bva Transnet u ya kha Muvhuso; 

2.2 u shandukiselwa ha SAX kha khamphani ya tshitshavha i re na khephithala ya mikovhe; na

2.3 u ṋetshedzwa kha mutevhe SAX  sa tshiimiswa tshihulwane tsha tshitshavha kha Shedulu 2 kha  PFMA.


 3.	Zwiimiswa zwo kwamiwaho 

Muhasho wa Mabindu a Tshitshavha wo kwama -
• Gwama ḽa Lushaka; na
• Transnet na SAX.

 Kushumisele kwa Masheleni a Muvhuso  

Kushumisele kwa masheleni a muvhuso kwa Mulayotibe wo phurophoziwaho ku ḓo vha nga kha u ṋetshedza dzigaranthii kha vhaadzimisi vha tshigwada tsha vhuraru vho fhambanaho (third party lenders) na zwiimiswa zwi no nga sa International Licensing Council na u imela Transnet sa mugarantii a re hone zwino.

 Maitele a phalamenndeni

.1. Vhatsivhudzi kana Vhaeletshedzi vha Mulayo vha Muvhuso na Muhasho wa Mabindu a Tshitshavha vha na muhumbulo wa uri Mulayotibe hoyu u fanela u shumanwa nawo twa u ya nga maitele o bveledzwaho nga khethekanyo 75 ya Ndayotewa ya Riphabuḽiki ya Afrika Tshipembe (‘Ndayotewa’) vhunga i si na mbetshelwa dza maitele o ṱalutshedzwaho kha khethekanyo 741 kana 762  dza Ndayotewa a shuma hone.

Vhatsivhudzi vha Mulayo vha Muvhuso vha na muhumbulo wa uri a zwo ngo tea u rumela uyu Mulayotibe kha Nnḓu ya Lushaka ya Vharangaphanḓa vha Sialala (National House of Traditional Leaders) u ya nga khethekanyo 1(1)(a) ya Vharangaphanḓa vha Sialala na Mulayo wa Mutheo wa Muvhuso, 2003, (Mulayo wa vhu 41 wa 2003), vhunga i sina mbetshelwa dza mulayo wa tshithu kana mvelele dza zwitshavha zwa sialala.    





 2


