				FSB
﻿
﻿
﻿  F   S   E
﻿  
﻿ PHESHENI
﻿
﻿U VHA HONE HA SAPU?ASI (MASHELENI A FHIRAHO NDINGANYO) KHA TSHIKWAMA TSHA PHESHENI
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿U VHA HONE HA SAPU?ASI KHA TSHIKWAMA PHESHENI
﻿
﻿NAA NDI ZWIFHIO ZWINE VHA TEA U ?IVHA MALUGANA NA U VHA HONE HA SAPU?ASI KHA TSHIKWAMA TSHA PHESHENI?
﻿
﻿Bodo ya Tshumelo dza zwa Masheleni ine ya ?ivhea nga u pfi ?The Financial Services Board (FSB)?, sa  mulanguli wa sekithara ya tshumelo ya zwa Gwama i sa banngi masheleni, i fanela u langula na u Khwiniswa ha Vhuvhili ha Mulayo wa Tshikwama tsha Phesheni wa 2001 (Wonoyu Mulayo). U ya nga ha uyu Mulayo, tshikwama tshi?we na tshi?we tsha musi muthu a tshi ?o?a u awela lwa tsho?he tshi fanela u ?waliswa kha dzangano ?a FSB ?ine ?a vha na sapu?asi ine ya nga kona u pha?aladzwa kha mira?o yo ?i?walisa (vhashelamulenzhe) kana ye ya vha yo ?i?walisa ya dovha ya bvisa masheleni a nga misi o teaho kha itshi tshikwama.	
﻿
﻿Pfanelo ya u kovhekanywa ha sapu?asi ya tshikwama tsha tshikwama tsha phesheni a i kateli masheleni o?he e Muvhuso wa longa tshan?a kha uri itshi tshikwama tshi aluwe u fana na ane a nga a Tshikwama tsha Phesheni tsha Vhashumi vha Muvhuso ?Government Employees Pension Fund (GEPF)?, Transnet na zwi?we Zwikwama zwa Khoro dza Vhaambeleli zwi songo ?waliswaho kha ha hoyu Mulayo kana Mulayo wa Tshikwama tsha Phesheni. Hezwi zwikwama a zwi ho fhasi ha ndango ya FSB.
﻿
﻿NB: Zwikwama zwinzhi a zwi na sapu?asi 
﻿
﻿Ndi nnyi o teaho u wana mukovhe kha sapu?asi ya tshikwama tsha phesheni?
﻿
﻿U ya nga hoyu Mulayo, vhashelamulenzhe vha zwikwama zwo ?i?walisaho fhasi ha Mulayo wa Tshikwama tsha Phesheni vhane nga murahu ha u senguluswa vha vha na sapu?asi ine mura?o mu?we na mu?we a vha na pfanelo ya u wana mukovhe kha sapu?asi. Datumu ya tshenguluso i vhidzwa upfi datumu ya u kovhekanya sapu?asi. 
﻿
﻿
﻿Vhashelamulenzhe: zwi amba vhathu vhane vha bvisa kana vhe vha vha vha tshi bvisa masheleni kha tshikwama, hafha hu katelwa vhe vha vha vhe vhashumi, vhane vha khou shuma nga tshino tshifhinga na vhatholi vhane vha shela mulenzhe.
﻿
﻿
﻿Nahone hei datumu i nga vha i?we na i?we i re vhukati ha ?a 7 Nyendavhusiku 2001 na ?a 7 Nyendavhusiku 2004. Uri muthu a kone u wana mukovhe wa sapu?asi kha itshi tshikwama u fanela u vha o vha mura?o wa itshi tshikwama vhukati ha ?waha wa 1980 na datumu ya khovhekanyo ya sapu?asi. Hoyu Mulayo wa 2001 u ?alutshedza sapu?asi sa masheleni ane a vha tshipi?a tsha tshikwama. Hezwi zwi amba uri phan?a ha musi sapu?asi i tshi kovhekanyiwa, mira?o ya bodo i fanela u vha na vhu?anzi ha uri nzulele ya masheleni ndi yavhu?i kha tshikwama.
﻿
﻿
﻿Maitele ane a tea u tevhelwa musi tshi kovhekanywa sapu?asi arali tshikwama tshi sapu?asi:
﻿
﻿1. Bodo ine ya vha mulanguli wa tshikwama i tea u sedzulusa dzirekhodo u bva murahu kha ?waha wa 1980 kana u bva nga ?uvha ?e tshikwama tsha thoma nga?o hu tshi katelwa-vho na ?ivhazwakale ya masheleni a itsho tshikwama.
﻿2. Bodo i tea u ta muthu ane a ?o imelela mira?o yo no nothaho kana yo no litshaho na hone uyo muthu u fanela u linga nga nungo dzo?he uri a wane rekhodo dza iyo mira?o. Mushumo muhulwane wa uyu muimeleli ndi u sedzulusa aya maitele nga vhuronwane a dovha hafhu a fara nyambedzano na iyo mira?o u itela uri iyi mira?o na yone i pfe yo farwa zwavhu?i.
﻿3. Bodo ine ya vha mulanguli wa tshikwama i tea u thoma u dzhiela nzhele vhashumi vhe vha vhe mira?o na vho no nothaho uri na vhone vha kone u wana mbuelo ?hukhu dzo vha teaho.
﻿
﻿4. Arali ho itwa mbekanyelo ine ya ita uri vhe vha vhe mira?o na vho no nothaho uri na vhone vha kone u wana mbuelo ?hukhu dzo vha teaho ha dovha ha wanala uri hu kha ?i vha na sapu?asi mira?o yo ?i?walisaho kana ye vha  yo ?i?walisa ya dovha ya bvisa masheleleni a nga misi o teaho  kha itshi tshikwama hafha hu katelwa na vhe vha vha vhe vhashumi, vhane vha khou shuma nga tshino tshi tshifhinga na vhatholi vhane vha  fanela u wana mikovhe u bva kha sapu?asi.
﻿
﻿5. Bodo i fanela u dzudzanya tshikimu tsha u kovhekanya sapu?asi uri tshi tendelwe phan?a ha musi hu tshi nga kovhekanywa. I fanela u dovha hafhu ya ?etshedza itshi tshikimu kha Redzhisi?arara wa Zwikwama zwa Phesheni (Ene ndi tshipi?a tsha FSB)
﻿
﻿
﻿
﻿2.Bodo ya tshikwama: zwi amba vhathu vhane vha vha na vhu?ifhinduleli ha u dzhia tsheo nga ndango ya tshikwama hu tshi katelwa uri hu nga bindulwa hani nahone ngafhi.
﻿
﻿
﻿
﻿6. Hu fanela u ?ewa tshifhinga kha mira?o yo?he uri i hanedze arali i tshi vhona zwo tea. U hanedzwa hu?we na hu?we hu fanela u tandululwa nga bodo.
﻿7. Arali Redzhisi?arara wa Zwikwama zwa Phesheni a ?anganedza ayo maitele a re kha tshikimu tsha khovhekanyo, ndi hune bodo ya ?o kona u kovhekanya sapu?asi. Hezwi zwi nga itwa nga murahu ha mi?waha mivhili kana minzhi nga murahu ha datumu ya khovhekanyo.
﻿
﻿TSIVHUDZO YA NDEME
﻿
﻿Bodo ya Tshumelo ya zwa Masheleni i tama u tsivhudza vhashelamulenzhe kha maitele a tevhelaho a sa takadzi:
﻿
﻿(a) U badelela tshumelo phan?a hu tshi khou shumiswa zwishumiswa zwine zwa kona u swikisa masheleni ho teaho kana u badela masheleni a u ?i?walisa ha muthu nga muthu, tshelede i ?etshedzwaho sa mpho na zwi?we ngauri mbadelo dza u sedzulusa vhe vha vhe mira?o, u an?adza, u rekanya sapu?asi zwi tshi elana na muthu nga muthu dzi fanela u bva kha sedzwa sapu?asi yone i?e. Musi hu tshi rekanywa sapu?asi hu songo lavhelelwa uri vhathu vhane vha vha mira?o na vhe vha vhe mira?o vha bvise tshelede  zwikwamani.
﻿(b) U badela uri muthu a wanisise vhu?anzi ha uri naa u a tea-na u kovhelwa masheleni a sapu?asi.
﻿(c) U kovhekana masheleni a mbadelo dza sapu?asi kana u dzhielwa tshipi?a tshao hu tshi itelwa tshumelo ye ya ?etshedzwa kana u fhirisela phan?a tshipi?a tsha masheleni tsha mbadelo dza masheleni a u fhedzisela kha muthu  wa  vhuraru ( vha thanyele uri zwi nga itea Redzhisi?arara a si tsha vha tsireledza  arali tshelede yo no vha zwan?ani zwavho).
﻿(d) Vha thanyele tshutshedzo dzine vha nga itelwa dzone dzine dza fana na musi vha tshi vhudzwa uri arali vha sa mpha Bugundaula yavho uri ndi i vhulunga a vha nga badelwi (zwine vha nga ita ndi u ?etshedza khophi Bugundaula yavho yo ?anzielwaho nga Khomishinari wa U anisa kana yo ?anzielwaho Tshi?itshini tsha Mapholisa a Afurika Tshipembe a re tsini navho).
﻿(e) Vha songo swika hune vha sainela mabammbiri a zwithu zwine vha sa zwi pfesese. Kha vha humbele muthu o ?iimisaho nga e?he kana a si na vhukwamani na izwi uri a vha ?alutshedze aya mafhungo kana a tou a pindulela uri vha kone u a vhala.
﻿
﻿Haya maitele ane a si vhe dzangalelo ?a nnyi na nnyi nahone a fanela u vhigiwa kha dzangano ?a FSB hu tshi itelwa uri hu dzhiwe vhukando vhu?we na vhu?we vhune vhu nga vhonala ho tea nahone haya maitele o thivhelwa u ya nga N?ivhadzo ya 777 ye ya bviswa nga Minisi?a wa Makwevho na Mbambadzo. 
﻿
﻿MBUDZISO DZINE DZA ANZELWA U VHUDZISWA
﻿
﻿1. Mbudziso: Naa phambano ndi ifhio vhukati ha tshikwama tsha phesheni na Tshikwama tsha phurovidende?
﻿Phindulo: Phambano khulwane ndi hei:
﻿ 
﻿Nga fhasi ha tshikwama tsha phesheni, mbili-tshararu tsha mbuelo tshi fanela u badelwa kha vhutshilo ho?he ha muthu a re kha phesheni ngeno masheleni a linganaho nthihi-tshararu tsha masheleni o?he a mbuelo ya tshikwama a nga kona u dzhiwa o?he o fhelela. Ngeno nga fhasi ha tshikwama tsha phurovidende muthu a tshi nga kona u dzhia masheleni o?he o fhelela. 
﻿
﻿FHEDZI HU TSHI ITELWA NDIVHO DZA U KHOVHEKANYWA HA SAPU?ASI, A HU NA PHAMBANO
﻿
﻿2. Mbudziso: Naa hu na masheleni a sapu?asi kha tshikwama tshanga?
﻿Phindulo: Hezwi kha vha zwi livhise kha muofisi muhulwane wa tshikwama.
﻿3. Mbudziso: Naa pfanelo dzanga ndi dzifhio u ya nga mulayo?
﻿Phindulo: Vha na pfanelo ya u ?ivha tshiimo tsha masheleni a re tshikwamani tshavho. Vha fanela hafhu u dovha vha ?ivha milayo hu tshi katelwa na tshiimo tsha tshikwama tshavho sa zwine zwa vha zwone kha akhaunthu ya mbuelo na tshitatamennde tsha ndaka na zwikolodo zwi re kha tshitatamende tsha tshikwama tshavho. U ya nga Mulayo wa Phiriso na Tswikiso kha Mafhungo vha nga kona u wana vhudodombedzi vhune vhu nga vha thusa uri vha kone u shumisa pfanelo dzavho. Fhedzi naho zwo ralo hu na zwine zwa vha thivhela u fana na musi hu tshi itelwa uri hu si kandekanywe pfanelo dza vha?we na zwi?we. 
﻿
﻿4. Mbudziso: Arali ndi muun?iwa wa muthu o no ri siaho we a vha e mura?o, naa zwi nga itea nda kona u kovhelwa tshipi?a tsha masheleni a sapu?asi?
﻿Phindulo: Hai, nga nn?a ha musi ho ri musi hu tshi itwa tsenguluso ya tshikwama he ha itwa tshifhinga tshi?we na tshi?we vhukati ha ?a 7 Nyendavhusiku 2001 na ?a 7 Nyendavhusiku 2004 muun?i a vha a tshi kha ?i tshila.
﻿
﻿5.Mbudziso: Ndi nnyi ane a sedzulusa mira?o ya bodo ine  ya  vha vhalangi na vharekanyi vhane vha sedzana na ndindakhombo uri i khou  ita mushumo wo teaho wa khovhekanyo ya masheleni a sapu?asi? 
﻿Phindulo:  Redzhisi?arara u sedzesa maitele o?he ane a tevhelwa nga tshikwama. Vhalangi vha dovha hafhu vha dzhia tsheo yo teaho kha zwine zwa vha zwo tea musi hu tshi kwamiwa vharekanyi vhane vha sedzana na ndindakhombo nga u lingana. Hu na dzi?we tsumbamaitele (dzo katelwa kha Milayo ya Ndangulo na Phirisela (Sekhu?a) dzine dza vha kha webusaithi ya FSB) dzo bviswa nga Redzhisi?arara na Muhulwane wa Vharekanyi vha ndindakhombo ya FSB.
﻿
﻿6. Mbudziso: Naa ndi fanela u ita mini musi we a vha e mutholi a tshi an?adza khovhekano ya masheleni a sapu?asi?
﻿ Phindulo: Kha vha sumbedze uri aya mafhungo a bva kha nyan?adzo.
﻿7. Mbudziso: Naa hu bvelela mini arali tshikwama tshe nda vha ndi tshi khou badela masheleni khatsho tshi tshi fheliswa?
﻿Phindulo: Mashudumavhi, zwikwama zwine zwa fheliswa zwo dovha zwa bviswa uri a zwo ngo ?waliswa u ya nga mulayo phan?a ha ?a 7 Nyendavhusiku 2001 a zwiho fhasi ha mulayo wa masheleni a sapu?asi ngauri zwo vha zwi saathu thomiwa musi uyo mulayo u tshi phasiswa. Arali tshikwama tsha fheliswa nga murahu ha ?a 7 Nyendavhusiku 2001, Redzhisi?arara u ?o ?o?a uri hu tevhedzwe mulayo wa masheleni a sapu?asi (u fheliswa hu kwama-vho na luvhilo lwa maitele a u kovhekana masheleni).
﻿
﻿8. Mbudziso: Naa hu bvelela mini arali tshikwama ndi re khatsho tshi kha tshiimo tsha u shandukela kha tshi re na dzi?we mbekanyo dza u badela?
﻿Phindulo: Hei tshanduko i a vha na zwine ya ?isa, u fana na u fheliswa ha tshikimu, nga u ita uri datumu ya u sengulusa u kovhekana ya masheleni a sapu?asi i vhe phan?a na u ita uri hu tevhedzwe mulayo theo wa masheleni a sapu?asi u ya nga hune zwa ?o?ea.
﻿
﻿9. Mbudziso: Naa hu ?o vha na thaidzo ya masheleni a sapu?asi tshifhinga tsho?he kha zwikwama zwashu?
﻿Phindulo: Hu na mbekanyelo ya mulayo ine ya ita uri hu badelwe mbuelo ?hukhu kha mira?o mi?wedzi ya 12 nga murahu ha datumu ya khovhekanyo ya masheleni a sapu?asi. Hedzi mbuelo ?hukhu dzi kwama zwikwama zwo?he zwo ?waliswaho nga Redzhisi?arara nga ?a kana nga murahu ha ?a 1 ?hafamuhwe 2002. Hezwi zwi fhungudza khonadzeo dza masheleni a sapu?asi tshifhingani tshi ?aho fhedzi hu kha ?i vha na khonadzeo ya u kuvhanganya masheleni a sapu?asi kha zwikwama na zwo?he zwe zwa kuvhanganywa, masheleni o dzhenaho, masheleni a songo livhiswaho kha mira?o, akhaunthu dza muthu nga muthu kana kha rizeve dza zwikwama zwa nga misi kana u vhambedza ndaka na zwikolodo. Milayo ya tshikwama i ?o sumbedza uri hu fanela u bvelela mini kha masheleni a sapu?asi. 
﻿
﻿KHA VHA DZHIELE NZHELE HEZWI
﻿
﻿Arali vha tshi ?o?a ma?we mafhungo nga vhu?alo kha vha pfe vho vhofholowa uri vha kwamane na senthara ya dzangano ine ya ?ivhea nga u pfi ?FSB Call Centre? hune vha ?o rumelwa kana vha kwamanywa na muthu o teaho ane a shuma kha tshikwama. Arali vha tshi ?ivha dzina ?a mulanguli a re na ?aisentsi ane shuma kha tshikwama tshavho, kha vha mu kwame thwi. Mutevhe wa vhalanguli vho?he u a wanala kha ofisi ya Redzhisi?arara na kha webusaithi ya dzangano ?a FSB fhasi ha Muhasho wa Dziphesheni. 
﻿
﻿MUTEVHE ZWAWO WA U SEDZULUSA 
﻿
﻿Phan?a ha musi vha tshi ri kwama kha vha vhe na vhu?anzi ha uri vha na zwidodombedzwa zwi tevhelaho zwa musi vha tshi khou shuma kha mutholi mukene:
﻿
﻿Madzina avho nga vhu?alo na tshifani (hu tshi katelwa na tshifani tsha kale arali vha mufumakadzi o malwaho)
﻿
﻿Nomboro ya ID kana phasiphoto kana nomboro yavho sa Mushumi.
﻿
﻿Dzina ?a  tshikwama tshe vha vha vha mura?o ( kha vha sedze ?i?walo ?ine vha vha na?o u fana zwitatamennde zwa mbuelo, zwi?ipi zwa mbadelo, ma?walo na zwi?we)
﻿
﻿Dzina ?a mutholi we vha shuma khae na u sumbedza uri vho shuma tshifhinga tshingafhani (datumu ndi dza ndeme)
﻿
﻿U sumbedza uri ndi nga mini vho ?utshela mushumo 
﻿
﻿Zwidodombedzwa   zwa  uri vha nga kwamiwa hani kana shaka ?avho kana khonani yavho ine i nga thusa uri ri kone u vha kwama 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿            FSB
﻿
﻿
﻿
﻿ZWIDODOMBEDZWA ZWA VHUDAVHIDZANI
﻿
﻿           Senthara ya u founela ya FSB
﻿
﻿0800 20 20 87/0800 11 04 43 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿1
﻿
﻿
