MARAGA: 70
﻿TSHIFHINGA: awara 2
﻿GIREIDI 12
﻿PFESESANI
﻿KHETHEKANYO YA A:
﻿KHETHEKANYO YA B:
﻿KHETHEKANYO YA C:
﻿Manweledzo/Samari 
﻿Phenµa na kushumiselwe kwa Luambo 
﻿Vhalani ndaela DZOṰHE nga vhuronwane.
﻿Fhindulani mbudziso DZOṰHE kha hedzi khethekanyo.
﻿Thomani khethekanyo IṄWE NA IṄWE kha siaṱari ḼISWA.
﻿Hune khethekanyo iṅwe na iṅwe ya fhelela hone ni talele.
﻿Nomborani phindulo dzaṋu zwi tshi anana na kunomborelwe kwa mbudziso.
﻿Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso ni pfuke mutala ni kone u ya kha i tevhelaho.
﻿Ṅwalani zwi no vhalea, nahone nga vhudele.
﻿Ni dzhiele nzhele zwiga zwa u vhala, mupeleṱo, tswayo na khethekanyo ya maipfi.
﻿MBUDZISO 1
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzo µisendekaho khao.
﻿VHUGEVHENGA A VHU VHUEDZI NA KHATHIHI
﻿Vhaswa vhanzhi vha µidzhenisa kha vhugevhenga vha tshi vhona unga vha khou µiphiṋa. U µo pfa vha tshi ri vho fara tshitaela. Vhaṅwe vhaswa vha vhona unga vhugevhenga ndi ṋdila ya u tandulula thaidzo ya vhushai kana hone u shaya mushumo. Vhaṅwe u wana uri vha dzhena khaho nga u ṱuṱuwedzana na dzikhonani. Muṅwe muswa u ri o kombetshedzea u µidzhenisa kha zwa vhugevhenga nga u shavha u laṱwa nga khonani dzawe nge a vhona uri a dzi tsha µo tshimbila nae.
﻿Vhaswa u wana vha tshi tswela vhabebi vhavho masheleni vha renga zwikambi. Musi vho no kambiwa vha fhedzisela vho no µidzhenisa kha vhugevhenga vhu ngaho u kombetshedza vhasidzana kha zwa vhudzekani (u binya), u pwasha miµi vha tswa thundu, u dzhiela vhathu ṱhingo na u ita vhugevhenga ho fhambanaho, sa izwi zwikambi zwi tshi ṱusa nyofho. U tou µimangala o no vha thumbuni ya lukhohe musi zwikambi zwo no ṱhafha.
﻿Thinandavha ndi muṱhannga we a vha a tshi tswa nga maanµa. Muvhunduni wa Dzulawosedza vhathu vho vha vha tshi lila ngae. Vhathu vho vha vha tshi ri u hangwa u khiya nnµu vha wana nµuni ho tswiwa zwithu zwi si na vhukono. Tshelede yone u tou nga o vha a tshi kona u fembedza uri yo vhewa ngafhi.
﻿Thilaiwi o ri u phasela kha gireidi 11 a thoma zwa u daha mbanzhe a sa thetshelesi vhabebi vhawe musi vha tshi mu kaidza. O vha a tshi bva ngaḽo a vhuya ngaḽo. Ḽiṅwe µuvha musi o daha mbanzhe dzawe, o µo ṱangana na muṅwe musidzana a mu kombetshedza u ita nae zwa vhudzekani. Musidzana uḽa o µo mu hwelela mapholisani a mbo µi farwa. Na zwino vhaṅwe vha tshi ṅwala mulingo o vha e dzhele.
﻿Tshinetise vhabebi vhawe vho vha vha sa shumi. Tshiṅwe tshifhinga vho vha vha tshi eµela na nµala. Tshinetise o vho thoma zwa u lalela vhathu vha tshi vhuya mushumoni kha luṅwe luedzi lwe lwa vha lu kulenyana na miµi, a tshi vha dzhavhulela zwipatshi na dzibege. Ya vha yo no tou vha ṋdowelo kha Tshinetise, a tshi mbo µi dzumbama, a vhona muthu a khou µa u pfuka luedzi, u mbo µi bva he a dzumbama hone o ambara muṅwadzi wa khubahede. Ḽiṅwe µuvha ho µo ri a tshi tou vhona muṅwe mufumakadzi a tshi khou dzhena afho luedzini, a ya o tou mu livha. Ya vha yo ṱanganedzana na zwenezwo. Ha mbo µi vha hu tshi khou thunyuluwa muṅwe munna we a vha e na tshigidi. Munna uyo a tshi lidza tsho sedza nṱha. Tshinetise a tshi pfa zwenezwo a mbo µi shavha o fara tshiḽa tshipatshi. Uḽa munna a mbo µi tshi litshedza. Ha vha u thuntswa ha Tshinetise kha muṱoµo. Ri tshi khou amba zwino Tshinetise ha tsha kona u tshimbila, u shumisa 'wheelchair'.
﻿Hu na vhathu vhanzhi vho vhulawaho vhe kha vhugevhenga; vhaṅwe ndi vhaholefhali, vhaṅwe vho µitshinyela vhumatshelo, vhaṅwe vha thumbuni ya lukhohe.
﻿Vhaswa vha hashu ni songo µidzhenisa kha vhugevhenga, a vhu vhuedzi na khathihi. Vhaswa, ilwani na vhugevhenga nga u vhiga mapholisani ni tshi shumisa nomboro ya shishi ya 10111.
﻿Mafhungoni e na vhala hu na vhathu vho itaho vhugevhenga vha fhedza vho kaṋa mitshelo yazwo.
﻿DZINA
﻿VHUGEVHENGA
﻿Binya
﻿Dzhele
﻿Bulani zwithu zwiraru zwine zwa ita uri vhaswa vha µidzhenise kha vhugevhenga.
﻿Kha mafhungo e na vhala no guda mini?
﻿Ndi ngani vhaṱhannga vhe vha vhulaha Thinandavha wa mbava vho farwa?
﻿Fhindulani nga Ee kana Hai ni dovhe ni tikedze phindulo yaṋu:
﻿Tshinetise o shavha na tshelede ya uḽa mufumakadzi a fhedza o i shumisa.
﻿Ni vhona nµila ya khwiṋe ya u fhelisa vhugevhenga i ifhio? Bulani muhumbulo waṋu.
﻿Zwi ambani hezwi: '... ha ṱuwa tsho poswaho'?
﻿Ndi zwifhio zwe Thilaiwi a kaṋa nga u tshipa musidzana?
﻿Muṅwali u sumbedza u dzhia sia/u vha na luvhengelambiluni o sedza kha tshiṅwe tshigwada tsha vhathu? Tikedzani muhumbulo uyu.
﻿Inwi ni vhona u tswa zwo tandululela Tshinetise thaidzo ya vhushai? Tikedzani.
﻿Ṱalutshedzani vhushaka vhu re hone vhukati ha tshifanyiso na mafhungo e na vhala.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A:
﻿KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI
﻿MBUDZISO 2
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni µo kona u a nweledza nga phara yo faredzaho mbuno dza malo no sedza zwine zwa nga itwa u thivhela vhugevhenga. Mafhungo aṋu a fanela u vha na ndunzhendunzhe.
﻿NḒILA DZA U LWA NA VHUGEVHENGA
﻿Nga zwifhinga zwa Khushumusi kana ṅwaha muswa u wana miṱa minzhi i kha gaµa ḽa u vhulunga vhafunwa vhavho vhe vha tou vhulahwa. Nga tshenetshi tshifhinga ndi hone hune wa wana vhana na vhafumakadzi vha tshi rwiwa vha dovha vha tambudziwa lwa vhudzekani. Naa hone ri nga ita mini u lwa na vhugevhenga?
﻿Vhathu vhoṱhe vhahulwane na vhaṱuku vha tea u µivha nomboro dza tshiṱitshi tsha tsini tsha mapholisa na nomboro dzoṱhe dza shishi. Izwi zwi µo thusa uri vha kone u vhiga ngadzo vhugevhenga hoṱhe na zwigevhenga zwoṱhe zwine vha nga ṱangana nazwo.
﻿Vhabebi vha songo vhuya vha sia vhana vhe vhoṱhe mahayani sa izwi vha tshi nga wana vhana vhenevho vha tshi ṱangana na khombo ya u tambudzwa lwa vhudzekani kana vhuṅwe vhuvemu. Hu na vhana vhanzhi vho no dzhenelwaho vha tambudzwa lwa vhudzekani vha fhedza vha vhulahwa. Tshiṅwe tshifhinga zwigevhenga zwi a vhonolola uri vhana vho sala vhe vhoṱhe, zwa elekanya u vha gudisa vhugevhenga lune u nga vho wana vha tshi vho vha mazhendedzi a u rengisa zwidzidzivhadzi.
﻿Vhathu vhahulwane na vhaṱuku vha songo tshimbila vhusiku. Vhuvemu vhunzhi vhu itiwa swiswini. Arali vhabebi vha na hune vha khou tama u ruma vhana, kha vha vha rume ḽi tshi kha µi vhonadza. Na vhone vhahulwane kha vha tshimbile fhethu hune ha tshimbilesa vhathu ngauri izwo zwi µo vha lamulela kha mavemu ane a vha a tshi ṱoµa u vha sala murahu.
﻿Vhana vha fanela u µivha nomboro dza ṱhingo dza vhabebi vhavho u itela uri vha ṱavhanye vha vha kwame arali hu na thaidzo dzine vha khou ṱangana nadzo.
﻿Hu songo vha na muthu a no tenda u thuswa kha ATM nga muthu ane a si mu µivhe, nahone muthu a songo shumisa ATM i re swiswini. Mavhava a dzula o dzumbama. U nga wana khathihi fhedzi a tshi vho u hahedza a vho u homboka masheleni oṱhe.
﻿Vhathu vha songo founela mapholisa nga zwithu zwi sa µivhalei; ndi mulandu muhulu une muthu a µo farwa a dovha a itwa na u valelwa. Na uri zwi lengisa tshumelo hune ya khou ṱoµwa zwo fanela.
﻿Vha hashu, kha ri ime nga milenzhe ri lwe na vhugevhenga, ri µo vhu kunda. Nomboro ine vha nga i shumisa ndi 10111.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B:
﻿KHETHEKANYO YA C: PHENḒA NA KUSHUMISELWE KWA LUAMBO KHETHEKANYO YA C: PHENḒA NA KUSHUMISELWE KWA LUAMBO
﻿MBUDZISO 3 MBUDZISO 3
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho. Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni µo kona u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho.
﻿hezwo zwi a shonisa. nisa.
﻿E, ndi zwiṅwe-vho. Zwithu Nga khaladzi nga Sara. Nga khaladzi nga Sara.
﻿Rectangular Callout: Vhathu vhenevha vha tshi swika hayani vha anzwa marambo hayo vha a bika a ita tshisevho hafhu.
﻿Kha tshipiµa tshe na vhala hu na mafhungo o siedzwaho. Inwi
﻿Mushumo wa zwithoma zwiraru zwo ṅ
﻿Hu na fhungo .o dzhenelelaho zwi songo tea. Ḽi topoleni n
﻿Muambi
﻿Fhungo ḽo swifhadzwaho ndi mbuno kana ndi muhumbulo wa muambi? Hone ni vhona unga ḽo swifhadzelwa mini?
﻿Ndi zwifhio zwine na nga ita arali ni khou ṱoµa khuhu
