U DZULA WO TAKALA
﻿
﻿
﻿U vha na mafulufulu uri u dzule wo takala
﻿
﻿MUTAKALO  WAVHO U ZWAN?ANI ZWAVHO
﻿
﻿BUGWANA YA 7
﻿
﻿

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿MARANGAPHAN?A
﻿
﻿Hu na malwadze manzhi e ra a dzhielela kha vhabebi vhashu na vhomakhulu washu. Hu na zwi?uku?uku kana a hu na zwine ra nga ita u thivhela aya malwadze.
﻿
﻿Fhedzi naho zwo ralo, hu na malwadze ane ra nga a wana u ya nga hune ra tshila ngaho.
﻿
﻿Arali ra:
﻿
﻿* Sa ?a zwi?iwa zwo teaho
﻿* Sa  londola  mivhili yashu
﻿Ri nga kona u kavhiwa nga haya malwadze.
﻿
﻿Haya ndi malwadze ane ra a vhidza malwadze a kutshilele.
﻿
﻿Hei bugugwana i vha ?ea zwidodombedzwa nga ha zwi?we zwine vha  nga kona u itela u thivhela haya malwadzwe.
﻿
﻿Kha vha humbule uri hoyu muvhili une ra khou amba ngawo ndi muvhili wavho. Mutakalo wavho u zwan?ani zwavho. Kha vha ?ilondole.
﻿
﻿Hei bugwana i amba nga ha uri vha ?ilondole uri vha dzule vho takala sa mu?we wa mitevhe ya zwibugwana.
﻿
﻿Zwi?we zwibugwana zwi re kha mitevhe ndi hezwi:
﻿
﻿* U ?ilondola
﻿* Ndi nanga u sa daha  fola
﻿* U ita uri ma?o na mulomo wavho  zwi vhe zwo kunaho
﻿* U vha na vhu?ifhinduleli kha zwa  vhudzekani
﻿* U nwa nga n?ila yo teaho
﻿* U ?a zwi?iwa zwi fushaho muvhili
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿ 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿             
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿KHA  VHA VHALE TSHI?ORI TSHA DUDU?
﻿DUDU
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿1

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿2

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿3

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿4

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿NGEI PHATHINI
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿5

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿6

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿7

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿	
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿8

﻿MUVHILI NA MUHUMBULO
﻿
﻿	
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿U PFESESA MUVHILI
﻿
﻿A zwo ngo leluwa u pfesesa muvhili wa muthu. Wone wo itwa nga muhangarambo, misipha, vhuluvhi na sisi?eme ya vhu?aledzi, sisi?eme ya tsukanyo na zwi?we zwinzhi. Uri mivhili yashu i kone u shuma zwavhu?i, ri fanela u i londola. 
﻿
﻿Nyonyoloso ndi i?we ya n?ila dza u londola mivhili yashu. Arali ri tshi nga kona u ita nyolnyoloso minithi ya mahumi mararu nga murahu ha ma?uvha mavhili ma?we na ma?we, ri nga si kone u kavhiwa nga malwadze na hone ri ?o thoma u ?i pfa ro takala. Kha ri ?o wanisisisa uri ndi nga mini.
﻿
﻿* Malofha a isa okisidzheni na mafulufulu a yaho kha misipha.
﻿* Misipha i ?o?a okisidzheni na mafulufulu uri i kone u shuma zwavhu?i.
﻿* Zwithu zwo fhambanaho zwi a bvelela muvhilini musi ri tshi ita nyonyoloso.
﻿Malofha a bommbiwa nga u ?avhanya uri okisidzheni na mafulufulu zwi swike mbiluni nga u ?avhanya. Mbilu na mafhafhu na zwone zwi shuma nga maan?a zwa dovha zwa ?etshedza okisidzheni nga u ?avhanya. Muvhuli wavho u ?o?a okisidzheni uri u shume zwavhu?i.
﻿* Nyonyoloso i khwa?hisa misipha yashu uri zwi i lelutshele u dovholola nyito ine ya tea u i ita. Misipha yo khwa?haho i shumisa okisidzheni nga n?ila i fushaho.
﻿* Tshifhingani tsha u ita nyonyoloso,vhuluvhi  vhu bvisa zwivhulahi zwa vhu?ungu na homounu dzi songo thithiseaho dzine ra dzi vhidza uri endofini. Hedzi homounu dzi shuma sa zwi thivhela zwa mupo zwa u tsireledza muvhili. Dzi vha ita uri vha pfe vho takala vha muthu a tshilaho! Muvhili wo takalaho u ita uri na muhumbulo u vhe wo takalaho. 
﻿
﻿
﻿
﻿KHA VHA ITE NYONYOLOSO YA U KHWIFHADZA MUTAKALO WAVHO
﻿
﻿U ita nyonyoloso kana u ?idzhenisa kha n?owen?owe tshifhinga tsho?he zwi ?o khwinifhadza mutakalo wavho. Nyonyolo i nga thusa musi vhe na thaidzo dzine dza nga:
﻿
﻿* U neta na  u pfa u sa ?ige?i
﻿* U humbula  hune ha ita  uri muthu a pfe o neta  kana si?irese
﻿* Mbonalelo ine i sa vhe yavhu?i
﻿* Mutsiko muhulwane  wa malofha/vhulwadze ha swigiri/ vhulwadze ha mafhafhu
﻿* U vha  na muvhili lwo kalulaho
﻿* Malwadze ane a elana na musi muthu wa tshisadzini e ma?uvhani
﻿* Malwadze ane a elana na musi muthu a tshi aluwa
﻿* Malwadze ane a elana na u thithisea ha muhumbulo kana ane a ita uri muthu a xelelwe nga  muhumbulo
﻿
﻿ZWI?WE ZWIDODOMBEDZWA
﻿
﻿U aluwa
﻿
﻿Vhaaluwa kanzhi vha wana zwi tshi vha kon?ela u tshimbila tshikhala tshilapfu kana u doba zwithu zwi?uku. Hezwi zwi itwa ngauri mivhili yavho yo no omelela na u sa onyolowa zwavhu?i. Nyonyoloso ya nga misi i thusa u khwinifhadza mutakalo wa vhaaluwa. Vhe vha vha vhe na mafulufulu musi vha tshi kha ?i vha vha?uku ndi vhone vhane vha sumbedza u vha na mutakalo wavhu?i musi vha tshi kalaha kana u kegula. Hezwi zwi amba uri vha a kona u ita zwithu zwinzhi. Kha vhe vha vha sa iti nyonyoloso tshifhinga tsho?he musi vha tshi kha ?ivha vha?uku, a zwi ambi uri vho lenga kha uri vha thome u ita nyonyoloso nga u tou tshimbila na namela zwi?episi na u ita zwi?we-vho.
﻿
﻿Ositeoporosisi ?zwine zwa amba marambo matete? ndi musi marambo avho a tshi vho sumbedza u sa vha na maan?a, a tshi vho vun?ea nga n?ila yo leluwaho na u dovha hafhu a dzhia tshifhinga tshilapfu u fhola. Zwi a kon?a u tshimbila-tshimbila musi hezwi zwi tshi vho bvelela.
﻿
﻿U ita nyonyoloso tshifhinga tsho?he na u ?a zwi?iwa zwine zwa vha na pfushi, hezwi zwo?he zwi nga thusa kha u fhungudza khombo ya vha na marambo matete kana u thivhela Ositeoporosisi.
﻿
﻿MUTSIKO MUHULWANE WA MALOFHA
﻿
﻿Mutsiko muhulwane wa malofha une wa ?ivhea nga u pfi BP kana haiphathenisheni zwi wanala nga maan?a fhano Afurika Tshipembe. Arali vha na mutakalo wavhu?i, mbilu yavho i bommba malofha ane a ela nga tsinga nga luvhilo lwo teaho na mutsiko wo teaho. Arali tsinga dzavho dza malofha dza thoma u kon?elwa dza dovha hafhu dza valea, zwi ?o kon?ela mbilu u bommba malofha hu tshi khou shumiswa idzo tsinga dzo valeaho. Hezwi ndi zwine ra zwi vhidza mutsiko Muhulwane wa Malofha kana Haiphathenisheni.
﻿
﻿Arali vha sa swika hune vha lafhiwa vhulwadze ha Mutsiko Muhulwane wa Malofha, vha nga swika hune vha xelelelwa  nga vhutshilo havho nga mulandu wa vhulwadze ha mbilu kana tshi?irouku.
﻿
﻿Nga u ita nyonyoloso, u ?a zwi?iwa zwi re na pfushi, u laula u ?elwa nga muvhili na u shumisa mishonga u ya nga he zwa laedzwa nga dokotela vha nga thivhela mutsiko wa malofha. 
﻿
﻿MUTAKALO WA MALUVHI
﻿
﻿Naa vho no vhuya vha pfa hu ?iambele ?i no ri ?Muvhili wo takalaho na kuhumbulele kune kwa vha kwavhu?i?? Vha fanela u ?a zwi?iwa zwine zwa vha na pfushi, uri vha kone u vha na mafulufulu vha ite zwithu zwo fhambanaho vha dovhe hafhu vha awele lwo linganelaho u itela uri vha kone u vha na muhumbulo zwavhu?i!
﻿
﻿Ndi vhathu vha si gathi vhane vha tou kona u amba vha sa timatimi nga mutakalo wa maluvhi avho ngauri zwi a kon?a u zwi pfesesa. A hu na muthu ane a nga takalela u vhudzwa u pfi u a ?penga?, ?o ?a?a?, ?ho ngo fhelela? kana uri ?o fhira dzi ha?wa?.  
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿DZI?WE THAIDZO DZO ?OWELEAHO KHEDZI:
﻿
﻿Si?irese 
﻿
﻿Vho no pfa zwinzhi nga si?irese. Vha nga kha ?ivha vho no tshi limuwa. Vha vha na si?irese musi hu na mutsiko munzhi khavho. 
﻿
﻿Uyu mutsiko vha nga vha vha tshi khou wana hayani kana mushumoni. Hezwi zwi nga vha thithisa uri vha si ite mushumo wavho zwavhu?i zwa ita uri vha si kone u vha na masheleni a u un?a vhana vhavho. Zwithu zwa ima nga hei n?ila zwi vhea mutsiko kha kutshilele kwavho. 
﻿
﻿Si?irese tshi swika hune tsha kwama muvhili wavho, vhuluvhi na kuhumbulele. Vha a re?wa nga ?hoho, vha pfa vho neta tshifhinga tsho?he, vha pfa vhe na zwi?havhi mu?anani vha dovha vha muthu ane a si lenge u dinalea. Uri vha pfe vho vhofholowa na u thivhela si?irese vha fanela u ?a zwi?iwa zwi re na pfushi, vha dovha vha ita nyonyoloso tshifhinga tsho?he, vha dovhe vha konane na vho?he vhane vha vha navho nga hune vha kona.
﻿
﻿U neta na u khukhulisea muyani
﻿
﻿Vhathu vhanzhi vha pfa vho neta tshifhinga tsho?he ngauri vha vha  vho shumesa. Vha nga vha vha tshi ya mushumoni ?uvha ?i?we na ?i?we, vha dovha vha vha vha vhathu vhane vha londola vhana vhavho nga madekwana. 
﻿
﻿Fhedzi arali u neta hu sa ?uwi, zwi amba uri hu na thaidzo. Vha nga vha vho neta ngauri vha na thaidzo nnzhi dzine vha si kone u dzi kon?elela.
﻿
﻿U neta hu a kona u vha tsumbo ya u khukhulisea muyani kana diphiresheni. Musi vho khukhulisea muyani, kanzhi vha pfa vha si tshee na fulufhelo na hone vho ?alelwa nga u hanganea. Zwi khakhisa na mushumo na vhutshilo. Vhathu vho o khukhuliseaho muyani vha tou tama na u ?ivhulaha.
﻿
﻿Kha vha thome u vha na ndango ya mutakalo wavho! Kha vha ite nyonyoloso nga misi vha dovhe vha awela musi zwo tea. Naho u awela zwi tshi amba  u tou bva na vhana  vhavho  vha  tshimbila-tshimbila vhusiku vhu?we na vhu?we kana vha  ita zwa u tamba  navho khathihi  na u ?amba  nga murahu. Vha nga pfa vho no vha khwine nga murahu! Vha nga kona u dovha vha ?i pfa vhe muthu ane a khou langa vhutshilo hawe hafhu! Kha vha ambe nga thaidzo dzavho na vha?we uri vha ?o kona u ?irula muhwalo u vha lemelaho.
﻿
﻿U ?ipfa wo linganela muvhilini!
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿U vha ?ivhadza nga ha nyonyoloso
﻿
﻿U ita nyonyoloso a zwo ngo fanela u ita uri hu vhe na zwine vha tea u badela! A vha ngo tou tea u fanela u ya fhethu hune ha itwa nyonyoloso hone kana u tea u renga zwiambaro zwa tshipentshala. Zwine vha tea u ?ivha zwone ndi nyonyoloso dzo fhambanaho na uri dzi nga kona hani u thusa muvhili wavho. Zwine vha tea uri vha nga thoma!
﻿
﻿Nyonyoloso ya Arobiki
﻿
﻿Holu lushaka lwa nyonyoloso lu thusa u khwa?hisa mbilu na mafhafhu. U tou tshimbila, u dzhoga, u bammbela, u fhufha khadi, u fhufha-fhufha na u dantsa-hezwi zwo?he ndi tsumbo dza tsumbo dza nyonyoloso ya arobiki. Musi vha tshi khou hwenya, na u gidima, u bammbela kana u dantsa vha fema nga u ?avhanya, mbilu yavho ya dovha ya bommba malofha nga u ?avhanya.
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Musi hezwi zwi tshi bvelela, muvhili wo?he u shuma zwavhu?i. Vha fanela u ita nyonyoloso dza arobiki tshifhinga tsho?he arali vha tshi khou tama u vha na mutakalo wavhu?i. Vha fanela u ita nyonyoloso nga murahu ha ma?uvha mavhili minithi ya mahumi mararu tshifhinga tshi?we na tshi?we. Kha vha thome nga u tou ongolowa.
﻿
﻿U ?ionyolosa nga u  tou hwala
﻿
﻿Nyonyoloso ya u hwala i a khwa?hisa misipha. Vha ?ionyolosa nga u tou hwala tshithu tsho teaho tshi re henefho hayani. Hu nga vha hu thini yo hwalaho pennde kana tshidina.  Kha senthara dzine dza ita uri vha dzule vho linganela, hu na zwithu zwa tshipentshala zwa u fhungudza vhuleme na u khwa?hisa misipha zwa vhuhulu na zwivhumbeo zwo fhambanaho.
﻿
﻿Vhathu vhanzhi  vhane vha hwala  zwithu zwine zwa  fhungudza mivhili na u khwa?hisa  misipha vha ita nyonyoloso  dzine ra dzi vhidza  arobiki uri  vha kone u khwinifhadza  mutakalo  wavho nga u angaredza. Vha fanela u vha na vhusedzi, musi vha tshi hwala zwithu zwa u fhungudza muvhili kana u khwa?hisa misipha, vha songo swika hune vha lemedza mu?o?o wavho. Hezwi zwi nga ita uri vha huvhale vhuimoni ha u thusea.
﻿
﻿Arali muthu a na mi?waha i re fhasi ha 16, a songo ita nyonyoloso nga u tou hwala hwala zwithu zwine zwa fhungudza muvhili kana u khwa?hisa misipha. Muthu a re na mi?waha ine ya nga iyo u fanela u sa ita izwo ngauri muvhili wawe u kha ?i aluwa. U hwala zwithu zwa u fhungudza muvhili na u khwa?hisa misipha zwi thithisa hezwi. Muthu wa mi?waha ine ya nga iyo u fanela u tamba bola, a gidime, a fhufha-fhufhe a dovhe a ?iphine. Hedzi ndi nyonyoloso dzavhu?i.
﻿
﻿ZWINE VHA FANELA U ITA NA ZWINE VHA SA FANELE U ITA
﻿
﻿Vha songo ita nyonyoloso:
﻿
﻿* Musi vha tshi kha ?i bva u ?a zwi?iwa, muvhili u vha u kha ?i sukanya zwi?iwa wa dovha hafhu wa vha u tshi khou shumisa maan?a u ita izwi.
﻿* Musi vha tshi khou lwala, muvhili wavho u vha u tshi khou lwa nga nungo dzo?he u thivhela vhulwadze. Arali vha nga ita zwa nyonyoloso vha ?o vha vha tshi khou lemedza mbilu yavho na mafhafhu.
﻿* Arali vha na vhulwadze ha swigiri kana daibetese, mutsiko muhulwane wa  malofha, u vha na muvhili wo kalulaho, u vha  na thaidzo dza mbilu kana  u ita  nyonyoloso lwa  u tou thoma, ?anga yavho/ serapisiti/muongi u fanela u vha ?ea nyeletshedzo ya uri vha fanela  u ita nyonyoloso-?e. 
﻿
﻿Kha vha ite nyonyoloso
﻿
﻿* Nga u tou ongolowa na vhulenda arali vho vha vha sa iti nyonyoloso lwa tshifhinga tshilapfu. Vha fanela u ita uri muvhili wavho u ?owele u ita nyonyoloso hafhu ine vha ?iphina ngayo!
﻿* Kha vha tambe na vhana vhavho, kha vha ?anzwe mo?oro wavho vha dovhe vha shume na ngadeni! Hezwi zwi ?o vha thusa!
﻿
﻿N.B  Kha  vha  litshe u ita  nyonyoloso nga u ?avhanya arali  vha tshi khou pfa  u vhavha  khanani kana musi vha  tshi pfa vhe na dzungu
﻿
﻿
﻿U ?i?haramudza
﻿
﻿Ndi zwa ndeme u dudedza muvhili wavho phan?a ha musi vha tshi ita nyonyoloso. Hezwi vha nga zwi ita nga u ?i?aramudza. U ?haramudza hu ?ea maan?a, zwa dovha zwa ita uri muvhili u si omelele ha dovha ha vha thusa kha u sa vha na zwi?havhi mu?anani. Kha vha fhodzise muvhili wavho nga murahu ha u ita nyonyoloso nga u tou ?i?haramudza nga n?ila ya vhulenda.
﻿
﻿Vhoraphurofesheni vho tou gudiswaho vha nga vha ?ea nyeletshedzo vha dovha hafhu vha vha thusa kha u nanga mbekanyamushumo i re na n?owen?owe yavhu?i. Arali vha sa koni u vha na fhethu ha ?ionyolosela hone kana dzhimu, kha vha kuvhanganye khonani dzavho vha vhumbe tshigwada. N?owen?owe ya u tou ?ionyolosa tshifhinga tshinzhi i a takadza arali vhathu vhe vhanzhi!
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿U ?a na nyonyoloso
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿U tshila u na mutakalo zwi amba u ?ionyolosa tshifhinga tsho?he na u ?a zwi?iwa zwi fushaho. Naa zwi amba mini u ?a zwi?iwa zwi fushaho?
﻿
﻿Zwi?iwa ndi zwa ndeme sa musi zwi tshi ri fha maan?a na pfushi dzine ra dzi ?o?a uri ri vhe na mafulufulu na u vha vhathu vha tshilaho.
﻿
﻿Uri ri tshile sa vhathu vho takalaho ri tea u ?a zwi?iwa zwo fhambanaho.
﻿
﻿
﻿KHEZWI ZWINE VHA FANELA U ZWI ?A ?UVHA ?I?WE NA ?I?WE ARALI VHA TSHI FANELA U VHA MUTHU O TAKALAHO VHA DOVHA VHA VHA NA MAFULUFULU
﻿
﻿* Zwifha?i zwa muvhili
﻿Makumba, lenthisi, ?awa, khovhe, ?ama, tshizi, phon?a
﻿
﻿* Zwi?iwa zwine zwa ?ea mafulufulu
﻿Zwi?iwa zwa thoro, ?awa, n?abula, swigiri, mugayo, vhurotho
﻿* Zwi?iwa zwine zwa tsireledza
﻿Mitshelo na miroho
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Zwi?iwa zwa Sialala
﻿
﻿Zwi?iwa zwa sialala zwa Afurika zwi na pfushi. Zwi?iwa zwo raliho zwi katela zwi?iwa zwa mupo sa makhaha, mavhele, ?awa dzo omiswaho, miroho, mitshelo ya ?aka, ?ama ya khuhu, mafhi, ?ama tswuku na mu?o mu?uku?uku na swigiri.
﻿
﻿U ?a zwi?iwa zwa mvelele zwa Afurika zwine zwa vha na pfushi i dovha hafhu ya vha n?ila yavhu?i ya u ita uri vha tshile vho takala. Zwifhinga zwo shanduka. Ano ma?uvha vhathu vha renga zwi?iwa zwine zwa vha zwo bikwa nga tshikapikapi sa ?ama ya khuhu yo tou hadzingwaho, hambega na matshipisi. Hezwi zwi?iwa zwi na mapfura na hone a zwi na pfushi. 
﻿
﻿Naa vha nga dzula hani vho takala
﻿
﻿* Kha vha ?e zwi?iwa zwi?uku luraru nga ?uvha.
﻿* Kha vha wane vhurangane (burekifasi). Hezwi zwi ?o vha ?ea maan?a ane vha ?o tea u a wana musi vha tshi thoma ?uvha.
﻿* Kha vha ?e miroho i songo bikwaho sa kherotsi, khavhishi, ma?ama?isi na mitshelo. Hezwi zwi na pfushi nnzhi musi zwi songo bikwa.
﻿* Kha vha nwe ma?i tshifhinga tshinzhi kha ?uvha ?o?he.
﻿* Kha vha ite nyonyoloso tshifhinga tsho?he!
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Naa vha nga thusa
﻿
﻿
﻿Ha Dudu,
﻿
﻿A si kale ndo thoma u ita nyonyoloso. Khonani dzanga na n?e ri ?ionyolosa nga u gidima ri tshi mona na mi?i i re tsini lwa minithi i linganaho 10 u ya kha 15 ?uvha  ?i?we na ?i?we. Vho?he vha ri vho no thoma u pfa vhe khwine. Fhedzi kha n?e a zwo ngo ralo. Milenzhe yanga i pfa u vhavha tshifhinga tsho?he. Ndo no thoma u ?ionyolosa nga u tou dzhoga ngauri ndi na fhulufhelo uri zwithu zwi ?o shanduka musi ndi tshi vho ?owela u dzhoga. Izwi ndi zwone?
﻿
﻿Sindi 
﻿
﻿Ha Sindi,
﻿
﻿Musi ni tshi kha ?i tou bva u thoma u ita nyonyoloso milenzhe ya?u i nga ?i pfa u vhavha zwi?uku. Hezwi zwi nga itwa ngauri muvhili wa?u a wo ngo ?owela u ita nyonyoloso na uri u khou thoma u ?i?owedza iyo tshanduko. Arali ni tshi pfa u vhavha kha milenzhe tshifhinga  tsho?he ngeno uri ni tshi vho ?ionyolosa, hezwi zwi nga amba uri hu nga vha hu na tshi?we tsho khakheaho. Dalelani dokotela wa?u phan?a ha musi ni tshi isa phan?a na u gidima na khonani dza?u.
﻿
﻿Arali ni tshi khou dzhoga kha bada yo itwaho nga tshiko?iri, hezwi na zwone zwi nga thithisa muvhili wa?u. 
﻿
﻿Bada yo itwaho nga tshiko?iri yo omelela, hezwi zwi ita uri nzulele ya muvhili wa?u i thithisee musi ni tshi gidima. Hezwi zwi nga ita uri ni vhe na thaidzo dza milenzhe na mu?anani tshifhingani tshi ?aho arali ni sa khou shumisa zwienda zwo teaho.
﻿
﻿Vhonani uri ni wana fhethu hu re na hatsi kana hu re na mu?avha mutete hune na nga kona u tshimbila kana u gidima. Nyonyoloso i itelwa thusa muvhili hu si u u vhaisa lini! 
﻿
﻿Dudu
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿RI?E Dudu?
﻿
﻿Ha Happiness,
﻿
﻿Ni nga fhungudza vhuhulu ha tshi?elo tsha?u nga u ita nyonyoloso dza nga misi dza arobiki na u ?a zwi?iwa zwa pfushi. Nyonyoloso dzine na tea u ita dzi katela u tshimbila, u bammbela na u dantsa. 
﻿
﻿Musi ni tshi vhonala no linganela, ni nga ita nyonyoloso ya u lingedza u fhungudza tshi?elo. Ni nga fhungudza vhuhulu ha tshi?elo nga u ita nyonyoloso ya u ?ola maan?a.
﻿
﻿U ita nyonyoloso ya nga misi zwi ?o ita uri ni vhe na mbuelo dzavhu?i!
﻿
﻿Dudu
﻿
﻿Ha Dudu,
﻿
﻿Ndi na mi?waha ndi sa khou ita nyonyoloso nahone ndi khou ?o?a u thoma zwino. Ndi humbula uri ndi thome u ita nyonyoloso uri ndi kone u fhungudza tshi?elo tshanga. Naa hu na nyonyoloso ya tshipentshala ine nda nga i ita?
﻿
﻿Happiness,
﻿
﻿
﻿ 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿N?OWEN?OWE
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿N?OWEN?OWE
﻿
﻿1. Misipha i ?o?a gesedungi na ???.u itela uri u shume zwavhu?i.
﻿2. Musi vha tshi khou ita nyonyoloso, maluvhi a bvisa homounu dza zwivhulaha vhu?ungu na thirakhwalaza dzine dza u fhungudza uri muthu a si sokou dzula a tshi khou vhilaela, zwenezwi ri zwi vhidza ?..zwine zwa shuma sa tshithivheli tsha uri muthu a sa pfe muya wawe u fhasi.
﻿3. Nyonyoloso i kona u thusa ??.,???,???..
﻿4. Nyonyoloso ya nga misi na u ?a zwi?iwa zwa pfushi zwi nga kona u fhungudza ?vhulwadze ha marambo matete? kana ??.
﻿5. U tshimbila, u dzhoga kana u bammbela, ndi tsumbo dza nyonyoloso ya ????.
﻿6. U ?ionyolosa nga zwithu zwi lemelaho zwi fha?a??
﻿7. Nyonyoloso dza arobiki dzi fhisa??..
﻿8. U dudedza muvhili na u fhodzisa muvhili nga murahu ha nyonyoloso zwi vhidzwa???
﻿9. Zwi a ?o?ea uri vha ite nyonyoloso ??.lwa minithi ya ??arali vha tshi ?o?a u tshila sa muthu o takalaho na hone o linganela.
﻿10. Zwi?iwa zwo pakiwaho na ??..zwi ita uri muthu a pfe o fhelela zwa dovha hafhu zwa mu fha mafulufulu ane muthu a a ?o?a musi a tshi ita nyonyoloso.
﻿
﻿Phindulo: 1-mafulufulu; 2-endofini; 3-si?irese, mutsiko wa malofha, u aluwa; 4-osi?iroposi; 5-arobiki; 6-misipha; 7-mapfura; 8-u ?ionyolosa; 9-?uvha ?i?we na ?i?we ?a vhuvhili, mahumi mararu na tshi?atshi.
﻿
﻿
﻿
﻿0
﻿
﻿
