Bammbiri iḽi ḽi na masiaṱari a fumi 10.
﻿PFESESANI
﻿Fhindulani mbudziso dzoṱhe.
﻿Thomani khethekanyo iṅwe na iṅwe kha siaṱari ḽiswa, huneya fhelela hone ni talele.
﻿Ṅwalani zwi no vhalea, nahone nga vhuronwane.
﻿Ni dzhiele nzhele mupeleṱo, khethekanyo ya maipfi,kushumisele kwa madanzi, zwiga zwa u vhala, tswayokhathihi na kuvhumbelwe kwa mafhungo.
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho nga vhuronwane uri ni ḓo kona ufhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khao. Hune zwa konadzea ni shumise maipfi aṋu:
﻿MASUTU, DZINA ḼI ḼAWE
﻿Ṱhohoyatshikolo yo ḓo rumela mugudisi a re kha Komiti yaVhulangi ha Tshikolo uri a ye hayani u vhidza muunḓi wawe.Nangoho o ḓo ita nga u ralo. Makhulu wawe vho ri u swika Masutu a sengiswa. Ene ho ngo hanedza lini, o ri o dzhenela Vho-Mangalani nge a vha o rithea dangani nahone a vhona uri a nga sitsha swika bungani ḽa vhatukana a mbo ḓi dzhena kha ḽa vhagudisi. Musi a tshi vhudziswa zwa u bvisela maḓi boḓeloni nahone kiḽasini, a ri o zwi itiswa ngauri a vha o no tshuwa uri o dzhenela mugudisi bungani lwe a vho sokou pfa unga u natshitunde. O ḓo humbela pfarelo ya mbo ḓi ṱanganedzwa; ha pfi asongo tsha dovha.
﻿Vhege i sa athu u fhela Masutu o ḓo tswa tshikhafuthini tsha muṅwe mugudi a ḽa. Makhulu wawe vha hana u ḓa tshikoloni vhungahu si kale-kale vho vha vha tshi khou senga milandu yawe. Musi a tshe o imiswa u ḓa tshikoloni ho lindelwa muunḓi a tshi ḓa, havho pfala uri Masutu o dzhenela vhaṅwe vhafumakadzi hayani a vhadzhiela masheleni a fhedza nga u vha rema nga banga. O ḓo fhedza o hwelelwa mapholisani he mulandu u tshi sengwa ha pfivhuṱanzi a vhu fushi, mulandu wa mbo ḓi phumulwa.
﻿Khonani dza Masutu ho vha hu vhana vhaṱuku. Musi o takalesa wo vha u tshi pfa a tshi amba zwauri Siawoadza a hu tshe na tshamusadzi vhunga o fhira khavho vhoṱhe. U vhuya wa ḓelwa ngamuhumbulo wa uri kani-ha ndi tshivhimbili. Mafhungo o ḓo dinamusi a tshi dzhenela muṅwe mubvana we a ri u mu tshipa a baselanga u mu randekanya minwe nga lufhanga. O ri a tshi ṱuwa a vhudza mufumakadzi uyo uri u ḓo dovha a vhuya. O ḓo vhudza uyomufumakadzi uri naho a ya a vhiga mulandu uyo u khou sokouḓinetisa ngauri ene ha dzuli dzhele. Nga murahu ha musimufumakadzi uyu o no vhiga mulandu mapholisani, Masutu vho ḓo muṱoḓa hunzhi vha sa mu wani. Vhafuwi Vho-Thivhilingwi vha vhidzatshivhidzo tshi si na tsaleli he vha zwa ḽa uri tshigevhengatshenetsho a tshi fuiwi shangoni ḽavho, tsha wanala kha tshivhoxwe tshi iswe mapholisani.
﻿Ḓuvha ḽe Masutu a wanwa nga vhathu vho mbo ḓi tou mu wela nṱha. Matombo, zwibonda na dzithonga zwa ita mushumo. O mbo ḓi wana kubulinyana a sutuka a shavha. Vha mu pandamedza vha mu fara,vha mu vhofha nga thambo vha namba vha mu fhedzisa. Mapholisavha tshi swika vho wana hu si tshe na tsha muthu. Ha mbo ḓi vha u onesana naḽo ha ṅwana wa Vho-Nakudze; na vhamusanda vha wana zwo vha kela maṱari.
﻿Ndi zwifhio zwine muṅwali wa mafhungo aya a khou tama u ri funza?
﻿Dzina iḽi 'Masutu' ḽi yelana u gumafhi na mafhungo e na vhala?
﻿Masutu ndi mudziaukandekanya pfanelo dza vhafumakadzi.Tikedzani fhungo iḽi nga mbuno tharu. 
﻿Inwi ni vhona zwo tea na uri hu pfi Masutu ndi tshivhimbili? Tikedzani phindulo yaṋu. 
﻿U vha na tsindi. 
﻿U onesana naḽo. 
﻿Tshivhimbili. 
﻿Inwi ni vhona unga ndi tshini tshe tsha vha tshi tshi itauri Masutu a sa thetshelese? 
﻿Kha mafhungo e na vhala hu na luambo lwa musanda lwoshumiswaho. Topolani ipfi iḽo ni dovhe ni ḽi shumise fhungoni ḽaṋu ḽe na tou ḓisikela.
﻿Fhindulani nga ee kana hai ni dovhe ni tikedze:
﻿Masutu ndi tshisiwana. 
﻿Masutu o tou pandelwa tshikoloni. 
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A: 30 KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO (SAMARI)
﻿Nga phara ya maipfi a re vhukati ha 60 u ya kha 70 nweledzani zwine muthu a nga ita uri a kone u ṱutshela dzema ḽa udaha fola.
﻿Hu na vhathu vhanzhi vho ḓifashisaho nga dzema ḽa u daha fola, u bva khazwo zwi vho ri vhutoto. Hone-ha, zwi a konadzea urimuthu a litshe u daha arali o ḓiimisela nahone a tshi zwi funa.
﻿Fola ḽi rengiswa fhethu ho fhambanaho: mavhengeleni, khefini,dzigaratshini na huṅwe. Fola ḽi khombo kha mutakalo wa muthu,nahone ḽi a bveledza malwadze o fhambanaho sa khentsa, lufhia na maṅwe. Uri muthu a ḽi litshe u tea u ḓivhudza zwauri u khou ṱoḓa u tsireledza mutakalo wawe. U litsha fola a si zwine wa nga tou zwi khauledza. Arali no vha ni tshi daha phakhetheyoṱhe nga ḓuvha ni nga tsitsa tshivhalo tsha segereṱe idzo tshaswika kha hafu ya phakhethe. Ni fanela u bvela phanḓa na utsitsa tshivhalo u swika ni sa tsha daha.
﻿U ṱutshela khonani dze na vha ni tshi daha nadzo zwi nga nithusa u ni bvisa kha dzema ḽa fola. Arali ṱhama yaṋu i tshikhou daha inwi ni henefho, ni nga lingea naho ni na lutamo lwa ulitsha nḓowelo iyi mmbi. Ni songo tsha bvela phanḓa na u yazwihoḓoni he na vha ni tshi dahela hone na ṱhama dzaṋu.
﻿U litsha u daha a zwi tou vha zwithu zwi leluwaho ngauri sakha aḽi nga litshi u ni dalela. Zwi amba uri naho ni naḽo ni fanela u konḓelela u sa daha. U vhulunga zwifaredzi zwa miḽora ya fola fhethu hune na sa tsha zwi vhona kana u tou zwi laṱa zwi nga ni sendedza kule na lutamo lwa fola. Musi ni miṱanganoni kanahuṅwe-vho hune ha vha na vhathu vhanzhi na vhona vhathu vha tshikhou daha ṱutshelani kule, ni nga lingea.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B: 10 KHETHEKANYO YA C: PHENḒA NA KUSHUMISELE KWA LUAMBO
﻿Mafhungo asia, a vhaleni uri ni kone u fhindula mbudzisodzi no a tevhela:
﻿Thomani fhungo ḽa u fhedzisela nga maipfi o talelwaho nga fhasi.
﻿Lavhelesani khungedzelo iyi nga vhusedzi uri ni ḓo kona ufhindula mbudziso dzi no i tevhela.
﻿ZWOṰHEZWOṰHE BEKHARA NA
﻿Ri ḽa vhu tshi duba!!!
﻿Nomboro: 072 345 8923/
﻿784 3567 Kha 123
﻿Ni nga kwama hani bindu iḽi musi ni tshi ṱoḓa thuso?
﻿Bindu iḽi ḽi wanala ngafhi? 
﻿Topolani ḽiṋaṋedzi ḽo shumiswaho ni dovhe niṱalutshedze uri ḽi khou shuma mini kha khungedzelo iyi.
﻿Tshibveledzwa tsha vhudavhidzani asitshi, tshi vhaleninga vhuronwane ni kone u fhindula mbudziso dzi no tshi tevhela.
﻿MEMORANDAMU
﻿Nomboro ya faela: 1/5/08
﻿Tshiitisi: Uri ri swikelele ndivho ya zwe ra ḓela zwonetshikoloni.
﻿Dzithemendelo: Ri khou themendela uri vhagudisi u bvamatshelo vha songo tsha fhidza u ḓa dzikiḽasini nga pheriodo dzavho. Ṱhohoyatshikolo kha vha ḓe na nḓila ya ulanga vhagudisi vhavho ri sa athu u dzhiyavhukando vhu vhavhaho.
﻿Ndivho ya memorandamu uyu ndi ifhio? 
﻿Tshiteṅwa tshine tsha vha hafha kha mutumbu wamemorandamu tshine tsha dovha hafhu tsha wanala kha muvhigo ndi tshifhio? 
﻿Uyu memorandamu ndi wa vhungana kha ṅwaha wa 
﻿Ri ṋeeni pfanywa ya ipfi nḓowelo no ḽi shumisa fhungoni ḽi pfalaho. 
﻿Tsivenda Luambo lwa u Engedza lwa u Thoma/P1 12
﻿Mafhungo ngea, a vhaleni ni fhindule mbudziso dzi no tevhela.
﻿A A zwi ḓadzi mudzio. B U kokota tshiselo tsha mpengo. 
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C: 40
