MAFHUNGO NGA HA VHULWADZE HA ARTHRITIS 


U ḒIVHA NGA HA VHULWADZE HA ARTHRITIS 



NAA ARTHRITIS  NDI VHULWADZE- ?E? 


Arthritis ndi vhulwadze ha u zwimba zwinungo 


NAA ZWINUNGO ZWI SHUMA HANI? 


Tshinungo ndi tshipiḓa tsha muvhili hune shambo ?i?we ?a vha ?o dzhenelela kha ?i?we. Marambo mavhili a vha o ṱumekanywa nga mikala, ine ya ita uri shambo ?i si sudzuluwe vhudzuloni haḽo musi misipha I tshi tatamuwa kana I tshi hwetekana uri tshinungo tshi kone u khothea. 


ṱhodzi dza misipha dzi vha ṱhukhu dza vhumba mikala yo dzheniswaho kha marambo. 


Magumoni a marambo hu na luvhemba lwa makwakwa. Makwakwa a wanala ngomu ha tshinungo. ?ikwakwa ?i tsireledza marambo kha u huṱana nahone ?i shuma sa tshitsireledzi (shock absorber). 


Tshikhala tshi re ngomu ha tshinungu tshi vhidzwa goba ?a hune zwinungo zwa ṱumana hone hune ha vha na tshiluḓi tshine tsha vhidzwa sinoviala. Itshi tshiluḓi tshi ita uri zwinungo zwi dzule zwo nukala na u ṋetshedza ?ikwakwa na zwinungo dzipfushi. 

U khothea ha zwinungo hu itea fhedzi arali misipha I tshi tatamuwa, ya kokodza mikala, ine ya ita uri marambo mavhili a ṱangane). 


NAA HU NA TSHAKHA DZO FHAMBANAHO DZA ARTHRITIS? 

Hu na tshakha dzo fhambanaho dza ARTHRITIS. Hu na malwadze ane a fhira ḓana ane a nga vhanga vhulwadze ha arthritis. 


(RHEUMATOID ARTHRITIS (RA)) 

RA ndi vhulwadze vhu sa fholi vhune vhu nga kwama muvhili woṱhe muthu a ?i pfa a songo takala. Tsumbadwadze khulwane ndi u zwimba, u tswukuluwa, u fhisa na vhuṱungu kha zwinungo. RA I anzela u vhonalesa kha zwinungo zwiṱuku zwa khando, zwanḓa na kha tshinungo tsha tshanḓa. Nga murahu vhu nga pfukela kha zwinungo zwihulwane ? khu?avhavha, mahaḓa na magona. Musi vhulwadze ha RA vhu tshi khou ralo u nana u hula, zwinungo zwi nga holefhala zwa khwaṱha lune zwa si kone u khothea. 


OSTEOARTHRITIS (OA) 


OA ndi vhulwadze vhune ha vhangwa nga u hu?ea kana u vunḓea ha zwinungo kha magona, dzikhundu na minwe, kana nga u huvhala.Uvhu ndi vhulwadze ha zwinungo fhedzi, a vhu kwami muvhili woṱhe. Vhu kwama zwipiḓa zwoṱhe zwa zwinungo ha dovha ha vhanga vhuṱungu vhuhulwane na u khwaṱha ha misipha, nga murahu ha musi ho vha na mutambo wo itiwaho. 


Gauthu 

Gauthu ndi vhulwadze ha methabolikhi vhune muthu a bebiwa naho vhu sa ḓivhei uri vhu vhangiwa nga mini. 


NDI VHAFHIO VHANE VHA FARWA NGA ARTHRITIS 

1. Arthritis I nga fara nnyi na nnyi. Dziṅwe tshaka dza arthritis dzi anzela u fara miraḓo ya muḽa ya muthu ane a vha na arthritis. 
2. Arthritis I fara vhathu vhathu vhoṱhe, hu tshi katelwa na vhana. 
3. Dziṅwe tshaka dza arthritis dzi anzela u fara vhafumakadzi nga maanḓa (tsumbo rheumatoid arthritis) hone hu uri dziṅwe dzi faresa vhanna (tsumbo, gauthu). 
4. Secondary Osteoarithritis I  wanalesa kha vhaswa, vhafumakadzi na vhanna, na hone I tshimbilelana na zwithu zwi no nga sa u kavhiwa nga zwitshili, mitambo kana tshiroma. 
5. Osteoarithritis I wanalesa nga maanḓa kha vhathu vhahulwane. 

NAA ARTHRITIS I NGA ALAFHIWA HANI? 


Dzilafho ?a arthritis ?i ?o bva kha uri yo vhangiwa nga mini nahone ?i ?o katela zwi tevhelaho: 

A) MAGA NGA U ANGAREDZA 

1) U fhungudza tshileme arali muthu o khwaṱhesa; u khwaṱhisa misipha nga u ita dzinyonyoloso; u sa nwa halwa na u sa ?a zwiṅwe zwiḽiwa. (Musi vha na gauthu, vha songo ?a zwiḽiwa zwi no nga sa nama tswuku, nama ya nguluvhe, dzingowa, khovhe, tshipinitshi, nawa dzo omiswaho na dzilentili. 
2) Tshumiso ya philazwinungo, thonga ya u tshimbila ngayo, dzikhiratshisi na zwiṅwe zwithu zwa u thusa u tshimbila zwi thusa vhaḓwe vhalwadze, fhedzi zwi ya nga uri ndi zwinungo zwifhio zwi no khou vhavha na uri tshinungo tshenetsho tshi vhavha u swika ngafhi. 

B) MISHONGA 

1) analgesics (mishonga ya vhuṱungu) I nga shumiswa u dzikisa vhuṱungu. 
2)  Mishonga I si ya u fholisa u zwimba I si ya steroid (Non steroidal anti-inflammatory drugs) na yone I a thusa kha u fhungudza vhuṱungu, u khwaṱha na u zwimba ha zwinungo. Vha I shumise nga vhusedzi. 
3) Mishonga ya u ita uri vhulwadze vhu vhe khwine (disease modifying drugs) I nga shumiswa u thivhela u dovholola ha vhuṱungu na u zwimba ha zwinungo. I nga shumiswa na kha dziṅwe tshakha dza arthritis dzi no nga sa rheumatoid arthritis. 
4) Hu na mishonga ine ya vha hone arali tshivhangi tsha arthritis tshi tshi ḓivhea (tsumbo.gauthu kana malwadze a phirela) 


C) MUARO 

Arali tshinungo tsha mulwadze tsha vha tsho no tshinyalesa, zwi nga kha ?i tea uri hu itwe muaro u itela u fhelisa vhuṱungu na u khwinisa kushumele kwa tshinungo. Tshiṅwe tshifhinga muaro u vha wo tea u itela u thivhela u tshinyalesa ha tshinungo. 

NDI ZWIFHIO ZWINE VHA NGA ITA ARALI VHA TSHI VHONA U NGA VHA NA ARTHRITIS? 


Kha vha dalele senthara yavho ya tsini ya zwa mutakalo kana dokotela ane muḽa wavho wa mu shumisa. Tsha u thoma vha ?o tea u sedza arali tsumbadwadze dzi dza ARTHRITIS kana RHEUMATISM.. 


