      PHUROTHOKHOLO
﻿
﻿
﻿      YA DZIPHANELE DZA U SENGULUSA
﻿
﻿
﻿			MALUGANA NA VHUHOLE NA
﻿
﻿
﻿			MUTHU ANE A TODA U THOGOMELWA
﻿
﻿
﻿
﻿			1 NYENDAVHUSIKU 2001
﻿
﻿
﻿	MUHASHO WA MVELEDZISO YA ZWA MATSHILISANO
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿U LAULWA HA PHANELE DZA U SENGULUSA
﻿
﻿1. MARANGAPHANDA
﻿
﻿U shandukiswa ha Maga ane a fanela u tevhedzelwa a Mulayo wa u thusa kha zwa Matshilisano wa vhu. 59 wa 1992, uri u thome u shuma u bva nga la 1 Nyendavhusiku, zwi ita uri hu thomiwe phanele dza tsenguluso, dzine mirado yadzo ya do nangiwa nga Mulangi Dzhenerala, u itela u sedzulusa mafhungo khathihi na u wanisisa vhuhole na muthu ane a toda u thogomelwa malugana na u themendela u netshedzwa ha giranthi.
﻿
﻿
﻿2. NDIVHO DZA DZIPHANELE
﻿
﻿
﻿2.1 U vhona uri u senguluswa ha vhuhole na muthu ane a toda u thogomelwa zwi itwa nga ndila ine ya swikelelea, na nga ndila ine zwa do kona u shumisea zwavhudi nahone nga ndila I vhuedzaho.
﻿2.2 U tshimbidza u tanganyiswa ha tshumelo dza matshilisano na thuso ya zwa matshilisano u khwathisedza uri vhathu vha wana ndisedzo yo fhelelano.
﻿2.3 U rumela vhasengulusi kha dzinwe tshomedzo arali dzi hone uri vha wane thuso hone.
﻿2.4 U vhona uri tsenguluso dzi a khunyeledzwa na u rumelwa kha ofisi dzo teaho u itela u phurosesa khumbelo nga tshifhinga tsho tiwaho nga Muhasho.
﻿2.5 U nea muhumbeli zwidodombedzwa zwo teaho malugana na u dadza fomo dza giranthi.
﻿
﻿
﻿3. Tshivhumbeo tsha dziphanele
﻿
﻿3.1 Tshivhumbeo tsha dziphanele
﻿
﻿
﻿Mirado ya phanele I do tevhedzela thodea dza Maga ane a tea u tevhedzelwa a 2(4) (a) a Maga ane a tea u tevhedzelwa a Mulayo wa Thuso kha zwa Matshilisano wa vhu 59 wa 1992 sa zwe wa shandukisiswa zwone u bva nga la 1 Nyendavhusiku 2001. Vhathu vha tevhelaho vha nga nangiwa kha phanela:
﻿
﻿
﻿(i) Muofisi Muhulwane wa tsireledzo ya kha zwa matshilisano.
﻿(ii) Nanga ine ya thusa kha uri muthu a dovhe a vhuyelele tshigani tshe a vha a khatsho (Rehabilitation therapist), nanga ine ya thusa nga u thasulula thaidzo dza mushumoni (occupational therapist), nanga ya zwa maluvhi, (psychotherapist), nanga ya zwa u pfa na u vhona (audiovisual therapist), mushumela vhapo.n.z.
﻿(iii) Muimeli u bva kha khethekanyo ya vhuhole kana murado u thonifheaho kha tshitshavha u no nga sa mufunzi, khosi, madzhisitarata, kana muthu ane a divha tshitshavha na nyimele yatsho.
﻿(iv) Arali zwo tea, murado munwe na munwe, vhunga zwi tshi do vha zwo tea kha khumbelo yeneyo sa nanga kana nanga yo gudelaho zwenezwo, nanga ya malwadze a muhumbulo (psychiatrist), mushumi ane a thusa dzinanga, nga maanda nga tshifhinga tsha shishi (para-medical personnel), nanga ya tshithu na dzinwe dzinanga.
﻿
﻿Muhasho u do netshedza thuso malugana na matshimbidzele.
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿3.2 Mishumo ya mirado ya phanele
﻿
﻿
﻿(i) Muofisi Muhulwane wa Tsireledzo ya kha zwa Matshilisano:
﻿
﻿U dzudzanya mitangano
﻿U tshimbidza mitangano
﻿U nea phanele maga ane a tea u tevhedzelwa, zwishumiswa, dzipholisi na milayo ya malugana na khumbelo dza dzigiranthi.
﻿U vhona uri hu vha na vhugudisi ha mirado ya phanele.
﻿U vhona uri maambiwa othe a phanele a a rekhodiwa nga ndila yo fanelaho.
﻿U vhona uri tsenguluso dzi khunyeledzwa nga tshifhinga.
﻿U thusa malugana na nzudzanyo dza muhumbeli, arali hu tshi nga todea zwinwe zwidodombedzwa, malugana na u khunyeledza tsenguluso.
﻿U vhona uri khumbelo dzi phurosesiwa nga tshifhinga. Muofisi u fanela u shumisana na vhashumisani navho u khwathisedza uri khumbelo dza vhathu vhane tsenguluso dzavho dza vha dzo khunyeledzwa, dzi a phurosesiwa.
﻿U konanya mirado ya phanele na Muhasho.
﻿
﻿
﻿
﻿(ii) Nanga ine ya thusa kha uri muthu a dovhe a vhuyelele tshigani tshe a vha a khatsho (Rehabilitation therapist)
﻿
﻿
﻿
﻿Ndi makone malugana na u sengulusa vhuhole kana u thogomelwa kha phanele. 
﻿Nanga i do sengulusa mafhungo na kana u tola muhumbeli, nga murahu ha afho ya dzhia tsheo i na ndivho malugana na vhuhole kana u thogomelwa zwa muhumbeli. Nanga i fanela u vhona uri dzifomo dza malugana na vhuhole kana u thogomelwa dzi dadziwa zwavhudi nahone hu tshee na tshifhinga.
﻿
﻿
﻿(iii) Muimeli wa khethekanyo ya vhuhole kana murado wa tshitshavha ane a divha tshitshavha na nyimele yatsho u fanela u khwathisedza uri zwikundisi zwine muhumbeli a khou tangana nazwo ndi zwone zwine zwa ita uri a vhe tshihole kana u vha muthu ane a toda u thogomelwa.
﻿U vhona uri tsenguluso I khunyeledzwa nga tshifhinga.
﻿U vhona uri tshitshavha tshi a swikelela phanele nga u netshedza zwidodombedzwa malugana na uri hu nga swikelelwa hani vhathu nga maanda vhane zwa konda u vha sengulusa, vhane vha si kone u tshimbila kana vhane vha toda thuso fhedzi vha sa divhi uri hu na giranthi.
﻿
﻿
﻿(iv) Minwe mirado I nga kha di vha nanga dza tshithu, nanga, vhashumi vhane vha thusa dzinanga, nga maanda nga tshifhinga tsha shishi (paramedics) kana vho gudelaho sia lenelo.
﻿Nanga I a sengulusa na u ita themendelo malugana na u huvhala ha muhumbeli hune ha disa vhuhole ha tshifhinganyana kana ha tshothe kana muthu ane a toda u thogomelwa lwa tshifhinganyana kana lwa tshothe.
﻿U vhona uri u senguluswa hu itwa nga tshifhinga tsho teaho.
﻿U vhona uri hu netshedzwa thalutshedzo dzo teaho dza themendelo yo teaho.
﻿U netshedza zwidodombedzwa nga ha uri u huvhala hu nga laulwa, u lugiswa na u alafhiwa hani.
﻿
﻿
﻿3.3 Saizi ya dziphanele
﻿
﻿
﻿Mirado ya fhasisa ine ya do vhumba phanele ndi miraru hone ya nthesa I ya rathi.
﻿
﻿3.4 Tshakha dza Dziphanele
﻿
﻿
﻿Dziphanele dzi nga nangiwa kha mivhuso yapo kha tshitiriki kana kha muvhuso wa vhukati hune masia kana zwitiriki zwa do tou sielisana kha shedulu yo tiwaho kana I shandukiseaho. Phurovintsi I do nanga lushaka lwa phanele ine ya do i shumisa ine ya do shuma zwavhudi nahone yo teaho nyimele yayo I sa fani na dzinwe.
﻿
﻿
﻿
﻿4. U NANGIWA HA MIRADO YA PHANELE
﻿
﻿
﻿
﻿U nangiwa ha mirado kha phanele hu fanela u tanganedzwa nga Thoho ya Muhasho. Mirado ya phanele I nga kha di nangiwa nga Thoho ya Muhasho I na themendelo u bva kha madzangano a tshitshavha, vharangaphanda vha tshitshavha na vhathu vha re na dzangalelo.
﻿
﻿
﻿	4.1	Tshifhinga tshine vha do tshi fhedza sa Mirado
﻿
﻿
﻿Mirado yo tholiwaho lwa tshothe nga Muhasho i do shuma tshifhinga tshine Thoho ya Muhasho ya vhona tsho tea. Mirado ya phanele I songo tholiwaho nga Muhasho I nga shuma minwedzi ya 24 nahone I nga si tsha nangiwa hafhu u shuma tshifhinga tshi no fhira theme mbili dzi tshi tevhekana.
﻿
﻿
﻿4.2 Ndalukano dzine muthu a tea u vha nadzo uri a nangiwe
﻿
﻿
﻿
﻿(1) Mirado I fanela u vha I na ndivho ya vhuhole kana muthu ane a todou thogomelwa.
﻿(2) Mirado I fanela u vha I na ndivho ya nyimele ya ikonomi na zwa matshilisano ya sia kana tshitshavha tshe phanele ya nangelwa tshone.
﻿(3) Mirado I fanela u diimisela u wana vhugudisi vhu bveledzwaho nga muhasho.
﻿
﻿
﻿4.3 U sa tea u vha mirado ya dziphanele
﻿
﻿1. Muthu ane zwa do konda uri mulayo u mu vhone mulandu nga nwambo wa u sa takala zwavhudi maluvhini.
﻿2. Vhathu vho wanwaho mulandu wa vhufobvu, vhukwila na vhugevhenga hu sa katelwi milandu ya u pfuka milayo ya badani.
﻿3. Vhathu vhane vha hana vhugudisi ho bveledzwaho nga muhasho.
﻿
﻿
﻿5 Mitangano
﻿
﻿
﻿Muhasho u do dzudzanya mitangano yothe wa dovha wa netshedza na thuso yo teaho. Muhasho u tea u divhadza muhumbeli nga ha fhethu, maduvha na uri mitangano I do farwa lungana nga Muhasho musi muhumbeli o da u ita khumbelo kha Muhasho.
﻿
﻿
﻿
﻿6. U nangiwa ha minwe mirado
﻿
﻿
﻿
﻿Thoho ya Muhasho I nga nanga minwe mirado ine ya do shuma  kha dziphanele arali mirado ya tshothe I siho. Maga ane a tevhedzelwa a u nanga minwe mirado a do fana na o shumiswaho kha mirado ya tshothe.
﻿
﻿
﻿7. Zwikhala kha dziphanele
﻿
﻿
﻿Murado munwe na munwe une wa fhidza mitangano miraru I tshi tou tevhekana, kana a litsha u shuma, u do tutshela poso yawe. Zwenezwo zwi do ita uri Thoho ya Muhasho I dadze tshikhala tshi re kha phanele nga u tavhanya.
﻿
﻿
﻿8. MILAYO YA VHUDIFARI
﻿
﻿Mirado yothe ine ya vha kha phanele I do tea u tevhedzela milayo I tevhelaho ya vhudifari:
﻿
﻿8.1 Mirado a yo ngo tea u ima na sia lifhio kana lifhio kha zwine zwa ambiwa zwa malugana na tsenguluso dzothe.
﻿8.2 Mirado a yo ngo fanela u bvisela khagala zwothe zwe zwa vha zwi tshi ambiwa, nga maandesa tsheo dzo dzhiiwaho khathihi na madzina a vhathu vhe vha vha vha tshi khou senguluswa.
﻿8.3 Mirado I tea u swika mitanganoni nga tshifhinga ya dovha hafhu ya dzula u swikela tshifhinga tsho tiwaho tsha mutangano tshi tshi fhela.
﻿8.4 Mirado I tea u dzhenela mitangano ya dziphanele I si na zwitumbambiluni.
﻿8.5 Mirado I tea u divhadza madzangalelo ayo malugana na tsenguluso, arali madzangalelo eneo kana vhushaka honoho vhu hone, kana zwi tshi nga sokou bvelela.
﻿8.6 Mirado I fanela u divhadza Muhasho tshiimo tshayo nga vhudalo malugana na pharagirafu 4.3.
﻿
﻿
﻿
﻿9. VHUDIFHINDULELI
﻿
﻿
﻿Muofisi wa tsireledzo kha zwa matshilisano khathihi na murado munwe na munwe vha do vha na vhudifhinduleli ha u vhona uri phanele I shuma zwavhudi. Phanele I do shumisa mudzulatshidulo wayo na muofisi wa tsireledzo kha zwa matshilisano u vhiga vhukoni ha phanele kha Thoho ya Tsireledzo ya zwa Matshilisano nga zwifhinga zwo tiwaho nga Thoho ya Tsireledzo ya zwa Matshilisano. Thoho ya Tsireledzo ya zwa Matshilisano I do lavhelesa mishumo yothe ya phanele, na uri phanele I tevhedzele milayo yo tiwaho ya u sengulusa khathihi na u vha rumela hunwe hune vha do wana thuso, arali hu hone. Themendelo dzothe dzo netshedzwaho nga phanele dzi fanela u tanganedzwa kana u tendelwa nga Thoho ya Muhasho. Mirado yothe ya phanele I na vhudifhinduleli kha zwothe zwine zwa itwa nga phanele kha Thoho ya Muhasho nga u shumisa muofisi wa Tsireledo kha zwa Matshilisano na Thoho ya Tsireledzo kha zwa Matshilisano ya Muhasho.
﻿
﻿
﻿
﻿10. VHUDAVHIDZANI 
﻿
﻿Dzithemendelo dzothe na zwinwe zwithu zwo netshedzwaho nga phanele zwi do divhadzwa Thoho ya Muhasho nga Muofisi wa tsireledzo kha zwa matshilisano ane a vha mudzulatshidulo wa phanele, nga u shumisa Thoho ya Tsireledzo kha zwa Matshilisano. Phanele I tea u shumisa Muhasho u divhadza muthu kana muthogomeli wa muthu onoyo ane a khou senguluswa nga ha mvelelo dza tsenguluso. Thoho ya Muhasho yone I fanela u divhadza muhumbeli nga ha mvelelo dza u sengulusa na dza khumbelo nga u tou nwala. Arali khumbelo I songo tanganedzwa kana u bvelela kana arali giranthi yo netshedzwa lwa tshifhinganyana, muhumbeli u fanela u talutshedzwa uri ndi ngani khathihi na u divhadzwa uri u na pfanelo ya u aphila malugana na tsheo khathihi na maga ane a fanela u tevhedzelwa musi a tshi aphila. Thoho ya Tsireledzo kha zwa Matshilisano yo imela Muhasho I fanela u vhona uri hu vha na zwishumiswa zwine zwa do shumiswa malugana na u divhadza vhathu nga ha u vha hone ha dziphanele, tshifhinga na fhethu hune dziphanele dza u sengulusa dza wanala hone. Izwi zwi nga konwa nga u shumisa media, nga u davhidzana nga ndila ya fomala, kana nga u phadaladza zwidodombedzwa kana mafhungo nga mitevhe, zwilipi zwa miholo, zwibugwana kana nga mulomo kha ofisi dza tshitiriki, fhethu ha u hola mindende, poswoni na hunwe fhethu hune vha vhona u nga hu nga vha ho tea.
﻿
﻿
﻿
﻿11. DZITSHELEDE
﻿
﻿
﻿Mbadelo dzothe dza phanele dzi fanela u vha dzo tendelwa nga Thoho ya Muhasho hu tshi khou tevhelwa Mulayo wa Ndangulo ya Masheleni a Muvhuso, Maga ayo ane a fanela u tevhedzelwa na milayo ya gwama.
﻿
﻿
﻿
﻿12. Mishumo ya dziphanele
﻿
﻿
﻿12.1	U senguluswa ha Vhuhole kana muthu ane a todou thogomelwa:	Muthu ene mune a nga kha di tou diisa kha phanele kana a dadza zwidodombedzwa zwine zwa khou todea kha fomo yo tiwaho nga ndila ine zwa todea ngayo malugana na u sengulusa. Muhasho u do rumela fomo dzo tiwaho kha phanele. Arali hu tshi todea manwe mafhungo kana zwinwe zwidodombedzwa kha munwe muthu nga nnda ha muhumbeli, uri hu konwe u dzhiiwa tsheo vhathu vha na ndivho, phanele I do wana thendelo yo tou nwaliwaho ya u wana mafhungo eneo kana zwidodombedzwa zwenezwo kha muhumbeli. Arali ayo mafhungo a si ane a nga konwa nga phanele, phanele I do tea u ita ndugiselo dzo teaho uri muhumbeli a kone u rumela mafhungo eneo. Phanele I nga kha di tanganedza vhutanzi ha mulomo ho netshedzwaho nga muimeleli wa muthu ane a khou senguluswa, arali mafhungo eneo a songo tou nwaliwa kana musi muthu onoyo a sa koni u talutshedza nyimele ya mafhungo.
﻿
﻿12.2 U nea lushaka mihumbulo malugana na u khwinisa ha kushumele kwa dziphanele.
﻿12.3 U nea mihumbulo malugana na u khwinisa maga ane a khou shumiswa malugana na u sengulusa vhuhole kana muthu ane a todou thogomelwa.
﻿12.4 U thoma vhugudisi kana mitangano ya zwa mafhungo malugana na u senguluswa ha vhuhole kana muthu ane a todou thogomelwa
﻿12.5 U rumela vhathu kha zwa mutakalo uri vha lafhiwe na u tevhedzela zwe vha pfi vha ite kha themendelo dza dzilafho.
﻿12.6 U netshedza muthu ane a khou senguluswa mafhungo malugana na dzinwe tshomedzo, arali dzi hone, dzine dzi nga thusa vhathu kana vhafarisi nga dzinwe tshumelo.
﻿12.7 U netshedza muhumbeli zwidodombedzwa zwo teaho malugana na u ita khumbelo ya giranthi.
﻿12.8 U eletshedza na u tutuwedza vhathu uri vha wane ndila ya u ditshidza arali vha songo holefhala, u itela uri vha songo dovha vha ita dzinwe khumbelo zwine zwa do ita uri hu vhe na mushumo munzhi kha sisiteme.
﻿
﻿
﻿
﻿Muhasho wa zwa Mveledziso ya Vhathu
﻿
﻿1:08:2001
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿1
﻿
﻿
