PFESESANI
﻿Fhindulani mbudziso dzoṱhe.
﻿Thomani khethekanyo iṅwe na iṅwe kha siaṱari ḽiswa, huneya fhelela hone ni talele.
﻿Ṅwalani zwi no vhalea, nahone nga vhuronwane.
﻿Ni dzhiele nzhele mupeleto, khethekanyo ya maipfi,kushumisele kwa madanzi, zwiga zwa u vhala, tswayokhathihi na kuvhumbelwe kwa mafhungo.
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindula mbudzisodzi a tevhelaho:
﻿PFUNZO YA MUSALAUNO YA MAGUDELE MASWA
﻿Ri khou tshila kha ḽifhasi ḽa dzitshanduko. Tshanduko dzi bvelelaho dzi kwama mihasho yoṱhe ya muvhuso washu. Muhasho wa pfunzo wone u nga salafhi vhunga u wone mme a mihasho yoṱhe.Vho-Naledi Pandor vho ima tshisadzi vha ri murahu a ri tsha ya,ri ya phanḓa.
﻿Musi kharikhuḽamu ya ripoto 550 i tshi khou welelela, pfunzontswa yo ṱoka midzi. Mafheloni a 2008 vhagudi vha gireidi 12vha ḓo vha vha tshi khou ṅwala mulingo wa u thoma. Musi muthu a tshi humbula uri mvelelo dzi ḓo vha hani, zwivhindi zwi a bva vhudzuloni zwa dovha zwa vhuelela.
﻿Zwi a konadzea uri ri pembele ro takala musi mvelelo dza mulingowa gireidi 12 dzi tshi bva nga Nyendavhusiku 2008. Zwi ṱodeaho ndi tshumisano yo dziaho i bvaho kha vhathu vhoṱhe. Tshanduko musi dzi tshi ḓa ri fanela u dzi ṱanganedza, ri si hanelele khazwa kale. U ḓiṋekedzela kha mushumo ra shuma ra paḓa na awaradze ra tetshelwa dzone nga ḓuvha zwi nga ri bveledzela khaṋombuya. U ṱhonifhana na u funana zwone zwi ḓo ri ita vhathu.
﻿Vhaṱoḓisisi vha pfunzo ntswa vho vhonela phanḓa vhukuma. Vho ri dzhenisa kha kharikhuḽamu i si na tshiṱalula i ṱanganedzwahoḽifhasini ḽoṱhe. Vha Umalusi vhone vha khou ita mushumo muhulu wa u vhona uri pfunzo yashu i dzule i kha maimo a nṱha.Tshivhalo tsha thero dzine vhagudi vha gireidi 12 vha nga ita tsho tsa vhukuma musi tshi tshi vhambedzwa na tsha kharikhuḽamu i no khou welela. Ho vha hu tshi nangwa kha thero dza 124.Kha dzenedzo uri mugudi a wane ṱhanziela o vha a tshi nangathero dza rathi naho a tshi nga ḓi engedza zwi tshi bva khalutamo lwawe. Kha pfunzo iyi ntswa hu vho nangwa kha thero dza
﻿Kha thero dzenedzo mugudi u nanga thero dza sumbe dzi bvahokha zwigwada zwa thero zwo fhambanaho.
﻿Shango ḽoṱhe ḽo sedza vhagudisi na vhagudi. Thabelo yaḽo ndi yauri vha songo ri shonisa nandi. Nyeletshedzo i pwanyahodzoṱhe ndi heyi: Vhagudisi funzani, vhagudi vhalani. Kha u ḓilugisela haṋu ni songo hangwa uri mushumo uyu we na u thomakha gireidi 10 ni khou vuledza ṋaṅwaha. U aluwa ha nḓivho na zwikili zwo teaho u vha hone kha zwi nwelele kha mugudi namugudisi muṅwe na muṅwe. Nḓila dzo vulea, u swika zwino a huna ane a si ḓivhe hune a ya hone musi dzo haka midzi.
﻿Mafhungo aya inwi ni vhona o livhiseswa kha zwigwadazwifhio zwa vhathu? 
﻿Ndi ngani mbilu dzashu dzi sa ruli musi ri tshi humbulauri mvelelo dza gireidi 12 dzi ḓo vha hani nga 2008? 
﻿Vho-Pandor vha khou zwi kona hani u rathisela nḓivho na zwikili zwa pfunzo ntswa kha vhagudi? 
﻿Thero dzine na lavhelelwa u dzi ita kha gireidi 12 ndi nngana?
﻿Dzangano ḽine ḽa khou lisa pfunzo uri i vhe kha maimo avhuḓi ndi ḽifhio?
﻿Bulani zwivhili zwine zwa nga ita uri mvelelo dza gireidi12 dzi vhe dzavhuḓi nga 2008. 
﻿Fhungo ḽi tevhelaho ndi mbuno kana ndi muhumbulo? Tikedzani phindulo yaṋu: "Pfunzo ntswa yo ṱoka midzi.'" 
﻿Ṱalutshedzani zwine mafurase a tevhelaho a amba zwone:
﻿Dzo haka midzi. 
﻿U welela. 
﻿Zwivhindi zwi a bva vhudzuloni. 
﻿Zwi takadzesaho musi ri tshi ita thero dza pfunzo ntswa ndi zwifhio?
﻿Thabelo ine vhathu vha khou rabela malugana na mulingo ndi ifhio?
﻿Ndi ngani muhasho wa pfunzo u tshi dzhiwa sa wone mme amihasho yoṱhe? 
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A: 30
﻿KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO (SAMARI)
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho, ni kone u nweledza tsumbadwadzedza vhulwadze ha swigiri nga maipfi a u bva kha 80 u swika kha
﻿Zwigidi na zwigidi zwa vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha khoulila nga vhulwadze ha swigiri, lwe vha Muhasho wa Mutakalo vhavhona zwi zwa ndeme uri vha bve fulo ḽa u ḓivhadza lushaka ngaha vhulwadze uvhu. Kanzhi fulo ḽeneḽo ḽi anzela u bviwa ngaṅwedzi wa Lara.
﻿Vhathu vhanzhi vha vhona unga vhulwadze ha swigiri vhu faramuthu ngauri a vha a tshi ḽesa swigiri, mathina zwi songo ralo.Vhulwadze uvhu vhu vhangwa nga u ḓalesa ha swigiri malofhani amuthu zwo vhangwa ngauri muvhili u si tsha kona u bveledzainsuḽini yo linganaho u hwala swigiri i tshi bva kha tsinga dzamalofha uri i ye i shumiswe nga muvhili hu u itela uri muvhili uwane maaṋda.
﻿Vhathu vhanzhi a vha ḓivhi tshiimo tshavho zwi tshi yelana navhulwadze ha swigiri, fhedzi vha nga kona u zwi limuwa uri vhanayo nga u vhona vha tshi sokou farwa nga ḓora tshifhingatshoṱhe. Tshiṅwe tshifhinga vha nga ita na u vuwa vhusiku vhatshi pfa vho omelwa vha tshi ṱoḓa maḓi a u nwa. Muthu a re na vhulwadze ha swigiri ha lengi u farwa nga nḓala. Dzuli-dzuli u ḓo pfa a tshi amba uri u ṱoḓa zwiḽiwa. A lenga u zwi wana u ngawana a tshi vho thoma u tetemela.
﻿Vhulwadze ha swigiri vhu dovha hafhu ha ita uri muthu a sokoudzula nga u takuwa a tshi ya u bvisa maḓi, lune na vhusiku a ngaḓi vuwa luraru kana luṋa a tshi ya hone u ḓithusa.
﻿Tshiṅwe tshifhinga muthu ane a vha na hovhu vhulwadze u a swikahune a onda nga maanḓa. Muthu wa vhulwadze uvhu a nga zwi vhonauri u naho nga u lenga u fhola arali o bviwa nga tshilonda.Nda vhuya nda vhona zwenezwi vhutshiloni hanga a thi ititshiangatela.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B: 10
﻿KHETHEKANYO YA C: PHENḒA NA KUSHUMISELE KWA LUAMBO
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindulambudziso dzo ḓisendekaho khao.
﻿Mvula yo vha i tshi khou na na tshifhango. Masindi a tshi tou khithi o niwa, ha vha hu musi Khathutshelo a tshi khou ri, 'Houḽa ni songo ri vhudza nga hae, u touvha mutendi wa khavho.' U vhona uri o wanetshedzwa ra wana o niwa nga ṱhoni; a lavhelesa Vho-Sara a ri khavho,'Ndi tou tama ḽifhasi ḽi tshi fhanduwa ḽa mmila zwanga.'
﻿Nangani fhungo ḽithihi ḽi re kha luambo lwa uvhiga (lwo livhaho) ni ḽi shandule ḽi vhe kha luambo lwa u ṱalutshedza.
﻿Ipfi ḽo talelwaho ndi ḽiṱanganyi. Inwi ḽi shumiseni fhungoni ḽi pfalaho ḽe na tou ḓisikela. 
﻿Vhalani mafhungo asia uri ni kone u fhindula mbudziso dzino a tevhela:
﻿Vho-Mukoki Tshilibana vho bebwa kha ḽa Godobi nga ḽa 20Phando 1946. Muṱahabvu vho dzhena tshikolo Thavhine vha vuledza murole wa vhuṋa. Vho ḓo galatshiwa ngakhonṱhiraka ya ha Thepha vha livha kha ḽa Bethala maḓabulani nga ṅwaha wa 1968. Musi mushumoni vho ṋewa tshifhinga tsha u awela vho vha vha tshi vhuya hayani uvhona muṱa wavho. Vho shuma henefha u swika vha tshi vhuiswa nga u lwala nga ṅwaha wa 1990. Vhuhoṱa ho mbo ḓi hulela u swika vha tshi ri sia sibadela tsha Khathutshelo nga ḽa 15 Phando 2001. Vho sia vhafumakadzi vhavhili na vhana vha ṱahe, vhatuka vhaṋa na vhasidzana vhaṱanu. Vha eḓele nga mulalo.
﻿Vhumbani ḽiiti ḽi tshi bva kha dzina vhuhoṱa ni dovhe ni ḽi shumise fhungoni ḽi pfalaho. 
﻿Lavhelesani khungedzelo asiyi, ni kone u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khayo:
﻿Hu na ḽifurase ḽo shumiswaho: nga u bonya ha iṱo. Bulani uri ḽi a mba mini. 
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C: 30
