MARAGA: 80
﻿TSHIFHINGA: awara 2
﻿GIREIDI 12
﻿PFESESANI
﻿KHETHEKANYO YA B: Manweledzo/Samari 
﻿KHETHEKANYO YA C: Luambo 
﻿Vhalani ndaela DZOṰHE nga vhuronwane.
﻿Fhindulani mbudziso DZOṰHE kha hedzi khethekanyo.
﻿Thomani Khethekanyo IṄWE na IṄWE kha siaṱari AḼISWA.
﻿Hune khethekanyo iṅwe na iṅwe ya fhelela hone ni talele.
﻿Nomborani phindulo dzaṋu zwi tshi anana na kunomborelwe kwa mbudziso.
﻿Ni tshi fhedza u fhindula mbudziso ni pfuke mutala ni kone u ya kha i tevhelaho.
﻿Ṅwalani zwi no vhalea, nahone nga vhudele.
﻿Ni dzhiele nzhele zwiga zwa u vhala, mupeleṱo, tswayo na khethekanyo ya maipfi.
﻿MBUDZISO 1
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khao:
﻿Maḓi ndi tshithu tsho faraho vhutshilo. Ri nwa one uri ri tshile, ri ṱamba ngao ra dovha ra ḓimvumvusa ngao. Maḓi a a dovha hafhu a lozwa vhumatshilo ha vhathu vhanzhi vhane vha nwela khothe musi vho fhufhela mativhani ngeno vha sa koni u bambela.
﻿Vhathu vha mahayani a vha koni u bambela ngauri a hu na mabambelo avhuḓi ane vha nga gudela khao. Vhathu vha dziḓoroboni ndi vhone vhane vha konesa u bambela ngauri hu na mabambelo e vha fhaṱelwa ane musi tsho limuwa vha ya vha ḓimvumvusa hone.
﻿Ndiafhi o ḓo ri musi o ya u dalela malume awe bulasini, a mbo ḓi fhurana na muzwala wawe Maemu uri vha ye u rea khovhe kha ḽi.we tivha ḽi re afho bulasini. Izwo zwo ḓo takadza Ndiafhi vhukuma saizwi o vha a tshi funesa khovhe. Musi vha tshi swika tivhani o wana hu na vhaswa vhanzhi vha tshi khou bambela. Izwi zwo ita uri Ndiafhi a tame u bambela a vho litsha zwa u rea khovhe. Ndiafhi o vha a tshi bva Biaba hune hu si vhe na mativha. U vhona vhaṅwe vha tshi khou bambela ho ngo vhuya a kha ḓi lenga. O mbo ḓi fhufhela tivhani a songo sedzulusa uri ḽo tsa u gumafhi. Mashudumavhi, ha vha uri o fhufhela ho tsesaho he a vho kundwa u bva.
﻿Vhathu vha tshi vhona a tshi vho nwa bigiri dza maḓi vha thoma u ṱavha mikosi vha tshi ṱoḓa thuso. Thuso ye ndi bva vhubvo.
﻿Khotsi a Maemu vha wana vho hanganea. Vha humbula nga zwe vha Muhasho wa vha Maḓi na vha Vhusimamaḓaka vha vhuya vha zwi amba uri hu tea u vha na mugudisi wa u bambela ane a vha a hone afho tivhani sa izwi vhana vha tshi fanela u bambela. Vha wana uri vhone a vho ngo zwi dzhiela nṱha u swikela ṋamusi, naho ṅwana wa khaladzi avho o ḓi lovhela henefho tivhani.
﻿Mbulungo ya Ndiafhi yo ri u fhela, malume awe vha ya vha kwamana na vha masipala vhe vha vha ḓisela mugudisi wa zwa u bambela. Onoyo o ḓo thoma u funza vhana nga ha mabambelele. A ita uri vha ḓivhe khombo dzine vha nga ṱangana nadzo musi vha tshi bambela maishani, mativhani na milamboni.
﻿Vhana vha vho ṋewa ngeletshedzo dza uri musi vha tshi dzhena maḓini vha fanela u thoma vha sedzulusa uri fhethu ha hone a ho ngo tsesa naa. Arali zwa sokou itea vha vhona muṅwe wavho a tshi khou nwela khothe vha tea u mu thusa nga u tou posa thambo ine a ḓo i fara vha mu kokodza ngayo. O vha eletshedza uri vha fanela u wana thendelo kha vhabebi kana vhaunḓi vhane vha ḓo tea u vha ṱoḓela muthu wa u vha linda, na uri muthu ha tei u bambela e eṱhe.
﻿Hu na vhathu vhane vha tshidza miṱa yavho nga u shuma maḓini. Vhenevha ndi vhane vha shuma u a kunakisa, u fhaṱa madamu na u vulela maḓi uri a swike vhathuni.
﻿Mafhungo aya o livhiswa kha vhafhio? Tikedzani phindulo yaṋu.
﻿Fhindulani mbudziso dzi tevhelaho nga uri Ee kana Hai, ni tikedze phindulo dzaṋu:
﻿Ndiafhi na Maemu vha tshi swika tivhani vho wana hu si na vhaṅwe vhathu.
﻿Thuso ye ndi bva vhubvo
﻿Bulani zwithu zwivhili zwe masipala vha ita u tsireledza vhutshilo ha vhaswa kha maḓi.
﻿Maḓi ndi tshithu tsho faraho vhutshilo ha vhathu. Fhungo iḽi ndi mbuno kana ndi kuvhonele kwa muṅwali? Tikedzani phindulo yaṋu.
﻿Ndi ufhio mulaedza muhulwane wa faredzwaho mafhungoni aya?
﻿Ndiafhi o vha a tshi dzula ngafhi?
﻿Inwi ni vhona unga zwe Ndiafhi a ita zwa u shandukisa muhumbulo a vho bambela madzuloni a u rea khovhe zwo tea naa? Tikedzani phindulo yaṋu.
﻿Malume wa Ndiafhi vha a mu funa. Ni a tendelana na na fhungo iḽi? Tikedzani phindulo yaṋu.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A:
﻿KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO/SAMARI
﻿MBUDZISO 2
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho ni a nweledze ni tshi khou sedza zwine na nga ita u lwa na u gonya ha mitengo. Ṅwalani mbuno dza SUMBE dzi kha mafhungo a pfalaho. Tshivhalo tsha maipfi aṋu tshi vhe vhukati ha maipfi a u bva kha 60 u ya kha 70. Ṅwalani tshivhalo tsha maipfi e na a shumisa zwitangini magumoni a samari yaṋu.
﻿U GONYA HA MITENGO YA ZWIḼIWA
﻿U gonya ha mitengo ya zwiḽiwa ndi iṅwe ya thaidzo vhukuma ḽifhasini ḽoṱhe. Vhathu vha khou lila nga mitengo ya zwiḽiwa, yo gonya lwo kalulaho. Kha miṱa ine wa wana hu tshi khou shuma muthu muthihi u wana zwi tshi konḓa.
﻿Vhathu vhanzhi vha amba uri mitengo ya zwiḽiwa i khou gonyiswa nga mutsho u si wavhuḓi na gomelelo ḽine ḽa ita ḽi tshi fara zwiṅwe zwipiḓa zwa shango. Tshiṅwe tshivhangi ndi u gonya ha ole ngauri ho ita uri zwiendedzi zwa zwiḽiwa zwi gonyise mitengo. Naho mitengo ya zwiḽiwa yo gonya, vhathu vha tea u ḽa uri vha kone u tshila. Hu tea u vha na maga ane vha tea u a dzhia uri vha kone u tshila naho mitengo ya zwiḽiwa yo gonya.
﻿Muthu u tea u badzheta tshelede ya u renga zwiḽiwa ṅwedzi muṅwe na muṅwe. Muthu u fanela u ḓinea tshifhinga tsha u mona na mavhengele uri a vhone zwiḽiwa zwo tsitswaho mitengo. Tshiṅwe tshifhinga a sedze dzigurannḓa uri a vhone uri zwiḽiwa zwo tsaho ndi zwifhio, a renge zwenezwo.
﻿Musi vha tshi ṱoḓou renga vhurotho kha vha renge vhu songo tsheiwaho sa izwi ho putelwaho ho tsheiwa vhu tshi ḓura. Uri vha vha kone u swikelela mitengo ya zwiḽiwa kha vha renge zwi.iwa zwi si na madzina sa izwi zwi tshi vha zwi sa ḓuri u fana na zwa madzina, ngeno vha tshi ḓo ḓi ri vha tshi zwi ḽa zwa ḓi fana na izwo zwa madzina.
﻿Miroho na mitshelo ine vha i renga vha sedze uri i kha ḓi vha yavhuḓi lune vha nga kona u dzula nayo tshifhinga tshilapfu i sa athu u sina. Izwi zwi ḓo vha vhulungela tshelede.
﻿Vha songo ḽa vha laṱa zwiḽiwa. Zwa sala zwi vhulungiwe u itela uri zwi ḓo shuma tshifhinga tshi ḓaho. Mithotho i a kona u dovha ya shumiswa nga ḓuvha ḽi tevhelaho. Nahone vha nga ḓi tou bika zwiḽiwa zwo linganelaho uri zwi sa vhile. Vha nga ḓileludzela vhutshilo nga u lima kugadenyana kune vha nga ṱavha miroho sa maṱamaṱisi, nyala, na khavhishi. Hezwi ndi zwine arali vha si nazwo vha ḓo tou kombetshedzea u renga.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B:
﻿KHETHEKANYO YA C: LUAMBO
﻿MBUDZISO 3
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindula mbudziso dzi no a tevhela:
﻿Mudededzi Vho-Mu.atshawe vho fara bugu ya tshivenḓa vha tshi khou ralo u gudisa vhagudiswa. Muofhe kwo vha kwo eḓela zwenezwo vhe vhukati vha tshi khou funza. Vho ḓo sinyuwa zwihulu zwe vha ku rwa kha ṱhoho nga bugu. "Ni tou vha mubva!" Ndi Vho-Mu.atshawe vha tshi amba nakwo vho halifha. Kwo ri u phaphama kwa ṱavha gosi ḽihulu. "A, vha nga tou nthwa nga bugu, ndo neta nga u linda ṱhoho." Kwo mbo ḓi gidima kwo livha kha Vho-Maemu vhane vha vha ṱhohoyatshikolo itsho tsha Maḽazwivhisi. Zwe Vho- Maemu vha amba ho sokou vha uri, "Ha, arali u lima zwi tshi ḓo shengedza vhana nga hei nḓila ndi khwine u litsha." Vha dovha vha ombedzela ndeme ya u ḓinea tshifhinga tsha u thetshelesa vhadededzi.
﻿Hu na mutshila wa ṱhukhufhadzo wo shumiswaho mafhungoni aya. U topoleni ni u shumise fhungoni ḽe na tou ḓivhumbela.
﻿Hu na dzina ḽi songo ṅwalwaho nga nḓila yone, ḽi topoleni ni ḽi ṅwale nga nḓila yone ḽi fhungoni.
﻿Ipfi ṱhoho ḽo shumiswa sa homonimi. Inwi ḽi shumiseni mafhungoni mavhili o fhambanaho u bvisela khagala vhushaka ha homonimi.
﻿Isani fhungo iḽi kha luambo lwa u ṱalutshedza:
﻿Ni tou vha mubva," ndi Vho-Mu.atshawe vha tshi vhudza kusidzana.
﻿Vhalani mafhungo aya ni kone u fhindula mbudziso dzi no a tevhela:
﻿Khotsi:
﻿Ṅwana:
﻿Khotsi:
﻿Ṅwana:
﻿Khonani ya wana:
﻿Khotsi:
﻿Ṅwana:
﻿Khotsi:
﻿O mangala Ndi vhone vhonnyi? Vha bva sibadela?
﻿Vho ṱungufhala A si inwi ṅwana wa Sara? Ndo farwa ni lushie. Ndi nṋe khotsi aṋu.
﻿Mpfeleni-vho mungana wanga. Haya maduna a no bva dzhele ndi one a no tswa vhana vha vhathu.
﻿Heḽi ḽiduna na nṋe ndi a thoma u ḽi vhona. Ni ḽi thanyele.
﻿Vha tshi khou rothisa miṱodzi Khotsi a ṅwananga, vhathu ... Havha ndi vhone khotsi aṋu inwi Mpho. No ri u bebwa miṅwaha i si mingana vha mbo ḓi farwa.
﻿A tshi khou ḓisola A! Vha tou fana na nṋe. Vha sa mmbudzi uri ndi na khotsi mmawe?
﻿Ndo vhuya. A hu na tshi sa fheli. Ni nga si tsha tambula .wananga. Sara, dzulani fhasi ni ḓigeḓe, ndi a ni funa musadzi wanga.
﻿Inwi ni vhona ḽiṅwalo iḽi ḽi ḽa lushaka-ḓe? Tikedzani phindulo yaṋu.
﻿Ndi zwifhio zwi sa pfesesei nga ha mme a Mpho malugana na vhushaka havho na munna wavho tshifhinga tsha musi o farwa?
﻿Mafhungo haya a tshi fhela Mpho o vha a tshi vho ḓisola. Inwi ni vhona unga zwo itiswa ngani?
﻿Ṅwalani ipfi ḽo teaho vhudzuloni ha iḽo ḽo talelwaho; ni ḽi shumise fhungoni ḽi pfalaho.
﻿Ri ṋeeni tshisadzi tsha ipfi: 'ḽiduna', ni dovhe ni ḽi shumise fhungoni ḽi pfalaho.
﻿Topolani mutaladzi u no sumbedza uri Vho-Sara vho vha vho takala.
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khao:
﻿Vho-Tshedza ndi murangaphanḓa. Vho ri u funzea vha dovha vha vha na tshililo tsha uri muṅwe na muṅwe a funzee. Vho fara tshedza nga tshanḓa tshavho. Muvhunduni wa havho vho thusa vhathu vhanzhi. Musidzana wavho a mbo ḓi tou vha dzhia tshoṱhe. U tou vha khonani ya pfunzo vhukuma. Na seli ha malwanzhe vhaambi vha ri u vhuya hone
﻿Sumbedzani vhushaka vhu re hone vhukati ha tshifanyiso na mafhungo.
﻿Topolani fhungo ḽi sumbedzaho uri hu na zwiṅwe zwe muṅwali wa mafhungo haya a amba a si na vhuṱanzi nazwo.
﻿Muṅwali u amba mini musi a tshi ri, "Musidzana wavho a mbo ḓi tou vha dzhia tshoṱhe?
﻿Shumisani dzina ḽi tevhelaho fhungoni ḽi pfalaho ḽi tshi khou shuma sa tshiitwa: Pfunzo.
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho ni kone u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khao:
﻿Ri vhomakone kha u tonda vhaeni
﻿Kani vha ṱoḓa u dzudzanyelwa minyanya?
﻿Vha sokou amba
﻿Kani ndi mitambo ya vhomuṱuku?
﻿Mitengo ndi dzhia-wo-lala
﻿A ri ṱanganedzi tsheke kana garaṱa ya khiredithi.
﻿Ndi mini tshine tsha khou kungedzelwa afha kha iyi khungedzelo? Tikedzani phindulo yaṋu.
﻿Bulani tshumelo mbili dzi ṋekedzwaho nga vha bindu iḽi.
﻿Muthu a nga kwamana hani na avha vhaṋekedzi vha tshumelo? Bulani zwivhili.
﻿Topolani ipfi ḽi songo ṅwaliwaho nga nḓila yone ni ḽi shumise fhungoni ḽi pfalaho no ḽi khakhulula.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C:
