IWALO ITSHENA  NZUNZANYO YO SEDZULUSWAHO 
﻿U DZHENISA LUSHAKA KHA ZWA MITAMBO 
﻿
﻿
﻿
﻿MVULATSWINGA 
﻿
﻿Ndi khuluso khulu kha ne u nekedza vhathu vha Afurika Tshipembe iwalo itshena o sedzuluswaho a zwipotso na u imvumvusa. iwalo ii itshena i sumbedza u vha na fhulufhelo na lutendo lwa uri Zwipotso na u imvumvusa kha a Afurika Tshipembe zwi thusa kha u londola vhathu vhohe vha Afurika Tshipembe nga u angaredza. Ndi yone nila ya khwine ya u dzhenisa vhaswa kha mishumo i pfalaho ine ya tea u thusa kha u fhaa vhupo hashu. 
﻿
﻿Kha miwaha miau yo fhiraho, mbekanyamaitele ya u thoma ya zwipotso na u imvumvusa yo anadzwa kha Khaniso ya u thoma ya iwalo itshena e khao ha buliwa zwavhui dzikhaendu, mbekanyamaitele na zwithu zwine zwa fanela u dzhielwa nha.  Hu na zwinzhi zwe zwa itiwa kha u tandulula khaedu idzi na zwithu zwine zwa fanela u dzhielwa nha, fhedzi nga nhani ha u shaea ha tshifhinga na zwishumiswa ri kha i vha na lwendo lulapfu lune ra tea u lu tshimbila.  Ro i tika nga mbekanyamaitele dzohe dza muvhuso wa vhukati, zwithu zwine zwa fanela u dzielwa nha lwa u thoma na maitele, u vhekanywa ha zwithu zwine zwa fanela u dzhielwa nha u thoma kha Zwipotso na u imvumvusa kha a Afurika Tshipembe zwo sedzuluswa hafhu na u tshintshiwa. Tshanduko idzo dzo itelwa uri hu vhe na u avhanya u nekedza tshumelo. 
﻿
﻿Uri hu vhe na tshanduko kha mbekanyamaitele yo buliwaho ya muvhuso ya vhutshilo havhui kha muwe na muwe na uri lushaka lu kone u tamba, u vhumbiwa ha Khomishimi ya Zwipotso ya Afurika Tshipembe ndi mvelaphana yavhui ya u vhona uri zwipotso zwi swike kha khona iwe na iwe ya shango ashu.  Mukovhe u bvaho kha Tshikwama tsha u Fhungudza Vhushai, Zwishumiswa zwa Zwifhao na u Bveledza Mishumo na Samithi ya Mishumo na tshelede i bvaho kha othari ya lushaka ya u bveledza phana zwishumiswa zwa zwipotso na u imvumvusa kha vhupo ha vhathu vhe vha vha sa dzhielwi nha kale i o vha nila yavhui ya u ita uri zwipotso zwi swikelelwe nga vhunzhi ha vhadzulapo vha ino shango. 
﻿
﻿Muhasho wa Zwipotso na u imvumusa kha a Afurika Tshipembe wo i vhetshela ndivho dzi tevhelaho wone une, dzine dza ita uri hu vhe na thero ya uri ?lushaka lu tambe? 
﻿a)	U engedze vhuimo ha u shela mulenzhe kha mishumo ya zwipotso na u imvumvusa. 
﻿b)	U alusa phurofaili ya zwipotso phana ha khuano dza zwithu dzine dza fanela u dzhielwa nha. 
﻿c)	U alusa khonadzeo ya u bvela phana kha zwiwo zwihulwane. 
﻿d)	U vhea zwipotso phana ha maga a u tandulula mafhungo a lushaka a ndeme. 
﻿
﻿Zwithu zwine zwa fanela u dzhielwa nha zwohe zwi a tshintshea na iwalo ii i tandulula zwavhui mushumo we a livhana nawo, ngeno i tshi khou vhekanya mishumo nga fhasi ha mbekanyamushumo yohe ya muvhuso. 
﻿
﻿U vhala hu takadzaho 
﻿BM.N Balfour, MP 
﻿Minisia:  Zwipotso na u imvumvusa 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿MARANGAPHANA 
﻿
﻿
﻿?U ita uri lushaka lu tambe? ndi thero yo phaaladzwaho kha ii iwalo itshena. 
﻿
﻿U vhonala ha ndivho iyi hu oa maana a u ivha na u iimisela ho khwahaho nga muvhuso, madzangano a si a muvhuso (NGOs), sekhitha ya phuraivete na tshitshavha tsha Afurika Tshipembe nga u angaredza.  Nga fhasi ha aya madzangano maa, iwe na iwe i na mushumo une a tea u u ita kha u vhea faundesheni ya mvelele ya zwipotso na u imvumvusa. Vhuifhinduleli hohe ha mbekanyamaitele, mbetshelwa ya u nekedzwa ha zwishumiswa zwa zwipotso na u imvumvusa zwi wela kha Muhasho wa Zwipotso na u imvumvuwa Afurika Tshipembe (SRSA) na Khomishini ya Zwipotso ya Afurika Tshipembe (SASC). 
﻿Uri hu vhonale ndivho iyi, hu fanela u dzhiela nha zwithu zwi tevhelaho: 
﻿1.	U sa eana vhukati ha vhupo he ha vha hu tshi dzhielwa nha kale, nga maana vhupo ha oroboni, na vhupo ha fhethu he ha vha hu sa dzhielwi nha kale, nga maana vhupo ha mahayani. 
﻿2.	U yelana ha zwino ha mbono a maitele na mbekanyamaitele ya mvelaphana ya zwipotso na u imvumvusa. 
﻿3.	hoea ya Afurika Tshipembe ya u dzhia vhuimo hao ha vhukuma kha zwipotso zwa ifhasi. 
﻿4.	U lavhelelwa ha uri Muhasho wa Zwipotso na u imvumvusa Afurika Tshipembe (SRSA) u o nekedza hoea dza vhathu vhohe, nga mugaganyagwama une wa dzula u muthihi sa uyo une wa thusa tshivhalo tsha vhathu tshi linganaho 20% kha muvhuso wo fhiraho. 
﻿
﻿Mbekanyamaitele ya zwipotso na u imvumvusa ya Afurika Tshipembe i fanela u bveledzwa nga fhasi ha muhumbulo uyu. 
﻿
﻿Musi maitele a zwipotso na u imvumvusa o livhiswa kha zwithu zwa ndeme na lutendo lwa vhathu vha Afurika Tshipembe ? ivhashango yao, vhathu vhao, ivhazwakale na ifa ao, mbekanyamaitele ya lushaka ya zwipotso zwashu i fanela u vha na vhuifhinduleli kha u fhindula maitele a huhuwedzo ya ifhasi. 
﻿
﻿Sia a he ifhasi a livha hone na mbekanyamaitele dza zwipotso na u imvumvusa zwone zwo uuwedzwa nga madzanganao a ifhasi na a dzhango, u fana na Khoro Khulwane ya Zwipotso Afurika (SCSA), Komiti ya ifhasi ya Olimpiki (IOC), na maitele a Mbumbano dza ifhasi (IFs). U ya phana, mvelele ya maana ya polotiki, matshilele na ikonomi, u fana na mushumo na huhuwedzo ya koporasi dza tshaka nnzhi, u itwa ha zwipotso sa bindu na u engedzedzea ha tshivhalo tsha midia, zwi nga si dzhielwe fhasi. 
﻿
﻿U ALUTSHEDZA ZWIPOTSO  NA U IMVUMVUSA 
﻿
﻿
﻿Nila nnzhi dzo no itiwa dza u alutshedza zwavhui zwipotso na u imvumvusa.  Naho zwo ralo, a hu na nyanano yo swikelelwaho kha fhungo ii.  Kha ii iwalo itshena, hu o shumiswa halutshedzo i  tevhelaho. 
﻿
﻿ZWIPOTSO zwi nga alutshedziwa sa nyito ine ya oa vhuimo ha ndeme hune ha katela mutakalo na hone hune ha dzhenisa kha u shela mulenzhe kha vhupo vhune ha nga vha na tshivhumbeo kana vhu si na tshivhumbeo, kha ndivho ya u wana muwini, nangwe hu uri a zwo ngo tou ralo fhedzi, kana u awela, u i fusha, mutakalo wa muvhili, nyaluwo ya u nyanyuwa na mvelaphana. 
﻿
﻿
﻿U IMVUMVUSA ndi maitele a laulwaho a u shela mulenzhe nga u tou funa nga nyito iwe na iwe ine ya thusa kha u khwinisa mutakalo nga u angaredza, kutshilele na vhutsila ha muthu muwe na muwe na tshitshavha. 
﻿
﻿Tsedzuluso yo itiwa ya uri hu na u shaela ha pfunzo kha ino shango kha mushumo une wa itiwa nga zwipotso na u imvumvusa.  Vharangaphana vha Muvhuso vha Tshigwada tshi Shumaho tsha ifhasi ngei Harare (1995) vho ita tsedzuluso dzi tevhelaho dza mushumo wa zwipotso kha tshitshavha.  ?Ndi tshifhinga tsha uri mushumo wa ndeme une zwipotso zwa u ita kha maitele a u fhaa lushaka u dzhielwe nha tshohe.  Zwipotso ndi vhubindudzi.  Tsha u thoma ndi vhubindudzi kha mutakalo, maana na u bveledza phana vhathu.  Tsha vhuvhili ndi vhubindudzi kha vhumatshelo havho.  U vhuelwa ha tshitshavha hu angaredza u khwinisa hohe kha vhui ha vhutshilo na muvhili, muhumbulo na kutshilele kwa vhathu.  U ya phana, vhatambi vhane vha bvela phana vha shumisa tsumbo kha vhaswa vha shango, sa vhathu vho swikelelaho zwiwe zwithu, sa vhaimeleli vha shango vha si vha tshiofisi, na muthu muwe na muwe we a i imisela kha u eana na u fhulufhedzea kha miaisano.  Nga nhani ha u vhonala, zwipotso zwi nga ita mushumo wa ndeme kha u tandulula u sa eana ha mbeu dza vhathu na u alula vhathu vho holefhalaho na vhathu vha tshivhalo tshiuku. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿   Khamusi tshithu tsha ndeme kha zwohe ndi mushumo wa zwipotso kha u kombetshedza vhuthihi kha lushaka. 
﻿Mvelelo ya zwipotso na u imvumvusa i fhirisa u shela mulenzhe.  Zwi a pfala kha mawe masia a vhutshilo u fana na mutakalo; Pfunzo; Ikonomi; u lwa na Vhuifari ha Matshilele a si a vhui; u fhaa lushaka na Vhushaka ha ifhasi.  Thebulu i re afho fhasi i sumbedza vhushaka vhukati ha zwipotso na u imvumvusa u tshintshana na dziwe sekitha. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿ZWIPOTSO NA U IMVUMVUSA 
﻿
﻿MVELELO 
﻿
﻿
﻿MUTAKALO
 
﻿(i)	Malwadze manzhi u fana na vhuladze ha mutsiko wa malofha u re nha u nga laulwa nga dzilafho kana nowenowe ya muvhili uri i laulee. 
﻿(ii)	Ho khou tendiwa uri kha mashango o bvelaho phana rannda iwe na iwe ine ya khou shumiswa kha zwipotso na u imvumvusa, muvhalelano wa mutakalo u tsitselwa fhasi nga rannda dza ana. 
﻿
 
﻿PFUNZO
 
﻿(i)	Ngudo yo sumbedza zwauri zwipotso zwi fha wana vhutsila ha  vhutshilo nga nila ine a huna iwe nyio ine ya nga zwi fhira. 
﻿(ii)	Hu na vhuanzi vhuwe vhune ha sumbedza uri u engedzwa ha pfunzo ya muvhili zwi livha kha u khwiniswa ha kushumele kwa tshikoloni. 
﻿
 
﻿IKONOMI
 
﻿(i)	Nga u vha na mvelelo dza vhui kha mutakalo, nyito dza mutakalo dzi na mvelelo dza khwine kha vhuimo ha u bveledza. 
﻿(ii)	U fhungudzwa nga maana fhasisa kha u lova hu kwamanaho na mutakalo wa kutshilele ha 23% ho bveledza u vhulunga ha 1,5 kha mauvha a waha wa mushumi. 
﻿(iii)	Thuso ya zwipotso kha GDP i khou humbulelwa u vha 1,7% (UK); 1,9% (RSA). 
﻿
 
﻿VHUGEVHENGA
 
﻿(i)	Khanedzo ya iambeli ine a ri sathane u wana mushumo kha zwana zwi si na mushumo ndi a uri wana a re kha zwipotso ndi wana a si khohe. 
﻿(ii)	Vhuifari vhu si havhui vhu yelana na u i vhea fhasi, ngeno u bvelaphana kha zwipotso na u imvumvusa zwi tshi thusa kha u khwinisa u i vhea nha.
 
﻿U FHAA LUSHAKA 
 
﻿(i)	Vhathu vhane vha amiwa kha zwe vha ita kha zwipotso zwi vhukati ha miwe mihumbulo mihulwane kha mashango manzhi. 
﻿(ii)	U bvelaphana kha zwipotso zwi fanaho na ragabi, bola na mavili zwo livhisa kha u fhungudzea kha zwa u khethana nga mirafho kha ino shango. 
﻿
 
﻿VHUSHAKA NA IFHASI
 
﻿(i)	U bvelaphana kha zwipotso zwi dzhielwa nha, na kha mashango mauku. 
﻿(ii)	Mashango a ifhasi a khou engedza u livhisa mbekanyamaitele dzao dza zwa nna nga tshumisano ya mudavhini wa zwipotso na u imvumvusa. 
﻿
 
﻿
﻿
﻿Hu tshi khou dzhielwa nha huhuwedzo ya zwipotso na u imvumvusa kha zwithu zwohe zwa tshitshavha, Muhasho wa Zwipotso na u imvumvusa Afurika Tshipembe na Khomishimi ya Zwipotso ya Afurika Tshipembe yo tendelana kha zwithu zwa ndeme zwa malo zwi tevhelaho, zwine zwa vhumba mutheo wa ii iwalo itshena. 
﻿
﻿TSHITHU TSHA NDEME TSHA U THOMA 
﻿U khwahisa mishumo na u dumbekanya vhuifhinduleli ha zwigwada zwohe kha zwipotso na u imvumvusa u itela uri hu swikelelwe tshumisano na tshikalo tsha ikonomi. 
﻿
﻿Ndangulo ya zwipotso na u imvumvusa kha a Afurika Tshipembe zwi nga alutshedziwa nga tshifanyiso tshi re afho fhasi. 
﻿
﻿KHABINETE 
﻿
﻿PHALAMENNDE				PHOTIFOLIO KOMITI		KOMITI YA U 
﻿YA ZWIPOTSO NA U			NANGA 
﻿       IMVUMVUSA 
﻿
﻿DISSA, SACGA, USSASA 
﻿SASSU, NOCSA, NFS,			MUHASHO/SRSA/SASC 
﻿NGO?S (KHA LUSHAKA) 
﻿
﻿MBUMBANO DZA VUNU, 
﻿KHORO YA VUNU YA		MURAO WA KHORO 	KHORO YA VUNU 
﻿ZWIPOTSO, dziNGO			KHULWANE (MEC)		YA U IMVUMVUSA 
﻿(KHA VUNU) 
﻿
﻿dziNGO				MUVHUSO WAPO 
﻿
﻿
﻿KUVHUSELWE KWA ZWIPOTSO NA U IMVUMVUSA 
﻿Phalamennde, nga maana nga Minisia na Komiti ya u Nanga, i na vhuifhinduleli vhuhulwane ha u alutshedza mbekanyamaitele ya muvhuso; vhusimamulayo na u dzudzanya mugaganyagwama wa zwipotso na u imvumvusa. 
﻿a)	Kha muhumbulo u re afho nha, SRSA yo sedza kha: 
﻿?	U engedza vhuimo ha u shela mulenzhe kha zwipotso na u imvumvusa. 
﻿?	U alusa phurofaili ya zwipotso kha khuano ya zwithu zwine zwa tea u dzhielwa nha. 
﻿?	U fhungudza khonadzeo ya u bvelaphana kha vhunzhi ha zwiwo zwa ifhasi. 
﻿?	U vhea zwipotso phana kha mushumo wa u tandulula mafhungo a ndeme a lushaka. 
﻿
﻿b)	Kha vhuimo ha phurovintsi, Murao wa Khoro Khulwane (MEC) na Muhasho wa Vunu wa Zwipotso na u imvumvusa i na mushumo wa u: 
﻿?	U bveledza phana zwipotso, nga fhasi ha mbekanyamaitele ya lushaka ya zwipotso na u imvumvusa. 
﻿?	U bveledzwa ha Mbekanyamaitele nga fhasi ha muhumbulo wa mbekanyamaitele ya zwipotso na u imvumvusa, zhendedzi ihulwane a mbumbano ya vunu na zwigwada zwihulwane. 
﻿?	U thomiwa ha mbekanyamaitele ya u imvumvusa, nga Khoro dza Vunu dza u imvumvusa (PRORECs) 
﻿?	U lambedzwa ha mazhendedzi a re afho nha. 
﻿?	U khwiniswa ha zwishumiswa zwo vhumbiwaho nga muvhuso wapo, kha zwiwo zwa lushaka na zwa vunu. 
﻿c)	Mivhuso yapo i na vhuifhinduleli vhu tevhelaho: 
﻿?	U bveledza mbekanyamaitele kha vhupo. 
﻿?	U thoma mbekanyamaitele ya zwipotso na u imvumvusa. 
﻿?	U lambedza mazhendedzi mahulwane a dzikilabu na muthu muwe na muwe. 
﻿?	U vhumba zwishumiswa zwa u shumiswa kha vhupo na kha vunu. 
﻿
﻿MISHUMO YA NDEME YA VHASHELI VHA MULENZHE 
﻿
﻿
﻿MUHASHO NA SRSA 
﻿?Muvhuso u nekedza, zwipotso na tshumelo ya mbumbano? 
﻿Mishumo ya Muhasho / SRSA ndi heyi: 
﻿a)	U langula vouthu ya zwipotso na u imvumvusa kha muvhuso wa vhukati. 
﻿b)	U thusa Ofisi ya Minisia wa Zwipotso na u imvumvusa. 
﻿c)	U fha thuso i bvaho kha kuvhonele kwa muvhuso, kha zwigwada zwohe zwi no shela mulenzhe kha zwipotso na u imvumvusa. 
﻿d)	U tshimbidza na u thusa kha u waliwa ha vhusimamilayo hohe ha zwipotso na u imvumvusa. 
﻿e)	U alutshedza mbekanyamaitele yo anavhuwaho ya muvhuso, u phindulela mbekanyamaitele ya muvhuso i tshi vha mbekanyamaitele dza zwipotso na u imvumusa kha a Afurika Tshipembe, u dovholola mbekanyamaitele idzo arali zwi tshi konadzea na musi zwo tea, na u laula u thomiwa ha mbekanyamaitele. 
﻿f)	U vhambedza mbekanyamaitele ya zwipotso na u imvumvusa na dziwe mbekanyamaitele dza mihasho ya muvhuso nga muya wa pulane ya u anganela na u nekedza tshumelo. 
﻿g)	U nekedza ngeletshedzo ya mulayo i bvaho kha kuvhonele kwa muvhuso u ya kha zwigwada zwohe zwi kwameaho nga zwipotso na u imvumvusa. 
﻿
﻿h)	U lambedza dzikhasiama dza SRSA u ya nga Mulayo wa Muvhuso wa Ndangulo ya Masheleni (PFMA), ndaela dza u iimisela, hu tshi angaredziwa na mbekanyamaitele ya u lambedza SRSA, u lavhelesa kushumiselwe kwa tshelede, na u eletshedza dzikhasiama nga ndaulo ya tshelede yavho. 
﻿i)	U langula vhushaka ha ngomu muvhusoni na ha nna ha muvhuso (nga mawe maipfi vhushaka vhukati ha mihasho ya muvhuso wa Afurika Tshipembe nga nila ya vhutengu na ya u bua hu tshi angaredziwa na tshumisano ya mivhuso ya nna ha Afurika Tshipembe kha zwipotso na u imvumvusa). 
﻿j)	U dzhiela nha u shela mulenzhe ha vhuimo ha nha nga vhorazwipotso kha tshitshavha tsha Afurika Tshipembe nga fhasi ha Phuresidennde nga nila ya Mpho dza Zwipotso dza Phuresidennde dza waha muwe na muwe. 
﻿k)	U bveledza zwishumiswa zwi bvaho seli zwa zwipotso na u imvumvusa nga u shumisa zwivhumbeo zwo teaho kha Tshikwama tsha Lushaka. 
﻿l)	U davhidzana nga mafhungo a zwipotso na u imvumvusa a bvaho kha kuvhonele kwa muvhuso. 
﻿m)	U fhindula na u tshimbidza phindulo kha mbudziso dza Phalamennde dza mafhungo a kwamaho zwipotso na u imvumvusa. 
﻿n)	U tshimbidza, u vhekanya na u lavhelesa tsiko na u khwiniswa ha zwifhao zwa zwipotso na u imvumvusa nga mbekanyamushumo ya ?U fhaa zwipotso na u imvumvusa?. 
﻿
﻿PHOTIFOLIO KOMITI YA ZWIPOTSO NA U IMVUMVUSA NA KOMITI YA U NANGA KHA PFUNZO NA U IMVUMVUSA 
﻿
﻿Ndi vhuifhinduleli ha Photifolio Komiti na Komiti ya u Nanga u isa phana mushumo wa zwipotso na u imvumvusa, kha vhuimo ha polotiki phalamenndeni, nga u lwela: 
﻿a)	U lavhelesa matshimbidzele a zwipotso na u imvumvusa u ya nga mulayo wa mbekanyamaitele ya muvhuso wa lushaka. 
﻿b)	U khwinisa mushumo wa zwipotso na u imvumvusa phalamenndeni. 
﻿c)	U fara nyambedzano na u dzinginya u konadzea ha vhusimamulayo. 
﻿d)	U eletshedza nga mafhungo a nila dza ifhasi kha zwipotso na u imvumvusa 
﻿
﻿VHO MEC NA MIHASHO YA VUNU VHANE VHA VHA NA VHUIFHINDULELI KHA ZWIPOTSO NA U IMVUMVUSA 
﻿
﻿
﻿Zwivhumbeo zwa vunu zwi tsinisa na u nekedza zwipotso na u imvumvusa u fhirisa zwiwe zwigwada zwa lushaka.  Zwi thusa kha: 
﻿a)	U ita uri zwipotso na u imvumvusa zwi swikelelwe nga vhathu vhohe vha vunu. 
﻿b)	U nekedza zwishumiswa zwi oeaho kha zwipotso na u imvumvusa, na u zwi hogomela. 
﻿c)	U vhona uri mbekanyamaitele dzi khou vha hone dzine dza bveledza maana a zwishumiswa zwa vhathu kha zwipotso na u imvumvusa. 
﻿d)	U bveledza furemiweke ya mbekanyamaitele a zwipotso na u imvumvusa kha vunu ane a yelana na mbekanyamaitele ya lushaka ya zwipotso na u imvumvusa. 
﻿e)	U tshimbidza u shela mulenzhe nga mihasho yo fhambanaho ya muvhuso wa vunu u vhona uri hu fana na mbekanyamaitele ya vunu ya zwipotso na u imvumvusa. 
﻿f)	U thoma nyanano dza ifhasi sa zwe dza swikelelwa nga Muvhuso wa Zwipotso na u imvumvusa Afurika Tshipembe kha mushumo wa u kovhekana thekhinolodzhi, u fhirisela vhutsila na u bvelaphana zwipotso na u imvumvusa. 
﻿
﻿
﻿MIVHUSO YAPO 
﻿
﻿Mivhuso yapo i kwamana na fhethu hune ha tea u nekedzwa zwipotso na u imvumvusa. Mishumo yayo mihulwane ndi ya: 
﻿1) U bveledza furemiweke ya mbekanyamaitele ya kutshimbidzele kwa zwipotso na u imvumvusa kha vhuimo hapo hune ha yelana na mbekanyamaitele ya lushaka na ya vunu ya zwipotso na u imvumvusa. 
﻿2) U ita uri zwipotso na u imvumvusa zwi swikelelwe nga vhathu vhohe kha vhupo. 
﻿3) U vhumba zwifhao zwine zwa oea kha u nekedza zwipotso na u imvumvusa. Vho fhiwa zwauri kilabu ndi tshivhumebo tsha muteo tsha zwipotso na u imvumvusa, mivhuso yapo ndi humetshedzo ya ndeme kha mutevhe ya ndeme. 
﻿d)	U vhona uri hu vhe na mbekamishumo dzine dza bveledza phana maana a zwishumiswa zwa vhathu kha zwipotso na u imvumvusa. 
﻿e)	U ita uri hu vhe na nyanano na ifhasi, hu na tshumisano na Mihasho ya Mavunu ine ya vha na vhuifhinduleli kha zwipotso na u imvumvusa, sa zwe zwa swikelelwa nga SRSA kha ndivho ya u kovhana thekhinolodzhi, u pfukisa vhutsila na u bvela phana ha zwipotso na u imvumvusa. 
﻿
﻿KHOMISHIMI YA ZWIPOTSO YA AFURIKA TSHIPEMBE 
﻿
﻿Musi SASC i na vhuifhinduleli hohe ha u tshimbidza na u lavhelesa musudzuluwo wa vhathu vhane vha shela mulenzhe, nga mbekanyamushumo dza u bveledza phana zwipotso, i na mushumo wo teaho wa u anganya vhathu vha sa sheli mulenzhe, nga mbekanyamishumo dza u imvumvusa.  Kha sia i SASC i na mushumo wa ndeme. 
﻿
﻿Ndangulo, u alusa na u tshimbidzwa ha zwipotso na u imvumvusa nga Khomishimi ya Zwipotso ya Afurika Tshipembe. 
﻿a)	U bveledza u thoma pulane ya lushaka ya zwipotso na u vhona uri hu vhe na u swikelela kha zwishumiswa, miaisano na zwifhao na ndangulo ya tshiphurofeshinala. 
﻿?	U wana na u anganya zwishumiswa, kilabu na hoea dza zwifhao zwa muangano na u bveledza pulane ya mbetshelwa. 
﻿?	U bveledza na u nekedza zwishumiswa na vhugudisi u itela uri zwishumiswa, dzikilabu na zwivhumbeo zwa muaisano zwi khou tshimbidzwa na u langulwa nga nila ya tshiphurofeshinala. 
﻿b)		U khwinisa vhuimo ha zwipotso zwa ifhasi zwine zwa khou tambelwa Afurika Tshipembe. 
﻿?		U bveledza na u khwahisa u thomiwa ha u bida na u fara mitambo ya ifhasi. 
﻿?		U thoma mbumbano na madzangano e a fhiwa thendelo ya u fara mitambo ya ifhasi. 
﻿c)		U vhona uri hu vhe na nila ya u tandululwa phambano dza ifhasi kha mbumbano ya lushaka yo themendelwaho phana ha u dzhenelela nga yone ine na u dzhenelela hune ha a nga murahu nga Minisia. 
﻿
﻿U oa vhatambi vha re na vhukoni na u tikedza vhatambi 
﻿a)		U wana vhatambi vha re na vhukoni u itela uri Afurika Tshipembe i khou imelelwa zwavhui. 
﻿?	U thoma nila ya kushumele, u wana tshishumiswa na pulane dza u oa vhatambi vha re vhukoni. 
﻿?	U wana vhatambi vha re na vhukoni na u vha vhea kha mbekanyamushumo ya u vha bveledza phana. 
﻿
﻿b)		U nekedza u swikelele kha thuso ya tshisaintsi, vhugudisi, tshumelo ya u bveledza vhutsila ha zwa vhutshilo, u gudisa hu tshi angaredzwa na u vhona uri hu vhe na vhupo ha kutshilele ku tikedzaho u itela uri hu vhe na u engedzwa ha tshivhalo tsha dzimedala na mimetshe ya vhui ine ya winiwa nga Afurika Tshipembe. 
﻿?	U thoma tshumisano na dzinetiweke na zwigwada zwo teaho u wana vhatambi vha re na vhukoni na u nekedza thuso ya tshisaintsi, vhugudisi, u bveledza vhutsila ha zwa vhutshilo na thuso ya matshilele. 
﻿?	U thoma na u nekedza akademi ya zwipotso uri zwi nekedze tshumelo. 
﻿
﻿U vhona uri hu na mbetshelwa ya zwipotso 
﻿U nekedza mafhungo, zwishumiswa zwa masheleni na zwa kushumele kha u bvela phana zwipotso. 
﻿?	U wana zwipotso zwine zwa dzhiela nha zwishumiswa zwa shango zwa o livhiswa hone, u lavhesesa mvelaphana yazwo na u dzhenelela ho teaho. 
﻿?	U wana , u laula na u phaaladza mihumbulo ya zwipotso na u imvumvusa u fhaa mutheo u na ndivho. 
﻿?	U vhumba vhushaka ha u tshimbidza u vha hone ha masheleni na zwishumiswa zwa kushumele nga vhathusi, muvhuso na othari ya lushaka. 
﻿?	U nekedza thuso ya masheleni nga mbekanyamushumo ya u tikedza zwipotso. 
﻿
﻿U bveledzwa ha mulayotewa na u u shumisa 
﻿?	U eletshedza Minisia wa Zwipotso na u imvumvusa nga zwithu zwi oeaho zwine zwa kwama mbekanyamaitele dza zwipotso na u imvumvusa. 
﻿?	U bveledza idzo mbekanyamaitele sa izwi zwi tshi o vha zwa ndeme kha u alusa, u bveledza na u tshimbidza zwipotso na u imvumvusa. 
﻿
﻿KOMITI YA LUSHAKA YA OLIMPIKI YA AFURIKA TSHIPEMBE (NOCSA) 
﻿
﻿a)		U shumiswa ha mbekanyamitele ya muvhuso kha zwipotso na u imvumvusa kha vhuimo ha lushaka. 
﻿b)		Mushumo muhulwane wa NOSA, u ya nga tshata ya Olimpiki, ndi u vhona uri hu vhe na u shela mulenzhe nga vhoramitambo vha Afurika Tshipembe kha Mitambo ya Olimpiki, na u sumbedza thendelo yayo  vhuimo ha nha. Hezwi zwi angaredza u fhaa vhungomu ha u wana vhatambi vha re na vhukoni (Kushumele kwa Vhuimo ha nha), u avhanya u nekedza tshumelo na u shuma sa zhendedzi ine a ranga phana kha Akademi ya Lushaka, hu tshi angaredziwa na u sedzulusa ha Senthara ya Olimpiki ya Vhugudisi. 
﻿c)		U vhona uri hu na u vhumbiwa ha maitele a u tandulula dziphambano kha zwigwada zwohe zwi welaho nga fhasi ha Olimpiki. 
﻿d)		U dzula hu na vhukwamani na Dzangano a Dzikomiti dza Lushaka dza Olimpiki u ya nga mishumo yadzo ine dza i ita, nga tshumisano na mbekanyamushumo dzo anganelanaho, nga fhasi ha maana adzo. 
﻿e)		U shumisana na Minisia wa Zwipotso na u imvumvusa / SRSA/SASC. 
﻿
﻿Tswayo vhukati ha SASC na NOCSA 
﻿
﻿ZWAVHUI 
﻿KUSHUMELE 
﻿U SHELA MULENZHE 
﻿MUTHEOU IMVUMVUSA 
﻿
﻿
﻿
﻿DZANGANO A AFURIKA TSHIPEMBE A MITAMBO YA MASHANGO A IFHASI (SACGA) 
﻿
﻿1) U shumisa mbekanyamaitele ya muvhuso kha zwipotso na u imvumvusa kha vhuimo ha lushaka. 
﻿2) Mushumo muhulwane wa SACGA ndi wa u tshimbidza u shela mulenzhe ha vhatambi vha Afurika Tshipembe kha mitambo ya ifhasi. 
﻿3) U imelela zwigwada zwi re nga fhasi hao kha dziforamu dza ifhasi (sa tsumbo.  Komiti dza zwipotso dza CHOGM na CGF). 
﻿4) Tshumisano na Minisia wa Zwipotso na u imvumvusa / SRSA/SASC. 
﻿
﻿SACGA ndi komiti yo iimisaho ye ya nangiwa nga mbumbano dza lushaka na zwigwada zwine zwa wela fhasi hadzo kha Mbumbano ya Mitambo ya ifhasi (CGF). 
﻿
﻿MBUMBANO DZA LUSHAKA (NF) 
﻿
﻿1) U shumisa mbekanyamitele ya muvhuso kha zwipotso na u imvumvusa kha maimo a lushaka, kha vunu na kha vhuimo hapo. 
﻿2) Mushumo muhulwane wa mbumbano dza lushaka ndi wa u vha zhendedzi ihulwane kha zwipotso zwo fhambanaho.  Hezwi zwi itiwa nga u vha na u swikelela ho khwahisiwaho kha zwipotso , mbekanyamushumo dza u wana vhatambi vha re na vhukoni, u thomiwa ha vhathu vhane vha tou funa u shela mulenzhe na u alusa u shela mulenzhe. 
﻿3) U amba, o imela zwipotso zwao, kha mirao mihulwane na Muhasho / SARSA / SASC. 
﻿4) U bveledza nila ya u tandulula dzikhuano kha zwipotso na u ramba murao muhulwane uri u tandulule mafhungo arali zwo tea. 
﻿5) U pulanela phana kha u alusa zwipotso u itela uri hu vhe na u shele mulenzhe ha nha, u imelela ha vhuimo ha nha. 
﻿6) U imelela zwipotso zwavho kha murao muhulwane, kha muvhuso, kha dziforamu dza dzangano na dza ifhasi. 
﻿7) U vhona uri zwigwada zwavho zwa vunu zwi khou tevhedza mikano ya vunu yo tendelwaho, u ya nga mbekanyamaitele ya muvhuso wa lushaka. Mbumbano dza Vunu dzi na mushumo u fanaho na wa mbumbano dza lushaka, phambano ya ndeme ndi vhupo ha mikano ya shango 
﻿. 
﻿
﻿ZWIKOLO / VHANA VHAUKU / ZWIPOTSO ZWA VHASWA 
﻿
﻿?Arali ni tshi zwi ivha, funzani; arali ni sa koni, gudani? 
﻿Kuambele kwa Khuba 
﻿
﻿Tshigwada tsho anganedziwaho tsha u tshimbidza nzudzanyo ya zwipotso zwa zwikolo ndi USSASA (Dzangano a Vhuthihi ha Zwipotso zwa Afurika Tshipembe).  Mishumo ya USSASA ndi i tevhelaho: 
﻿1) U shumisa mbekanyamaitele ya muvhuso ya zwipotso na u imvumvusa kha vhuimo ha tshikolo. 
﻿2) Mushumo muhulwane wa USSASA u angaredza u wana vhatambi vha re na vhukoni. 
﻿?	U wana vhatambi vha re na vhukoni 
﻿?	U anavhudza vhaimeli vhane vha shela mulenzhe 
﻿?	U tshimbidza mitambo ya tshikoloni na ya nna 
﻿?	U thoma mbekanyamishumo dza u gudisa na u bveledza phana kha vhadededzi 
﻿
﻿?	U fha mihumbulo kha kharikhulamu ya pfunzo ya nyonyoloso 
﻿
﻿
﻿
﻿zwipotso zwa ifhasi 
﻿
﻿
﻿c)		U amba kha mirao mihulwane na mihasho ya muvhuso yo teaho nga mafhungo a zwipotso zwa tshikolo. 
﻿4) 	U ambedzana na mbumbano dza lushaka na dza vunu nga mafhungo a zwipotso zwa ane a kwama vhana vhau na vhaswa. 
﻿e)		U ambedzana na murao muhulwane wa ifhasi, Mbumbano ya ifhasi ya Zwipotso zwa Tshikoloni (ISSF). 
﻿f)		U shela mulenzhe ha Thimu dza Zwikolo zwa Afurika Tshipembe kha ifhasi. 
﻿
﻿ZWIPOTSO ZWA ZWIKOLONI ZWA NHA 
﻿
﻿Tshigwada tsho anganedziwaho tsha u tshimbidza na u langula zwipotso kha vhuimo ha pfunzo ya zwikoloni zwa nha ndi SASSU (Mbumbano ya Zwipotso zwa Matshudeni a Afurika Tshipembe). 
﻿1) U shumisa mbekanyamaitele ya muvhuso kha zwipotso na u imvumvusa kha pfunzo ya zwikolo zwa vhuimo ha nha. 
﻿2) Mushumo wayo muhulwane u angaredza u kovhekana ha zwishumiswa zwa tshipeshala (zwohe zwa vhathu na zwifhao) na tshitshavha, u alusa u shela mulenzhe na tshumisano kha miaisano ya tshikoloni na ya nna. 
﻿3) U amba na mirao mihulwane na mihasho yo teaho ya muvhuso zwi tshi ya nga zwipotso zwa zwikoloni zwa nha. 
﻿d)		U ambedzana na mbumbano dza lushaka na dza vunu kha mafhungo ane a kwana zwipotso. 
﻿e)		U ambedzana na mirao mihulwane ya ifhasi, Mbumbano ya ifhasi ya Zwipotso zwa Yunivesithi (FISU). 
﻿6) 	U tshimbidza u shela mulenzhe ha Afurika Tshipembe zwa pfunzo ya nha kha zwivhumbeo zwa zwiwo zwa 
﻿DZIKILABU 
﻿
﻿Kilabu ndi tshone tshivhumbeo tsha mutheo wa mbetshelwa ya zwipotso na u imvumvusa.  Mushumo wa Kilabu u anagaredza zwi tevhelaho: 
﻿a)		U shumisa mbekanyamaitele kha zwipotso na u imvumvusa kha vhuimo ha fhasi. 
﻿2) Mushumo wayo muhulwane ndi wa u engedzedza u shela mulenzhe nga mbekanyamishumo dza u oa vhatambi vhaswa. 
﻿c)		U shela mulenzhe kha u fhaa vhungomu. 
﻿d)		U amba kha mbumbano dza vunu na mivhuso yapo u wana zwishumiswa zwine ya o zwi shumisa. 
﻿e)		Ndi yone nila khulwanesa ya u wana vhathu vha re na vhukoni, u bveledza phana na u alusa vhukoni. 
﻿6) 	U fha thuso ya kutshilele ku sa faniho na kuwe. 
﻿
﻿SEKITHA YA MABINDU 
﻿
﻿A zwi konadzei uri muvhuso u wohe u swikelele hoea dzohe dza zwipotso na u imvumvusa.  Nga nhani ha zwenezwo, tshumisano vhukati ha muvhuso, zwivhumbeo zwa dziNGO zwa zwipotso na u imbvumvusa. na mabindu ndi zwa ndeme kha u vulela zwishumiswa kha u bveledza phana ndangulo. 
﻿
﻿Muhasho, SRSA na SASC zwi a ivha nga ha zwine zwa nga bvelela kha ikonomi nga zwipotso na u avhanya hazwo kha u itiwa bindu.  Zwipotso zwo no vha indasiiri ya vhuimo ha nha, nahone i khou shela mulenzhe nga nila i pfalaho kha GPD.  Haya, maitele o bvela phana kha mileniamu muswa, hune ha vha na awara hukhu dza u shuma na tshifhinga tshinzhi tsha u awela, na nyaluwo ya u ya u iimisela kha tshumelo na dzisekitha dza u awela kha sia a ikonomi.  SRSA / SASC zwi khou bvela phana na u sedza nila dzine ngadzo zwa nga kunga zwipontsara zwi bvaho kha mabindu kha zwipotso zwine zwa khou wana tshelede hukhu.  Tshifanyiso tshine tsha khou tevhela tshi sumbedza tshelede ine ya khou humbulelwa uri muvhuso na sekitha ya phuraivete zwo i shumisa kha zwipotso na u imvumvusa nga 1999. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿             PHURAIVETE 
﻿
﻿
﻿             MUVHUSO 
﻿
﻿
﻿Masheleni e a bvisiwa nga Sekitha ya Phuraivete na Muvhuso kha Zwipotso na u imvumvusa sa zwe zwa nekedzwa nga MBI nga 1999. 
﻿
 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿?	milioni 
﻿
﻿
﻿
﻿Maitele kha zwipontsara zwa  mabindu 
﻿
 
﻿
﻿TSHITHU TSHA NDEME TSHA VHUVHILI 
﻿
﻿
﻿U nekedza masheleni a u vhumba lushaka na u khwinisa zwishumiswa zwa mishumo ya ndeme yo fhambanaho ya zwipotso kha vhupo he ha vha vhu sa dzhielwi nha kale. 
﻿Khaedu i re kha mbetshelwa ya u zwishumiswa kha a Afurika Tshipembe a si ya u ahela ha zwishumiswa fhedzi, i  fhethu hune zwishumiswa zwa khou wanala hone ? a zwi wanali hune vhunzhi ha vhathu vha vha hone.  U ya phana, ndi muhumbulo une wa dzhielwa nha wa Muhasho /SRSA / SASC uri nila yo sedzaho kha tshitshavha i o ita zwauri vhadzulapo vha vhe vhone vhane vha zwishumiswa, na u thusa kha u zwi hogomela na u zwi langula.  SRSA na mazhendedzi ayo, i o lwela u shumisa zwishumiswa zwi wanalaho kha vhupo nga u vhumba / u khwinsia zwishumiswa ? hezwi zwi o thusa kha u bveledza mishumo. Zwishumiswa zwohe zwi fanela u tendela uri hu vhe na u swikelela hu sa koi kha vhashumisi vhane vha khou kundelwa. Thebulu i tevhelaho i sumbedza mishumo ya vhuimo vhuwe na vhuwe ha muvhuso kha mbetshelwa ya zwishumiswa. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Ndivho
 
﻿Vhuifhinduleli
 
﻿U vhumba 
﻿Zwifhao zwa mitambo minzhi ya ngomu/nna ye ya livhiswa kha tshitshavha
 
﻿Muvhuso wapo 
﻿Thagethe: Zwikolo, dzikilabu, madzangano a u imvuvusa 
﻿Mishumo: 
﻿1.	Tsedzuluso ya hoea nga foramu ya vhukwamani. 
﻿2.	Muhumbulo wa fhethu 
﻿3.	U wana tshelede 
﻿4.	U vhumba na u laula 
﻿5.	U hogomela 
﻿
 
﻿U khwinisa 
﻿Zwifhao zwa mitambo ya vunu na ya lushaka
 
﻿Mihasho ya Vunu ine ya vha na Vhuifhinduleli kha Zwipotso na u imvumvusa 
﻿Mishumo: 
﻿1.	Tsedzuluso ya hoea 
﻿2.	Pulane 
﻿3.	Tshelede 
﻿4.	U khwinisa na u laula 
﻿5.	U hogomela 
﻿6.	U tevhelela na u laula zwifhao zwohe 
﻿
 
﻿U khwinisa 
﻿Zwifhao zwa lushaka na mitambo ya ifhasi
 
﻿SRSA / SASC 
﻿Thagethe: Mbumbano ya Lushaka ya Zwipotso 
﻿Mishumo: 
﻿1.	hoisiso na u oditha 
﻿2.	U ita pulane ya lushaka lwa tshifhao tsha mutheo 
﻿3.	U wana masheleni 
﻿4.	U alusa na u lambedza zwithu zwe zwa thomiwa nga muthu 
﻿5.	U tshimbidza ndambedzo ya zwifhao, nga u ambedzana na miwe mihasho ya muvhuso 
﻿6.	Pulane ya lushaka ya zwifhao 
﻿
 
﻿
﻿Zwifhao zwi ita uri hu vhe na u swikelela kha zwipotso na u imvumvusa 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿TSHITHU TSHA NDEME TSHA VHURARU 
﻿U bveledza phana vhukoni ha vhathu hune ha oea kha ndangulo ya zwipotso na u imvumvusa kha a Afurika Tshipembe. 
﻿
﻿Mvelaphana ya Nyaluwo ya Zwipotso 
﻿
﻿ZWAVHUI 
﻿
﻿KUSHUMELE 
﻿
﻿U SHELA MULENZHE 
﻿
﻿MUTHEO 
﻿
﻿Thendelo ya u dzhenela kha mvelaphana nga muofisiri muswa, mulanguli, mugudisi, minidzhere wa zwifhao na vhuimo ha ?faundesheni?.  Sa izwi hu tshi khou oea vhutsila vhunzhi, vhatambi vhaswa vha o rwelwa ari kha vhuimo ho fhambanaho u swika vha tshi swikelela vhuimo ha vhukoni havhui.  Muvhuso wo fhiraho a wo ngo vha na mbekanyamishumo dza u alusa kushumele kwa vhathu kha zwipotso na u imvumvusa.  Maitele a ifhasi a vhuleme kha ?vhathu vhane vha takalela u dzhenelela? kha mashango o bvelaho phana. 
﻿Kha u dzhiela nha SRSA / SASC a o rangaphana u thomiwa ha zwi tevhelaho: 
﻿1.	U oiwa ha vhathu vhane vha takalela u shela mulenzhe. 
﻿2.	U gudiswa na u fhiwa u khiredithiwa ha vhathu vhane vha takalela u shela mulenzhe (vhaswa na vha kale) 
﻿3.	U dzhielwa nha ha tshumelo ya vhathu vhane vha takalea u shela mulenzhe. 
﻿Mvelaphana ya zwipotso ya u nekedza furemiweke ya mbetshelwa ya zwishumiswa zwo teaho u bva kha vhuimo ha murangaphana wa zwipotso zwa vhadzulapo, nga vhalanguli vha vunu, vha lushaka na mbumbano dza ifhasi. 
﻿a)	Maitele 
﻿SASC yo angana na mazhendedzi ayo i o bveledza mbekanyamishumo dzine dza dzhenisa odithi ya u vha hone ha zwishumiswa, hu tshi khou shumiswa ngona dzo vhalaho, dzine dza vha na zwivhumbeo zwi tevhelaho: 
﻿?	U iimisela kha hoea dza vhugudisi. 
﻿?	U bveledzwa phana ha mbekanyamushumo dza vhugudisi. 
﻿?	U vhumba mulayo u shumisa pulane. 
﻿b)	U oa vhatambi vhaswa. 
﻿Fhethu hune ha nga wanala vhathu vha takalelaho u shela mulenzhe ho dzudzanywaho ha bva zwipia zwi tevhelaho: 
﻿?	Zwipotso zwo teho kana zwipotso zwinzhi. 
﻿?	Thekhinikhala, sa tsumbo, mishonga. 
﻿?	Tshumelo dzohe, sa tsumbo, vhatshimbidzi, vhathu vha u thusa u laula (dzimashala). 
﻿Hu o thomiwa khuwelelo dza tshipeshala dza u oa vhathu vhaswa vhane vha o thusa u bva kha zwipia zwo fhambanaho zwe zwa vhewa io.  Hu o thomiwa mafhungo a vhathu vhane vha khou takalela u shela mulenzhe. 
﻿c)	U khiredithiwa 
﻿Sisieme, ine ya fana na ya THETA / Ndangulo ya Ndalukano ya Afurika Tshipeme, i o bveledzwa u alusa vhuimo vhu anganedziwaho ha u nekedza tshumelo, nga uralo hu o vha hu tshi khou tsireledzwa vhathu vhane vha khou shela mulenzhe na u tshimbidza khonadzeo ya u ya kha mawe mashango kha dziwe sekitha dza indasiiri. 
﻿d)	U dzhiela nha vhathu vhane vha takalela u thusa, hu o thomiwa 
﻿Mbekanyamushumo ya malamba ine khayo vhathu vhane vha takalela u thusa vha fhiwa mpho dza tshipeshala kha tshumelo dza zwipotso na u imvumvusa. 
﻿
﻿
﻿TSHITHU TSHINE TSHA DZHIELWA NHA TSHA VHUA 
﻿
﻿U uuwedza tshitshavha u bveledza vhutshilo ha mutakalo wa vhui na u laula vhane vha vha na vhukoni uri vha dzhenele miaisano ya zwipotso. 
﻿Ndivho khulwane ndi ya: 
﻿?	U oa na u uuwedza vhaswa na vhaaluwa uri vha shele mulenzhe kha u onyolosa muvhili. 
﻿?	U uuwedza vhathu uri vha bveledze vhutshilo ha u onyolosa mivhili. 
﻿?	U uuwedza vhathu vhane vha si tambe mitambo uri vha shele mulenzhe kha u onyolosa mivhili. 
﻿Hu na vhupo vhuvhili ha ndeme hune ha vha ha ndivho afha kha tshithu tsha vhua tshine tsha dzhielwa nha, tshine tsha vha u imvumvusa na u bvelaphana na zwipotso. 
﻿
﻿U imvumvusa 
﻿Mushumo wa u imvumvusa u wela nga maana kha tshenzhemo i bvaho kha nyito u fhirisa nyito yone ine.  SRSA na SASC zwo iimisela kha vhathu u ?nekedza vhathu vhohe u imvumvusa havhui?.  U imvumvusa hu nga livhiswa kha u alusa u sa alula mirafho, vhurangaphana na u bveledzwa ha tshitshavha tsho takalaho. 
﻿Zwipotso na u imvumvusa zwo anganywa kha vhushaka ha u fana.  SRSA /SASC zwi dzhiela nha uri u imvumvusa u fhirisa u shela mulenzhe kha nyonyolosa dza muvhili na muvhili nga angaredza.  Ndi tshithu tshihulwane ndi u shela mulenzhe kha zwipotso.  Hezwi zwi vhonala nga u undiwa ha maitele ohe a u bveledza phanda ha zwipotso.  U nekedzwa ha u imvumvusa ndi hoea ya ndeme kha mbekanyamushumo dza u bveledza phana zwipotso na u imvumvusa. 
﻿1.	Mvelaphana ya u imvumvusa i fanela u laulwa nga u oea na u livhiswa kha vhadzulapo. 
﻿Vhadzulapo vha fanela u fhiwa maana a u shela mulenzhe kha u pulana, u shumisa na u pima mbekanyamishumo dza u imvumvusa, uri mbekanyamaitele dzi kone u bveledzwa u bva kha muhumbulo wa vhatambi.  U ya phana, vhadzulapo vha fanela u vha na vhuifhinduleli kha mvelaphana yavho. 
﻿2.	U shela mulenzhe kha u imvumvusa ndi pfanelo khulwane. 
﻿U konadzea na u swikelela ha mbekanyamushumo dza u imvumvusa na zwifhao kha vhathu vhohe vha Afurika Tshipembe, hu sa khou sedziwa mbeu, miwaha, murafho, luambo, mvelele, sia a polotiki, ine vha wela khao, u holefhala kana vhuimo, zwi fanela u khwahisedzwa. 
﻿3.	U eaniswa ha u avhelwa ha zwishumiswa. 
﻿Hu fanela u thoma u dzhiela nha vhupo vhu songo bvelaho phana kha mbetshelwa ya mbekanyamishumo ntswa. 
﻿4.	Maana a u tshimbidza na mvelaphana yo anganelanaho. 
﻿Ndi zwa ndeme u vhumba tshikalo tsha ikonomi nga u netiweka na vhathu na madzangano a sekitha dza phuraivete, u vhona uri hu vhe na u nekedzwa havhui ha mbekanyamishumo. 
﻿
﻿Zwipotso zwa u bvela phana 
﻿Hu khou humbulelwa uri vhathu vha swikaho 10% fhedzi kha tshivhalo tshohe vha khou shela mulenzhe kha miaasano yo dzudzanyiwaho ya fomala.  Hetshi tshivhalo a tshi tou vha tshavhui musi tshi tshi vhambedzwa na tsha mawe mashango, nga maana mashango o bvelaho phana, hune zwa tou vha mulayo wa uri rashio i fhire 50%. 
﻿
﻿SRSA na SASC a o vhona uri hu vhe na mvelaphana ya mbekanyamishumo. 
﻿1.	U oa vhathu vha re na vhukoni 
﻿2.	U wana vhutsila 
﻿3.	U vhumba fhethu ha u gudela zwipotso ha maimo a nha. 
﻿
﻿
﻿Pulane ya u alusa zwipotso i mona kha masia maa:  Pfunzo ya u onyolosa muvhili, zwipotso zwa vhaswa na zwa vhana vhauku, zwipotso zwa zwikolo zwa nha ha sekondari na mbumbano dza lushaka. 
﻿
﻿Zwi tevhelaho zwi o aluswa u swikelela ndivho dzi tevhelaho: 
﻿Kha u isa phana mvelaphana ya zwipotso, SASC yo ewa mushumo wa vhuifhinduleli vhu tevhelaho: 
﻿1) U tshimbidza mvelaphana na u amba nga nyito dza u imvumvusa dzine dza angaredza, u tamba ha mafulofulo, nyito ya nyonyoloso ya muvhili ya tshifhinga tshohe na mutevhe wa u shumiswa zwavhui ha tshifhinga tsha u awela, u wana na u ita mbekanyamishumo dza hoisiso, u wana na khwahisedza mbekanyamushumo dza u gudisa na u fara mitambo / u dzhenelela dzikhoniferentsi na dzisimphoziamu dza u imvumvusa. 
﻿2) U imelela Afurika Tshipembe kha zwivhumbeo zwa lushaka, zwa dzingu na zwa ifhasi. 
﻿3) U eletshedza Minisia nga Mbekanyamaitele dza u D*imvumvusa. 
﻿4) U vhona uri hu na maitele a u tandulula dziphambano dza u imvumvusa, phana ha u dzhenelela huwe na huwe nga SRSA / SASC. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Vhupo ha ndeme
 
﻿Tshiimo tsha zwino
 
﻿Nyito
 
﻿Pfunzo ya u onyolosa muvhili
 
﻿Pfunzo ya u onyolosa muvhili a i khou dzhielwa nha nga kharikhulamu ya zwikolo.
 
﻿U thoma dzangano a Pfunzo ya u Onyolosa Muvhili.
 
﻿Awara dza zwipotso nga vhege
 
﻿A huna mbekanayamaitele yo tendelaniwaho khayo ya tshivhalo tsha fhasisa tsha awara dzine dza tea u fhedziwa kha zwipotso kana u imvumvusa nga tshifhinga tsha tshikolo.
 
﻿U thoma vhuimo hu anganedziwaho na Muhasho wa Pfunzo.
 
﻿Zwipotso zwa vhaswa na vhana vhauku
 
﻿A hu na mbetshelwa ya vhana vha miwaha ya u dzhena tshikolo, na vha sa dzheniho tshikolo. 
﻿U sa vha hone ha zwifhao zwa zwipotso zwa vhana vhauku.
 
﻿U bveledza mbekanyamushumo dzo lavhelelwaho kha ii sia. 
﻿
﻿U bveledza zwipotso zwa vhana vhauku u fana na zwipotso zwa tshikoloni.
 
﻿Zwipotso zwa zwikolo zwa nha ha sekondari
 
﻿A zwo ngo anganywa na zwivhumbeo zwa zwipotso. 
﻿Zwi laulwa fhedzi nga miaisano.
 
﻿U uuwedza u angana na NF. 
﻿
﻿U bveledza nyaluwo kha vhupo vhuswa.
 
﻿Mbumbano dza Lushaka
 
﻿U sedza vho funzeaho.  Hu na zwishumiswa zwiuku zwa kha dzimbekanyamishumo dza u bveledza phana.
 
﻿U nekedza miaisano kha zwigwada zwohe.
 
﻿Akademi ya kha Vunu
 
﻿U sa vha na he ya livha hone kha u oa vhathu vha re na vhukoni ? kha u kuvhanganya vhathu vhohe vhane vha shela mulezhe ?zwipotso zwa vhohe? zwa u vha zwipotso zwa u aisana.
 
﻿U thoma akademi kha Vunu iwe na iwe, hu na dzisathelaithi kha dzingu.
 
﻿
﻿
﻿Hu na hoea ya u ombedzela ha tshipeshaka hune ha fanela u nekedzwa kha zwigwada zwi tevhelaho: 
﻿
﻿A.	Vhafumakadzi na vhasidzana 
﻿
﻿SRSA / SASC vho tenda uri vhafumakadzi na vhasidzana vha nga vha na mushumo wa ndeme une vha nga u ita uri ?lushaka lu dzhenele mitambo? hu tshi khou itelwa u tshimbidza kutshilele kwa mutakalo wavhui.  U eana ha mbeu dza vhathu na pfanelo dza vhafumakadzi kha u shela mulenzhe ndi zwa ndeme.  Mbumbano dza lushaka dzi o uuwedzwa u thomiwa ha vhugudisi na mbekanyamushumo dza u bvelaphana u tshimbidza u shela mulenzhe ha vhafumakadzi, na u bvisa zwithithisi zwine zwa nga thivhela vhafumakadzi u dzhenelela mishumo ya vhugudisi, u langula, u gudisa, na ndangulo ya zwipotso na u imvumvusa.  Zwishumiswa zwa tshipeshala zwi o vhetshelwa u bveledza phana vhutsila ha zwipotso na u imvumvusa kha vhafumakadzi na vhasidzana.  Vhathu vho teaho vha o oiwa vha dzheniswa kha vhugudisi ha vhurangaphana na u gudisa kha zwipotso na u imvumvusa.  Vhathu vho itaho mishumo yavhui kha zwipotso na u imvumvusa vha o uuwedza u shela mulenzhe ha vhafumakadzi na vhasidzana kha zwipotso na u imvumvusa. 
﻿
﻿B.	Vhaaluwa 
﻿
﻿Mbumbano dza lushaka dzi o uuwedzwa nga SRSA/SASC u thoma mbekanyamishumo dza vhaaluwa.  U ya phana, vhaaluwa vhe vha vhe na vhukoni ha mitambo vha o vha zwishumiswa zwa ndeme kha mbekanyamishumo dza u takalela u thusa. 
﻿
﻿C.	Vhathu vha holefhalaho 
﻿
﻿SRSA/SASC vha khou dzhiela nha ndeme ya zwipotso na u imvumvusa kha mutakalo wa vhathu vho holefhalaho na uri vha o uuwedza dzangano u nekedza nyito dza zwipotso na u imvumvusa kha sia ii ? u bva kha vhuimo ha vhadzulapo nga u vha na vhukoni.  Zwa zwino miwe mitambo i khou nekedza hoea dza vhathu vho holefhalaho, kha zwiwe zwigwada zwa miwaha.  Zwishumiswa zwa u engedzedza zwi nga shumiswa kha mbekanyamushumo dzine dza angaredza miwe mihasho ya muvhuso ine ya kwamea, sa tsumbo, wa Vhulondolavhathu, wa Mutakalo, wa Pfunzo na miwe. 
﻿
﻿D.	Zwipotso zwa vhashumi 
﻿
﻿Zwipotso zwi tea u shumiswa kha u engedza ndeme mushumoni, sa izwi tshipia tshihulwane tsha tshifhinga tshashu ri tshi tshi fhedza mushumoni.  Zwipotso zwi nga shela mulenzhe kha u fhungudza u sa dzulisea, maneto na lutamo nga u angaredza mushumoni na u engedza zwibveledzwa.  Hu khou gaganywa uri hu thomiwe kilabu dza vhashumi dza u tshimbidza u shela mulenzhe.  Mbekanyamushumo ya zwipotso zwa vhashumi i nga i shuma hafhu sa fhethu ha u oa vhathu vha re na vhukoni, na mvelaphana kha zwipotso.  Hezwi zwi o oa tshumisano yavhui na madzangano a vhashumi. 
﻿
﻿TSHITHU TSHINE TSHA DZHIELWA NHA TSHA VHUANU 
﻿
﻿U bveledza mbekanyamushumo ya kushumele kwa vhuimo ha nha he ha livhiswa kha u lugisela vhatambi vha zwipotso vha mitambo mihulwane. 
﻿
﻿U bvela phana ha Afurika Tshipembe kha miaisano ya ifhasi, u bva tshe a vhuelela nga murahu ha u thivhelwa u shela mulenzhe kha mitambo ya ifhasi, ho waliwa zwavhui.  Khaedu ya SRSA / SASC, na mazhendedzi ane avha rangaphana, NOCSA, ndi ya u bveledza phana na u khwinisa bvelaphana iyi nga maitele ane a fhulufhedzisa.  Uri hu swikelelwe ndivho iyi ho wanala vhatshimbidzi vha ndeme vha tevhelaho: 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Vhatshimbidzi vha ndeme
 
﻿Tshiimo tsha zwino
 
﻿Nyito
 
﻿Akademi ya Lushaka
 
﻿U shaea ha sisieme ya u dzudzanyela mitambo ya vhuimo ha nha
 
﻿U thoma ?tshikolo tsha vhukoni? hune khatsho mushumo wa vha wa u oa vhathu vha re na vhukoni.
 
﻿SISA
 
﻿Zwishumiswa zwavhui kha sisieme dza saintsi na mafhungo zwi vhonala sa zwone zwithu zwihulwane zwi thusaho kha kushumele kwavhui.
 
﻿U alusa u bvela phana ha kushumele kwavhui
 
﻿Malamba a vhatambi
 
﻿A hu na malamba a u uuwedza kushumele kwa vhuimo ha nha
 
﻿U bveledza mbekanyamishumo dza fomala dza u lambedza.
 
﻿Muaisano
 
﻿Tshumisano yo livhaho vhukati ha kushumele kwo khwinisiwaho na tshiimo tsha muaisano
 
﻿U anadza vhatambi kha muaisano ya vhuimo ha nha nga u shumisa maitele a mitambo ya vhuimo ha nha
 
﻿?Tshithu tsha ndeme nga maana kha Mitambo ya Dziolimpiki a si u wina ngeno hu u shela mulenzhe.  Sa kha vhutshilo, muhumbulo muhulwane a si u kunda, ndi wa u lwa zwavhui? ? Baron Pierre de Coubertin 
﻿
﻿
﻿TSHITHU TSHINE TSHA DZHIELWA NHA TSHA VHURATHI 
﻿
﻿U khwahisa uri mirao yohe ya zwipotso na u imvumvusa i swikelela ndivho dzayo dza nila ya u shandukisa zwithu. 
﻿Zwa zwino kilabu, thimu dza vunu na dza lushaka a dzi sumbedzi lushaka nahone huwe a dzi sumbedzi vhathu vhohe vha Afurika Tshipembe. 
﻿Zwi tou vha khangala zwauri muhumbulo wa ?zwipotso? wo livhiswa kha milayo ya u eana na u swikelela, ine ya nga kona fhedzi u vhonala kha maana a mbekanyamishumo dzo anganaho dzine dza o angaredza vhathu vha bvaho kha vhupo he ha vha hu sa dzhielwi nha kale. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Zwipotso zwa Afurika Tshipembe zwi nga si kone u vhona vhukoni hazwo ha vhukuma, nga nna ha musi zwi tshi khou swikelela vhathu vhohe ? zwi tou vhofha uri hu vhe na u bvela phana ha mvelaphana i sa gumi. 
﻿
﻿
﻿
﻿Vhatshimbidzi vha ndeme
 
﻿Tshiimo tsha zwino
 
﻿Nyito
 
﻿U eana na u swikelela
 
﻿Muhumbulo wa uri zwiwe zwipotso ndi zwa zwiwe zwigwada zwa vhathu
 
﻿U vhea ndivho dza nyito ya tshanduko.  Nyanano ya Kushumele na dziNF 
﻿
 
﻿Mbekanyamushumo dza mbelaphana dza vhatambi na vhaofisiri
 
﻿Mbekanyamishumo dza mvelaphana dzi vhonala ha zwithu zwo engedziwaho fhedzi tshipia tsha ndeme tsha mbekanyamushumo ya zwipotso. 
 
﻿U vhona uri hu na u bvela phana na mvelaphana ya tshifhinga tshilapfu kha zwipotso, nga u shumisa mbekanyamishumo dza hanganelo ya zwipotso kha masia e a vha a sa dzhielwi nha kale.
 
﻿Muaisano
 
﻿U shaea ha u aisana ho teaho.
 
﻿U thoma miaisano yo teaho kha mitambo i no khou bvelela
 
﻿Odithi ya vhuthihi
 
﻿Nga nna ha vhuthihi ha zwipotso, tshiimo tsha zwino tshi khou bvelaphana zwi tshi ya nga vhuimeleli
 
﻿U ita kushumle (u swikelelwa kha ndivho) ku vhe hoea ya zwishumiswa zwi fanaho na u lambedza.
 
﻿?Arali mvelelo dza zwino dzi tshi bva kha tshivhalo tsha vhathu vha swikaho 20%, na 100% i nga si livhise kha mvelelo dzavhui?? 
﻿
﻿
﻿
﻿TSHITHU TSHINE TSHA DZHIELWA NHA TSHA VHUSUMBE 
﻿
﻿U bveledza milayo ya vhuifari kha zwipotso na u imvumvusa kha a Afurika Tshipembe. 
﻿Hu na owelo ya u ita uri zwipotso zwi vhe fhethu ha lufuno.  Muhasho wa SRSA u a zwi ivha, nga u ralo, nga maitele a si a vhui a zwipotso, vhugevhenga, na zwiwe.  SRSA / SASC i o nekedza furemiweke ya mulayo wa vhuifari une wa angaredza u tamba zwavhui, vhusimalayo ha u sa shumisa zwidzidzivhadzi kha mitambo, milayo ya u ifara na zwipotsara zwa zwikambi, vhupo na pfanelo dza vhatambi. 
﻿
﻿U dzhielwa nha ha mulayo wa u ifara kha u tamba zwavhui ndi zwithu zwa ndeme kha mirao ya zwipotso, nga maana ho livhiswa kha u shumiswa ha zwidzidzivhadzi na u kaidza.  Zwipotso na u imvumvusa Afurika Tshipembe zwo vhumba Dzangano a Lushaka a u Vhofholowa kha Zwipotso, hu na muhumbulo wo buliwaho wa u fhelisa u shumiswa ha zwidzidzivhadzi kha zwipotso.  U thivhelwa ha vhugevhenga kha zwipotso ndi zwine zwa tou vhofha SRSA /SACS. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Muhasho wa SRSA / SASC vha o vhona uri vhathu vhohe vhane vha shela mulenzhe vha khou uuwedzwa u laula vhugevhenga kana u sa ifara nga vhatambi na vhataleli.  U engedza kha izwo, u thomiwa ha zwigwada zwine zwa vha na dzangalelo u fana na madzangano a zwipotso na madzangano a vhagudisi zwi o engedzwa. 
﻿
﻿Mulayo wa u ifara kha vhaofisiri vha zwipotso, vhaanadzi, vhatambi na vhawe i o vha nila yavhui ya u thoma.  Zwi khagala zwauri musi vhuifhinduleli kha milayo ya u ifara vhu tshi khou wela kha muthu muwe na muwe, SRSA / SASC vha o nekedza furemiweke ya milayo ya u ifara kha zwipotso. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿?U bvela phana na u fhaa ifhasi i na mulalo nga maitele a zwipotso hu si na tshialula, zwi oa uri hu vhe na u pfesesana hu na muya wa vhukonani, u shumisana na u tamba zwavhui?. 
﻿
﻿
﻿TSHITHU TSHINE TSHA TEA U DZHIELWA NHA TSHA VHUMALO 
﻿
﻿U bveledza mbekanyamaitele ya vhushaka ha ifhasi, i elanaho na mbekanyamaitele ya muvhuso. 
﻿Muhasho wa SRSA u tshi khou kwamana na Muhasho wa Mafhungo a zwa Nna, i o dzhenelela kha pfano ya u shumisana na mawe mashango.  Nivho yashu, i tshi khou tshimbilelana na Vhushaka Vhuswa ha Mvelaphana ya Afurika (NEPAD) i o vha i kha dzango a Afurika.  Pfano idzo dza shango iwe na iwe li o alusa u kovhana ha thekhinolodzhi na vhutsila, hu tshi angaredziwa na u fanyisa zwiwe zwipotso na mavunu na mawe mashango ane a shumisana nao. 
﻿
﻿U ya phana, SASC i o vha musaini kha guvhangano a ifhasi ine a yelana na zwa zwipotso na u imvumvusa hu si na u fhelisa maana a muvhuso wa Afurika Tshipembe. 
﻿
﻿Zwi a vhofha uri mbumbano dzohe dza lushaka, mivhuso ya vunu, SRSA / SASC na muvhuso wapo i tevhele furemiweke ya mbekanyamaitele, sa zwe ya vheiwa nga SRSA / SASC. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿?a huna muthu na muthihi are tshiangadzime? 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿MAGUMO 
﻿
﻿Nga mihumbulo yashu, iwalo itshena i angaredza zwavhui hoea hukhusa dza u swikelela ndivho dze dza vhewa nga SRSA / SASC na mawe maipfi: 
﻿a)	U khwinisa kha vhuimo ha u shela mulenzhe kha u onyolosa muvhili. 
﻿b)	U nekedza sisieme ya u rwela ari u bva kha u sokou shela mulenzhe u ya kha zwipotso zwa vhuimo ha nha hu na vhukoni. 
﻿c)	U khwinisa kushumele kha mitambo mihulwane ya ifhasi. 
﻿d)	U shela mulezhe kha maitele o fhelelaho, vhuifhinduleli kha matshilele, u kaidza na vhadzulapo vha re na mutakalo wavhui. 
﻿iwalo ii i o uuwedza vhukonibale kha muvhali uri a kone u i thomele mbekanyamushumo dzo teaho dzine dzohe dza fha halutshedzo kha kuambele kwa ?u dzhenisa lushaka kha u tamba?, na kha ?vhutshilo havhui kha vhathu vhohe vha Afurika Tshipembe?. 
﻿U engedza kha izwo, iwalo o itelwa u fha furemiweke ya u konadzea ha vhusimamilayo hune ha o ita uri hu vhe na u vhuelwa hune ha o itiwa a si ha u anganya na u bveledzwa fhedzi, hu ite mvelaphana ine ya si tsha humisea musi yo wanala. 
﻿U sedzuluswa ha vhukuma ha iwalo hu sumbedza hafhu uri makumedzwa a nga swikelelwa, tenda ho sedzuluswa vhushaka. 
﻿
﻿Kha tshithu tsha u thoma u dzhielwa nha, ri khou oa u fhungudza mvelele dza u shaea ha vhuifhinduleli:  Hu o vha na mishumo yo buliwaho zwavhui kha masia ohe a zwipotso. 
﻿
﻿Ri tenda hafhu kha uri nga tshithu tsha vhuvhili tshine tsha tea u dzhielwa nha na tsha vhuraru, zwifhao zwa vhukuma na hoea dza mishumo ya vhathu kha zwipotso na u imvumvusa zwi nga si o litshiwa kha mihumbulo yavhui ya mbumbano dza lushaka, nga maana lune ha vha na tshelede hukhu ine vha vha  nayo zwino.  Kha tshithu tsha vhua tshine tsha tea u dzhielwa nha, ri khou uuwedza vhaswa uri vha tambe vha iphine nga nila yo andavhuwaho ya zwithu zwo khwinisiwaho; u oa vhukoni kha muthu muwe na muwe kha tshigwada itshi na u ita uri vha kone u bveledza phana mishumo yavho ya zwipotso.  Nga tshifhinga tshithihi, ri khou oa u uuwedza vhe vha swika mugumoni wa mitambo yavho uri vha kovhane na vhawe vhukoni havho na avho vhane vha khou oa thuso kha masia a u gudisa, u langa na u langula. 
﻿
﻿U dzhielwa nha kha tshithu tsha vhuanu tshine tsha tea u dzhielwa nha kha a uri musi zwiori zwa u bvela phana tshiwe tshifhinga zwi tshi bvelela hu si na ndavha na u thithisea kha u pulana, medala nga u angaredza a dzi wanali nga khombo.  U ilugisela ndi hone hune ha vha na ndeme. 
﻿
﻿Tshithu tsha vhurathi tshine tsha tea u dzielwa nha, naho hu songo fhiwa ndaela ya u dzhiela nha hoea kha zwipotso ya u sa tsitsela fhasi vhuimeleli kha vhuimo ha ?zwavhui u vha na?, fhedzi kha u vhona ?Maafurika? sa tshishumiswa tshine tsha o livhisa kha zwipotso zwine zwa o dzhia tshifhinga tshilapfu. 
﻿
﻿Kha tshithu tsha vhusumbe tshine tsha tea u dzhielwa nha, ri amba nga milayo ya u fhulufhedzea kha zwipotso na u nekedza maga a vhuifari ho teaho kha tshigwada tshiwe na tshiwe tshi takalelaho. 
﻿
﻿Ri tshi khou vhona zwauri zwipotso ndi nyito ya ifhasi, tshithu tsha vhumalo tshine tsha tea u dzhielwa nha tshi sumbedza hoea dza u vha na mbekanyamushumo ya vhushaka kha ifhasi, hune khayo vhupo ha zwipotso vhu nga swikelela tshikalo tsha ikonomi. 
﻿
﻿
﻿Tsha u fhedzisa, kule na u vhona mbekanyamushumo iyi sa yone vhuyo, ndi one mathomo a vhukuma a lwendo.  Lwendo lune vhathu vhashu vhohe vha nga kona u swikelela kha zwipotso na u imvumvusa, na tshifhinga tsha uri hu kone u vhonala vhukoni havho. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿MUTEVHE WA MAIPFI 
﻿
﻿
﻿AAG:	Mitambo yohe ya Afurika 
﻿AIEMAR:	Dzangano a Afurika a Ndangulo ya Vhupo na u imvumvusa 
﻿AFAHPER:	Dzangano a Afurika a Mutakalo, Pfunzo ya Nyonyoloso, u imvumvusa na u Dantsa 
﻿ANOCA:	Dzangano a Dzikomiti dza Lushaka dza Olimpiki dza Afurika 
﻿CGF:	Mbumbano ya Mitambo ya ifhasi 
﻿CHOGM:	Muangano wa Vharangaphana vha Muvhuso vha Mitambo ya ifhasi 
﻿CBO:	Madzangano a Livhiswaho kha Vhadzulapo 
﻿DISSA:	Zwipotso zwa Vhaholefhali vha Afurika Tshipembe 
﻿GAIFS:	Mbumbano ya Guvhangano a Dzhenerala a Zwipotso zwa ifhasi 
﻿IOC:	Komiti ya ifhasi ya Olimpiki 
﻿NGO:	Dzangano i si a Muvhuso 
﻿IF:	Mbumbano dza ifhasi 
﻿NF:	Mbumbano ya Lushaka 
﻿NOCSA:	Komiti ya ifhasi ya Olimpiki ya Afurika Tshipembe 
﻿NPRA:	Dzangano a dziphakha a Lushaka na u Dzimvumvusa (USA) 
﻿PF:	Mbudzano dza Vunu 
﻿SACGA:	Dzangano a Zwipotso a Afurika Tshipembe 
﻿SASC:	Khomishini ya Zwipotso ya Afurika Tshipembe 
﻿SASSU:	Mbumbano ya Zwipotso zwa Matshudeni a Afurika Tshipembe 
﻿SAOA:	Ndangulo ya Ndalukano Afurika Tshipembe 
﻿SCSA:	Khoro Khulwane ya Zwipotso Afurika 
﻿SISA:	Zhendedzi a Mafhungo a Zwipotso na Saintsi 
﻿SRSA:	Muhasho wa Zwipotso na u imvumvusa Afurika Tshipembe 
﻿TAFISA:	Zwipotso zwa ifhasi zwa Muwe na muwe wa Khwahisa mivhili 
﻿THETHA:	Ndangulo ya Vhugudisi na u hogomela Vhaendela Mashango na Pfunzo ya Zwipotso 
﻿WLRA:	Dzangano a u iphina a u imvumvusa 
﻿WADA:	Zhendedzi a ifhasi a u sa Shumisa Zwidzidzivhadzi 
﻿
