NDINGANYISO YA KUTHOLELE NA  MULAYO WA NDINGANYISO 
﻿MARANGAPHAN?A
﻿Ndinganyiso ya kutholele ndi mini? 
﻿Ndinganyiso ya kutholele ndi 
﻿* U lingana ha zwikhala na u fariwa zwavhu?i mushumoni nga u fhelisa tshi?alula tshi songo teaho; na 
﻿* U shumiswa ha ? maga a mbekanyamushumo kana pholisi ya  ndinganyiso ya kutholele (affirmative action) u itela u lugisa zwithu zwi si zwavhu?i zwe zwa vha zwi hone mushumoni zwe zwa vha zwi tshi itelwa zwigwada zwe zwa vha zwo nangiwa, u itela u khwa?hisedza uri vho imelwa nga u lingana kha zwo?he zwigwada zwa mishumo na levele dza vhashumi.? 
﻿
﻿Ndivho ya ndinganyiso ya kutholele ndi ifhio? 
﻿* ?U phuromotha pfanelo ya mulayotewa ya ndinganyiso na u shumisa demokirasi ya vhukuma;
﻿* U fhelisa tshi?alula tshi songo teaho mushumoni; 
﻿* U khwa?hisedza tshumiso ya maga a u lugisa u itela u lugisa mvelelo dza tshi?alula;
﻿* U swikelela tshiimo tsha u vha na vhashumi vho fhambanaho vhane vha vha vho imela vhathu vhashu nga vhu?alo
﻿* U phuromotha mveledziso na vhukoni ha vhashumi
﻿* U khwa?hisedza uri mbofho dza Riphabuliki sa mura?o wa Dzangano ?a zwa Mishumo ?a Dzitshaka dzi a shuma.
﻿Ndi nnyi o katelwaho kha Mulayo? 
﻿Mulayo u shuma kha vhashumi na vhatholi vho?he hu tshi katelwa na vhatholi vha  sekithara dza phuraivete na dza muvhuso. Ndima ya nga ha u iledzwa ha tshi?alula tshi songo teaho i shuma kha vho?he vhatholi, hone hu uri ndima nga ha affirmative action i tshi shuma fhedzi kha vhatholi vho nangiwaho.  
﻿Ndi vhafhio vha songo katelwaho kha  Mulayo?
﻿* Mmbi ya Vhupileli ya Afurika Tshipembe;
﻿* Zhendedzi ?a Vhusevhi ?a Lushaka; 
﻿* Tshumelo ya Tshiphiri ya Afurika Tshipembe
﻿* Akhademi ya zwa Vhusevhi ya Lushaka ya Afurika Tshipembe; kana 
﻿* Vhalangi na vhashumi vha  Comsec.
﻿U ILEDZWA HA TSHI?ALULA TSHI SONGO TEAHO
﻿Tshi?alula tshi songo teaho ndi mini u ya nga Mulayo? 
﻿Tshi?alula tshi songo teaho ndi u fhambanyisa kana u fara vhathu nga n?ila i songo teaho u ya nga tshiitisi/ zwiitisi zwi tevhelaho: lushaka, mbeu, vhuimana, tshiimo tsha mbingano, vhu?ifhinduleli ha mu?a, vhubvo ha lushaka kana murafho, muvhala, dzangalelo kha zwa vhudzekani, vhukale, vhuhole, vhurereli, tshiimo tsha HIV, luvalo, lutendo, mihumbulo ya zwa polotiki, mvelele, luambo kana mabebo (khethekanyo 6(1) ya Mulayo wa Ndinganyiso ya Kutholele).
﻿Tshi?alula tsho teaho ndi mini u ya nga Mulayo?
﻿* U dzhia maga a affirmative action  nga u lingana kana nga n?ila i fanaho hu tshi itelwa Mulayo
﻿* U fhambanyisa, u sa katela kana u takalela muthu mu?we na mu?we ho sedzwa ?ho?ea dzine a vha nadzo dza mushumo.
﻿Maga a Affirmative Action ndi afhio u  ya nga Mulayo?
﻿Mulayo u bula uri maga a affirmative action ndi maga o itelwaho u khwa?hisedza uri vhathu vhane vha vha na ndalukanyo vhane vha bva kha tshigwada tsho nangiwaho vha vha na zwikhala zwi linganaho zwa mishumo na uri vho imelwa nga u lingana kha zwigwada zwothe zwa mishumo na kha dzilevele mushumoni wa mutholi o nangiwaho.
﻿?ho?ea dza ndeme dza mushumo ndi dzifhio?  
﻿Vhatholi vha nga kona u tikedza u humbulelwa ha tshi?alula tshi songo teaho nga u sumbedza uri pholisi, mulayo kana nyito zwo tea musi hu tshi sedzwa zwi?aluli kana ndalukanyo dzo teaho dza u ita mushumo. 
﻿Tshi?alula tshi re khagala ndi mini? 
﻿Tshi?alula tshi re khagala tshi bvelela musi muthu a tshi farwa nga n?ila i si yavhu?i u fhirisa mu?we kha tshiimo tshi fanaho hu tshi khou shumiswa zwiitisi zwo nekedzwaho kha khethekanyo 6(2) kana zwi?we zwiitisi zwo sokou bvelelaho (naho itsho tshiitisi tshi songo sumbedzwa) 
﻿Tshi?alula tsho dzumbamaho ndi mini?
﻿Tshi?alula tsho dzumbamaho hu ambiwa pholisi dzi sa shanduki  na nyito dzine dza si ?alule vhathu zwi khagala u ya nga zwiitisi zwo nekedzwaho (na zwiitisi zwi konadzeaho zwi songo bulwaho kha Mulayo) fhedzi zwi tshi ?alula zwigwada kana vhathu.
﻿
﻿
﻿U tambudzwa ndi mini u ya nga Mulayo?
﻿        U tambudzwa hu nga ?alutshedzwa sa n?ila kana u shumiswa ha maipfi ane a vhaisa kana u sinyusa ane a si ?anganedzee. Nga ma?we maipfi ndi vhu?ifari vhune ha sinyusa muvhilaeli ane a si vhe avhu?i kana ane a si ?anganedzee. 
﻿Mulayo wa Ndinganyiso ya kutholele u shumana hani na u tambudzwa? 
﻿
﻿Mulayo wa Ndinganyiso ya kutholele u dzhia u tambudzwa sa tshi?alula tshi songo teaho nahone vhatholi vha a kombetshedzwa uri vha dzhie maga a u fhelisa kana u iledza u tambudzwa mushumoni. Hune ha wanala uri u tambudza hu vha hone mushumoni, hune nga murahu ha ?ivhadzwa mutholi ane a fheleledza a songo dzhia maga malugana na zwenezwo, mutholi u ?o vha na vhu?ifhinduleli malugana na u tambudzwa honoho. Hune ha wanala uri tshi?alula tshi khou humbulelwa, mutholi u tea u sumbedza uri a ho ngo vha na tshi?alula kana uri tshi?alula tsho  vha tsho tea. 
﻿Mulayo u vhona hani Ndingo dza HIV? 
﻿Khethekanyo 7(2) i iledza u ita ndingo dza tshiimo tsha HIV kha mushumi nga nn?a ha musi Khothe ya zwa Mishumo yo:
﻿
﻿* Sumbedzwa uri ndingo dzo tea u itiwa.
﻿
﻿* Vhea maimo malugana na zwigwada zwa vhashumi vhane vha nga lingiwa, na tshifhinga tshine vha nga lingiwa, na mbudziso dza malugana na mafhungo a tshiphiri.
﻿
﻿
﻿
﻿AFFIRMATIVE ACTION
﻿
﻿?ho?ea dza vhueletshedzi dza Mulayo ndi dzifhio?   
﻿
﻿Mulayo u ?o?a uri mutholi o nangiwaho a wane ngeletshedzo kha madzangano a vhashumi o imelaho vhashumi mushumoni:
﻿
﻿* U dzudzanya na u shumisa pulani ya Ndinganyiso ya kutholele;  
﻿* U dzudzanywa ha muvhigo wa Ndinganyiso ya kutholele.
﻿
﻿Vha?we vhatholi vha ?o tea u sedzulusa uri vha nga ?alutshedza hani ipfi ?u thola? u itela Mulayo. Mulayo a u ?alutshedzi zwavhu?i, tsumbo, arali ?imaga ?i?we na ?inwe ?ine ?a vha nga fhasi ha khamphani ?o tea u wana ngeletshedzo ya thungo kana maitele a u pulana, kana arali ho tea u shumiswa maitele mathihi a fanaho. Vhatholi vha nga takalela u kwama madzangano a vhashumi malugana na izwi, naho hu uri vhalangi vha tshi nga dzhia tsheo malugana na vhuimo ha vhaeletshedzi vhane vha nga vha kwama. 
﻿
﻿Tshikhukhulisi tsha Ndinganyiso ya kutholele ndi tshifhio? 
﻿Tshikhukhulisi tshi vha hone hune pholisi, nyito kana kushumele kana zwi?we zwithu zwa mushumoni zwa fhungudza zwikhala zwa vhashumi nge vha vha vha tshi bva kha zwigwada zwo nangiwaho.
﻿?ho?ea ya u vhiga ya Ndinganyiso ya kutholele ndi ifhio? 
﻿
﻿Vhatholi vha tea u rumela muvhigo wa u thoma kha Mulangi Dzhenerala hu sa athu fhela mi?wedzi ya rathi  ya ?uvha ?a u thoma u shuma (ndi uri pulane i tea u vha yo swika nga Fulwi 2000) kana nga ?uvha ?e vha vha vhatholi vho nangiwaho nahone vha rumele muvhigo ?waha mu?we na mu?we nga murahu ha afho vha u rumele nga ?uvha ?a u thoma ?a mushumo ?a ?wedzi wa Tshimedzi. 
﻿
﻿* Mivhigo i tea u vha na zwo teaho nahone i tea u sainiwa nga CEO
﻿* Mivhigo yo?he ndi ma?walo a nnyi na nnyi
﻿* Vhatholi vho?he vho nangiwaho vhane vha vha dzikhamphani dza muvhuso vha tea u an?adza manweledzo a mivhigo yavho sa tshipi?a tsha muvhigo wavho wa  ?waha wa zwa masheleni.
﻿* Mivhigo yo dzudzanywaho nga mira?o ya Muvhuso i tea u rumelwa Phalamenndeni.
﻿
﻿Mulayo u vhona hani u tevhedzelwa? 
﻿
﻿Mulayo u khwa?hisedza vhu?ilangi na u vhea vhu?ifhinduleli kha vhashumi na vhaimeli vhavho u itela uri zwililo zwavho zwi pfiwe musi vha tshi vhona u nga mutholi ha khou tevhedzela Mulayo. 
﻿
﻿Mvelelo dza khamphani ine ya si tevhedzele Mulayo ndi dzifhio?  
﻿
﻿* Dzifaini
﻿* Pfufho dza Khothe ya zwa Mishumo dza tshinyadzo kana ndiliso
﻿* U sa tsha tea kana u bviswa kha mutevhe wa vho teaho u wana kon?iraka dza muvhuso
﻿* Vhashumi vha songo takalaho
﻿* U tshinya dzina ?a khamphani kha vhathu.
