
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿AgriBEE
﻿
﻿U newa Maan?a kha zwa ikonomi ha Vhathu vharema nga u Angaredzad 
﻿
﻿Mvetamveto ya Tshatha ya Dzitshanduko ya zwa Vhulimi
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Komiti ya u Tshimbidza ya AgriBEE 
﻿
﻿2005-11-02
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿ZWI RE NGOMU
﻿1.	ZWI RE NGOMU	1
﻿2.	MARANGAPHAN?A	2
﻿3.	HUNE YA SHUMA HONE	3
﻿4.	DZI?HALUTSHEDZO	3
﻿5.	DZINDIVHO	7
﻿6.	ZWISUMBI ZWA U FHA MAAN?A	8
﻿6.1.	VHUNE	9
﻿6.1.2.	VHUNE HA TSIMU YA ZWA VHULIMI	10
﻿6.2.	NDANGULO YA VHALANGI	11
﻿6.3.	NDINGANYISO YA U THOLA MISHUMONI	12
﻿6.4.	MVELEDZISO YA ZWIKILI/VHUKONI	12
﻿6.5.	MAITELE A U WANA ANE A TAKALELWA	14
﻿6.6.	MVELEDZISO YA MABINDU	15
﻿6.7.	VHUBINDUDZI HA BINDU/KHAMPHANI KHA VHATHU (CSI)	16
﻿7.	ZWA U ?ADZISA ZWO THEMENDELWAHO NGA KOMITI YA U TSHIMBIDZA 	17
﻿7.1.	U THOMA U SHUMA	17
﻿7.2.	U MONITHARA, U ?OLA NA U VHIGA	18
﻿7.3.	MVELELO DZA PHOLISI NA MBEKANYAMUSHUMO	19
﻿8.	MUTEVHE WA MAIPFI	20
﻿9.	?HUMETSHEDZO NGA HA MAVU A VHULIMI	Error! Bookmark not defined.
﻿
﻿
﻿
﻿1. MARANGAPHAN?A
﻿
﻿I?i ?i?walo ?o imela Themendelo ya Komiti ya u Tshimbidza yo rumelwaho kha Minis?a nga ha mutheo wa AgriBEE nga Fulwana 2004. Themendelo dzo kumedzwaho dzo thewa kha maitele na mawanwa a vhueletshedzi he ha vha hone nga murahu ha u ?ivhadzwa lwa tshiofisi ha mutheo wa AgriBEE nga Fulwana 2004. ?i?walo ?i shuma sa mulayo wa ?irafuthi kana mvetamveto malugana na u nea maan?a kha sekhithara. Iyi tshatha i ?o an?adziwa sa Mulayo wa kushumele kwavhu?i wa Sekithara ya zwa Vhulimi. 
﻿
﻿Vhueletshedzi malugana na u ?ivhadzwa lwa tshiofisi ha mutheo wa AgriBEE ho vha hu tshi khou tshimbidzwa nga mira?o ya rathi yo nangiwaho u ya nga vhukoni hayo. Komiti yo fara mi?angano ya sumbe malugana na u tendelana nga ha maitele a vhueletshedzi, u monithara mvelaphan?a, u ?anganedza mahumbulwa a fumi?hanu o ?anganedzwaho, u tendelana nga ha themendelo dza maimo a n?ha na u shumana na muvhigo wa u fhedza une wa tea u rumelwa kha Minis?a. Komiti yo shuma u ya nga ha zwi tevhelaho: 
﻿
﻿* U khwa?hisedza u vha hone ha vhueletshedzi ha vhashela mulenzhe vho fhambanaho kha sekithara ya zwa vhulimi nga ha zwo kumedzwaho na ndivho na zwifhinga zwo tiwaho zwa AgriBEE. Malugana na izwi ho lavhelelwa uri Komiti ya u Tshimbidza ya AgriBEE kha vhueletshedzi hayo i ?o kwamana na vhafumakadzi, vhaswa, vhashumi na vhadzulapo vha mahayani. 
﻿
﻿* U ranga phan?a, u ?u?uwedza na u langa vhueletshedzio kha n?ila dza ndeme dza tshitirathedzhi ? hu tshi katelwa u shumiswa ha gara?a ya zwikoro yo dzudzanywaho zwavhu?i, u kwakwanya Pulani ya Sekithara ya zwa Vhulimi na thandela dzo thomiwaho dza muvhuso zwine zwi nga shumiswa kha u swikelela ndivho dza mutheo wa AgriBEE. 
﻿
﻿* U wana zwine zwa khou ?ahela kha Mutheo wa AgriBEE na u khwa?hisedza uri hu vha vhueletshedzi  ho linganaho na muvhigo nga ha izwi.
﻿
﻿* U dzhiela n?ha na u netshedza makumedzwa nga ha sis?eme dzavhu?i dza u vhiga, u monithara na u ?ola dza Tshatha ya AgriBEE ine ya tshimbilelana na Mulayo wa u nea Vharema nga u angaredza Maan?a kha zwa Ikonomi na u dzhiela n?ha thaidzo dzine dza vha hone kha Sekithara ya zwa Vhulimi Afrika Tshipembe. 
﻿
﻿* U dzudzanya mivhigo ya tshifhinganyana ya Minis?a ya ?wedzi mu?we na mu?we na muvhigo wa u fhedza nga ha mushumo wayo na mawanwa ayo mafheloni a theme ya mushumo. Muvhigo wa u fhedza u ?o dovha wa netshedzwa kha Mu?angano wa Sekithara. 
﻿
﻿Vhukwamani kana nyambedzano kana vhueletshedzi ho livhiswaho kha mabindu o a zwa vhulimi ho dzudzanyeaho zwavhu?i (ma?uku na mahulwane) na mabindu a tshimbilelanaho na zwenezwo. Ho farwa dziwekishopho dza u ?anganya vhashumisani navho vha no nga sa vhashumi, vhaswa, vhafumakadzi na zwigwada zwa vhaholefhali vhane vha vha na dzangalelo ?i fanaho kha zwa vhulimi. U ?ivhadzwa lwa tshiofisi na nyambedzano zwo fariwa u itela vhunzhi ha vhathu vhane vha si wele nga fhasi ha zwa vhulimi ho dzudzanywaho zwavhu?i. 
﻿
﻿2. HUNE YA SHUMA HONE 
﻿
﻿2.1. AgriBEE i shuma kha mabindu o?he ane a tshimbilelana na zwa vhulimi kha sekithara dza Vhulimi Afrika Tshipembe, hu tshi katelwa mishumo yo?he ya zwa ikonomi malugana na u netshedza mihumbulo kha zwa vhulimi, dzitshumelo, vhubulasi, u bveledza, u phadaladza, dzi?odzhisitiki na mi?we mishumo ine ya vha ya ndeme kha zwibveledzwa zwa vhulimi. 
﻿
﻿2.2. DziSMME dzi shela mulenzhe kha AgriBEE u ya nga Mulayo wa BBBEE wa vhu 53 wa 2003, Mulayo wa Mabindu Ma?uku wa Lushaka wa vhu 102 wa 1996 na Milayo ya Kushumele Kwavhu?i. 
﻿
﻿2.3. Vhushaka vhukati ha Dzitshatha na Tshatha dza Sekithara hu shumaniwa naho u ya nga Milayo ya Kushumele Kwavhu?i.
﻿
﻿2.4. Dzitshaka na ma?we mafhungo o teaho zwi shumanwa nazwo u ya nga Milayo ya Kushumele Kwavhu?i ya Zwino (ine ya ?o andadzwa).
﻿
﻿3. ?HALUTSHEDZO
﻿U itela u pfesesa na u thivhela u sa pfala ha mathemu a tevhelaho ane a shuma kha uyu Mutheo:
﻿
﻿3.1. Mulayo ndi Mulayo wo Livhiswaho kha u nea Vharema nga u angaredza Maan?a  kha zwa Ikonomi wa vhu 53 wa 2003.
﻿
﻿3.2. Vhulimi zwi amba mishumo yo?he ya zwa ikonomi ine ya tshimbilelana na zwa u bveledza na u phurosesa zwa vhulimi u bva kha zwine zwa ?avhiwa kana zwa zwaliwa bulasini, vhubulasi, nyengedzedzo ya ndeme u ya kha khasi?ama.
﻿
﻿3.3. AgriBEE ndi tshatha ya dzitshanduko dza sekithara sa zwe ya ?alutshedziswa zwone kha Mulayo wo Livhiswaho kha u nea Maan?a Vharema nga u Angaredza kha zwa Ikonomi wa vhu 53 wa 2003.
﻿
﻿3.4. Indas?iri ya Vhulimi zwi amba Mabindu o thomiwaho a zwa vhubulasi o ?angana na Mabindu o thomiwaho a zwa Vhulimi.
﻿
﻿3.5. U nea Vharema nga u Angaredza Maan?a kha zwa Ikonomi (sa zwe zwa ?alutshedziswa zwone kha Mulayo) zwi amba u nea vharema vho?he maan?a kha zwa ikonomi hu tshi katelwa vhafumakadzi, vhashumi, vhaswa, vhathu vho holefhalaho na vhathu vhane vha dzula mahayani nga n?ila dzo fhambanaho fhedzi dzo tanganyiswa dza zwa ikonomi na zwa matshilisano dzine dza si katele izwi fhedzi -  
﻿
﻿(a) U engedzedza nomboro ya vharema vhane vha langula, vha vha vhane na u laula mabindu na ndaka dzavhu?i dzine dza vhuedza;
﻿(b) U tshimbidza vhune na ndangulo ya mabindu na ndaka dzine dza vhuedza nga vhadzulapo, vhashumi, vhashumisani na ma?we mabindu o o ?angana;
﻿(c) Mveledziso ya vhashumi na zwikili kana vhukoni; 
﻿(d) U swikelela vhuimeleli hu linganaho kha khethekanyo dzo?he dza zwa mishumo na maimo mishumoni; 
﻿(e) Maitele ane a takalelwa a u renga/wana; na 
﻿(f) Vhubindudzi kha mabindu ane a vha kana a langulwa nga vharema;
﻿
﻿3.6. CASP zwi amba Mbekanyamushumo ya u Thusa nga Vhu?alo kha zwa Vhulimi. 
﻿
﻿3.7. Bindu/Ramabindu zwi amba muthu kana vhathu vhane vha tshimbidza bindu, bindu kana phurofesheni kha Riphabu?iki ya Afrika Tshipembe. Nga nn?a ha musi zwo sumbedzwa nga i?we n?ila, Bindu zwi amba Bindu ?o kaliwaho kana ?o eliwaho na Mabindu a shumisanaho; 
﻿
﻿3.8. Mabindu o thomiwaho a zwa Vhubulasi zwi amba vhathu, zwigwada, vhashumisani kana dzikhamphani dzine dza shumana na zwibveledzwa zwa vhulimi nahone ane a langwa nga vhatshena, vhane vhadzo ha vha vhatshena na u laulwa nga vhatshena. 
﻿
﻿3.9. Mabindu o thomiwaho a zwa Vhulimi hu ambiwa vhathu, zwigwada, vhashumisani kana dzikhamphani dzine dza ita mishumo ya u phurosesa zwa vhulimi, i tevhelelanaho nahone i tshimbilelanaho na zwa vhulimi  ane a langwa nga vhatshena, vhane vhao ha vha vhatshena na u laulwa nga vhatshena.
﻿
﻿3.10. Muvhuso zwi amba uri kha Riphabu?iki, muvhuso wo vhumbiwa nga muvhuso wa lushaka, wa vun?u na wapo ine ya vha yo fhambana, fhedzi i tshi shumisana na u vha na vhushaka.  
﻿3.11. Maitele ane a takalelwa a u renga zwi amba khethekanyo dza zwine zwa takalelwa zwine zwa shumiswa kha u nekedza dzikon?iraka, thengiselano dza mabindu a zwa vhulimi, kana u renga matheriala kana dzitshumelo, zwine ndivho yazwo ha vha u nekedza vhathu vhe vha vha vho thudzelwa kule.   
﻿3.12. Maitele a u renga zwi amba mbadelo dzo?he dza u renga thundu na/kana dzitshumelo hu tshi katelwa na tshelede yo?he yo shumiswaho, hu sa katelwi na mbadelo dza u kombetshedza. (Kha vha sedze ?halutshedzo)   
﻿3.13. Mbadelo dza u kombetshedza zwi amba tshelede i shumiswaho hune khamphani ya si vhe na maan?a a u ta hune tshibveledzwa kana tshumelo i nga waniwa kana u rengiwa hone, tsumbo, hune ha vha na ndangulo ya mupo (tsumbo, ma?i & mu?agasi), hune tshanduko dza indas?iri dza ita uri hu vhe na ndangulo yo fhambanaho (Thoro), zwi?un?wa, kana hune murengisi kana mu?isedzi a bviselwa khagala u ya nga pho?isi ya ?ifhasi malugana na zwiitisi zwa thekhinikhala fhedzi hu si zwiitisi zwa bindu, kana mbadelo dza madzangano o ?iimisaho dza tshumelo dzo nekedzwaho nga mi?we mira?o ya tshigwada. 
﻿
﻿3.14. Sekithara: Tshigwada tsha vhalimi kha mabindu o?he a zwa vhulimi na Muvhuso.
﻿
﻿3.15. Pulani ya Sekithara: Pulani ya tshitirathedzhi ya Vhulimi ha Afrika Tshipembe yo bveledzwaho nga Muvhuso wa Riphabu?iki ya Afrika Tshipembe wo ?angana na Agri SA (hu tshi katelwa Agribusiness Chamber) na NAFU, yo sainiwa nga ?a 27 Lara 2001.
﻿
﻿3.16. SOE: Bindu ?a muvhuso zwi amba Tshiimiswa tsha Nnyi na Nnyi tsha Lushaka ? ?i tshi ?alutshedziwa sa-
﻿(a)	bindu ?a muvhuso ?a lushaka; kana
﻿(b)	bodo, khomishini, khamphani, bindu, tshikwama kana zwi?we zwiimiswa ( nga nn?a ha bindu ?a muvhuso) zwo 
﻿		(i)	thomiwaho u ya nga mulayo wa lushaka;
﻿(ii)	lambedzwa nga vhu?alo kana ?a wana ndambedzo khulwane, hu nga vha i bvaho kha Tshikwama tsha Muthelo wa tsha Lushaka, kana nga n?ila ya muthelo, kana i?we tshelede yo vhewaho u ya nga mulayo wa lushaka; na
﻿(iii)	vha na vhu?ifhinduleli Phalamenndeni;
﻿
﻿3.17. Vhathu vhane vha kwamea ?i shumiswa sa ipfi ?i angaredzaho ?ine ?a ?alutshedza vhashelamulenzhe kha zwa vhulimi nga vhu?alo khathihi na vha?aifa kana vhavhuelwa vha zwino na vha tshifhinga tshi ?aho vha AgriBEE hu tshi katelwa na muvhuso.  
﻿
﻿3.18. Vhaswa ndi vhathu vha vhukati ha mi?waha ya 14-35 sa zwe zwa ?alutshedziswa zwone kha Mulayo wa Khomishini ya Vhaswa wa Lushaka wa vhu 19 wa 1996.
﻿
﻿?halutshedzo kha Mulayo wa BBBEE (wa vhu 53 wa 2003) na Milayo ya Kushumele Kwavhu?i sa zwe zwa an?adziswa zwone kha Muhasho wa Makwevho na Mbambadzo zwi ?o ?anganedzwa hune ha si pfeseswe malugana na dzi?halutshedzo. Kha vha sedze Ndima ya 8 MUTEVHE WA MAIPFI. 
﻿
﻿4. DZINDIVHO
﻿
﻿4.1. Ndivho dza Mulayo wa u Nea Vharema nga u Angaredza Maan?a kha zwa Ikonomi wa vhu 53 wa 2003 dzi ?o ?u?uwedza u nea vharema nga u angaredza maan?a kha zwa ikonomi nga u - 
﻿
﻿4.1.1. ?u?uwedza tshanduko dza ikonomi u itela uri hu vhe na vhushela mulenzhe ha ndeme nga vharema kha zwa ikonomi; 
﻿4.1.2. Swikelela tshanduko dzi vhonalaho kha tshivhumbeo tsha dzitshaka dza vhune na ndangulo ya zwivhumbeo na kha mishumo ine ya ?o?a zwikili kana vhukoni kha mabindu ane a vha hone kana maswa; 
﻿4.1.3. Engedzea kha ha vhane vha mabindu na u langa mabindu ane a vha hone na maswa nga vhadzulapo, vhashumi, vhashumisani na vha?we vhoramabindu na u engedzedza ha u swikelela mishumo kana kha zwa ikonomi, tshomedzo na vhugudisi ha zwikili; 
﻿4.1.4. Ita uri vhafumakadzi vha vharema hu vhe vhone vhane vha vha na mabindu manzhi na u langa maswa na ane a khou tou thoma, na u engedzedza tswikelelo kha zwa ikonomi, tshomedzo na vhugudisi ha zwikili; 
﻿4.1.5. Phuromotha kana u isa phan?a mbekanyamushumo dza vhubindudzi dzine dza ita uri hu vhe na vhushela mulenzhe hunzhi nahone ha ndeme kha ikonomi nga vharema u itela u swikelela mveledziso i bvelaho phan?a na lupfumo nga u angaredza; 
﻿4.1.6. Nea maan?a vhathu vha mahayani na vhapo nga u ita uri vha kone u swikelela zwa ikonomi, mavu, tshomedzo, vhune na zwikili kana vhukoni; na
﻿4.1.7. Phuromotha kana u isa phan?a tswikelelo kha masheleni a u netshedza vharema maan?a kha zwa ikonomi. 
﻿
﻿4.2. Ndivho dza AgriBEE ndi u ?u?uwedza u nea maan?a vharema kha zwa ikonomi nga u angaredza kha sekithara ya vhulimi nga u thoma thandela u itela u katela Vharema vha Afrika Tshipembe kha mabindu o?he ane a tshimbilelana na zwa vhulimi nga: 
﻿4.2.1. U phuromotha kana u isa phan?a tswikelelo nga u lingana na vhushelamulenzhe ha Vharema kha zwa Vhulimi; 
﻿4.2.2. U ita uri vhune ha mavu na mabindu, ndaulo, mishumo ya vha re na zwikili na ndangulo ya mabindu a re hone na mabindu a vhulimi maswa zwi vhe zwa vhathu vho?he; 
﻿4.2.3. U bvisela khagala zwikili zwa mabindu nga vhu?alo na vhukoni ha vharema kha sekithara; 
﻿4.2.4. U tshimbidza tshanduko dza tshivhumbeo kha sis?eme dza u thusa kha zwa vhulimi na thandela dza mveledziso u itela u thusa Vharema vha Afrika Tshipembe kha u vha vhane vha mabindu, u thoma mabindu, u shela mulenzhe na u tshimbidza mabindu a zwa vhulimi; 
﻿4.2.5. U hudza na u vhuedzedza nga n?ila ya matshilisano tshirunzi tsha Vharema vha Afrika Tshipembe kha Sekithara;
﻿4.2.6. U ita uri vhadzulapo, vhashumi, vhashumisani na vha?we vhoramabindu vha vhe vhone vhane vha mabindu a zwa vhulimi ane a vha hone na maswa khathihi na u a langa, u engedzedza khonadzeo ya uri vha kone u swikelela zwa ikonomi, tshomedzo na vhugudisi ha zwikili;
﻿4.2.7. U ita uri Vhafumakadzi vha Vharema, vhathu vho holefhalaho na vhaswa vha vhe vhone vhane vha mabindu a zwa vhulimi ane a vha hone na maswa khathihi na u a langa, u engedzedza khonadzeo ya uri vha kone u swikelela zwa ikonomi, tshomedzo na vhugudisi ha zwikili
﻿4.2.8. U nea tshitshavha tshapo na tsha mahayani maan?a malugana na u swikelela zwa ikonomi, mavu, tshomedzo dza zwa vhulimi, vhune ha zwithu na zwikili.
﻿
﻿5. ZWISUMBI ZWA U NEA MAAN?A
﻿
﻿Zwisumbi zwi shuma kha mabindu o?he kha sekithara ya zwa vhulimi nga nn?a ha kha dziSMME dza zwa vhulimi dzine dza ?o shumisa i?we n?ila i sa faniho na yo nekedzwaho nga Khoudu ya Kushumele Kwavhu?i ya SMME. 
﻿
﻿Zwisumbi zwa u nea maan?a zwo vhekanywa nga n?ila ine zwithu zwa ndeme zwa U newa Maan?a ha Vharema nga u Angaredza kha zwa Ikonomi, sa zwe zwa sumbedziswa zwone kha Khoudu ya Kushumele Kwavhu?i: 
﻿
﻿* Vhune
﻿* Ndaulo ya Vhalangi
﻿* Ndinganyiso kha u thola mishumoni
﻿* Mveledziso ya zwikili
﻿* Maitele ane a takalelwa a u wana kana u renga zwithu
﻿* Mveledziso ya Mabindu
﻿* Vhubindudzi ha Bindu kana Khamphani kha Vhathu
﻿
﻿5.1. VHUNE
﻿5.1.1. Vhune nga u angaredza
﻿U ya nga Pulani ya Tshitirathedzhi ya Vhulimi ha Afrika Tshipembe, mbonelaphan?a ya itshi tshite?wa ndi u khwinisa tswikelelo nga u lingana kha na u shela mulenzhe kha mabindu o?he ane a tshimbilelana na zwa vhulimi; u ita uri tshakha dzo?he dzi vhe na mavu na u ita uri vhathu vho?he vha kone u vha vhane vha mabindu; na u bvisela khagala vhukoni ha zwa mabindu kha sekithara.
﻿
﻿5.1.1.1. Kale, vhune ha ndimo ho vha hu tshi ambiwa u ?itika kana u ?isendeka nga vhune ha mavu. Mutheo wa AgriBEE u fhambanyisa vhune ha mavu na vhune ha bindu.  
﻿
﻿5.1.1.2. AgriBEE ndi mutheo wa nyaluwo ya tshifhinga tshilapfu na mu?a?isano wa sekithara ya zwa vhulimi. Mishumo kana nyito dza AgriBEE na maitele zwi tea u ita uri hu vhe na khonadzeo ya u bveledza mabindu o vhalaho nahone ane a ?o bvela phan?a kha sekithara ya zwa vhulimi. 
﻿
﻿5.1.1.3. Vhane vha kwamea kha sekithara vha ?o ita uri hu bveledzwe na u shumiswa ha modele dzo fhambanaho dza vhune ha bindu hu tshi tikedzwa AgriBEE. 
﻿
﻿5.1.1.4. Vho?he vha kwameaho kha sekithara vha tea u lingedza nga n?ila dzo?he u wana masheleni o teaho u khwa?hisedza uri mabindu o vhalaho ane a ?o dzula a hone a a thomiwa kana u bveledzwa. 
﻿
﻿Indasi?iri ya zwa  Vhulimi i fhulufhedzisa u: -
﻿
﻿5.1.1.5. ?u?uwedza vhushelamulenzhe ha Vharema kha mabindu maswa na a kale nga u lingana. Izwi zwi katela zwikimu zwa ndinganyiso ya mikovhe na dzi?we thandela dzo ?anganelanwaho na vhashumi vha mabulasi na vha?we vhoramabindu vha Vharema. 
﻿
﻿5.1.1.6. Bonasi na phoindi dza tswikelelo (vhune, thengiso ya ndaka, ndeme ya mikovhe yo salaho na pfanelo dza u vouta) zwi ?o shumiswa kha u bveledza vhune ha Vharema kha sekithara ya zwa vhulimi.
﻿
﻿5.1.1.7. U rengisela vhoramabindu vha Vharema ndaka nga ?hiranzekisheni kana thengiselano yo teaho. Thengiselano yo teaho i ?o ita uri hu vhe na mabindu ane a ?o dzula a hone kana khonadzeo ya mabindu kha vhoramabindu vha vharema na kha u pfukiselwa ha zwikili zwo gudelwaho na kana vhukoni ha u bveledza kha vhoramabindu vha Vharema.  
﻿
﻿      Muvhuso u fulufhedzisa u:-
﻿
﻿5.1.1.8. Thoma u shumisa milayo yo?he na ma?we maga ane a vha hone u itela u ?u?uwedza vhune ha zwithu.
﻿
﻿5.1.2. VHUNE HA MAVU A VHULIMI
﻿
﻿5.1.2.1. Ndi zwa ndeme u shumana na zwa tshandukiso ya vhune ha mavu nga vhukoni u itela uri hu vhe na mulalo kana vhudziki mahayani na makete u fulufhelwaho. U nea maan?a kha zwa ikonomi zwi thoma nga u khwiniswa ha tswikelelo ya mavu na u nea vhathu pfanelo dza vhune ha ndaka na kha masia ane izwi zwa si vhe hone.  
﻿
﻿5.1.2.2. Ndivho yo vhewaho nga Muvhuso ya Tshandukiso ya Vhune ha Mavu ndi 30% ya mavu a zwa vhulimi ha vhubindudzi (i.e. e kale a vha a tshi ?ivhea sa bulasi dza u bindudza dza Vhatshena?) nga 2014, iyi i dovha hafhu ya vha ndivho yo vhewaho nga RDP na u tendelanwa nga hayo nga vhashumisani navho kana vhashelamulenzhe vho?he u bva nga 1994.  
﻿
﻿5.1.2.3. Tshumiso yavhu?i nahone ine ya ?o bvela phan?a ya mavu a vhulimi i tea u khwa?hisedzwa u ya nga dzipho?isi na Milayo yo teaho ya zwa vhulimi.  Hu tea u itwa ?ho?isiso u itela u netshedza mutheo wa zwa saintsi wo teaho wa mveledziso ya mavu (kha vha sedze kha Mulayo wa Ndangulo ya Zwiko zwine zwa ?o bvela phan?a.
﻿
﻿      Mabindu o thomiwaho a zwa vhubulasi a fulufhedzisa u: - 
﻿      
﻿5.1.2.4. Rengisela vhoramabindu vha Vharema mavu a vhulimi nga mutengo u re kha makete nga u tou funa. 
﻿
﻿5.1.2.5. Nga nn?a ha u rengiswa ha mavu a vhulimi, indas?iri dzo thomiwaho dzo ?iimisela u hirisa mavu a vhulimi kha vhoramabindu vha Vharema nga mitengo yo teaho. Mitengo yo teaho i ?o ita uri hu vhe na bindu ?ine ?a ?o bvela phan?a na u vha hone na kana khonadzeo ya mabindu kha vhoramabindu vha Vharema na kha u pfukiselwa ha zwikili kana vhukoni na kana vhukoni ha u bveledza kha vhoramabindu vha Vharema (Mveledziso ya Mabindu). 
﻿
﻿5.1.2.6. Nga nn?a ha u rengisa na u hirisa mavu a vhulimi, indas?iri yo thomiwaho yo ?iimisela u ita uri vhashumi vha bulasini vha kone u wana mavu a vhulimi (Vhubindudzi ha Bindu kha Vhathu). 
﻿
﻿Muvhuso u fulufhedzisa u : -
﻿
﻿5.1.2.7. Thusa nga mbekanyamushumo dzawo dzine dza vha hone u engedzedza tswikelelo na u ita uri Vharema vha Afrika Tshipembe vha wane mavu a vhulimi; 
﻿
﻿5.1.2.8. Wana mavu a zwa vhulimi o teaho ane a rengisiwa kha u avhiwa nga vhuswa ha mavu; 
﻿
﻿5.1.2.9. U shumisa mavu a vhulimi ane a vhuyelela kha muvhuso nga u sa katela vhorabulasi vha re na zwikolodo malugana na u avhiwa nga vhuswa nga u hirisa tshifhinga tshilapfu (tsumbo, u hirisa mi?waha ya 99) vhukati ha zwi?we;  
﻿
﻿5.1.2.10. U ?u?uwedza ndangulo ine ya bvela phan?a na tshumiso ya tshomedzo dza mupo.
﻿
﻿5.2. NDAULO YA VHALANGI
﻿
﻿      Indas?iri ya zwa vhulimi i fulufhedzisa u: -
﻿
﻿5.2.1. ?u?uwedza u shela mulenzhe ha vharema kha bodo;
﻿
﻿5.2.2. ?u?uwedza u shela mulenzhe ha vharema kha zwa ndangulo; 
﻿5.2.3. ?u?uwedza vhafumakadzi vha Vharema u shela mulenzhe kha bodo na kha vhulanguli kana ndangulo.
﻿
﻿5.2.4. ?u?uwedza u shela mulenzhe ha Vharema sa Mira?o ya Bodo yo ?iimisaho i si ho kha Ndangulo u tea u wana phoindi dza bonasi. 
﻿
﻿5.3. NDINGANYISO YA U THOLA MISHUMONI
﻿
﻿Ndivho dza Ndinganyiso ya u thola mishumoni na mveledziso dzi tea u swikelelwa u ya nga Milayo ya Ndinganyiso ya U thola mishumoni na Mveledziso ya Zwikili. 
﻿
﻿      Indas?iri ya zwa vhulimi i fulufhedzisa u :-
﻿
﻿5.3.1. Thoma nga u thola Vharema kha vhuimo ha n?ha, ha vhukati na ha fhasi ha ndangulo kana vhulangi; 
﻿
﻿5.3.2. Thoma u thola vhafumakadzi vha vharema kha vhuimo ha n?ha, ha vhukati na ha fhasi ha ndangulo kana vhulangi; 
﻿
﻿5.3.3. Thoma u thola vhaholefhali vha re na zwikili zwo teaho na vhaswa uri vha kone u wana phoindi dza bonasi; 
﻿
﻿5.4. MVELEDZISO YA ZWIKILI/VHUKONI
﻿
﻿Tshanduko dzi ?avhanyedzaho shangoni ?o?he nga vhuphara dzi ?o?a uri hu dzudzanywe tshomedzo nnzhi malugana na alusa kana u engedzedza tshikwama tsha vhathu nga u bindudza khavho, ndinganyiso ya u thola mishumoni, mveledziso ya zwikili kana vhukoni na u shandukiswa kana u khwiniswa ha zwiimiswa. Khonadzeo ya bindu kana vhubindudzi kha vhulimi i ?o?a mveledziso ine ya ?o bvela phan?a na u vha hone na vhubindudzi ha maimo a n?ha, vhu?iimiseli ha tshifhinga tshilapfu, tshomedzo na zwikili kana vhukoni. Zwigwada zwo nangiwaho zwi no nga sa vhaswa, vhafumakadzi na vhaholefhali ndi vhone vhane vha ?o sedzeswa kha iyi khethekanyo.
﻿
﻿      Muvhuso u fulufhedzisa u:-
﻿
﻿5.4.1. Netshedza pfunzo ya mutheo na vhugudisi. Izwi zwi katela vhugudisi ha u vhala na u ?wala. Muvhuso khathihi na madzangano a no khou vhusa a zwiimiswa zwa pfunzo na zwivhumbeo zwi fanaho na zwenezwo, vha tea u vhona uri hu netshedzwa pfunzo ya vhuimo ha n?ha nga zwo?he zwiimiswa zwa fhasi, zwa n?ha na zwa theshiari; 
﻿
﻿5.4.2. Vhugudisi ha zwa vhulimi tshikoloni na kha magudedzi a zwa vhulimi hu tea u vha ho livhiswa kha ?ho?ea dza adzhenda ya u nea maan?a Vharema kha zwa Ikonomi ya vhulimi. Sis?eme yavhu?i ya fomala nahone yo khwa?haho ya vhugudisi ha vhulimi ine ya ?o ita uri vhalimi vha matshelo vha kone u ita zwa vhubulasi i tea u dzhielwa n?ha;
﻿
﻿5.4.3. U phuromotha kana u isa phan?a vhulimi sa budo ?a mushumo nahone nga 2005 u fulufhedzisa u sedzulusa ?ho?ea dza vhashumi kha sekithara ya zwa vhulimi;
﻿
﻿5.4.4. Ranga phan?a na u tshimbidza mbekanyamushumo ho livhiswaho khadzo nga tshumisano na vhahulwane vha kha pfunzo, madzangano a vhorabulasi na sekithara ya phuraivete ya u sedzulusa pfunzo ine ya vha hone na kharikhulamu dza vhugudisi u itela u khwinisa zwikili zwa u langula, zwa thekheniki na zwa vhuramabindu zwa Vharema vhaswa kha sekithara nga 2006;
﻿
﻿5.4.5. Khwa?hisedza uri vharema vhanzhi vho katelwa kha sekithara sa ?wongo wa vhashumisani vha tshitirathedzhi kha ndivho dza mbambadzo dza seli, thuso ya thekheniki, madalo a u guda na khonadzeo dza u wana vhugudisi. . 
﻿
﻿5.4.6. ?wala na u vhala zwi tea u ?u?uwedzwa nga u shumisa mbekanyamushumo dza ABET. 
﻿
﻿5.4.7. Thoma sekithara ine ya ?o thola vhaswa nga u angaredza vha re na phurofesheni kana vho gudelaho mushumo na mbekanyamushumo ya u eletshedza kana ya u gudisa (mentoring programme), ine nga maan?a ya ?o vha yo itelwa vhathu vha Vharema vha re na pfunzo dza digirii vha sa shumi na vho tholiwaho kha mishumo ya fhasi kha masia o?he, u thoma nga 2005.  Mbekanyamushumo dza u eletshedza dzi ?o akhiredithiwa nga SETA yo teaho kana nga vhahulwane vho tendelwaho. 
﻿
﻿      AgriSETA i fulufhedzisa u:-
﻿
﻿5.4.8. Thoma mbekanyamushumo dza vhugudisi dza vhashumi vha dzibulasini na kha mabindu nga zwikili zwa ndangulo na zwa thekhinikhala zwo teaho. 
﻿
﻿      Indas?iri ya zwa Vhulimi i fulufhedzisa u:-
﻿      
﻿5.4.9. Wana zwi songo katelwaho kha ?ho?ea dza vhashumi dza vhugudisi u itela u shumisana na ? na u livhuwa zwiimiswa zwa pfunzo u tendela vhashumi vhavho u wana zwikili na vhugudisi ha mushumo, 
﻿
﻿5.4.10. Netshedza tshomedzo dza vhugudisi ha u nea tshenzhemo, u guda mushumo na tshomedzo dza vhugudisi kha vhoramabindu vha zwa vhulimi vha matshelo kana vha re na vhukoni, vhalangi vha dzibulasi na vhashumi vha bulasini;
﻿
﻿5.4.11. Khwa?hisedza u shumiswa zwavhu?i ha tshomedzo dzo nekedzwaho nga Muthelo wa Zwikili wa Sekithara ya Pfunzo na Vhahulwane vha Vhugudisi yo teaho(AgriSETA, Wholesale na Retail SETA, na FoodBev);
﻿
﻿5.4.12. Tikedza vhathu vhane vha tea u wana mavu avho nga murahu ha u avhiwa ha mavu nga vhuswa na vhoramabindu vha Vharema u bveledza bindu ?ine ?a ?o bvela phan?a na u vha hone nga u pfukisela zwikili zwo gudelwaho kha mbekanyamushumo dza u eletshedza dzo teaho. 
﻿
﻿5.5. MAITELE A U WANA KANA U RENGA ZWITHU A TAKALELWAHO
﻿U bveledzwa ha phulufhedziso dza AgriBEE hu ?u?uwedzwa nga u wana kana u renga na vhushaka kana thendelano kha mabindu o?he ane a tshimbilelana na zwa vhulimi u ya nga Mulayo wa BBBEE. 
﻿
﻿      Indas?iri ya zwa Vhulimi i fulufhedzisa u:-
﻿
﻿5.5.1. Wana na u shumisa maitele a u wana  kana u renga zwithu na dzipho?isi u itela u swikelela ndivho dza AgriBEE; 
﻿
﻿5.5.2. Vhiga ?waha mu?we na mu?we nga ha masheleni o shumiswaho kha u wana kana u renga zwithu;
﻿
﻿5.5.3. U bvela phan?a na u nea Vharema na dziSMME vhuimo ho teaho ha vhanetshedzi hu tshi katelwa na netshedzo ya dzitshumelo na dzithundu;  
﻿
﻿      Muvhuso u fulufhedzisa u: -
﻿
﻿5.5.4. Ita uri maitele avho a u wana kana u renga a tshimbilelane na AgriBEE musi vha tshi wana kana u renga dzithundu na dzitshumelo u bva kha sekithara ya zwa vhulimi;
﻿
﻿5.5.5. Netshedza Vharema na dziSMME vhuimo ho teaho ha vhanetshedzi hu tshi katelwa na netshedzo ya dzithundu na dzitshumelo; 
﻿
﻿5.5.6. Wana kana u renga, u vhekanya u ya nga ndeme na u ita uri vhoramabindu vha Vharema na dzikhamphani vha vhe vhone vhane vha  netshedzwa dzithendara na dzikon?iraka kha sekithara ya muvhuso.
﻿
﻿5.5.7. Muvhuso u shumisa maga a mulayo na ma?we ane a vha hone khawo u ?u?uwedza u swikelelwa ha ndivho dza BBBEE.
﻿
﻿5.6. MVELEDZISO YA BINDU
﻿
﻿Tshumelo dza u tikedza dzi no nga sa u swikelela masheleni, tshomedzo, mafhungo na sis?eme dza n?ivho, ndi thikho dza ndeme dza mishumo ya u nea maan?a i bvelaho phan?a.  
﻿
﻿      Indas?iri ya zwa vhulimi i fulufhedzisa u:-
﻿
﻿5.6.1. Khwa?hisedza na u ?avhanyisa mveledziso ya vhukoni ha u tshimbidza na zwa masheleni kha mabindu a vharema;
﻿
﻿5.6.2. U nekedza ngeletshedzo, tswikelelo ya mihumbulo, tshikolodo, tshomedzo, mimaraga, tshumelo dza thekhinolodzhi na dza u engedzedza;
﻿
﻿5.6.3. Rumela zwibviswa zwo kuvhanganywaho zwa vhaliwa kha mveledziso ya mabindu, zwo sumbedzwaho sa phesenthe ya vhukati ya phurofithi kana mbuelo hu saathu ?uswa muthelo, nyingapfumo/nzwalelo na tshelede ya u ?adzisa sa ?iga ?a muelo kana u kala;
﻿
﻿5.6.4. Hirisa mavu a vhulimi kha vhoramabindu vha Vharema nga thengiselano kana mutengo wo teaho. 
﻿
﻿      Muvhuso u fulufhedzisa u :-
﻿
﻿5.6.5. Khwa?hisedza uri hu bveledzwa vhupo vhune ha ?o ita uri hu vhe na thikhedzo kana thuso kha zwa vhulimi;
﻿
﻿5.6.6. Bvela phan?a na u shumisa mbekanyamushumo dza u Thusa kha Vhulimi nga Vhu?alo [na dzi?we mbekanyamushumo dza muvhuso]; 
﻿
﻿5.6.7. Shumisa MAFISA na dzi?we tshomedzo dza u lambedza dza muvhuso u itela u bvedza phan?a mveledziso ya vhoramabindu;
﻿
﻿5.6.8. Thoma Vhushumisani vhukati ha khamphani dza Phuraivete na Muvhuso u itela u khwinisa n?isedzo ya tshumelo.
﻿
﻿5.7. VHUBINDUDZI HA BINDU KHA VHATHU (CSI)
﻿
﻿Mabindu o thomiwaho a zwa vhubulasi a fulufhedzisa u :-
﻿
﻿5.7.1. Shela mulenzhe kha mveledziso ya zwa matshilisano na mishumo yo tiwaho ya indas?iri sa tsumbo, fhedzi hu tshi katelwa na:
﻿5.7.1.1. Vhudzulo ha vhuimo ha n?ha, hu tshi katelwa na tswikelelo ya ma?i avhu?i, vhuthathatshili na mu?agasi.
﻿5.7.1.2. Zwishumiswa kana tshumelo dza vhumvumvusi na tshelede ya u zwi tshimbidza.
﻿
﻿5.7.1.3. ?hogomelo ya mutakalo na tshumelo dzi tshimbilelanaho nazwo.
﻿
﻿5.7.1.4. Swikelela ?ho?ea dza vhuendi dza vhashumi na vhaun?iwa, sa vhuendi ha u ya kiliniki na zwibadela, vhuendi ha u tshimbidza zwibveledzwa zwa vhashumi zwi tshi iswa makete, nz.
﻿
﻿5.7.1.5. U shumiswa ha zwikimu zwa u notha na zwa mbulungo ya vhafu.
﻿
﻿5.7.1.6. U bindudza kha na u tikedza zwikolo zwa dzibulasini.
﻿
﻿5.7.2. U shela mulenzhe kha mveledziso ya zwa matshilisano na kha mishumo yo tiwaho ya zwa indas?iri.
﻿
﻿5.7.3. U ita uri vhashumi vha dzibulasini vha kone u swikelela mavu a vhulimi.
﻿
﻿Mabindu o thomiwaho a zwa vhulimi a fulufhedzisa u:-
﻿
﻿5.7.4. Shela mulenzhe kha mveledziso ya zwa matshilisano na mishumo yo tiwaho ya zwa indas?iri, hu tshi katelwa na:
﻿
﻿5.7.4.1. tshomedzo dza pfunzo ya tshitshavha, mbekanyamushumo dza pfunzo dzo livhiswaho kha u alusa kana u isa phan?a indas?iri ya zwa vhulimi; na dzibasari na masheleni a u thusedza kha pfunzo u itela u ?u?uwedza vhagudiswa u guda saintsi dza zwa vhulimi. 
﻿5.7.4.2. mbekanyamushumo dza vhugudisi dzine ndivho yadzo ha vha u bveledzisa zwikili zwa vhashayamushumo na ABET.
﻿5.7.4.3. mbekanyamushumo dza mveledziso dza vhaswa na zwi?we zwigwada zwo nangiwaho.
﻿5.7.4.4. phurogireme kha thandela dza u vhulunga kana u londola; dza vhadzulapo dza u kunakisa na u londola mupo.
﻿5.7.4.5. mbekanyamushumo dza u bveledza mishumo kha sekithara ya vhulimi na dzi?we sekithara dzi tshimbilelanaho na zwa vhulimi dzi sa wanali kha bindu ?ene?o.
﻿5.7.4.6. Mbekanyamushumo dza mveledziso dza u bveledzisa vhukoni vhuswa kha vhutsila na mvelele. 
﻿5.7.4.7. kiliniki dza tshitshavha na mbekanyamushumo dza mutakalo dza tshitshavha.
﻿5.7.4.8. mbekanyamushumo dza mveledziso ya mitambo.
﻿
﻿6. ZWI?WE ZWO THEMENDELWAHO NGA KOMITI YA U TSHIMBIDZA
﻿
﻿6.1. TSHUMISO
﻿
﻿6.1.1. Musi ho swikelelwa thendelano nga ha maga a AgriBEE na gara?a ya tshikoro ya sekithara, hu ?o ?o?ea tshifhinga tsha ndugiselo u ?u?uwedza tshumiso kha vhuimo (ha Vun?u, Sekithara ?hukhu na hapo) ho?he na u khunyeledza ?ho?ea nga vhatambi vho?he. 
﻿
﻿6.1.2. U shuma kana tshumiso i tea u vha nga mi?waha mivhili, ?waha wa 2007 sa ?waha wa u thoma wa u tevhedzela musi zwisumbi zwo?he zwo eliwa kana u kaliwa nga vhu?alo. Hu khou themendelwa 2007 ngauri u tshimbilelana na ?waha wa sentsasi kana wa mbalavhathu wa zwa vhulimi u tevhelaho. I tendela uri mielo i saathu dzheniswa kha datha ya lushaka i dzhenisiwe. Ngauralo, ?waha wa 2005 u ?o dzhiiwa sa ?waha wa muelo une wa sumbedza hune sekithara ya vha hone malugana na kholumu ya gara?a ya tshikoro i?we na i?we. 
﻿
﻿6.1.3. Gara?a ya tshikoro ya mi?waha ya fumi ya AgriBEE i thoma u bva nga 2007 u swika 2017. Mi?waha mivhili ya vhukati ha zwino na 2007 i dzhiiwa sa tshifhinga tsha vhutumbuli.
﻿
﻿6.1.4. Muhasho wo bveledza pulani ya u shumisa yo fhelelaho ine ya ?o katela tshitirathedzhi kana maitele a vhudavhidzani nga vhu?alo zwine zwa ?o shuma kha mashangohaya.
﻿
﻿6.2. U MONITHARA, U ?OLA NA U VHIGA 
﻿
﻿Kha ?i?walo ?a mutheo u monithara BEE nga u angaredza na khoudu dza kushumele kwavhu?i zwo sumbedzwa kha Mulayo wa u nea Vharema nga u Angaredza Maan?a kha zwa Ikonomi wa 2003. Komiti ya u Tshimbidza i themendela uri:
﻿
﻿6.2.1. Tshiimiswa tshi?we na tshi?we kha sekithara tshi fhulufhedzisa u bvisela khagala na u vhiga nga vhu?alo [kha muvhigo wazwo wa ?waha], mvelaphan?a malugana na u swikelela zwe zwa fhulufhedziswa. Muvhigo wa ?waha wa u thoma u no nga wonoyo u ?o vha wa ?waha wa masheleni wa 2005.
﻿
﻿6.2.2. Masia o tiwaho a u vhiga a ?o katela zwithu zwa ndeme zwa sumbe zwa gara?a ya u kora. 
﻿
﻿6.2.3. Senthara dza u monithara na u ?ola dzi ?o thomiwa u itela u sedzesa kha mielo, u fana ha mielo na zwifhinga zwo vhewaho zwo teaho. Arali hu si na datha i fulufhelwaho ine ya shumiswa sa muelo, hu tea u tendelanwa na nga zwisumbi zwa muelo. Hu tea u vhewa maitele ane a ?o kwakwanya mielo ya AgriBEE na tshifhinga tsha sentsasi kana tsha mbalavhathu u itela u katela mielo i ?o?eaho kha zwifhinga zwa sentsasi u itela u katela mielo i ?o?eaho kha zwitatistiki zwa Afrika Tshipembe. Yuniti ya AgriBEE ya DoA na Khoro dzi ?o vha na vhu?ifhinduleli ha u monithara.
﻿
﻿6.2.4. Khoro ya Tshatha ya AgriBEE 
﻿o Milayo ya mutheo ? 
﻿* Khoro i ?o thomiwa sa dzangano ?o ?iimisaho ?i re na maan?a a u vhona uri tshatha i a shumiswa. 
﻿* Khoro i ?o shumana na zwine zwa kwama mulayo na, nga maan?esa 
﻿* U ita tsedzuluso na u dzhia dzitsheo; na 
﻿* Arali hu na tshanduko ya matheriala kha nyimele kana vhupo vhune tshatha ya tea u shumiswa, i ?o sedza ndivho kana ho livhiswaho khazwo na zwitirathedzhi, na uri arali zwi songo tea zwi tea u fhambanyiswa hani.  
﻿o Hu ?o vha na ndinganyiso vhukati ha vhaimeleli vha dzangano ?a indas?iri na vho?he kha Khoro. Khoro i dzhiela n?ha madzangalelo a madzangano o?he ane a vha vhaimeleli. I tea u sumbedza zwavhudi madzangalelo a vhaimeleli vho?he vha madzangano. 
﻿o Tsheo dza Khoro dzi ?o dzhiiwa hu na thendelano. Arali kha zwi?we Khoro ya kundelwa u swikelela thendelano, hu ?o vha na n?ila ya u fhelisa phambano yeneyo kha Khoro, hu nga vha nga n?ila ya u tendelana ngomu ha Khoro, kana nga u i rumela kha zwa vhulamukanyi kana vhupfumedzanyi. 
﻿
﻿6.2.5. Ndivho dzi tea u sedzuluswa nga murahu ha mi?waha miraru mi?we na mi?we nahone maga a u lulamisa a tea u shumiswa nga tshifhinga tsha sentsasi kana tsha mbalavhathu ya tshifhinga tshi ?aho.  Tsedzuluso na maga a u lulamisa zwi tea u bvela phan?a mi?waha ine ya lingana 3, 2010, 2013, 2016 zwo kwakwanywa na zwifhinga zwa sentsasi zwa mi?waha ya 10 ya AgriBEE.
﻿6.2.6. ?ola nga vhu?alo hu fanela u itwa ho no fhela mi?waha mi?anu nga 2012 na nga 2017.
﻿
﻿6.3. MVELELO DZA PHO?ISI NA DZIMBEKANYAMUSHUMO 
﻿
﻿6.3.1. Ho sedzwa dzitshanduko dza ikonomi mbili kha sekithara, n?ila yo tanganelwaho i tea u vha na masia mavhili a zwigwada zwa thundu kana ndaka/dziindas?iri na mavun?u na dziNGO/dziCBO.
﻿
﻿6.3.2. Pulani dza indas?iri/dza Tshibveledzwa na dza u shumiswa ho ?anganelwaho dzo thomiwa nahone dzi khou lingiwa. Mvelaphan?a yo vha i ongolowaho nga mulandu wa dzitshanduko dzi sa pfesesei nahone dzi sa fani na dzi?we kha tshigwada tshi?we na tshi?we. Hu tea u waniwa n?ila ine ya nga shumiswa u itela u khwa?hisedza maitele o no ?i thomaho.  
﻿
﻿7. MUTEVHE WA MAIPFI
﻿
﻿(wo kuvhanganywa u bva kha ?Mvetamveto ya Milayo/Khoudu dza Kushumele kwavhu?i ( ?Draft Codes of Good Practice?)
﻿
﻿?Maimo a u ?ola a ?anganedzeaho? zwi amba u kaliwa kana u eliwa ha ndeme ya ndaka, nyingapfumo ya Ikonomi, Bindu kana zwi?we zwishumiswa kana pfanelo dzo teaho muelo kana u eliwa nga fhasi ha Tshitatamennde tsho itiwaho u ya nga n?ila dza u ela dzo ?oweleaho dzine dza imela maimo a kushumele kwa makete kha vhuvha na ?iga ?a mveledziso ya ndaka, Nyingapfumo ya Mikovhe kana Bindu ?ine ?a khou eliwa kana u kaliwa;
﻿?Mulayo? zwi amba Mulayo wa u nea Vharema nga u Angaredza Maan?a kha zwa Ikonomi wa vhu 2003;
﻿?Mulayo wa Mualuwa? zwi amba Mulayo wa Mualuwa wa vhu 81 wa 1967;
﻿?Bindu ?ine ?a shumisana na ma?we? zwi amba Bindu ?i?we na ?i?we nga nn?a ha Bindu ?i Eliwaho ?ine Bindu ?i eliwaho ?a vha ?o ita Thengiselano yo Teaho na?o;
﻿ ?Levele ya u Dzhielwa N?ha kana ya u ?anganedzwa ha BEE? zwi amba phesenthe ya levele dza u ?anganedzwa dza BEE;  
﻿?Tshiimo tsha BEE ? zwi amba bennde dza u tevhedzela (compliance bands);
﻿ ?BEE? zwi amba u netshedzwa maan?a ha vharema kha zwa ikonomi;
﻿?vhaaluwa vha vharema? zwi amba vharema vhane vha vha vhaaluwa sa zwe zwa ?alutshedziswa zwone kha Mulayo wa Vhaaluwa;
﻿?Zwigwada zwo nangiwaho zwa vharema? zwi amba vhashumi vha vharema, vharema vha sa shumi, vhaswa vha vharema, vhaaluwa vha vharema, vhaholefhali vha vharema na vharema vhane vha dzula mahayani;
﻿?vharema vho holefhalaho? zwi amba vharema vhane vha fusha ?ho?ea dzo?he kha ?halutshedzo ya ?vhathu vho holefhalaho? dzo sumbedzwaho kha phara ya 5.1 ya ?khoudu kana milayo ya kushumele kwavhu?i kha u thola vhathu vho holefhalaho? (sa zwe zwa khwinisiwa kana zwa shandukisiswa zwone tshifhinga tsho?he) dze dza bviswa u ya nga khethekanyo 54(1)(a) ya Mulayo wa Ndinganyiso ya u Thola mishumoni; 
﻿?vhafaramikovhe vhaswa vha vharema? zwi amba vhafaramikovhe vha vharema ( zwine zwa katela, Vhafaramikovhe vha vharema kha Zwikimu zwa Vhune zwine zwa katela vhathu vhanzhi (Participants in Broad-Based Ownership Schemes) vho fhirisaho nga  5% ?hanganyelo ya Pfanelo dza u Vouta na Nzwalelo ya Ikonomi kha Bindu ?o kaliwaho kana ?o eliwaho vha songo, phanda ha u wana Nzwalelo ya Mukovhe kha Bindu ?o kaliwaho kana ?o eliwaho, swikelela thengiselano dzi fanaho na dza ma?we mabindu, ane ?hanganyelogu?e ya ndeme yo?he ha vha R20,000,000.00 yo waniwaho u ya nga Maimo a u kala kana u ela ndeme a ?anganedzeaho;
﻿?vharema? sa zwine ?a shumisiswa zwone kha itshi Tshitatamennde, ?i amba zwithihi na zwe zwa ?alutshedzwa kha Mulayo, tenda ?a vha ?i tshi khou shumiswa kha vhathu vhane vha vha vhadzulapo vha Afrika Tshipembe nga tsiko kana vhabebi vhavho kana vho itwaho vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha tshi bva kha ma?we mashango phan?a ha musi Mulayotewa wa  Tshifhinganyana u tshi thoma u shuma;
﻿?vharema vha sa shumi? zwi amba vharema vha sa shumi, vha sa dzheni tshikolo kana vhane mulayo wa si ?o?e vha tshi dzhena tshikolo na vha songo lindelaho u ?anganedzwa nga tshiimiswa tsha pfunzo;
﻿?mufumakadzi wa murema? zwi amba vharema vhane vha vha vhafumakadzi;
﻿?vhashumi vha vharema? zwi amba vharema vho tholiwaho sa zwine zwa ?alutshedziswa zwone kha Mulayo wa Ndinganyiso ya u Thola Mishumoni;
﻿?muswa wa murema? zwi amba vharema vhane vha vha vhaswa sa zwine zwa ?alutshedziswa zwone kha Mulayo wa Khomishini ya Vhaswa wa Lushaka;
﻿?Tshikimu tsha Vhune tshine tsha katela vhathu vhanzhi? zwi amba muthu kana mu?ivhi wa zwa mulayo, tshikwama kana dzangano ?a vhathu vhane ndivho yavho ya vha u ?u?uwedza vhushelamulenzhe ha vhathu vho buliwaho kha mbuelo dzine dza bva kha vhune ha tshikimu tshenetsho kana vha?hogomeli vha nzwalelo dza mikovhe kha Bindu kana Mabindu. Nga nn?a ha iyi ?halutshedzo, ho netshedzwa dzi?we ?halutshedzo dza Tshikimu tsha Vhune: 
﻿(a)	?Tshikimu tshine tsha katela vhathu vhanzhi? zwi amba Tshikimu tsha Vhune tshine tsha katela vhathu vhanzhi (u fana na vhadzulapo kana tshigwada tsha vhathu hu tshi katelwa vhafumakadzi vha vharema na zwigwada zwo nangiwaho zwa vhathu) vha tea u wana mikovhe u bva kha Tshikimu ine ya bva kha Nzwalelo ya Ikonomi yo waniwaho nga tshikimu kana vha?hogomeli vha tshikimu;  na
﻿(b)	?Tshikimu tsha mbuelo? zwi amba Tshikimu tsha Vhune tshine tsha katela vhathu vhanzhi hune vhathu vha dzitshaka vhane vha fhira 50 sa (vhadzulapo kana tshigwada tsha vhathu hu tshi katelwa vhafumakadzi na zwigwada zwo nangiwaho zwa vharema) vhane vha tea u wana mbuelo u bva kha nzwalelo dza Ikonomi dzo waniwaho nga tshikimu kana vha?hogomeli vha tshikimu fhedzi vha sa khou wana mikovhe yavho u bva kha Nzwalelo dza Ikonomi dzenedzo; 
﻿?Mulayo wa Bindu ?a vhathu vha sa fhiri fumi? zwi amba Mulayo wa Bindu ?a Vhathu vha sa fhiri fumi wa vhu 69 wa 1984, sa zwe wa khwinisiswa zwone;
﻿?Dzikhoudu/milayo? zwi amba Milayo ya Kushumele yo?he yo bviswaho u ya nga khethekanyo 9 ya Mulayo, hu tshi katelwa na itshi Tshitatamennde;
﻿?Mulayo wa khamphani? zwi amba Mulayo wa Dzikhamphani wa vhu 61 wa 1973, sa zwe wa khwinisiswa zwone; 
﻿?Mulayotewa? zwi amba Mulayotewa wa Riphabu?iki ya Afrika Tshipembe wa vhu 108 wa 1996, sa zwe wa khwinisiswa zwone;
﻿?Dzielemente? zwi amba dzielemente dzine dza kalea kana dza khwa?ithi dza u tevhedzelwa ha BEE dzo sumbedzwaho kha Tshitatamennde;
﻿?Mulayo wa Ndinganyiso ya u Thola Mishumoni? zwi amba Mulayo wa Ndinganyiso ya u Thola wa vhu 55 wa 1998, sa zwe wa khwinisiswa zwone;
﻿?Bindu/Bindu? zwi amba muthu kana vhathu vhane vha tshimbidza bindu, makwevho kana phurofesheni kha Riphabu?iki ya Afrika Tshipembe. Nga nn?a ha musi zwi re ngomu zwi tshi sumbedza nga i?we n?ila, Bindu, ?i katela Bindu ?i no Eliwa na Bindu ?ine ?a shumisana na ma?we;
﻿?Nzwalelo dza Mukovhe? ndi ipfi ?i angaredzaho ?ine ?a amba pfanelo ya Mufaramukovhe ya u wana Nzwalelo dza Ikonomi u shumisa pfanelo dza u vouta kha Bindu, tenda mbetshelwa dza phara 9 ? 13 dza netshedza i?we ?halutshedzo ya vhuvha ha Nzwalelo dza Mikovhe kha Bindu u fhirisa kha khamphani ine ya vha na mukovhe, mbetshelwa dzenedzo dzi tea u vhaliwa khathihi na iyi ?halutshedzo i tshi vhambedzwa na mabindu eneo. Zwi songo katelwaho kha ?halutshedzo ya Nzwalelo dza Mukovhe ndi tshishumiswa tsho vhumbiwaho sa n?ila ya u ?u?uwedza mbadelo nga Mufaramukovhe kana nga Bindu ?ine ?a khou koloda. ?Nzwalelo dza Mikovhe dzi songo Katelwaho? zwi amba nzwalelo dza mikovhe dzine dza vha na:
﻿(a)	mura?o wa muvhuso;
﻿(b)	tshikwama tsha phurovidenti, tshikwama tsha phesheni kana tshikwama tsha tshelede ine muthu a i wana musi a tshi notha, sa zwe zwa ?alutshedziswa zwone kha Shedulu 2 ya Mulayo wa Muthelo wa Mbuelo; kana
﻿(c)	khamphani ine ya vha na garanthii ine ya si vhe Tshikimu tsha Vhune tshine tsha katela vhathu vhanzhi;
﻿?Pfanelo dza u Vouta dzine dza shumisea? zwi amba Pfanelo ya u Vouta ya Mufaramukovhe ine ya shumiswa nga vhu?alo hu si na mikano malugana nayo. Uri hu songo vha na u tima-tima kana u sa fulufhelwa, hune mufaramukovhe wa murema ane a vha na Pfanelo ya u Vouta kha Bindu ?o Eliwaho kana Mabindu ane a shumisana na ma?we ndi: 
﻿(a)	u sa tendelwa u shumisa Pfanelo yawe ya u Vouta hu na zwiitisi kana nyimele malugana na nga n?ila ye Nzwalelo dza Mukovhe dzine a vha na Pfanelo ya u Vouta malugana nadzo dza shavhedzwa ngayo kana kha mbetshelwa dza thendelano yo vhaho hone vhukati ha muthu ane a vha na mukovhe kha Bindu ?i kaliwaho, muthu onoyo hu tshi itelwa u kaliwa kana u eliwa nga fhasi ha itshi Tshitatamennde u ?o dzhiiwa a si na Pfanelo dza u Vouta;
﻿(b)	iledzwa u thola vhalangi kha bindu ?ine a kona u shumisa Pfanelo dzawe dza u Vouta dzo?he, u ya nga pfanelo dze a netshedzwa, muthu onoyo ane a vha na mukovhe hu tshi itelwa u kala kana muelo nga fhasi ha itshi Tshitatamennde, u ?o dzhiiwa a si na Pfanelo dza u Vouta dzine a nga dzi shumisa.
﻿?Mulayo wa Muthelo wa Mbuelo? zwi amba Mulayo wa Muthelo wa Mbuelo wa vhu 58 wa 1962, sa zwe wa shandukisiswa zwone;
﻿?Dzangano ?a Indas?iri? zwi amba sekithara ya phuraivete yo tewaho kha dzangano ?a indas?iri ya Zhendedzi ?a u Khwa?hisedza/u ?anziela ?ine ?a ?u?uwedza mveledziso na u ?hogomelwa ha maimo a n?ha na tshumelo dza u ?anziela dzi fulufhelwaho dza BEE nga u bvela phan?a na vhugudisi na pfunzo zwa phurofeshinala, u themendelwa na n?ila dzavhu?i dza kuitele kana kutshimbidzele kwa bindu, u isa phan?a milayo ya vhu?ifari ya indas?iri, u thoma u shuma ha n?ila dza nda?iso dza u tshimbidza kana u phurosesa mbilaelo dza indas?iri nga u angaredza, u bvela phan?a na zwa indas?iri nga u angaredza zwa malugana na u shumisa kana u thoma u shumisa na mveledziso ine ya khou bvela phan?a ya Maimo a u ?anziela na u shumisana zwavhu?i na muvhuso hune ha khou bvela phan?a na hune ha ?anganedziwa nga Minis?a. Uri hu songo vha na u tima-tima, kana u sa fulufhela, uri indas?iri i ?anganedzwe nga Minis?a, i tea u ita uri hu vhe na vhushelamulenzhe ha vhathu vho imelaho Minis?a na Dzangano ?a Akhiredithesheni u ya nga zwine zwa ?o vha zwo tiwa nga Minis?a;
﻿?Mulayotewa wa tshifhinganyana? zwi amba Mulayo wa Mulayotewa wa Riphabu?iki ya Afrika Tshipembe wa vhu 200 wa 1993;
﻿?Bindu ?o eliwaho/kaliwaho? zwi amba Bindu ?o eliwaho nga fhasi ha itshi Tshitatamennde nahone ?i sa kateli Bindu ?ine ?a shumisana na ma?we;
﻿?Mulayo wa Khomishini ya Vhaswa wa Lushaka? zwi amba Mulayo wa Khomishini ya Vhaswa wa Lushaka wa vhu 19 wa 1996, sa zwe wa khwinisiswa zwone;
﻿?Ndeme ya Mikovhe yo salaho? ndeme ya zwishumiswa zwo imelaho nzwalelo ya mukovhe wa muthu wa murema kha Bindu ?i eliwaho (Hu tshi katelwa na ndeme ya Nzwalelo ya Ikonomi yo ?anganedzwaho nga datumu ye zwishumiswa zwa waniwa ngayo) nga murahu ha musi ho ?uswa ndeme ya pfanelo dza muthu ane a vha na vhu?ifhinduleli vhu?uku kha bindu kana mbilo dzine dzi nga vha hone kha muthu wa murema ane a vha na mukovhe zwo itiswa nga thengiselano yeneyo (hu tshi katelwa na ndeme ya nzwalelo dzo?he dzine dza tea u badelwa u ya nga thengiselano yeneyo) yo kaliwa sa phesenthe ya ndeme yo?he ya Bindu ?i kaliwaho,  U kaliwa kana u sedzulusa ndeme ho?he ho itwa u ya nga Maimo a ?anganedzeaho a u Kala Ndeme: 
﻿?Tswikelelo ya vhune?  ndi malugana na Nzwalelo ya Ikonomi i?we na i?we ine Mufaramukovhe wa murema a vha nayo, u dzhielwa ha Mufaramukovhe pfanelo dza muthu a re na vhu?ifhinduleli vhu?uku kha bindu kana dza vhubindudzi dzo vhetshelwaho muthu ufhio kana ufhio nga nn?a ha Mufaramukovhe onoyo kana u fara,  u imisa kana u iledza kana u thivhela u ?iphina ha Mufaramukovhe nga mbuelo dza Nzwalelo dza Ikonomi, hu nga vha nga u angaredza kana ha zwi?we zwo tiwaho, kana ha tshifhinga tsho tiwaho, kana u swikela kana musi hu tshi vha na tshi?we tshiwo, tenda pfanelo dza muthu onoyo dza vha dzo itwa sa n?ila ya u kona u wana tshelede yo adzimiswaho kana dzi?we ndugiselo dza malugana na u wana masheleni uri a kone u wana Nzwalelo ya Mukovhe ine ya tea u wanwa nga muthu ane a vha na vhu?ifhinduleli vhu?uku kha bindu.
﻿?Mbilo ya mufaramukovhe? kha itshi Tshitatamennde, zwi amba mbilo i?we na i?we ine ya badelwa Muthu a re na mukovhe kha Bindu ?o Eliwaho naho mbilo i tshi waniwa nga bindu kana mabindu ma?we; ?Mufaramukovhe/muthu a re na mukovhe? zwi amba muthu ane a vha na ?Nzwalelo ya Mukovhe kha Bindu ?
﻿?Bindu ?i?uku ?o Teaho (Qualifying Small Enterprise)? zwi amba bindu ?o teaho u eliwa kana u kaliwa nga fhasi ha gara?a ya tshikoro ya bindu ?i?uku ?o teaho, u ya nga ?halutshedzo yo sumbedzwaho kha mulayo wa mabindu ma?uku a lushaka wa vhu 102 wa 1996, sa zwe wa shandukisiswa zwone;
﻿?Thengiselano yo teaho? zwi amba u rengiswa ha bindu kana ndaka nga Bindu ?o Eliwaho. Thengiselano yo teaho a i nga ?o katelwa kha Elemennte ya Mveledziso ya Bindu ya Gara?a ya Tshikoro ya Dzhinerikhi. Nga nn?a ha izwo, uri thengiselano i vhe yo teaho, i tea u fusha ?ho?ea dzi tevhelaho:
﻿(a)	Thengiselano yo Teaho i tea u ita uri hu vhe na bindu ?i bvelaho phan?a kana khonadzeo ya mabindu a vharema na u pfukiselwa ha zwikili kana vhukoni ho gudelwaho na kana vhukoni ha u bveledza kha vharema; na
﻿(b)	Bindu ?ine ?a shumisana na ma?we ?o vha ho hone nga mulandu wa Thengiselano yo teaho ?i tea u vha Bindu ?o bvelelaho, nahone ?i tea u sa:
﻿(i)	vhetshelwa mikano i sa pfali malugana na uri dzikilaente kana dzikhasi?ama dzavho ndi vhonnyi; na
﻿(ii)	vha na dzikilaente/dzikhasi?ama na vhanetshedzi nga nn?a ha bindu ?ine ?o itaho thengiselano dzo teaho; na
﻿(iii)	ita ndugiselo dza u rumela nn?a mushumo na bindu ?ine ?a khou thoma ?e ha si tendelanwe na?o ?i re kule nga n?ila yavhu?i nahone i pfalaho;
﻿?Phoindi dza tswikelelo? zwi amba mbalogu?e ya phoindi dza tswikelelo ya vhune na Phoindi dza Ndeme dza Nzwalelo dzo Salaho sa zwe zwa sumbedziswa zwone kha gara?a ya tshikoro ya vhune kha phara ya 7; 
﻿??i?walo ?a Tshitirathedzhi? zwi amba ?i?walo ?o an?adziwaho nga muhasho wa zwa mbambadzo na indas?iri wa muvhuso wa Afrika Tshipembe nga ?hafamuhwe 2003 ?ine ?a vhidzwa ?South Africa?s  Economic Transformation ? A Strategy for Broad-Based Black Economic Empowerment? sa zwe ?a khwinisiswa zwone u ya nga Khethekanyo ya 11 ya Mulayo;
﻿?Mubvisi Muhulwane kha BEE? kha itshi Tshitatamennde, ndi Mubvisi wa Levele ya u Thoma u swika kha wa ya Vhuna sa zwe zwa ?alutshedziswa zwone kha Khoudu 000, Tshitatamennde 000;
﻿?Thagethe? zwi amba thagethe dzo nekedzwaho maga o fhambanaho kha gara?a ya tshikoro ya vhune kha phara 7; 
﻿?Thagethe? zwi amba thagetehe dzo nekedzwaho elemennte dzo fhambanaho kha Gara?a ya Tshikoro ya Dzhinerikhi; 
﻿?Tshifhinga tsha vhukati? zwi amba tshifhinga tsha vhukati ha ?uvha ?a u thoma ?a itshi Tshitatamennde na ?uvha ?ine tsha ?o an?adzwa nga Minis?a sa zwe zwa sumbedziswa zwone kha phara ya 26; 
﻿?Mulayo wa Ndaulo ya Ndaka ya Tshikwama? zwi amba Mulayo wa Ndaulo ya Ndaka ya Tshikwama wa vhu 57 wa 1998, sa zwe wa khwinisiswa zwone; 
﻿?Zhendedzi ?a u Tanziela? zwi amba Zhendedzi ?a u ?anziela ?o akhiredithiwaho nga n?ila yo teaho u ya nga Tshitatamennde; 
﻿??hanziela ya u ?anziela? zwi amba ?hanziela ya BEE yo bviswaho nga Zhendedzi ?a u ?anziela hu tshi tevhedzelwa Milayo/Dzikhoudu; na
﻿?Maimo a u ?anziela? zwi amba maimo a fhasisa ane a ?o?ea kha Mazhendedzi a u ?anziela u itela uri a akhiredithiwe na u an?adziwa nga Minis?a u ya nga khethekanyo ya 14 ya Mulayo.
﻿?Pfanelo ya u Vouta? malugana na mura?o wa Bodo, zwi amba vhuimo ha ndaulo nga muthu onoyo kha tsheo dzo dzhiiwaho nga Bodo. Pfanelo ya u vouta kha vharema vhane vha shuma kha Bodo i sumbedzwa sa phesenthe ine ya vhumbiwa nga voutu dzenedzo dzo?he dzine Bodo ya tea u dzi wana kha mu?angano wa Bodo; 
﻿?Pfanelo ya u Vouta? zwi amba voutu dzine dza tea u wanwa nga vhafaramikovhe kha mu?angano wa u angaredza wa vhafaramikovhe vha khamphani vhane vha vha na mukovhe kana pfanelo dzi fanaho nga tshivhumbeo tshifhio kana tshifhio tsha bindu, tenda:
﻿(a)	mbetshelo dza phara dza 9-0 dza netshedza i?we ?halutshedzo malugana na vhuvha ha Pfanelo dza u Vouta kha Bindu hu sa katelwi khamphani ine ya vha na mukovhe, mbetshelwa dzenedzo dzi tea u vhaliwa khathihi na iyi ?halutshedzo malugana na Mabindu eneo;  
﻿(b)	hune muthu wa mulayo kana vhathu vha mulayo vha dzhenelela vhukati ha Bindu na Vhafaramukovhe vha ndeme, ndugelo ya u wana  Pfanelo dza u Vouta i laulwa nga tshumiso ya milayo yo ?alutshedzwaho kha phara 8(2) na 8(5); na
﻿(c)	Pfanelo dza u Vouta dzo shumiswaho ho imelwa Mufaramukovhe nga muthu ane a shuma kha zwa mulayo kana muha?uli, zwi ?o dzhiiwa dzo shumiswa nga Mufaramukovhe; kana o newa maan?a a u ita zwenezwo kana o farela;
﻿
﻿Mvetamveto ya GARA?A YA TSHIKORO ya Tshikalo tshihulwane ya AgriBEE1
﻿
﻿Elemente/Zwipi?a zwa BEE
Ndeme (Weighting)
Tshisumbi
Tsumbandeme (Indicator Weighting)
Mvelelo/Thagethe (Ndivho na mahumbulwa
Vhune
20%
Pfanelo dza u Vouta dzi shumiseaho nga vharema
3%
25%

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Thagethe/ndivho ya25% ndi ya mira?o ys indas?iri dzo thomiwaho, hone ya 30% hu ya Lushaka nga Muvhuso


Pfanelo dza u Vouta dzi shumiseaho nga vhafumakadzi vha vharema
2%
10%



Nzwalelo ya Ikonomi kha Bindu  ?o tendelwaho vharema
4%
25%



Nzwalelo ya Ikonomi kha Bindu ?o tendelwaho vhafumakadzi vha vharema
2%
10%



Nzwalelo ya Ikonomi kha Bindu ?ine zwigwada zwo nangiwaho zwa vharema zwa tendelwa
1%
3%



Tswikelelo ya vhune
1%
A hu na nyiledzo



Nzwalelo ya Ikonomi yo salaho
7%
20% ya Ndivho
﻿ (?waha 1-2)
﻿50% ya Ndivho
﻿ (?waha 3-5)
﻿75% ya Ndivho 
﻿(?waha 6-8)
﻿na 100% ya Ndivho (?waha 9-10)
﻿



Zwikimu zwa BEE zwa Dzitshaka zwa Vhune kana Vhadzheneli vhaswa (Bonasi)
3%
Bonasi nga levele ya phesenthe ?hanu



Zwibviswa zwa u swikelela 30% ya u pfukiswa ha mavu
5%
Phoindi ya Bonasi nga phesenthe ya mavu o pfukiswaho ine ya vha n?ha ha  25% (ya n?hesa 5)

Ndaulo ya Vhalangi
10%
Pfanelo dza u vouta dzine dza shumisea nga vharema
3%
50%

﻿
﻿
﻿
﻿
﻿


Mira?o ya Bodo ine ya vha Vharema
1%
50%



Vhuimeleli ha mulangi o ?iimisaho wa murema (Bonasi)
1%
40%









Mira?o ya Bodo ine ha vha vhafumakadzi vha vharema
1%
25%



Vhuimeleli ha vhulanguli ha n?ha ha vharema
2%
40%



Vhuimeleli ha vhulanguli ha n?ha ha vhafumakadzi vha vharema
1%
20%



Vhuimeleli ha vhulanguli ha n?ha ha vha?we vharema
1%
40%



Vhuimeleli ha vhafumakadzi vha vharema sa vhu?we vhulanguli ha n?ha
1%
20%

Ndinganyiso ya u Thola Mishumoni (EE)
10%
Zwitatistiki zwa Ndinganyiso ya u Thola Mushumoni zwo vhambedzwaho kha leve?e dzo?he dza mushumo
12%
50%
COGP:Phoindi dza bonasi dzi  do avhelwa malugana na u tholiwa ha vhahofhali vha vharema


Vhuimeleli ha vhafumakadzi vha vharema ho vhambedzwaho kha ?evele dzo?he dza mishumo
8%
50%

Mveledziso ya Zwikili2
20%
Vhubindudzi kha mveledziso ya Zwikili (hu tshi katelwa na muthelo wa mveledziso ya zwikili), sa phesenthe ya mutevhe wa vhashumi une wa sumbedza vhashumi na miholo yavho.
﻿50% ine ya ?o shumiswa kha u guda u vhala na u ?wala (?itheresi) na nyumeresi (dzimbalo) u swika hu tshi swikelelwa levele ya 80%.
10%
3%
Iyi khethekanyo I katela mbekanyamushumo dza vhueletshedzi  dza vhashumi vha bulasini na vhoramabindu vha zwa vhulimi vha vharema.


Vhathu vho tholiwaho nga kha  mbekanyamushumo dza vhugudisi (sa phesenthe ?hanganyelo ya vhashumi)
10%
3%



U tikedza vhathu vhane vha ?o vhuelwa kha u avhiwa nga vhuswa ha mavu na vhoramabindu vha vharema u bveledza bindu ?ine ?a ?o bvela phan?a nga u pfukisela zwikili kana vhukoni ho gudelwaho kha mbekanyamushumo dza vhueletshedzi dzo teaho
5%
Mbekanyamushumo dza vhueletshedzi dzo teaho dzo akhiredithiwaho nga Ndangulo ya SETA

Maitele a u wana kana u renga  a takalelwaho3
20%
Levele 1 ya Mubvisi, sa zwe zwa ?anzieliswa zwone nga mazhendedzi a u ?anziela a BEE o vhumbiwaho nga fhasi ha Tshitatamennde  020 (U wana R1.35 kha R1 i?we na i?we yo shumiswaho).
20%
50%



Levele 2 ya Mubvisi, sa zwe zwa ?alutshedziswa zwone nga mazhendedzi a u ?anziela kana u Khwa?hisedza o vhumbiwaho nga fhasi ha Tshitatamennde tsha  020 (U ?anganedza kana u wana R1.25 kha R1 i?we na i?we yo shumiswaho).





Mubvisi wa ?eve?e 3, sa zwe zwa ?anzielwa kana u khwa?hisedza nga mazhendedzi a u ?anziela kana u khwa?hisedza a BEE o vhumbiwaho nga fhasi ha Tshitatamennde tsha 020 (U wana kana u ?anganedza  R1.10 kha R1 i?we na i?we yo shumiswaho).





Mubvisi wa ?eve?e 4, sa zwe zwa ?anzielwa kana u khwa?hisedza nga mazhendedzi a u ?anziela kana u khwa?hisedza a BEE o vhumbiwaho nga fhasi ha Tshitatamennde tsha 020 (U wana kana u ?anganedza  R1.00 kha R1 i?we na i?we yo shumiswaho).





Mubvisi wa ?eve?e 5, sa zwe zwa ?anzielwa kana u khwa?hisedza nga mazhendedzi a u ?anziela kana u khwa?hisedza a BEE o vhumbiwaho nga fhasi ha Tshitatamennde tsha 020 (U wana kana u ?anganedza  R0.80 kha R1 i?we na i?we yo shumiswaho)





Mubvisi wa ?eve?e 6, sa zwe zwa ?anzielwa kana u khwa?hisedza nga mazhendedzi a u ?anziela kana u khwa?hisedza a BEE o vhumbiwaho nga fhasi ha Tshitatamennde tsha 020 (U wana kana u ?anganedza  R0.60 kha R1 i?we na i?we yo yo shumiswaho).





Mubvisi wa ?eve?e 7, sa zwe zwa ?anzielwa kana u khwa?hisedza nga mazhendedzi a u ?anziela kana u khwa?hisedza a BEE o vhumbiwaho nga fhasi ha Tshitatamennde tsha 020 (U wana kana u ?anganedza  R0.50 kha R1 i?we na i?we yo shumiswaho





Mubvisi wa ?eve?e 8, sa zwe zwa ?anzielwa kana u khwa?hisedza nga mazhendedzi a u ?anziela kana u khwa?hisedza a BEE o vhumbiwaho nga fhasi ha Tshitatamennde tsha 020 (U wana kana u ?anganedza  R0.10 kha R1 i?we na i?we yo shumiswaho)



Mveledziso ya Bindu
10%
Zwibviswa zwine zwa kalea zwine zwa engedzedzea nga zwi?uku nga zwi?uku kha mveledziso ya bindu kha mi?waha mi?anu yo fhiraho kha mbuelo dza vhukati phan?a ha muthelo, nyingapfumo na mukovhe kha mi?waha mi?anu yo fhiraho kana 20% ya mavu kana  ndaka dzo hiriswaho kha vharema
10%
1% ?waha 1 na 2
﻿2% ?waha 3 na 4
﻿3% ?waha 5 na 6
﻿4% ?waha  7 na 8
﻿5% ?waha 9 na 10



U hira mavu kana ndaka lwa tshifhinga tshilapfu
3%
U hirisa hu no fhira mi?waha ya 5

Masalela
10%
Zwibviswa zwine zwa kalea zwine zwa engedzea nga zwi?uku nga zwi?uku kha mveledziso ya zwa matshilisano na Thandela dzo tiwaho dza indas?iri kha mi?waha mi?anu yo fhiraho kha mbuelo yo linganelaho phan?a ha muthelo, nyingapfumo na mukovhe kha mi?waha mi?anu yo fhiraho kana 10% ya mavu o newaho vhashumi vha dzibulasini.
10%
1% ?waha 1 na 2
﻿2% ?waha 3 na 4
﻿3% ?waha 5 na 6
﻿4% ?waha 7 na 8
﻿5% ?waha 9 na 10


﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿1 Kha vha dzhiele nzhele: Tshigwada tsha mvetamveto tsho sedzulusa nga vhuronwane ndaela dza Mulayo kana Khoudu ya Kushumele (COGP) malugana na ndeme na ndivho/thagethe  dza gara?a ya tshikoro, mihumbulo ya tshitshavha, na Mutheo wa AgriBEE tsha themendela uri fomethe kana tshivhumbeo tsha Gara?a ya Tshikoro tsha Modele wa COGP tsho tiwaho tshi shumisiwe nga vhu?alo na zwisumbi zwi?uku kana zwa u ?adzisa malugana na u shumana na zwo tiwahoP Model Scorecard format be utilised in its entirety with minor clarifying or additional indicators to deal with specificities.
﻿2 COGP: Zwi tevhelaho zwi ?o dzhielwa n?ha u itela phoindi dza bonasi  na u khwinisa u ?anganedzwa ha:
﻿1. Vhueletshedzi, vhugudisi mushumoni na internships and learnerships
﻿2. Mveledziso ya zwikili kana vhukoni ha ndeme
﻿3. ABET
﻿4. U tholwa tsho?he ha vhagudi
﻿5. Mveledziso ya zwikili kana vhukoni vhune ha shaea u ya nga Tshitirathedzhi tsha Mveledziso ya Zwikili zwa Lushaka
﻿6. Mveledziso ya zwikili/vhukoni mahayani
﻿3 COGP: Masia a tevhelaho a tea u ?anganedzwa kana u tendelwa:
﻿     1. Levele ya u ?anganedzwa ha Mabindu Ma?uku o Teaho (ane a takalelwa u ya nga gara?a ya tshikoro ya Mabindu Ma?uku o Teaho)
﻿     2. Mabindu Ma?uku a songo katelwaho (ane a ?anganedzwa u ya nga Gara?a ya tshikoro ya Mabindu Ma?uku o Teaho)
﻿     3. Mabindu Ma?uku a songo katelwaho (ane a ?anganedzwa n?ha hu songo sedzwa tshithu (u ?anganedzwa ha othomethikhi)
﻿     4. U khwinisa u  ?anganedzwa ha u bveledzwa ha vhukoni ha ndeme ha zwa hayani
﻿     5. Vhu?umani kha mveledziso ya bindu
﻿
﻿??
﻿
﻿??
﻿
﻿??
﻿
﻿??
﻿
﻿20
﻿
﻿
﻿17
﻿u
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿36
﻿
﻿
