U LISA ?WANA ANE A VHA NA ?HANGA YA MULOMO YO PHARUWAHO
﻿NGA GEORGIA HAITAS JAMMINE
﻿
﻿Theraphisiti wa Luambo na tshipitshi
﻿Mu?wali wa ?Michael has a cleft lip and palate?
﻿Vha I ?iselwa nga Muhasho wa Mutakalo
﻿
﻿
﻿NGA HA CHRISTOPHER
﻿Christopher ane a vha nga nn?a o bebiwa a na masia mavhili a ?hanga ya mulomo yo pharuwaho na meme ya mulomo yo pharuwaho. Meme yawe ya mulomo yo lugiswa zwavhu?i a na mi?wedzi ya 5. ?hanga ya mulomo wawe I ?o lugiswa musi ho no fhela ?waha.
﻿
﻿Vhophurofesa L. Chait
﻿
﻿NGA HA MU?WALI
﻿Georgia Haitas Jammine ndi patholodzhisiti (muthu ane a shuma nga malwadze a muvhili) wa tshipitshi na luambo, we a thoma u shuma nga 1976, a na dzangalelo kha sia ?a meme dza mulomo dzo pharuwaho na ?hanga ya mulomo yo pharuwaho. O ?wala bugu ya vhana ?Michael has a cleft lip and palate? ine ya wanala nga nyambo dza sumbe. Hafhu ndi ?ekitshara kha sia ?a ?ene?o kha Muhasho wa zwa Malwadze a Muvhili na Tshipitshi na zwa u Pfa ngei Yunivesithi ya Witwatersrand. 
﻿
﻿INDEKISI
﻿
﻿
﻿URI VHANA VHA?UKU VHA VHO ?OWELEAHO VHA ?ISWA HANI
﻿U MAMISA ?AMU HU TSHI VHAMBEDZWA NA U MAMISA BO?ELO
﻿THAIDZO HO ?ANGANIWAHO NADZO MUSI HU TSHI MAMISWA VHANA VHA RE NA ?HANGA DZA MULOMO DZO PHARUWAHO
﻿NDI NGANI TSHIFHINGA TSHINE TSHA DZHIIWA MUSI HU TSHI MAMISWA ?WANA TSHI TSHA NDEME
﻿U MAMISA ?WANA ?AMU ANE A VHA NA ?HANGA YA MULOMO YO PHARUWAHO
﻿U MAMISA ?WANA BO?ELO ANE A VHA NA ?HANGA YA MULOMO YO PHARUWAHO
﻿NGELETSHEDZO NGA U ANGAREDZA DZA U MAMISA ?WANA
﻿DZI?WE N?ILA DZA U ?ISA ?WANA DZINE DZA SI VHE U MAMISA
﻿U ?ISA ?WANA NGA KHAPHU
﻿U ?ISA ?WANA NGA SIRINZHI KANA NGA ?iropa
﻿U ?ISA NGA LEBULA
﻿Naso-gastric tube
﻿NGUDAMUTAKALO YA MULOMO
﻿MALUGANA NA HU?WE U VHALA
﻿MALUGANA NA DZI?WE NGELETSHEDZO NA THUSO
﻿
﻿U mamisa ?wana ane a vha na cleft palate
﻿NGA GEORGIA HAITAS JAMMINE
﻿
﻿Theraphisiti  ya Tshipitshi na Luambo
﻿Mu?wali wa ?Michael has a cleft lip and palate?
﻿
﻿
﻿MARANGAPHAN?A
﻿Vhana vho bebiwaho vha na ?hanga yo pharuwaho vha anzela u vha na thaidzo ya u ?a nge milomo yavho ya vha I songo pa?ulukana na ningo. Ngauralo, ?wana ha koni u mama nga mulomo, ngauralo ha koni u mama zwavhu?i ?amu kana bo?elo.
﻿
﻿
﻿Lushaka na u hulela ha u pharuwa zwi fhambana u ya nga vhana, ndi zwone zwine zwa ?o laula uri ?wana u ?a kana u mama hani. Arali ?wana a na meme ya mulomo yo pharuwaho, ha nga ?o vha na thaidzo nnzhi musi a tshi khou mama. Uri ?wana a kone u mama zwavhu?i, u tea u vha na ?hanga ya mulomo yo faranaho.
﻿
﻿
﻿
﻿URI VHANA VHA?UKU VHO ?OWELEAHO VHA ?ISWA HANI
﻿
﻿U mamisa zwi amba u hamula mikando kha ?hungu ( I nga vha ya ?amu kana ya bo?elo), ?wana a kuvhanganya mikando nga tshivhumbeo tsha tshitendeledzi, ine ya ya phan?a na murahu ha mulomo ya fheleledza yo ya thumbuni. ?wana u tea u vha a tshi kona u fema nga ningo musi a tshi khou mama.
﻿
﻿Musi ?hungu I tshi dzheniswa mulomoni,meme dza mulomo dzi a vala , lulimi lwa imela n?ha u itela u pwanyeledza ?hungu na ?hanga ya mulomo. Lulimi lu ya murahu lwa sia tshikhala tshihulwane vhukati ha meme na lulimi lwa ita uri muya u si dzhene kha phakho. Ngauralo hu vha na vacuum mikando kana mafhi a dzhena mulomoni.
﻿
﻿Tshikhala tshi thivhela ?hungu u bva mulomoni na u thusa ?wana u kona u fara ?hungu tshifhinga tshilapfu.. ?haha, lulimi, marama na marinini zwi thusa kha u hamula mikando kha ?amu.
﻿
﻿
﻿Ku?ele kwa ?wana ku a fana hu sa sedzwi tshishumiswa tsha u ?isa (?amu kana bo?elo). Naho zwo ralo nyito ya u mama mikando kha ?amu yo fhambana na ya u mama mafhi kha bo?elo. ?hungu ya bo?elo a I ?o?i mushumo munzhi wa ?haha dza ?wana, misipha ya tshifha?uwo, lulimi, marinini na marama.
﻿
﻿* U MAMISA ?AMU HU TSHI VHAMBEDZWA NA U MAMISA BO?ELO
﻿
﻿U elela ha mafhi:
﻿
﻿Kanzhi mafhi a bo?elo a bva nga u ?avhanya u fhira a ?amu, naho hu uri hu tshi thithiswa nga zwithu zwo vhalaho, tsumbo, lushaka lwa bo?elo na ?hungu, na saizi ya ?hungu. U bva ha mafhi kha ?amu hu thithiswa nga vhukoni ha mme ha u bveledza mikando, hu uri u mama ha ?wana hu tshi dovha ha engedzedza mikando kha ?amu.
﻿
﻿
﻿* U mamisa mikando ya mme hu na zwivhuya:
﻿
﻿(a) Mikando ya mme ndi tshishumiswa tshine tsha wanala muvhilini nahone a tshi nga ?o vhanga thaidzo kha thishu dza muvhili u fana na zwi?we zwi?iwa zwa vhana. Lukanda lwa nga ngomu lwa ningo lwa ?wana ane a vha na lumeme lwa mulomo lwo pharuwaho lu a vhonala, ngauralo mikando a I nga ?o mu dina.
﻿(b) U mamisa mikando a hu na mutsiko kha n?evhe une wa fana  na wa u mamisa bo?elo ( ndi zwivhuya zwaho, vhunga vhana vhane vha vha na ?hanga ya mulomo yo pharuwaho vha tshi anzela u farwa nga malwadze kha n?evhe ya vhukati). U mama ?amu nga u futelela hu ita uri hu vhe  na mutsiko u linganaho kha n?evhe, zwine zwa fhungudza khonadzeo ya u farwa nga malwadze a n?evhe.
﻿(c) Mikando ya mme i na maswole a u lwisa zwitshili. I na lactoferrin na immunoglobin dzine dza thusa kha u thivhela malwadze. Vhana vhane vha vha na lumeme lwa mulomo lwo pharuwaho vhane vha mamiswa mikando ya mme a vha fareswi nga malwadze.Naho ?wana a tshi mamiswa mikando ya mme kana bo?elo, u tea u dovha a netshedzwa zwi?we zwi?iwa zwa pfushi. U mama ?amu zwi a thusa vhunga zwi tshi ?u?uwedza tshumiso ya misipha ya tshifha?uwo ine ya ?o?ea musi a tshi thoma u amba (u kona u ita mibvumo).
﻿
