MUHASHO WA ZWA MUTAKALO
﻿
﻿
﻿
﻿KHENTSA YA MADZHENDE
﻿
﻿
﻿
﻿MUTAKALO WAVHO U ZWAN?ANI ZWAVHO
﻿
﻿
﻿
﻿NAA KHENTSA YA DZHENDE NDI MINI?
﻿
﻿
﻿Ndi lushaka lwa khentsa ine ya fara vhanna, fhedzi I fara vha si gathi. I nga vha hone tshifhinga tshi?we na tshi?we, fhedzi I faresa nga maan?a vhanna vhaswa vha mi?waha ya vhukati ha ya 20 na 40. Kanzhi I vha hone kha dzhende ?ithihi fhedzi. Tshiitisi tsha khentsa ya dzhende a tshi ?ivhei. I fara vhanna nga tshifhinga tsha musi vha na mbilaelo malugana na u beba kana u vha na vhana na u vha na mu?a.
﻿
﻿
﻿Ho vhigwa khentsa ya dzhende yo faraho vhanna ine ya vha 0.75% u isa kha 1.46% kha Vhu?walisi ha Khentsa nga 1996 na 1997.
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿NDI VHAFHIO VHANE VHA VHA KHOMBONI?
﻿
﻿* Vhathu vha tshinnani vhe vha vha na thaidzo ya dzhende ?i songo tselaho fhasi (?o lugiswaho na ?i songo lugiswaho). Hu na khonadzeo ya u engedzea ha khombo ka 11. Vhana vho?he vha vhatukana musi vha tshi bebiwa vha tea u ?oliwa arali madzhende avho a songo tsela fhasi..
﻿* Vhanna vhane ?ivhazwakale ya mu?a ya sumbedza uri hu na vhe vha vha vha na khentsa ya dzhende.
﻿* Vhanna vhane vha vha na thaidzo ya u sa vha na vhana
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿U KONA U I WANA NGA U ?AVHANYA
﻿
﻿Muthu u kona u wanulula zwithu zwi songo ?oweleaho kha dzhende nga ene mu?e. N?ila ya khwine ya u wana zwithu zwenezwo ndi u ITA dzindingo kha dzhende nga iwe mu?e.
﻿
﻿
﻿U ita dzindingo kha dzhende nga iwe mune (Testicular self-examination (TSE)
﻿Vha nga ita TSE zwavhu?i nga murahu ha musi vho ?amba nga ma?i a u dudela kana nga shawara. Mufhiso u ita uri dzhende ?i lunguluwe, izwi zwi  ita uri vha kone u wana zwi songo ?oweleaho nga u ?avhanya.
﻿
﻿
﻿Arali vha na mi?waha ya 18 na u fhira, vha tevhedzele aya maga ?wedzi mu?we na mu?we:
﻿
﻿
﻿Picture					
﻿
﻿
﻿* Kha vha lavhelese arali vho zwimba kha dzhende
﻿* Tshivhoni tshi nga vha thusa
﻿* Kha vha ite dzindingo nga u phuphuledza  kha dzhende ?i?we na ?i?we nga zwan?a zwo?he
﻿* Kha vha vhee minwe yo?he nga fhasi ha dzhende hone magunwe a nga n?ha ha?o
﻿* Kha vha role madzhende zwavhu?i vhukati ha minwe na gunwe. Vha songo ofha arali vha wana uri ?i?we dzhende ndi ?ihulwane. Hu vha hu si na tsho khakheaho (zwo tou ralo nga tsiko). Mabundu a khentsa a anzela u wanala nga matungo a dzhende, fhedzi a nga kha ?i vha hone na vhukati na nga phan?a ha dzhende.
﻿* Kha vha fare tshithu tshi no nga tshubu thethe nga murahu ha madzhende. Iyi tshubu I vhidzwa ephidimisi, ine ya kuvhanganya na u fara vhunna.
﻿Kha vha ?ivhe uyu mura?o. Vha songo khakhisa vha humbulela uri ndi bundu.
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Vha dzhiele nzhele zwi tevhelaho:
﻿
﻿
﻿* Bundu ?i?uku ?a u lingana na nawa, ?i sa vhavhi ?ine ?a wanala kha dzhende. A si mabundu o?he ane a vha a a khentsa.
﻿* Dzhende ?o hulaho
﻿* Arali vha pfa dzhende ?avho kana ?wambabvu (groin) zwi tshi lemela
﻿* Arali vha pfa hu na tshanduko musi vha tshi phuphuledza dzhende ?avho
﻿* U hula ha ma?amu na dzi?hungu
﻿* Tshilu?i tshine tsha khou kuvhangana kha dzhende
﻿* Tshi?havhi kha dzhende.
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿ZWINE VHA TEA U ZWI ITA:
﻿
﻿* Arali vha pfa vha na tshi?havhi tsho tou hulelaho ? vha ?o?e thuso ya shishi
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿* Arali vha vha vha na mabundu, kana hu na u hula, u zwimba kana u shanduka kha dzhende musi vha tshi ?i phuphuledza ? kha vha ye u vhona ?anga.
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿* Arali vha tshi pfa hu na u lemela kana tshi?havhi ? kha vha ye u vhona ?anga
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿* Arali ma?amu na ?hungu zwo hula nahone vha tshi pfa dzhende ?i tshi nga ?o zwimba ?  vha ye u vhona ?anga
﻿
﻿
﻿
﻿ 
﻿
﻿* Arali hu si na zwithu zwi songo ?oweleaho ? vha bvele phan?a na u ita TSE u swika vha tshi vha na mi?waha ya 40/45.
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿VHA ELELWE:
﻿
﻿
﻿1. Khentsa ya dzhende I a alafhea, zwihulu arali yo waniwa nga u ?avhanya
﻿2. U bviswa ha dzhende ?ithihi a hu nga ?o vha thithisa kha u vha na vhana kana u ita zwa vhudzekani.
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿ 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
