
﻿
﻿
﻿
﻿THENDELONZWIWA (TSHATHA) YA VHU?IFARI HAVHU?I
﻿
﻿
﻿Ro bva kha tshifhinga tsha u sa lingana na khakhathi ra pfukhela kha tshitshavha tsho ?okaho midzi kha vhudzulapo vhu fanaho nahone tshine tsha ?u?uwedza ndingano. Ri humbula nga ha nyendo dzashu dzo fhambanaho na mvelele dzashu dzo fhambanaho dze dza ri swikisa kha demokirasi na mbofholowo, ra ?inekedzela kha milayo ya vhu?ifari ine ya ri ?anganya kha u fhambana hashu. 
﻿
﻿Kha uhu u ?inekedzela hu fanaho, ro bebwa kha nndwa, ro ?inekedzela u fhodza zwilonda zwa tshifhinga tsho fhiraho, ra khwa?hisedza tshirunzi tsha vho?he, na kha u ?u?uwedza tsireledzo ya zwa matshilisano na matheriala wa vhathu vhashu, ri khou fulufhedzisa u tsireledza na u tevhedzela milayo ya vhu?ifari ine ya vha afha ngomu. Ri ita izwo ri tshi khou ?anganedza uri vhumatshelo hashu ho ?isendeka nga tsireledzo ya vhupo na ndondolo ya vhathu vho?he vhane vha dzula kha mikano yashu, vha dzulaho kha khonthinente ya Afurika nahone vhane vha vha tshipi?a tsha lushaka nga u angaredza.  
﻿
﻿Ro ?inekedzela kha Ubuntu, zwe zwa ita uri ri vhe na demokirasi nahone zwine zwa wanala kha mulayotewa, ro ?inekedzela sa lushaka u: 
﻿
﻿?honifha Tshirunzi tsha Muthu na Ndinganyiso 
﻿Mulayotewa washu u khwa?hisedza uri vhathu vho bebwa vho vhofholowa nahone vha na tshirunzi tshi linganaho. 
﻿
﻿Ri ?inekedzela kha u:    
﻿1. 	?honifha vhathu vho?he ri sa yi nga vhubvo havho, lushaka, mbeu, vhukale, tshiimo na khethekanyo (kilasi). 
﻿2.	Lwa na u fhelisa u tambudzwa ha vhafumakadzi muyani na muvhilini zwine zwa fheleledza zwo ita uri hu vhe na u tshipiwa na hu?we u tambudzwa ha vhafumakadzi. 
﻿3.	Fhelisa u sa farwa zwavhu?i ha vhana zwi tshi itiswa nga vhushayapfushi, u shumiswa ha vhana, u ita bindu nga zwidzidzivhadzi, fi?imu dza zwa vhudzekani na vhupombwe.
﻿4.	?hogomela vho?he vhashai, vhaaluwa na vho?he vhane vha si kone u ?i?hogomela. 
﻿5.	Hanedzana na u sa farwa zwavhu?i muvhilini na muyani kana u tambudzwa ha mu?we muthu.
﻿6.	Kunda u shumiswa nga n?ila i songo teaho tshiimo, mvelele, lushaka, mbeu, zwa vhudzekani, tshiimo tsha mutakalo kana sialala zwine zwa ita uri hu vhe na u khethululana. 
﻿     7.	Shumela u tsireledza mivhili ya vhathu na tsireledzo ya vhathu vho?he. 
﻿
﻿U ?u?uwedza Mbofholowo, Mulayo na Demokirasi
﻿Mbofholowo ya muthu kha mulayo ndi mutheo wa vhulamukanyi, u sa vha hone ha tshi?alula, u fha?a lushaka na kuvhusele kwavhu?i.  
﻿
﻿Ri ?inekedzela kha u : 
﻿1.	Tendela mbofholowo ya u ?iambela, vhu?iba?ekanyi, u tshimbila, vhudzulo, lutendo, mihumbulo na vhurereli.  
﻿2.	Vha na vhu?ifhinduleli kha zwa matshilisano nga u ?honifha mulayo, vhufhulufhedzei, u shumesa nga maan?a na maimo a fhasisa a mikhwa yavhu?i.  
﻿3.	Lwisa milandu yo?he, vhukwila na dzikhakhathi.
﻿4.	Lwela vhuthihi ha lushaka na vhuthihi ha Riphabuliki.
﻿
﻿ U khwinisa Matheriala na Vhulamukanyi ha Ikonomi
﻿Pfanelo dza ikonomi na zwa matshilisano dzine dza vha tshipi?a tsha mulayotewa washu a dzo ngo tea u vhonwa fhedzi sa dza ?hu?huwedzo. Pholisi na mbekanyamushumo dzi tea u kona u ita uri vhashai vha kone u swikelela tshirunzi na zwithu zwavhu?i.  
﻿
﻿Ri ?inekedzela kha u: 
﻿1.???????? Fhelisa u sa lingana ho tiwaho ha tshifhinga tsho fhiraho na tsha zwino, na u ?u?uwedza uri vhathu vha kone u shumisa vho?he tshomedzo dza shango ?ashu. 
﻿   2.???????? Hanedzana na vivho, u dzimana na u ?o?a u ?ipfumisa tshifhinga tsho?he. 
﻿3.???????? Fhelisa vhukwila, vhu nga vha vhu tshi khou itiswa nga u ?o?a u vhuyelwa nga zwi?we, u sa fhulufhedzea, tshi?ivhano kana zwi?we zwi?u?uwedzi. 
﻿4.??????? ??u?uwedza u sa vha na tshidzumbe kha muvhuso na bindu nga u wana mafhungo o teaho na u a swikelela nga tshifhinga kha zwo?he zwine zwa kwama vhutshilo ha vhathu. ? 
﻿5.???????? U khwa?hisedza vhulanguli vhune ha vha na vhukoni na u sa vha na tshi?alula na u thola hune ha ita uri hu vhe na vhuimeli ha tshakha dzo?he na mbeu dzo?he. 
﻿
﻿ U khwinisa Milayo ya vhu?ifari ya Mu?a na Tshitshavha
﻿Mu?a na tshitshavha ndi yuniti dza matshilisano dza ndeme dzine dza ?u?uwedza na u bveledza milayo ya vhu?ifari kha tshitshavha.  
﻿
﻿Ri ?i?ekedzela kha u:
﻿1.	?u?uwedza milayo ya vhu?ifari ya mu?a, u fhulufhedzea, vhu?ifhinduleli, ?honifho ya vhabebi na vhaaluwa, u alusa vhana, u un?ela vhaalua, u bveledzisa khathihi na u ?hogomela mu?a. 
﻿2.	Lwisa khakhathi dza mu?ani na u shaya vhu?ifhinduleli mu?ani, zwi nga vha zwi tshi khou itiswa nga tshumiso mmbi ya zwidzidzivhadzi, lutendo kha mvelele kana tshi?alula u ya nga mbeu. 
﻿3.	Bveledza mu?a kana vhupo ha vhathu vho?he vhune ha ?u?uwedza u ?hogomela, mafunda na vhukateli.  
﻿4.	Shumisa tshomedzo zwavhu?i nahone nga u lingana u itela uri mi?a yo?he na vhadzulapo vha vhuelwe.  
﻿5.	?ivhuedza khathihi na u vhuedza vha?we nga u ?ialusa na nga u wana zwikili kana vhukoni.   
﻿
﻿U ?u?uwedza u fhulufhedzea, vhu?inekedzeli na u amba ngoho
﻿U fhulufhedzea, vhu?inekedzeli na u amba ngoho ndi milayo ya vhu?ifari ya ndeme ya demokirasi na kuvhusele kwavhu?i.  
﻿
﻿Ri ?inekedzela kha u:
﻿       1.	shumisana nga u fhulufhelana khathihi na u sa dzumbelana zwithu.     
﻿2.	?u?uwedza vhushaka havhu?i, u fhulufhelana na u tshilisana kha khethululo dze dza vha dzi hone kale.  
﻿3.	Shumisa khothe u pfisa vhu?ungu malugana na vhuvhava, tshutshedzo, tshan?anguvhoni, u sa fhulufhedzea na u shumisa vha?we nga n?ila i songo teaho. 
﻿
﻿
﻿
﻿U khwa?hisedza uri hu vha na u tshimbilelana ha mvelele, Lutendo na Luvalo  
﻿Phambano ya mirafho na dzitshaka Afurika Tshipembe i na vhukoni ha u ?u?uwedza na u pfumisa sisi?eme ya mvelele na milayo ya vhu?ifari zwine zwi nga ita uri milayo ya vhu?ifari ine ya vha kha Tshatha i bvele phan?a na u shuma.  
﻿
﻿Ri ?inekedzela kha u:
﻿1.	?u?uwedza mbofholowo ya luvalo (ya u ?ivha vhu?i na vhuvhi), u kon?elelana ha vhurereli na u ?anganedza ?hu?huwedzo dza mihumbulo yo fhambanaho hu si na tshi?alula kana u dzhia sia.    
﻿2.	?u?uwedza u kona u sasaladza mihumbulo hu si na u ofha na u kona u shela mulenzhe kha zwi?we. 
﻿   3.	?u?uwedza ?honifho ya lutendo na sisi?eme dza milayo ya vhu?ifari ya vha?we.
﻿4.	?u?uwedza pfanelo ya mudzulapo mu?we na mu?we ya u ?iambela kana u ?etshedza mihumbulo kana vhupfiwa hawe a si na luvalo, a sa ofhi u shushedzwa kana u tambudzwa. 
﻿5.	Hanedza zwo?he zwine zwa ?alula, hu nga vha muthu, khamphani kana nga vhura?o kana vhu?iba?ekanyi na dzangano ?ine ?a nyadza vha?we
﻿6.	?u?uwedza u fara vhathu vho?he nga u lingana, hu tshi katelwa na  vho holefhalaho na vha re na HIV / Aids na ma?we malwadze. 
﻿
﻿U ?honifha na u ?hogomela vhathu vho?he
﻿U ?honifha na u ?hogomela ndi mi?we ya milayo ya vhu?ifari ya vhathu vha Afrika Tshipembe. Ri a tenda uri nga nn?a ha ?honifho na ?hogomelo a hu nga ?o vha na mulalo kana tsireledzo. 
﻿
﻿Ri ?inekedzela kha u: 	
﻿1.	Sa shumisa luambo lu songo ?ambaho kana ma?amba musi ri tshi khou davhidzana na vha?we. 
﻿2. 	?u?uwedza mulalo, vhukonani, u kon?elelana na vhuthihi ha lushaka vhukati ha zwigwada zwa mvelele, vhurereli na dzinyambo. 
﻿3.  	Sumbedza ?honifho kha vhathu na zwigwada zwa vhathu.  
﻿
﻿U lwela Vhulamukanyi, u tshimbidza zwithu nga n?ila kwayo na u tshilisana nga Mulalo 
﻿
﻿U tshilisana nga mulalo zwi ?o?a vhulamukanyi, u tshimbidza zwithu nga n?ila kwayo  na u ?honifhana sa mutheo wa vhukonanyi kana vhupfumedzanyi ha lushaka. Khethululo na zwi?alula zwa tshifhinga tsho fhiraho zwi tea u hangwiwa u itela u khwa?hisedza u ?u?uwedzwa ha milayo ya demokirasi, vhulamukanyi ha vhathu na pfanelo dza vhuthu dza mutheo dza vho?he.   
﻿
﻿Ri ?inekedzela u:
﻿      1. 	Hanedzana na vhuhali na mikhwa mivhi nga n?ila ya u ?honifha na u pfesesa.
﻿2. 	hanedzana na vhathu khathihi na zwigwada zwine zwa ?o?a u khakhisa mulalo, vhudziki na tsireledzo ya lushaka nga n?ila i si ya demokirasi  na/kana i si kwayo.   
﻿3. 	?etshedza tshumelo dza vhapo na dzi?we nga u lingana kha vhathu vho?he hu si na tshi?alula kana u dzhia sia.
﻿Musi ri tshi elelwa dzinndwa na zwi?alula zwe zwa vha zwi hone kale, ri ?anganedza uri vhushaka ha vhathu kha demokirasi yashu ntswa vhu a thenga-thenga. Izwi zwi ?o?a u khwa?hisedzwa ha milayo ya vhu?ifari ya fhasisa (ya u ?ivha vhu?i na vhuvhi) ine vhadzulapo vha Afurika Tshipembe vha nga i takalela sa mutheo wa u swikelelana kha muya we wa ita uri lushaka lwashu lu bebwe ? lu tshi ?ivha uri Afrika Tshipembe ndi ?a vhathu vho?he vhane vha dzula kha?o.  
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿1
﻿
﻿
