[SAPL4][a40y2000]MULAYO WA TSIRELEDZO YA ?AMA WA VHU 40 WA 2000[/SAPL4]
﻿
﻿[WO TENDELANWAHO NGAWO  NGA ?A 27 TSHIMEDZI 2000]	[?UVHA ?A U THOMA: 1 LARA 2000]
﻿
﻿(?inwalo ?a Tshiisimane ?o sainiwaho nga Phuresidennde)
﻿
﻿MULAYO
﻿
﻿U bveledza maga a u phuromotha tsireledzo ya ?ama na tsireledzo ya zwibveledzwa zwa phukha; u thoma na u londota maimo a lushaka a silahapani, u langa vhu?un?i na vhuvhambadzaseli ha ?ama, u thoma zwikimu zwa tsireledzo ya ?ama, na ma?we mafhungo a yelanaho na zwenezwo. 
﻿
﻿[a40y2000s1]1	 ?halutshedzo 
﻿
﻿	 (1) Kha hoyu mulayo, nga nn?a ha musi zwo sumbedzwa nga i?we n?ila-
﻿
﻿	'silahapani' zwi amba fhethu ha u ?havhela hune ha vha na ?hanziela yo wanalaho hu tshi tevhelwa khethekanyo 8 (1) na musi ho itwa ndingo hu tshi tevhelwa khethekanyo 8 (2);
﻿
﻿	'phukha' zwi amba phukha ine ya ambiwa kha Shedulu ya 1;
﻿
﻿	'tshibveledzwa tsha phukha' zwi amba tshibveledzwa tshine tsha wanala kha mutumbu wa phukha nga nn?a ha ?ama;
﻿
﻿	'muthu o ?ewaho mushumo' zwi amba muthu mu?we na mu?we, mushumo, dzangano, tshiimiswa kana mbumbano yo tholiwaho hu tshi tevhelwa khethekanyo ya 4;
﻿
﻿	'muthu o ?ewaho maan?a' zwi amba muthu ane a khou ambiwa kha khethekanyo ya 3 (1) (a) (ii);
﻿
﻿	'Muhasho' zwi amba Muhasho wa zwa Vhulimi kha muvhuso wa lushaka; 
﻿
﻿	'maimo a lushaka a ?o?eaho' zwi amba maimo ane a ambiwa kha khethekanyo ya 11;
﻿
﻿	'silahapani ya vhuvhambadzelaseli' zwi amba silahapani ine ya khou ambiwa kha khethekanyo ya 14 (1) (a);
﻿
﻿	'thendelo ya u ?un?a' zwi amba thendelo yo ambiwaho kha khethekanyo ya 13 (1) (a);
﻿
﻿	'?ama' zwi amba zwipi?a zwa phukha yo ?havhiwaho zwe zwa itelwa u ?iwa nga vhathu na dziphukha zwi saathu u itwa tshithu nga nn?a ha u bviswa marambo, u remelelwa, u tshetshelelwa, u rothodzwa kana u xwatudziwa, ha dovha ha katelwa na ?ama yo-
﻿
﻿		(a)	shelwaho zwi?we zwithu zwine zwa sa shandukise nga maan?a zwe ya vha I zwone u thomani, na
﻿
﻿		(b)	ine ya vhuyelela kha zwe ya vha I zwone nga murahu ha musi yo shelwa mishonga yo ambiwaho kha phara ya (a) ya bviswa henefho;
﻿
﻿	'MEC' zwi amba mura?o wa Khorotshitumbe wa vun?u ?ine silahapani tsha khou ambiwa tsha vha kha?o;
﻿
﻿	'Minisi?a' zwi amba Minisi?a wa lushaka a re na vhu?ifhinduleli ha zwa vhulimi;
﻿
﻿	'Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka' zwi amba o ?ewaho mushumo hu tshi tevhelwa khethekanyo ya 2 (1);
﻿
﻿	'muofisiri' zwi amba muofisiri sa zwine zwa ?alutshedzwa kha khethekanyo ya 1 (1) ya Mulayo wa Tshumelo ya Nnyi na nnyi, wa 1994 (Tshitatamennde tsha vhu 103 tsha 1994);
﻿
﻿	'mu?e', zwi tshi yelana na fhethu ha u ?havhela, zwi katela muthu a re na ndaulo ya fhethu ha u ?havhela;
﻿
﻿	'fhethu' zwi katela tshifha?o, tshiimiswa, fhethu ho valeaho, shango, haba, khai kana tshibarago;
﻿
﻿	'randewaho' zwi amba u randelwa nga ndaulo;
﻿
﻿	'muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u' zwi amba muofisiri wa vun?u o ?ewaho mushumo wonoyo hu tshi tevhelwa khethekanyo ya 5 (2) (a);
﻿
﻿	'ndaulo' zwi amba ndaulo i?we na i?we yo itwaho hu tshi tevhelwa khethekanyo ya 22;
﻿
﻿	'thengiso' zwi katela thendelano ya u rengisa, na dzi?we n?isedzo, khunguwedzo, ?ano, u pfukisa vhu?e, n?isedzo kana u tshimbidzwa, u rengisa, thengiselano kana u la?wa nga n?ila i?we na i?we, hu nga vha hu u itela zwi?we na zwi?we, na 'u rengisa' hu nga ?i amba zwithu zwithihi;
﻿
﻿	'tshikimu' zwi amba tshikimu tshi?we na tshi?we tsho thomiwaho nga khethekanyo ya 12;
﻿
﻿	'u ?havha' zwi amba u vhulaha phukha na nyito ya zwithu zwo ?oweleaho musi hu tshi itwa zwenezwo hu u itela u wana ?ama na zwibveledzwa zwa ?ama khayo;
﻿
﻿	'fhethu ha u ?havhela' zwi amba fhethu hu?we na hu?we, hu nga vha fhethu hu sa tshimbili kana tshiendedzi tshine tsha shumiswa kha u ?havhela phukha, hu katelwa na henefho fhethu hune ha khou ?havhelwa hone kana hune ha vha tsini na henefho fhethu hune-
﻿
﻿		(a)	mitumbu ya xwatudzwa;
﻿
﻿		(b)	?ama na zwibveledzwa zwa phukha zwa vhewa hone;
﻿
﻿	'hoyu Mulayo' zwi katela ndaulo i?we na i?we, i re kha maimo a lushaka na tshikimu;
﻿
﻿	'a yo ngo lugela u ?iwa nga vhathu na phukha' zwi amba uri a yo ngo lugela u ?iwa nga vhathu na phukha nga mulandu wa vhulwadze, nzulele i si yavhu?i, u sina, vhushelatshili kana yo tou salaho, kana nga mulandu wa u vhewa fhethu kana u kwamana na tshithu tshi re na vhulwadze kana tsho sinaho, tsho tshinyalaho kana tshi re na zwitshili;
﻿
﻿	'mulafhazwifuwo' zwi amba mulafhazwifuwo ane a ?alutshedzwa kha khethekanyo ya 1 ya Mulayo wa Phurofesheni dza Vhulafhazwifuwo, wa 1982 (Mulayo wa vhu 19 wa 1982).
﻿
﻿	(2) Nga u ita n?ivhadzo kha Gazette Minisi?a a nga-
﻿
﻿		(a)	dzhenisa lushaka kana khethekanyo i?we na i?we ya phukha kha shedulu ya 1;
﻿
﻿		(b)	wana uri dzi?we khethekanyo dza hoyu Mulayo a dzi shumi kha dzi?we tshaka kana khethekanyo dza phukha dzo bulwaho kha Shedulu ya 1.
﻿
﻿[a40y2000s2]2	Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka
﻿
﻿	(1) (a) Minisi?a u fanela u thola muofisiri wa Muhasho ane a vha mulafhazwifuwo uri a vhe muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka. 
﻿
﻿	(b) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u shumisa maan?a e a ?ewa one na u ita mishumo ye a ?ewa yone kha hoyu Mulayo, a tshi khou tevhela ndaulo na ndaela dza Minisi?a. 
﻿
﻿	(2) Musi muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a tshi ?anganedza khumbelo a tshi tevhela hoyu Mulayo, a nga-
﻿
﻿		(a)	humbela khumbelo muhumbeli u ?etshedza ma?we mafhungo arali zwo tea kha tshifhinga tsho tewaho;
﻿
﻿		(b)	ita ?ho?isiso kana ?ho?uluso i yelanaho na khumbelo; na u
﻿
﻿		(c)	hana, u fhirisela phan?a kana u ?anganedza khumbelo ho sedzwa nzulele sa zwo teaho. 
﻿
﻿	(3) (a) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga engedza tshifhinga tsho vhewaho kha khumbelo yo bulwaho kha khethekanyo-?hukhu ya (2) (a) nga u tou ?wala. 
﻿
﻿	(b) Khumbelo ya nyengedzo i fanela u tou ?waliwa na uri I fanela u ?alutshedza zwavhu?i zwiitisi zwa khumbelo. 
﻿
﻿	(4) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u fanela u ?ivhadza muhumbeli tsheo i?we na i?we yo swikelelwaho nga u tou ?wala na uri arali khumbelo yo haniwa, u fanela u ?wala zwiitisi zwa u haniwa hayo. 
﻿
﻿	(5) (a) Arali nga murahu ha musi khumbelo yo ?anganedzwa kana yo tendelwa, muofisiri a mbo ?i ?ivha nzulele dzine, arali o vha a tshi khou dzi ?ivha, kana dzo vha dzo bviselwa khagala khae musi a tshi khou sedza khumbelo, dzo vha dzi tshi nga ita uri a hane khumbelo kana ho dzheniswa maga kana maga o ?adziswaho, a nga ?i ?walela muhumbeli n?ivhadzo ya u ?anganedza khumbelo kana u i hana nga u vhea maga, zwi tshi ya nga ha zwine nzulele ya nga vha yo ima ngayo.
﻿
﻿	(b) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u fanela u ?ea zwiitisi zwa u tendelwa uho kana u shandukiswa uho ha tsheo. 
﻿
﻿[a40y2000s3]3	U rumiwa kana u ?ewa maan?a na mishumo nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka
﻿
﻿	(1) (a) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga ?ekedza maan?a e a ?ewa one kana a ?ea mu?we muthu mushumo we a ?ewa wone ho tevhelwa hoyu Mulayo-
﻿
﻿		(i)	muofirisi mu?we na mu?we a re nga fhasi ha ndaulo yawe; 
﻿
﻿		(ii)	muthu ane a sa vhe muofisiri; na
﻿
﻿		(iii)	muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u, o thoma a wana thendelo kha MEC. 
﻿
﻿	(b) U ruma kana u ?ea mushumo hu re kha phara ya (a) (ii) hu nga itwa fhedzi ho thoma ha wanala thendelo kha Minisi?a. 
﻿
﻿	(c) Maan?a kana mushumo wo ?ewaho muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u a nga kha ?i pfukiselwa kha muofisiri mu?we na mu?we ane a vha nga fhasi ha ndaulo ya onoyo muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u. 
﻿
﻿	(2) (a) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u fanela u ?ea vhaofisiri, vhathu vho ?ewaho maan?a na vhaofisiri vha khorotshitumbe vha vun?u vho bulwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (1) thendelo yo tou ?walwaho ine khayo ha ambiwa uri muthu o bulwaho afho o ?ewa maan?a a u shuma mushumo wo bulwaho afho.
﻿
﻿	(b) Thendelo yo bulwaho kha phara ya (a) i nga-
﻿
﻿		(i)	?i ?waliwa nga u angaredza; 
﻿
﻿		(ii)	?i amba nga ha zwithu zwa tshi?we tshivhumbeo; 
﻿
﻿		(iii)	?i amba silahapani yo tiwaho; kana
﻿
﻿		(iv)	ya amba fhethu ho tiwaho. 
﻿
﻿	(3) Muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u u fanela u bvisa thendelo yo bulwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (2) (a) musi a tshi shuma mushumo we a tou ?ewa musi a tshi humbelwa nga muthu mu?we na mu?we. 
﻿
﻿	(4) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka ha bvulwi maan?a kana mushumo wo rumelwaho mu?we nahone a nga hanedza kana u shandukisa tsheo yo dzhiwaho kana ndaela ine ya bva kha muofisiri, muthu o ?ewaho maan?a kana muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u u ya nga ha mushumo wonoyo, nga nn?a ha musi tsheo yeneyo yo no vhudzwa muthu ane a khou fanela u wana mulaedza wonoyo, hune tsheo yeneyo ya nga khakhululwa kana ya shandukiswa arali khwiniso yeneyo kana u khwiniswa honoho hu tshi nga thusa muthu onoyo kana arali onoyo muthu a tshi tendelana na khwiniso yeneyo kana u shandukiswa honoho. 
﻿
﻿[a40y2000s4]4	U rumiwa ha vhatholiwa (designation of assignees)
﻿
﻿(1) Minisi?a a nga ruma hu tshi tevhedzwa hoyu Mulayo kana dzinwe ndaela dza hoyu Mulayo ho?he kha Riphabu?iki kana hu?we fhethu kana mu?we muthu a re na dzangalelo kana i?we ndivho ya ?ama na tsireledzo ya ?ama.
﻿
﻿(2) Mushumo wo bulwaho kha khethekanyo?hukhu ya (1) u fanela u sumbedza maan?a na mishumo ine muthu o rumiwaho u ita mushumo a fanela u vha nao na u shuma mushumo we a ?ewa wone a tshi tevhela ndaela dza muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka 
﻿
﻿(3) Nga nn?a ha musi minisi?a o tou zwi sumbedza nga i?we n?ila, murumiwa ha na i?we mbilo ine a nga vhila kha Muvhuso ya mbadelo dzi?we na dzi?we dzo itwaho musi a tshi khou ita mushumo we a ?ewa. 
﻿
﻿
﻿	(4) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, mudzulatshidulo kana muthu mu?we na mu?we a re na vhu?ifhinduleli ane a sa vhe muthu zwawe-
﻿
﻿		(a)	u fanela u imela murumiwa kha u shumisa maan?a na u ita mushumo wo ?ewaho, na uri 
﻿
﻿		(b)	a nga ?wala, u ruma kana u fhirisela mushumo na maan?a kha mu?we muthu ane a ?o a shumisa hu tshi tevhelwa hoyu Mulayo nga u tou ?wala, kana a nga hwedza maan?a kana u laedza mushumo kha mu?we muthu nga u tou ?wala. 
﻿
﻿	(5) (a) Maan?a o shumiswaho kana mushumo wo shumiwaho nga mutholiwa o bulwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (4) u fanela u dzhiwa sa mushumo wo shumiwaho nga muofisiri muhulwane wa khorotshitumbe, nga n?ila ine wa nga vha wo itwa ngayo. 
﻿
﻿	(b) Muofisiri muhulwane wa khorotshitumbe, mudzulatshidulo kana muthu mu?we na mu?we o ?ewaho maan?a a nga khakhulula kana u shandukisa tsheo yo dzhiwaho kana ndaela yo ?ewaho nga mutholiwa onoyo tshifhinga tshi?we na tshi?we, hune arali u shandukiswa kana u litshiwa ha tsheo hu tshi ?o vhuyedza muthu a kwameaho. 
﻿
﻿	(6) Ho sedzwa khethekanyo ?hukhu ya (3), murumiwa a nga ta mbadelo ine ya tea u badelwa nga mu?e wa silahapani uri hu kone u shumisa maan?a na u ita mushumo wa murumiwa o thoma a kwamana na muofisiri wa khorotshitumbe hu tshi tevhelwa hoyu Mulayo 
﻿
﻿	(7) Arali murumiwa a sa tevhela ndaela dza hoyu Mulayo, kana ndaela ya muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga fhelisa kana u litshisa murumiwa onoyo mushumo wonoyo. 
﻿
﻿[a40y2000s5]5	U ?etshedzwa ha mi?we mishumo kha mira?o ya khorotshitumbe ya vun?u
﻿
﻿	(1) Ho sedzwa khethekanyo?hukhu ya (2), (3) na (4) na khethekanyo ya 6, mishumo yo sumbedzwaho kha khethekanyo 7, 8, 9, 10, 15 na 16 i khou ?ewa mira?o ya khorotshitumbe ya vun?u ?i?we na ?i?we. 
﻿
﻿	(2) (a) MEC u fanela u thola muofisiri wa vun?u ?ene?o ane a vha mulafhazwifuwo uri a vhe muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u. 
﻿
﻿	(b) Muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u u fanela u shumisa maan?a na u shuma mishumo ye a ?ewa khorotshitumbe ya vun?u ?awe nga khethekanyo ya (1). 
﻿
﻿	(3) Muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u-
﻿
﻿		(a)	a nga ?ea maan?a kana a ?ea mushumo wo buliwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (2) (b) muofisiri a re nga fhasi hawe kana ndaulo yawe; na
﻿
﻿		(b)	uri u fanela u ?ea muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u mivhigo ine ya elana na u tevhedzwa ha ndayo dzi re kha khethekanyo ?hukhu ya (1) nga n?ila ine muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u a ?o zwi humbela. 
﻿
﻿	(4) (a) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u fanela u ?ola kushumelwe kwa mishumo yo ?ewaho nga hei khethekanyo kha vun?u ?i?we na ?i?we u itela u vhona uri hu khou tevhelwa zwiimo zwi ?o?eaho zwa lushaka u mona na Riphabu?iki yo?he. 
﻿
﻿	(b) Nga zwifhinga zwo tewaho muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u fanela u ?wala muvhigo wa mishumo ye a i ?ola sa zwe zwa bulwa kha phara ya (a) na u vhea khophi ya muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u ane a kwamea. 
﻿
﻿	(5) Muofisiri wa khorotshitumbe a nga ?wala n?ivhadzo ya u humbela muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u kana muthu mu?we na mu?we a re na mafhungo ane a khou ?o?iwa nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u itela u ?ola u shumiwa ha mishumo yo ?ewaho nga hei khethekanyo, u ?etshedza mafhungo eneo kha muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka nga tshifhinga tshine tsha ?o vha tsho ?walwa kha n?ivhadzo. 
﻿
﻿	(6) Arali, kha zwi?we- vho, muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a tshi humbula uri zwiito kana u siedza zwi?we ha muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u zwi tshi sumbedza u pambuwa kha maimo a ?o?eaho a lushaka, u fanela u ?ivhadza muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u nga ha u pambuwa honoho na u humbela muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u u dzhia maga nga ha zwenezwo arali zwo tea. 
﻿
﻿[a40y2000s6]6	U imiswa ha mushumo
﻿
﻿	(1) Minisi?a a nga imisa mushumo wo bulwaho kha khethekanyo ya 5 nga u ?ivhadza kha Gazette, nga u angaredza kana kha zwinwe zwithu, arali ha vha na-
﻿
﻿		(a)	u pfukiwa kana u sa tevhedzwa ha ndaela dza hoyu Mulayo, kana u itea ha, kha vun?u kana kha shango ?i re tsini na vun?u ?ene?o, zwi?we zwi fanaho na zwenezwo zwine zwa nga khakhisa tsireledzo ya ?ama kha vun?u kana kha Riphabu?iki yo?he, kana
﻿
﻿		(b)	khumbelo ya u ita zwenezwo yo ?walelwaho MEC. 
﻿
﻿	(2) u imiswa hu nga ?i- 
﻿
﻿		(a)	vha kha vun?u lithihi kana manzhi kana zwipi?a kana Riphabu?iki yo?he; 
﻿
﻿		(b)	u angaredza kana kha ma?we mafhungo; na u
﻿
﻿		(c)	vha nga tshifhinga tshenetsho kana ho tevhedzwa zwine Minisi?a a nga zwi amba kana u zwi ta. 
﻿
﻿	(3) Arali ha vha na u imiswa, muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u fanela u shumisa maimo a ?o?eaho a lushaka na dzi?we ndaela dza hoyu Mulayo fhethu henefho lwa tshifhinga tshine tsha nga vha tsho tea uri khethekanyo yeneyo i shume. 
﻿
﻿	(4) u itela ndivho dza khethekanyo ?hukhu ya (3), muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u ?ene?o u fanela u shumisana na muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka na u vhea zwishumiswa zwine zwa shumiswa kha vun?u u itela tsireledzo ya ?ama uri zwi vhoniwe nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka.
﻿
﻿	(5) Arali mbadelo dzo itwaho nga mu?we ?waha nga vun?u kana dzi tshi itelwa ?i?we vun?u hu na ndivho dzo bulwaho kha hei khethekanyo dzi tshi fhira mbadelo dzo teaho u itelwa ndivho yeneyo nga vhusimamilayo ha vun?u lenelo, tshikolodo tshenetsho tshi fanela u lifhiwa nga tshelede yo vhetshelwaho ndivho yeneyo nga Phalamennde. 
﻿
﻿	(6) Arali tshiitisi tsha u imiswa honoho tshi sa tsha shuma, minisi?a u fanela u fhelisa u imiswa honoho. 
﻿
﻿[a40y2000s7]7	Khanelo ya u ?havha zwipuka hu?we fhethu hune hu sa vhe silahapani, na zwine zwa nga ita uri hu pfukiwe khanelo
﻿
﻿	 (1) A hu na muthu o tendelwaho u-
﻿
﻿		(a)	?havha phukha hu?we hune hu sa vhe silahapani;
﻿
﻿		(b)	tendela u ?havhiwa ha phukha fhethu hawe arali hu si silahapani; kana
﻿
﻿		(c)	u rengisa kana u ?ea ?ama uri i ?iwe nga vhathu kana phukha nga nn?a ha musi yo ?havhiwa silahapani. 
﻿
﻿	(2) (a) Khethekanyo ?hukhu ya (1) a i shumi na kha u ?havhela uri i ?iwe nga iwe mu?e kana zwa mvelele kana zwa vhurereleli. 
﻿
﻿	(b) A hu na ?ama kana tshibveledzwa tsha phukha yo ?havhiwaho sa zwe zwa bulwa kha phara ya (a) tshine tsha fanela rengiselwa muthu.
﻿
﻿[a40y2000s8]8	Thendelo ya fhethu ha u ?havhela 
﻿
﻿	 (1) (a) Khumbelo ya u ?walisa fhethu ha u ?havhela i fanela u iswa kha muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka nga maitele o randelwaho ho dzheniswa na mbadelo yo randelwaho. 
﻿
﻿	(b) Arali tshishumiswa tsha u ?havhela tsho bulwaho kha phara ya (a) tshi tshi tevhela hoyu Mulayo, muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u fanela u nea ?hanziela ya u ?inwalisa sa silahapani kha ya muhumbeli, arali ho tevhelwa maga o teaho. 
﻿
﻿	(c) ?hanziela ya vhu?i?walisi i shuma lwa tshifhinga tsho tiwaho kha ?hanziela ya muofisiri wa khorotshitumbe ya lushaka, tshifhinga tshenetsho a tsho ngo tea u fhira mi?waha mi?anu. 
﻿
﻿	(d) Mulayo wo tewaho kha phara ya (b) u nga amba nga ha-
﻿
﻿		(i)	maimo a lushaka ane a ?o?ea; 
﻿
﻿		(ii)	ma?we mafhungo o randelwaho; kana
﻿
﻿		(iii)	ma?we mafhungo a re na ndeme u itela u vhona uri silahapani i bveledza ?ama kana zwibveledzwa zwa phukha zwo tsireledzeaho zwo lugelwaho u ?iwa nga vhathu kana nga phukha. 
﻿
﻿	(2) Musi Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a tshi ?ea ?hanziela malugana na silahapani u fanela u ta kunanguludzele o sedza maimo a ?o?eaho na u sumbedza kunanguludzele kwonokwo kha ?hanziela. 
﻿
﻿	(3) ?hanziela ya thendelo yo ?ewaho kana ine ya khou fanela u ?ewa silahapani hu tshi tevhelwa khethekanyo ya vhu 5 ya Mulayo wa Tsiravhulwadze ya Silahapani, wa 1992 (Mulayo wa vhu 121 wa 1992), we wa vha u tshi khou shuma musi khethekanyo hei i saathu u thoma, i fanela u vha ?hanziela ya u ?i?walisa yo ?ewaho ho sedzwa khethekanyo?hukhu ya vhu (1). 
﻿
﻿[a40y2000s9]9	U imiswa kana u phumulwa ha ?hanziela ya vhu?i?walisi 
﻿
﻿	 (1) Ho sedzwa khethekanyo ?hukhu ya (2), muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga thutha ?hanziela ya vhu?i?walisi ha silahapani arali silahapani tshenetsho-
﻿
﻿		(a)	tshi sa tsha tevhedza milayo ye ya vhewa musi hu tshi ?ewa thendelo;
﻿
﻿		(b)	tshi sa shumi u ya nga maimo a lushaka a ?o?eaho; kana
﻿
﻿		(c)	tshi sa tsha shumiswa nga n?ila yo teaho. 
﻿
﻿	(2) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka ha ngo fanela u thutha ?hanziela ya vhu?i?walisi arali a songo-
﻿
﻿		(a)	vhudza mu?e wa silahapani tshenetsho nga ha u thuthiwa na zwiitisi zwa u thuthiwa honoho, na u
﻿
﻿		(b)	?ea mu?e wa silahapani tshifhinga tsho linganaho tsha u ?iimelela kana u khakhulula vhukhakhi ho iteaho kha silahapani hu saathu u fhela tshifhinga tshe a tetshelwa tshone nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka.
﻿
﻿	(3) ?hanziela ya vhu?i?walisi yo ?ewaho silahapani i thuthiwa musi muthu o ?ewaho ?hanziela yeneyo a sa tsha vha mu?e wa silahapani tshenetsho.
﻿
﻿[a40y2000s10]10	Ndayo/ Ndaela malugana na  kushumele kwa silahapani 
﻿
﻿	 (1) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga ?ea mu?e wa silahapani ndaela ya uri a-
﻿
﻿		(a)	tevhedze maimo a lushaka o teaho;
﻿
﻿		(b)	tevhedze milayo mi?we na mi?we yo vhewaho ya malugana na uri a kone u wana ?hanziela ya vhu?i?walisi;
﻿
﻿		(c)	shume kana a ime u shuma mushumo wo ambiwaho kha ndayo/ndaela, arali mushumo wonoyo kana u imiswa hu na ndeme kha u swikelela kana u phuromotha ndivho dza hoyu Mulayo, na u
﻿
﻿		(d)	imisa mishumo ya silahapani u swikela ndaela dza hoyu Mulayo kana milayo ye ya shumiswa musi hu tshi ?ewa ?hanziela i tshi tevhedzwa. 
﻿
﻿	(2) Ndayo/ndaela dzo bulwaho kha khethekanyo?hukhu ya vhu (1) dzi-
﻿
﻿		(a)	nga amba zwauri ?ho?ea i?we na i?we yo vhewaho i fanela u tevhedzwa nga n?ila yone nahone nga tshifhinga tsho tiwaho kha ndayo/ndaela;
﻿
﻿		(b)	fanela u vha dzo tou ?walwa dza ?ewa mu?e wa silahapani nga maitele o tiwaho, na uri
﻿
﻿		(c)	vhofha mu?e wa silahapani, hu sa sedzwi uri uyo muthu o vha mu?e wa silahapani kana o vha a si mu?e wa silahapani musi ndayo dzi tshi ?ewa. 
﻿
﻿	(3) (a) Ndaela i nga khwiniswa kana ya thuthiwa arali muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, nga murahu ha u ?ola kana ?ho?isiso arali zwo tea, o fushea nga uri ndayo dza ndaela dzo tevhelwa nga n?ila yo teaho. 
﻿
﻿	(b) Khwiniso yo bulwaho kha phara ya (a) a i tendeli mu?e wa silahapani u sa tevhela ndaela dza hoyu Mulayo dzine dza kwama ene kana silahapani tshine a vha mu?e watsho. 
﻿
﻿	(c) Khwiniso kana u thuthiwa ho bulwaho kha phara ya (a) hu fanela u itwa uri hu ?ivhiwe nga maitele o sumbedzwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (2) (b). 
﻿
﻿	(4) Ndaela yo ?ewaho ho sedzwa khethekanyo ya 17 ya Mulayo wa Tsiravhulwadze ya Silahapani, wa 1992 (Mulayo wa vhu 121 wa 1992), ye ya vha i tshi khou shuma phan?a ha musi khethekanyo hei i tshi thoma u shuma, i fanela u vha ndaela u ya nga hei khethekanyo. 
﻿
﻿[a40y2000s11]11	Maimo a lushaka a ?o?eaho 
﻿
﻿	 (1) Maimo a ?o?eaho a tevhelaho a shuma kha silahapani dzo?he: 
﻿
﻿		(a) Fhethu tsha u ?havhela hu nga ?waliswa fhedzi arali hu tshi tevhela ?hodea dzo randelwaho dzine dza vha ?ho?ea dzi katelaho, ?ho?ea dza mbumbo, mishumo ya vhulanguli ha tsiravhulwadze na zwi?we zwi yelanaho na zwenezwo; 
﻿
﻿		(b)	mu?e wa silahapani u fanela u wana tshumelo ya u ?ola silahapani tshawe; 
﻿
﻿		(c)	tshumelo ya u ?ola ?ama i nga itwa fhedzi nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u, muthu o ?ewaho maan?a kana murumiwa, ane a fanela u shuma mushumo wonoyo o ?iimisa nga e?he henefho silahapani; 
﻿
﻿		(d)	muthu o bulwaho kha phara ya (c) u fanela u vha e mulafhazwifuwo, mu?oli wa ?ama, mulingi wa ?ama, rathekiniki wa mitakalo ya phukha kana muthu mu?we na mu?we a re na ndalukano sa zwo randelwaho; 
﻿
﻿		(e)	silahapani tshi fanela u langulwa hu tshi tevhelwa vhulanguli ha tsiravhulwadze na sisi?eme ya u linga yo randelwaho; 
﻿
﻿		(f)	muthu mu?we na mu?we ane a dzhena silahapani u fanela u tevhedza ?ho?ea dza tsiravhulwadze dzo randelwaho; 
﻿
﻿		(g)	ma?i ane a shuma kha silahapani a fanela u vha o tendelwa na maimo o randelwaho; 
﻿
﻿		(h)	phukha ine ya ?iswa uri i ?havhiwe i fanela u farwa nga mbavhalelo musi i tshi hwaliwa, i tshi endedzwa, i tshi tsitswa, i tshi valelwa, i tshi vhewa na musi i tshi vhulawa sa zwo randelwaho hu tshi tevhelwa ?ho?ea ya Mulayo wa Tsireledzo ya Phukha, wa 1962 (Mulayo wa vhu 71 wa 1962); 
﻿
﻿		(i)	a hu na phukha yo faho kana phukha i re na vhulwadze vhune ha ita uri ?ama i sa kone u ?iwa nga vhathu kana phukha ine ya ?o iswa silahapani u ?havhiwa; 
﻿
﻿		(j)	phukha yo ?iswaho uri i ?havhiwe i fanela u lingiwa nga muthu o bulwaho kha phara ya (c) phan?a ha musi i tshi ?havhiwa, na uri i fanela u ?iswa na  zwidodombedzwa zwa mu?e wayo; 
﻿
﻿		(k)	phukha yo ?iswaho u ?havhiwa hu tshi tevhelwa tshikimu tsha mutakalo wa phukha u ya nga Mulayo wa Malwadze a Phukha, wa 1984 (Mulayo wa vhu 35 wa 1984), i nga ?anganedzwa uri i ?havhiwe fhedzi arali phukha yo nangiwa ho sedzwa ?hodea dza tshikimu tshenetsho; 
﻿
﻿		(l)	muthu mu?we na mu?we ane a humbulela uri phukha i na vhulwadze vhune ha langea sa zwe zwa randelwa nga Mulayo wa Malwadze a Phukha, wa 1984 (Mulayo wa vhu 35 wa 1984), u fanela u vhudza mulafhazwifuwo wa Muhasho kana vun?u mahumbulelwa awe nga u ?avhanya; 
﻿
﻿		(m)	?ama na zwibveledzwa zwa phukha zwi fanela u ?oliwa, u swaiwa na u shumiwa hu tshi tevhedzwa maitele nga muthu o bulwaho kha phara ya (c); 
﻿
﻿		(n)	?ama i nga bviswa fhedzi silahapani arali yo swaiwa na maitele a u i bvisa a fanela u vha a si na khombo kha tsireledzo ya ?ama uri i kone u ?iwa nga vhathu na phukha; 
﻿
﻿		(o)	mu?e wa silahapani u fanela u vhulunga rekhodo dzo randelwaho dza tshivhalo tsha phukha dzo ?havhiwaho , vhubvo ha phukha dzo ?havhiwaho, zwidodombedzwa zwa ndingo dzo itwaho musi phukha dzi tshi kha ?i tshila na vhuyo ha ?ama na zwibveledzwa zwa phukha, na uri nga khumbelo ya muthu o bulwaho kha phara ya (c) a fhe muthu onoyo mafhungo eneo. 
﻿
﻿		(p)	mu?e wa silahapani a re na zwishumiswa zwa ?aborathori u fanela u vhona uri muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u, muthu o ?ewaho maan?a na murumiwa vho tendelwa u dzhena ?aborathori; 
﻿
﻿		(q)	u shumiswa, u shelwa na u vha hone ha mishonga na masalela zwo tiwaho kha ?ama na zwibveledzwa zwa phukha hu fanela u ?ivhiwa na u ?oliwa nga maitele o randelwaho; 
﻿
﻿		(r)	kufarele, kubvisele kana kulatele kwa zwithu zwo la?waho na malatwa zwi fanela u la?iwa hu tshi tevhelwa maitele o randelwaho; na
﻿
﻿		(s)	phukha a dzo ngo fanela u ?havhiwa u itela ?ho?uluso nga nn?a ha musi ho ?iswa mulayo wa ?ho?uluso wa ?ewa thendelo nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka. 
﻿
﻿	(2) muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga ita mushumo mu?we na mu?we une wa vha na ndeme kha u tevhelwa ha maimo a lushaka a ?o?eaho. 
﻿
﻿	(3) Minisi?a arali o vhea milayo kana o kwamana na MEC wa vun?u ?i kwameaho a nga ?ea thendelo naho hu songo tevhelwa maimo a lushaka a ?o?eaho hu tshi itelwa
﻿
﻿		(a)	vhupo;
﻿
﻿		(b)	vhuimo ha silahapani;
﻿
﻿		(c)	mu?e kana khethekanyo kana tshigwada tsha vha?e;
﻿
﻿		(d)	muthu kana khethekanyo ya vhathu kana tshigwada tsha vhathu; na
﻿
﻿		(e)	lushaka lwa phukha.
﻿
﻿[a40y2000s12]12	Zwikimu zwa tsireledzo ya ?ama 
﻿
﻿	 (1) Minisi?a a nga bveledza tshikimu tsha u khwinisa tsireledzo ya ?ama na tsireledzo ya zwibveledzwa zwa phukha nga u ?wala n?ivhadzo kha Gazette. 
﻿
﻿	(2) (a) Minisi?a a nga bveledza zwikimu zwo fhambanaho zwa tshaka dzo fhambanaho dza phukha na khethekanyo dzo fhambanaho dza vhathu u ya nga khethekanyo ?hukhu ya (1). 
﻿
﻿	(b) Minisi?a a nga ita uri tshikimu tshi?we na tshi?we tshi shume kha Riphabu?iki yo?he, kana kha ?i?we vun?u kana tshipi?a tsho tou tiwaho. 
﻿
﻿	(3) Tshikimu tshi nga ?i bveledzwa hu u itela-
﻿
﻿		(a)	khwiniso ya maitele a tsireledzo ya ?ama;
﻿
﻿		(b)	u tshimbidza ?ho?isiso;
﻿
﻿		(c)	vhugudisi ha tsireledzo ya ?ama na tsireledzo ya zwibveledzwa zwa ?ama;
﻿
﻿		(d)	?ho?isiso dza malwadze a bvaho zwi?iwani;
﻿
﻿		(e)	u ?u?uwedza maitele a tsiravhulwadze;
﻿
﻿		(f)	u ?ivha vhubvo ha ?ama kana zwibveledzwa zwa phukha;
﻿
﻿		(g)	u ?ola masalela kha ?ama na zwibveledzwa zwa phukha;
﻿
﻿		(h)	u vha hone na u swikelelea ha tshumelo dza tsiravhulwadze ya ?ama;
﻿
﻿		(i)	tshumelo ya u langula tsiravhulwadze; kana
﻿
﻿		(j)	zwi?we na zwi?we zwine zwa nga vha na ndeme kana zwa thusa kha u kona na u ?u?uwedza ndivho dza hoyu Mulayo. 
﻿
﻿	(4) N?ivhadzo yo bulwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (1) i fanela-
﻿
﻿		(a)	u bvisela khagala ndivho dza tshikimu;
﻿
﻿		(b)	u ?alutshedza zwavhu?i tshaka dza phukha na zwigwada zwa vhathu na fhethu, hune tshikimu tsha hu kwama;
﻿
﻿		(c)	u ?ivha ndingo dze dza itwa kha ?ama na zwibveledzwa zwa phukha lune ha ?o ?ivhiwa uri ndivho dza tshikimu dzo tevhelwa u swika ngafhi
﻿
﻿		(d)	u ?alutshedza n?ila dza kupfesesele kwa ndingo dzo bulwaho kha phara ya (c);
﻿
﻿		(e)	u ?alutshedza n?ila ine phukha dza fanela u farwa ngayo, u vhulungiwa na u londotwa na n?ila ine ?ama na zwibveledzwa zwa phukha zwa fanela u dzudzanywa ngayo;
﻿
﻿		(f)	u ?ivha ?ho?ea dza u dzhenela tshikimu;
﻿
﻿		(g)	u ?alutshedza n?ila ine muthu ane a tama u dzhenela tshikimu a tea u tevhela yone a tshi ita khumbelo ya u ?anganedzwa na zwine zwa nga ita uri khumbelo i haniwe;
﻿
﻿		(h)	u ?ivha n?ila ine muthu a nga dzhenela tshikimu;
﻿
﻿		(i)	u ?ivha tshaka dza phukha, tshaka dza ?ama na tshaka dza zwibveledzwa zwa phukha zwine zwa kwamea kha hetshi tshikimu;
﻿
﻿		(j)	u ?ivha zwine zwa nga ita uri u dzhenela hu fheliswe kana u thuthiwa;
﻿
﻿		(k)	u bula zwidodombedzwa zwine zwa fanela u rekhodiwa nga muthu o ?inwalisaho kha tshikimu;
﻿
﻿		(l)	u ?ivha zwishumiswa zwine zwa fanela u ?isiwa nga muthu ane a khou dzhenela tshikimu u itela uri hu itwe ndingo dzo fanelaho, kana i?we nyito ine ya vha na ndeme kha u phuromotha ndivho dza tshikimu;
﻿
﻿		(m)	u bula tswayo dzine phukha, ?ama na zwibveledzwa zwa ?ama zwine zwa vha kha tshikimu zwa fanela u swaiwa dzone;
﻿
﻿		(n)	u ?ivha n?ila ine phukha, mitumbu, ?ama na zwibveledzwa zwa phukha zwine zwa tevhela ?ho?ea dza tshikimu zwa fanela u ?anzielwa na zwiitisi zwa uri ?hanziela I fheliswe; 
﻿
﻿		(o)	u ?ivha nzulele dzine tshikimu tsha shuma kha khethekanyo ya vhathu yo nangiwaho, vha fhethu ho nangiwaho kana silahapani tsho nangiwaho, na u sumbedza ?ho?ea dzine dza fanela u tevhelwa;
﻿
﻿		(p)	u ?ivha uri ndi ifhio milayo ya tshikimu ine ya vhofha muthu o ?i?waliselaho u dzhenela tshikimu;
﻿
﻿		(q)	u sumbedza mbadelo dza tshumelo ine ya itwa hu tshi tevhelwa tshikumu;
﻿
﻿		(r)	u ?ivha mi?we mishumo ine ya fanela u itwa vhathu na vhaofisiri hu tshi tevhelwa hetshi tshikimu; na
﻿
﻿		(s)	u thusa kha ma?we mafhungo ane a nga vha na ndeme kana a nga thusa kha u phuromotha ndivho dza tshikimu. 
﻿
﻿	(5) Minisi?a, o kwamana na MEC wa vun?u, nga n?ivhadzo kha Gazette a nga amba zwauri u dzhenelela kha tshi?we tsha zwikimu kha vundu ?ene?o ndi khombekhombe, kana kha tshipi?a tsho nangiwaho. 
﻿
﻿	(6) Hune tshikimu tsha nga ?o?a thuso ya tshelede ya vhashelamulenzhe kha muvhuso wa lushaka zwi nga itwa ho thoma ha vha na thendelo ya u bva kha Minisi?a wa zwa Gwama. 
﻿
﻿[a40y2000s13]13	Khanelo kha u ?un?iwa ha ?ama
﻿
﻿	 (1) (a) A hu na muthu o tendelwaho u ?un?a ?ama ya ?a kha Riphabu?iki arali a songo wana thendelo kha muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka. 
﻿
﻿	(b) Phara ya (a) a i kwami ?ama yo ?un?iwaho u itela ndivho yo randelwaho kana u swikelela tshikalo tsho randelwaho. 
﻿
﻿	(2) Khumbelo ya thendelo ya u ?un?a i fanela u itwa nga n?ila yo randelwaho na uri i fanela u badelwa tshelede yo randelwaho. 
﻿
﻿	(3) Thendelo ya u ?unda i nga shumiswa arali ho tevhelwa milayo yo vhewaho nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka na yo sumbedzwaho kha thendelo yeneyo. 
﻿
﻿	(4) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, a tshi itela lushaka, a nga imisa kana u fhelisa thendelo, kana a vhe milayo miswa ya thendelo, yo ?ewaho nga khethekanyo ?hukhu ya (1) (a). 
﻿
﻿	(5) Thendelo ya u ?un?a-
﻿
﻿		(a)	i nga ?ewa fhedzi arali ?ama yo ?un?iwa i tshi bva fhethu ho tendelwaho nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka nga n?ivhadzo i re kha Gazete;
﻿
﻿		(b)	i fanela u waniwa nga mu?un?i phan?a ha musi ?anda ya ?ama i tshi swika kha Riphabu?iki; na
﻿
﻿		(c)	i shuma kha ?anda nthihi, nga nn?a ha musi zwo ?walwa nga i?we n?ila-.
﻿
﻿	(6) ?ama u ya nga thendelo ya u ?un?a-
﻿
﻿		(a)	i nga ?iswa kha Riphabu?iki fhedzi nga fhethu he ha ?walwa kha thendelo;
﻿
﻿		(b)	i fanela u ?iswa nga tshifhinga tsho ?walwaho kha thendelo;
﻿
﻿		(c)	i nga tsitswa fhethu ha u dzhena fhedzi arali milayo yo ?walwaho kha thendelo yo tevhelwa;
﻿
﻿		(d)	i fanela u vhulungwa nga n?ila yo randelwaho fhethu ho tendelwaho nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u swikela maitele a vhulafhazwifuwo o randelwaho kana zwi?we zwo bulwaho kha thendelo zwo no itwaho, na uri
﻿
﻿		(e)	i fanela u ?oliwa, u lavheleswa na u lingiwa nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka. 
﻿
﻿	(7) Arali muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a tshi ?ivha uri hu na ?ama ine ya khou ?a kha Riphabu?iki nga nn?a ha ndayo dzi siho kha hoyu Mulayo kana thendelo ya u ?un?a, a nga ?ea ndaela ya uri ?ama heyo i songo tsitswa arali a songo ?wala thendelo kana uri i nga tsitswa ho thoma ha vha na milayo arali zwo tea. 
﻿
﻿	(8) A hu na muthu o tendelwaho u bvisa ?ama yo vhewaho fhethu ho bulwaho kha khethekanyo ya (6) (d) nga nn?a ha musi zwo tendelwa nga muofisiri wa khorotshitumbe ya lushaka uri i bvisiwe. 
﻿
﻿	(9) ?hanziela ya u ?unda yo ?ewaho hu tshi tevhelwa khethekanyo ya 14 (1) 9 (a) ya Mulayo wa Tsiravhulwadze ya Silahapani, wa 1992 (Mulayo wa vhu 121 wa 1992), we wa vha u tshi khou shuma phan?a ha musi hei khethekanyo i tshi thoma i fanela u vha yone thendelo ya u ?unda yo ?ewaho nga khethekanyo ?hukhu ya (1) (a). 
﻿
﻿[a40y2000s14]14	Khanelo ya vhuvhambadzelaseli ha ?ama
﻿
﻿	(1) Ho sedzwa khethekanyo ?hukhu ya (6), a hu na muthu o tendelwaho u vhambadzela ?ama seli ha Riphabu?iki nga nn?a ha musi-
﻿
﻿		(a)	phukha ye ?ama ya wanala khayo, yo ?havhiwa silahapani tsho tendelwaho nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka sa silahapani tsha vhuvhambadzelaseli;
﻿
﻿		(b)	?ama yo ?oliwa na u lingwa;
﻿
﻿		(c)	mbadelo yo randelwaho yo badelwa;
﻿
﻿		(d)	maimo a lushaka a ?o?eaho a ku?havhele na kufarelwe kwa ?ama, na dzi?we ?ho?ea dzine dza nga ?o?iwa nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka dzo tevhelwa;
﻿
﻿		(e)	muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka o ?ea ?hanziela sa zwine zwa nga ?o?iwa nga ndangulo i re na vhu?ifhinduleli ha vhuvhambadzelaseli kha shango ?ene?o; na
﻿
﻿		(f)	tshiendedzi tshixwatudzi tshine ?ama ya khou tea u vhambadzelwaseli i khatsho tshi fanela u vha tsho valwa nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka musi i tshi ?amedziwa nga n?ila yo randelwaho na nomboro ya tshivalo yo rekhodiwa kha ?hanziela yo bulwaho kha phara ya (e). 
﻿
﻿	(2) Khethekanyo dza 8 na 9 dzi shuma dzi na tshanduko dzo teaho kha khumbelo i?we na i?we ya thendelo yo bulwaho kha phara ya (1) (a).
﻿
﻿	(3) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga ?ola zwishumiswa zwa u tshea, u bvisa marambo, u fha?ulula kana u lugisa silahapani tsha vhuvhambadzelaseli. 
﻿
﻿	(4) Khumbelo ya ?hanziela yo bulwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (1) (e) i fanela u itwa kha muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka phan?a ha musi ?ama yeneyo i tshi bviswa kha Riphabu?iki kana, arali ndangulo ya shango ?ine ?a khou vhambadzelwa i tshi ?o?a u lingiwa ha phukha dzine ?ama ya bva khadzo dzi tshi kha ?i tshila, phan?a ha musi phukha dzi tshi ?havhiwa. 
﻿
﻿	(5) Arali ndangulo yo teaho yo bulwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (1) (e) i tshi ?o?a ?hanziela ya u tevhelwa ha ?ho?ea dzayo, khumbelo ya ?hanziela yo bulwaho kha khethekanyo ?hukhu yeneyo i  fanela u iswa na ?i?walo ?ine ?a ?ea thendelo ya vhu?un?i ha ?ama kha ?ene?o shango. 
﻿
﻿	(6) Khethekanyo ya (1) (a), (b), (c), (e) na (f) a dzi kwami na u vhambadzelwaseli ha ?ama kha shango ?ine ?a sa vhe na khanelo dza vhu?undi ha ?ama. 
﻿
﻿	(7) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga hanela vhuvhambadzelaseli vhu?we na vhu?we arali- 
﻿
﻿		(a)	hu tshi khou humbulelwa hu si na u timatima uri ?ama yeneyo i nga vha i tshi nga vha khombo kha u ?iwa nga vhathu na phukha;
﻿
﻿		(b)	u vhambadzelwa seli hayo hu nga vha hu tshi khou tshinyadza phukha dza shango ?ine ha khou ?o?a u vhambadzelwa kha?o; kana
﻿
﻿		(c)	zwi sa konadzei u ?anziela uri ?ho?ea dzo bulwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (5) dzo tevhedzwa.
﻿
﻿[a40y2000s15]15	Vhu?oli ha tshifhinga tsho?he
﻿
﻿	(1) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga dzhena silahapani tshi?we na tshi?we nga tshifhinga tsha mushumo a-
﻿
﻿		(a)	tola nyito kana mushumo une wa itwa silahapani;
﻿
﻿		(b)	humbela mu?e uri a bvise rekhodo, bugu kana ?i?walo ?a silahapani u itela u ?ola kana a ?o?a khophi kana u bvisa zwi?we zwipi?a zwi re khayo; na
﻿
﻿		(c)	u linga na u ilafha, ?ama kana zwibveledzwa zwa phukha zwi?we na zwi?we. 
﻿
﻿	(2) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka kana murumiwa wawe, kana onoyo ane a nga ya u fanela u bvisa ?i?walo ?a vhu?e hawe na vhuimo hawe musi a tshi humbelwa nga mu?e wa silahapani tshenetsho. 
﻿
﻿[a40y2000s16]16	U dzhena na u setsha fhethu
﻿
﻿	(1) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, nga maan?a a ndangulo ya waranthi yo ?ewaho nga khethekanyo ?hukhu ya (2)-
﻿
﻿		(a)	u itela uri a wane vhu?anzi, a nga dzhena fhethu hune a vha na tshiitisi tsha uri a humbulele uri tshikimu, khanelo, ndangulo kana ndaela dza hoyu Mulayo dzi khou pfukiwa;
﻿
﻿		(b)	a nga vhudza mu?e kana muthu o tholiwaho henefho fhethu-
﻿
﻿			(i)	uri a ?ise bugu, rekhodo kana ?i?we ?i?walo ?a malugana na ?ho?isiso nahone ?ine ?a vha na mu?e kana ?ine ?a vha kha ndangulo ya mu?e kana onoyo muthu; 
﻿
﻿			(ii)	uri a ?ise mafhungo eneo ane a nga vha a nao ane a nga thusa kha ?ho?isiso; na
﻿
﻿			(iii)	u ?ekedza thuso yeneyo sa zwine muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a humbela u itela uri a kone u ita mishumo i re kha hoyu Mulayo;
﻿
﻿		(c)	a nga ?ola bugu , rekhodo i?we na i?we kana ?i?we ?i?walo a ita na khophi kana a bvisa zwipi?a kha?o;
﻿
﻿		(d)	a nga linga phukha, ?ama, tshibveledzwa tsha phukha, mushonga na zwithu zwi?we na zwi?we zwo wanalaho fhethu henefho;
﻿
﻿		(e)	a nga dzhia sambula dza phukha, ?ama kana tshibveledzwa tsha phukha kana tshi?we na tshi?we kana mushonga kana tshishumiswa tshine tsha shumiswa kana tshine tsha khou ?o?a u shumiswa kha ?ama a tshi ita ndingo, a sedzulusa, a khethekanya kana a vhekanya dzenedzo sambula nga zwigwada; 
﻿
﻿		(f)	a nga imisa phukha, ?ama, tshibveledzwa tsha phukha, bugu, rekhodo kana ?i?we ?i?walo ?ine ?a nga shuma kha kha?hulo i re kha hoyu Mulayo na u dzula nazwo; na
﻿
﻿		(g)	u bvisa zwithu zwo?he zwo imiswaho fhethu henefho he zwa imiswa zwi hone, kana u zwi sia henefho fhethu, arali a tshi vhona zwo fanela, a nambatedza tshiga tsha u tshi ?alusa kana tshivalo, kana kha mudzio wonoyo, fhedzi muthu we zwithu zwenezwo zwine a vha nazwo zwi fanaho na bugu, rekhodo kana ?i?walo zwa dzhiwa khae, a nga shumisa tshelede yawe kha u ita dzikhophi dza zwenezwo zwithu, o sedziwa nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka. 
﻿
﻿	(2) Waranthi ine ha khou ambiwa ngayo kha khethekanyo ?hukhu ya (1) i fanela u ?ewa nga muha?uli wa Khothe Khulwane kana nga Madzhisi?ira?a a re na maan?a kha vhupo honoho vhu?e fhethu henefho ha vha hone, nahone i nga ?ewa arali yo ?walwa kha mafhungo a muano kana khwa?hisedzo ya uri hu na zwiitisi zwi pfalaho zwa uri hu tendiwe uri athikili kana tshithu tshine ha khou ambiwa nga hatsho kha khethekanyo ?hukhu ya (1) tshi fhethu henefho, na uri i fanela u bula uri ndi zwifhio kha zwo ambiwaho kha khethekanyo ?hukhu yeneyo zwine zwa fanela u itwa nga muthu ane a khou ?ewa waranthi yeneyo. 
﻿
﻿	(3) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka ane a khou ?ea waranthi ya u ya nga hei khethekanyo u fanela u ?i ?ivhadza kha muthu a re na ndangulo ya fhethu henefho musi a saathu u ?ea waranthi yeneyo, arali muthu onoyo a hone, a ?ea muthu onoyo khophi ya waranthi kana, arali muthu onoyo a siho, a nambatedza khophi yeneyo fhethu hune ha vha khagala henefho fhethu. 
﻿
﻿	(4) (a) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka ha ngo tendelwa u dzhena kana u setsha fhethu arali a songo amba uri u khou ?o?a u dzhena na u ?ivhadza uri u khou dzhenela u ita mini, nga nn?a ha musi, nga zwiitisi zwine zwa pfala, a tshi humbula uri athikili kana tshithu tshenetsho tshi nga tshinyadzwa arali o thoma a amba uri u khou ?o?a u dzhena na u amba tshiitisi tsha u dzhena fhethu henefho. 
﻿
﻿	(b) Arali muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, nga u shumisa maan?a a waranthi yo ?ewaho nga khethekanyo ?hukhu ya (2), a dzhena kana a setsha fhethu hu?we na hu?we, a nga shumisa maan?a arali zwi tshi kombetshedza u itela u tendelwa u dzhena kana u setsha. 
﻿
﻿	(c) u dzhena kana u setsha hu?we na hu?we u ya nga hei khethekanyo hu fanela u itwa nga masiari nga nn?a ha musi u zwi ita nga madekwana hu tshi nga pfala nahone hu tshi fanela. 
﻿
﻿	(5) Waranthi yo bulwaho kha hei khethekanyo i nga ?ewa ?uvha ?ifhio kana ?ifhio nahone ya shuma u swikela-
﻿
﻿		(a)	 i tshi shumiswa;
﻿
﻿		(b)	i tshi phumulwa nga muthu o i ?eaho, kana arali muthu onoyo a siho, ya phumulwa nga muthu a re na maan?a a fanaho na awe;
﻿
﻿		(c)	hu tshi fhela ?wedzi muthihi u bva ?uvha ?e ya ?ewa ngalo; kana
﻿
﻿		(d)	tshiitisi tsha uri i ?ewe tshi sa tsha vha hone, zwi?we na zwi?we zwine zwa nga itea u thoma. 
﻿
﻿	(6) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga dzhena fhethu hu?we na hu?we a si na waranthi, nga nn?a ha vhudzulo ha phuraivethe, a setsha, u imisa na u bvisa athikili kana tshithu tshi?we na tshi?we tsho ambiwaho kha khethekanyo ?hukhu ya (1) arali-
﻿
﻿		(a)	muthu ane a vha na vhukoni ha u ita ngauralo o tendelwa u dzhena, u setsha, u imiswa na u bviswa honoho; kana
﻿
﻿		(b)	hu na zwiitisi zwi pfalaho zwa uri waranthi i ?ewe u ya nga khethekanyo ?hukhu ya (2) ya na uri u lenga u bviswa ha waranthi yeneyo hu nga khakhisa ndivho ya waranthi yeneyo. 
﻿
﻿	(7) Arali, musi hu tshi khou shumiswa waranthi kana hu tshi khou setshiwa nga hei khethekanyo muthu a amba uri athikili kana ?i?walo ?o wanalaho fhethu henefho ?i na mafhungo mahulwane a hana ?i tshi ?oliwa, muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga humbela Muredzhisi?arara wa Khothe Khulwane a re na maan?a kana Murumiwa wa Muredzhisi?arara onoyo, uri a bvise athikili yeneyo kana ?i?walo ?ene?o uri ?i vhewe ho tsireledzeaho u swikela khothe i re na maan?a ine ya konesa i tshi dzhia tsheo kha mbudziso ya uri mafhungo eneo ndi a ndeme naa. 
﻿
﻿	(8) (a) U ya nga  khethekanyo ?hukhu ya (9), muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u fanela u isa zwithu zwo?he zwo imiswaho nga khethekanyo ?hukhu ya (1) na ya (6) kha pholisa o bulwaho kha khethekanyo 30 ya Mulayo wa Matshimbidzele a Milandu, wa 1977 (Mulayo wa vhu 51 wa 1977), ane a fanela u la?a zwithu zwenezwo zwi re kha Ndima ya vhu 2 ya wonoyo Mulayo. 
﻿
﻿	(b) Musi pholisa ?i tshi shuma u ya nga khethekanyo ya 30 (a) kana (b) Mulayo wa Matshimbidzele a Milandu, wa 1977 (Mulayo wa vhu 51 wa 1977), kha tshithu tsho bulwaho kha phara ya (a), ?i fanela u ita zwenezwo nga murahu ha u kwamana na muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka. 
﻿
﻿	(9) (a) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u vha na ndangulo na vhu?e ha ?ama i?we na i?we ine ya humbulelwa hu si na u timatima uri a yo ngo tendelwa u ?iwa nga phukha kana nga vhathu, na tshibveledzwa tshi?we na tshi?we tsha phukha tshine tsha khou humbulelwa hu si na u timatima uri a tsho ngo tendelwa. 
﻿
﻿	(b) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka a nga la?a ?ama kana tshibveledzwa tsha phukha tsho ambiwaho kha phara ya (a). 
﻿
﻿	(c) Phan?a ha musi ?ama i?we na i?we kana tshibveledzwa tsha phukha tshi la?iwa u ya nga phara ya (b), muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka u fanela u i fha pholisa uri hu itwe ?ho?isiso arali pholisa ?i tshi vhona zwi na ndeme. 
﻿
﻿[a40y2000s17]17	Tshiphiri
﻿
﻿	A hu na muthu o tendelwaho u amba mafhungo ane a kwama mu?we muthu kana e a a wana musi a tshi khou shuma mushumoni wawe u ya nga hoyu Mulayo, nga nn?a ha musi-
﻿
﻿		(a)	zwi zwa ndeme kha u tevhedzela hoyu Mulayo;
﻿
﻿		(b)	hu u itela maga ma?we na ma?we a hoyu Mulayo;
﻿
﻿		(c)	o humbelwa uri a ambe nga khothe i re na vhukoni;
﻿
﻿		(d)	Minisi?a, a ?ea thendelo ya uri zwi ambiwe, u itela u fusha lushaka; kana
﻿
﻿		(e)	zwi zwa ndeme u itela u tevhedza mulayo une wa shuma na zwa u swikelelea ha mafhungo.
﻿
﻿[a40y2000s18]18	Dzikha?hululo 
﻿
﻿	 (1) Muthu mu?we na mu?we ane a pfa o vhaiswa nga tsheo ya Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, murumiwa, muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u kana muthu o ?ewaho maan?a a nga humbela khathululo ya tsheo yeneyo kha Minisi?a kana MEC wa Vun?u ?ene?o, sa zwine zwa nga vha zwo imisa zwone. 
﻿
﻿	(2) Kha?hululo ine ya khou ambiwa kha khethekanyo ?huku ya (1) i fanela u itwa nga n?ila yo randelwaho nga tshifhinga tsho randelwaho, ho badelwa na mbadelo yo teaho. 
﻿
﻿	(3) (a) Minisi?a kana MEC, nga n?ila ine zwa vha ngayo, a nga ruma muofisiri muhulwane o ?iimisaho muthihi kana vhanzhi uri vha ite ?ho?isiso na u vhiga zwiitisi zwa kha?hululo. 
﻿
﻿	(b) Muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, murumiwa, muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u kana muthu o ?ewaho maan?a o dzhiaho tsheo na muhumbeli wa kha?hululo uri vha dzhenele kana vha humbeliwe uri vha dzhenele ?ho?isiso dzine dza khou ambiwa kha phara ya (a), u itela uri vha pfiwe kana u vhudziswa mbudziso nahone vho tendelwa u wana vhuimeleli ha mulayo. 
﻿
﻿	(4) (a) Minisi?a kana MEC, nga n?ila ine zwa nga vha zwi ngayo, o thoma a sedza mivhigo na ma?we ma?walo ane a amba nga ha kha?hululo, a nga khwa?hisedza, u vhetshela thungo kana u khwinisa tsheo kana u ?ea ndaela kha zwenezwo arali a tshi vhona zwo fanela. 
﻿
﻿	(b) Arali Minisi?a kana MEC, nga n?ila ine zwa nga vha zwi ngayo, a thudzela thungo tsheo ya kha?hululo kana a i khwinisa kha sia ?a muhumbeli wa kha?hululo, mbadelo ye ya ambiwa kha khethekanyo ?hukhu ya (2) i fanela u humiselwa murahu kha muhumbeli wa kha?hululo. 
﻿
﻿[a40y2000s19]19	Vhukhakhi na u pfiswa vhu?ungu
﻿
﻿	(1) Muthu u vha o ita vhukhakhi arali -
﻿
﻿		(a)	o pfuka kana a songo tevhedza khethekanyo ya 7, 7, 13 (1) (a), 13 (5), 13 (6), 13 (8), 14 (1), 14 (7) kana 17;
﻿
﻿		(b)	o pfuka kana a songo tevhedza milayo yo vhewaho hu tshi tevhedzwa khethekanyo ya 8 (1) (b), 13 (3) kana 13 (7);
﻿
﻿		(c)	o hana kana o kundelwa u tevhedza ndaela dzo ?ewaho nga khethekanyo ya 10 (1);
﻿
﻿		(d)	o pfuka kana o kundelwa u tevhedza maimoa lushaka a ?o?eaho a ne a fanela u tevhedzwa;
﻿
﻿		(e)	o khakhisa kana u thivhela muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u, muofisiri o bulwaho kha khethekanyo ya 3 (1) (a) (i) kana muthu o ?ewaho maan?a a tshi khou shumisa maan?a afhio na afhio kana a tshi khou shuma mushumo ufhio na ufhio u re kha hoyu Mulayo, kana a hana kana u kundelwa u tevhedza ndaela yo ambiwaho kha khethekanyo ya 16 (1) (b);
﻿
﻿		(f)	musi a mushelamulenzhe kha tshikimu, a pfuka kana a kundelwa u tevhedza mulayo mu?we na mu?we wa hetsho tshikimu;
﻿
﻿		(g)	a tshinya kana u khakhisa sambula dzo dzhiwaho hu tshi tevhedzwa khethekanyo ya 16 (1) (e);
﻿
﻿		(h)	a hana kana a kundelwa u ?etshedza mafhungo ane a humbelwa hu tshi tevhedzwa khethekanyo ya 16 (1) (b) (ii) kana a ?etshedza mafhungo a mazwifhi kana ane a xedza;
﻿
﻿		(i)	a shandukisa kana u ?wala nga u tswa thendelo, ?hanziela kana maan?a o bulwaho kha hoyu Mulayo;
﻿
﻿		(j)	a shumisa ma?walo o tou shandukiswaho kana u ?walwa nga u tswa, hu u itela u tinya ndayo dza hoyu Mulayo;
﻿
﻿		(k)	a rengisa, u bvisa kana u khakhisa phukha, ?ama, tshibveledzwa tsha phukha, mushonga, bugu, rekhodo kana ?i?we ?i?walo ?o imiswaho nga khethekanyo ya 16, kana u khakhisa tshiga tsha vhufaedzi kana tshivalo tsho nambatedzwaho kana mudzio u ya nga ha hei khethekanyo;
﻿
﻿		(l)	a ?iita muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u, muthu o ?ewaho maan?a kana murumiwa; kana muthu o ?ewaho mushumo; kana
﻿
﻿		(m)	a ita ?i?walo kana a ita uri hu itwe ?i?walo ?ine ?a ?o nga ndi ?i?walo ?a thendelo, ?hanziela, thendelo, maan?a kana ma?we ma?walo ane a ?ewa nga hoyu Mulayo. 
﻿
﻿	(2) Muthu mu?we na mu?we ane a farelwa vhukhakhi hu tshi tevhedzwa hoyu Mulayo a- 
﻿
﻿		(a)	tshi khou farelwa mulandu wa u thoma, u fanela u badela faini kana u valelwa lwa tshifhinga tshi sa fhiri mi?waha mivhili kana vhuvhili hazwo, faini na u valelwa honoho; na musi
﻿
﻿		(b)	tshi khou farelwa mulandu wa vhuvhili kana minzhi, hu nga ?i vha mulandu wonoyo kana mu?we mulandu u re kha khethekanyo ?hukhu ya (1), u fanela u fainiwa kana a valelwa lwa tshifhinga tshi sa fhiri mi?waha mi?a kana u valelwa na faini vhuvhili hazwo. 
﻿
﻿	(3) Nga nn?a ha zwi?we zwithu zwo fhambanaho na zwi re kha mi?we milayo, khothe ya madzhisi?ara?a i a kona u vhea mulifho wo vhetshelwaho hoyu Mulayo. 
﻿
﻿[a40y2000s20]20	U dzhielwa ndaka
﻿
﻿	Khothe ine ya khou ha?ula muthu mu?we na mu?we nga hoyu Mulayo, musi yo humbelwa nga mutshutshisi wa nnyi na nnyi, i tshi khou ?adzisa kha dzi?we ndifho dzo ?ewaho kha vhukhakhi honoho, i nga ?ea ndaela ya uri ?ama, phukha, tshibveledzwa tsha phukha, athikili, bugu kana ?i?we ?i?walo ?e ?a vha ?i tshipi?a tsha mulandu wa onoyo muthu, zwi dzhiwe zwi vhe zwa muvhuso. 
﻿
﻿[a40y2000s21]21	Mahumbulelwa na vhu?anzi 
﻿
﻿	Kha kha?hulo i?we na i?we ire kha hoyu Mulayo-
﻿
﻿		(a)	?ama, tshibveledzwa tsha phukha, mushonga kana zwishumiswa zwi?we na zwi?we zwe sambula ya bviswa khazwo zwine zwa tshimbilelana na zwo bulwaho kha hoyu Mulayo, nga nn?a ha vhu?anzi vhu sa pfali, zwi fanela u dzhiwa zwi na zwithu zwine zwa fana na sambula; na
﻿
﻿		(b)	?i?walo ?i?we na ?i?we ?ine ?a dzhiwa ?o ?anzielwa nga muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, murumiwa, muofisiri wa khorotshitumbe wa vun?u kana muthu mu?we na mu?we o ?ewaho maan?a lune zwa nga sia i khophi ya ngoho ya ?i?walo ?ine matshimbidzele a kwama ?one, ?o tendelwa sa vhu?anzi kha khothe i?we na i?we.
﻿
﻿[a40y2000s22]22	Milayo 
﻿
﻿	 (1) Minisi?a a nga vhea milayo malugana na -
﻿
﻿		(a)	mafhungo ma?we na ma?we ane u ya nga hoyu Mulayo a humbelwa kana u tendelwa u randelwa;
﻿
﻿		(b)	?ho?ea dzine zwishumiswa zwa u ?havhela zwa fanela u dzi tevhedza uri zwi kone u ?waliswa u ya nga hoyu Mulayo;
﻿
﻿		(c)	u ?havhiwa ha phukha dza u ?a iwe mu?e na zwa vhurereleli na mvelele;
﻿
﻿		(d)	mbadelo dzine dza tea u badelwa arali phukha, nama kana tshibveledzwa tsha phukha tshi tshi itwa ndingo nga muofisiri u ya nga hoyu Mulayo;
﻿
﻿		(e)	u vhulungwa ha rekhodo na u ?ea zwo vhuyaho zwine zwa amba nga ha mafhungo ma?we na ma?we ane a silahapani, phukha dzo dzhiwaho kha silahapani zwenezwo na ?ama na zwibveledzwa zwa ?ama zwi bvaho kha phukha dzenedzo;
﻿
﻿		(f)	u dzhiwa ha sambula u itela hoyu Mulayo, na u ita ndingo, u linga na u sedzulusa sambula dzenedzo;
﻿
﻿		(g)	n?ila na tshifhinga tshine khumbelo dza fanela u iswa, ma?walo ane a fanela u dzheniswa kha khumbelo, na mbadelo dzine dza badelwa hut shi itwa khumbelo dzenedzo;
﻿
﻿		(h)	mafhungo ane a kwama zwa vhu?undi na vhuvhambadzelaseli ha ?ama; na
﻿
﻿		(i)	nga u angaredza nga ha mafhungo ma?we na ma?we ane a vha na ndeme kana ane a nga thusa kha u randela u itela u swikelela kana u phuromotha ndivho dza hoyu Mulayo. 
﻿
﻿	(2) Minisi?a a nga ?ea thendelo ya uri hu pfukiwe ndayo dza hoyu Mulayo a tshi itela hu?we fhethu kha Riphabu?iki, kilasi ya tshishumiswa tsha u ?havha kana silahapani kana gireidi ya silahapani, khethekanyo kana tshigwada tsha vhathu kana khethekanyo kana tshigwada tsha vhane kana lushaka kana tshigwada tsha phukha. 
﻿
﻿	(3) Mulayo u nga ?ea faini kana tshigwevho arali ho vha na u pfuka kana kundelwa u u tevhedza-
﻿
﻿		(a)	kha mulandu une muthu a vha a tshi khou khakha lwa u thoma, a nga gwevhiwa tshifhinga tshi sa fhiri ?waha muthihi, na 
﻿
﻿		(b)	kha mulandu une muthu a vha a tshi khou khakha lwa vhuvhili na u fhira, a nga gwevhiwa tshifhinga tshi sa fhiri mi?waha mivhili.
﻿
﻿[a40y2000s23]23	Vhurumiwa
﻿
﻿	 (1) Minisi?a a tshi khou shumisa milayo ine a nga i vhea, a nga ruma kana u ?ea mushumo muofisiri wa khorotshitumbe wa lushaka, kana muofisiri mu?we na mu?we wa Muhasho kana muthu o ?ewaho maan?a kana mushumo wo ?etshedzwaho Minisi?a nga hoyu Mulayo nga nn?a ha maan?a a u vhea milayo i re kha khethekanyo ya 22.
﻿
﻿	(2) MEC, a tshi tevhela milayo ine a nga i vhea, a nga ?ea maan?a, u ruma kana u ?ea mushumo muofisiri mu?we a re kha Muhasho u kwameaho wa vun?u maan?a kana mushumo wo ?ewaho MEC nga hoyu Mulayo.
﻿
﻿	(3) Minisi?a kana MEC ha bvulwi maan?a kana u dzhielwa mushumo we a ?ewa kana wo ?ewaho mu?we sa zwe zwa bulwa kha khethekanyo ?hukhu ya (1) kana (2), nahone a nga khwinisa kana u thutha tsheo yo dzhiwaho hu tshi khou shumiswa maan?a kana u shumiwa ha mushumo wo ?etshedzwaho.
﻿
﻿[a40y2000s24]24	Vhukhakhi nga tshivhumbeo
﻿
﻿	Vhukhakhi vhune ha nga vha nga tshivhumbeo tsha ?i?walo ?ine u ya nga mulayo mu?we na mu?we ha fanela u itwa nga i?we n?ila, kana kha ?i?walo ?o bviswaho hu tshi tevhelwa hoyu Mulayo zwi tshi ya nga zwine he?i ?i?walo ?a amba ngazwo, nahone ?i sa tendeli u pfukiwa ha maga a mulayo ane a nga dzhiwa kha enea mafhungo arali ?i?walo ?ene?o ?i tshi tevhedza ?ho?ea dza Mulayo dzo teaho. 
﻿
﻿[a40y2000s25]25	U thuthiwa ha milayo na u vhulunga 
﻿
﻿	 (1) U ya nga khethekanyo ?hukhu ya (2), milayo yo ambiwaho kha Shedulu ya 2 i khou khwiniswa kana u thuthiwa kha tshipi?a tsho sumbedzwaho kha kho?omu ya vhuraru ya Shedulu yeneyo. 
﻿
﻿	(2) Mulayo we wa vha u tshi khou fanela u itwa kana u vha kha khethekanyo ya 24 ya Mulayo wa Tsiravhulwadze wa Silahapani, wa 1992 (Mulayo wa vhu 121 wa 1992), we wa vha u tshi khou shuma phan?a ha musi hei khethekanyo i tshi thoma u fanela u dzhiwa sa we wa itwa hu tshi tevhelwa hoyu Mulayo, u fana na musi wo itwa nga milayo i fanaho na ya hoyu Mulayo. 
﻿
﻿[a40y2000s26]26	?hoho pfufhi
﻿
﻿	 Hoyu Mulayo u pfi Mulayo wa Tsireledzo ya ?ama, wa 2000. 
﻿
﻿Shedulu ya 1
﻿PHUKHA DZINE DZA KWAMIWA NGA HOYU MULAYO
﻿
﻿(Khethekanyo ya 1 (2) 
﻿
﻿Zwifuwo wa hayani
﻿
﻿Dzikholomo (Bovine animals (including the species bubalus bubalis and bison bison)) 
﻿Donngi
﻿Sekwa
﻿Nyala yo fuiwaho bulasini
﻿Khuhu
﻿Mbudzi
﻿Goose (sekwa)
﻿Khanga
﻿Bere
﻿Khangaru
﻿Meila
﻿Mphwe na zwi?we zwine zwa wela kha ratite species
﻿Partridge
﻿Pheasant
﻿Nguluvhe
﻿?iivha
﻿Tshikungulu
﻿Muvhu?a
﻿Nngu
﻿Galakuni
﻿
﻿Phukha dza ?aka
﻿
﻿Blesbuck (Damaliscus dorcas philipsi) 
﻿Khongoni dala  (Connochaetes taurinus) 
﻿?ari (Syncerus caffer) 
﻿Mbi?i ya Burchell (Equus burchelli) 
﻿Ngwe?a (Crocodylus niloticus) 
﻿Phofu (Taurotragus oryx) Phofu
﻿N?ou (Loxodonta africana) 
﻿Phalaphala Gemsbuck (Oryx gazela) 
﻿Gray Rhebok (Pelea capreolus) 
﻿Mvuvhu (Hippopotamus amphibius) 
﻿Phala (Aepyceros melampus) 
﻿Tholo (Tragelaphus stepsiceros) 
﻿Phiti(Redunca fulvorufula) 
﻿Tsepe (Antidorcas marsupialis) 
﻿Mbi?i (Diplodus trifasciatus) 
﻿
﻿
﻿Shedulu ya 2
﻿MILAYO YO THUTHWAHO KANA U KHWINISWA
﻿
﻿(Khethekanyo ya 25) 
﻿
﻿Nomboro na ?waha wa mulayo
Dzina ?ipfufhi 
Vhuhulwane ha u thuthiwa kana u khwiniswa
Mulayo wa vhu 121 wa 1992
Mulayo wa Tsiravhulwadze wa Silahapani, wa 1992
U thuthiwa wo?he, ha sala khethekanyo ya 23
Mulayo wa vhu 129 wa 1993
Mulayo wa u Angaredza  wa Khwiniso ya Vhuraru, wa 1993
Khethekanyo 77 na 78

﻿
﻿
﻿Copyright Juta & Company Limited
﻿
