 
﻿KHOUDU YA VHUDIFARI NA MATSHIMBIDZELE A TSHUMELO YA MUVHUSO
﻿
﻿1. NDIVHO NA HUNE I NGA SHUMISWA HONE
﻿
﻿1.1 u tikedza vhushaka havhudi vhukati ha vhashumi na vhashumelwa kha tshumelo ya muvhuso;
﻿1.2 u isa phanda u thonifhana vhukati ha vhashumi na vhukati ha vhashumi na vhatholi kana vhashumelwa;
﻿1.3 u vhona uri vhalangi na vhashumi vha na vhupfesesi vhu fanaho malugana na vhukhakhi na ndatiso;
﻿1.4 u isa phanda vhudifari vhu tanganedzeaho;
﻿1.5 u netshedza vhashumi na vhashumelwa ngeletshedzo ya u tavhanya nahone I leluwaho malugana na u ita kana u shumisa ndatiso;
﻿1.6 u thivhela na u lulamisa vhudifari vhu sa tanganedzeiho; na
﻿1.7 u thivhela vhalangi u shumisa maanda avho kha vhashumi nga ndila I songo tendelwaho khathihi na u talula vhashumi.
﻿
﻿2. MILAYO
﻿
﻿2 	Iyi milayo I divhadza nga ha Khoudu na Matshimbidzele, nahone I tea u divhadza tsheo  inwe na inwe ya ndatiso ya mushumi.
﻿
﻿2.1 Ndatiso kana u kaidza ndi ndila ya u lulamisa hu si ya u pfisa vhutungu.
﻿2.2 Ndatiso I fanela u itwa nga u tavhanya, nga u sa sumbedza tshitalula, nahone I fanela u itwa tshifhinga tshothe.
﻿2.3 Ndatiso kana u kaidza ndi mushumo wa vhulanguli.
﻿2.4 Ho tea u vha na khoudu ya ndatiso uri hu vhe na ndisedzo ya tshumelo yo linganaho na u fariwa ha vhashumi vha muvhuso nga ndila I fanaho I si na tshitalula , na u vhona uri vhashumi:
﻿
﻿a. vha thetsheleswa nga u lingana kha fhethuvhupo ha fomala kana vhu si ha fomala
﻿b. vha a divhadzwa nga ha vhukhakhi vhune ha khou humbulelwa hu tshee na tshifhinga kana nga u tavhanya;
﻿c. vha newa zwiitisi kana thalutshedzo dza uri ndi ngani ho dzhiwa tsheo yeneyo; na uri
﻿d. vha na pfanelo ya u aphila malugana na tsheo inwe na inwe ine I nga vha yo dzhiwa.
﻿
﻿2.5 Arali zwi tshi konadzea, ndatiso I do itwa mushumoni na u pfeseswa nga vhashumi vhothe.
﻿2.6 Arali vhukhakhi ho itwaho nga mushumi ha vha hu tshi wela nga fhasi ha vhugevhenga kana vhutshinyi, tsengo ya mulandu wa vhugevhenga na ya ndatiso I do itwa thungo na thungo sa tsengo dzo fhambanaho. 	
﻿2.7 Tsengo ya ndatiso I nga si tshimbidzwe u fana na ya khothe khothe.
﻿2.8 Khoudu na Matshimbidzele ndi tsumbandila, nahone zwi nga kha di si shumisiwe kha maimo o teaho.
﻿
﻿
﻿3. HUNE I NGA SHUMISWA HONE (SCOPE OF APPLICATION)
﻿
﻿3. Iyi Khoudu na Matshimbidzele zwi kwama mushumelwa kana mutholi na vhashumi vhothe vho redzhisitariwaho kha Khantsela ya Tshigwada tsha u Tshimbidza tsha Tshumelo ya Muvhuso (Public Service Co-ordinating Bargaining Council). Naho zwo ralo, a I kwami mushumelwa kana mutholi na vhatholiwa kana vhashumi vhane vha kwamiwa nga khoudu ya ndatiso na matshimbidzele.
﻿
﻿3.1 zwo tendelanwaho ngazwo kha khantsela ya sekithara na u tanganedzwa nga PSCBC u itela uri hu shumiswe maitele a fanaho kha tshumelo yothe ya muvhuso, kana
﻿3.2 zwine zwa wanala ngomu ha milayo.
﻿
﻿
﻿4. DZIKHOUDU, MILAYO NA ZWITANDADI
﻿
﻿4.1 Khoudu ya Nyito Yavhudi (Code of Good Practice) ine ya wanala kha Shedulu 8 ya Mulayo wa Vhushaka vhukati ha Vhatholi na Vhatholiwa (Labour Relations Act), wa 1995, naho I sa tou tshimbilelana tshothe na ndatiso, na yone yo katelwa kha iyi Khoudu na Matshimbidzele.
﻿4.2 Vhukhakhi ha mushumi vhune ha do ita uri hu vhe na ndatiso kana nyito ya ndatiso ho nekedzwa kha Anekizha ya A. Uyu mutevhe a wo ngo fhelela. Vhulanguli vhu nga latisa kana u lulamisa mushumi malugana na vhunwe vhukhakhi, arali mushumi o vha a tshi zwi divha, kana o vha o tea u vha a tshi zwi divha, uri vhukhakhi honoho vhu do ita uri a wane ndatiso kana ndulamiso.
﻿4.3 Musi vha tshi shumisa Anekizha ya A, vhulanguli vhu fanela u tola uri vhudifari vhune ha khou humbulelwa ndi vhungafhani nga u dzhiela ntha
﻿
﻿a.  mvelelo dzine dzi nga diswa nga vhukhakhi vhune ha khou humbulelwa kha mushumo wa tshumelo ya muvhuso, khethekanyo ya mushumi na vhashumi ngae, na vhathu;
﻿b. lushaka lwa mushumo wa mushumi na vhudifhinduleli; na
﻿c. maimo e vhukhakhi vhune ha khou humbulelwa ha itwa khao
﻿
﻿5.	MATSHIMBIDZELE: NDATISO
﻿
﻿5.1 Ngeletshedzo ya u lulamisa. Hune ha wanala uri hu todea ngeletshedzo malugana na vhukhakhi, mulangi wa mushumi u fanela:
﻿
﻿a. u divhadza mushumi nga ha vhukhakhi;
﻿b. u wana zwiitisi zwa vhukhakhi na u nea mushumi tshifhinga tsha u fhindula kana u diambela malugana na u humbulelwa honoho;
﻿c. u lingedza u ita uri hu vhe na thendelano malugana na uri vhukhakhi vhu lugiswa kana vhu lulamiswa hani; na
﻿d.  u dzhia maga kana vhukando malugana na u shumisa ndila ho tendelanwaho ngayo.
﻿
﻿5.2		Khaidzo ya mulomo.	Hune ha wanala uri vhuhulwane ha vhukhakhi ho tea khaidzo ya mulomo, mulangi wa mushumi a nga kha di netshedza khaidzo ya mulomo. Mulangi u fanela u divhadza mushumi uri arali ha vha na vhunwe vhudifari vhu si havhudi, ndatiso I do vha I vhavhaho, nahone a rekhode khaidzo.
﻿
﻿5.3		Khaidzo yo tou nwalwaho.	Hune vhuhulwane ha vhukhakhi ha vha ho tea khaidzo yo tou nwalwaho, mulangi a nga kha di netshedza mushumi khaidzo yo tou nwalwaho. Netshedzo dzi tevhelaho dzi a shuma kha khaidzo dzo tou nwalwaho:
﻿
﻿a. Khaidzo yo tou nwalwaho I nga kha di shumisa fomo ya Anekizha ya B.
﻿b. Mulangi u fanela u fha mushumi khophi ya khaidzo yo tou nwalwaho, ane a do tea u saina uri o I tanganedza. Arali mushumi a hana u saina, mulangi u tea u nea mushumi khaidzo musi hu na munwe mushumi, a dovha a saina u khwathisedza uri khaidzo yo tou nwalwaho yo netshedzwa kana u iswa kha mushumi.
﻿c. Khaidzo yo tou nwalwaho I fanela u failiwa kha faili ya mushumi.
﻿d. Khaidzo yo tou nwalwaho I do shuma minwedzi ya rathi fhedzi. Khaidzo yo tou nwalwaho I do tea u bvisiwa kha faili ya mushumi ya tshinyadzwa nga murahu ha minwedzi ya rathi.
﻿e. Arali mushumi a wanala a tshi khou kaidziwa hafhu hu saathu fhela minwedzi ya rathi, mulangi a nga kha di shumisa khaidzo yo tou nwalwaho musi a tshi khou dzhia tsheo ya uri a nga pfiswa hani vhutungu.
﻿
﻿5.4	Khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza.	Hune vhuhulwane ha vhukhakhi ha vha ho tea khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza, mulangi a nga kha di nea mushumi khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza. Netshedzo dzi tevhelaho dzi a shuma kha khaidzo dzo tou nwalwaho:
﻿
﻿a. Khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza I nga kha di shumisa fomo ya Anekizha ya C.
﻿b. Mulangi u fanela u fha mushumi khophi ya khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza, ane a do tea u saina uri o I tanganedza. Arali mushumi a hana u saina, mulangi u tea u nea mushumi khaidzo musi hu na munwe mushumi, a dovha a saina u khwathisedza uri khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza yo netshedzwa kana u iswa kha mushumi.
﻿c. Khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza I fanela u failiwa kha faili ya mushumi.
﻿d. Khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza I do shuma minwedzi ya rathi fhedzi. Khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza I do tea u bvisiwa kha faili ya mushumi ya tshinyadzwa nga murahu ha minwedzi ya rathi.
﻿e. Arali mushumi a wanala a tshi khou kaidziwa hafhu hu saathu fhela minwedzi ya rathi, mulangi a nga kha di shumisa khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza musi a tshi khou dzhia tsheo ya uri a nga pfiswa hani vhutungu.
﻿5.5 A hu nga do vha na u vhudzisa ha fomala malugana na vhudifari vhu si havhudi vhune ha sa tou dina.
﻿5.6 Hu do dzhielwa ntha khaidzo dzo teaho dza milandu I fanaho yo itwaho nga mushumi malugana na u ta ndatiso yo teaho.
﻿
﻿
﻿6. VHUKHAKHI VHUHULWANE
﻿
﻿6. Arali vhukhakhi vhune ha khou humbulelwa vhu tshi tea ndatiso khulwane ine ya fhira yo netshedzwaho kha pharagirafu 5, mutholi a nga ita thodisiso malugana na ndatiso. Mutholi u fanela u thola muimeli, ane arali zwi tshi konadzea a do vha e mulangi wa mushumi, uri a thome u ita dzithodisiso.
﻿
﻿
﻿7.	THODISISO YA NDATISO
﻿
﻿7.1 Nothisi kana ndivhadzo ya thodisiso
﻿
﻿a. Mushumi u fanela u netshedzwa nothisi hu saathu fhela maduvha matanu a u shuma phanda ha duvha la u thetsheleswa;
﻿b. Mushumi u fanela u saina u sumbedza uri o tanganedza nothisi. Arali mushumi a hana u saina, u do tea u I newa musi hu na munwe mushumi ane a shuma nae ane a do saina uri nothisi yo netshedzwa mushumi
﻿c. Nothisi yo tou nwalwaho ya mutangano wa ndatiso I fanela u shumisa fomo ya Anekizha ya D, I dovhe I netshedze:
﻿
﻿i. thalutshedzo ya vhukhakhi vhune ha khou humbulelwa na vhutanzi vhuhulwane vhune mutholi a do vhu fulufhela.
﻿ii. Zwidodombedzwa zwa tshifhinga, na fhethu hune u thetsheleswa kana u sengiswa ha do fariwa hone.
﻿iii.	Mafhungo nga ha pfanelo dza mushumi malugana na u imelwa nga mushumi ngae kana dzangano la vhashumi line la divhea, na u disa dzithanzi tsengoni.
﻿
﻿
﻿7.2 U imiswa mushumoni lwa tshifhinganyana u itela u thivhela khombo ine I nga vha hone mushumoni
﻿
﻿a. Mutholi a nga imisa mushumi u shuma lwa tshifhinganyana a tshi khou hola muholo wo fhelelaho kana a iswa hunwe arali
﻿
﻿i. mushumi a tshi khou humbulelwa uri o ita vhukhakhi vhuhulwanesa: na
﻿ii. mutholi a tshi vhona u nga u vha hone ha mushumi mushumoni zwi nga thithisa thodisiso dzinwe na dzinwe malugana na vhukhakhi vhune ha khou humbulelwa, kana u vhea matshilo a vhathu khomboni khathihi na u thithisa ndaka kana thundu ya muvhuso.
﻿b. u imiswa  hu no nga uhu ndi liga la u thivhela khombo line la si katele khathulo, nahone mushumi u fanela u hola muholo wo fhelelaho.
﻿c. Arali mushumi o imiswa mushumoni kana o iswa hunwe sa liga la u thivhela kana u tinya khombo, mutholi u do tea u vhona uri u thetsheleswa ha ndatiso kana tsengo ya ndatiso hu itwa hu saathu fhela nwedzi. Mudzulatshidulo wa tsengo kana u thetsheleswa u do tea u dzhia tsheo malugana na u sudzuluselwa hafhu phanda.
﻿
﻿7.3 U  thetsheleswa ha ndatiso
﻿
﻿a. Ndatiso I fanela u fariwa kana u itwa hu saathu fhela maduvha a fumi a mushumo nga murahu ha musi nothisi yo buliwaho kha pharagirafu 7.1 (a) I tshi netshedzwa mushumi.
﻿b. Mudzulatshidulo wa tsengo kana u thetsheleswa u tea u vha mushumi a re kha vhuimo ha ntha kha ha muimeli wa mushumi. Arali mushumi o itaho vhukhakhi e thoho ya muhasho, muofisi wa u tshimbidza u tea u vha e mulangi kana munwe muthu ane a vha na ndivho yo teaho we a nangiwa nga Khabinete kana Khorotshitumbe ya Phurovintsi.
﻿c. Mushumi a nga imelwa nga mushumi ngae kana muimeli wa dzangano la vhashumi line la divhea arali a tshi funa.
﻿d. Mudologi na ene a nga ya tsengoni kana u thetshelesa arali zwo tea.
﻿e. Kha tsengo ya ndatiso, mushumi kana mutholi ho ngo tendelwa u imelwa nga mudivhi wa zwa milayo, nga nnda ha musi na ene e mudivhi wa zwa milayo. U ya nga iyi thendelano, mudivhi wa zwa milayo zwi amba muthu o tendelwaho u shuma sa axennde kana muimeli Afurika Tshipembe.
﻿f. Arali mushumi a kundelwa u ya tsengoni, nahone ha wanala uri u ya nga mudzulatshidulo, ho ngo nea thalutshedzo I pfalaho, tsengo I do bvela phanda naho mushumi a si ho.
﻿g. Mudzulatshidulo u tea u vha na rekhodo ya nothisi ya tsengo ya ndatiso na kutshimbidzele kwa mutangano.
﻿h. Mudzulatshidulo u do vhala nothisi uri I rekhodiwe, nga murahu ha afho tsengo ya mbo di thoma.
﻿i. Muimeli wa mutholi u do netshedza vhutanzi malugana na vhudifari ho itaho uri hu vhe na tsengo. Muimeli wa mutholi kana wa mushumi a nga vhudzisa thanzi inwe na inwe ye ya divhadzwa nga muimeli wa mutholi.
﻿j. Mushumi u do netshedzwa tshifhinga tsha u nea vhutanzi. Muimeli wa mushumi a nga kha di vhudzisa dzithanzi.
﻿k. Mudzulatshidulo a nga vhudzisa thanzi inwe na inwe dzimbudziso u itela u pfesesa.
﻿l. Arali mudzulatshidulo a wana mushumi a na vhukhakhi, mudzulatshidulo u tea u divhadza mushumi nga ha mawanwa na zwiitisi zwa vhukhakhi honoho.
﻿m. Phanda ha musi hu tshi vha na khathulo, mudzulatshidulo u fanela u nea mushumi tshifhinga tsha u netshedza maimo kana zwiitisi zwine zwa do ita uri tshigwevho tshawe kana ndatiso I vhe I leluwaho. Muimeli wa mutholi na ene a nga kha di netshedza zwiitisi kana maimo o tutuwedzaho 
﻿n. Mudzulatshidulo u fanela u divhadza mushumi nga ha mvelelo dza u fhedza dza tsengo hu saathu fhela maduvha matanu a u shuma nga murahu ha musi thodisiso ya ndatiso yo khunyeledzwa, nahone mvelelo dzi fanela u rekhodiwa kha faili ya mushumi.
﻿
﻿7.4 khathulo
﻿
﻿a. Arali mudzulatshidulo a wana uri mushumi o ita vhukhakhi, u do tea u divhadza kana u netshedza khathulo u ya nga mulandu na vhuhulwane ha vhukhakhi, rekhodo ya mushumi ya tshifhinga tsho fhiraho, na manwe maimo ane a tutuwedza vhukhakhi na u vhu ita uri vhu vhonale vhu vhuhulwane. Khathulo yo khethekanywa nga:
﻿
﻿i. ngeletshedzo
﻿ii. khaidzo yo tou nwalwaho
﻿iii. khaidzo yo tou nwalwaho ya u fhedza
﻿iv. u imiswa u shuma ha mushumi a sa holelwi, tshifhinga tshi sa fhiriho minwedzi ya rathi.
﻿v. u tsitselwa kha vhuimo ha fhasi
﻿vi. zwothe zwi re afho ntha zwo tangana
﻿vii. u pandelwa mushumoni
﻿
﻿b. Mudzulatshidulo, o tendelana na mushumi, vha nga netshedza khathulo ya u mu imisa mushumoni a sa holelwi kana u mu tsitsa kha vhuimo hawe vhudzuloni ha u mu pandela. Arali mushumi o tsitswa vhuimoni hawe, a nga kha di ita khumbelo ya u phuromothiwa hu si na tshitalula nga murahu ha musi ho fhela nwaha.
﻿c. Mutholi a nga si ite khathulo arali mushumi o ita aphili.
﻿
﻿
﻿7.      Aphili
﻿
﻿8.1 Mushumi a nga aphila kha mawanwa kana khathulo nga u dadza fomo ya Anekizha ya E.
﻿8.2 Mushumi u tea u rumela fomo ya aphili kha mulangi wawe ane a do I rumela kha vhahulwane vha aphili.
﻿8.3 Vhahulwane vha aphili, vhane vha do tanganedza aphili hu do vha:
﻿a. Mulangi wa mushumi, kana
﻿b. mushumi o tholiwaho nga mulangi, a
﻿i. songo shelaho mulenzhe kha tsheo ya u bveledza kutshimbidzele kwa tsengo.
﻿
﻿8.4 Arali mushumi e thoho ya muhasho, Muphirimia kana Muphuresidennde o tea u do tanganedza aphili.
﻿8.5 Arali muthu o buliwaho kha pharagirafu 8.3 a tshi toda u thetsheleswa kana u sengiswa, u do tea u divhadza mutholi nga ha duvha na fhethu hune a toda u sengiswa kana u thetsheleswa hone.
﻿8.6 Vhahulwane vha aphili vha nga kha 
﻿
﻿a. di lengisa kana vha tikedza aphili, na kana
﻿b. u fhungudza khathulo, kana
﻿c. vha tanganedza mvelelo dza tsengo ya  ndatiso
﻿
﻿kha vha dzhiele ntha: Mushumi u na pfanelo ya u shumisa ndila dza u thasulula phambano dzo netshedzwaho nga fhasi ha Mulayo wa Vhushaka vhukati ha Vhashumi na Vhatholi.
﻿
﻿
﻿ANEKIZHA YA A
﻿
﻿
﻿VHUKHAKHI
﻿
﻿Mushumi u do wanala o khakha na kha zwinwe nga nnda ha zwo netshedzwaho afho fhasi (uyu mutevhe a wo ngo fhelela)
﻿
﻿A kundwa u tevhedzela Mulayo kana a pfukha Mulayo, kana zwine zwa kombetshedzwa nga mulayo.
﻿
﻿Arali a shumisa masheleni a Muvhuso nga ndila I songo tendelwaho o diimisela kana zwo itiswa nga u sa londa hawe.
﻿
﻿A dzhia kana a shumisa ndaka ya Muvhuso, ya munwe mushumi kana muthu o dalelaho muhasho a songo tendelwa.
﻿
﻿A xedza kana a tshinyadza ndaka ya Muvhuso nga khole kana zwo itiswa nga u sa londa hawe.
﻿
﻿A vhea vhutshilo ha vhanwe khomboni nga u sa dzhiela ntha milayo ya tsireledzo.
﻿
﻿A shumisa ndaulo, ndatiso kana vhukoni ha muhasho, ofisi kana tshiimiswa nga ndila ya tshitalula.
﻿
﻿A shumisa vhuimo hawe u isa phanda kana u thithisa dzangalelo la lihoro linwe na linwe la zwa polotiki kha tshumelo ya muvhuso.
﻿
﻿A tswa, a ita zwa tshanda nguvhoni na vhufhura
﻿
﻿A tanganedza mbadelo nga tshivhumbeo tsha kheshe kana tshinwe-vho kha murado wa muvhuso kana munwe mushumi nga murahu ha u ita mushumo a songo tendelwa nga muvhuso.
﻿
﻿A kundelwa u tevhedzela ndaela ya mulayo kana ndaela hu si na tshiitisi tshi pfalaho.
﻿
﻿A fhidza mushumoni kana a fhidza mushumoni lunzhi hu si na tshiitisi kana thendelo.
﻿
﻿A tambudza nga zwa vhudzekani. 
﻿
﻿A talula vhanwe u ya nga lushaka, mbeu, vhuhole, vhudzekani  kana zwinwe zwiitisi zwo iledzwaho nga Mulayotewa.
﻿
﻿A si shume zwavhudi kana u shuma nga ndila I sa fushiho zwi sa itiswi nga u shaya vhukoni.
﻿
﻿A itela munwe muthu kana dzangano mushumo une a do wana mbadelo nga tshifhinga tsha mushumo na musi a si ho mushumoni.
﻿
﻿A edela mushumoni a songo tendelwa kana u wana thendelo.
﻿
﻿A shumisa zwidzidzivhadzi zwi kambaho, zwi si ho mulayoni, zwi songo tendelwaho, zwine zwa ita uri muthu a vhe na dzema la u zwi shumisa nahone zwi ofhisaho, hu tshi katelwa na alikhoholi kana zwikambi musi muthu e mushumoni.
﻿
﻿A difara nga ndila I songo teaho, I shonisaho nahone I sa tanganedzeiho mushumoni.
﻿
﻿A si tevhedzele Khoudu ya Vhudifari yo tiwaho ya tshumelo ya muvhuso.
﻿
﻿A  dia kana a rwa kana a lingedza u rwa kana u dia munwe mushumi kana munwe muthu musi vha mushumoni.
﻿
﻿A tutuwedza kana a tunga kana a levhela vhanwe vhashumi uri vha ite zwithu zwi songo tendelwaho nga mulayo.
﻿
﻿A si thonifhe vhanwe na u vha na vhuhali. 
﻿
﻿A shushedza na u pfisa vhanwe vhashumi ngavho vhutungu
﻿
﻿A thivhela vhanwe vhashumi u vha mirado ya dzangano la vhashumi.
﻿
﻿A tshimbidza tshikimu tsha u hadzima vhashumi tshelede a tshi itela u wana mbuelo nahone a tshi zwi ita mushumoni.
﻿
﻿A vha na zwigidi kana zwinwe zwithavhani zwa khombo kha zwifhato kana fhethu ha muvhuso a si na thendelo yo tou nwalwaho I no bva ha mutholi.
﻿
﻿A hana u tevhedzela milayo ya tsireledzo.
﻿
﻿A netshedza tshitatamennde kana vhutanzi ho khakheaho musi a tshi khou shuma.
﻿
﻿A shandukisa dzirekhodo kana manwe manwalo.
﻿
﻿A dzhenela zwitereke zwa mishumo zwi siho mulayoni.
﻿
﻿A pfukha mulayo u divheaho mushumoni kana kha tshifhato tsha muvhuso. 
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿ANEKIZHA YA B
﻿
﻿KHAIDZO YO TOU NWALWAHO
﻿
﻿[ DUVHA]
﻿
﻿[DZINA LA MUSHUMI]
﻿
﻿[ZWIDODOMBEDZWA ZWA VHUNE ZWA MUSHUMI]
﻿
﻿
﻿
﻿Iyi ndi khaidzo yo tou nwalwaho ya malugana na matshimbidzele a ndatiso. Arali vha ita vhunwe vhukhakhi, khaidzo yo tou nwalwaho I nga shumiswa kana ya dzhielwa ntha malugana na u ta khathulo khulwane.
﻿
﻿Khathulo yo tou nwalwaho I do vhewa kha faili yavho nahone I do shuma minwedzi ya rathi u bva nga duvha le khaidzo yo tou nwalwaho ya netshedzwa. Nga murahu ha minwedzi ya rathi, khaidzo yo tou nwalwaho I nga bvisiwa kha faili yavho kana ya tshinyadzwa.
﻿
﻿Arali vha sa tendelani na khaidzo, vha nga kha di rumela aphili yavho kha [DZINA] hu saathu fhela maduvha matanu.
﻿
﻿
﻿Lushaka lwa vhukhakhi ndi:
﻿
﻿
﻿TSAINO YA MUSHUMI
﻿DUVHA
﻿
﻿
﻿TSAINO YA MULANGI
﻿DUVHA
﻿
﻿TSAINO YA THANZI (arali I hone)
﻿DUVHA
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿ANEKIZHA YA C
﻿KHAIDZO YO TOU NWALWAHO YA U FHEDZA
﻿
﻿[DUVHA]
﻿
﻿[DZINA LA MUSHUMI]
﻿
﻿[ZWIDODOMBEDZWA ZWA VHUNE ZWA MUSHUMI]
﻿
﻿Iyi ndi khaidzo yo tou nwalwaho ya malugana na matshimbidzele a ndatiso. Arali vha bvela phanda na u ita  vhunwe vhukhakhi, zwi do ita uri vha dzhielwe vhukando ha mulayo malugana na vhukhakhi honoho.
﻿ 
﻿
﻿
﻿
﻿Khathulo yo tou nwalwaho ya u fhedza I do vhewa kha faili yavho nahone I do shuma minwedzi ya rathi u bva nga duvha le khaidzo yo tou nwalwaho ya netshedzwa. Nga murahu ha minwedzi ya rathi, khaidzo yo tou nwalwaho I nga bvisiwa kha faili yavho kana ya tshinyadzwa.
﻿
﻿Arali vha sa tendelani na khaidzo, vha nga kha di rumela aphili yavho kha [DZINA] hu saathu fhela maduvha matanu.
﻿
﻿
﻿Lushaka lwa vhukhakhi ndi:
﻿
﻿TSAINO YA MUSHUMI
﻿DUVHA
﻿
﻿
﻿TSAINO YA MULANGI
﻿DUVHA
﻿
﻿TSAINO YA THANZI (arali I hone)
﻿DUVHA
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿ANEKIZHA YA D
﻿
﻿[DUVHA]
﻿
﻿[DZINA LA MUSHUMI]
﻿
﻿[ZWIDODOMBEDZWA ZWA VHUNE ZWA MUSHUMI]
﻿
﻿Vha khou netshedzwa nothisi ya u ya tsengoni ya ndatiso u ya nga khethekanyo 6 na 7 ya Khoudu ya Ndatiso.
﻿
﻿Vhukhakhi vhune ha khou humbulelwa na vhutanzi vhune ha vha hone ndi:
﻿
﻿
﻿
﻿[THALUTSHEDZO NGA VHUDALO YA VHUKHAKHI I NGA KHA DI NAMBATEDZWA]
﻿
﻿Mutangano u do fariwa 		 [FHETHU] nga la  		 [DUVHA] nga 		 [TSHIFHINGA]. Arali vha sa ya nahone vha kundelwa u nea zwiitisi kana thalutshedzo dzi pfalaho dza uri ndi ngani vha songo ya, mutangano u do fariwa naho vha si ho.
﻿
﻿Vha nga imelwa nga mushumi ngavho kana nga muimeli wa dzangano la vhashumi line la divhea kana lo tanganedzwaho.
﻿
﻿
﻿Vha nga kha di shumisa manwalo/dzidokhumennde kana dzithanzi u netshedza vhutanzi tsengoni. Vha do tendelwa u vhudzisa thanzi inwe na inwe ya Muhasho.
﻿
﻿Arali thodisiso dza sumbedza vha na mulandu wa vhukhakhi, vha nga kha di netshedza maimo kana vhutanzi vhunwe na vhunwe ho teaho malugana na u ta khathulo ya ndatiso.
﻿
﻿
﻿TSAINO YA MUSHUMI
﻿DUVHA
﻿
﻿
﻿TSAINO YA MUIMELI WA MUTHOLI
﻿DUVHA
﻿
﻿TSAINO YA THANZI (arali I hone)
﻿DUVHA
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿ANEKIZHA YA E
﻿
﻿
﻿[DUVHA]
﻿
﻿[DZINA LA MUHULWANE WA APHILI]
﻿
﻿
﻿Nne 			 [DZINA LA MUSHUMI] ndi khou aphila malugana na ndatiso yo bviswaho nga la 	  (DUVHA) 		 (FHETHU]
﻿
﻿Ndi khou nambatedza khophi ya nothisi ya thodisiso ya ndatiso na/kana khaidzo yo tou nwalwaho. [ KHUMBELO YA APHILI  A I NGA TANGANEDZWI ARALI AYA MANWALO KANA DZIDOKHUMENNDE DZI SONGO NAMBATEDZWA]
﻿
﻿Thalutshedzo dzanga malugana na aphili ndi:
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿Mvelelo dzo lavhelelwaho dza aphili ndi:
﻿
﻿
﻿Ndi tama/a thi tami [KHA VHA NANGE NTHIHI] u itela u netshedza vhunwe vhutanzi vhune ha si vhe hone nga tshifhinga tsha tsengo ya ndatiso.
﻿
﻿
﻿TSAINO YA MUSHUMI
﻿
﻿DUVHA
﻿
﻿[ZWIDODOMBEDZWA ZWA VHUNE ZWA MUSHUMI
﻿1
﻿
﻿
﻿13
﻿
﻿
