A hu nga ?o vha na mbavhalelo kha Vhuaḓa na Vhufhura 

Marangaphanḓa 

Miṅwahani I si gathi yo fhiraho, Muhasho wa Mveledziso na zwa matshilisano wo thoma fulo ?a u lwisa vhuaḓa na vhufhura, hu tshi khou sedzuluswa masia ane a vha na khonadzeo khulwane ya u vha na vhufhura ngomu ha Muhasho. Izwi zwo ita uri hu bveledzwe tshiṱirathedzhi tsha u lwisa Vhuaḓa na u Thivhela Vhufhura (?Anti ? Corruption and Fraud Prevention?) tshe tsha ṱanganedzwa nga Minis?a Vho ? Dokotela Zola Skweyiya nga 2001. Tshiṱirathedzhi tsha ACFP tsho khethekanywa nga zwipiḓa zwiraru zwi tevhelaho: 

?	 Phoḽisi ya u lwisa Vhuaḓa na u Thivhela Vhufhura 

?	 Pulani ya u thivhela Vhufhura/Vhua?a 

?	 Pulani ya Phindulo ya Vhufhura 

Nomboro ya luṱingo ya u vhiga vhufhura 

Sa tshipiḓa tsha tshiṱirathedzhi tsha ACFP, ho thomiwa Nomboro ya Luṱingo ya  Vhiga Vhufhura ya Lushaka. Ndi nomboro ya mahala ine ya nga shumiswa nga nnyi na nnyi u vhiga mafhungo nga ha kana mbilaelo ya vhufhura kana vhuaḓa, awara dza 24 nga Ḓuvha, maḓuvha a 7 nga vhege. Mulidzi wa luṱingo u na pfanelo ya u sa ḓivhiwa na u tsireledzwa u ya nga Mulayo wa u Dzumbulula/ bula Zwiphiri wo Tsireledzwaho, wa vhu 26 wa 2000. Mulayo u ṱuṱuwedza u vhigwa kana u dzumbululwa ha mafhungo a vhuvhava kana vhutshinyi na vhuṅwe vhuḓifari vhu sa ṱanganedzeiho nga nḓila yo teaho ya u sumbedza vhuḓifhinduleli. I ṋetshedza maga a lwa mulayo a pfeseseaho a u vhiga mafhungo eneo na u tsireledza kha ndifhedzo dzine dzi nga vha hone dzo vhangwa nga u vhiga kana u dzumbulula vhuaḓa kana vhufhura honoho nga vhavhigi. 

Naa Phoḽisi ya ACFP i kwama vhafhio? 

?	 Vhashumi vha Muhasho wa Lushaka; 

?	 Vhashumi vha Mihasho ya Vunḓu; 

?	 Vhaṋetshedzi vha tshumelo; na 

?	 muthu muṅwe na muṅwe ane a vha na vhushaka na Muhasho (vhadzulapo zwavho, vhavhuelwa, nz). 


Ndi zwifhio zwine zwa dzhiiwa zwi vhuaḓa na vhufhura? 

Zwiito zwine zwa vha vhufhura, vhuaḓa na ndaulo i si yavhuḓi ndi zwi tevhelaho, fhedzi a si zwone zwi zwoṱhe: 

?	 Nyito iṅwe na iṅwe ya u sa fhulufhedzea, ya vhufhura na ya vhuaḓa; 

?	 Vhufobvu ha masheleni, zwi?iswa na dziṅwe ndaka; 

?	 Kushumisele kana kufarele ku si kwavhuḓi kwa masheleni kana u vhiga masheleni, mbadelo dza masheleni na dziṅwe ndaka; 

?	 u ṱanganedza masheleni nga murahu ha u bvisela khagala Mafhungo ane a kwama Muhasho; 

?	 U ṋetshedza zwigwada zwa nga nnḓa mafhungo u songo tendelwa; 

?	 U ṱanganedza, u humbela kana u ṋetshedza vhorakon?iraka; vha?etshedzi/vha?isedzi, kana vhaḓwe vhathu vhane vha ṋetshedza tshumelo kha Muhasho tshiṅwe na tshiṅwe tshine tsha vha matheriala zwi songo tendelwa; 

?	 U tswa masheleni; 

?	 U tshinyadza, u bvisa kana u shumisa  dzirekhodo, fenitshara na zwishumiswa nga nḓila mmbi: 
?	 u siedza kana u hana wo ḓiimisela u vhiga kana u dzhia vhukando malugana na mivhigo ya u sa fulufhedzea kana vhuḓifari vhu ṱanganedzeiho; 

* tshanḓanguvhoni 
?	u pulana u ita vhufhura; 

?	u kundwa u ṱhogomela kana u fhedza dzirekhodo/ kana u langa zwiko kana tshomedzo dza Muhasho nga nḓila yo teaho; na 

?	 u kundwa u bula zwiṅwe zwiko zwa masheleni. 

Vhu?inekedzeli 

Muhasho u fulufhedzisa u 

?	 khwaṱhisedza uri hu ?o dzhiiwa vhukando ho teaho hune ha vha na vhuṱanzi ho teaho ha u vha hone ha vhufhura kana vhuaḓa; 

?	  tsireledza vhadzumbululi kana vhavhigi vha vhuaḓa na vhufhura u ya nga Mulayo wa u Dzumbulula Vhuaḓa na Vhufhura wo Tsireledzwaho; 

?	  shumisana na SAPS na Muhasho wa zwa Vhulamukanyi kha u khwaṱhisedza uri vhaiti vhazwo vha a pfiswa vhuṱungu; na 


?	 u khwaṱhisedza uri hu na masheleni a u thusa kha tshumelo dza nga nnḓa dza vhomakone kha u thusa kha u ita dziṱhoḓisiso hune zwa vha zwo tea. 

Vhufhura vhu vha fhedzela tshelede 

?hodisiso dzo itwaho, u ya nga tshiṱirathedzhi tsha ACFP, yo khwaṱhisedza uri Muhasho u khou lozwa dzirannda dza dzibilioni dzine dza khou ya kha magavhelo a vhufhura. Izwi zwi kwama na vhone, sa muḽaifa. Nga u pfufhifhadza; Vhufhura vhu vha fhedzela tshelede! 

Kha vha vhu fhelise 

Tshifhinga tshinzhi ri vha ri tshi khou ḓivha nga ha tshiṅwe tshithu fhedzi ra si dzhie vhukando nge ra vha ri na nyofho kana ri si na vhuṱanzi. Zwino vha nga ita zwo teaho; kha vha ḓirule muhwalo nga u ri ḓivhadza. Kha vha fhelise vhufhura! 

Ndi nḓila yo tsireledzeaho ya u vhiga, nahone vhone sa muvhigi  vha nga nanga u sa ḓivhiwa. 

Kha vha rwele luṱingo kha 0800 60 10 11 zwino. Ndi luṱingo lwa mahala! Kha vha rwele. 


Kha vha ri kwame kha: 


NOMBORO YA LUṰINGO YA U VHIGA VHUFHURA 
0800 60 10 11 


FEKISI YA MAHALA 
0800 61 10 11 


E-MEILI 
fraud@socdev.gov.za 



KHA RI TSIRELEDZE SHANGO ḼASHU NGA U LWISA VHUFHURA NA VHUAḒA 


