
﻿
﻿TSHUMELO YA NYAMBO DZA LUSHAKA
﻿
﻿Tshumelo ya Nyambo dza Lushaka (National Language Services (NLS) i isa phanda na u tshimbidza vhudavhidzano kha nyambo dzothe. NLS I tshi khou tevhedza thodea dza Mulayotewa, i langula u fhambana ha nyambo kha tshitshavha tshashu nahone I na vhudifhinduleli ha u shumisa nyambo dzothe dza vhathu vha hashu nga u tevhedza maga a mbekanyamaitele ine ndivho yayo ya vha u alusa u shumiswa ha idzi nyambo, na idzo nyambo dze kale dza vha dzo thudzelwa kule.
﻿
﻿Mushumo muhulwane wa (NLS) ndi u swikelela thodea dza Mulayotewa nga u tshimbidza, phuromotha  na u netshedza tshumelo ya vhufhinduleli na vhukhakhulili nga nyambo dzothe dza tshiofisi nga u langula vhunzhi ha nyambo nga u shumisa dzithandela dza u pulana luambo na dza theminolodzhi.
﻿
﻿NLS i shuma sa sisiteme ya Muvhuso ya phurofeshinala ya u tikedza luambo nga u fhindulela  manwalo a tshiofisi a tshi ya kha nyambo dzothe dza tshiofisi.  Tshumelo yayo ya theminolodzhi i thusa nga u bveledza na u khwinisa divhaipfi ya thekhinikhala kha nyambo dza tshiofisi.  Mushumo wa u pulana nyambo u angaredza u eletshedza Muvhuso nga ha mvelaphanda ya mbekanyamaitele ya nyambo na ndila dza kushumisele kwayo.
﻿
﻿U PULANA NYAMBO
﻿(012) 337-8366
﻿
﻿Ndivho khulwane ya Khethekanyo ya u Pulana Nyambo (Language Planning Subdirectorate) ya Tshumelo ya Nyambo dza Lushaka (National Language Services (NLS)) ndi ya u alusa kana u isa phanda u shumiswa ha nyambo nnzhi na u tutuwedza uri hu vhe na u thonifhiwa ha nyambo dzothe dza Afurika Tshipembe.  U bva tshi tshetsho tshe kha la Afurika Tshipembe ha vha na u pulana ha nyambo, maitele othe a tshanduko kha kutshilele, mveledziso ya nyambo dze dza vha dzo thudzelwa kule ndi zwone zwithu zwa ndemesa zwo sedzeswaho nga maanda.
﻿
﻿Mishumo mihulwane ya Khethekanyo ndi:
﻿* U bveledza mbekanyamaitele ya luambo nga u bveledza maitele, zwishumiswa, kushumele malugana na zwine ya toda u zwi swikelela.
﻿* U thomiwa ha mbekanyamaitele ya nyambo nga u netshedza (i) maanda na mulayo (ii) thuthuwedzo ya u shumiswa ha nyambo dza Afurika Tshipembe.
﻿* U sedzuluswa ha u thomiwa ha mbekanyamaitele u itela u wana kushumele kwa mbekanyamaitele.
﻿
﻿Khethekanyo ya u pulana nyambo yo thomiwa nga Thangule 1993 uri i eletshedze muvhuso nga ha u bveledziswa na tshumiso ya  mbekanyamaitele kha mafhungo ane a kwama nyambo zwi tshi ya nga khethekanyo ya 6 ya Mulayotewa.  Kha maitele aya ho ombedzelwa uri  zwigwada zwothe zwi kwameaho zwi tea u divhonadza na u shela mulenzhe nga vhudalo kha aya maitele.  Mushumo muhulwane wa u thoma wa Khethekanyo ndi u langula maitele a malapfusa a u thoma Bodonyangaredzi ya Nyambo dza Afurika Tshipembe (Pan South African Language Board).  Maitele aya o thomiwa nga 1994 nga khoniferentsi ya vhukwamani ya u thoma, khoniferentsi ya Nyambo dza Vhothe, ye ya tevhelwa nga mitevhe ya u thetsheleswa ha mihumbulo i bvaho kha vhathu zwe zwa fheleledza zwo ita uri hu u nwaliwe Dirafuthi ya Mulayotibe wa Bodonyangredzi ya Nyambo dza Afurika Tshipembe (Pan South African Language Board draft Bill) nga 1995.  Bodonyangaredzi ya Nyambo dza Afurika Tshipembe yo thomiwa nga 1996.  Dzinwe dza dzithandela dze Khethekanyo ya shela mulenzhe khadzo ndi dzi tevhelaho:
﻿
﻿* Mbekanyamaitele ya Nyambo na Pulane zwa Afurika Tshipembe
﻿U bveledzwa ha Mbekanyamaitele ya Nyambo na Pulane zwa Afurika Tshipembe zwo thoma nga 1995 nga u vheiwa ha Tshigwada tsha u Pulana Nyambo (Language Plan Task Group (LANGTAG) u eletshedza Minisita wa Vhutsila, Mvelele, Saintsi na Thekhinolodzhi nga ha mbekanyamaitele ya nyambo.  Nga murahu ha musi ho kwamiwa vhathu vhanzhi kha shango lothe, ho fariwa nyambedzano nga muvhigo wa LANGTAG kha khoniferentsi khulwane ya lushaka nga la 29 Fulwi 1996 phanda ha musi hu tshi bviswa phindulelo ya u fhedza nga Thangule 1996.
﻿
﻿Dirafuthi ya Mbekanyamaitele ya Nyambo na Pulane zwa Afurika Tshipembe yo livhiswaho kha themendelo dza Langtag yo do dzudzanywa nga murahu ha musi ho itwa vhunwe vhukwamani na dzithodisiso.  Nga nwedzi wa Nyendavhusiku 1999, Minisita vho thola phanele ya vhaeletshedzi uri i dzudzanye phindulelo ya u fhedza ye ya do newa zwigwada zwi kwameaho kha Language Indaba nga Thafhamuhwe 2000.  Hu tshi khou tevhelwa mihumbulo i bvaho kha vhathu vho shelaho mulenzhe kha Indaba, Phanele ya u Eletshedza yo sedzulusa Mbekanyamaitele ya Nyambo na Pulane zwa Afurika Tshipembe.
﻿
﻿Dirafuthi ya Mbekanyamaitele ya Nyambo na Pulane zwa Afurika Tshipembe yo netshedzwa kha komiti ya Khabinete ya Sekitha ya Matshilisano (Social Sector) nga 13 Khubvumedzi 2000.  Komiti yo themendela uri hu netshedzwe linwalo la nyambedzano yo dovhaho ya fariwa, hu tshi khou dzhielwa ntha zwithu zwa ndemesa kha shango na zwine zwa kwama masheleni nga u tandavhudza.
﻿
﻿Hu tshi khou tevhelwa themendelo idzi, ho do itwa thodisiso nga vhudalo kha mihasho ya muvhuso ya lushaka na kha mavundu uri hu  waniwe tshiimo tshi re hone malugana na zwishumiswa kana theomveledziso (infrastructure) dza nyambo.  U anganywa ha tshelede malugana na mbekanyamaitele yo phurophoziwaho hu khou itiwa hu tshi khou shumisaniwa na Tshikwama tsha Lushaka (National Tressury).
﻿
﻿* Tshumelo ya u Dologa nga Thingo ya Afurika Tshipembe (Telephone Interpreting Service for South Africa) TISSA
﻿Heyi thandela ndi inwe ya ndila dza u shumisa mbekanyamaitele yo phurophoziwaho.  Mikano vhukati ha nyambo i kha di thivhela vhathu vha Afurika Tshipembe nga maanda vhaambi vha nyambo dza vharema, u swikelela nga ndila yo teaho kha tshumelo dza muvhuso.  Tshumelo ya u dologa nga thingo kha la Afurika Tshipembe i nga ita zwauri muthu munwe na munwe a kone u davhidzana na vhalanguli nga luambo lwawe, sa tsumbo fhethu hu nga ho sa vhuongeloni, zwititshini zwa mapholisa ofisini dza muvhuso.  Tshumelo ya u edzisa i khou lavhelelwa nga 2001/2002 fhethu ho nangiwaho lwa tshifhinga tshi edanaho awara dza 12 nga duvha, u bva nga 07:00 u swika nga 19:00, maduvha a rathi kha vhege.
﻿
﻿* Thekhinolodzhi ya Nyambo dza Vhathu (Human Language Technologies (HLT)
﻿Heyi thandela yo tanganelwa na PANSALB kha u tshimbidza u bvedza phanda u shumiswa ha Nyambo dza Afurika Tshipembe.  Pulani ya maitele kha sia la Thekhinolodzhi ya Nyambo dza Vhathu (HTL) ndi ya ndeme kha u sedzesa nga maanda kha u didina nga u ita thodisiso dza lushaka na u fhata vhukoni kha nyambo dzothe dza Afurika Tshipembe.  Ho thomiwa komiti ine ya do vhona uri hu  u nwaliwe linwalo la maitele line la do sumbedza ndila ya maitele a u thomiwa ha indasisitiri i shumaho zwavhudi ya u alusa nyambo dza Afurika Tshipembe.
﻿
﻿
﻿
﻿* HOYOZELA Ngauri nyambo dzashu ndi dzashu rothe
﻿Nga 1998 ho thomiwa khampheini ya u divhadza nga ha u shumiswa ha nyambo nnzhi uri i:
﻿* tsivhudze vhathu nga ndeme ya nyambo dzashu kha tshitshavha;
﻿* vhone zwauri mudzulapo munwe na munwe u a pfesesa pfanelo dzawe dzi re kha Mulayotewa dzi kwamaho nyambo; na 
﻿* u alusa nyambo nnzhi u itela zwauri Afurika Tshipembe li kone u vhona uri u shumiswa ha nyambo nnzhi ndi tshishumiswa tsha ndeme.
﻿
﻿Liga la u thoma la khampheini lo sedza nga maanda kha Tshumelo ya Muvhuso ngeno Liga la vhuvhili lo sedza nga maanda vhathu nga u angaredza.  Zwibveledzwa zwa khampheini iyi ndi u nwaliwa ha khalenda dza nyambo nnzhi, dziposita, Kuambele kwa Vhukonani (ndima dza u lumelisana dzi kha nyambo dza 11) na vidio, Luambo lwa Damuni, lune lwa shumiswa kha dziwekishopho.
﻿
﻿* Muvhigo wa UNESCO wa Nyambo dza Lifhasi
﻿Zwa zwino UNESCO i khou dzudzanya Muvhigo wa Nyambo dza Lifhasi une ndivho yawo ya vha ya u talutshedza u fhambana ha nyambo nnzhi dza lifhasi, hu tshi khou gudiwa u tshintsha kana a aluwa na tshiimo tsha nyambo tsha zwino, na u talutshhedza dzithaidzo dzine dza kwama nyambo kha vhupo vhunwe na vhunwe ha lifhasi.  Nga muvhigo uyu UNESCO i khou toda u sumbedza thodea ya ndangulo yavhudi ya ifa la nyambo dza lifhasi.
﻿
﻿Tshumelo ya Nyambo dza Lushaka yo kwamiwa nga UNESCO uri i  shele mulenzhe kha thodisiso ya u kuvhanganya mafhungo a muvhigo wa nyambo dzothe dza tshiofisi hu tshi katelwa na nyambo dza Khoi, San na Nama dza Afurika Tshipembe.  Sa izwi hu tshi khou todea ndivho ya dalaho ya nyambo idzi mbudziso dza dzithodisiso dzo fhiwa vhadivhi vha re na ndivho yo dalaho ya nyambo uri vha netshedze mafhungo.
﻿
﻿Lupfumo lwa mafhungo lwo kuvhanganywa nga zwithu zwo fhambanaho nga nyambo dza Afurika Tshipembe, zwi fanaho na mafhungo a divhashango, zwithu zwo fhambanaho, tshivhalo tsha vhaambi vha nyambo dzo fhambanaho, mafhungo a mipfuluwo, nyito ya ikonomi ya tshitshavha tshinwe na tshinwe, vhudipfi kha luambo, madzangano a re na vhudifhinduleli kha mbekanyamaitele ya nyambo na u pulana hune ha kwamana na luambo lunwe na lunwe na mvelele ya manwalwa.
﻿
﻿Muvhigo wa UNESCO wa Nyambo dza Lifhasi u do gandiswa nga 2001 nahone u do nea themendelo dzo vhalaho dza u tsireledza na u alusa ifa la vhathu la nyambo.
﻿
﻿Dzikhophi dza u shela mulenzhe ha Afurika Tshipembe kha muvhigo wa UNESCO dzi wanala kha tshipida tsha u Khethekanyo ya u Pulana Nyambo (Language Planning section). Kha vha kwamane na Heloise Smit kha td17@dacst5.pwv.gov.za, kana kha X8362).
﻿
﻿* Dathabeisi ya zwi kwamaho  nyambo
﻿* Mbekanyamaitele ya Nyambo: mihasho ya muvhuso ya lushaka (Fulwi 2001)
﻿* Ofisi dza Nyambo kha mihasho ya muvhuso ya lushaka (Fulwi 2001)
﻿* Mbekanyamaitele dza nyambo:  Mavundu (Fulwi 2001)
﻿* Tshumelo dza Nyambo dza kha Vundu (Fulwi 2001)
﻿* Zwivhumbeo zwa Pfunzo ya ntha zwine zwa neketshedza khoso dza u talutshedza na / kana dza u dologa (Fulwi 2001)
﻿* PANSLAB
﻿* Zwitatasitiki zwa Afurika Tshipembe
﻿* Dzinyandadzo
﻿
﻿
﻿Uri vha wane zwinzhi, kha vha kwamane na:
﻿Vho- Dokotela AM Beukes
﻿Thoho ya:  U pulana Luambo (Language Planning),
﻿Tshumelo ya Nyambo dza Lushaka (National Language Service), Private Bag X195, PRETORIA, 0001
﻿Lut.: (012) 337-8366 fekisi:  (012) 324 2119
﻿E-mail: Beukes@dacst5.pwv.gov.za
