TSHIFHINGA: AWARA 2
﻿GIREIDI12
﻿PFESESANI
﻿Fhindulani mbudziso dzoṱhe.
﻿Thomani khethekanyo iṅwe na iṅwe kha siaṱari ḽiswa, hune ya fhelela hone ni talele.
﻿Ṅwalani zwi no vhalea, nahone nga vhuronwane.
﻿Ni dzhiele nzhele mupeleto, khethekanyo ya maipfi, kushumisele kwa madanzi, zwiga zwa u vhala, tswayo khathihi na kuvhumbelwe kwa mafhungo.
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindula mbudziso dzi a tevhelaho:
﻿PFUNZO YA MUSALAUNO YA MAGUDELE MASWA
﻿Ri khou tshila kha ḽifhasi ḽa dzitshanduko. Tshanduko dzi bvelelaho dzi kwama mihasho yoṱhe ya muvhuso washu. Muhasho wa pfunzo wone u nga salafhi vhunga u wone mme a mihasho yoṱhe. Vho-Naledi Pandor vho ima tshisadzi vha ri murahu a ri tsha ya, ri ya phanḓa.
﻿Musi kharikhuḽamu ya ripoto 550 i tshi khou welelela, pfunzo ntswa yo ṱoka midzi. Mafheloni a 2008 vhagudi vha gireidi 12 vha ḓo vha vha tshi khou ṅwala mulingo wa u thoma. Musi muthu a tshi humbula uri mvelelo dzi ḓo vha hani, zwivhindi zwi a bva vhudzuloni zwa dovha zwa vhuelela.
﻿U ḓianḓanya na tshanduko a zwi leluwi sa muthenga. Ri tou livhuwa musadzi wa vhasadzi Vho-Pandor vhane vha khou lwa nga nungo dzoṱhe uri ri wine tshiphuga tsha nndwa iyi. Vho dzudzanya miṱangano, dzikhoso, na zwiganḓiswa zwi ḽaho masheleni manzhi uri nḓivho na zwikili zwi rathe u bva henengei maṱhakheni u swika kha vhagudi. Vhaḽa vhannavhe vha vha vha tshi ri a vha rangwi phanḓa nga tshikete vho no sokou farelela zwiṱefu, ho sala u aṱama thunzi dza fhelela mulomoni.
﻿Zwi a konadzea uri ri pembele ro takala musi mvelelo dza mulingo wa gireidi 12 dzi tshi bva nga Nyendavhusiku 2008. Zwi ṱodeaho ndi tshumisano yo dziaho i bvaho kha vhathu vhoṱhe. Tshanduko musi dzi tshi ḓa ri fanela u dzi ṱanganedza, ri si hanelele kha zwa kale. U ḓiṋekedzela kha mushumo ra shuma ra paḓa na awara dze ra tetshelwa dzone nga ḓuvha zwi nga ri bveledzela khaṋo mbuya. U ṱhonifhana na u funana zwone zwi ḓo ri ita vhathu.
﻿Vhaṱoḓisisi vha pfunzo ntswa vho vhonela phanḓa vhukuma. Vho ri dzhenisa kha kharikhuḽamu i si na tshiṱalula i ṱanganedzwaho ḽifhasini ḽoṱhe. Vha Umalusi vhone vha khou ita mushumo muhulu wa u vhona uri pfunzo yashu i dzule i kha maimo a nṱha. Tshivhalo tsha thero dzine vhagudi vha gireidi 12 vha nga ita tsho tsa vhukuma musi tshi tshi vhambedzwa na tsha kharikhuḽamu i no khou welela. Ho vha hu tshi nangwa kha thero dza 124. Kha dzenedzo uri mugudi a wane ṱhanziela o vha a tshi nanga thero dza rathi naho a tshi nga ḓi engedza zwi tshi bva kha lutamo lwawe. Kha pfunzo iyi ntswa hu vho nangwa kha thero dza 29. Kha thero dzenedzo mugudi u nanga thero dza sumbe dzi bvaho kha zwigwada zwa thero zwo fhambanaho.
﻿Shango ḽoṱhe ḽo sedza vhagudisi na vhagudi. Thabelo yaḽo ndi ya uri vha songo ri shonisa nandi. Nyeletshedzo i pwanyaho dzoṱhe ndi heyi: Vhagudisi funzani, vhagudi vhalani. Kha u ḓilugisela haṋu ni songo hangwa uri mushumo uyu we na u thoma kha gireidi 10 ni khou vuledza ṋaṅwaha. U aluwa ha nḓivho na zwikili zwo teaho u vha hone kha zwi nwelele kha mugudi na mugudisi muṅwe na muṅwe. Nḓila dzo vulea, u swika zwino a hu na ane a si ḓivhe hune a ya hone musi dzo haka midzi.
﻿Mafhungo aya inwi ni vhona o livhiseswa kha zwigwada zwifhio zwa vhathu?
﻿Ndi ngani mbilu dzashu dzi sa ruli musi ri tshi humbula uri mvelelo dza gireidi 12 dzi ḓo vha hani nga 2008?
﻿Topolani fhungo ḽi sumbaho uri hu na vhaṅwe vhanna vha re na luvhengelambuluni kha vhafumakadzi.
﻿Vho-Pandor vha khou zwi kona hani u rathisela nḓivho na zwikili zwa pfunzo ntswa kha vhagudi?
﻿Thero dzine na lavhelelwa u dzi ita kha gireidi 12 ndi nngana?
﻿Dzangano ḽine ḽa khou lisa pfunzo uri i vhe kha maimo avhuḓi ndi ḽifhio?
﻿Bulani zwivhili zwine zwa nga ita uri mvelelo dza gireidi 12 dzi vhe dzavhuḓi nga 2008.
﻿Fhungo ḽi tevhelaho ndi mbuno kana ndi muhumbulo? Tikedzani phindulo yaṋu: "Pfunzo ntswa yo ṱoka midzi.'"
﻿Ṱalutshedzani zwine mafurase a tevhelaho a amba zwone:
﻿Dzo haka midzi.
﻿U welela.
﻿Zwivhindi zwi a bva vhudzuloni.
﻿Zwi takadzesaho musi ri tshi ita thero dza pfunzo ntswa ndi zwifhio?
﻿Thabelo ine vhathu vha khou rabela malugana na mulingo ndi ifhio?
﻿Ndi ngani muhasho wa pfunzo u tshi dzhiwa sa wone mme a mihasho yoṱhe?
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A:
﻿KHETHEKANYO YA B: MANWELEDZO (SAMARI)
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho, ni kone u nweledza tsumbadwadze dza vhulwadze ha swigiri nga maipfi a u bva kha 80 u swika kha 90.
﻿Zwigidi na zwigidi zwa vhadzulapo vha Afrika Tshipembe vha khou lila nga vhulwadze ha swigiri, lwe vha Muhasho wa Mutakalo vha vhona zwi zwa ndeme uri vha bve fulo ḽa u ḓivhadza lushaka nga ha vhulwadze uvhu. Kanzhi fulo ḽeneḽo ḽi anzela u bviwa nga ṅwedzi wa Lara.
﻿Vhathu vhanzhi vha vhona unga vhulwadze ha swigiri vhu fara muthu ngauri a vha a tshi ḽesa swigiri, mathina zwi songo ralo. Vhulwadze uvhu vhu vhangwa nga u ḓalesa ha swigiri malofhani a muthu zwo vhangwa ngauri muvhili u si tsha kona u bveledza insuḽini yo linganaho u hwala swigiri i tshi bva kha tsinga dza malofha uri i ye i shumiswe nga muvhili hu u itela uri muvhili u wane maaṋda.
﻿Vhathu vhanzhi a vha ḓivhi tshiimo tshavho zwi tshi yelana na vhulwadze ha swigiri, fhedzi vha nga kona u zwi limuwa uri vha nayo nga u vhona vha tshi sokou farwa nga ḓora tshifhinga tshoṱhe. Tshiṅwe tshifhinga vha nga ita na u vuwa vhusiku vha tshi pfa vho omelwa vha tshi ṱoḓa maḓi a u nwa. Muthu a re na vhulwadze ha swigiri ha lengi u farwa nga nḓala. Dzuli-dzuli u ḓo pfa a tshi amba uri u ṱoḓa zwiḽiwa. A lenga u zwi wana u nga wana a tshi vho thoma u tetemela.
﻿Vhulwadze ha swigiri vhu dovha hafhu ha ita uri muthu a sokou dzula nga u takuwa a tshi ya u bvisa maḓi, lune na vhusiku a nga ḓi vuwa luraru kana luṋa a tshi ya hone u ḓithusa.
﻿Muthu ane a vha na vhulwadze ha swigiri u a vha na thaidzo ya u sa vhona zwavhuḓi. Kanzhi muthu onoyo u fhedzisela a tshi vho ambara na ngilasi dza maṱo uri dzi mu thuse a tshi vhala na musi a tshi ṅwala. Vhulwadze uvhu vhu ita uri muthu ane a vhu lwala a sa lenge u neta.
﻿Tshiṅwe tshifhinga muthu ane a vha na hovhu vhulwadze u a swika hune a onda nga maanḓa. Muthu wa vhulwadze uvhu a nga zwi vhona uri u naho nga u lenga u fhola arali o bviwa nga tshilonda.
﻿Nda vhuya nda vhona zwenezwi vhutshiloni hanga a thi iti tshiangatela.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B:
﻿KHETHEKANYO YA C: PHENḒA NA KUSHUMISELE KWA LUAMBO
﻿Vhalani mafhungo a tevhelaho uri ni ḓo kona u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khao.
﻿Mvula yo vha i tshi khou na na tshifhango. Masindi a tshi tou khithi o niwa, ha vha hu musi Khathutshelo a tshi khou ri, 'Houḽa ni songo ri vhudza nga hae, u tou vha mutendi wa khavho.' U vhona urio wanetshedzwa ra wana o niwa nga ṱhoni; a lavhelesa Vho-Sara a ri khavho, 'Ndi tou tama ḽifhasi ḽi tshi fhanduwa ḽa mmila zwanga.'
﻿Nangani fhungo ḽithihi ḽi re kha luambo lwa u vhiga (lwo livhaho) ni ḽi shandule ḽi vhe kha luambo lwa u ṱalutshedza.
﻿Ipfi ḽo talelwaho ndi ḽiṱanganyi. Inwi ḽi shumiseni fhungoni ḽi pfalaho ḽe na tou ḓisikela.
﻿Vhalani mafhungo asia uri ni kone u fhindula mbudziso dzi no a tevhela:
﻿Vho-Mukoki Tshilibana vho bebwa kha ḽa Godobi nga ḽa 20 Phando 1946. Muṱahabvu vho dzhena tshikolo Thavhine vha vuledza murole wa vhuṋa. Vho ḓo galatshiwa nga khonṱhiraka ya ha Thepha vha livha kha ḽa Bethala maḓabulani nga ṅwaha wa 1968. Musi mushumoni vho ṋewa tshifhinga tsha u awela vho vha vha tshi vhuya hayani u vhona muṱa wavho. Vho shuma henefha u swika vha tshi vhuiswa nga u lwala nga ṅwaha wa 1990. Vhuhoṱa ho mbo ḓi hulela u swika vha tshi ri sia sibadela tsha Khathutshelo nga ḽa 15 Phando 2001. Vho sia vhafumakadzi vhavhili na vhana vha ṱahe, vhatuka vhaṋa na vhasidzana vhaṱanu. Vha eḓele nga mulalo.
﻿Vhumbani ḽiiti ḽi tshi bva kha dzina vhuhoṱa ni dovhe ni ḽi shumise fhungoni ḽi pfalaho.
﻿MUTEVHE MUPFUFHI WA GURANNḒA DZINE DZA KHOU ALUWA NGA U BONYA HA IṰO KHA LIMPOPO
﻿Mutevhe mupfufhi nga ngoho. A i tou vha yone i yoṱhe i no khou aluwa fhedzi lini, i tou vha yone i yoṱhe. A vhaho kule nayo lini. U tou rwela luṱingo kha 015 622 4900/4901 vha wana mafhungo nga vhuḓalo.
﻿Nnyi zwawe ane a nga i ṱahela?
﻿Lavhelesani khungedzelo asiyi, ni kone u fhindula mbudziso dzo ḓisendekaho khayo:
﻿Kha khungedzelo iyi hu na aironi/ḽishandafhungo. Inwi i ṱalutshedzeni ni tshi tou dodombedza.
﻿Khungedzelo iyi ni vhona yo livhiswa nga maanḓa kha tshigwada tshifhio tsha vhathu? Tikedzani.
﻿Topolani mbudziso i sa ṱoḓi phindulo ni dovhe ni sumbedze uri ndi ngani muṅwali o i shumisa nga u ralo.
﻿Hu na ḽifurase ḽo shumiswaho: nga u bonya ha iṱo. Bulani uri ḽi a mba mini.
﻿ṰHANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C:
