
﻿
﻿U tsireledzea ha vhaendanganayo
﻿
﻿
﻿1. U tshimbila tsini na gondo
﻿
﻿* Kha vha tshimbile kha pheivimennde. Arali hu si na pheivimennde, vha tshimbile kha tshand(a tsha u l(a tsha gondo kule na gondo.
﻿* Arali vha tshi khou tshimbila tsini na gondo l(ine l(a shumiswa nga nnyi na nnyi, kha vha vhone uri vha tshimbila kha tshand(a tsha u l(a nahone kule na gondo vho lavhelesa vhuendi vhune ha khou d(a.
﻿* Vhunzhi ha zwiendisi zwi shumisa magondo o fhambanaho zwi tshi khou gidima nga luvhilo lwo fhambanaho. Ngauralo zwi khombo nga maand(a uri vhana vha tambe kha pheivimennde/kana nga thungo ha gondo. Arali n(wana a tshi khou tamba vhukati ha gondo, mureili a nga kha d(i si kone u khonisa goloi kana u ima nga u t(avhanya. Izwi zwi nga itea uri n(wana onoyo a huvhale kana a lovhe.
﻿* Tshifhinga tshot(he kha vha tshimbile vho lavhelesa vhuendi vhune ha khou d(a uri vha kone u vhona zwiendisi zwine zwa khou d(a nga u t(avhanya.
﻿* Vhana vhane vha vha nga fhasi ha min(waha ya 12 a vha koni u kala tshifhinga tshine tshiendisi tsha d(o swika khavho. Kha vha vhone uri vhana vhenevho vha fhelekedzwa nga vhathu vhahulwane.
﻿
﻿2. U pfuka gondo
﻿
﻿* Kha vha pfuke gondo fhedzi arali hu si na vhuendi vhu no khou d(a. Vha songo gidima.
﻿* Vha songo pfuka fhethu hune vha sa d(o kona u vhona goloi dzi no khou d(a hu no nga sa kha fhethu ho kombamaho na zwitavhana kana mivhundu vhunga zwi tshi kond(a uri mureili a vha vhone hu tshee na tshifhinga
﻿* Vhaendanganayo a vho ngo tendelwa kha FIRIWEI
﻿* Kha vha pfuke vha tshi khou bud(ekanya gondo
﻿
﻿2.1 U pfuka gondo nga murahu ha musi vho tsa kha tshiendedzi tshine tsha shumiswa nga nnyi na nnyi: DZIBISI NA DZITHEKHISI
﻿
﻿* Vha songo tsa kha bisi/thekhisi u swikela vha tshi vha na vhut(anzi ha uri yo ima.
﻿* Kha vha ime u swikela bisi/thekhisi i tshi takuwa uri vha kone u vhona zwiendisi zwine zwa khou d(a zwi tshi bva kha masia ot(he a gondo.
﻿* Musi hu si tshee na zwiendisi zwine zwa khou fhira, vha nga pfuka gondo nga u t(avhanya nga murahu ha musi vho lavhelesa kha tsha u l(a, kha tsha monde vha dovha hafhu vha lavhelesa kha tsha u l(a.
﻿* Zwi khombo nga maand(a u pfuka nga phand(a ha bisi/thekhisi ine ya khou tsitsa vhanamedzwa ngauri:
﻿
﻿* Vha nga thulwa nga bisi/thekhisi yeneyo ye vha vha vho i namela.
﻿* Vha nga thulwa/kana vha vhulawa nga tshiendisi tshine tsha khou bva kha sia l(enelo l(ine bisi/thekhisi ye vha vha vho i namela ya bva khal(o
﻿* Kha vha tse kha vhuimabisi kana hune thekhisi dza tsitsa hone.
﻿
﻿2.2 U pfuka gondo kha dzirovhoto/mbone dza vhuendi
﻿
﻿* Kha vha pfuke fhedzi arali luvhone lu lu ludala. Vha vha vho tsireledzea nga u ita ngauralo.
﻿* Arali luvhone ludala lwa shanduka lwa vha lutswuku vha vhukati ha gondo, kha vha bvele phand(a vha lavhelese zwiendisi zwi no khou d(a nga phand(a na nga murahu.
﻿* Musi luvhone lu lutswuku lwa rovhoto lu tshi shanduka lwa vha ludala, lu nea zwiendisi zwa nga phand(a na zwa nga murahu tshifhinga tsha u pfuka. Kha vha vhone uri mureili u a vha vhona na uri o ima phand(a ha musi vha tshi pfuka
﻿* Gondo l(o itelwa u shumiswa nga vhathu vhot(he; ngauralo ndi zwa vhut(hogwa uri vha pfuke nga u t(avhanya uri vhareili na vhone vha kone u fhira.
﻿
﻿
﻿2.3 U pfukekanya/u pfuka hun(we na hun(we hune ha si vhe na zwithu kana tswayo dza u laula u pfukha
﻿
﻿* U pfukekanya zwi amba u pfuka fhethu hun(we na hun(we hune ha si vhe na tswayo dza u laula u pfuka. Izwi zwi khombo nga maand(a nahone zwi nga ita uri vha huvhale kana vha lovhe.
﻿* Vhareili vha lavhelela uri vhathu vha pfuke fhethu hune ha vha na tswayo dza u laula u pfuka dzi no nga sa: buloko ya u pfuka vhaendanganayo, kha zwitopo zwa u ima na dzirovhoto. Naho zwo ralo, vhaendanganayo vha tea u pfuka nga u t(avhanya u itela uri vhan(we vhashumisi vha gondo na vhone vha kone u l(i shumisa. Izwi ndi zwine ra zwi vhidza u shumisa gondo nga u sielisana na u t(honifha vhan(we vhashumisi vha gondo.
﻿
﻿
﻿3. Zwikambi na gondo
﻿
﻿* Vha songo shumisa gondo nga murahu ha musi vho shumisa zwikambi/zwidzidzivhadzi ngauri zwi nga ita uri vha si kone u vhona na u tshimbila zwavhud(i. Zwi dovha zwa ita uri vha kond(elwe u kala vhukule ha vhuendisi vhu no khou d(a na uri vhu khou gidima nga luvhilo lungafhani. Tshin(we hafhu a vha koni u pfuka gondo nga u t(avhanya.
﻿* U nwa vha tshimbila zwi khombo nga maand(a u fana na u nwa vha reila.
﻿
﻿
﻿U namedza mihwalo na vhathu zwo fhiraho mpimo.
﻿
﻿Naa u namedza zwo fhiraho mpimo zwi amba mini?
﻿
﻿U namedza zwo fhiraho mpimo hu ambiwa u namedza muhwalo u songo tendelwaho kana zwi si ho mulayoni nga muthu ane a shuma u hwala zwithu, mureili kana munamedzwa a na ndivho kana a si nayo.
﻿
﻿Khombo dzine dza vhangwa nga u namedza zwo fhiraho mpimo
﻿
﻿U namedza zwo fhiraho mpimo na mathaela a songo lugaho zwi vhanga dzimpfu na mafuvhalo manzhi magondoni. Nga nnd(a ha izw, hu dovha ha d(isa tshinyalo kha magondo ashu ine ya lingana dzimilioni dzi re na tshivhalo dza dzirannda na zwiendisi zwo namedzaho thundu kana vhathu vhane vha fhira mpimo. Kha vha dzhiele nzhele zwi tevhelaho:
﻿
﻿* Tshiendisi tsho hwalaho thundu kana vhathu vho fhiraho mpimo tshi dzhia tshifhinga u ima hune tsha fanela u ima nga shishi. Arali vha tshi t(od(a u khonisa tshiendisi tshavho vha tshi khou lingedza u tinya khombo, zwi d(o vha dzhiela tshifhinga tshilapfu nga mulandu wa mihwalo minzhi kana vhathu vhanzhi vho hwalwaho nga tshiendisi.
﻿* Tshiendisi tsho hwalaho thundu kana vhathu vho fhiraho mpimo a tshi lauleli nahone zwi a kond(a u engedza luvhilo u fana na kha tshiendisi tsho hwalaho vhathu kana thundu yo linganelaho. Zwenezwo zwi kundisa mureili u fhirela vhun(we vhuendi.
﻿* Mathaela a tshiendisi tsho hwalesaho a a fhisesa a vha matete. Izwi zwi nga ita uri a thuthube kana a balee.
﻿* U hwala thundu kana vhathu vho fhiraho mpimo zwi ita uri vha si kone u vhona zwa murahu. Zwenezwo zwi ita uri vha si kone u vhona milindi kana zwin(we zwikhukhulisi zwi re gondoni.
﻿* Zwiendisi zwo hwalaho thundu kana vhathu vho fhiraho mpimo zwi tshinyadza magondo, ngauralo zwi nga ita uri vha fainiwe tshelede nnzhi.
﻿
﻿
﻿Vhunzhi ha vhathu vha shumisa dzit(hirakha na dzivene dzo vuleaho u ya mishumoni yavho d(uvha na d(uvha- vho dzula nt(ha ha mihwalo. Vhathu vhenevho vha vha vha songo d(i vhofha nga mabannda nahone vha songo dzula nt(ha ha dzisithi. Izwi zwi pfisa vhut(ungu ngauri ndi zwone zwine zwa d(isa dzimpfu na mafuvhalo manzhi kha magondo ashu.
﻿
﻿L(iga l(ine l(a tea u tevhedzelwa l(a 247 l(i sumbedza uri vhathu vha nga namela kha tshiendisi tsha u hwala thundu , vha nga vha vho tou dzula kana vho tou ima, tenda tshiendisi tshenetsho tsha vha tsho valwaho nga tshithu tsho khwat(haho tshine tsha d(o vha thivhela u bvela nnd(a musi tshiendisi tshenetsho tshi tshi wa.
﻿
﻿Vhareili vha dzibisi na dzithekhisi vha anzela u namedza vhathu vho fhiraho mpimo. Kha mafhungo kanzhisa ri pfa uri ?Thekhisi kana bisi ye ya vha yo namedza lu fhiraho mpimo yo ita khombo   ?. Kha thekhisi kana bisi in(we na in(we hu fanela u nambatedzwa nd(ivhadzo ine ya sumbedza nomboro yo tendelwaho ya vhathu vhane vha fanela u vha vho dzula na ya vho imaho vhane vha tea u tshimbidzwa nga thekhisi yeneyo. Vhareili vhane vha tshimbidza vhathu na mihwalo vha fanela u lingiwa malugana na mushumo wonoyo na u gudiswa uri vha tea u reila hani. Vhareili vha fanela u shumisa nd(ivhadzo u hana u namedza nomboro ya vhathu vho fhiraho mpimo kha zwiendisi zwavho.
﻿
﻿Naa tshiendisi tsho hwalaho kana tsho namedzaho u fhira mpimo tshi vhonala hani?
﻿
﻿* Luvhilo lwatsho lu a fhungudzea musi tshi tshi namela thavha kana muvhundu.
﻿* Nga mathaela atsho.
﻿* Mubvumo wa inzhini
﻿* Zwithu zwo namedzwaho kha tshiendisi na uri ndi zwi ngafhani 
﻿* Nga kuimele kwatsho
﻿
﻿
﻿
﻿Zwivhuya zwa u sa namedza mihwalo kana vhathu vho fhiraho mpimo kha tshiendisi tshavho.
﻿
﻿* Zwi vhulunga tshifhinga: A hu na u lenga, tsumbo. Kha u isa mihwalo kana vhathu ho fanelaho na u t(ola muhwalo
﻿* Zwi vhulunga tshelede:
﻿- dzifaini
﻿- u t(hogomela
﻿- thaidzo malugana na ndindakhombo kana inshorentsi arali ho vha na khombo na musi tshiendisi tsho wanala tsho hwala vhathu kana thundu yo fhiraho mpimo.
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿U tsireledzea ha vhareili vha dzibaisigila
﻿
﻿
﻿Marangaphand(a
﻿
﻿U reila dzibaisigila hu khou vha vhumvumvusi na vhuendedzi vhuhulwane AfurikaTshipembe.
﻿
﻿Vhunzhi ha vhathu vha takalela u shumisa dzibaisigila d(uvha l(in(we na l(in(we. Vhunzhi ha vhathu vha shumisesa dzibaisigila u fhira dzigoloi kha u tshimbila d(uvha l(in(we na l(in(we.
﻿
﻿Baisigila ndi lushaka lwa vhuendedzi u fana na tshiendisi tshin(we na tshin(we. Fhedzi i fhambana na zwin(we zwiendisi ngauri yone i tshimbidzwa nga maand(a a muthu. Vhone sa mureili wa baisigila vha na pfanelo, vhud(ifhinduleli na min(we mishumo zwi no fana na zwa vhan(we vhareili. Vha elelwe uri vhareili vha dzibaisigila a vho ngo tendelwa kha firiwei.
﻿
﻿Phand(a ha musi vha tshi reila kha gondo l(i no shumiswa nga nnyi na nnyi, vha tea u pfesesa milayo ya vhut(hogwa ya gondo na u vha na vhukoni ho teaho ha u reila baisigila nga nd(ila yo tsireledzeaho kha vhuendi.
﻿
﻿
﻿U ya nga mulayo, baisigila na yone i dzhiiwa sa tshiendisi, Zwenezwo, arali vha tshi khou reila baisigila vha tea u:
﻿
﻿> tevhedzela tswayo na ngafhadzo dza vhuendi
﻿> nea vhaendanganayo tshifhinga tsha u pfuka gondo
﻿> sia tshikhala nga murahu ha zwin(we zwiendisi zwi re phand(a u itela arali mureili a re phand(a havho a tshi nga sokou ima nga u t(avhanya.
﻿> sa reila baisigila nga nd(ila i si yavhud(i na u sa londa.
﻿> sedza tshiendisi: a sedze mureili mat(oni u itela u khwat(hisedza arali o mu vhona
﻿> t(hogomela mmbwa dzine dzi nga vha dzo vha sala murahu kana u vha pandamedza. Izwi zwi khombo ngauri mmbwa dzi nga fhufhela gondoni dza vhanga khombo.
﻿> t(hogomela u suvha ha magondo musi mvula dzi tshi na na musi dzo pfula.
﻿> sa sedza mbone vhunga zwi tshi d(o ita uri vha si kone u vhona zwavhud(i vhusiku tshifhinganyana.
﻿
﻿
﻿Mureili wa baisigila a nga si:
﻿
﻿
﻿> tendelwe u reila a tshi fhambana na vhuendi. Mulayo u t(od(a uri vhareili vha baisigila vha reile vha tshi ya kha sia l(ine vhuendi ha ya khal(o
﻿> tendelwe u dzhenelela-dzhenelela a tshi bva kha masia ot(he.
﻿> tendelwe u namedza vhathu nga nnd(a ha musi baisigila yo itelwa tshidulo tsha zwenezwo tsho t(umekanywaho nayo.
﻿> dzhenela mut(at(isano wa dzibaisigila kha gondo l(a nnyi na nnyi a songo tendelwa nga muvhuso kana nga vhahulwane.
﻿> tendelwe u ambara zwithu zwa u thetshelesa ngazwo nd(evheni kha nd(evhe dzot(he musi a tshi khou reila kha gondo l(a nnyi na nnyi.
﻿
﻿
﻿Kha vha dzhiele nzhele: Naho vhunzhi ha khombo vhu tshi vhangwa nga vhareili vha mimod(oro, hu anzela u lovha vhareili vha dzibaisigila. Vha tea hafhu u elelwa uri: mimod(oro i na fhethu hune mureili a si kone u hu vhona zwavhud(i. Fhethu hune mureili a si kone u vhona ndi khona ya murahu kha tsha u l(a. Vha vhone uri a vha reili baisigila yavho tsini na henefho fhethu.
﻿
﻿
