Mushumo
﻿Tshivhumbeo
﻿Zwine tshiga tsha sumba zwone
﻿Kuolele
﻿Mushumo wa Tshi?angu tsha Lushaka
﻿Tshi?angu tsha Lushaka, kana luswayo lwa lushaka, ndi tshone tshiga tshihulwanesa tsha Shango.
﻿Tshi?angu tsha Lushaka tshi dovha hafhu tsha vha tshipi?a tsha Tshigan?o Tshihulwane, tshine tsha dzhiwa sa luswayo luhulwane lwa shango. Dokhumenthe i?we na i?we ine ya vha na Tshigan?o Tshihulwane ina maan?a mahulwane sa izwo zwi tshi amba uri yo tendelwa nga Muphuresidennde wa Afurika Tshipembe.
﻿Tshi?angu tsha Afurika Tshipembe tsho rwelwa ?ari nga ?uvha ?a Mbofholowo, 27 Lambamai 2000. Tshanduko yo sumbedzwaho kha muano wa muvhuso ndi u sumbedza mbofholowo Afurika Tshipembe khathihi na vhuvha ha u funa i?i shango.
﻿Kuolele kwa Tshi?angu tsha Lushaka
﻿Luswayo lwa Shango ndi luswayo lwo vhumbiwaho sa zwithu zwo dzudzanywaho nga ngomu ha zwidanga zwa zwivhumbeo zwa kumba, tshi?we tshi nga nn?ha ha tshi?we.
﻿Tshivhumbeo tsha fhasi tsha tshitengeledzi tsha fhasi
﻿Tshauthoma ndi muano une wa vha hafu ya tshitengeledzi nahone nga muvhala mudala. I?we hafu ya tshitengeledzi yo itwa nga ?anga dza n?ou dzo sedzaho nn?ha. Nga ngomu ha ?anga dza n?ou huna n?evhe mbili dza goroi dzine dza ita tshivhumbeo tsha tshi?angu tsha musuku tshi vhewaho vhukati.
﻿Tshivhumbeo tsha tshi?angu tshi na ngoma, nahone tshi na zwivhumbeo zwa vhathu vhavhili u bva kha vhutsila ha tombo ha Vharwa (Khoisan). Zwivhumbwa zwo sedzana nahone zwi khou lumelisana u sumbedza vhuthihi.
﻿Nga nn?ha ha tshi?angu huna pfumo na thonga zwo itaho tshifhambano u vha tshithu tshithihi. Hezwi zwo vhekanywa zwavhu?i u itela uri hu vhonale tshi?angu na u khunyeledza tshitengeledzi tsha fhasi.
﻿Tshitengeledzi tsha nn?ha na tsha fhasi zwi a fhirana u vhumba tshithu tshithihi tshi si na magumo, na vhushaka ha vhu?i vhukati ha zwiga zwo?he u vhumba tshivhumbiwa tsha nn?ha. Tshivhumbiwa itshi tshi na vhudziki, ?honifho na vhu?ipfi ha Tshi?angu tsha Lushaka.
﻿Luswayo lwa Tshi?angu tsha Lushaka
﻿Tshivhumbeo tsha tshitengeledzi tsha fhasi
﻿Muano
﻿Muano ndi - !ke e:/xarra //ke, zwo ?waliwaho nga luambo lwa Khoisan lwa vhathu vha /Xam, zwi ambaho uri: vhathu vho fhambanaho vhe na vhuthihi. Zwi livhanywa na muthu mu?we na mu?we ane a khou fha?a vhuthihi vhukati ha muhumbulo na nyito. Kha vhathu vho?he, zwi ita khuwelelo kha lushaka uri lu vhe ?anda nthihi na u pfa lu lwa fhano shangoni khathihi na u ?ikho?a - Vhuthihi naho ro fhambana.
﻿Dzo oliwa: kha tshidanga tsha tshivhumbeo tsha kumba tsho itwaho nga ma?anga a n?ou; izwi zwi sumbedza lupfumo lwa mavu, nyaluwo na khonadzeo ya mbveledziso, mutakalo kha vhathu na zwa vhulimisi ?ifhasini.
﻿Tshi?angu itshi tshi na mishumo mivhili: u sumbedza vhuvha ha vhu?e khathihi na tsireledzo. Tsho fara tshiga tsha lushaka.
﻿Zwivhumbeo zwa vhathu
﻿Zwi bva kha zwifanyiso zwa tombo &#7741;a Linton, ?ine ?a vha tsumbo ya Vhutsila ha Matombo Afurika Tshipembe zwi ?ivheaho ?ifhasini, ?i wanala Museamu wa Afurika Tshipembe ngei Cape Town. Vhathu vha lushaka lwa Khoisan, vhane vha vha vhone vhathu vha ?ivheaho uri ndi vhone vhadzulapo vha shango ?ashu vha u tou thoma, ndi tsumbo khulwanesa ya vhuthu hashu ro?he na vhubvo hashu sa vhadzulapo vha Afurika Tshipembe. Zwifanyiso zwo sumbedzwa nga n?ila ya u sumbedza ndumeliso, zwi tshi sumbedza vhuthihi. Hezwi zwi dovha zwa sumbedza u shanduka ha muthu khathihi na u pfa a mudzulapo wa ngoho wa lushaka na u vha muthihi na lushaka lwa vhathu vhothe (humanity).
﻿Pfumo na tshibonda
﻿Protea ndi luswayo lwa u naka ha shango ?ashu khathihi na khonadzeo ya u vhonala ha maluvha kha lushaka lwashu nga n?hani ha Mvusuludzo ya Afurika (African Renaissance).
﻿I sumbedza ?hanganyelo ya zwo?he zwine zwa mela kha shango, zwi tshi khou londiwa u bva nn?ha. Mivhala i funeswaho ya Afurika yo olwa kha protea - muvhala mudala, wa musuku, mutswuku na mutswu.
﻿Tshi?oni tsha mu?waleli tsho sumbedzwa tshi tshi khou fhufha - zwine zwa itea musi huna nyaluwo na tshipidi. Tshi?oni tsha maan?a tshine milenzhe yatsho - yo sumbedzwa nga pfumo na tshibonda - zwi a tshi shumela musi tshi tshi khou zwima ?owa zwine zwa sumbedza tsireledzo ya lushaka kha maswina alwo. Ndi murumelwa wa mu/vhadzimu ane a rabelela shango; nga hei ndila, tshi tou vha luswayo lwa mutshidzi. Maphapha a tsho o imaho ndi luswayo lwa nyaluwo ya lushaka lwashu, nga tshifhinga tshithihi lu tshi khou ri tsireledza. Tsho sumbedzwa kha musuku hune tsha vha tshiga tsha u sumba u ba?ekana hatsho na ?uvha khathihi na maan?a a nn?hesa.
﻿Itshi ndi tshiga tsha tsumbo ya tshedza na u naka. Zwi sumbedza pfulufhedziso ya mabebo maswa, u kona u lavhelesa murahu na phan?a nga muhumbulo, n?ivho, u bveledza phetho dzavhu?i khathihi na maan?a a u ita zwine zwa tea u itwa. Ndi luswayo lwa hune vhutshilo ha bva hone, tshedza na vhuvha ha tsho?he ha vhathu.
﻿Tshivhumbeo tsho khunyelelaho tsha Luswayo lwa Shango tshi ?anganyisa tshidanga tsha tshivhumbeo tsha kumba tsha fhasi na tsha nn?ha kha luswayo lwa u sumbedza u ya nga hu sa fheli. N?ila ine ya ?umekanya tshipi?a tsha fhasi nga ma?anga a n?ou, huna ?uvha ?ine ?a khou bvelela nga nn?ha, izwi zwi vhumba tshifanyiso tsha kumba ?ine tshi?oni tsha mu?waleli tsha vha tshi tshi khou bva kha?o. Nga n?ila ya tshifanyiso, hezwi ndi u sumbedza mabebo maswa a muya wa shango ?ashu ?avhu?i na gundo dza?o.
﻿Mushumo wa u bveledza
﻿Batho Pele ndi maipfi a Sesotho ane amba uri 'Vhathu Phanda', a khwa?hisedza uri tshumelo ya muvhuso i ye vhathuni vho?he vha Afurika Tshipembe. Ndeme na mitheo ya Batho Pele ndi zwone zwi vhumbaho Luswayo lwa Shango luswa. Nga dzi 1 dza Tshimedzi 1997, tshumelo ya muvhuso yo ?o thoma khampheini ya Batho Pele yo livhiswaho kha u khwinifhadza mveledziso ya tshumelo kha vhathu.
﻿U kwamana na vhathu tshifhinga tsho?he malugana na vhukhwine ha tshumelo ine ya khou bveledzwa.
﻿U vhea zwiga kana zwitandadi zwa tshumelo zwine zwa sumbedza uri ndi vhukhwine vhu ngafhani ha tshumelo vhune ha nga lavhelelwa.
﻿U engedzedza u swikela ha vhathu kha tshumelo, nga maanda nga vhathu vhe kale vha vha vho kwanyeledzwa.
﻿U ita uri huvhe na u fara vhathu zwavhu?i nga u tevhela zwiga zwo tiwaho musi hu tshi thusiwa vhathu.
﻿U ?ea n?ivho nnzhi nahone ya khwine malugana na tshumelo u itela uri vhathu vha vhe na n?ivho.
﻿U engedzedza uri hu vhe na u vulea khathihi na u bvela khagala malugana na n?ila ine tshumelo ya bveledzwa ngayo.
﻿U khakhulula vhukhakhi na zwithu zwi songo itiwaho u itela uri thaidzo dzi tandululwe nga n?ila ya khwine.
﻿U ?ea ndeme ya khwine kha tshelede u itela uri vhathu vha pfe uri mithelo yavho i khou shumiswa zwavhu?i nahone zwo tea.
﻿Muano wa Batho Pele u malugana na pheliso ya kushumele ku sa vhei vhathu phan?a. U dovha wa amba nga ha u vhona uri vhupu?ani ha zwa masheleni ha Tshumelo dza Tshitshavha vhu tshimbidzana na ?ho?ea dza vhathu.
﻿Vunzhi ha khwiniso dzine tshitshavha tsha tama u dzi vhona ndi khwiniso dza mahala, u fana na: u ?we?wela, u ?honifha tshitshavha, u fulufhedzea musi hu tshi ?ekedzwa zwidodombedzwa, na u humbela pfarelo arali zwithu zwi sa tshimbili zwavhu?i. Hezwi ndi zwithu zwi sa ?o?i tshelede, fhedzi zwi ?o?a uri hu shandukiswe vhu?ifari.
﻿U khwinifhadza n?isedzo ya tshumelo zwi amba u vhona uri zwo?he zwine ra ita zwi tshimbidzana na kuhumbulele kwa u takadza khasi?ama. U itiwa ha Batho Pele a si tshithu tsha ?uvha ?ithihi fhedzi. Ndi tshithu tsha ?uvha ?i?we na ?i?we tshine tsha ?o itwa mi?waha minzhi nahone tshi tshi khou khwa?ha tshi tshi ya.
﻿Ri tea u shuma ro?he, sa muvhuso na lushaka u itela uri mitheo ya Batho Pele i bvelele kha lushaka lune lwa khou shuma lu tshi khou shumela vhutshilo ha khwine. (Mulaedza nga Muphuresidennde Vho-Thabo Mbeki musi vha tshi rwela &#7793;ari Tshi&#7793;angu tsha Lushaka, Kwaggafontein, Bloemfontein, nga &#7741;a 27 Lambamai 2000).
