.hangule 2007
﻿Vhathu vho.he vha na ndugelo dzine dza lingana dza u shumisa nyambo dzavho na u bveledzisa mvelele na matshilele avho.
﻿Pho.isi ine ya .anganedza nyambo dzo.he ndi tshipi.a tsha ndeme kha u .isa tshanduko nga n.ila ine vhathu vho.he vha kona u dzhenelela kha maitele a dimokirasi Afurika Tshipembe.
﻿Musi vha tshi vhudzisiwa uri ndi ngani vha tshi .o.a bugu yavho The Long Walk to Freedom i tshi tea u wanala na kha nyambo dzo.he dza fumi-mbili dza tshiofisi, muphuresidennde wa kale Vho- Nelson Mandela vho amba uri:
﻿Heyi bugu i wanala nga nyambo dzo.he dza .ifhasi. Ho.he hune nda ya hone, nganea vhutshilo yanga i a wanala nga nyambo dzo.he. Afurika Tshipembe ndi hone hu ho.he hune ya wanala nga Tshikhuwa fhedzi. Ndi ngazwo ndi tshi khou .o.a uri i wanale nga nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Afurika Tshipembe. Hu songo swika hune dzi.we nyambo dza fa. Ndi ngazwo ndi tshi tenda uri ri tshile ro.he zwavhu.i, nyambo dzo.he dzi tea u dzhielwa n.ha."
﻿ZWI RE NGOMU
﻿Sia.ari
﻿Milayo ine ya langula pho.isi 3
﻿Ndivho 3
﻿Vhane vha kwamea nga pho.isi 4
﻿Nyambo dzine dza ambiwa Tshwane 5
﻿Nyambo dzine dza wanala kha Mbalavhathu 5
﻿Tsedzuluso dza nyambo dza nn.a na dza ngomu ha Masipala wa Tshwane 5
﻿Nyambo dza tshiofisi dza Tshwane 6
﻿Luambo lwa vhudavhidzani vhukati ha vhashumi 7
﻿Luambo lwa vhudavhidzani na vhashumisani vha nn.a 7
﻿Luambo lwa vhudavhidzani vhukati ha vhashumi lwa u tou .wala 7
﻿Luambo lwa vhudavhidzani na vhashumisani vha nn.a lwa u tou .wala 8
﻿Tswayo dza Masipala 9
﻿Vhathu vhane vha sa kone u amba 9
﻿Vhugudisi ha Masipala 9
﻿Zwine zwa .o.ea u ita uri pho.isi i shumisee 11
﻿Madzangano a zwa nyambo 11
﻿Ma.we madzangano a zwa nyambo 12
﻿Hu saathu swika .waha wa 1994 Tshiisimane na Tshivhuru dzo vha dzi dzone nyambo dza tshiofisi dzi dzo.he kha vhupo ha masipala vhune zwino ha vha tshipi.a tsha Masipala wa Tswane. Nyimele ntswa ya zwa po.itiki ye ya thoma nga yo .isa Mulayo wa Mashumele, 2000 Mulayo 32 wa 2000, une wa amba uri vhadzulapo vha tea u dzhenelela kha zwo.he zwine zwa itwa nga mivhuso yapo. Uri vhathu vha kone u dzhenelela, Masipala u tea u shumisa nyambo dzine vhadzulapo vha dzi pfesesa.
﻿Murango wa Pho.isi ya Nyambo ya Lushaka ye ya bveledzwa nga vha Tshumelo ya
﻿Nyambo ya Lushaka ya Muhasho wa Vhutsila na Mvelele wa amba zwone. Pho.isi ya lushaka i amba zwauri nyimele ya nyambo kha dzingu na kha mivhuso yapo i tea u sedziwa musi vha mivhuso yapo na ya dzingu vha tshi bveledza pho.isi dzavho dza luambo.
﻿Sa zwenezwo, ndivho ya Pho.isi ya Nyambo ya Tshwane ndi u sumbedza n.ila ine nyambo dzo.he dza tshiofisi dza tea u shumiswa ngayo kha vhudavhidzani u itela uri vhadzulapo vha kone u swikelela tshumelo dza Masipala nga nyambo dzine vha kona u dzi pfesesa.
﻿Khoro" zwi amba Khoro ya Masipala;
﻿kushumisele kwo teaho" zwi amba u shumisa luambo lwo teaho nahone lu si na tshi.alula;
﻿u shumisa nyambo dzo fhambanaho" zwi amba u nanga dzi.we nyambo ho sedzwa nyimele ya hune nyambo dza .o shumiswa hone. Hu vha ho sedzwa mushumo, vhathu na mulaedza une wa khou tea u vhudzwa vhadzulapo;
﻿u .ologa", zwi amba u .alutshedza mulaedza u bva kha lu.we luambo u ya kha lu.we; fhedzi zwi tshi ya kha luambo lwa zwiga zwi amba u .alutshedza ulwo luambo u ya kha u tou amba maipfi nahone zwine zwa khou ambiwa zwi tshi fana;
﻿luambo lwa u rekhoda mafhungo" zwi amba luambo lwa tshiofisi lwe lwa nangiwa uri lu vhe lwone lune lwa tea u shumiswa kha u .wala maitele na u vhulunga vhudavhidzani ho.he ha u .wala ha Masipala;
﻿pfanelo dza luambo" zwi mba milayo ine ya tea u sedzwa musi hu tshi sedzwa nyimele dzine khadzo vhadzulapo vha nga kona u nanga luambo lune vha .o.a u vha na vhudavhidzani ngalwo;
﻿u .ologa nga nyambo mbili dzi tshi tou tshintshana" zwi amba n.ila ine mu.ologi a .ologa nga nyambo mbili dzi tshi tou tshintshana, kha nyimele dzine -
﻿mushumi wa Masipala a vha a sa pfesesi luambo lwa mu.we mushumisani nae kana hune vha.we vhashumi vha Masipala vhane vha nga swika fumi vha vha vha tshi khou hanedzana na Masipala kha n.ila dza mashumele kana musi hu tshi khou sengiwa mulandu wa vhu.ifari vhu si havhu.i; kana mushumi wa Masipala sa pfesesi luambo lwa khasi.ama ya Masipala kana mudzulapo wa Tshwane (hune ha vha na vhadzulapo kana khasi.ama vhane vha swika fumi) musi huna nyambedzano vhukati ha mushumi wa ki.iniki na mulwadze, vhukati ha khasi.ama na vhabadelisi vha tshumelo kana vhukati ha muofisiri na tshitshavha musi huna mu.angano wa tshitshavha;
﻿u shumisa nyambo nnzhi" zwi amba u shumiswa ha nyambo tharu na u fhira nga muthu muthihi kana nga tshigwada tsha vhathu;
﻿luambo lwa tshiofisi" zwi amba luambo lune lwa shumiswa muvhusoni, kha zwa pfunzo, kha vhubindudzi na kha vhudavhidzani ha radio, the.evishini na gurann.a;
﻿PanSALB" zwi amba Bodo ya Dzinyambo ya Afurika Tshipembe, ye ya vhumbiwa nga Mulayo wa Bodo ya Dzinyambo ya Afurika Tshipembe, 1995 (Mulayo 59 wa 1995);
﻿mathemo" zwi amba maipfi e a vhumbiwa nahone nga murahu ha tsedzuluso a .anganedziwa sa ane a nga shumiswa kha sia lo khethwaho;
﻿u pindula" zwi amba n.ila ya u .wala mafhungo u bva kha lu.we luambo a tshi ya kha lu.we, ngeno vhupinduli" zwi amba u vha na .halutshedzo ine ya fana na ya luambo lune ha khou .alutshedzwa u bva khalwo ; na luambo lwa mushumoni" zwi amba luambo lwa tshiofisi lwe lwa nangiwa nga Masipala sa lwone luambo lune lwa tea u shumiswa. Hezwi zwi itwa nga murahu ha musi ho sedzwa nyimele ya zwithu fhethu hune vhudavhidzani ha .o itea hone.
﻿MILAYO INE YA LANGULA PHO.ISI
﻿Zwi tevhelaho ndi zwone murango wa mulayoni wa heyi pho.isi:
﻿Khethekanyo 1.2.4 dza N.ila ine Pulane ya Luambo ya Tshitshavha ya
﻿Afurika Tshipembe: Pho.isi ya Nyambo ya Tshitshavha, ine ya amba zwauri mivhuso yapo i tea u nanga nyambo dzine ya tea u dzi shumisa nga murahu ha musi ho sedzwa zwine vhadzulapo vha .o.a zwone. Nga murahu ha musi vho sedza nyimele ya nyambo, mivhuso yapo i tea u vha na vhudavhidzani na vhathu musi vha tshi bveledza pho.isi na musi vha tshi ita zwine pho.isi ya .o.a zwone.
﻿Khethekanyo 3 ya Mutheo wa Pho.isi ya Luambo ya Muvhuso wa Vun.u wa
﻿Gauteng (.hangule 1995) ine ya sumbedza ndivho khulwane dza pho.isi hu:
﻿c u ita uri vhathu vha kone u wana tshumelo dza muvhuso wa dzingu dzo teaho na uri vha kone u dzhenelela kha n.ila dza mavhusele "
﻿d u thusa, u bveledza na u ita uri u shumiswa ha nyambo nnzhi hu ye phan.a kha vhupo ha mivhuso yapo na kha ya Dzingu musi vha tshi ita zwa vhudavhidzani na vhathu kha vhupo havho"
﻿f u tsireledza nyambo dzo.he na u ita uri dzi .honifhiwe.
﻿Mulayo wa u ita uri vhathu vha kone U Swikelela Mafhungo (Access to Information Act) wa 2000 (Mulayo 2 wa 2000)
﻿NDIVHO
﻿Pho.isi heyi yo bveledzwa ho sedzwa zwine Ndayotewa ya Afurika Tshipembe ya amba zwone nga ha nyambo, na zwe Masipala wa Tshwane wa zwi khetha sa zwone zwa ndeme kha u .isa tshumelo kha vhathu. Ndivho khulwane ya heyi pho.isi ndi -
﻿u ita uri huvhe na n.ila yavhu.i ine ngayo, pfanelo dza vhathu zwi tshi ya kha nyambo, hu tshi tevhedzwa Ndayotewa, dza .o kona u swikelelea zwavhu.i;
﻿u thusa uri nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala dzi shumiswe nga n.ila ine ya lingana;
﻿u thusa uri vhathu vha kone u swikelela ndivho na pfanelo dza vhathu;
﻿u ita uri nyambo dza vharema dze dza tsikeledzwa nga muvhuso wa kale wa tshi.alula dzi aluswe-vho;
﻿u tsireledza nyambo dzo.he na u ita uri vhathu vha .honifhe nyambo dzo.he na vhuthihi; na u shumiswa ha nyambo nnzhi kha u khwinifhadza vhulangi na vhudavhidzani kha Masipala wa Tshwane.
﻿Pfanelo dza nyambo
﻿U ita uri pfanelo dza vhadzulapo zwi tshi ya kha nyambo dzi .honifhiwe hu tshi tevhedzwa Ndayotewa.
﻿U lingana ha nyambo
﻿U itela uri nyambo dzo.he dza tshiofisi dzi shumiswe nga n.ila ine ya lingana.
﻿U khakhulula U itela uri nyambo dza vharema dze dza tsikeledzwa nga muvhuso wa kale dzi alusiwe.
﻿U sa .alula
﻿U thivhela u shumiswa ha nyambo u itela u .alula, u tsikeledza na u shengedza.
﻿U dzhiela vhathu n.ha
﻿U swikelela zwine madzangano a nyambo a .o.a zwone hu tshi tevhedzwa zwine Batho Pele ya amba zwone.
﻿U shumisana
﻿U shumisana na madzangano o fhambanaho u an.adza kushumisele kwa nyambo nnzhi.
﻿Mavhusele a ngona
﻿U shumisa nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala u itela uri muvhuso wapo u vhe na vhu.ifhinduleli, hu sina zwa tshiphiri nahone u tshi .honifha ho.ea dza vhathu zwi tshi ya kha nyambo.
﻿U dzhenelela U itela uri vhashumi na vhadzulapo vha Tshwane vha kone u dzhenelela musi hu tshi dzhiiwa maga ane a vha kwama.
﻿VHANE VHA KWAMEA NGA PHO.ISI
﻿NYAMBO DZINE DZA AMBIWA TSHWANE
﻿Heyi pho.isi i kwama vhashumi vha Masipala na vhadzulapo vha Tshwane na vhane vha nga .o.a u divha zwi.we nga ha mashumisele a nyambo ha Masipala.
﻿Musi hu tshi nangiwa nyambo dzine dza tea u vha dzone dza tshiofisi dza Masipala, ho sedzwa Mbalavhathu ya 2000 na mivhigo ya tsedzuluso dze dza itwa nna na ngomu ha Masipala.
﻿Nyambo dzine dza wanala kha Mbalavhathu
﻿Thebulu i tevhelaho ye ya dzhiiwa kha Mbalavhathu ya 2001, i sumbedza nyambo dzine dza vha dzone dza .amuni Tshwane.
﻿Luambo Phesenthe ya tshivhalo tsha vhathu vhane vha amba luambo
﻿Tswana 17,11
﻿Dzi.we 0,83
﻿Mbalavhathu ya 2001 ho sedzwa Masipala yo fhambanaho: Ripoto ya Komiti .hukhu ya Mbalavhathu ye ya .walelwa vha
﻿Tshizulu na Tshiisimane . Zwi tou vha khagala uri a huna luambo luthihi lune lwa vha lwone luhulwane tsho.he Tshwane. Hu tou vha na nyambo dza rathi dzine dza vha dzone nyambo dza .amuni Tshwane. Hedzi nyambo dzi ambiwa nga vhathu vhane vha swika 84,68% ya vhadzulapo vha Tshwane.
﻿Tsedzuluso dza nyambo dza nn.a na dza ngomu ha Masipala wa Tshwane
﻿Vhu.imvumvusi wa Gauteng. Tsedzuluso iyi yo sumbedza uri vhunzhi ha vhaofisiri vhane vha shuma fhethu hune vha dzulela u vha na vhukwamani na vhadzulapo vha a kona u vha na vhudavhidzani na vhadzulapo nga nyambo nnzhi dza vharema khathihi na Tshiisimane na Tshivhuru. Tsedzuluso iyi yo dovha hafhu ya sumbedza uri vhunzhi ha vhadzulapo vha .o.a u thusiwa hu tshi khou shumiswa nyambo dza vharema uri vha kone u swikelela tshumelo dza muvhuso.
﻿Tsedzuluso yo dovha ya sumbedza uri kha tshi.we sibadela tsha dzingu vhathu vho vha vha tshi .o.a u thusiwa nga nyambo dzi tevhelaho:
﻿Nyambo dza vharema: 58,5%
﻿Tshiisimane: 36,8%
﻿Tshivhuru: 7,9%
﻿Mvelelo dza tsedzuluso heyi dzi sumbedza uri huna .ho.ea ya tshumelo dza vhupinduli na vhu.ologi u itela uri vhadzulapo na dzikhasi.ama vha thusiwe hu tshi khou shumiswa nyambo dzavho.
﻿Makumedzwa a tevhelaho o itwa malugana na mashumisele a luambo kha Masipala wa Tshwane:
﻿Nyambo dza tshiofisi dza Tshwane
﻿Musi ho sedzwa Mbalavhathu ya 2001 hune vha sumbedza nyambo dza .amuni, n.ila ine dza shumiswa ngayo na nyambo dzine vhadzulapo vha Tshwane vha funa dzone, na zwine Pho.isi ya luambo ya Muvhuso wa dzingu wa Gauteng 30
﻿Lambamai 2004, Masipala u khou .u.uwedzwa uri u .anganedze nyambo dza rathi dzi tevhelaho sa dzone nyambo dza tshiofisi:
﻿Tswana
﻿Masipala u tea u kona u ita uri hu shumiswe na dzi.we nyambo dza tshiofisi dza Afurika Tshipembe, hu tshi katelwa na luambo lwa Zwiga lwa Afurika Tshipembe. Fhedzi hezwi zwi tea u itwa arali ho itwa khumbelo. Hune zwa konadzea, Masipala u tea hafhu u ita uri zwo.he zwine zwa .waliwa hu tshi itelwa vhu.ambo ho khethwaho, zwi tea u .walwa na nga luambo lwa mabofu (Braille).
﻿Zwi tea u dzhielwa n.ha uri zwi.we zwipi.a zwa pho.isi ya nyambo ya Masipala zwi nga tshintsha nga murahu ha musi ho no itwa tsedzuluso ya kushumisele kwa nyambo na vhudavhidzani Tshwane. Hezwi zwi khou pulaniwa u itwa mi.wahani i aho.
﻿Luambo lwa vhudavhidzani vhukati ha vhashumi
﻿Luambo lu.we na lu.we lwa nyambo dza tshiofisi dza masipala lu nga shumiswa kha vhudavhidzani vhukati ha vhashumi vha Masipala. Musi hezwi zwi tshi itwa, vhathu vho.he vhane vha kwamea vha tea u vha vha tshi pfesesa luambo lune lwa khou tea u shumiswa.
﻿Tshiisimane ndi lwone luambo lwe lwa nangiwa kha vhudavhidzani vhukati ha vhashumi. Lu.we luambo lwa tshiofisi lwa Masipala lu nga shumiswa arali vhathu vho.he vhane vha kwamea vha tshi lu pfesesa.
﻿Luambo lu.we na lu.we lwa tshiofisi lwa Masipala lu nga shumiswa kha nyambedzano dza Khoro. Kha heyi nyimele, Masipala u tea u ita uri hu vhe na .ologi ane a .o .ologa a tshi isa kha lunwe luambo lwa tshiofisi lwa Masipala.
﻿Nga u angaredza, mi.angano ya Khoro dza nda.iso, u thola, na n.ila ine murangaphan.a a amba na vhathu vhane vha shuma fhasi hawe malugana na mushumo, zwi do itwa nga Tshikhuwa. Kha heyi nyimele, hu tea u vha na muthu ane a .o .ologa arali huna muthu ane a kwamea ane a sa pfe Tshikhuwa.
﻿Luambo lwa vhudavhidzani na vhashumisani vha nn.a
﻿Kha vhudavhidzani ho.he ha u amba, Masipala u tea u ita nga n.ila dzo.he u thusa vhathu nga nyambo dzine vha .o.a u thuswa ngadzo.
﻿Arali vhashumi vha Masipala vhane vha amba luambo lwa mudzulapo vha siho fhethu hune vha tea u thusa vhathu hone, arali zwi tshi konadzea hu tea u shumiswa vhu.ologi vhune muthu ane a .ivha luambo ulwo a vha o tou founelwa.
﻿Masipala u tea u ita uri hu vhe na vha.ologi arali mafhungo a ndeme a tshi khou ambiwa nga hao na tshigwada tsha vhadzulapo vhane vha amba nyambo nnzhi nahone arali mu.angano uyo wo dzudzanywa nga Masipala. Hezwi zwi katela mitangano ya nga ha mutakalo yo dzudzanywaho nga vha Muhasho wa Vhulondola Vhathu.
﻿Luambo lwa vhudavhidzani vhukati ha vhashumi lwa u tou .wala
﻿Uri vhathu vha kone u ita mishumo yavho zwavhu.i, Tshiisimane tshi .o vha lwone luambo lwa mashumele ha Masipala..halutshedzo nga dzi.we nyambo dza tshiofisi dza Masipala dzi .o .ewa arali muthu o ita khumbelo fhedzi.
﻿Masipala u tea u nea tshumelo ya thalutshedzo nga nyambo dzo.he dza tshiofisi kha vhudavhidzani ho.he ha u tou nwala vhukati ha mihasho ya Masipala arali ho itwa khumbelo.
﻿Tshumelo ya .halutshedzo nga dzi.we nyambo dza tshiofisi dza Masipala arali ho itwa khumbelo i .o .ewa. Hezwi zwi katela mi.angano ya Khoro ya Masipala.
﻿Dzipho.isi dza Masipala, n.ila dza mashumele, milayo ya mashumele na mafhungo a zwa mutakalo, tsireledzo na zwi.we zwa ndeme zwi tea u nwalwa na nga nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala.
﻿Masipala u tea u ita uri hu vhe na vha.ologi vhane vha .o kona u thusa vhashumi vha Masipala vhane vha sa kone u vhala na u .wala uri vha kone u .ivha zwinzhi nga ha Masipala. Havha vha.ologi vha tea u vhoniwa sa vhathu vhane vha thusa uri vhudavhidzani ha u tou .wala vhu pfesese.
﻿Naho hu si na mushumi wa Masipala ane a nga thivhelwa u shumisa luambo lwa tshiofisi lune a lu funa, ma.walwa o.he ane a tea u vhulungiwa a tea u .walwa nga Tshiisimane sa izwi lu lwone luambo lwa rekhodo.
﻿U itela uri hu vhe na vhudavhidzani havhu.i, na uri vhashumi vho.he vha Masipala vha kone u pfesesa ma.walwa o.he, vhashumi vha .u.uwedzwa uri vha shumise luambo lune lwa sa kon.e u lu pfesesa.
﻿Luambo lwa vhudavhidzani na vhashumisani vha nn.a lwa u tou .wala
﻿N.ivhadzo dzo.he dza tshiofisi, zwitatamennde, milayo, mbadelo, dzipho.isi, na vhuan.adzi ho.he zwine Masipala wa .o.a vhadzulapo vha tshi zwi divha, zwi tea u nwalwa nga nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala. Hezwi zwo.he zwi tea u itwa ho sedzwa khonadzeo na masheleni ane a vha hone.
﻿Masipala u tea u ita uri vhukati ha vhashumi hu vhe na vha.ologi u itela uri vha kone u .alutshedza vhudavhidzani ho.he he ha tou nwalwa, na uri vha kone u thusa vhashumi na vhadzulapo vhane vha sa kone u vhala na .wala uri na vhone vha kone u wana tshumelo dza Masipala. Vha.ologi vha tea u vha hone fhethu hune ha nga dziki.iniki, hune ha badelwa hone tshumelo, hune vhadzulapo vha wana thuso hone na fhethu hune ha shumiswa nga vhathu vhanzhi arali hu si na vhathu vhane vha kona u amba nyambo nnzhi.
﻿Masipala u tea u ita nga nungo dzo.he u shumisa nyambo dzo.he kha Webusaithi na kha ma.walwa o.he ane a tea shumiswa nga vhadzulapo na dzikhasi.ama. Nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala dzi tea u shumiswa.
﻿Vhudavhidzani ho.he ha u tou .wala na vhadzulapo vhu tea u pindulelwa kha luambo lwe vhudavhidzani ha u thoma ha da ngalwo. Fhedzi, hu tea hafhu ha vha na vhupinduleli ha ulwo lu.walo kha Tshiisimane hune ha .o vhulungiwa. Masipala u tea u vhudza khasitama uri lu.walo lwa Tshikhuwa lu .o shumiswa fhedzi arali ha nga vha na vhukando ha mulayo vhune ha tea u dzhiiwa.
﻿Kha vhudavhidzani ho.he ha Masipala na vhathu vha mashango-.avha, Tshiisimane tshi tea u shumiswa. Masipala u dovha a lavhelelwa u ita uri hu vhe na vhu.ologi ha tshifhinga-nyana nga luambo lwa vhathu vha shango ine .a kwamea.
﻿Kha vhudavhidzani ho.he na dzikhasi.ama, vhathu vha .u.uwedzwa uri vha shumise luambo lune lwa sa konde u lu pfesesa.
﻿Tswayo dza Masipala
﻿Masipala u tea u sedza zwine vhadzulapo vha .o.a zwone musi hu tshi .walwa tswayo dza badani na dza u sumbedza n.ila. Tswayo dzo.he dza tsumba-n.ila, na dza dzibada dzine dza sumbedza zwifha.o zwa Masipala, tshumelo na zwishumiswa hune zwa konadzea, zwi tea u .walwa nga nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala. Hune zwa sa konadzee musi ho sedzwa masheleni,
﻿Tshiisimane na lu.we luambo lwa tshiofisi tshi tea u shumiswa. Kha heyi nyimele Tshikhuwa tshi tea u shumiswa na luambo lune lwa ambiwa nga vhathu vhanzhi kha vhupo vhune ha kwamea.
﻿Vhathu vhane vha sa kone u amba
﻿Arali zwi tshi konadzea, nahone ho itwa khumbelo, Masipala u tea u ita uri vhathu vhane vha sa kone u amba na vhone vha thusiwe uri vha kone u davhidzana na vhanwe zwavhu.i.
﻿Vhugudisi ha masipala
﻿Luambo lune lwa tea u shumiswa musi vhashumi vha Masipala vha tshi khou .ewa ngudo ndi Tshikhuwa. Fhedzi-ha, hune zwa konadzea, vhagudiswa vha tea u tendelwa uri vha ambe nga nyambo dzine vha kona u amba ngadzo zwavhu.i. Mugudisi a nga shumisa lu.we lwa nyambo dza tshiofisi dza Masipala arali vhagudiswa vha tshi pfesesa ulwo luambo nahone vho tendelana nae uri a ite ngauralo. Kha nyimele dzo.he, luambo lune lwa shumiswa lu tea u thusa kha uri hu vhe na u guda ho teaho nahone mvelelo dza ngudo idzo dzi swikelelee.
﻿Zwo.he zwine Masipala a zwiita hu u itela mutakalo wa vhashumi vho.he zwi tea u itwa nga nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala. Hu nga shumiswa na video u .ivhadzana na vhashumi nga ha zwo.he zwine zwa kwama mutakalo wavho.
﻿U itela u kona u thusa vhadzulapo nga n.ila yo teaho, vhashumi vha
﻿Masipala vha tea u .u.uwedzwa uri vha gude nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala. Hezwi zwi katela na luambo lwa zwiga lwa Afurika Tshipembe.
﻿Masipala u tea u dzudzanya dzingudo dza mvusuludzo dzine dza .o thusa vhashumi vho.he uri vha kone u bveledza phan.a vhukoni havho ha u shumisa nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala na u kona u thusa vhadzulapo nga n.ila yo teaho.
﻿Arali vhagudiswa vha tshi .o.a uri bugu dza u gudiswa ngadzo dzi wanale nga luambo lune vha lu pfesesa, vha Muhasho wa Tshumelo dza Luambo (Language Services Section) vha Masipala vha nga kona u ita uri bugu dzavho dzi wanale nga luambo lwavho.
﻿U itela uri vhathu vho.he vha kone u pfesesa dzingudo dzo.he, na uri hu vhe na vhudavhidzani havhu.i vhakati ha vhagudisi na vhagudiswa, vhagudisi vha .u.uwedzwa uri vha shumise luambo lune lwa leluwa musi vha tshi .wala bugu dzavho dza u gudisa.
﻿Zwine pho.isi heyi ya khou .o.a zwi tshi itwa a zwi nga .o itwa zwo.he nga khathihi; zwi .o itwa nga zwipi.a. Hezwi zwi khou itiswa ngauri hu tea hafhu ha sedzwa nyimele ya zwa masheleni na u vha hone ha vhathu vhane vha .o .o.ea kha zwi.we zwa zwite.wa zwine pho.isi ya amba uri zwi tea u itwa. Hezwi zwi .o thusa uri ri kone u vha na tshifhinga tshavhu.i tsha u ita nzudzanyo dzo teaho uri zwine pho.isi ya .o.a zwi itwe nga n.ila yo fhelelaho. Tshi.we tshine tsha khou itisa uri zwine pho.isi iyi ya .o.a zwi tshi itwa zwi itwe nga zwipi.a ndi u itela uri ri kone u khakhulula vhukhakhi ho.he vhune ha nga vha hone musi pho.isi i saathu itwa nga n.ila yo fhelelaho.
﻿N.ila dzi tevhelaho dzi .o shumiswa uri mashumisele a pho.isi iyi a tshimbile zwavhu.i:
﻿Masipala u tea u vha na tshigwada tsha vha.ologi uri hu vhe na khonadzeo ya u shumisa nyambo dzo.he.
﻿Ma.walwa o.he ane a amba nga ha tshumelo na pfanelo dza vhadzulapo a tea u pindulelwa kha nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala.
﻿Muhasho wa Tshumelo dza Nyambo wa Masipala The Language Services
﻿Section u tea u bveledza maipfi maswa ane a .o thusa u bveledza na u alusa nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala nga maan.a nyambo nna dza tshiofisi dza vharema.
﻿Mivhigo ya Komiti ya Meyara na ya Khoro i tea u sedzuluswa zwavhu.i u itela uri luambo lune lwa shumiswa lu vhe lwo teaho.
﻿Vhashumi vho.he vha Masipala vhane vha shuma na vhathu vhane vha amba nyambo dzo fhambanaho vha tea u .ewa ngudo dza nyambo dzo.he dza tshiofisi dza Masipala uri vha kone u thusa vhu nga n.ila yo teaho, nahone hu si na thaidzo ya vhudavhidzani.
﻿Thandela ya TISSA (vhu.ologi vhune muthu ane a khou .ologa a vha a tshi khou ambiwa nae nga lu.ingo) i .o shumiswa sa n.ila ya u khwinifhadza vhudavhidzani dziki.iniki, na hune vhathu vha wana tshumelo dza Masipala hone.
﻿ZWINE ZWA .O.EA U ITA URI PHO.ISI I SHUMISEE
﻿U shumiswa ha heyi pho.isi hu .o ita uri hu vhe na .ho.ea khulwane ya tshumelo ya vhupinduleli, u bveledzwa ha maipfi maswa, na vhu.ologi kha nyambo nn.a dza tshiofisi dza vharema. Hezwi zwi .o sia huna .ho.ea khulwane ya vhukoni ha ngudo dza luambo.
﻿U itela uri vha Muhasho wa Tshumelo dza Nyambo (Language Services Section) vha vhe na vhathu vhanzhi vhane vha vha na vhukoni ha luambo, Masipala u tea u ita uri, hu tshi khou tevhedza pho.isi ya bazari, u .ee bazari matshudeni vhane vha .o.a u gudela lu.we lwa nyambo dza tshiofisi dza Masipala kha zwiimiswa zwa pfunzo dza n.ha.
﻿Uri nyambo nnzhi dzi kone u shumisea, Masipala u tea u ita uri hu vhe na vha.ologi, nahone wa .ea ngudo dza luambo vha.ologi vha Masipala; sa tsumbo, ngudo dza vhu.ologi dzine dza sa dzhie tshifhinga tshilapfu.
﻿MADZANGANO A ZWA NYAMBO
﻿U itela uri mashumisele a pho.isi heyi a bvele phan.a, hu .o shumiwa na zwiimiswa zwa luambo zwa Afurika Tshipembe. Zwi tevhelaho ndi vhu.ifhinduleli ha zwiimiswa zwa luambo zwa ndeme zwine Masipala wa .o shumisana nazwo:
﻿ea tshumelo dza u pindula, vhu.ologi, u khakhulula luambo lwo shumiswaho, ngudo dza luambo na u bveledzwa ha maipfi maswa;
﻿ita tsedzuluso u itela u kona u vhona uri pho.isi iyi na mashumele a
﻿Masipala zwi kha .i vha zwo tea naa. Arali zwi zwa ndeme, vha .o ita uri hu vhe na tshanduko dzo teaho;
﻿ita uri vhashumi vha Masipala na vhadzulapo vha .ivhe nga ha pho.isi uri vha kone u i tevhedza;
﻿u .ea mivhigo zwiimiswa zwine zwa nga sa Foramu ya Nyambo ya
﻿Lushaka (National Language Forum) na Bodo Nyangaredzi ya Nyambo ya Afrika Tshipembe (PanSALB) nga ha zwe vha ita kha kushumisele kwa pho.isi; na u ita uri vhashumi vha Masipala na vhadzulapo vha Tswane vha .ivhe nga ha vhu.ifhinduleli ha Bodo Nyangaredzi ya Nyambo ya Lushaka (PanSALB) sa tshone tshiimiswa tshine tsha tsireledza pfanelo dzavho dza nyambo, vhahulwane vha Mihasho ya Masipala, uri vha shumise luambo nga n.ila ine ya yelana na zwine pho.isi ya amba zwone. Hezwi zwo.he zwi .o itelwa u thivhela u tsikeledzwa ha pfanelo dza luambo dza vhashumi na vhadzulapo vha Tshwane.
﻿Ma.we madzangano a zwa nyambo
﻿Muhasho wa Tshumelo dza Luambo (Language Services Section) u .o shumisana na zwi.we zwiimiswa zwa luambo zwine zwa nga sa vha Tshumelo ya Luambo ya Lushaka (National Language Service), Muhasho wa Mitambo, Vhutsila na
﻿sedza mashumisele a nyambo dza tshiofisi dza Masipala kha mihasho yo.he ya Masipala;
﻿u sedza n.ila ine pho.isi ya khou tevhedzwa ngayo;
﻿u ita uri vhathu kha vhupo ho fhambanaho vha kone u thoma u amba nga ha kushumisele kwa nyambo nnzhi; na u thoma ngudo na tsedzuluso nga ha-
﻿nyaluso ya nyambo dza tshiofisi dza Masipala;
﻿vhu.ipfi ha vhashumi vha Masipala na vhadzulapo vha Tshwane zwi tshi ya kha u shumiswa ha nyambo nnzhi;
﻿u gudiwa na u shumiswa ha nyambo dza tshiofisi dza Masipala;
﻿u aluswa ha u shumiswa ha nyambo nnzhi ha Masipala; na u shumiswa nga n.ila yo teaho ha zwiko zwa ndivho zwine Masipala a vha nazwo.
﻿Masipala u tea u ita tsedzuluso nga ha vhukoni ha nyambo kha vhashumi, na zwine vhashumi vha .o.a zwone maelana na nyambo dza vhudavhidzani.
﻿Hezwi zwi .o thusa uri hu kone u vhonala .ho.ea dza luambo dzine vhashumi vha Masipala na vhadzulapo vha Tshwane vha vha nadzo.
﻿Muhasho wa Tshumelo dza Luambo (Language Services Section) u tea u shumisa mvelele dza tsedzuluso idzi u ita tshanduko dzo teaho kha pho.isi.
﻿Muhasho wa Tshumelo dza Luambo (Language Services Section) u tea u dzulela u sedzulusa n.ila ine pho.isi ya khou tevhedzwa ngayo nahone wa isa tshanduko hune zwa vha zwo tea.
