GIREIDI 12
﻿MEMORANDAMU
﻿MARAGA: 80
﻿TSHIFHINGA: Awara 2ṋ
﻿Memorandamu uyu u na masia.ari a .
﻿KHETHEKANYO YA A: VHURENDI
﻿MBUDZISO 1 ( Mbudziso ndapfu )
﻿KHA HU DZHIELWE NZHELE ZWI TEVHELAHO:
﻿Hu dovhe hu sedzwe na adendamu
﻿ADENDAMU Murendi u shumisa maipfi o pfumaho vhurendi u itela uri a bvisele khagala vhu.ipfi ( .imu.i) hawe na u karusa vhu.ipfi ha vhavhali vha tshirendo itsho.
﻿U pfala a tshi vhilaedzwa nga u vhona nga maan.a vhokhotsi vha si tsha .honifhiwa.
﻿Thikhedzo: Mutala 2 - Ipfi 'pfiriri' .i amba khakhathi, zwi sumbedzaho uri demokirasi yo bveledza khakhathi na u shaya vhudziki mi.ani ya vhaven.a.
﻿Ndi ngazwo khotsi a tshi vho shanduka .wana, zwi sumbedza uri vhokhotsi a vha tshe na tshirunzi tshe vha vha vhe natsho zwi.a kale.
﻿Hezwi zwi a mu .ungufhadza ngauri u ri demokirasi ndi muvhuya kha vho.he, ndi uri yo lindela nnyi na nnyi, hu si tshi.we tshigwada tsha vhathu, kana mbeu lini. Mashudu mavhi vhathu avha a vha .ivhi demokirasi.
﻿Murendi u shumisa maipfi 'tsinde' na 'tavhi', a tshi ombedzela uri vhukuma ngoho i .o .i dzula i ngoho, uri khotsi mu.ini vha .o .i dzula vhe khotsi, izwo zwi nga si shandulwe nga demokirasi. Hezwi ndi zwiga zwi sumbedzaho uri u shandukisa izwi zwi a kon.a vhukuma. Fhedzi murendi u pfa vhu.ungu, khathihi na u dinalea a tshi vhona muthu a tshi ita zwi songo fanelaho demokirasi.
﻿Maipfi khotsi', 'khosi', 'musadzi' na 'dzula' kha phara ya u fhedza a mbo .a.a u khwa.hisa vhuimo ha murendi uri vhukuma demokirasi a yo ngo tea na luthihi u shandukisa zwiimiswa na vhuimo zwi wanalaho kha matshilisano ashu.
﻿Nga hezwi murendi u ombedzela uri mu.we na mu.we u na pfanelo yawe nahone i tea u .honifhiwa. Nga u shumisa maipfi o pfumaho, murendi o kona u bveledza .imudi .a tshirendo na u .ana vhu.ipfi hawe khagala.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 2 (Mbudziso pfufhi)
﻿Ndi lufu. Tshirendo itshi tshi amba nga ha lufu lwa vhana vha musadzi nahone vha dzofha .a vhuhosini, vha tshi fhela nga u fa./Ndi vhuthubwa. Murendi u amba nga ha vhakololo (Vhana vha musadzi) vhe vha sokou thubwa vha ya na.o mme mubebi a sala o .ungufhala sa zwi.a .iivha .o dzhielwa zwifhondo zwa.o.
﻿Murendi u bvukulula vhu.ungu vhune musadzi (mme mubebi) a vhu pfa musi vhana vhawe vho sokou ralo u .iwa nga are.i. Mubebi uyu u nga ' ...iivha .e .a fhurwa mafhondo nge muzwimi a pfula mafhondo a.o (vhana avho).
﻿Ngozwi' ndi tshiga tsho imelaho vhana..o tea ngauri ngozwi i tshi bva zwipi.a, zwi sumbedza mbebo/vhana vha tshi lozwea nga u fa kana u ngalangala vha si tsha dovha vha vhonwa.
﻿Ndi mme mubebi wa avha vhana.
﻿Ndi .ifanyisi. Murendi u fanyisa mufumakadzi o raloho u felwa nga vhana na .ithubwa, ngauri mufumakadzi u dzulela u lila lufu lwa vhana vhawe, sa .ithubwa .o xelelwaho nga zwe .a vha .i nazwo.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 3 ( Mbudziso pfufhi )
﻿U khou kaidza bindu .a u rengisa mivhili.
﻿Ndi vhasidzana/vhananyana
﻿U sumbedza vhu.ipfi hawe ha u pfa vhu.ungu/dinalea/u bveledza mutevhetsindo u .avhanyaho na u ongolowa musi a tshi fhirisa mulaedza wawe.
﻿Nyombedzelo/Khwa.hisedzo ya u sumbedza uri a hu na tshine vhananyana avha vha rengisela tshone mivhili yavho arali hu si tshelede fhedzi.
﻿U amba vhulwadze ha HIV/AIDS Na ma.we a .iswaho nga zwa vhudzekani/ Zwithu zwine zwa .o tambudza vhaswa avha vho no hula/ kha vhumatshelo havho.
﻿Ndi .ifanyisi. Vhananyana vha vho .o sala vho no vhisala/vho tshinyalelwa sa zwikengevhe.a zwo no vhisalaho lune zwa si tsha shumisea, khazwo ndi u la.wa.
﻿Vhe vha vha vha tshi thetshelesa vhabebi/vhahulwane zwi.a musi vha tshi laiwa.
﻿MBUDZISO 4 (Mbudziso pfufhi)
﻿Ndi sonethe. Tsho vhumbwa nga mitaladzi ya 14/Ndi a.egori. Tshi khou funza vhathu uri ri litshe u sokou pomoka vha.we kana u vhona vha.we milandu ri songo thoma ra .isedza na ri.e vha.e vhunga hu si na kwae fhano shangoni.
﻿U khou eletshedza vhathu uri kha ri litshe u sokou pomoka kana na u sumbana nga minwe ngauri fhano shangoni a hu na ane a pfi ha na vhukhakhi na luthihi.
﻿Murendi o dinalea. U diniwa nga vhathu vhane vha sokou pomoka/u vhona vha.we mulandu ngeno na vhone vha tshi .i khakha/Kha ri .isedze ri sa athu u sasaladza/pomoka vha.we.
﻿Zwi amba uri muthu kha range/thome u lugisa ene mu.e/u .i.ola ene mu.e.
﻿Khesura. U ombedzela/u kaidza munwe hoyu/havha vhathu vha vhonaho vha.we vhathu mulandu.
﻿MBUDZISO 5 (Mbudziso ndapfu)
﻿Hu shumiswa RUBRIKI na ADENDAMU
﻿Murendi u sasaladza kutshilele hoku kuvhi nga u shumisa figara dza muambo/zwifanyiso zwa muhumbulo zwo fhambanaho u itela u bvisela khagalatshidziki/thero ya mafhungo a wanalaho tshirendoni itshi.
﻿Tsumbo dza figara dza muambo/zwifanyiso zwa muhumbulo:
﻿Mbudziso dzi si na phindulo sa '.wana-.wana ndi nnyi? Wa nnyi? Hafha murendi u khou ombedzela nga mbudziso hedzi uri a hu na .wana na muthihi naho e wa nnyi zwawe ane a nga ri ndi ene wa vhukuma (ene-ene). -U shumisa ndovhololo, sa: '.wana-.wana' a tshi .o.ou ombedzela uri .wana kwae ndi ufhio. -U shumisa .ifanyisi sa, 'sa govhole ra havha 'Govhole .a havhiwa ndi u lugisela mukumbi wavhu.i/u .ifhaho u no .o bveledzwa nga u havhiwa uho. Hezwi zwi amba uri vhana vhavhu.i/vha mikhwa yavhu.i ndi avho vha thetshelesaho, vha tendaho u eletshedzwa uri vha aluwe vhe vhathu-vhathu vhane vha .o takadza vhabebi vhavho matshelo. - .ifanyisi: 'A ta.wa a nga mapfura' (mutala 14). Murendi u sedza .wana wavhu.i sa mapfura a .olwaho, a kunakisaho na u tamea kana u tamiwa ha .wana wa mikhwa nahone vhabebi vha .iphina na u .ihudza ngae. - U shumisa aironi/.ishandafhungo nga mitala 21 u swika 24 ('Ho ro ... shavha') Afha murendi u sumbedza uri sa vhabebi ri .irwa khana ro takala musi ro beba vhana, fhedzi u takala honohu hu shanduka ma.ambilu musi 'mbebo yo shashata', zwa mbo fana na musi ri songo beba. -.iambele: 'Mbebo yo shashata.' (mutala 24). Hezwi zwi amba uri vhana vhe ra beba vha shanduka makhaulambilu a vhabebi, zwi .i nga ndi mbebo yo balaho/kundaho - a ri vhoni zwivhuya kha vhana vhe ra beba. - Murendi o zwi kona vhukuma u .o.omodza thero heyi nga u shumisa zwifanyiso zwa muhumbulo zwo fhambanaho.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 6 ( Mbudziso pfufhi )
﻿Ndi .ifanyisi. Govhole .o havhiwaho zwavhu.i .i fanyiswa na .wana a aluwaho a tshi thetshelesa vhabebi ngauri u vho .o nga 'tuvhu' .ine ra .o nwa .i tshi .ifha - Ndi uri u .o vha .wana-.wana a takadzaho vhabebi nga kutshilele kwawe.
﻿wana wavhu.i (kwae) ndi uyo wa mikhwa yavhu.i, nahone a takadzaho mbilu dza vhabebi vhawe.
﻿Zwi amba uri musi vhana vho bebiwaho vha tshi hula vha vho shanduka ma.isambilu/thaidzo kha vhabebi vhavho/vhana vha sa bveledziho zwivhuya.
﻿HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA A:
﻿KHETHEKANYO YA B: NGANEA
﻿TSHI .O LILWA - PHASWANA NE ADENDAMU Mbudziso 7 (Mbudziso ndapfu) Thero ndi muhumbulo muhulwane wa bugu une ra u wana ro no vhala bugu u bva mathomoni u swika i tshi fhela kana ngeletshedzo ine mu.wali a tama u swikisela vhavhali. Nganeani iyi thero yo .isendeka kha vhuhovheleli ho kalulaho vhune ha fhedza nga u dzhenisa muthu khakhathini ( vhumphwamadzanga). Mafhungoni haya ri wana uri magevhenga o wanululwa lune u dzumbama khavho a zwi tsha konadzea vhunga vho no wanala. Tsha khwine hu nga vha u tou .i.ekedzela kha mulayo kana vha tou .ivhulaya. Vho-Eme.i ri wana vha na vhutamatama ho kalulaho. Vha funesa zwithu zwa n.hesa na zwine na munna wavho Vho-Luvhone vha sa kone u zwi swikelela. Zwenezwi zwi ita uri mu.ini hu vhe na zwikolodo zwinzhi zwe vha vho .o balelwa u zwi badela. Thundu yavho i lila u rengiswa nga n.hani ha u balelwa u badela zwikolodo. Musi vha tshi vhona zwithu zwi tshi khou ko.da, Vho-Luvhone vha .o.a thuso ya masheleni kha murathu wavho Dzhalagoma wa .igevhenga. Thuso iyo vha i lifha nga u .idzhenisa kha zwa vhugevhenga. Vho-Eme.i vha rengisa mbanzhe Yunivesithi ya Ven.a ngeno munna wavho Vho-Luvhone vha tshi reilela magevhenga a tshi ya u khuthuza. Bindu .ivhi .a Vho-Eme.i .o .o tshimbila zwavhu.i, na masheleni a tshi khou dzhena e manzhi. Tshiimo mu.ini wa ha .e.hulwe tsha sumbedza u shanduka. Vha thoma u tshila vhutshilo ha n.hesa. Naho zwo ralo a vho ngo fushea nga masheleni, vho .i .o.a zwa n.ha. Vho-Luvhone vho .o humbula na u litsha mushumo. Vhathu vha thoma u sola kutshilele kwa mu.ani uyu. Vho-Eme.i vha a wanululwa uri vha khou rengisa zwidzidzivhadzi. Vho .o fariwa vha fhedza vho rengululwa.
﻿Dzhalagoma u ya khonferentsini Makwarela u ya u .angula goloi dza vhathu. O mbo dzhenwa nga ipfi .a Mudzimu a .ea vhu.anzi ha vhuvhi ho.he he a ita na khonani dzawe. Tshiphiri zwino tsho bvela khagala: Vho-Eme.i na munna Vho-Luvhone naho vho vha vho .idzhenisa kha zwa vhugevhenga vha tshi vhona unga a vha nga vhonali zwino zwo bvela khagala a vha tshe na vhushavhelo. Lugwada ulwo lwo.he lwo fhedza lwo farwa lwa valelwa khothoni. Vhutamatama ha zwithu zwa n.hesa ha Vho-Eme.i vhu fhedza ho vha dzhenisa khomboni na munna wavho Vho-Luvhone .e.hulwe.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 8 (Mbudziso pfufhi)
﻿Ndi Luambo.
﻿O pfa u pfi thundu dza ha .e.hulwe dzi khou .o.ou rengiswa.
﻿Vho-Luvhone na Vho-Eme.i.
﻿U .o.a u renga thundu.
﻿Muthu ane a vha na vhutshivha a sa vhavhaleli.
﻿Vho-Eme.i - vha funesa zwa n.hesa/vha shuma yunivesithi .aiburari Vho-Luvhone - a vha funesi zwa n.ha/ndi mudededzi.
﻿Zwi a dzhenisa khakhathini. Vho-Eme.i na Vho-Luvhone vho .o.ou rengiselwa thundu dzavho dzo.he nga u balelwa u badela.
﻿Vha a .onga na u funesa zwa n.ha.
﻿Uri Luambo thundu idzo o vha a khou dzi .o.a vhukuma; ndi ngazwo o tou vhilula a tshi dzi .ela.
﻿Vho-Luvhone vho vha vha khou .o.ou mu pandamedza, a vho shavha nga goloi.
﻿Ee, Vho-Eme.i na munna wavho Vho-Luvhone vho .idzhenisa kha zwa vhugevhenga vha fhedza vho farwa vho.he.
﻿Zwi a itea vhutshiloni uri musi muthu e .igevhenga a shanduka nge a pfa ipfi .a Mudzimu sa zwe Dzhalagoma a shandukisa zwone.
﻿U lingedza nga n.ila dzo.he u .o.a thuso ya masheleni ane a nga lifha ngao zwikolodo hu si u a .o.a nga n.ila ya u .idzhenisa kha zwa vhugevhenga lini.
﻿KANA
﻿BULAYO .O .ALIFHAHO - MAGAU AW MBUDZISO 9 (Ndapfu) ADENDAMU Thero ndi mulaedza une vhavhali vha u wana musi vho no vhala mafhungo a bugu iyo u bva mathomoni u swika a tshi fhela. Kha mafhungo a re buguni thero yo .isendeka kha vhutshivha na vivho, ndi uri arali muthu a tshi khou ita zwivhuya naho wa lingedza u zwi thivha nga u mu vhambela maano mavhi u .o .i fhedza o bvelela, iwe wa fhedza wo wela khomboni/Muthu a itela mu.we vhuvhi o dzumbama zwi a bvela khagala wa fhedza wo no wela khomboni. Kha mafhungo haya ri wana vhafunzi Vho-Mamidze, Vhamusanda Vho-Mukhotho na Vhakoma Vho-Mandiwana vha tshi vhenga Vho-Lugisani vhane musi vhe khoroni, vha tshea milandu vha sa iti zwa tshan.anguvhoni. Vha vhamba maano a u 'vhulaha' Vho-Lugisani muyani nga n.ila yo .alifhaho.
﻿Vhanna avha vho vhamba maano uri Vho-Lugisani vha pfuluselwe Dovhoni ha Vho-Nyamalwela Singo vha tshi itela u ima phan.a Vho-Lugisani kha bindu .a u rengisa mitshelo na uri vha si tsha kona u fha.a vhengele .a halwa saizwi Dovhoni ho vha hu si na vhathu vhanzhi vhane vha nga imisa bindu i.o. Vho-Lugisani vha kon.elela u ya Dovhoni naho zwo vha zwi tshi khou vhavha, vha swika vha galatsha vhathu vha pfulutshela Dovhoni vha wana Vho-Ramabindu vhe vha vha vha tshi .o thusa Vho-Lugisani kha u bveledza shango .a Dovhoni. Vho-Makhado na Vho-.ethononda vho .o fha.a mabindu Dovhoni. Vho .o thusana na Vho-Lugisani kha u ya u humbela masheleni a u bveledza i.o shango. Ho .o fha.wa tshikolo, ha bwiwa ma.i, ha fha.wa na ki.iniki. Izwi zwo .o ita uri Vho-Mandiwana na khonani dzavho vha ise phan.a na u vhamba maano a u 'vhulaha' Vho-Lugisani nga n.ila yo .alifhaho. Vhafunzi Vho-Mamidze vha .walisa Tshammbenga vhurifhi ha nga ho .walwa nga Vho-Lugisani vhu tshi khou amba uri Vho-Lugisani vha khou vhanga vhuhosi ha Dovhoni. Izwi zwi lu.anya Vho-Lugisani na Vhamusanda Vho-Mphaga. Vho-Lugisani vha pfi vha a pandelwa shangoni. Tshammbenga na khonani dzawe vha ya vha posa matombo mu.ini wa Vho-Lugisani..i.we .a matombo .i vhulaha lutshetshe lwa Vho-Lugisani. Vhathu vha pandamedza vha.hannga vha.a. Tshammbenga u a farwa nga mapholisa a ambulula uri mu.wali wa vhurifhi a si Vho-Lugisani. Ngoho i bvela khagala. Vho-Lugisani vha fhedza vha songo tsha pandelwa, vha vhewa vhuhosi Dovhoni. Vhafunzi Vho-Mamidze, Vho-Mandiwana, na Vhamusanda Vho-Mukhotho vha kudzwa khothoni. Naho Vho-Mandiwana na khonani dzavho vho vha vha tshi khou lingedza u 'vhulaha' Vho-Lugsani nga n.ila yo .alifhaho a vho ngo kona u vha ima phan.a. Vhutshiloni havho ho.he vho fhedza vho bvelela ngeno vhavhaisi vhavho vho dzhena khothoni.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 10 ( Mbudziso pfufhi)
﻿Vho vha vha tshi bva musanda Mphagani khoroni.
﻿Vho vha vha vha tshi bva u sengisa milandu\u dzudzanya mafhungo a shango.
﻿Vhalanda vha Dovhoni vho vha vha tshi nyadza Vho-Nyamalwela Singo musi hu tshi khou .o.wa tshumelo musanda muhulwane.
﻿Arali Vho-Lugisani vha hana u ya Dovhoni vhukoma ho vha fhelela.
﻿Arali vha tenda u ya Dovhoni pulane dzavho dza u fha.a vhengele .avho .a u rengisa halwa dzo pfuvha.
﻿Vha vhudza Vhamusanda Vho-Mphaga uri vha ise Vho-Lugisani Dovhoni hu u itela uri bindu .a halwa .i si tsha fha.wa/Vha .u.anya vhamusanda na Vho-Lugisani nga u .wala vhurifhi ha u vhanga shango .a Dovhoni sa ho .walwaho nga Vho-Lugisani/ vha tou dovha vha zwi bula uri vha tea u vhulaha Vho- Lugisani nga n.ila yo .alifhaho.
﻿Nge Vho-Lugisani vha amba uri Vhafunzi Vho-Mamidze vha farele Phundulu we a vha sukumedzela tshaloni sa izwi zwi zwithu zwo bvelelaho vhege yo fhiraho.
﻿Vho-Lugisani vho ri vha tshi tou vhidza halwa, Bidzha a vhu dzhavhula tshan.ani tsha Vho-Sarah a mbo .i khoba ha vha u ponya ha Vho-Lugisani.
﻿Ndi vhathu vha vhutshivha vhane vha sa fune zwa Vho-Lugisani zwi tshi naka.
﻿Vho-Lugisani vho kombetshedzwa u ya Dovhoni nga khosi Vho-Mphaga ngeno vhone vha.e vha sa hu funi.
﻿Ee, vho fha .wana wavho tshiganame uri a shelele Vho-Lugisani halwani uri vha nwe vha fe.
﻿Ee, ngauri vho vha vha tshi khou ka.a zwe vha zwala.
﻿Hai, a si kwavhu.i ngauri vha nga si dzhie mushonga wa u vhulaha vha shelela muthu sa izwi hu si na muthu a re na pfanelo dza u vhulaha mu.we.
﻿Ndo vha ndi tshi .o ambulula Vho-Mandiwana vhukati ha khoro uri vho dzhia mahumi mavhili a dzibonndo, nda dovha nda i vhila ( Na zwi.we-vho zwi pfalaho).
﻿KANA
﻿MAFELADAMBWA : SIGOGO, N.E MBUDZISO 11 (Mbudziso ndapfu) Thero ndi fhungo .ine mu.wali a khou rera nga.o kha bugu yawe, ndi kha .ene.i fhungo hune vhavhali vha wana mulaedza/ pfunzo. Kha mafhungo haya Mawela u khou kaidziwa/laiwa kha u sokou wela mafhungo nga n.ha kana u sokou .idzhenisa zwithuni zwi sa mu kwami ngauri a nga sokou fela felo sa bete, kana hone u fela dangwa mukumbi a songo nwa. Kha bugu heyi ri wana Mawela a tshi khou ambiwa nga mme awe vhane vha mu .ivhesa sa muthu ane a so kou wela - wela kha mafhungo a sa mu kwami.
﻿Mawela o vha ene o thomaho u vhona thevhe giratshini, a pfa na munukho wa tshithu tsho sinaho. Fhedzi ri wana a tshi tendelana na mme awe na makhadzi kha fhungo .o vhuyaho ha .anga Vho-Muraga .a uri tshe tsha vha tshi giratshini a si mmbwa ndi phele. U tenda na zwa uri yo vha i songo fa yo tou .ifisa naho o pfa munukho a vhona na madunzi. Mawela u livhala tsho.he murero we a vhudzwa nga mme awe, a mbo .i tou dzhia mafhungo aya a a ita awe. U mbo .i tou dzhena tsho.he kha vhutendatenda ha zwa vhuloi, a sa tame u edza khotsi vhe vha ri naho mmbwa vha sa .ivhi uri yo dzhena nga ngafhi nahone hani, vhone vha .itenda uri ndi mmbwa. Mawela u isa phungo ya vhuloi ha Vho-Maemu a dovha a sumbedza o .ilugisela u vha lifhedza naho zwi tshi .o ita uri a si .ele Khushumusi hayani. Mawela u kungana na khonani dzawe a yo ita ndingedzo dza u .odou .ho.hedza mu.i wa ha .ialama wo.he nga mulilo. Hezwi zwo ita uri a farwe a gwevhelwe mi.waha ya fumimbili a dzhele. Ho vha na .ishandafhungo kha bugu heyi. Hezwi zwe mme awe vha ri kha .igade/.ilinde khazwo uri a songo fela felo, o mbo .i fhedza zwo mu balela a fela felo sa bete .i tshi wela mutukuni.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 12 (Mbudziso pfufhi)
﻿Ndi Mawela.
﻿U vhonisa malugana na zwo bvelelaho ha khaladzi avho, vho vha vha songo ru.wa nga muthu.
﻿Ho wanala .ibwa .o faho .i sagani giratshini ya ha Ramasunzi ye ya vha yo khiiwa.
﻿Vho-Sara vho ima navho ngeno, Vho-Ramasunzi vha songo ima navho.
﻿Vha dzhia kerekeni hu si na maan.a a tsireledzo.
﻿Hai, vhutendatenda kha zwa vhuloi ho kunda vhu.ali hawe.
﻿Hai, a vho ngo to bvumba, sa muthu a dzulaho henefho muvhunduni muthihi phungo vho .i tou i pfa.
﻿Hai, u vhulaha zwo khakhea nahone zwi lwa na ndayotea ya shango.
﻿Vho-Ramasunzi, vha a kona u ima vha khwa.ha kha zwine vha tenda khazwo, nahone zwi tshidzaho.
﻿Hai, muthu u fanela u .honifha vhutshilo ha vha.we vhathu - zwa sa ralo u fanela u ka.a mitshelo ya zwiito zwawe.
﻿Ee, o ita zwe a itwa nga u .u.uwedzwa na nga vhutendatenda ha zwa vhuloi - zwi a vhavha musi u tshi vhona tshikolo tsho mu fhelela.
﻿HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA B:
﻿HA U TSA NDI HA U GONYA - MAFENYA LL MBUDZISO 13 (Mbudziso ndapfu)
﻿Bugu ya .irama yo vhumbwa nga n.ha na mabono..irama hei i na lu.a luthihi lwo vhumbwaho nga mabono a rathi. Musi ri tshi sedza n.ila ine mabono a tevhekana ngayo, ri vha ri tshi khou vhona nyelelo ya mafhungo.
﻿Ri sedza-vho na u tambea na u sa tambea ri tshi laulwa nga dzudzanyo ya tshiteidzhi, tshivhalo tsha vhatambi na zwiitei.
﻿Hu na u elela havhu.i ha mafhungo kha mabono o.he. Nahone n.ila ye mabono a vhewa ngayo ro sedza nzudzanyo ya tshiteidzhi ndi yavhu.i. Hu nga si vhe na u shandula tshiteidzhi lwo kalulaho vhukati ha mabono, vhupo ha hone hu a elana.
﻿Vhatambi a vho ngo .ala u fhira mpimo. Ndi vhatambi vha rathi fhedzi.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 14 ( Mbudziso pfufhi)
﻿Vha khou amba vhe barani.
﻿Vho vha vha tshi khou nwa halwa.
﻿Yo vha i tshi khou ya u rengwa barani.
﻿Ndi Vho-.engwenda, vho vha vha tshi khou ya u renga.
﻿Ndi Ntshavheni na Funzani.
﻿Funzani ha tevheli zwitshele, Ntshavheni a pfa zwitshele u a zwi tevhelela.
﻿Zwi ita uri vhathu vha lu.ane/mi.a i pwashee.
﻿Ee, Alice o vha a tshi khou ya khosoni ya zwa milayo musi Ntshavheni a tshi mu hanela.
﻿U na vivho na u sa fulufhela mufumakadzi wawe.
﻿Ndo vha ndi tshi .o .alutshedza khonani dzanga uri ndi mu funa naho a sa fulufhedzei, nda sa tevhedze zwine vha amba.
﻿KANA
﻿Bugu ya .irama yo vhumbwa nga n.ha na mabono..irama heyi i na n.ha tharu. Lu.a lwa u thoma lwo vhumbwa nga mabono ma.anu, lwa vhuvhili lwo vhumbwa nga mabono ma.anu . Lu.a lwa vhuraru lwo vhumbwa nga mabono a rathi.
﻿Lu.a 1 Bono 1 Mu.ini wa Vho-Buku.a Tshirenzheni. Vho-Buku.a vho dinalea nge Tsumbedzo a sa sheledze ngadeni. Bono 2: Vho-Buku.a na Ntshengedzeni lufherani lwa u e.ela. Bono 3: Ntshengedzeni na Muofhe vhe tshikoloni nga phausi. Bono 4: Mu.ini wa Vho-Buku.a (Vho-Takalani na Tsumbedzo.) Bono 5: Vho-Takalani na Ntshengedzeni hayani. Lu.a 2 Bono 1: Tshikoloni, Vho-Ra.wedzi, Vho-Ramuntswu, Muofhe na Ntshengedzeni. Bono 2: Tshikoloni Bono 3: Mu.ini wa Vho-Buku.a nga masiari Bono 4: Mu.ini wa Vho-Buku.a nga madekwana Bono 5: Hayani ha Vho-Buku.a nga matsheloni Lu.a3 Bono 1: Mu.ini wa Vho-Buku.a nga madekwana. Bono 2: Tshikoloni Bono 3: Ofisini ya vhashumelavhapo Bono 4: Mu.ini wa Vho-Buku.a Bono 5: Tshikoloni nga matsheloni Bono 6: .hohon.ou .uvha .a khothe
﻿Ri sedza-vho na u tambea na u sa tambea ri tshi laulwa nga nzudzanyo ya tshiteidzhi, tshivhalo tsha vhatambi na zwiitei.
﻿Hu na u elela havhu.i ha mafhungo o.he. Nahone n.ila ye mabono a vhewa ngayo ro sedza nzudzanyo ya tshiteidzhi ndi yavhu.i. Hu nga si vhe na u shandula tshiteidzhi lwo kalulaho vhukati ha mabono, vhupo na hone hu a elana.
﻿Vhatambi vhahulwane a vho ngo .ala u fhira mpimo.
﻿KANA
﻿MBUDZISO 16 ( Mbudziso pfufhi)
﻿Vho-Buku.a na Vho-Takalani.
﻿Vho vha vha tshi mu rwa.
﻿Kamarani yawe kana a tou ya kamarani yavho.
﻿Mushumo wa Vho-Awelani ndi u thusa vhathu/ndi mushumelavhapo.
﻿Ntshengedzeni u khou shengedzwa/tambudzwa lwa vhudzekani nga Vho-Buku.a.
﻿U ya ha dokotela na u ya mapholisani.
﻿U vula mulandu.
﻿Mubebi ane a dzulela u tambudza vhana lwa vhudzekani u fhedza o dzhena khomboni.
﻿Tsumbedzo o vha a sa fhiwi tshelede, u sheledziswa ngadeni ngeno Ntshengedzeni a tshi fhiwa tshelede.
﻿Vho vha vha sa .o.i pholisa .i tshi .zhenelela kha mafhungo a mu.a wavho a u tshipa/vho vha vha tshi vhona u rwa afho mu.ani hu pfanelo dzavho.
﻿Vho-Buku.a vho gwevhiwa vhutshilo havho ho.he vhe dzhele.
﻿HANGANYELO YA KHETHEKANYO IYI YA C:
﻿RUBRIKI YA U MAKA MBUDZISO NDAPFU KHA NNGANEA NA .IRAMA - MARAGA: 25 Kha vha dzhiele nzhele phambano I re kha kuavhele kwa maraga kha tshivhumbeo na zwi re ngomu
﻿KHOUDU NA KUAVHELE KWA MARAGA
﻿ZWI RE NGOMU [15] U.alutshedza .hoho. Vhudzivha ha mihumbulo, u tikedza na u pfesesa tshibveledzwa.
﻿TSHIVHUMBEO NA LUAMBO [10] Tshivhumbeo, nyelelo I re na ndunzhe-ndunzhe na .ikumedzwa. Luambo, khalo na tshitaila zwo shumiswaho kha phindulo
﻿Khoudu 7 80 - 100%
﻿Mihumbulo minzhi ya vhudzivha I tikedzwa u bva kha tshibveledzwa
﻿Tshivhumbeo tshi re na ndunzhendunzhe - Marangaphan.a na magumo zwa n.hesa. - Mihumbulo ya dzudzanywa zwavhu.i nahone yo fha.wa zwavhu.i. - Luambo, khalo na tshitaela zwo vhibvela zwi a nyanyula nahone zwo lulama.
﻿Khoudu 6 70 - 79%
﻿Vhuswikeleli ha n.ha Maraga: 11
﻿Phindulo yo dodombedzwaho.
﻿Ho .ewa mihumbulo minzhi I pfalaho, I tikedzwaho u bva kha tshibveledzwa.
﻿Vhuswikeleli ha n.ha Maraga : 07
﻿Khoudu 5 60 - 69%
﻿Vhuswikeleli ho dziaho Maraga: 09 of 10
﻿Phindulo yo dodombedzwa lwa khwine
﻿Mi.we mihumbulo I pfalaho yo .ewa, fhedzi hu si yo.he nahone I sa tikedziwe nga n.ila yo lavhelelwaho.
﻿Hu na tsumbo ya u pfesesa lushaka lwa ma.walwa na tshibveledzwa.
﻿Vhuswikeleli ho dziaho Maraga : 06
﻿tshivhumbeo tshi re khagala na nyelelo ya mihumbulo I re na ndunzhendunzhe. - Marangaphan.a na magumo na dzi.we phara zwo dzudzanywa hu na ndunzhendunzhe - Nyelelo ya mihumbulo I akona u tevhelelea - Luambo, khalo na tshitaila vhunzhi hazwo zwo lulama.
﻿Khoudu 4 50 - 59%
﻿Vhuswikeleli vhu fushaho Maraga: 08
﻿Mihumbulo minzhi yo tikidzwa fhedzi a hu na vhu.anzi vhu pfalaho/tendiseaho.
﻿Vhuswikeleli vhu fushaho Maraga: 05
﻿hu na dzi.we tsumbo dza tshivhumbeo - Phindulo I .ahela nyelelo yo dzudzanyiwaho zwavhu.i I re na ndunzhendunzhe. - Vhukhakhi vhu.uku ha luambo, khalo nahone tshitaila hunzhi tsho tea. Kanzhi hu na ndunzhendunzhe kha dziphara.
﻿Khoudu 3 40 - 49%
﻿Vhuswikeleli ho linganelaho Maraga: 06 of 07
﻿Ndingedzo zwadzo dza u fhindula mbudziso.
﻿Phindulo ya vhudzivha
﻿Mbudziso yo fhindulwa hu na vhudzivha vhu.kusa.
﻿Mihumbulo a I .u.uwedzi nahone hu na u tikedza hu.uku zwi bvaho kha tshibveledzwa.
﻿Vhuswikeleli ho linganelaho Maraga :04
﻿Tshivhumbeo tshi sumbedza u shaea ha vhupulani - Mafhungo ha ngo dzudzanywa lune a tevhekana. - tsumbo dza vhukhakhi ha luambo. Khalo na tshitaila a zwo ngo tea ndivho ya ma.walwa a akademi. Phara dzo khakhea.
﻿Khoudu 2 30 - 39%
﻿Phindulo yo .ala ndovhololo nahone hu.we yo bva.
﻿Mihumbulo a si ya vhudzivha, .halutshedzo yo khakheaho/ Mihumbulo a I tikedzwa zwi tshi bva kha tshibveledzwa.
﻿Vhuswikeleli ha fhasi Maraga :03
﻿ikumedzwa .a fhasi nahone .i .ahelaho tshivhumbeo tsho pulaniwaho zwi thithisa nyelelo ya muhumbulo. - Luambo lwo khakheaho na tshitaila tshi si tshone zwi ita uri zwo .walwaho zwi si vhe zwavhukuma nahone tshitaila a tsho ngo tea ndivho ya u .wala ha akademi. - Phara dzo khakhea.
﻿Khoudu 1 0 - 29%
﻿U sa swikelela Maraga: 0 - 5
﻿Phindulo I sumbedza vhu.we vhushaka na .hoho fhedzi mihumbulo I a kon.a u tevhelela nahone kana yo bva tsho.he.
﻿U kundelwa kha ndingedzo ya u fhindula mbudziso. Mbuno .hukhu dzo lulamaho a dzi na thikhedzo u bva kha tshibveledzwa.
﻿U sa swikelela Maraga : 00 - 02
﻿Zwi a kon.a u amba araii mbudziso yo fhindulwa - A hu na tsumbo ya tshivhumbeo tsho pulaniwaho hu na thevhekano. - Luambo lwa fhasi-fhasi. Tshitaila na khalo zwo khakheaho. - A hu na dziphara kana ndunzhendunzhe
﻿KHOUDU
﻿Vhuswikeleli ha n.ha 70 - 79%
﻿Vhuswikeleli ho dziaho 60 - 69%
﻿Vhuswikeleli vhu fushaho 50 - 59%
﻿Vhuswikeleli ho linganelaho 40 - 49%
﻿Vhuswikeleli Ha fhasi 30 - 39%
﻿U sa swikelela 0 - 29%
﻿Zwi re ngomu na luambo
﻿Phindulo yo vhewaho lwa n.a n.hesa: 90%+. Phindulo yo vhewaho lwa n.hesa: 80 - 89%
﻿Mihumbulo minzhi yo dziaho i khou .an.avhudzwa ya tikedzwa u bva kha tshirendo
﻿Mihumbulo minzhi I pfalaho yo .ewa, ya tikedzwa zwavhu.i u bva tshirendoni.
﻿phindulo i no .i pfala yo .ewa.
﻿mi.we mihumbulo i pfalaho yo .ewa, hone i si yo.he nahone i songo tikedzwa nga n.ila yo lavhelelwaho.
﻿Hu na tsumbo ya u pfesesa lushaka lwa ma.walwa na tshirendo. Tshivhumbeo tshi re khagala na nyelelo ya mafhungo a pfalaho.
﻿Vhunzhi ha mafhungo o tikedzwa, fhedzi kanzhi lu sa tou tendisea. Mutheo wa kupfeseselwe kwa lushaka lwa ma.walwa na tshirendo zwi hone. Dzi.we tsumbo dza tshivhumbeo.
﻿Ndingedzo zwadzo dza u fhindula mbudziso.
﻿Mihumbulo a I kholwisei nahone hu na u tikedza u bva tshirendoni hu.uku.
﻿Phindulo i .ana vhupulani ho khakheaho. - Mafhungo ha ngo tevhekana zwavhu.i.
﻿Phindulo I na ndovhololo nahone tshi.we tshifhinga I tshi amba zwo bvaho.
﻿U pfesesa lushaka na tshirendo ha fhasisa. - .ikumedzwa .a fhasi nahone .i .ahelaho vhupulani , zwa mbo thithisa nyelelo ya mafhungo
﻿Ndingedzo ya fhasisa ya u fhindula mbudziso. Mbuno .hukhu dzo .walwaho a dzi na thikhedzo kha tshirendo.
﻿U pfesesa lushaka na tshirendo ha fhasisa. Zwi a kon.a u amba uri .hoho yo fhindulwa. - A hu na tsumbo ya vhupulani .
﻿Mafhungo a re na ndunzhendunzhe. - Mathomo na magumo zwa n.hesa. - Mihumbulo yo vhekanywa na u fha.wa zwavhu.i - Luambo, khalo na tshitaila zwo vhibvaho, zwi nyanyulaho, zwo lulamaho 8 --10
﻿Mafhungo na kuhumbulele zwi a tevhea nga vhulelu. - Luambo, khalo na tshitaila zwo lulamaho nahone zwo teaho ndivho..ikumedzwa .avhu.i 7-7ṋ
﻿Marangaphan.a na magumo na dzi.we phara zwo dzudzanywa hu na ndunzhendunzhe- -Nyelelo ya phindulo I a kona u tevhelea. - Luambo, khalo na tshitaila hunzhi zwo llulama 6 - 7
﻿phindulo I .ahela nyelelo yo dzudzanyiwaho zwavhu.i I re na ndunzhendunzhe. -Vhukhakhi vhu.uku kha luambo, khalo na tshitaila Hunzhi zwo tea. 5ṋ
﻿Hu na tsumbo dza vhukhakhi ha luambo. Khalo na tshitaila a zwi tei ndivho ya ku.walele kwa akademi vhukhakhi ha luambo na tshitaila tshi si tshone zwi ita uri tshipi.a tsha ma.walwa hetshi tshi sa bvelele nahone tshitaila a tshi elani na ndivho ya u .wala ha akademi
﻿Luambo lwa fhasisa. Tshitaila na khalo zwo khakheaho. - A hu na ndunzhendunzhe.
