VHUSHAI, MBEU NA MULAYO WA NDINGANYISO
﻿
﻿Nndwa ya u lwa na vhushai yo thoma kale hut shi thoma ?ivhazwakale ya muthu ya bvela phan?a na u ri tambudza kha mi?iniamu ntswa. A huna hu?we fhethu he hei nndwa ya ima hone u fhira kha sia ?a mbeu na vhushai Afurika.
﻿
﻿Vhushai ndi mini?
﻿
﻿Dikishinari ya Oxford ya English I ?alutshedza vhusahi sa: 
﻿
﻿?Nyimele ya u vha na lupfumo kana u sa vha na lupfumo na luthihi kana ndaka ya vhu?e, u kon?elwa, u lemelwa, u shaya?.
﻿
﻿Kha mi?waha ino, ?ho?isiso ine ya khou sedza kuvhonele kwa vhashai yo wana uri vhushai vhu kwama ?hahelelo, dzine dza katela na u nyadzea na u tambudzwa nga mulandu wa mbeu nga n?ha ha u vhaisala na u nyadzea nga mbeu ha u tambula kha sia ?a ndaka. 
﻿
﻿Zwenezwo vhushai ndi u sa kona u swikelela tshiimo tsha fhasisa tsha vhutshilo, tsho kaliwaho hu tshi sedzwa ?ho?ea dza ndeme dza vhutshilo kana miholo ine ya ?o?ea ya u vha fusha.
﻿
﻿Vhushai vhu elwa hani?
﻿
﻿Hu na n?ila dza u ela vhushai: 
﻿
﻿* Vhushai vhuhulwane; na 
﻿* Vhushai ha khwine. 
﻿
﻿Vhushai vhuhulwane (ho kalulaho) vhu fana na u shaya ho fhelelaho ha u sa vha na tshithu. Vhushai vhuhulwane ndi u ?angulwa ha muthu a tshi dzi?wa milayo na maimo nga tshitshavha tshi?we na tshi?we sa maga o teaho a ?ho?ea dza vhutshilo kana maimo a fhasisa a vhutshilo o tendelwaho
﻿
﻿Vhushai ha khwine ndi u dzi?wa ha vhuvha ha vhathu kha tshitshavha tshine vha dzula khatsho. Musi ri tshi ela u dzi?wa ha khwine kana u sa lingana u kovhekanywa ha muholo, lupfumo na mbuelo kha lushaka na tshitshavha zwi a ?anganedzwa.
﻿
﻿Zwine zwa vhanga vhusai Afurika Tshipembe?
﻿
﻿* U shaya mushumo
﻿* U sa funzea
﻿* Dwadze ?a HIV/AIDS 
﻿* U hula ha tshivhalo tsha vhathu kha vhupo ha mahayani
﻿* Vhutshinyi
﻿
﻿Zwitatisitiki zwa vhushai Afurika Tshipembe zwi ri mini?
﻿
﻿Muvhigo wa zwenezwino wa Afurika Tshipembe wo amba wa uri tshivhalo tsha vhathu vhane vha khou shaya u ya nga tshiimo tsha vhushai tsho tsa (u bva kha 51.1% nga 1995 u yak ha 48.5% nga 2002) fhedzi tshivhalo tsho fhelelaho tsha vhushai tsho engedzea u bva kha 20.2 Mi?ioni nga 1995 u swika kha 21.9 mi?ioni nga 2002. muvhigo u dovha wa amba uri tshivhalo tsha vhathu vhane vha tshila nga tshelede ya fhasi ha $1 nga ?uvha tsho engedzea u bva kha 9,4% nga 1995 u swika 10,5% nga 2002.
﻿
﻿Ndi ngani vhafumakadzi vha tshi ?alelwa nga vhushai?
﻿
﻿* Zwiitisi zwa ?ivhazwakale
﻿* Nyito dza sialala
﻿* Zwiitisi zwa matshilisano
﻿
﻿Ndi vhufhio vhushaka vhukati ha vhushai, mbeu na khakhathi dzi vhangwaho nga mbeu?
﻿
﻿Khakhathi dza u lwa na vhafumakadzi na vhushai zwi tshimbila zwo?he. Mashudu mavhi, tshivhalo tshihulwane tsha vhafumakadzi vha Afurika Tshipembe vha a tambula nga u rwiwa, u tshipiwa na u tambudzwa muyani hunzhi. Zwenezwo, u vha mushai zwi tou ?a?isa khombo yeneyo ya u tambudzwa vhukuma.
﻿
﻿MUTHEO WA ZWA MULAYO NA PHO?ISI
﻿
﻿1) ZWISHUMISWA ZWA DZITSHAKA ZWINE ZWA PHUROMOTHA MVELAPHAN?A YA VHAFUMAKADZI NA U FHELISA VHUSHAI KHA VHAFUMAKADZI.
﻿
﻿* Buthano ?a u fhelisa n?ila dzo?he dza u khethulula vhafumakadzi (CEDAW)
﻿* Mulayo wa nyito wa Beijing
﻿
﻿2) ZWISHUMISWA ZWA DZINGU ZWA U PHUROMOTHA U DZHENELELA HA VHAFUMAKADZI KHA MIVHUSO
﻿
﻿* Tshata ya Afurika ya Pfanelo dza Vhuthu na dza Vhathu;
﻿* Mulayo wa Tshata ya Afurika ya Pfanelo dza Vhathu na dza Vhuthu kha pfanelo dza Vhafumakadzi vha Afurika
﻿* U ?ivhadzwa ha khuvhangano ya vhafumakadzi ya dzingu ya Afurika Tshipembe ya vhurathi
﻿
﻿3) MULAYO WA AFURIKA TSHIPEMBE NA MILANDU YA DZANGALELO ?A ZWA VHUDZEKANI NA MBEU
﻿
﻿? Mulayotewa wa Riphabu?iki ya Afurika Tshipembe Mulayo wa vhu 108 wa 1996 (mulayotewa);
﻿? Mulayo wa Zwikolo wa Afurika Tshipembe wa vhu 84 wa 1996;
﻿? Mulayo wa Pho?isi ya Lushaka ya Pfunzo wa vhu 27 wa 1996;
﻿? Mulayo wa Mveledziso ya Zwikili wa vhu 97 wa 1998;
﻿? Mulayo wa Pfunzo na Vhugudisi ha Phan?a wa vhu 98 wa 1998
﻿? Mulayo wa Mveledziso ya Zwiko zwa Minerala na Petiro?iamu wa vhu 28 wa 2002;
﻿? Mulayo wo ?an?avhuwaho wa u ?ea Vharema Maan?a a Ikonomi wa vhu 53 wa 2003 (BBBEE);
﻿? Mulayo wa Khakhathi dza Mu?ani wa vhu 116 wa 1998; na 
﻿? Mulayo wa Ndinganyiso ya Kutholele wa vhu 55 wa 1998 (EEA)
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿1
﻿
﻿
