NDIVHO YA MAIMO A FHASISA
﻿TSHIPI.A TSHA I:
﻿PFANELO DZAVHO SA MUPONDWA WA VHUTSHINYI 1
﻿MAITELE NA VHU.IFHINDULELI HA VHASHELAMULENZHE VHO
﻿TEAHO VHA MUHASHO KHA SISITEME YA VHULAMUKANYI HA VHUTSHINYI 3 Hu .o bvelela mini - 3
﻿Arali muthu o ita vhutshinyi 3
﻿Musi mulandu u tshi iswa kha vhutshutshisi 3
﻿Arali vho tea u vha .hanzi khothe 5
﻿Tsengoni 6
﻿Nga murahu ha tshigwevho kana kha.hulo 7
﻿Musi tshigwevho tsho fhela 8
﻿Arali vha tshi .o.a thuso 9
﻿TSHIPI.A TSHA III: MAIMO A FHASISA A VHAPONDWA VHA VHUTSHINYI 11
﻿Pfanelo ya u fariwa zwavhu.i na nga u .honifhiwa ha tshirunzi tshavho na tshiphiri tshavho 11
﻿Pfanelo ya u wana tsireledzo 22
﻿Pfanelo ya u wana thuso 25
﻿Pfanelo ya ndiliso 30
﻿Pfanelo ya u wana zwithu zwine zwa vha zwau murahu 31
﻿N.ILA DZA U VHILAELA 33MAFHUNGO NGA VHU.ALO 38MUTEVHE WA .IRESI DZA NDEME 39NOTSI 44
﻿NDIVHO YA MAIMO A FHASISA
﻿Maimo a Fhasisa kha Tshumelo dza Vhapondwa vha Vhutshinyi (" Maimo a Fhasisa) ndi .i.walo .a mafhungo .e .a bveledzwa hu tshi itelwa u .alutshedza pfanelo dzavho sa zwe dza sumbedziswa zwone kha Tshatha ya Tshumelo dza Vhapondwa vha Afrika Tshipembe (Tshatha) na u vhona uri idzi pfanelo dzi a tevhedzelwa. Tshatha ya Zwipondwa khathihi na Maimo a Fhasisa, zwo itelwa u .ea vhone mafhungo ane a tshimbilelana na vhu.iimiseli ha Muvhuso ha u khwinisa n.isedzo ya tshumelo kha vhapondwa vha vhutshinyi. Ndivho ya Maimo a Fhasisa ndi u .alutshedza maimo a fhasisa nga ha tshumelo dzine dza .etshedzwa vhapondwa vha vhutshinyi. Maimo a Fhasisa a Vhutshinyi ha .alutshedzi fhedzi pfanelo na milayo zwa mutheo, a dovha hafhu a .etshedza mafhungo nga u dodombedza ane a .o vha thusa kha u shumisa pfanelo dzavho na u thusa vha.etshedzi vha tshumelo kha u tevhedzela pfanelo dzavho sa zwe zwa .alutshedziswa zwone kha Tshatha, nga u vhea maimo a fhasisa a tshumelo ane vha nga a lavhelela u bva kha vha.etshedzi vha tshumelo. Maimo a Fhasisa a Tshumelo a .o vha thusa kha u vhona uri vho.he vhane vha shela mulenzhe kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi vha vha na vhu.ifhinduleli u khwa.hisedza uri vha wana thuso na tshumelo dzo teaho.
﻿Musivhatshivhigavhutshinyinamusivhatshi.eavhu.anzikhothe,vhavhavha tshi khou ita mushumo muhulwane kha u vhona uri sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi i fhindula nga u .avhanya malugana na .ho.ea dza tshitshavha na u khwa.hisedza vhu.ifhinduleli ha vhatshinyi. Sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi yone i tea u vha thusa nga u .avhanya nahone nga vhuhwavho, na nga u .honifha tshirunzi na tshiphiri tshavho khathihi na u swikelela .ho.ea. Maimo a Fhasisa ndi ndingedzo ya u khwa.hisedza uri izwi zwi a bvelela, nga u vha .ea mafhungo o teaho ane a .o thusa u shumisa pfanelo dzavho.
﻿Maimo a Fhasisa o khethekanywa nga zwipi.a zwi.a. Tshipi.a tsha 1 tshi .etshedzamafhungoamurahungahapfanelodzavhokhathihinau.alutshedza uri ndi nnyi ane a nga swikelela pfanelo. Tshipi.a tsha 2 tshi .alutshedza nga u pfufhifhadza kuitele kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi na zwine zwa .o bvelela kha vhone arali vha vha mupondwa wa vhutshinyi vha vhiga vhutshinyi mapholisani. Tshipi.a tsha vhuraru tshi nga maimo a fhasisa nga ha tshumelo dzine vha nga dzi lavhelela kha vhashelamulenzhe vho fhambanaho kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi, hu tshi khou kwamiwa pfanelo i.we na i.we yo .alutshedzwaho kha Tshatha ya Vhapondwa. Itshi ndi tshone tshipi.a tsha ndeme tsha Maimo a Fhasisa, vhunga hu tshi khou itelwa u vhona uri pfanelo dzi re kha Tshatha dzi a tevhedzelwa. Ndi kha iyi khethekanyo hune vha .o vhona uri Milayo ya Vhulamukanyi ha Mbuedzedzo i wanala kha mutheo wa mulayo wo .alutshedzwaho kha Tshatha ya Vhapondwa na Maimo a Fhasisa. Tshipi.a tsha 4 tshi .alutshedza kuitele kune kwa tea u tevhedzelwa malugana na dzimbilaelo. Naho vhashelamulenzhe kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi ndivho yavho i tshi .o vha u khwa.hisedza uri mvelelo dzi si dzavhu.i dza vhutshinyi a dzi naniswi nga zwine zwa bvelela nga murahu.
﻿Ndivho ya Maimo a Fhasisa ndi u lavhelesa n.isedzo ya tshumelo nga n.ila i leluwaho musi vha tshi vhea maimo a fhasisa a u ela n.isedzo ya tshumelo. Zwiimiswa, mazhendedzi na mihasho yo teaho zwi .o lavhelesa tshumiso ya dzipfanelo na maimo a tshumelo zwo vhewaho kha Maimo a Fhasisa na, sa tshipi.a tsha u lavhelesa, aya mazhendedzi a nga kwamana kana a wana ngeletshedzo kha vhone. Dzi.we mvelelo dza vhulavhelesi na vhueletshedzi dzi nga kha .i an.adzwa.
﻿Arali vho vhuya vha vha mupondwa wa vhutshinyi, vha nga lavhelela uri vhashelamulenzhe kha sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi vha vhona uri pfanelo dzavho, sa zwe zwa sumbedziswa zwone kha Tshatha ya Vhapondwa, dzi a tevhedzelwa na uri maimo a fhasisa a tshumelo o .alutshedziwaho kha i.i .i.walo a a shumiswa.
﻿Hu tshi itelwa i.i .i.walo, na u tshimbilelana na .halutshedzo yo .etshedzwaho kha Mulevho wa Dzitshakha Mbumbano wa Milayo ya Vhulamukanyi ya Mutheo ya Vhapondwa vha Vhutshinyi na Tshumiso mmbi ya Maan.a (GA/Res/40/30), he Afrika Tshipembe .a shela mulenzhe, mupondwa wa vhutshinyi u .alutshedzwa sa muthu we a pfiswa vhu.ungu, hu tshi katelwa u pfiswa vhu.ungu muvhilini na muyani, kha zwa ikonomi; kana u sa tevhedzelwa ha pfanelo dzawe dza ndeme nga nyito kana u pfukiwa zwine zwa vha u pfuka mulayo washu wa vhutshinyi. Ipfi 'mupondwa' hune zwa vha zwo tea .i dovha hafhu .a katela shaka .a tsini kana vhaun.iwa vha mupondwa onoyo. Muthu a nga kha .i vhidzwa mupondwa hu sa khou sedzwa uri mutshinyi u a .ivhea, o valelwa, o gwevhiwa na vhushaka vhukati ha mutshinyi na mupondwa.
﻿Muthu mu.we na mu.we u dzhiiwa sa mupondwa hu sa sedzwi uri mupondi wawe o farwa, o gwevhiwa kana u valelwa, hu sa sedzi na vhushaka vhukati ha mupondwa na phondi.
﻿Zwo.he zwi re kha Maimo a Fhasisa zwi kwama vhapondwa vho.he hu si na tshi.alula u ya nga lushaka, mbeu, vhuimana, tshiimo tsha vhumalani, vhubvo ha tshitshavha kana murafho, muvhala, tshiimo tsha zwa mbeu, vhukale, vhuhole, vhurereli, luvalo, lutendo, mvelele, luambo na mabebo, sa zwe zwa .alutshedziswa zwone kha Khethekanyo ya 9 ya Ndayotewa ya Riphabuliki ya Afrika Tshipembe (Mulayo wa vhu 108 wa 1996).
﻿Musi vha tshi kwamana na sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi, pfanelo dzi tevhelaho sa zwe dza .alutshedziswa zwone kha Tshatha ya Vhapondwa na u ya nga Ndayotewa na Mulayo wo teaho, dzi .o tevhedzelwa:
﻿Pfanelo ya u fariwa nga n.ila yo teaho na nga u .honifha tshirunzi na zwithu zwa tshidzumbe zwa muthu
﻿Pfanelo ya u .ea mafhungo
﻿Pfanelo ya u wana mafhungo
﻿Pfanelo ya u wana tsireledzo
﻿Pfanelo ya u thusiwa
﻿Pfanelo ya u wana ndiliso
﻿Pfanelo ya u wana zwine zwa vha zwau murahu
﻿Hu .o bvelela mini?
﻿Arali ho itwa vhutshinyi:
﻿Arali ho itwa vhutshinyi, u vhiga vhutshinyi honoho kha Tshumelo ya Tshipholisa ya SA zwi .o ita uri sisiteme ya vhulamukanyi ha vhutshinyi i shumane naho. Ndi vhu.ifhinduleli ha Tshumelo ya Tshipholisa u .o.isisa vhutshinyi na u vhona uri vhatshinyi vha a fariwa. Arali mapholisa vha si na vhu.anzi ha uri hu tea u vha na vhutshutshisi, muthu onoyo ha nga .o gwevhiwa nga u .avhanya. Naho zwo ralo, mapholisa vha .o bvela phan.a na u .o.isisa mulandu wonoyo nga murahu ha afho vha .ea muha.uli wa tshitshavha dokhethe ya pholisa ane a .o dzhia tsheo.
﻿Musi muthu o vhonwa mulandu, mulandu u rumelwa khothe hune mutshutshisi a .o ita mushumo wawe wa u tshutshisa mulandu.
﻿Musi mulandu wo rumelwa kha mutshutshisi:
﻿Mutshutshisi u .o sedzulusa mbuno dza mulandu mu.we na mu.we nga vhuronwane. Mutshutshisi a nga ita tshithihi tsha zwithu zwiraru:
﻿U dzhia tsheo uri naa hu na vhu.anzi ho linganaho malugana na u tshutshisa khathihi na u bvela phan.a na u tshutshisa.
﻿U dzhia tsheo ya uri hu .o.ea mafhungo manzhi na u dzhia tsheo a na n.ivho na u laela muofisi wa u .o.isisa u bvela phan.a na u .o.isisa mulandu.
﻿Hu na zwiitisi zwo fhambanaho zwi no nga sa dzangalelo .a tshitshavha, a dzhia tsheo ya u thutha mulandu.
﻿Mutshutshisi u .o dzhiela madzangalelo avho n.ha musi a tshi dzhia dzi.we dza idzi tsheo nahone a nga kha .i .o.a u shandukisa zwigwevho, zwi tshi bva kha mbuno dzo teaho dza mulandu.
﻿Vha nga lavhelela maitele a vhukoni nahone a u .avhanya, zwine zwa .o ita uri mulandu u iswe khothe nga u .avhanya nga hune zwi nga konadzea.
﻿Vha nga lavhelela uri mutshutshisi u .o .o.a mafhungo o.he o teaho uri a wane bei.i kha muofisi wa u .o.isisa nga murahu ha afho a a isa khothe, u khwa.hisedza uri tsheo ya u tendela kana u hanela muhwelelwa bei.i i itwe hu tshi khou dzhielwa n.ha madzangalelo avho na tsireledzo yavho.
﻿Phan.a ha musi mutshutshisi a tshi vha vhona mulandu, u .o dzhiela n.ha madzangalelo avho , khathihi na mu.a wavho.
﻿Mapholisa vha .o vha .ivhadza arali vho tea u ya khothe sa .hanzi. Vhunzhi ha milandu i sengiwa kha khothe dza madzhisi.ara.a, hone milandu mihulwanesa i tshi iswa kha khothe dza dzingu kana khothe khulwane.
﻿Muofisi wa u .o.isisa, mutshutshisi wa tshitshavha muhulwane kana muimeli wa Ofisi ya Mulangi wa Vhutshutshisi ha Tshitshavha u .o vhona uri, nga murahu ha tsedzuluso yo teaho na hune dzi.we .ho.ea dza vha dzo swikelelwa, vha vhewe kha mbekanyamushumo ya tsireledzo ya .hanzi arali vha tshi khou shushedzwa.
﻿Arali vho tea u vha .hanzi khothe:
﻿U .etshedza vhu.anzi khothe zwi a dina. Vhane vha kwamea - pholisa, mutshutshisi na vhashumi vha khothe -vha .o tikedza, vha vha lugisela na u vha .ea mafhungo manzhi nga hune vha kona nga ha zwine zwi nga bvelela.
﻿Vha .o .ewa .i.walo .a ndaela .ine .a bva khothe, .ine .a .o vha .ivhadza nga ha uri tsengo i .o vha lini nahone ngafhi. Kanzhi vha tshi .i.walo .a ndaela .ine .a bva khothe, vha .ewa na kubugwana kune kwa .alutshedza uri hu .o bvelela mini khothe. Arali vha tshi khou ya kha khothe ya madzhisi.ara.a nahone vha na mbudziso nga ha zwishumiswa zwa khothe, vha tea u kwama muofisi wa u .o.isisa mulandu, kana muthusa mupondwa kana muofisi wa ndugiselo arali vha hone, vhane vha .o vha rumela kha muthu o teaho ane a .o vha kwamanya na khothe.
﻿Musi vha tshi swika khothe vha nga kha .i wana tswayo dzi pfeseseaho dza u vha sumbedza n.ila. Arali hu si na dzitswayo nahone vha sa .ivhi uri khothe i ngafhi, vha nga vhudzisa kha Desike ya Ngeletshedzo/Mafhungo/ Thuso u wana uri ndi kha rumu ifhio ya khothe hune vhu.anzi havho ha .o thetsheleswa kana nga ha zwishumiswa zwa khothe. Vha nga kha .i kwama na vhashumi vha vhutshutshisi vhane vha nga fhindula mbudziso dzine vha nga vha vha nadzo malugana na kutshimbidzele. Mutshutshisi ane a khou shumana na mulandu wavho u .o vha vhudza uri vha tea u lindela tshifhinga tshingafhani phan.a ha musi vha tshi .ea vhu.anzi.
﻿Mutshutshisi u .o lingedza uri vha vhidziwe u .ea vhu.anzi nga u .avhanya nga hune vha nga kona. Mutshutshisi o faraho mulandu wavho u .o vha kwama phan.a ha musi vha tshi vhidziwa u .ea vhu.anzi arali zwo tea. Naho zwo ralo, tshi.we tshifhinga hu a vha na u lenga. Vha tea u vhona uri vha swika khothe nga tshifhinga. Vha tea u vhudza mutshutshisi arali vha tshi .o lenga u swika kana arali vha sa .o kona u .a khothe nga .uvha .a tsengo.
﻿Tsengoni:
﻿Arali vho tea u .ea vhu.anzi, hu.we vha nga humbela khonani kana mutikedzi uri a vha fhelekedze khothe. Nga murahu ha u .ea vhu.anzi, vha .o vhudzwa uri vha .uwe. Vha nga bvela phan.a na u thetshelesa mulandu wo.he arali vha tshi funa.
﻿Mulayo u tendela zwi tevhelaho musi vha tshi khou .ea vhu.anzi:
﻿Nga fhasi ha dzi.we nyimele, vha nga .ea vhu.anzi nga u shumisa sisiteme ya thelevishini fhethu ho dzumbamaho (closed-circuit television system) (izwi zwi amba uri vha vha vha si khothe hune ha vha hu na muhwelelwa, vha vha vha kha i.we rumu).
﻿Arali vha nga fhasi ha mi.waha ya 18, nahone muofisi mulanguli (ndi uri madzhisi.ara.a kana muha.uli) a tshi vhona u nga u .ea vhu.anzi tsengoni hu .o vha vhangela mutsiko u songo teaho, vha nga .ewa mukonanyi musi vha tshi khou u .ea vhu.anzi nga u shumisa thelevishini i re fhethu ho dzumbamaho.
﻿Arali vha tshi tea u .ea vhu.anzi khothe, tshi.we tshifhinga kutshimbidzele kwa khothe ku nga itwa nga khamera (fhethu ho dzumbamaho).
﻿Vhu.anzi vhu pfalaho kana ha maimo a n.ha vhu a .o.ea phan.a ha musi muthu a tshi vhonwa mulandu. Vhutshutshisi vhu tea u khwa.hisedza uri muhwelelwa u na mulandu hu si na u vhilaedzisa. Izwi zwi nga amba uri mu.we muthu ane vhathu vha tenda uri u na mulandu, o wanala a si na mulandu. Iyi a si kha.hulo, fhedzi zwi vha zwo thewa kha tshileme tsha vhutshutshisi ha kha.hulo ya mulandu wo.he
﻿Mutshutshisi u .o vhidza .hanzi dza muvhuso dzine dza tikedza mulandu dzine dza hanedza muhwelelwa kha milandu yo teaho. Mu.ologi u .o .etshedzwa arali zwo tea. Muhwelelwa u .o .ewa tshifhinga tsha u vhudzisa dzimbudziso, u .ea vhu.anzi na u vhidza dzi.hanzi. Nga murahu ha musi khothe yo no pfa vhu.anzi ho.he na u imelela, zwigwada zwi .o .ewa tshifhinga tsha u amba na khothe phan.a ha musi kha.hulo i tshi .ewa.
﻿Nga murahu ha tshigwevho/kha.hulo:
﻿Arali muhwelelwa o gwevhiwa (o vhonwa mulandu), vhutshutshisi na vhaimeli vha nga .ea vhu.anzi na u amba na khothe malugana na tshigwevho tshine tsha .o .etshedzwa. Izwi zwi itwa nga n.ila ya u nanisa tshigwevho (uri tshi vhe tshihulwane) kana ya u tshi fhungudza (uri tshi vhe tshi.uku). Arali tsengo na u fhungudza tshigwevho hu tshi angaredzamafhungoasiavhukuma,mafhungoeneoa.oteau.ivhadzwa khothe. Nga tshifhinga tsha tshigwevho vha nga .o.a ndiliso malugana na tshinyaleloyevhavhanayo.Aralikhotheya.etshedzandiliso,aidzhiiwisa tshigwevho, ndiliso i nga itiwa hu tshi khou .adziswa tshigwevho tshi.we na tshi.we tshine tshi nga vha tsho .etshedzwa. Khothe i nga imisa tshigwevho lwa tshifhinganyana i tshi khou itiswa nga dzi.we nyimele, hu tshi katelwa na uri muhwelelwa u tea u vha .ea ndiliso. Mutshutshisi a nga .etshedza tshitatamennde tsha zwe zwa bvelela kha mupondwa kana vhu.we vhu.anzi vhune ha tikedza tshigwevho tsho teaho hune zwa vha zwo tea.
﻿Phan.a ha musi tshigwevho tshi tshi .etshedzwa, muofisi mulanguli, mutshutshisi kana mupileli a nga kha .i ita khumbelo ya uri muofisi ane a kha .i lingiwa kana mu.we na mu.we wa vha.ivhi uri a ite muvhigo nga ha vhone kana muhwelelwa. Muvhigo u nga katela tsedzuluso ya zwe vhutshinyi ha ita kha vhone. Mafhungo a nga dzhiiwa kha tshitatamennde tshe vhone vha tshi .etshedza pholisa, kana muofisi ane a khou lingiwa a nga vha vhudzisa dzimbudziso kana vha nga vhidzwa uri vha .ee vhu.anzi nga tshifhinga tsha tshigwevho.
﻿Arali vha tshi vhona u nga tshigwevho ndi tshi.uku, vha nga amba na Mutshutshisi Muhulwane nga hazwo, ane a nga zwi isa kha Mulangi wa Vhutshutshisi ha Nnyi na Nnyi o teaho. Mulangi wa Vhutshutshisi ha Nnyi na Nnyi a nga ita aphi.i kha tshigwevho kha khothe ine i nga thetshelesa dziaphi.i. Aphi.i dzi fanela u .ivhadzwa nga tshifhinga tsho tiwaho.
﻿Muhwelelwa a nga ita aphi.i kha tshigwevho tshe a tshi .ewa. Arali aphi.i yo failiwa, vha nga humbela mutshutshisi wa mulandu wa u thoma, kana muimeli wa muvhuso ane a khou shumana na mulandu wonoyo, uri a vha vhudze nga ha zwine zwa bvelela kha mulandu, tsumbo, .uvha .o vhewaho .a u thetsheleswa ha aphi.i, arali muaphi.i o .etshedzwa bei.i, na mvelelo dza aphi.i.
﻿Arali vhone kana .hanzi ya muvhuso vha tshi pfa vha songo tsireledzea, pholisa, mutshutshisi kana muimeli wa Yuniti ya Tsireledzo ya Dzi.hanzi vha .o vha .ea ngeletshedzo nga ha zwine zwa tea u tsireledzwa. Vha .o vha thusa nga hune vha nga kona.
﻿Musi tshigwevho tsho fhela:
﻿Muhasho wa Tshumelo dza Vhululamisi u .o vhona uri zwigwevho zwi a fhedziwa hu tshi tevhedzwa mulayo. Musi muhwelelwa a tshi vhofhololwa, Muhasho wa Tshumelo ya zwa Vhululamisi u .o .hogomela uri muhwelelwa a re kha parole u a lavheleswa.
﻿Kha mulandu mu.we na mu.we hune muhwelelwa a vha o vhofhololwa nga parole, Bodo ya parole i .o vhea milayo malugana na u vhofhololwa ha muhwelelwa, arali hu zwine vha funa zwone.
﻿Arali, nga murahu ha u vhofhololwa nga parole, muhwelelwa a .ifara nga n.ila ine ya sumbedza uri a nga vha khombo kha tshitshavha, kana u pfuka mi.we milayo ya malugana na u vhofhololwa hawe, a nga kha .i fariwa a fhedzisa tshigwevho tshe tsha vha tsho sala.
﻿Arali vha tshi .o.a thuso:
﻿Mihasho ya muvhuso i re na tshivhalo i .o vha .etshedza thuso. Mapholisa vha .o vha thusa hune ha vha hu na thaidzo; nga u themendela uri vha ye vha wane thuso ya zwa mutakalo kana ya muhumbulo; nga u .alutshedza kushumele kana kuitele kwa mapholisa; nga u .etshedza mafhungo nga ha dzipfanelo; nga u themendela uri vha ye kha madzangano a tshitshavha na a si a muvhuso (dziNGO na dziCBO) kana tshumelo dza thikhedzo ya vhapondwadzatshitshavha,ngaukhwa.hisedzaurivhavhavhotsireledzea hehabvelelavhutshinyi;ngauvhulungavhu.anzi,nangauvhaeletshedza malugana na u thivhela vhutshinyi.
﻿Arali hu kha .i vha na u shushedza nga murahu ha tshigwevho, muofisi wa u .o.isisa kana mutshutshisi u tea u kwamana na Ofisi ya Yuniti ya u Tsireledza Dzi.hanzi.
﻿Muhasho wa Tshumelo dza Matshilisano na vha.we vha.etshedzi vha tshumelodzazwamatshilisanovha.o.etshedzatshumelodzaukhuthadza na dza nyito, arali dzi hone dzine dzi nga katela mbekanyamushumo dza ndugiselo dza khothe.
﻿Vhashumela mutakalo vha .o khwa.hisedza uri pfanelo dzavho, sa zwine dza vha zwone kha Tshatha ya Pfanelo dza Vhalwadze dzi a tevhedzelwa.
﻿Muhasho wa zwa Mvelele u .o vhona uri hu vha na mbekanyamushumo dza u thusa dzi no nga sa dza vhueletshedzi, dza u rumela na dza u tikedza dza vhapondwa kha sisiteme ya pfunzo.
﻿HA TSHIRUNZI TSHAVHO NA TSHIPHIRI TSHAVHO
﻿Arali vhutshinyi ho vhigwa mapholisani, vha nga lavhelela uri -
﻿vhutshinyi vhu .o .o.isiswa;
﻿arali vho vhiga vhutshinyi kha pholisa, vha .o fhindula muvhigo wavho nga u .avhanya nga hune vha nga kona.
﻿hu .o dzhiiwa maga ane a .o fhungudza thaidzo dzine dzi nga vha hone kha vhone;
﻿vha .o rumelwa .angani kana kha vhaeletshedzi arali zwo tea;
﻿arali vha mupondwa wa pfudzungule kana khakhathi dza zwa vhudzekani, vha .o vhudziswa dzimbudziso thungo vha vho.he nga pholisa;
﻿vha .o vhudziswa dzimbudziso nga luambo lune vha lu pfesesa, arali muthu ane a khou amba navho a sa koni u amba luambo lune vha lu pfesesa, vha nga humbela mu.ologi;
﻿vha nga humbela u vhudziswa dzimbudziso nga pholisa .a mbeu i no fana na yavho.
﻿Arali mulandu wa ya khothe, vha nga lavhelela uri: Muofisi mulanguli -
﻿u .o khwa.hisedza uri kutshimbidzele kwa tsengo ku vha nga n.ila ine kwa si pfukhe pfanelo dzavho dza u farwa zwavhu.i na u .honifhiwa ha tshirunzi tshavho na tshiphiri tshavho.
﻿mutshutshisi -
﻿u .o dzhia maga, nga maan.a kha milandu ya zwa vhudzekani na pfudzungule kana khakhathi dza mahayani, u khwa.hisedza uri mulandu u tshimbidzwa nga mutshutshisi muthihi u swikela u tshi fhela;
﻿u .o vha vhidza uri vha .e vha .ee vhu.anzi nga u .avhanya, nahone arali hu na u lenga, mutshutshisi o faraho mulandu wavho u .o vha .ivhadza uri ndi ngani hu na u lenga na uri vha tea u ima kana u lindela tshifhinga tshingafhani;
﻿u .o vha .ea tshifhinga tsha u awela, u vhala tshitatamennde na, arali zwo tea u amba kana u vha eletshedza; na mu.we wa vhashumi vha khothe u .o vha .ivhadza uri vha tea u badelwa tshelede ya u tshimbila vha tshi ya khothe na dzi.we tshinyalelo dza tshifhinga tshe vha tshi fhedza khothe vha tshi khou .ea vhu.anzi; nahone vha.ovha.eamafhungomalugananauitambilodzatshinyalelodzenedzo kana u vha thusa malugana na zwenezwo.
﻿Vhashumi vha khothe -
﻿vha lingedza nga n.ila dzo.he u vha tsireledza kha u tovholwa kana u shushedzwa nga zwine zwa bvelela khothe;
﻿vha .o nanga vhashumi na vhathu vho gudiswaho u bva kha tshumelo ya u Tikedza Vhapondwa vhane vha takalela u thusa uri vha vha thuse na mu.a wavho khothe phan.a ha tsengo, nga tshifhinga tsha tsengo na musi tsengo yo fhela;
﻿vha .o humbela uri vha vhone khothe phan.a ha musi mulandu u tshi thoma uri vha kone u .ivha nga ha zwishumiswa zwa khothe, u itela uri vha vhe na n.ivho ya zwine vha tea u zwi lavhelela musi vha tshi .ea vhu.anzi;
﻿vha .o vha tendela uri vha humbele muthu wa u vha tikedza (hu nga vha shaka kana khonani) uri a vha fhelekedze khothe; na vha .o vha tendela uri vha imele thungo na muhwelelwa kana .hanzi dzawe, arali dzi hone nahone arali vho humbela.
﻿Vha nga lavhelela zwi tevhelaho u bva kha vha.etshedzi vha tshumelo dza zwa matshilisano na vhathu vhane vha takalela u thusa -
﻿arali vha tshi khou vhudziswa dzimbudziso thungo, nyambedzano i .o vha tshiphiri nahone vha .o vhudziswa dzimbudziso nga luambo lune vha lu takalela;
﻿a vha nga .o litshiwa uri vha lwe na mulandu nga vhone vhane. Arali vha sa athu u rumela mulandu mapholisani, mu.etshedzi wa tshumelo ya zwa matshilisano u .o vha thusa u ita ngauralo; na arali vho vha mupondwa wa khakhathi dza zwa vhudzekani, mapholisa vha .o humbela zwiambaro zwavho sa vhu.anzi, ngauralo vha .o tea u humbela mu.etshedzi wa tshumelo dza zwa matshilisano uri a vha .ee zwi.we zwiambaro.
﻿tsedzuluso yo fhelelaho ya tshiimo tshavho tsha muvhili, muya na muhumbulo;
﻿vha .o eletshedzwa fhethu ha tshiphiri nahone hune ha vha na tshirunzi nahone nyeletshedzo yeneyo i .o vha nga luambo lune vha lu pfesesa;
﻿vha .o humbela uri vha .ee thendelo ya ndingo dza mutakalo kana dzilafho, fhedzi vha .o .ivhadzwa uri vha nga kha .i hana u lingiwa kana u .etshedzwa thikhedzo ya zwa muhumbulo, fhedzi vha .o .alutshedzwa mvelelo dza izwi;
﻿kha milandu ya zwa vhudzekani, arali ho itwa khumbelo ya zwenezwo nahone zwi tshi konadzea, .anga ya mbeu i no fana na yeneyo i .o ita ndingo dza mutakalo kana u alafha muthu onoyo;
﻿vha .o khwa.hisedza uri mafhungo o.he a malugana na mutakalo o katelwa kha rekhodo dzavho dza mulandu; na vha .o alafhiwa nga u .avhanya nga hune zwa nga konadzea nahone hu tshi khou tevhedzelwa pfanelo dzavho sa zwe dza .alutshedziswa zwone kha Tshatha ya Pfanelo dza Vhalwadze.
﻿Vha nga lavhelela zwi tevhelaho kha vhashumi vha Tshumelo ya Vhululamisi -
﻿Arali vho humbelwa uri vha vhe hone kha tsengo ya parole, Mudzulatshidulo wa Vhulavhelesi ha Vhululamisi na Bodo ya Parole u .o, phan.a ha tsengo, vha .ivhadza nga luambo lune vha lu pfesesa, nga ha kutshimbidzele kwa tsengo na zwe zwa lavhelelwa khae;
﻿Arali vha ya kha tsengo ya Bodo ya Parole nahone vha .etshedza mihumbulo yavho, vha nga humbela mu.we na mu.we uri a vha fhelekedze tsengoni uri vha wane thikhedzo; na
﻿Arali vha ya kha tsengo ya Bodo ya Parole, hu .o lingedzwa nga n.ila dzo.he uri vha tsireledzwe kha u shushedzwa hafhu nga tshifhinga tsha tsengo.
﻿Nga tshifhinga tsha .ho.isiso ya mulandu wavho, vha nga lavhelela zwi tevhelaho -
﻿a. pholisa .i .o dzhia tshitatamennde .a dovha .a vha humbela uri vha tshi vhale na u khwa.hisedza zwi re ngomu nga u tshi saina;
﻿arali vha sa koni u vhala, vha tea u .ivhadza pholisa, uri .i kone u vha vhalela tshitatamennde na u vha humbela uri vha khwa.hisedze zwi re ngomu nga u tshi saina kana nga u gan.isa gunwe khatsho; na c.
﻿Arali vha vhona tshitatamennde tshavho tsho khakhea kana tshi songo fhelela, vha .o tendelwa u .adzisa kana u shandukisa tshitatamennde tshavho tsha u thoma kana u ita tshi.we tshitatamennde;
﻿Vha .o .etshedzwa tshifhinga tsha u .alutshedza kha tshitatamennde tshavho uri vhutshinyi ho vha kwama hani nahone hune zwa vha zwo tea zwine zwa .o.iwa nga vhone zwi .o dzhielwa n.ha;
﻿Vha .o .ivhadzwa uri vha nga ita khumbelo ya khophi ya tshitatamennde tshavho;
﻿Pholisa .i .o humbela zwidodombedzwa zwo.he zwa tshinyalelo yavho kana fuvhalo. Izwi zwo.he zwi .o rekhodiwa;
﻿Vha .o humbelwa uri vha dzule vha tshi khou .ivhadza muofisi wa u .o.isisa nga ha a.irese, zwidodombedzwa zwa vhukwamani na hune vha ya hone u swikela .ho.isiso na tsengo zwi tshi khunyeledzwa; na
﻿Vha .o humbelwa uri vha .ivhadze muofisi wa u .o.isisa arali muhwelelwa a tshi khakhisa kana a tshi lingedza u khakhisa .ho.isiso dza mulandu, arali a sa .o ya tsengoni kana arali vha tshi mu ofha.
﻿Arali mulandu wa ya khothe, vha nga lavhela zwi tevhelaho:
﻿Mutshutshisi u .o -
﻿Hu tshi katelwa na zwi.we, dzhiela n.ha zwine vha .o.a zwone musi a tshi dzhia tsheo ya u tshutshisa kana u sa tshutshisa;
﻿Vha humbela uri vha dzumbulule mafhungo o teaho a malugana na u dzhia tsheo malugana na u vhofhololwa ha muhwelelwa nga bei.i, tsumbo, a uri muhwelelwaukhoukhakhisavhu.anzikanadzi.hanzi,kanaurimuhwelelwa u khou shushedza mu.a wavho, kana uri muhwelelwa ho ngo lugela u sengiswa, na uri, arali zwo tea, mutshutshisi u .o vha humbela uri vha .e vha .ee vhu.anzi malugana na izwi kha tsengo ya bei.i;
﻿Vha .o vha .ea tshifhinga tsha u awedza mihumbulo nga u vha .ea ngeletshedzo kana nga u vha .ea tshifhinga tsha u vhala tshitatamennde tshavho phan.a ha musi vha tshi .ea vhu.anzi;
﻿Kwamana na vhone phan.a ha musi vha tshi .anganedza aphi.i .hukhu na u vha humbela uri vha .alutshedze uri vhutshinyi ho kwama hani vhone na mu.a wavho. Kha iyi nyambedzano, vha .o .ewa tshifhinga tsha u bvisela khagala zwidodombedzwa nga vhu.alo zwa tshinyadzo i.we na i.we kana fuvhalo.evha.iwanangamulanduwavhutshinyi.Mutshutshisiu.odzhiela izwi n.ha phan.a ha musi a tshi dzhia tsheo ya u .anganedza aphi.i kha tshigwevho tshi.uku. Mvelelo dza vhutshinyi kha vhone kana mu.a wavho dzi .o bviselwa khagala khothe kana vha .o .ewa tshifhinga tsha u .ea vhu.anzi khothe, kana muvhigo wo itwaho nga vhomakone kana vha.ivhi wa rumelwa khothe nga tshifhinga tsha u .ea tshigwevho; na
﻿Nga tshifhinga tsha nyambedzano kana tsha u eletshedzana, u .o vha humbela uri vha .adzise zwithu zwe vha siedza kha tshitatamennde tshavho. Arali zwo tea mutshutshisi u .o vhudza muimeleli idzi mbuno phan.a ha musi tsengo i tshi thoma.
﻿Vha.etshedzi vha tshumelo ya zwa matshilisano vha .o -
﻿Arali zwo tea, vha .o vha vhudzisa dzimbudziso, nahone arali zwo tea uri vha .etshedza vhu.anzi malugana na mutakalo wavho, vha ite ndugiselo malugana na ndingo dza zwa mutakalo; na
﻿U khwa.hisedza uri mu.etshedzi wa tshumelo ya zwa matshilisano na mushumi ane a khou tou thusa vha shuma na vhone tshifhinga tsho.he u bva nga tshifhinga tshe vhutshinyi ha vhigiwa u swika mulandu u tshi khunyeledzwa arali zwi tshi konadzea.
﻿Vhashumeli vha zwa mutakalo vha .o -
﻿Arali khothe (madzhisi.ara.a kana mutshutshisi) i tshi vha humbela uri vha ite ngauralo, vha .etshedze khothe rekhodo dzavho dza mutakalo wavho na ma.we mafhungo o teaho a mulandu e vha vha .ea one.
﻿Vhashumi vha Tshumelo ya zwa Vhululamisi -
﻿Vha .o vha tendela uri vha ite khumbelo yo tou .waliwaho kha Mudzulatshidulo wa Vhulavhelesi ha zwa Vhululamisi na Bodo ya Parole u ya tsengoni ya parole nahone Mudzulatshidulo u .o vha .ivhadza nga ha tshifhinga, .uvha na fhethu hune tsengo ya .o vha hone; na
﻿Arali vha ya kha tsengo ya Vhulavhelesi ha Vhululamisi na Bodo ya Parole, vha .o vha tendela uri vha .etshedze mihumbulo yavho nga u tou amba tsengoni kana vha rumele yo tou .waliwaho.
﻿PFANELO YA U WANA MAFHUNGO
﻿Arali vhutshinyi ho vhigiwa, vha nga lavhelela pholisa u vha .ivhadza nga ha -
﻿Vhuvha na ndivho ya tshitatamennde;
﻿Dzina na nomboro ya lu.ingo ya muofisi ane a khou .o.isisa o faraho mulandu na nomboro ya mulandu ya pholisa (CAS kana Nomboro ya Sisiteme ya Ndaulo ya Vhutshinyi);
﻿Khonadzeo ya vhutshutshisi ha phuraivete vhune vhone vhane vha tou vhu badela arali Mulangi wa Vhutshutshisi ha Nnyi na Nnyi a hana u tshutshisa mulandu; na
﻿Vho ita khumbelo ya zwidodombedzwa zwi tshimbilelanaho na zwi tevhelaho:
﻿U fariwa ha muhwelelwa b.
﻿Nomboro ya mulandu ya khothe d.
﻿Uri naa thundu dzo dzhiiwaho dzi nga vhilwa lini nahone hani m.
﻿Ndi tshumelo dzifhio dzine dza vha hone dza malugana na .ho.ea dzavho na uri vha nga shumisa hani idzi .ho.ea
﻿Arali mulandu wa ya khothe vha nga lavhelela uri: Vhashumi vha khothe vha nga-
﻿Khwa.hisedza uri tswayo dzi vhonalaho na masia zwi a .etshedzwa khothe na uri zwi .o laedza hune rumu ya khothe ya vha hone. Hune zwa vha hone, Desike .a Thuso/Ngeletshedzo/Mafhungo .i .o vha .ivhadza nga ha uri vhu.anzi havho vhu .o thetsheleswa kha rumu ifhio ya khothe.
﻿Mutshutshisi o faraho mulandu wavho u .o -
﻿.ivhadza mutholi nga ha tsengo i.we na i.we ine ya .o ita uri vha fhidze mushumoni;
﻿Kona u fhindula mbudziso dzavho dza malugana na kutshimbidzele/kuitele kwa khothe na, arali hu na u lenga, u .o vha vhudza uri vha nga lindela zwingafhani phan.a ha musi vha tshi .ea vhu.anzi;
﻿Arali zwi tshi .o.ea, vha .o .ewa tshifhinga u wana ngeletshedzo yo teaho phan.a ha musi hu tshi dzhiiwa tsheo malugana na mulandu;
﻿Vha .ivhadza nga ha mvelelo dza kutshimbidzele kwa bei.i, nyimele dza tshipentshela dzo vhewaho dza bei.i, nahone ndi .o .alutshedza zwine nyimele dza bei.i yeneyo dza amba zwone;
﻿Vha tsireledza kha u halifhelwa hu songo teaho, u huvhala na mbudziso dzine dza tsitsa tshirunzi tsha muthu zwi songo tea;
﻿Vhatikedzi vha vhapondwa kana vha.etshedzi vha tshumelo dza matshilisano vha .o -
﻿.alutshedza pfanelo dzavho na kuitele kune kwa tea u tevhedzelwa;
﻿Thusa u wana mulandu nga sisiteme arali ho itwa khumbelo;
﻿Vha fhelekedza khothe phan.a ha musi vha tshi sengiswa, u itela u vha .owedza rumu ya khothe na hune ya vha hone arali zwi tshi konadzea; na
﻿Vha .ea thikhedzo na ngeletshedzo kana vha vha rumela kha mueletshedzi wa phurofeshinala na tshumelo dza thikhedzo;
﻿Arali mushumeli wa zwa mutakalo a tshi kwamea kha mulandu vha nga lavhelela uri a -
﻿Vha .ee mafhungo a nga ha kuitele kwa ndingo kana dzilafho zwine zwa .o itwa kha vhone;
﻿Vha .ee khophi ya rekhodo dza mutakalo wavho arali vho dzi humbela; na
﻿.ivhadza nga ha tshumelo dza thikhedzo ya tshitshavha na .hingo dza thuso dzo teaho zwine zwa vha hone.
﻿Vhashumi vha tshumelo dza pfunzo vha .o -
﻿Vha .ivhadza nga ha tshumelo dza vhapondwa dza zwikolo dzine dza vha hone kha sia .avho.
﻿Arali mutshinyi o valelwa dzhele, Muhasho wa Tshumelo ya Vhululamisi u .o:
﻿Vha .ivhadza arali mutshinyi a tshi .o vhofhololwa nga parole arali vho ita khumbelo;
﻿Vha .ivhadza nga ha Tshumelo dza ngeletshedzo na thikhedzo dzine dza vha hone nga tshifhinga tsha tsengo ya Bodo ya parole;
﻿Vha .ivhadza nga u tou .wala nga ha tshanduko dzine dza vha hone dza ma.uvha a tsengo kana u fhiriselwa phan.a, mvelelo dza tsengo ya Bodo ya Parole na dzi.we nyimele dzo vhewaho;
﻿Arali vha humbelwa uri vha vhe hone kha tsengo ya Bodo ya Parole, Mudzulatshidulo u .o vha .ivhadza nga luambo lune vha lu pfesesa nga ha kuitele/kutshimbidzele nga tshifhinga tsha tsengo na zwe zwa lavhelelwa kha vhone; na
﻿Vha .ivhadza nga ha mbekanyamushumo dza mveledziso dze muhwelelwa a dzi dzhenela kana a khou dzi dzhenela u itela u khwinisa vhu.ifari havho arali vho zwi humbela na u wana thendelo kha muhwelelwa.
﻿PFANELO YA U WANA TSIRELEDZO
﻿Musi vhutshinyi ho vhigwa mapholisani -
﻿ha wanala uri vha .hanzi nahone vhone kana mura.o wa mu.a wavho vha khou shushedzwa kana vhutshilo havho vhu khomboni, vha tea u zwi vhiga mapholisani nga u .avhanya kana kha mutshutshisi muhulwane wa nnyi na nnyi khothe vha ite khumbelo ya u tsireledzwa ha .hanzi, hune vha nga lavhelela uri u shushedzwa havho hu .o .o.isiswa nga pholisa;
﻿hune ha wanala uri ndi zwa vhukuma vha khou shushedzwa, vha .o humbelwa uri vha ite thendelano na Yuniti ya Tsireledzo ya Dzi.hanzi phan.a ha musi vha tshi iswa kha Mbekanyamushumo ya Tsireledzo ya Dzi.hanzi;
﻿arali vha iswa kha Mbekanyamushumo, vha tea u tevhedzela milayo yo.he sa zwe ya sumbedziswa zwone kha thendelano. Mafhungo ane a vha kha iyi thendelano a .o vha tshiphiri;
﻿Arali vha sa tevhedzela iyi thendelano vha .o vha vha tshi khou .i vheakhomboninahonevhangabvisiwakhaMbekanyamushumo ya Tsireledzo ya Dzi.hanzi;
﻿Hu nga kha .i dzudzanywa uri vha .ewe tshelede ya mbadelo musi vha kha Mbekanyamushumo, vhunga zwo tiwa nga Milayo ya Tsireledzo ya Dzi.hanzi;
﻿vha .o tea u .ea vhaofisi vha Mbekanyamushumo ya Tsireledzo ya Dzi.hanzi zwidodombedzwa zwavho zwo.he zwa masheleni, u itela uri hu kone u tiwa mbadelo ya masheleni o teaho;
﻿musi vho .anganedzwa kha Mbekanyamushumo, vha .o vhewa fhethu ho tsireledzeaho nahone a.irese yavho a i nga .o fhiwa muthu na muthihi, hu nga vha mira.o ya mu.a;
﻿nga murahu ha musi vho .ea vhu.anzi, vha .o .ewa n.ivhadzo ya u vha .ivhadza uri vha .o bvisiwa kha mbekanyamushumo hu sa athu fhela tshifhinga tshilapfu; na vha nga kwama muofisi wa u .o.isisa tshi.itshini tsha mapholisa kana mutshutshisi muhulwane wa nnyi na nnyi arali vha tshi .o.a ma.we mafhungo malugana na Mbekanyamushumo ya Tsireledzo ya Dzi.hanzi;
﻿Arali vha sa .o.i uri muhwelelwa a .ivhe zwidodombedzwa zwavho, vha nga kwama muofisi wa u .o.isisa /kana mutshutshisi vha humbela uri mafhungo a songo sumbedzwa muhwelelwa;
﻿Muofisi ane a vha na vhu.ifhinduleli tshifhinga tsho.he u .o khwa.hisedza uri thundu i.we na i.we yavho na yo dzhiiwaho u itela vhu.anzi, i fariwa zwavhu.i nahone i humiselwa murahu kha vhone nga u .avhanya musi i si tsha .o.ea; na
﻿Arali vha muvhilaeli kha mulandu wa khakhathi dza mu.ani, na musi mapholisa a tshi vhona u nga vha nga pfiswa vhu.ungu zwi tshi itiswa nga uri vho pfuka ndaela ya tsireledzo ya muthu ane a khou aphi.a -
﻿Vha nga rumela afidaviti mapholisani ine ya .alutshedza nyimele dza u pfuka ho itwaho nga muthu ane a khou aphi.a; na
﻿Pholisa .i .o mbo .i .avhanya .a fara muthu ane a khou aphi.a malugana na u pfuka u iledzwa ho vhewaho nga khothe nga fhasi ha Khethekanyo ya 7 ya Mulayo wa Khakhathi dza Mu.ani, wa vhu 116 wa 1998.
﻿Arali mulandu wa ya khothe, vha nga lavhelela zwi tevhelaho: Mutshutshisi u .o-
﻿Vha .ivhadza, arali muhwelelwa a nga fhasi ha mi.waha ya fumimalo, vha nga kha .i si tendelwe u vha hone tsengoni, nga nn.a ha musi u vha hone havho zwo tea kana zwo tendelwa nga khothe, kana hune .hanzi ya vha i na mi.waha ya 18, a vha nga .o tendelwa u thetshelesa vhu.anzi ha .hanzi yeneyo;
﻿Vha .ivhadza uri dzi.we nyimele dza khothe dzi nga thivhela u gan.iswa hamafhungoma.wenama.we(hutshikatelwau.ivhadzwahamuvhilaeli kana .hanzi) malugana na tsengo kana tshipi.a tshi.we na tshi.we tshayo ye ya farelwa tshiphirini; na
﻿Hune zwa vha zwo tea, vha .ivhadza uri muthu mu.we na mu.we ane a gan.isa mafhungo afhio kana afhio zwi si ho mulayoni kana u amba dzina .a .hanzi, u na mulandu, nahone u .o tshutshisiwa kana u sengisiwa.
﻿Vha.etshedzi vha tshumelo ya zwa matshilisano vha .o -
﻿Vhashumi vha zwa mutakalo vha .o vhiga kana vha rumela mulandu ufhio kana ufhio hune ha vha hu tshi khou humbulelwa vhutshinyi nga pholisa.
﻿Tshumelo dza zwa Vhululamisi arali vho humbela uri vha dzule vha tshi .ivhadzwa nga ha tshigwevho tsha muhwelelwa, Tshumelo ya zwa Vhululamisi i .o vha .ivhadza arali muhwelelwa o shavha dzhele kana o iswa kha I.we dzhele na zwidodombedzwa zwa fhethu henefho; na kha mi.we milandu ya u tshipa na ya zwa vhudzekani, Bodo ya Parole i nga dzhenisa mi.we milayo kha parole ya muhwelelwa arali zwi tshi vha zwo tea u mu thivhela kana u thivhela u kwamana na vhone zwi songo tendelwa.
﻿PFANELO YA U WANA THUSO
﻿Vha nga lavhelela uri pholisa .i .o vha thusa -
﻿Nga u vha rumela kha vha.etshedzi vha tshumelo uri vha kone u wana thuso yo teaho na thuso hune vha vha hone, tsumbo, thuso.hanzi;
﻿Nga u .alutshedza kuitele kana kushumele kwa mapholisa;
﻿Nga u vha .ivhadza nga ha pfanelo dzavho;
﻿Nga u vhulunga vhu.anzi;
﻿Nga u .etshedza ngeletshedzo nga ha u thivhela vhutshinyi; na
﻿Nga u imisa dzikhakhathi hune ha vha na vhutshinyi.
﻿Arali mulandu wa ya khothe vha nga lavhelela zwi tevhelaho -
﻿Mutshutshisi u .o imelela mulandu wa khothe nahone u .o dzhiela n.ha zwine vha zwi .o.a;
﻿Vha nga amba na muimeleli wavho nga ha mulandu, nga maan.a arali vha tshi .o.a u vhila ndiliso malugana na tshinyadzo kana mafuvhalo a muvhilini na a muhumbulo;
﻿Vha .o .etshedzwa vha.ologi, nahone hune zwa vha zwo tea, vhathu vho holefhalaho vha .o .etshedzwa mafhungo;
﻿Vhathu vho holefhalaho vha .o .etshedzwa thikhedzo yo teaho arali i hone;
﻿Milandu ine ya kwama zwa vhudzekani i .o thetsheleswa kha khothe dza tshipentshela hune khothe dzenedzo dza wanala hone;
﻿Mutshutshisi na pholisa vha .o vha .ivhadza uri, arali vha nga fhasi ha mi.waha ya fumimalo nahone vha tshi khou .ea vhu.anzi tsengoni zwi nga ita uri vha vhe na mutsiko kana vha kwamee muhumbuloni, ngauralo khothe, nga khumbelo yo itwaho nga mutshutshisi, i nga thola mukonanyi (muthu ane a shuma sa mukonanyi) u itela u vha thusa nga u .ea vhu.anzi kana nga u .ea vhu.anzi nga thelevishini (CCTV) fhethu ho dzumbamaho;
﻿Muofisi mulanguli u .o khwa.hisedza uri mbudziso dzo.he dze vha dzi vhudziswa dzi fhindulwe nga mukonanyi arali o tholiwa;
﻿muofisi mulanguli u .o .ivhadza uri mukonanyi a nga .alutshedza nga vhu.alo zwine mbudziso ya amba zwone; nga nn.a ha musi khothe yo laela nga i.we n.ila;
﻿muofisi mulanguli a nga, arali mukonanyi o tholiwa, vha laela uri vha .ee vhu.anzi fhethu hu.we na hu.we hune -
﻿ha vha ho dzudzanywa nga n.ila ine vha .o .i pfa vha hayani;
﻿muthu mu.we na mu.we ane a nga vha sinyusa a vha a kule navho;
﻿khothe kana muthu mu.we na mu.we ane a tea u vha hone tsengoni a .o kona u vhona na u thetshelesa - kana hu tshi khou shumiswa i.ekhithironokhi kana zwi.we zwishumiswa - na vhone na mukonanyi nga tshifhinga tsha u .ea vhu.anzi;
﻿Milandu ine ya kwama vhapondwa vha sa koni u .ithusa i .o .avhanyiswa nga hune zwa konadzea; na
﻿Arali thelevishini ine ya khou shumiswa fhethu ho dzumbamaho closed-circuit television CCTV i tshi .o shumiswa nga tshifhinga tsha tsengo, mutshutshisi u .o .alutshedza uri i shuma hani kana hune zwa konadzea u .o tendela vhone kana vhabebi vhavho kana muun.i u vhona tsumbedzo dza tshishumiswa phan.a ha musi tsengo i tshi thoma
﻿Vha.etshedzi vha tshumelo dza matshilisano, hune zwa konadzea na hune vha vha hone -
﻿vha .etshedza ngeletshedzo na thikhedzo;
﻿vha vha thusa nga u ita uri tshumelo dza vha.etshedzi vha zwa matshilisano dzi vhe hone kana vhaofisi vhane vha kha .i lingiwa; na u .etshedza -
﻿thuso nga u kwamana na mu.a na dzikhonani b.
﻿thuso arali vha na tsumbadwadze .a mutsiko une wa vha hone nga murahu ha musi vho bvelelwa nga zwithu zwi si zwavhu.i c.
﻿halutshedzo ya kuitele kune kwa .o tevhelwa d.
﻿thuso maluganana u davhidzana na Tshumelo ya Tshipholisa ya SA na mutshutshisi e.
﻿themendelo ya u ya kha vhaeletshedzi vha phurofeshinala arali vhu.ungu kana thambulo yo no tou hulela nga murahu ha musi muthu o bvelelwa nga zwithu zwivhi f.
﻿tswikelelo kha mafhungo na dzitshumelo, nga maan.a hune tshumelo dzine dza vha hone dza angaredza na 'Thikhedzo ya Khothe', hu tshi katelwa na -
﻿u vha thusa u pfesesa kuitele kana kutshimbidzele kwa khothe;
﻿u vha .alutshedza uri hu .o bvelela mini khothe arali vho vhidzwa uri vha .e vha vhe .hanzi;
﻿u vha .alutshedza uri ndi vhonnyi vhane vha .o vha vhe khothe na uri mushumo wavho u .o vha ufhio, khathihi na u vha thusa uri vha wane khothe; na iv. u vha lugisela u .ea vhu.anzi khothe na u .u.uwedza vhukwamani na mutshutshisi.
﻿Vha nga lavhelela zwi tevhelaho kha vhaofisi vha Tshumelo dza zwa Vhululamisi -
﻿vha .o, arali vho ita khumbelo, .ivhadzwa nga ha zwo shandukiswaho kha zwigwevho zwa vhulavhelesi ha vhululamisi; mishumo ya Bodo ya Parole, mushumo wavho nga tshifhinga tsha tsengo ya Bodo ya Parole, na zwine vha tea u zwi lavhelela tsengoni;
﻿arali ho itwa khumbelo, vha .o tshimbidza vhukonanyi vhukati havho na muhwelelwa musi zwi tshi .o.ea; na arali ho itwa khumbelo kana hune zwa vha zwo tea, tsumbo, arali vha mupondwa nahone vho fariwa kana ha wanala uri vha .o.a thikhedzo kha tsengo ya Bodo ya Parole, vha .o rumelwa kha vha.etshedzi vha tshumelo vho teaho uri vha wane ngeletshedzo kana tshumelo dza thikhedzo.
﻿Vha nga lavhelela uri mushumi wa zwa mutakalo u .o khwa.hisedza uri -
﻿hune zwa vha zwo tea, vha tea u .ewa .hanziela ya mutakalo ya u fhidza tshikoloni kana mushumoni.
﻿PFANELO YA NDILISO
﻿Ndiliso" i amba tshelede ine vha i .ewa nga khothe ya zwa vhutshinyi arali hu na zwe vha lozwa kana ho vha na tshinyadzo ya thundu (hu tshi katelwa na tshelede) nga mulandu wa vhutshinyi ho itwaho nga mutshinyi. Ndivho ya ndiliso ndi u vhuyedzedza muthu ane a khou .ewa ndiliso yeneyo kha vhuimo he a vha e khaho phan.a ha musi hu tshi vha na ndozwo kana tshinyadzo.
﻿Arali mulandu wa ya khothe vha nga lavhelela uri -
﻿mutshutshisi na pholisa, hune zwa vha zwo tea, vha .o vha .ivhadza uri vha nga kha .i .a khothe nga .uvha .a tshigwevho nahone vha nga humbela mutshutshisi u ita khumbelo khothe ya ndaela ya ndiliso;
﻿Hune zwa vha zwo tea, khothe i nga imisa tshigwevho arali muhwelelwa a vha .ea ndiliso malugana na ndozwo kana tshinyalelo ye ya vha hone kha thundu dzavho nga mulandu wa vhutshinyi;
﻿Mu.waleli wa khothe kana mutshutshisi, hune zwa vha zwo tea, u .o vha .ivhadza uri hune ha wanala uri muthu o dzhielwa tshelede musi a tshi fariwa, khothe i .o ita ndaela ya uri a badelwe tshelede yeneyo nga u .avhanya;
﻿Mutshutshisi u .o vha .ivhadza uri, arali ndaela ya ndiliso i songo .etshedzwa vhone kha tsengo ya vhutshinyi, vha nga hwelela muhwelelwa;
﻿Muofisi mulanguli u .o vha .ivhadza uri arali vha kundwa u hana iyo ndifho kana tshelede hu saathu fhela ma.uvha a furathi , a vha nga .o kona u hwelela muhwelelwa; na
﻿Arali vha ita khumbelo ya ndiliso khothe malugana na tshelede ye vha i shumisa kha zwa dzilafho kha mafuvhalo e vha a wana nga mulandu wa vhutshinyi, vhashumeli vha zwa mutakalo vhe vha vha alafha vha .o tikedza khumbelo yavho nga u .etshedza vhu.anzi khothe na mafhungo o teaho khothe hu tshi katelwa na mivhigo ya zwa mutakalo.
﻿PFANELO YA U WANA ZWITHU ZWINE ZWA VHA ZWAU MURAHU
﻿U wana zwithu zwine zwa vha zwau murahu" zwi amba uri, nga murahu ha tshigwevho kana kha.hulo, khothe i laela muhwelelwa uri a vha .ee thundu ye a vha dzhiela yone zwi si ho mulayoni, u itela uri vha dovhe vha vhuyelele kha maimo e vha vha vhe khao phan.a ha musi hu tshi itwa vhutshinyi.
﻿Arali mulandu wa ya khothe vha nga lavhelela uri mutshutshisi a -
﻿Vha .ivhadza uri u vhuiselwa zwithu zwine zwa vha zwau zwi amba u vhuiselwa murahu ha thundu kana ndiliso; na
﻿Vha .ivhadza uri khumbelo yavho malugana na izwi i nga kombetshedzwa nga khothe nahone hune zwa vha zwo tea, vha .o tendelwa u rumela khumbelo yeneyo khothe.
﻿N.ILA DZA U ITA DZIMBILAELO
﻿Mihasho, zwiimiswa na mazhendedzi o.he ane a khou shela mulenzhe kha mulanduanandivhoyau.etshedzatshumelodzamaimoan.ha,fhedzitshi.we tshifhinga zwithu a zwi tshimbili nga n.ila ye zwa vha zwo lavhelelwa ngayo. Arali zwa ralo, mihasho, zwiimiswa na mazhendedzi zwi .o.a u .ivha uri ho bvelela mini. Itshi tshipi.a tsha .i.walo tshi vha vhudza uri ndi zwifhio zwine vha nga ita arali vha songo fushea nga a.
﻿n.ila ye vha farwa ngayo;
﻿mafhungo e vha a wana, kana c.
﻿tsheo dze dza dzhiiwa
﻿Tshumelo ya Tshipholisa ya Afrika Tshipembe:
﻿Vha nga vhilaela nga ha pholisa, pholisi ya tshumelo ya tshipholisa, kuitele, nga u .walela kha Khomishinari wa Tshi.itshi tsha mapholisa tshi kwameaho.
﻿Arali mbilaelo yavho i nga ha thundu yo xelaho kana yo tshinyadzwaho musi i mapholisani, vha nga kha .i tea u wana ndiliso. Mbudziso dzine vha vha nadzo vha dzi rumele kha Khomishinari wa Tshi.itshi, kana arali vha songo fushea, vha nga kwamana na Khomishinari wa tshi.itshi tsha mapholisa tsha sia .ene.o vha na zwidodombedzwa zwa u ita mbilo. Arali mbilo yavho i sa khou tshimbidzwa nga n.ila ine vha pfa vho fushea, vha nga kwama Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi.
﻿Aralimbiloyavhoisongotshimbidzwangan.ilainevhapfavhofushea,vha nga kwama Ndangulo ya Mbilaelo yo .iimisaho, fhedzi vha tea u dzhiela nzhele uri iyi ofisi i nga kwamiwa fhedzi arali vha na mbilaelo dzine dza tshimbilelana na milandu ya vhutshinyi ine ya khou u humbulelwa kana vhu.ifari vhu si havhu.i ha Vhashumi vha Tshumelo ya Tshipholisa ya Metro na Tshumelo ya Tshipholisa ya Afrika Tshipembe, vhe vha kundwa u ita mishumo yavho.
﻿Vhatshutshisi:
﻿Khothe ye mulandu wa sengelwa khayo i nga thasulula vhunzhi ha dzimbilaelo. Arali vha na mbilaelo vha nga .wala kana vha ita ndangano na Mutshutshisi Muhulwane wa Nnyi na Nnyi kha khothe ine mulandu wa khou sengelwa khayo. Arali Ofisi yapo ya Mutshutshisi ya si tshimbidze mbilaelo yavhongan.ilaifushaho,vhanga.walelaMutshutshisiMuhulwanekhasia .ene.o. Ene u .o ita tsedzuluso nga ene mu.e. Arali ha wanala uri mbilaelo yavho a yo ngo fariwa nga n.ila i fushaho hafhu, vha nga kwama Mulanguli wa Lushaka wa Vhutshutshisi ha Nnyi na Nnyi.
﻿Arali ha .i dovha hafhu ha wanala uri mbilaelo yavho a yo ngo farwa nga n.ila i fushaho, vha nga kwama Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi. Vha khou humbelwa uri vha dzhiele nzhele uri iyi Ofisi i nga kwamiwa fhedzi arali muthu a na mbilaelo dzine dza kwama vhulauli. Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi, u ya nga mulayo, i nga kha .i si .o.isise tsheo dza khothe.
﻿Dzikhothe:
﻿Arali vha songo fushea nga phindulo ya .hoho ya Tshi.iriki, vha nga .walela kana vha langana na .hoho ya Tshigwada tsha Dzikhothe wa dzingu .ene.o.
﻿Arali mbilaelo yavho i tshi kwama khothe ya dzingu, vha nga .walela kana vha langana na Phuresidennde wa Khothe ya Dzingu uri vha kone u vhonana nae. Vha nga wana zwidodombedzwa zwa a.irese na zwa lu.ingo kha khothe ya madzhisi.ara.a yapo.
﻿Arali vha songo fushea nga phindulo, vha nga .walela Khomishini ya Madzhisi.ara.a arali mbilaelo yavho i tshi kwama khothe ya madzhisi.ara.a kana Khomishini ya Tshumelo ya Dzikhothe arali mbilaelo i tshi kwama khothe khulwane. Arali vha tshi kha .i vha vha songo fushea nga kufarelwe kwa mbilaelo yavho, vha nga kwama Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi.
﻿Arali mbilaelo i tshi kwama mushumi wa khothe, tsumbo, vhomabalane kana vha.ologi, vha nga .walela kana vha langana na mulanguli wa khothe uri vha kone u mu vhona. Arali vha songo fushea nga phindulo ya mulanguli wa khothe, vha nga .walela mulanguli wa tshumelo dza khothe kana mulangi-dzhenerala.
﻿Vha.etshedzi vha tshumelo dza zwa matshilisano:
﻿Arali mbilaelo yavho i tshi kwama muofisi wa Muhasho wa Mveledziso ya zwa Matshilisano, vha nga .walela muhulwane wa ofisi yeneyo. Arali vha songo fushea nga phindulo, vha nga kwama .hoho ya Ofisi ya Dzingu kana ya Vun.u, khathihi na Ofisi ya Lushaka.
﻿Arali vha kha .i vha vha songo fushea nga phindulo ye vha i .anganedza u bva kha muofisi wa muvhuso, vha nga kwama Khoro ya Phurofesheni dza Tshumelo ya zwa Matshilisano kana Ofisi kana Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi.
﻿Vhashumi vha zwa mutakalo:
﻿Arali vha songo fushea nga tshumelo ine ya .etshedzwa nga mushumi wa zwa mutakalo kha sekithara ya mutakalo ya nnyi na nnyi, vha tea u thoma vha vhilaela kha muthu we a vha thusa. Arali mbilaelo i songo thasululwa nga n.ila ine vha pfa vho fushea, vha nga rumela mbilaelo yavho kha .hoho kana mulanguli wa tshiimiswa tsha zwa mutakalo tsha nnyi na nnyi he vha lingiwa kana vha alafhiwa hone.
﻿Arali vha sa wana phindulo kana vha songo fushea nga n.ila ye mbilaelo yavho ya fariwa ngayo nga .hoho kana mulanguli wa tshiimiswa tsha zwa mutakalo tsha nnyi na nnyi, vha nga rumela mbilaelo yavho kha Muhasho wa zwa Mutakalo wa Vun.u. Arali vha songo fushea nga n.ila ye mbilaelo yavho ya fariwa kana ya thasululwa ngayo, vha nga humbela bodo kana khoro ya phurofesheni yo teaho i no nga sa Khoro ya Phurofesheni dza Mutakalo ya Afrika Tshipembe, uri i .o.isise aya mafhungo.
﻿Vhashumi vha Tshumelo ya Pfunzo:
﻿Arali mbilaelo yavho i tshi kwama mugudisi kana mushumi ufhio kana ufhio wa tshikolo kana tshiimiswa tsha pfunzo, vha nga kwama .hoho ya tshikolo tshenetsho kana ya tshiimiswa tsha pfunzo. Arali mbilaelo i tshi kwama .hoho ya tshikolo, vha nga kwama Tshi.iriki tsha Pfunzo kana Mulanguli wa Dzingu.
﻿Arali vha songo fushea nga ha n.ila ye mbilaelo yavho ya fariwa ngayo, vha nga kwama .hoho ya Muhasho wa Pfunzo kha vun.u .ene.o.
﻿Arali vha tshi kha .i vha vha songo fushea nga n.ila ye mbilaelo yavho ya fariwa ngayo, vha nga kwama MEC wa Pfunzo kana Muhasho wa Pfunzo wa Lushaka.
﻿Vhashumi vha Tshumelo ya Vhululamisi:
﻿Arali mbilaelo yavho i tshi kwama muofisi wa vhululamisi, vha nga .walela Khomishinari wa Lushaka wa Tshumelo dza Vhululamisi kana Muha.uli wa u Lavhelesa. Musi o wana mbilaelo yavho, Khomishinari u .o i rumela kha ofisi yo teaho uri i sedzuluswe.
﻿Dzi.we n.ila dza u Vhilaela:
﻿Arali vha vha vha kha .i vha vha songo fushea nga ha n.ila ye mbilaelo yavho ya thasululwa ngayo nga vhashelamulenzhe kana vha.etshedzi vha tshumelo kha zwa vhulamukanyi ha vhutshinyi, vha nga shumisa dzi.we n.ila kha tshumelo dzi .etshedzwaho nga madzangano a no nga sa:
﻿Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi b.
﻿Khomishini ya Pfanelo dza Vhuthu ya Afrika Tshipembe c.
﻿Dairekhithoreithi ya Mbilaelo yo ßiimisaho d.
﻿Khomishini ya Ndinganyo ya Mbeu e.
﻿Khoro ya Phurofesheni dza Mutakalo ya Afrika Tshipembe f.
﻿Muimeleli we vha tou .inangela ane a .o badeliwa nga vhone vhane
﻿Arali vha tshi .o.a mafhungo nga vhu.alo kha zwi.we na zwi.we zwine zwa vha kha i.i .i.walo, vha nga kwama Dairekhithoreithi ya Mbeu ya Muhasho wa Vhulamukanyi na Mveledziso ya Ndayotewa kha nomboro dzi tevhelaho:
﻿Maimo a Fhasisa kha .i.walo .a Tshumelo dza Vhapondwa vha Vhutshinyi o bveledzwa nga Dairekhithoreithi ya Mbeu kha Muhasho wa Vhulamukanyi na Mveledziso ya Ndayotewa, nga tshumisano na Mihasho ya Mveledziso ya zwa Matshilisano, Tshumelo dza zwa Vhululamisi, Pfunzo, Mutakalo, khathihi na Dzangano .a Vhutshutshisi .a Lushaka, Tshumelo ya Tshipholisa ya Afrika Tshipembe, Khomishini ya u Vhumba nga Vhuswa Mulayo ya Afrika Tshipembe, Khomishini ya Pfanelo dza Vhuthu ya Afrika Tshipembe, Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi, Ndangulo ya Mbilaelo yo .iimisaho, mira.o ya Khomishini ya Tshumelo ya Dzikhothe na Vhomadzhisi.ara.a na mira.o ya Tshipholisa ya Tshwane Metro.
﻿Muhasho wa Vhulamukanyi na Mveledziso ya Ndayotewa vha livhuwa nga maan.a thuso yo .etshedzwaho malugana na u bveledzwa ha .i.walo nga madzangano o fhambanaho a si a muvhuso.
﻿MULANGI-DZHENERALA
﻿Muhasho wa Vhulamukanyi na Mveledziso ya Ndayotewa
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿MULANGI-DZHENERALA Muhasho wa Pfunzo
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿MULANGI-DZHENERALA
﻿Muhasho wa Mveledziso ya zwa Matshilisano
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿KHOMISHINARI
﻿Muhasho wa Tshumelo ya Vhululamisi
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿KHOMISHINARI WA LUSHAKA
﻿Tshumelo ya Tshipholisa ya Afrika Tshipembe
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿MULANGI-DZHENERALA
﻿Muhasho wa zwa Mutakalo
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿Mulanguli wa Lushaka wa Mbekanyamushumo ya Tsireledzo ya Thanzi
﻿Nomboro ya Fekisi. :
﻿Ofisi ya Mutsireledzi wa Nnyi na Nnyi
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿Vhaimeleli vha Pfanelo dza Vhuthu
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿Khoro ya Phurofesheni dza Tshumelo dza Vhuthu
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿Dairekhithoreithi ya Dzimbilaelo yo Diimisaho
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿Khomishini ya Pfanelo dza Vhuthu ya Afrika Tshipembe
﻿Nomboro ya Fekisi.
﻿Dzangano .a Lushaka .a Vhaimeleli vha demokiratiki
﻿0577 Nomboro ya Fekisi.:
﻿Khomishini ya Ndinganyo ya Mbeu
﻿7182 Nomboro ya Fekisi.:
﻿Khoro ya Phurofesheni dza Afrika Tshipembe
﻿Nomboro ya Fekisi.:
﻿Khomishini ya Tshumelo dza Khothe
﻿Nomboro ya Fekisi.:
