NER
﻿
﻿VHULAULI HA MUDAGASI HA LUSHAKA
﻿
﻿LARA 2001
﻿
﻿KHWALITHI YA TSHUMELO YA MUDAGASI YA KHASITAMA DZINE DZA SHUMISA MITHARA DZA MUDAGASI UNE WA TOU RENGIWA
﻿
﻿
﻿MARANGAPHANDA
﻿
﻿Nga nwedzi wa Lambamai 2001, musi NER I tshi thoma u shuma, yo fhulufhedzisa uri I do khwinisa ndisedzo ya tshumelo kha Indasiteri ya Netshedzo ya Mudagasi (NER). Maimo a tshumelo o mbo di bveledzwa na zwenezwo a dovha hafhu a tanganedzwa nga Vhulauli u itela uri vhanetshedzi vhothe vha ite khumbelo u khwathisedza uri dzikhasitama dzothe dzi fhulufhedziswa u wana tshumelo yavhudi ya levhele ya fhasisa. Minwe ya mishumo ya NER zwa zwino ndi u monithara kushumele kwa vhanetshedzi malugana na aya maimo.
﻿
﻿Vhulauli ho dovha hafhu ha wanulula uri dzikhasitama na dzone dzi tea u shela mulenzhe kha ili sia la vhulauli. Vhathu vha tenda uri arali dzikhasitama dzi tshi divha nga ha maimo a tshumelo ane a vha hone, dzi do ita khaedu kha vhanetshedzi khathihi na u tutuwedza uri hu vhe na ndisedzo yavhudi ya tshumelo. Ngauralo, dzikhasitama dzi tea u divha nga ha dzilevhele dza tshumelo ine dza tea u i wana. U swika zwino NER yo bveledza kubugwana kune kwa vhalea na u kona u shumisea zwavhudi nga vhavhali u bva kha kwe kwa vha ku hone hu songo shandukiswa zwithu zwa ndeme zwe zwa vha zwi ngomu hakwo.
﻿
﻿
﻿Ri na fulufhelo la uri dzikhasitama dzi do ita uri dzi divhe nga ha aya maimo a tshumelo na u thusa NER kha ndivho yayo ya u monithara kushumele kwa vhanetshedzi vhothe vho tendelwaho kana vhane vha vha na laisentsi ya u ita 
﻿zwenezwo.
﻿
﻿
﻿Vho- Margie Nkalashe
﻿Mulangi Muhulwane wa :Tshumelo dza Dzikhasitama
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿KHWALITHI YA TSHUMELO YA MUDAGASI YA DZIKHASITAMA DZINE DZA SHUMISA MUDAGASI UNE WA TOU RENGIWA (MUDAGASI WA GARATA)
﻿
﻿
﻿ZWI RE NGOMU
﻿
﻿1 MAIMO A KHWALITHI YA TSHUMELO
﻿2 NDIVHO YA UKU KUBUGWANA
﻿3 THALUTSHEDZO DZA NDEME
﻿4 VHUDIFHINDULELI HA MUNETSHEDZI
﻿5 VHUDIFHINDULELI HA KHASITAMA
﻿6 KHUMBELO DZA NETSHEDZO NTSWA KANA U ENGEDZEDZA KHA NETSHEDZO DZA MUDAGASI DZI RE HONE
﻿7 MAFHUNGO KHA DZIKHASITAMA
﻿8 DZILEVELE DZA TSHUMELO DZINE DZA KWAMA DZIKHASITAMA DZINE DZA SHUMISA MITHARA WA MUDAGASI UNE WA TOU RENGIWA
﻿8.1	Unetshedzwa ha mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi
﻿8.2 Zwifhinga zwine mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi ya do shuma ngazwo
﻿8.3 Dzimbudziso nga ha Mithara wa Mudagasi une wa tou rengiwa
﻿8.4 Uri Mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa u toliwa lungana
﻿8.5 U khonekhithiwa kana u dzhenisiwa hafhu ha Mithara dza Mudagasi une wa tou rengiwa
﻿
﻿9.	U DZIMIWA HA MUDAGASI HA U KOMBETSHEDZA
﻿
﻿9.1 Fhethu ha vhudzulo ho no di vha ho hone
﻿9.2 Fhethu ha vhudzulo hune ha kha di bveledzwa
﻿9.3 Khasitama dzine dza shumisa tserekano dza mudagasi dza mahayani dzine dza tshimbila muyani
﻿
﻿10. U DZIMIWA HA MUDAGASI HO TOU PULANIWAHO
﻿
﻿10.1 Fhethu ha vhudzulo ho no di vha ho hone
﻿10.2 Fhethu ha vhudzulo hune ha kha di bveledzwa
﻿
﻿11. KHUMBELO, MBUDZISO NA MBILAELO DZA DZIKHASITAMA
﻿11.1 Mbilaelo dza khasitama
﻿11.2 Mbudziso dza khasitama
﻿11.3 Khumbelo dza khasitama
﻿
﻿12. U SA TEVHEDZELA NRS 048-2
﻿
﻿13. MITANGANO NA PFUNZO ZWA DZIKHASITAMA
﻿
﻿
﻿
﻿1. MAIMO A KHWALITHI YA TSHUMELO
﻿
﻿Ndi kale Vhulauli ha Mudagasi ha Lushaka (NER) ho zwi vhona uri zwo tea uri hu bveledzwe khwalithi ya maimo a tshumelo kha indasiteri ya netshedzo ya mudagasi; maimo ane dzikhasitama dza mudagasi kha sekithara dzo fhambanho dza makete dza do a lavhelela, nahone vhanetshedzi vha tea u vhona uri vha a a swikelela.
﻿
﻿U khwathisedza uri vhanetshedzi vha swikelela maimo aya, vho tea uri vha vhige kha NER nga ha kushumele kwavho musi hu tshi vhambedzwa na maimo
﻿a nwaha munwe na munwe.
﻿
﻿
﻿2. NDIVHO YA UKU KUBUGWANA
﻿
﻿Ndivho ya uku kubugwana ndi u divhadza khasitama dzine dza shumisa mudagasi une wa tou rengiwa nga ha khwalithi ya tshumelo ine vha tea u i lavhelela kha vhanetshedzi vha mudagasi na u ita uri vha pfesese NRS047 vhunga i tshi vha kwama.
﻿
﻿Mithara dza mudagasi une wa tou rengiwa u tendela dzikhasitama u renga mudagasi na zwenezwo nahone nga tshelede ine dza funa kana dza i swikelela. Hafhu khasitama a dzi na uri dzi badela dziakhaunthu dza nwedzi dzine dza nga kha di si dzi swikelele.
﻿
﻿Uku kubugwana ku dovha hafhu kwa talutshedza uri khasitama dzi nga thasulula hani dziphambano dzine dzi nga vha hone vhukati hadzo na munetshedzi malugana na maimo a tshumelo.
﻿
﻿Tshumelo dza tshipentshela dzine dza netshedzwa nga munetshedzi kanzhi dzi laulwa nga thendelano yo vha ho hone vhukati ha munetshedzi na khasitama nahone a i laulwi nga NRS 047.
﻿
﻿Naho zwo ralo, hu tea u ombedzelwa uri NER i lavhelela uri dzikhasitama na munetshedzi o teaho vha thome vha lingedze u thasulula dziphambano dzinwe na dzinwe nga vhone vhane phanda ha musi vha tshi isa mbilaelo kha NER.
﻿
﻿
﻿NER a i nga do shela mulenzhe nga nnda ha musi phambano dzenedzo dzo kunda u thasululea kha levhele yapo.
﻿
﻿
﻿THALUTSHEDZO DZA NDEME
﻿
﻿Manwe maipfi a a shumiseswa kha indasiteri ya netshedzo ya mudagasi, zwenezwo zwo tea uri khasitama dzi divhe uri a amba mini.
﻿
﻿* Munetshedzi: Muthu o tendelwaho kana o netshedzwaho thendelo nga NER u netshedza na kana u phadaladza mudagasi.
﻿* U dzimiwa ho pulaniwaho: U dzimiwa ha mudagasi hune ha itiwa arali hu na zwo khakheaho kha mudagasi kana u sa shuma zwavhudi ha tshishumiswa tsha mudagasi.
﻿* U dzimiwa ha mudagasi ha u kombetshedza: U dzima ha mudagasi hu na zwo khakheaho kana u sa shuma zwavhudi ha tshishumiswa tsha mudagasi.
﻿* Tserekano ya mahayani: tserekano ine ya netshedza mudagasi kha masia a re na vhathu vho thalanganaho a no nga sa midi na dzibulasi, hune ha si vhe na zwithu zwi no nga dzibada 
﻿* 
﻿* Tserekano ya dzidoroboni: Tserekano ine ya isa mudagasi kha vhathu vhane vha dzula tsini na tsini hune ha anzela u vha na theomveledziso dzavhudi.
﻿* Netshedzo ya mudagasi ya tshifhinganyana: Netshedzo ya mudagasi ine ya netshedzwa khasitama fhedzi musi hu na zwithu zwi songo doweleaho. Netshedzo yeneyo I nga si tevhedzele levhele dza tshumelo dzo doweleaho.
﻿* Mudagasi wa maanda matuku (Low Voltage): ndi une wa anzela u netshedzwa vhadzulapo kana vhoramabindu vhatuku.
﻿* Mudagasi wa maanda a vhukati (Medium Voltage): ndi une wa anzela u phadaladzwa na u shumiswa kha indasiteri khulwane na kha vhoramabindu.
﻿* Garata ya mudagasi: ndi garata kana rasithi ine ya rengwa nga khasitama ine ya shumisa mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa ine ya ita uri mudagasi wo tiwaho u kone u netshedzwa nga u shumisa mithara ya mudagasi une wa u tou rengiwa.
﻿* Mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa: ndi tshishumiswa tsha u fhirisa mudagasi nahone garata dza mudagasi dzine dza shumiswa kha mithara wonoyo dzine dza fhambana u ya nga tshelede dzi nga rengiwa na zwenezwo 
﻿* Mutshini wa u rengisa garata dza mudagasi (Vending stations): ndi mutshini wo dzheniswaho fhethu ha mabindu une wa shumiswa u phurosesa garata dza mudagasi dza dzikhasitama dzine dza shumisa mudagasi une wa tou rengiwa.
﻿* Khwalithi ya netshedzo: maimo a fhasisa a khwalithi ya netshedzo ya mudagasi dzi no nga sa dzilevhele dza maanda a mudagasi (voltage levels), u dzimiwa ha mudagasi, surges, nz, sa zwe zwa talutshedziswa zwone kha Tshipida tsha 2 tsha NRS 048.
﻿* Dzikhasitama dzine dza shumisa mudagasi wo doweleaho/wa tshikolodo: ndi dzikhasitama dzine mudagasi une dza u shumisa wa kaliwa nga mithara une wa vhaliwa nga munetshedzi nga murahu ha afho a netshedzwa akhaunthu ya mudagasi we a u shumisa u bva murahu.
﻿
﻿
﻿
﻿3. VHUDIFHINDULELI HA MUNETSHEDZI
﻿
﻿Maimo a tshumelo yo buliwaho kha NRS 047 kha tshipida tsha 1 ndi tshumelo ya levele ya fhasisa ine vhanetshedzi vha tea u lwela u i swikelela, naho zwo ralo, vhanetshedzi vha khou tutuwedzwa uri vha netshedze maimo a tshumelo ane a vha ntha kha matuku o tiwaho kana o buliwaho.
﻿
﻿Hune vhanetshedzi vha wanala vha tshi thivhelwa u swikelela levele dza tshumelo vha tshi itiswa nga maimo ane vha nga si kone u a langa, vha nga si vhonwe mulandu arali vha songo kona u swikelela maimo eneo a dzilevele dza tshumelo yo tiwaho. Maimo eneo ndi a no nga sa nndwa, vhufobvu na u tshinyadza, mugwalabo (industrial action), khombo dza modoro na maimo a mutsho a si avhudi. Maimo o netshedzwaho afho ntha ho ngo fhelela, fhedzi ndivho yao ndi u sumbedza zwithu zwi tanganedzeaho zwine zwa tea u vha hone kha maimo eneo.
﻿
﻿
﻿Musi hu na phambano yo diswaho nga khasitama malugana na levele ya tshumelo yo netshedzwaho, ndi zwa ndeme uri munetshedzi o teaho a lingedze u thasulula phambano yeneyo nga u kwama vhathu vho teaho. Arali mbilaelo yo netshedzwa malugana na izwi, munetshedzi u fanela u divhadza khasitama nga ha mutangano, tshifhinga na fhethu hune ha do lingedzwa u thasulula iyi phambano.
﻿
﻿Hu fanela u ombedzelwa uri NER i do shela mulenzhe fhedzi arali nyambedzano dzo kundwa u thasulula iyi phambano.
﻿
﻿
﻿4. VHUDIFHINDULELI HA KHASITAMA
﻿
﻿Ndi zwa ndeme uri khasitama dzi tevhedzele milayo yo vhewaho nga munetshedzi malugana na u netshedza mafhungo na u dadza linwalo linwe na linwe line la todea, khathihi na u badela tshelede yo tiwaho.
﻿
﻿Hune ha wanala uri hu vha na phambano malugana na levele dza tshumelo, tsumbo, malugana na u vhaliwa ha mithara, zwo tea uri khasitama i badele tshelede yo tiwaho phanda ha musi hu tshi itwa thodisiso malugana na zwenezwo. Iyi tshelede i a humiselwa murahu arali ho wanala uri mithara a wo ngo vhalisa zwone.
﻿
﻿
﻿Khasitama i tea u thoma ya tendela munetshedzi uri a lingedze u thasulula thaidzo, i nga rumela thaidzo kha NER fhedzi arali vho kundwa u swikelela thendelano.
﻿
﻿
﻿5. KHUMBELO DZA NETSHEDZO NTSWA DZA MUDAGASI KANA U ENGEDZEDZWA KHA NETSHEDZO DZA MUDAGASI DZINE DZA VHA HONE
﻿
﻿NRS 047 zwa zwino yo ta uri, musi khasitama yo ita khumbelo ya netshedzo ntswa kana u engedzedzwa kha netshedzo ine ya vha hone, na musi yo dadza manwalo othe o teaho ane a todea, munetshedzi u fanela u netshedza khothesheni ya mushumo hu saathu fhela tshifhinga tshi tevhelaho:
﻿
﻿* Hu todea maduvha a u shuma a 10 fhedzi hune tserekano ine ya vha hone I nga shumiswa hu si na u engedzedzwa hune ha khou itwa nga nnda ha kha khebulu kana laini ine ya isa mudagasi kha zwifhato.
﻿* Nwedzi muthihi hune ha tea u engedzedzwa maanda a mudagasi a fhasi (maanda a mudagasi ane a anzela u iswa fhethu ha vhudzulo na fhethu ha mabindu matuku) kana maanda a mudagasi a vhukati (ane a shumiswa u phadaladza mudagasi) u bva kha theomveledziso (infrastructure) dzine dza vha hone.
﻿
﻿Hune ha todea uri hu pulaniwe theomveledziso ntswa dza maanda a mudagasi a fhasi, khasitama na munetshedzi vha do tea u ambedzana nga ha tshifhinga tshine khothesheni ya do tea u netshedzwa ngatsho.
﻿
﻿Arali khasitama ya tanganedza khothesheni, ya badela na tshelede dzothe dzine ya dzi koloda na u tevhedzela milayo yothe yo tiwaho nga munetshedzi, munetshedzi u do netshedza mudagasi hu saathu fhela tshifhinga tshi tevhelaho
﻿;
﻿
﻿* Maduvha a 30 a u shuma hune ha vha na tserekano ya mudagasi ine I nga shumiswa.
﻿* Minwedzi ya 2 hune nyengedzedzo ntswa dza maanda a mudagasi a fhasi kana a vhukati a todea kha tserekano ya mudagasi ine ya vha hone.
﻿
﻿Hune ha tea uri hu fhatiwe theomveledziso ntswa ya maanda a mudagasi a fhasi, hu do tea uri hu vhe na nyambedzano vhukati ha munetshedzi na khasitama malugana na tshifhinga tsha u fhata theomveledziso.
﻿
﻿
﻿7. MAFHUNGO KHA DZIKHASITAMA
﻿
﻿Munetshedzi u fanela u khwathisedza uri khasitama dzine dza shumisa mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa dzi netshedzwa mafhungo o teaho nga tshifhinga tsha musi hu tshi dzheniswa mudagasi. Izwi zwi nga konadzea nga u shumisa kubugwana kwo teaho kwo netshedzwaho nga khasitama nga tshifhinga tshenetsho.
﻿
﻿
﻿Kubugwana ku do divhadza khasitama nga zwi tevhelaho:
﻿
﻿* Nga ha ndaela dzothe dzo fhelelaho malugana na u shumisa mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa.
﻿* Lushaka lwa garata ya mudagasi ine ya do shumisiwa na uri i rengiwa na u shumiswa hani.
﻿* Mutengo wa mudagasi, nahone mutengo wonoyo u do sumbedzwa kha mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi.
﻿* Fhethu hune mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi ya wanala hone na tshifhinga tshine ya shuma ngatsho.
﻿* Nomboro dza mudagasi dza vhukwamani na adirese ya hune khasitama i nga wana hone mafhungo na u vhudzisa malugana na mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa une wa khou shumisiwa.
﻿* Zwine zwa do itwa musi khasitama i tshi vhona u nga hu na thaidzo malugana na kushumele kwa mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa na tshelede ine ya tea u badelwa nga munetshedzi malugana na u sedzulusa uri mithara wo rekhoda zwa vhukuma.
﻿* Zwine munetshedzi a do ita musi a sa koni u tola mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa une wa vha ngomu ha zwifhato zwa khasitama.
﻿* Zwine munetshedzi a do zwi ita musi ho wanala uri khasitama yo ita zwo khakheaho malugana na netshedzo ya mudagasi na uri i do pfiswa hani vhutungu.
﻿* Kudzhenisele kana kukhonekhithele kwa mudagasi musi khasitama yo ita khumbelo.
﻿* Kuwanululele kwa dziakhaunthu dza mudagasi dzo salelaho murahu dza dzikhasitama
﻿
﻿
﻿Hu fanela u dzhielwa nzhele uri tshelede yo salelaho i nga vha i ya u dzheniswa ha mudagasi wa khasitama ha tshifhinga tsho fhiraho kana ho wanala uri khasitama yo ita zwinwe kha netshedzo ya mudagasi uri i kone u wana mudagasi wa mahala.
﻿
﻿Arali hu na tshanduko malugana na mbadelo, khasitama dza u shumisa mudagsai une wa tou rengiwa dzi fanela u divhadzwa nga ha tshanduko dzenedzo. Ndivhadzo ya mbadelo dzenedzo i nga itwa kha mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi na nga u shumisa zwinwe zwithu zwo teaho.
﻿
﻿8. DZILEVELE DZA TSHUMELO DZINE DZA KWAMA DZIKHASITAMA DZINE DZA SHUMISA MITHARA WA MUDAGASI UNE WA TOU RENGIWA
﻿
﻿8.1 U netshedzwa ha mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi
﻿
﻿
﻿U vhewa ha mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi na nomboro ya mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi ine ya netshedzwa nga munetshedzi zwi do laulwa nga maanda nga nomboro ya dzikhasitama na uri vho kuvhangana nga ndila-de fhethu henefho. Arali vhathu vho thalangana kana vha tshi dzula kule na kule, zwi do dura u netshedza fhethu henefho mutshini wa u rengisa garata dza mudagasi. Naho zwo ralo, u do netshedza mutshini wa u rengisa garata dza mudagasi kha rediasi dza khilomithara dza 5 dzinwe na dzinwe dza mudi wa khasitama une wa shumisa mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa vhunga li liga lo doweleaho line la tea u tevhedzelwa 
﻿
﻿Arali ha wanala uri fhethu henefho hu na vhathu vhanzhi vhane vha dzulesa tsini na tsini, munetshedzi u do kombetshedzea uri a netshedze mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi I no fhira muthihi. Munetshedzi u do dovha hafhu a netshedza dzikhasitama dzinwe na dzinwe dza 2000 mutshini muthihi wa u rengisa garata dza mudagasi, vhunga li liga lo doweleaho line la tea u tevhedzelwa.
﻿
﻿
﻿8.2 Zwifhinga zwine mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi ya do shuma ngazwo
﻿
﻿Ndi zwa ndeme uri khasitama dzi newe tshifhinga tsho linganaho tsha u renga garata dza mudagasi hu tshi khou sedzwa nga ndila ine thekhinolodzhi ya mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa ya vha ngayo. Vhanwe vhanetshedzi vha netshedza mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi ya othomethikhi ine khasitama dza do kona u renga garata tshifhinga tshinwe na tshinwe, hu nga vha vhusiku kana masiari.
﻿U ya nga NRS 047, minwe mitshini ya u rengisa garata dza mudagasi i fanela u vulwa uri i kone u rengisa garata nga tshifhinga tsho doweleaho tsha u rengisa vhukati ha vhege na u bva nga 08:00 u swika nga 12:00 mafheloni a vhege na nga dziholodeni. Izwi ndi zwone zwifhinga zwo tendelwaho zwa u vula nahone vhane vha mabindu vha khou tutuwedzwa uri vha khwinise izwi zwifhinga. 
﻿
﻿Zwifhinga zwa u vula na u vala zwa minwe mitshini zwi nga kha di fhambana nga manwe maduvha, nga maandesa arali hu na minwe mitshini ine ya khou shuma i re tsini.
﻿
﻿
﻿8.3 Dzimbudziso malugana na u luga ha mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa
﻿
﻿Khasitama ine ya shumisa mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa i nga humbela munetshedzi uri a sedze arali mithara wo luga nga murahu a badela tshelede yo tiwaho kana yo sumbedzwaho ya u ita zwenezwo.
﻿Iyi tshelede i do vhuiselwa murahu arali ha wanala uri mithara wo tshinyala. Khasitama dzi tea u dovha hafhu dza dzhiela nzhele uri mutengo wa yuniti ya maanda a mudagasi (dzikhilowathi nga awara) ane a tshimbidzwa kana u phadaladzwa nga mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa, a ntha u fhira ane a tshimbidzwa kana u phadaladzwa nga mithara wa mudagasi wo doweleaho. Munetshedzi u ita izwi u itela u wana tshelede ye ya shumiswa malugana na u netshedza mudagasi kha masia ane a shumisa mudagasi une wa tou rengiwa hune khasitama dza badela fhedzi tshelede thukhu ya u dzheniselwa mudagasi.
﻿
﻿Munetshedzi u tea u vhona uri u vha o fhedza u sedza uri mithara wo luga hu saathu fhela maduvha a 15 a u shuma musi khasitama yo no badela tshelede yo tiwaho. Tshinwe hafhu u tea u vhona uri u wana ndila ya u thirantsifera kana u lifha tshelede ye ya sala kha mithara we wa vha u tshi khou sedziwa.
﻿
﻿
﻿
﻿8.4. Uri mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa u toliwa lungana
﻿
﻿Mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa na zwinwe zwishumiswa zwa mudagasi ndi zwa munetshedzi. Ngauralo, munetshedzi u na pfanelo nahone u a kombetshedzea uri a tole tshishumiswa tshine tsha vha kha zwifhato zwa khasitama nga tshifhinga tshinwe na tshinwe tsho teaho. Zwenezwo khasitama dzi tea u tendela munetshedzi kana vhaimeli vha munetshedzi u tola zwishumiswa zwa mudagasi. Vhanetshedzi kana vhaimeli vhawe vho tholiwaho vha do tea u sumbedza garata dza vhune nahone khasitama dzi nga toda u dzi vhona phanda ha musi dzi tshi vha tendela u dzhena. Hune ha wanala uri vhanetshedzi kana vhaimeli vhavho vho lingedza u dzhena fhedzi vha kundwa, munetshedzi a nga kha di dzima mudagasi nga murahu ha musi o rumela khasitama khaidzo yo tou nwaliwaho.
﻿
﻿8.4 U khonekhithiwa kana u dzhenisiwa hafhu ha mithara dza mudagasi une wa tou rengiwa
﻿
﻿
﻿Vhunga zwo sumbedzwa murahu, khasitama I nga kha di humbela uri mudagasi une wa tou rengiwa u khonekhithululwe zwi tshi khou itiswa nga zwithu zwo fhambanaho. Zwithu zwenezwo zwi nga katela u engedzedzwa kana tshanduko dzine dza khou itwa kha zwifhato kana u pfulusa mithara wa mudagasi une wa tou rengiwa fhethu hune wa vha hone.
﻿
﻿Musi vho tanganedza khumbelo ya u khonekhitha hafhu mudagasi, vhanetshedzi vha do tea u vhona uri vha khunyeledza uyo mushumo nga maduvha mavhili a mushumo. Khasitama i fanela u dzhiela nzhele uri iyi thodea a i shumi musi mudagasi wo khonekhithululwa zwo itiswa nga uri khasitama yo ita zwinwe zwi si ho mulayoni uri I kone u wana mudagasi wa mahala.
﻿
﻿
﻿8.5 U DZIMIWA HA MUDAGASI HA U KOMBETSHEDZA
﻿
﻿
﻿U dzimiwa ha mudagasi ha u kombetshedza, musi ho khakhea zwinwe kha netshedzo ya mudagasi zwo itiswa nga madumbu, na u tshinyadzwa ha zwinwe zwishumiswa zwa mudagasi, nz., zwi bvelela tshifhinga tshothe. Kha maimo a no nga aya, hu nga si vhe vhudifhinduleli ha munetshedzi arali hu na zwinwe zwo tshinyalaho nge mudagasi wa dzima nga nnda ha musi hu tshi nga vha na vhutanzi ha uri ho vha na u sa londa kha munetshedzi wa mudagasi. U sa londa henefho hu nga vhonala sa u kundelwa kha sia la munetshedzi malugana na u thogomela netshedzo ya mudagasi. Arali zwiliwa zwa khasitama zwo sina na musi ho tshinyadzwa tshishumiswa tsha mudagasi zwo itiswa nga u dzima ha mudagasi, khasitama yeneyo i do tea u rekhoda duvha, tshifhinga na uri u dzima ha mudagasi ho dzhia tshifhinga tshingafhani na u kwama munetshedzi nga u tavhanya.
﻿
﻿
﻿Uri u dzima honoho hu bvelela lungana, na u dovha wa fungiwa, zwi do laulwa nga uri tserekano ya netshedzo yeneyo ya mudagasi ndi ya hani. Tsumbo, khasitama ine ya wana mudagasi u bva kha tserekano ya dzidoroboni yo khonekhithiwaho zwavhudi a vha anzeli u dzimelwa nga mudagasi, nahone arali wo dzima u a tavhanya u fungiwa kana u vhuyedzedzwa u fhira kha dzikhasitama dzine dza wana mudagasi kha tserekano ya mahayani hune ha vha na tserakano thukhu kana ha si vhe na dzinwe tserekano tshotha.
﻿
﻿Uri u dzima honoho hu bvelela lungana na uri hu lugiswa nga tshifhinga-de zwi do laulwa nga uri naa tserekano ya mudagasi i tshimbila nga fhasi mavuni kana ntha muyani. Vhunzhi ha tserekano ya mahayani i tshimbila muyani.
﻿
﻿Arali khasitama ya wana uri mudagasi wayo u sokou dzima tshikhalani lu sa fheli, i do tea u rekhoda duvha, tshifhinga na uri yo fhedza tshifhinga tshingafhani i si na mudagasi, nahone i tea u divhadza munetshedzi. Arali hu si na tsho itwaho nga murahu ha izwo, khasitama I do tea u kwama NER. (Kha vha sedze zwidodombedzwa zwa vhukwamani kha siatari la nga nnda).
﻿
﻿
﻿Munetshedzi u fanela u vhona uri hu vha na tshumelo ya u vhiga nga lutingo ya awara dza 24 u itela uri dzikhasitama dzi kone u vhiga thaidzo inwe na inwe ine dza tangana nayo nahone thaidzo inwe na inwe ine ya vhigwa i fanela u newa nomboro ya thungo ya referentsi u itela uri khasitama i kone u zwi tevhelela arali zwo tea.
﻿
﻿Thaidzo dzi a fhambanesa nahone zwi a konda u nea dzikhasitama tshifhinga tsha vhukuma tshine tsha do todea uri mudagasi u dovhe u fungiwe kana u vhuyedzedzwe. Naho zwo ralo, khasitama i nga fulufhedziswa uri thaidzo dzothe dzi do lugiswa na uri mudagasi u do dovha wa vhuyedzedzwa hu saathu fhela awara dza fumbiliina, nga nnda ha kha maimo a songo doweleaho.
﻿
﻿
﻿Zwi tevhelaho zwi sumbedza uri u dzima ha mudagasi ha u kombetshedza hu nga bvelela lungana kha dzikhasitama dzine dza shumisa mudagasi une wa tou rengiwa kha tserekano dza mudagasi dzo fhambanaho:
﻿
﻿9.1 Fhethu ha vhudzulo ho no di vha ho hone
﻿
﻿Khasitama dzine dza wana mudagasi wadzo u bva kha thambo dza mudagasi dza tserekano dzine dza tshimbila muyani a dzo ngo tea uri dzi vhe na u dzimelwa ha mudagasi ha u kombetshedza lu no fhira ka 6 nwaha munwe na munwe na uri a dzo ngo tea u fhedza awara dzi no fhira 12 dzi si na mudagasi nwaha wonoyo.
﻿
﻿Khasitama dzine dza wana mudagasi wadzo u bva kha tserekano dza mudagasi dzine dza tshimbila nga fhasi a dzo ngo tea uri dzi vhe na u dzimelwa ha mudagasi ha u kombetshedza lu no fhira ka 6 nwaha munwe na munwe na uri a dzo ngo tea u fhedza awara dzi no fhira 12 dzi si na mudagasi nwaha wonoyo.
﻿
﻿9.2 Fhethu ha vhudzulo hune ha kha di bveledzwa
﻿
﻿Khasitama dzine dza wana mudagasi wadzo u bva kha thambo dza mudagasi dza tserekano dzine dza tshimbila muyani a dzo ngo tea uri dzi vhe na u dzimelwa ha mudagasi ha u kombetshedza lu no fhira ka 10 nwaha munwe na munwe na uri a dzo ngo tea u fhedza awara dzi no fhira 20 dzi si na mudagasi nwaha wonoyo.
﻿
﻿Khasitama dzine dza wana mudagasi wadzo u bva kha tserekano dza mudagasi dzine dza tshimbila nga fhasi a dzo ngo tea uri dzi vhe na u dzimelwa ha mudagasi ha u kombetshedza lu no fhira ka 4 nwaha munwe na munwe na uri a dzo ngo tea u fhedza awara dzi no fhira 30 dzi si na mudagasi nwaha wonoyo.
﻿
﻿9.3 Khasitama dzine dza shumisa tserekano dza mudagasi dza mahayani dzine dza tshimbila muyani
﻿
﻿
﻿Idzi khasitama a dzo ngo tea uri dzi vhe na u dzimelwa ha mudagasi ha u kombetshedza lu no fhira ka 60 nwaha munwe na munwe na uri a dzo ngo tea u fhedza awara dzi no fhira 200 dzi si na mudagasi nwaha wonoyo.
﻿
﻿Hu fanela u dzhielwa nzhele uri u dzimelwa ha mudagasi ha u kombetshedza kha khethekanyo ya u fhedza ya dzikhasitama hu nthesa u fhira kha inwe khethekanyo vhunga hu tshi shumiswa thambo dza mudagasi dzine dza tshimbila muyani dzine dza thithiswa nga maimo a mutsho a si avhudi na tserekano ya mudagasi i songo tumiwaho kha zwinwe zwiko zwa netshedzo zwine zwa vha hone.
﻿
﻿Vhanetshedzi vha anzela u vha na mutevhe wa khasitama dzine dza toda thuso ya shishi musi zwi tshi da kha u fungiwa hafhu ha mudagasi kana u u vhuyedzedza musi ho vha na u dzimelwa ha u kombetshedza. Zwibadela, dzikiliniki na rumu dza miaro ya shishi zwi nga kha di wana thuso u thoma musi mudagasi u tshi fungiwa hafhu kana u vhuyedzedzwa.
﻿
﻿Khasitama dzine dza shumisa mitshini ya u thusa vhalwadze kha u fema (life-support machines) dzi do tea u kwama munetshedzi wadzo uri hu itwe ndugiselo dza tshipentshela malugana na zwenezwo.
﻿
﻿
﻿10.	U DZIMIWA HA MUDAGASI HO TOU PULANIWAHO
﻿
﻿Arali munetshedzi a tshi toda u engedzedza tserekano ya mudagasi, u do tea uri tshifhinga tshothe a dzime netshedzo ya mudagasi I re kha tshifhato tsha khasitama. Kanzhi munetshedzi u tea u nea khasitama nothisi ya awara dza 48 ya uri u toda u dzima mudagasi. Munetshedzi u do shumisa media wo teaho u divhadza khasitama nga ha duvha, tshifhinga na uri uhu u dzimiwa ho pulaniwaho hu do dzhia tshifhinga tshingafhani, fhedzi arali izwi zwi songo itwa, khasitama i do tea u vhiga izwi kha munetshedzi, i tshi khou dzhiela ntha maimo o shumiswaho nga tshifhinga tshenetsho. Izwi a zwi shumi musi hu tshi todea uri hu lugiswe nga u tavhanya u fana na kha tshiimo tshine tshi nga ita uri hu vhe na u huvhala kana lufu, kana hune u lenga hu nga tshinyadza tserekano ya mudagasi.
﻿
﻿Khasitama dzine dza shumisa mitshini ya u thusa vhalwadze kha u fema (life-support machines) dzi do tea u kwama munetshedzi wadzo uri hu itwe ndugiselo dza tshipentshela malugana na zwenezwo.
﻿
﻿Zwi tevhelaho zwi sumbedza uri u dzima ha mudagasi ho pulaniwaho hu nga bvelela lungana kha khasitama dzine dza shumisa mudagasi une wa tou rengiwa kha tserekano dza mudagasi dzo fhambanaho:
﻿
﻿10.1 Khasitama dzine dza wana mudagasi wadzo u bva kha thambo dza mudagasi dza tserekano dzine dza tshimbila muyani a dzo ngo tea uri dzi vhe na u dzimelwa ha mudagasi ho pulaniwaho hu no fhira ka 2 nwaha munwe na munwe na uri a dzo ngo tea u fhedza awara dzi no fhira 6 dzi si na mudagasi nwaha wonoyo.
﻿
﻿Khasitama dzine dza wana mudagasi wadzo u bva kha tserekano dza mudagasi dzine dza tshimbila nga fhasi a dzo ngo tea uri dzi vhe na u dzimelwa ha mudagasi ho pulaniwaho lu no fhira luthihi kha nwaha munwe na munwe wa vhuvhili na uri a dzo ngo tea u fhedza awara dzi no fhira 6 dzi si na mudagasi nwaha wonoyo.
﻿
﻿10.2 Fhethu ha vhudzulo hune ha kha di bveledzwa
﻿
﻿Khasitama dzine dza wana mudagasi wadzo u bva kha thambo dza mudagasi dza tserekano dzine dza tshimbila muyani a dzo ngo tea uri dzi vhe na u dzimelwa ha mudagasi ho pulaniwaho lu no fhira ka 3 nwaha munwe na munwe na uri a vho ngo tea u fhedza awara dzi no fhira 6 vha si na mudagasi nwaha wonoyo.
﻿
﻿Khasitama dzine dza wana mudagasi wadzo u bva kha tserekano dza mudagasi dzine dza tshimbila nga fhasi a dzo ngo tea uri dzi vhe na u dzimelwa ha mudagasi ho pulaniwaho lu no fhira luthihi nwaha munwe na munwe na uri a dzo ngo tea u fhedza awara dzi no fhira 6 dzi si na mudagasi nwaha wonoyo.
﻿
﻿
﻿11. KHUMBELO, MBUDZISO NA MBILAELO DZA DZIKHASITAMA
﻿
﻿Vhunzhi ha khasitama dzi a hanganea musi dzi tshi khou lingedza uri mbilaelo dzine dza vha nadzo dzi thasululwe kana musi dzi tshi khou lingedza u wana mafhungo nga ha zwinwe malugana na mudagasi.
﻿
﻿NER yo katela na iyi netshedzo ya tshumelo u bva kha vhanetshedzi vha mudagasi ngomu ha NRS 047.
﻿
﻿11.1 Mbilaelo dza khasitama
﻿
﻿Vhanetshedzi vha tea u lingedza u thasulula vhunzhi ha mbilaelo dzo doweleaho dzine dza tanganedzwa nga lutingo kana dza tou diswa nga khasitama yone ine nga u tavhanya, nga muthihi nga muthihi, hu si na u dzi rumela kha vhanwe.
﻿
﻿Arali ha wanala uri zwo tea uri hu itwe dzithodisiso, muthu ane a khou vhilaela u do tea u divhadzwa hu saathu fhela maduvha mavhili a u shuma nahone thaidzo I do tea u thasululwa hu saathu fhela vhege mbili.
﻿
﻿11.2 Mbudziso dza khasitama
﻿
﻿Hafhu munetshedzi u do lingedza u fhindula mbudziso 
﻿Dza khasitama dza malugana na wana ndivho na u eletshedza nga u tavhanya , nga muthihi nga muthihi, hu si na u dzi rumela kha vhanwe.
﻿
﻿Musi munetshedzi a tshi tanganedza mbudziso nga lutingo kana dzo tou diswa khae nga tsha vhukoma, na musi mbudziso dzenedzo dzi tshi tea u todisiswa, u do tea u fhindula khasitama hu saathu fhela maduvha a 5 a u shuma.
﻿
﻿Mbudziso dzi fanaho na dzenedzo dzo tou nwaliwaho dzi do tea u fhindulwa hu saathu fhela vhege tharu.
﻿
﻿11.3. Khumbelo dza khasitama
﻿
﻿
﻿Nga murahu ha musi ho tanganedzwa khumbelo yo tou nwaliwaho malugana na tshumelo ine ya anzela u netshedzwa nga munetshedzi, munetshedzi u do tea u fhindula nga u tou nwala hu saathu fhela vhege mbili.
﻿
﻿Phindulo I do tea u katela zwidodombedzwa zwothe zwa malugana na u bveledza khumbelo yeneyo.
﻿
﻿
﻿12. U SA TEVHEDZELA NRS 048-2
﻿
﻿
﻿NRS 047 i amba nga ha khwalithi ya tshumelo ine ya netshedzwa dzikhasitama nga vhanetshedzi, hone NRS 048 I tshi amba nga ha khwalithi ya netshedzo ya mudagasi kha dzikhasitama.
﻿
﻿Dzikhasitama dzine dza shumisa mudagasi une wa tou rengiwa dzi dzula dzi tshi khou vhilaela nga ha zwithu zwi no nga sa maanda a mudagasi a re ntha kana a re fhasi na u dzimiwa ha mudagasi ha u kombetshedza. Tshifhinga tsha fhedzwa musi hu tshi khou lugiswa kana u thasula mbilaelo zwa zwino tshi laulwa nga NRS 047.
﻿
﻿Nga u pfufhifhadza, khasitama i fanela u nea munetshedzi tshifhinga tsho linganaho tsha u thasulula thaidzo ine a vha nayo. Dzinwe thaidzo dzi nga toda uri hu itwe ndingo, u pulana na u ita mushumo wa u fhata zwo dzhenelelaho phanda ha musi dzi tshi nga thasululwa. Vhanetshedzi na vhone vha fanela u shuma zwavhudi na dzikhasitama , nahone hune khasitama dza vha dzi songo fushea kha sia la munetshedzi, thaidzo dzenedzo dzi nga rumelwa kha NER.
﻿
﻿
﻿13. MITANGANO NA PFUNZO ZWA DZIKHASITAMA
﻿
﻿
﻿Vhunzhi ha khasitama dzine dza shumisa mudagasi une wa tou rengiwa dzi toda pfunzo malugana na u shumisa mudagasi nga ndila yo tsireledzeaho na nga ndila ya u vhulunga vhunga zwo buliwa afho ntha. NER I na nzhele nazwo, nahone maga ane a tea u tevhedzelwa malugana na pfunzo yeneyo a do katelwa kha NRS 047 tshifhingani tshi daho. Zwinwe zwithu zwa malugana na pfunzo zwo no di talutshedzwa kha zwipida zwo fhiraho. Naho zwo ralo, vhanetshedzi vhothe vha mudagasi vha na vhudifhinduleli ha u gudisa dzikhasitama nga ha zwa malugana na kushumisele kwa mudagasi nga ndila yavhudi nahone yo tsireledzeaho, nahone vha tea u thusa dzikhasitama nga u bveledza zwibugwana zwo teaho na nga u dalela zwikolo na vhadzulapo.
﻿
﻿Tshinwe hafhu, NER i a zwi divha uri dzikhasitama dzine dza shumisa mithara dza mudagasi une wa tou rengiwa a dzi na zwishumiswa nahone dzi a teledza u kwama munetshedzi ene mune malugana na thaidzo ine dza khou tangana nayo. NER i khou tutuwedza uri hu thomiwe foramu dza dzikhasitama hune khasitama dza do bvisela khagala thaidzo dzadzo. Maga ane a fanela u tevhedzelwa malugana na izwi a a wanala kha NER. (kha vha sedze zwidodombedzwa zwa vhukwamani).
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿NER
﻿
﻿VHULAULI HA MUDAGASI HA LUSHAKA
﻿
﻿ADIRESE MALUGANA NA ZWA VHUDAVHIDZANI
﻿
﻿Vhulauli ha Mudagasi ha Lushaka
﻿
﻿U swika nga la 30 Lara 2001
﻿PO Box 785080
﻿Sandton
﻿2146
﻿
﻿
﻿
﻿U bva nga la 1 Nyendavhusiku 2001
﻿PO Box 40343
﻿Arcadia
﻿0007
﻿
﻿
﻿
﻿Zwidodombedzwa zwa vhukwamani
﻿
﻿U swika nga la 30 Lara 2001
﻿
﻿6 Protea Place
﻿North Block
﻿Sandton
﻿
﻿PO Box 785080
﻿Sandton
﻿2146
﻿
﻿Lutingo:
﻿(011) 884 0118
﻿
﻿Fekisi:
﻿(011) 884 4600
﻿
﻿www.ner.org.za
﻿
﻿
﻿U bva nga la 1 Nyendavhusiku
﻿
﻿526 Vermeulen Street
﻿Pretoria
﻿002
﻿
﻿PO Box 40343
﻿Arcadia
﻿0007
﻿
﻿Fekisi(011) 884 4600
﻿
﻿www.ner.org.za
﻿
﻿
﻿
﻿
﻿1
﻿
﻿
